Het Gebroken Oor

Simon Vestdijk: Ivoren wachters

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Mon, 5 Feb 2024 15:54:00 +0100

Hoe meer ik van Vestdijk lees, hoe meer ik van hem ga houden. Ook deze roman zit weer vol van spitsvondigheden. De karakters van Vestdijk lijken al bijna vertrouwd. In dit boek de middelbare schoolleerling Philip Corvage en de leraar Nederlands met de wonderlijke naam Schotel de Bie. Beiden overtuigd van zichzelf. Mannen die vol zijn van zichzelf en zich daardoor uiteindelijk ten gronde richten.

Honoré de Balzac: Het Bal

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Thu, 18 Jan 2024 16:09:00 +0100

Twee schitterende novellen uit de Menselijke Komedie van Honoré de Balzac. Over twee soorten liefde en huwelijk. In de eerste novelle, Het Bal, wil Emilie pas met de man die ze aanbidt trouwen als ze zeker weet dat hij later tot een hoge functie in Frankrijk wordt benoemd. In de tweede novelle, Huize 'De Kaatsende Kater', trouwt de jonge Augustine met een schilder terwijl haar vader, een burgerlijke lakenhandelaar, er van overtuigd is dat iemand binnen de eigen stand moet trouwen. Hoe het met beide dames afloopt blijft tot het einde spannend.

Haruki Murakami: Men without women

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Thu, 7 Dec 2023 16:21:00 +0100

Zeven mooie verhalen van Murakami. Een aantal springen er voor mij uit. Het verfilmde "Drive my car", "An independent organ" over Dr. Tokay die gelooft dat vrouwen een onafhankelijk orgaan hebben dat hen doet liegen, "Scheherazade" over een man opgesloten in een Huis waar een vrouw hem bezoekt die hem iedere keer nadat ze seks hebben gehad een verhaal vertelt zoals in 1001 nacht. En "Kino" over de gelijknamige bar-eigenaar en zijn mysterieuze stamgast.

Twee verhalen vind ik wat minder, "Yesterday" over een jongeman die een vertaling heeft gemaakt van het beroemde nummer van The Beatles in het kansai, een Japans dialect, en het titelverhaal dat veelbelovend begint met een nachtelijk telefoontje waarin een onbekende man de ik-figuur vertelt dat een vroegere vriendin dood is, maar dat halverwege een beetje verzandt.

Tenslotte is er het tamelijk bizarre en komische verhaal "Samsa in love" over een wezen dat 's ochtends wakker wordt en veranderd blijkt te zijn in Gregor Samsa, de hoofdpersoon uit "Metamorfose" van Franz Kafka.

Over het geheel genomen een mooie bundel.

Renate Rubinstein: Mijn beter ik

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Thu, 9 Jul 2020 17:27:00 +0200

Een openhartige bekentenis van Renate Rubinstein van haar geheime liefde voor Simon Carmiggelt. Ook wel de meest getrouwde man van Nederland genoemd en waarvan niemand had verwacht dat hij er een geheime liefde op na hield. Vooral de dagboekfragmenten vind ik erg indringend. Als de verhouding begint lijdt Renate al aan de ziekte MS aan de gevolgen waarvan ze later zal sterven.

De stemming in het begin van het boek is opgewekt. De liefde en de attenties van Carmiggelt vrolijken het leven van de patiënt op. Tegelijkertijd weet je dat het slecht af zal lopen. Niet omdat de verhouding wordt ontdekt want Carmiggelt maakt er in eerste instantie geen geheim van voor zijn vrouw Tiny. Tien jaar waarin Carmiggelt zijn minnares bijna iedere dag een kaartje stuurt, haar regelmatig opbelt, attenties bewijst. Vijftig jaar getrouwd, tien jaar lang dezelfde minnares.

Maar de ziekte van Renate verergert onherroepelijk. Zij wordt zieker en hij wordt ouder. Op het moment van de eerste zoen is Carmiggelt 64. Uiteindelijk is het dan ook Carmiggelt die als eerste overlijdt, in 1987, tien jaar later. In 1990 overlijdt zijn echtgenote Tiny. In 1991 schrijft Renate dan "ik hoop het niet lang meer te maken". Zonder de liefde van Carmiggelt heeft haar leven weinig zin meer. Met hem kon ze de gedachte aan haar ziekte van tijd tot tijd opzij schuiven, zonder hem heeft het leven weinig zin meer. Een triest en romantisch einde. Bijna Romeo en Julia of Tristan en Isolde.

Frederik van Eeden: Van de koele meren des doods

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Sat, 9 May 2020 18:20:00 +0200

Een Nederlandse klassieker. Eind negentiende eeuw verschenen er veel romans over getourmenteerde vrouwen. Soms vraag ik me af of dit met de opkomst van het feminisme te maken heeft alhoewel al die romans werden geschreven door mannen. Madame Bovary, Martha de Bruin, Een liefde, om er maar drie te noemen.

"Van de koele meren des dood" is een geweldig psychologisch portret van Hedwig, een jonge vrouw die verlangt naar de dood, de koele meren uit de titel. Haar eerste grote liefde, Johan, een liefde die zelf niet ziet, laat ze in de kou staan om te trouwen met de veel degelijker Gerard. Die net als Hedwig een moeizame verhouding heeft met zijn seksuele gevoelens die hem als slecht en gevaarlijk voorkomen. Om tot rust te komen van al haar psychische kwellingen gaat ze naar zee, waar ze Ritsaert (weer) ontmoet. Een kunstenaar, een concertpianist. Met hem begint ze voorzichtig een verhouding. Naïef en onschuldig bijna. Een jonge vrouw die niet weet wat ze doet.

Als ze door Gerard het huis uit wordt gezet vertrekt ze met Ritsaert naar Engeland. Daar stort ze tenslotte in, vertrekt met haar kind in een koffer met een zwerver naar Frankrijk waar ze als straatmadelief haar geld verdient als morfinehoertje. Ik wist niet dat die er toen al waren.

Ik heb dit boek geluisterd als luisterboek van Librivox, gratis verkrijgbaar in de Luisterbieb van de Koninklijke Bibliotheek. Mooi voorgelezen door Carola Jansen en een schitterende roman.

Margot Dijkgraaf: Franstalige literatuur van nu

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Mon, 27 Apr 2020 22:50:00 +0200

In het tweede boek van Margot Dijkgraaf dat ik lees vind ik opnieuw veel suggesties voor frans(talig)e boeken om te lezen. Het nu uit de titel is het nu van 2003. Net als in haar boek Zij namen het woord: rebelse schrijfsters in de Franse letteren is er in dit boek veel aandacht voor vrouwelijke schrijvers. Op de inhoudsopgave afgaand achttien vrouwen tegenover negentien mannen, dat is bijna fifty-fifty. Aan drie schrijfsters wordt door Dijkgraaf in beide boeken een hoofdstuk gewijd, Natalie Sarraute, Annie Ernaux en Lydie Salvayre. Van Natalie Sarraute heb ik een groot aantal boeken en toneelstukken gelezen (en zelfs drie stukken geregisseerd). Door het boek Les Armoires vides van Annie Ernaux kwam ik niet heen. Naar Lydie Salvayre ben ik nieuwsgierig geworden. Maar zij is niet de enige schrijver naar wie dit boek mij nieuwsgierig heeft gemaakt.

Daarnaast valt me ook op van hoeveel moderne franse schrijvers ik al één of meerdere boeken heb gelezen. Van sommige veel tot bijna alle (Toussaint, Echenoz, Modiano) maar ook van schrijvers die er nog niet waren toen dit boek in 2003 verscheen.

De hoofdstukken over schrijvers, waarvan er vele door Margot Dijkgraaf zijn bezocht, en hun boeken, worden aangevuld met korte inleiding over de genres waartoe zij worden gerekend of soms over de landen waar zij vandaan komen (Canada, Noord-Afrika). Tenslotte is er aan het einde nog een hoofdstuk over de vele literaire prijzen en hoe die worden verdeeld en door wie.

Het allerlaatste hoofdstuk gaat over Bernard Pivot die jarenlang veelbekeken televisieprogramma's verzorgde over literatuur en vurig pleitbezorger was van die literatuur (niet alleen de franse). De beschrijving van hoe hij dat deed doet me heel erg denken aan het enthousiasme van Matthijs van Nieuwkerk (in zijn geval niet alleen voor literatuur) en hoe die in een veelbekeken televisieprogramma de kunst onder de aandacht van een groot publiek bracht.

Er is nog een derde boek van Margot Dijkgraaf over de franse literatuur dat ik graag wil lezen, Lezen in Frankrijk - een literaire tour de France, maar voor ik dat kan lezen en er vervolgens over schrijven moeten eerst de bibliotheken weer open gaan.

Xavier de Maistre: Voyage autour de ma chambre

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Sun, 26 Apr 2020 18:33:00 +0200

Een grappig klein boekje om te lezen in quarantaine. De schrijver heeft huisarrest en moet zes weken gedwongen thuisblijven. In die periode maakt hij een reis door zijn kamer. Hij bekijkt de schilderijen aan de muur. Herinnert zich zijn minnares, Mme de Hautcastel, met wie hij het bed heeft gedeeld. Gescheiden van vrienden, geliefden en familie is Xavier de Maistre niet alleen. Hij wordt vergezeld van zijn hond Rosine en zijn huisknecht Joannetti.

Hij droomt van een conversatie tussen Plato, Pericles, Hippocrates, Aspasi en dokter Cigna, de laatste een beroemde arts uit Turijn. Naast de actualiteit van de quarantaine is deze imaginaire conversatie ook actueel, want Hippocrates beweert dat het aantal schimmen dat de veerman Caron iedere dag naar het dodenrijk brengt, iedere dag hetzelfde is. Met andere woorden, de progressie van de medische wetenschap heeft geen invloed op het aantal sterfgevallen per dag.

De tweeënveertig dagen in quarantaine is, gelijk de vastentijd, een periode van overdenking. Zo denkt hij na over de 'ziel' en 'het beest' die beiden in zijn lichaam huizen. Soms neemt de één de overhand, dan weer de ander. Zo herinnert hij zich hoe hij op weg gaat naar de koning voor een belangrijke afspraak maar dan brengt het beest hem voor de voordeur van zijn minnares. Zo wordt hij soms geleid door zijn verstand en dan gooien zijn driften roet in het eten.

Er is een vervolg, een nachtelijke reis door mijn kamer, dat zal ik bij gelegenheid ook nog eens lezen. Een dun boekje als dit is een mooi tussendoortje.

Margot Dijkgraaf: Zij namen het woord

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Wed, 15 Apr 2020 19:04:00 +0200

Tien schrijfsters behandelt Margot Dijkgraaf in dit boek, passend bij het thema van de jaarlijkse Boekenweek. De eerste, Madame de Sevigné, is geboren in 1626, de laatste, Lydie Salvayre, in 1948. Vier eeuwen rebelse schrijfsters. Van slechts twee en een half heb ik werk gelezen. Van Nathalie Sarraute veel, van Françoise Sagan enkele, waaronder haar bekendste, Bonjour Tristesse. In Lege Kasten van Annie Ernaux ben ik ooit begonnen maar dat heb ik nooit uitgelezen. Jarenlang heeft het nog in mijn kast gestaan, een afgedankt en ongelezen bibliotheekboek. Bijna alle schrijfsters kende ik al van naam.

Na lezing van dit boek wil ik natuurlijk meer. Lezen wat deze rebelse schrijfsters zelf hebben geschreven. Ik ben benieuwd naar de oudsten, de klassieken maar met name ook naar Colette en naar Simone de Beauvoir. Dankzij dit boek heb ik een idee waar te beginnen, met welke boeken. Tegelijk weet ik ook waarom het werk van andere schrijfsters zoals dat van Annie Ernaux, mij niet aan zal spreken. Het sociaal-realisme van haar, het klassenverschil, dat ik in mijn eigen leven toch herken, spreekt mij niet aan. Terwijl ik dan weer wel nieuwsgierig ben naar wat je zou kunnen noemen een van haar erfgenamen, Lydie Salvayre.

Weer meer boeken om op de stapel te lezen boeken te leggen. Maar eerst het tweede deel van Open Zee van Catherine Poulain uitlezen.

Jean Pierre Rawie: Handschrift

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Wed, 15 Apr 2020 18:58:00 +0200

Jean Pierre Rawie schrijft in deze bundel veel en graag over het einde van het leven, de aftakeling en de naderende dood. Hij doet dat in prachtige rijmende zinnen en in mooi geconstrueerde sonnetten. In het eerste deel lijkt het of Sombermans voortdurend aan het woord is, in het tweede deel worden ook diverse zuidelijke plaatsen bezocht, met name in Italië, en is de toon iets zonniger. Het derde en laatste deel bevat vertaalde gedichten. Vaak klassiek en uit lang vervlogen tijden. Gedichten in het Portugees, in het Russisch en in het Grieks. Het is voor mij moeilijk voor te stellen dat Rawie toen hij dit boek schreef ongeveer even oud was als ik nu ben. Mijn gemoedsgesteldheid is toch totaal anders. Dat neemt niet weg dat ik heb genoten van deze nu al klassieke gedichten.

Nu. 10 dichters

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Tue, 11 Feb 2020 19:02:00 +0100

Ambivalente gevoelens. Gedichten die me totaal niets zeggen en andere die me raken. Zes dichters kende ik al en heb ik zien optreden. Van de vier anderen was ik het meest geraakt door Max Greyson.

Nino Haratischwili: Het Achtste Leven

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Sun, 2 Feb 2020 19:00:00 +0100

Fantastisch, geweldig, indrukwekkend. Een boek van meer dan duizend pagina's over een hele eeuw. Een familiegeschiedenis die tegelijk de geschiedenis van de rode eeuw beschrijft, zoals Nino Haratischwili het noemt. Rood van het sovjetcommunisme maar ook rood van het bloed, de vele oorlogen, de vele doden, de vele slachtoffers. Slachtoffers van het communisme, slachtoffers van het fascisme, slachtoffers van het opportunisme.

De geschiedenis start met het eerste leven, dat van Stasia, de dochter van de chocoladefabrikant. Zij erft het geheime recept van een diepdonkere en dikke chocoladedrank. Een giftige cocktail want volgens haar vader is degene die er ook maar één lepeltje van neemt, vervloekt. Niemand wil geloven dat zo iets lekkers zo gevaarlijk kan zijn, maar uiteindelijk lijkt iedereen, alle zeven levens die van het drankje snoepen, toch slachtoffer te worden van de vloek.

Zeven levens, dat van de overgrootmoeder, genoemde Stasia, haar zus Christine, haar zoon Kostja, haar dochter Kitty, haar kleinkind Elena en haar achterkleinkinderen Daria en Nitsa. Het achtste leven is voor Brilka. Brilka is degene aan wie Nitsa de hele geschiedenis van haar familie, haar voorouders, vertelt. Voor wie zij alles heeft opgeschreven, uitgezocht.

Met het lezen van dit boek leer je veel over een andere kant van de geschiedenis van een groot deel van Europa. De Russische en Georgische geschiedenis. Vanaf de Praagse Lente in 1968 kan ik me gedeelten van die geschiedenis herinneren, maar Nino Haratischwili, ongeveer dertig jaar jonger dan ik, heeft een reconstructie gemaakt vanaf de Georgische en sovjet-kant.

Ik las het boek razendsnel uit. Wilde het eigenlijk helemaal niet uitlezen. Nog iets langer bij de personages verblijven. Met name bij Kitty, wiens droevige geschiedenis zo'n beetje in het hart van het boek ligt. Ik zou de liedjes van Kitty willen horen terwijl ik weet dat die helemaal niet bestaan. Dat is de kracht van een goed verhaal. Dat je verdwijnt in een boek. Dit is zo'n boek. Soms gruwelijk, soms hartverwarmend maar van begin tot einde spannend.

Antjie Krog: Waar ik jou word

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Mon, 23 Dec 2019 18:55:00 +0100

Veel van de gedichten van Antjie Krog zijn hard. Ze leeft in een land vol wreedheid, Zuid-Afrika, en haar gedichten zijn daar vaak een afspiegeling van. De gedichten over liefde en over ouderdom spreken mij meer aan. Die staan voornamelijk achterin. Dus ik moest me door de eerste gedichten vol bloed en moord heen worstelen. De gedichten waarover ze vol liefde schrijft over haar (klein)kind(eren?) en over haar ouder wordende man waar ze nog steeds van houdt staan dichter bij mijzelf. En het gedicht waarmee ze eindigt over een vrouw die bemind werd door een dichter, dat vind ik een klein juweel. De vrouw in het gedicht heet Veerle en onder het gedicht staat dat het in Antwerpen werd geschreven. Dat maakte dat ik me afvraag of dit gedicht eigenlijk over Kristien Hemmerechts en Herman de Coninck gaat. Dat doet er niet toe, het belangrijkste is dat het een schitterend gedicht is.

Louis Couperus: De Stille Kracht

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Sun, 8 Dec 2019 18:51:00 +0100

Aanleiding om eindelijk De Stille Kracht te lezen was de vertoning gisteren in LantarenVenster van de televisieserie van Walter van de Kamp uit 1974 met Bob de Lange en Pleuni Touw in de hoofdrollen als de resident en zijn vrouw. Het kwam er helaas niet van te gaan kijken in de bioscoop maar gelukkig staat de serie ook op YouTube. Het enige wat ik me van de serie kon herinneren waren de boze blikken van Caro van Eyck en de beroemde badkamerscène waarin een naakte Pleuni Touw van alle kanten met bloed wordt besmeurd dat uit het niets lijkt te komen. Die scène is ook in het boek een hoogtepunt. Een culminatie van de spanning die vanaf het begin aan wordt opgewekt.

De nuchtere resident Otto van Oudijck gelooft niet in magie, niet in de stille kracht waarin de Javanen waarover hij heerst wel geloven. Pas als zijn ontrouwe vrouw moet boeten voor de gevolgen van haar daden begint hij in te zien dat er misschien meer is dan wat er in de zichtbare wereld gebeurt.

In prachtige lange meanderende zinnen beschrijft Louis Couperus de omgeving, de nachtelijke sfeer, de warmte, de geluiden. Daarnaast zijn de karakters mooi neergezet. De resident die het beste wil voor zijn gewest, zijn ontrouwe vrouw, zijn kinderen Theo en Doddy, de raden-ajoe pangéran en de regent. Een belangrijke bijrol als toeschouwer van alles is die van Eva van Helderen, pas kort in Indonesië, niet gewend aan het klimaat en aan de cultuur.

Ondanks dat dit boek al zo'n honderdtwintig jaar oud is en de zinnen woorden bevatten die door niemand meer worden gebruikt, gemengd met woorden in het Maleis die maar gedeeltelijk worden vertaald in de noten achterin, is het nog steeds een prachtig noodlotsverhaal in de traditie van de grote negentiende eeuwse romans.

Rob van Essen: De goede zoon

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Tue, 3 Dec 2019 18:48:00 +0100

Ik had al veel goeds gehoord over de korte verhalen van Rob van Essen maar kreeg van mijn oudste dochter dit boek voor mijn verjaardag. Ondanks dat de tijd traag gaat in dit boek, de handeling beslaat één week uit het leven van de niet bij naam genoemde hoofdpersoon, De goede zoon. Zijn moeder is net overleden, een langzaam dementerende moeder die hij gedurende twintig jaar iedere week op de woensdag heeft bezocht in Rijssen. Dan wordt hij gebeld door iemand uit zijn verleden, Lennox. Met hem gaat hij op een mysterieuze missie naar het Zuiden. Door middel van twee lange flashbacks, The A-team en Het Klooster komen we meer te weten over het verleden van de beide mannen. Hoe ze samen op het archief werkten en daar in contact kwamen met De Meester en Guido. Hoe ze samen in het klooster een geheime opdracht uit moesten voeren voor De Dienst. Rob van Essen geeft steeds stukje bij beetje iets kwijt van wat er precies aan de hand is, maar hoe het exact in elkaar zit blijft voortdurend gissen.

Volgens Trouw doet het boek denken aan Murakami en Paul Auster, maar ik moest ook denken aan Tom Poes en de wilde wagen als de ik-figuur wordt ontvoerd in een zelf rijdende en sprekende auto. Het is spannend en ontroerend tegelijk. De zorg voor zijn dementerende moeder tegenover het geheimzinnige avontuur, de reis naar het onbekende, vermengd met veel humor en flauwe grappen. Een lach en een traan.

Leïla Slimani: Dans le jardin de l'ogre

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Mon, 11 Nov 2019 18:39:00 +0100

Na bijna honderd pagina's vindt opeens een omslag plaats. Daarvoor vertelt het boek het verhaal van een vrouw verslaafd aan seks met onbekenden. Overal pikt ze mannen op. Ze is mooi dus dat gaat haar gemakkelijk af. Ze lijkt op zoek, naar wat? Bevrediging van haar lusten? Wat ze ontvangt lijkt haar niet te bevredigen. Zoals een verslaafde is ze op zoek naar een steeds grotere kick, heeft ze steeds meer nodig om die kick te bereiken. Ze is getrouwd, met Richard, een arts in het ziekenhuis, ze heeft een kind, Lucien, dat ze regelmatig onderbrengt bij een vriendin om haar lusten te kunnen botvieren. Geen prettige hoofdpersoon. Koel en kil. Niet iemand waarmee je jezelf graag identifeert. Ook de seksscènes zijn niet opwindend. Het boek is zeker geen porno of softporno. Halverwege het boek lijkt de bodem van de put bereikt. Adèle wordt wakker met haar gezicht in een asbak na een nacht van seks en drugs.

Dan draait het perspectief. Werd het verhaal daarvoor verteld vanuit het perspectief van Adèle, dan wisselt het perspectief naar dat van Richard. Die wisseling van perspectief vindt plaats op het moment dat hij ontdekt dat zijn vrouw een dubbelleven leidt. Lezen zijn reactie daarop. Zijn schaamte. Zijn keuze om met haar door te gaan. Haar mee te nemen naar het platteland waar ze met zijn drieëen een nieuw leven beginnen.

Alles wat ik hier boven beschreven heb staat ook op de flaptekst van het boek tot en met de vraag wat er zal gebeuren als Adèle alleen naar de crematie van haar vader gaat. Eigenlijk begint voor mij het verhaal pas echt met de ontdekking van de seksverslaving door Richard en alles wat daarna gebeurt. Ondanks alles wat je weet en wat je verwacht komt het einde onverwacht, en is dat prachtig en ontroerend.

Jean Paul Sartre: De dood in het hart

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Fri, 25 Oct 2019 18:44:00 +0200

Eindelijk gelezen, De Wegen Der Vrijheid. Indrukwekkend. Drie heel verschillende delen. Het eerste vrij klassiek met een alwetende verteller en een beperkt aantal karakters. Het tweede deel een groot aantal personages, en steeds wisselend perspectief waardoor de chaos van de angst voor een oorlog prachtig wordt geschetst. Het laatste deel twee verschillende helften, het eerste gedeelte als het eerste deel, het tweede gedeelte één lang blok tekst slechts twee keer onderbroken door een witregel. Dat laatste deel wordt geheel verteld vanuit het perspectief van Brunet. Een bijfiguur uit het eerste deel die in dat deel bij Mathieu langs komt om hem lid te maken van de communistische partij. Mathieu kun je met wat goede wil de enige echte hoofdpersoon van De Wegen Der Vrijheid noemen. De enige die in alle drie delen een grote rol speelt. De man die vrij wil zijn.

Jean-Paul Sartre: L'age de raison (Les Chemins de la Liberté I)

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Sun, 29 Sep 2019 21:59:00 +0200

Het is lang geleden dat ik een boek van Sartre heb gelezen. Ik zag dat ik bijna alle literaire werken van Sartre heb gelezen behalve dit omvangrijke werk 'Les chemins de la liberté' waarvan L'age de raison het eerste deel is.

Wat is vrijheid en hoe vrij is de mens? Mathieu wil een vrij man zijn maar als Daniel hem aan het einde van het boek zegt dat hij na alles wat er is gebeurd vrij is, Mathieu niet blij is noch tevreden.

Op sommige punten is het boek enigszins gedateerd maar de ideeën zijn nog net zo actueel als toen Sartre het in 1945 schreef. Zo dwingt Mathieu, docent filosofie, het jonge meisje Ivich hem te kussen in een taxi onderweg naar een tentoonstelling van Gauguin. Wij zouden dat nu een geval van #metoo noemen. Toch is de schaamte die Mathieu over zijn daad voelt invoelbaar. Hij is niet verliefd maar wordt gedreven door een verlangen. Hij is een succesvol man en de broer van Ivich, Boris, kijkt naar hem op. Wat ook gedateerd overkomt is de opmerking dat alle homoseksuelen zich schamen voor hun geaardheid, iets wat in een tijd van Gay Pride wel anders lijkt te zijn, alhoewel homoseksuelen volgens velen nog steeds 'uit de kast' moeten komen, een plek waar ze zich eerste verborgen hielden.

Knap vind ik dat deze reuze spannende geschiedenis slechts twee en halve dag beslaat. Een boek van 441 pagina's. Het drama begint met de bekentenis van Marcelle dat ze zwanger is waarop Mathieu op pad gaat om haar een veilige abortus te bezorgen. Ze heeft al een afspraak met een engelenmaakster maar als Mathieu daar is wezen kijken, de walgelijke toestand in ogenschouw heeft genomen, en de afspraak heeft afgezegd, moet hij op zoek gaan naar een andere oplossing. Via zijn vriendin Sarah vindt hij een joodse professor op het punt naar Amerika te vluchten (het is 1938) die vierduizend franc vraagt voor de abortus. Een bedrag dat hij ergens zal moeten lenen. Maar van wie? Van Daniel die op de beurs speculeert en altijd wel geld heeft? Of van zijn broer Jacques van wie hij al zo vaak geld geleend heeft en die ongetwijfeld een zedenpreek zal afsteken.

Ik ben gelijk al benieuwd naar en begonnen in deel twee: Het Oponthoud.

Nog een citaat tot besluit, over de liefde: Hij dacht dat hij (van haar) hield en was verbaasd: dat was geen gevoel, de liefde, dat was geen bijzondere emotie, zelfs geen bijzondere nuance van gevoelens, meer een vloek vastgeprikt op de horizon, een belofte van ongeluk. (Il pensa qu'il l'aimait et il fut étonné : ça ne se sentait pas, l'amour, ça n'était pas un émotion particulière, ni non plus une nuance particulière de ses sentiments, on aurait dit plutôt une malédiction fixe à l'horizon, une promesse de malheur.)

Pierre-François Moreau: Après Gerda

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Sat, 24 Aug 2019 22:53:00 +0200

Ik had me veel voorgesteld van dit boek. Blij verrast was ik toen ik het vorig jaar tijdens de vakantie in een boekwinkel zag liggen. Après Gerda. Een Franstalig boek over een Gerda. Dat boek moest ik hebben. Mijn lief heet Gerda en ik liet haar het boek in de boekwinkel zien. Ik las op de website van de uitgever de eerste acht pagina's. Over de treurende fotograaf Robert Capa. Zijn Gerda is pas gestorven tijdens de burgeroorlog in Spanje en hij reist met een vrachtboot naar New York. Het is 1937, de nazi's veroveren Europa en de Joodse fotograaf steekt de oceaan over. Ik kocht het boek digitaal en nam me voor het tijdens deze vakantie te lezen.

In het voorjaar ontdekte ik een ander boek over dezelfde Gerda. Gerda Taro, Het meisje met de Leica van Helena Janeczek, een Italiaans boek. Daarover schreef ik al. In de trein op weg naar Frankrijk begon ik in laatstgenoemd boek, in een Nederlandse vertaling.

Beide boeken vullen elkaar aan. In Het meisje met de Leica vertellen drie vrienden uit Gerda's omgeving over haar maar niet Robert Capa, in Après Gerda lezen we het verhaal van Capa. Helaas, het verhaal waarin Pierre-François Moreau de belevenissen van Robert Capa vertelt, in de ik-vorm, is lang niet zo spannend als hoe Helena Janeczek de geschiedenis zorgvuldig heeft gereconstrueerd, stukjes bij beetjes puzzelstukjes toevoegend en zo de persoonlijkheid van haar personage gestalte gevend.

In dit boek is Robert Capa een dolende ziel. Eerst op de vrachtboot naar New York en daarna in New York zelf. Hij ontmoet beroemdheden als Ernest Hemingway en zijn leermeester André Kertesz, en telefoneert met collega en vriendin Eva Besnyö, die hij beide nog kent uit Boedapest. Tussendoor haalt hij herinneringen op aan zijn verloren liefde. Voor haar wil hij een fotoboek maken als eerbetoon, met foto's van haar en van hemzelf, geschoten tijdens de burgeroorlog in Spanje. De oorlog die haar fataal werd. Death in the making, ondertussen een legendarisch fotoboek.

Maar echt spannend wordt het verhaal helaas nergens. Ik heb het bijna met tegenzin en plichtsgetrouw uitgelezen. Misschien was het beter geweest de twee boeken in omgekeerde volgorde te lezen. Nu was de geschiedenis van Gerda Taro mij grotendeels bekend en voegde dit boek te weinig toe aan wat ik al wist.

View all my reviews

Helena Janeczek: Het meisje met de Leica

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Fri, 16 Aug 2019 22:38:00 +0200

Voordat ik op vakantie ging nam ik me voor de twee boeken over Gerda Taro te lezen. Het meisje met de Leica en Après Gerda. Het eerste las ik helemaal uit en in het tweede kwam ik tot de helft. Het tweede ontdekte ik vorig jaar in een boekwinkel in Frankrijk. Mijn vrouw heet Gerda en ik was verbaasd in Frankrijk, in het Frans, een boek over Gerda te vinden. Voor die tijd had ik nog nooit van Gerda Taro gehoord. Wel van de fotograaf Robert Capa, haar partner.

Beide boeken gaan dus over dezelfde persoon en hebben bijna dezelfde structuur, drie delen, en vullen elkaar aan. Helena Janeczek voegt nog een inleiding en een uitleiding toe maar het hoofdbestanddeel van haar boek zijn de drie delen die elk vanuit een ander personage over Gerda vertellen. Het eerste en het laatste deel vanuit het oogpunt van twee mannen die allebei een affaire met Gerda hebben gehad, de een iets korter dan de ander, het middelste deel vanuit dat van haar vriendin Ruth. In deel één en drie is het 1960 en kijken de mannen terug, in deel twee is het 1937 en is Gerda net gestorven.

Willy en Georg, de twee mannen, hebben ondertussen allebei een carrière in de wetenschap gemaakt en de eerste woont in Buffalo, New York, de ander in Rome. Het verhaal van Ruth speelt in Parijs waar Gerda is begraven en waar zij, haar vrienden en collega's zich zorgen maken over het lot van Robert Capa.

Wie was Gerda Taro? Gerda heette oorspronkelijk Gerta Pohorylle, kwam uit Polen en groeide op in Leipzig. Met de opkomst van het fascisme vertrekt ze naar Parijs waar ze de Hongaarse fotograaf André Friedmann ontmoet. Hij leert haar fotograferen, ze bedenken de artiestennamen Robert Capa en Gerda Taro voor zichzelf en worden oorlogsfotograaf tijdens de Spaanse burgeroorlog. Daar komt Gerda onder een tank, overlijdt en wordt zo als eerste vrouwelijke fotograaf slachtoffer tijdens het uitvoeren van haar werk.

De drie centrale delen van het boek zijn knap geschreven, wisselen voortdurend tussen het heden van 1960 en het verleden van de periode waarin de hoofdpersonen Gerda hebben meegemaakt. Zo wordt een mooi portret geschilderd van een vrijgevochten, idealistische en tegelijk stijlvolle en knappe vrouw. Het eerste deel is een korte inleiding aan de hand van foto's waarin de schrijfster zelf een beeld schetst van hoe zij Gerda en Robert ziet, het laatste deel vertelt nogal uitvoerig over een aantal bijfiguren uit de verhalen van Willy, Ruth en Georg, maar ook over de persoonlijke fascinatie van schrijfster Helena Janeczek met de figuur van Gerda Taro.

Nu verder lezen in Après Gerda waarin romanschrijver Pierre-François Moreau fotograaf Robert Capa in de ik-vorm laat vertellen hoe het hem vergaat nadat Gerda is overleden. Dat verhaal begint op de vrachtboot die hem naar New York brengt.

View all my reviews

Javier Marías: Zo begint het slechte

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Tue, 25 Dec 2018 15:49:00 +0100

Het tweede boek dat ik lees van Javier Marías na De Verliefden. Opnieuw lange meanderende zinnen, waarvan je sommige uit het hoofd zou willen leren.

Juan de Vere is aan het begin van de jaren tachtig in Madrid de persoonlijke assistent van Eduardo Muriel, een filmregisseur. Deze is getrouwd met Beatriz met wie hij drie kinderen heeft. Juan vertaalt teksten en zoekt documentatie voor Muriel en langzamerhand trekt hij bij het gezin in, en wordt hij onderdeel van de cirkel rondom de regisseur. Dan verstrekt Muriel hem een mysterieuze opdracht. Hij moet een huisvriend, dokter Van Vechten, bespioneren vanwege een gerucht dat deze vrouwen indecent benaderd zou hebben. Muriel wil er verder niet al te veel over zeggen, wat de opdracht nog onbegrijpelijker maakt.

Net als in De verliefden is in Zo begint het slechte het huwelijk een gouden kooi waaruit het moeilijk ontsnappen is. Een kooi vol geheimen en onvervulde wensen. Langzamerhand wordt Juan meegezogen in de geschiedenis van het huwelijk, het verleden en de toekomst van het echtpaar en hun kinderen. Hij komt achter zaken waar hij misschien liever niet achter gekomen was.

Een sleutelhoofdstuk vind ik het eerste hoofdstuk van deel zes, zo'n beetje halverwege het boek. Hier wijdt Marías in twee en een halve pagina uit over leugen en bedrog. Dat begint zo: "Er zijn mensen die genieten van bedrog en geslepenheid en veinzerij, die enorm veel geduld hebben om hun netten uit te zetten. Ze zijn in staat het langdurige heden te beleven met één oog gericht op een onduidelijke toekomst (...)" en "Per slot van rekening dateert mijn leugen van erg lang geleden, de dingen zijn zoals ze geweest zijn, ze kunnen niet meer ongedaan gemaakt worden en daarvoor ontbreekt het ook aan tijd. Nu het zover is bestaat de waarheid niet meer, ze is vervangen, en het enige wat telt is wat we daarna hebben beleefd."

Wat is waarheid en wat is leugen, daar draait het hier om en om de berechting van schuldigen. Volgens Muriel bestaat die niet, onbaatzuchtige, persoonlijke berechting. Als Juan Muriel wil tegenspreken hierover komt hij tot de ontdekking dat hij zelf ook niet onbaatzuchtig is in zijn verlangen tot berechting. Hij is onderdeel geworden van de intrige, niet langer een buitenstaander, en zelf ook een speler met eigen belangen.

Een schitterend verhaal over liefde, trouw en ontrouw waarin langzamerhand steeds meer geheimen ontdekt worden en zelfs nog een paar geheimen overblijven voor de lezer om zelf op te lossen.

View all my reviews

Marlen Haushofer: De wand

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Wed, 14 Nov 2018 15:50:00 +0100

De wand van Marlen Haushofer is een wonderlijk boek. Allereerst is er de vreemde gebeurtenis van de glazen wand die de hoofdpersoon, een vrouw van een jaar of veertig, plotseling afsluit van de rest van de wereld. Dat gebeurt al vrij snel aan het begin van het boek. De naamloze hoofdpersoon is met haar nicht en diens man uitgenodigd in het jachthuis van het echtpaar. Zij gaan 's avonds nog even naar het dichtstbijzijnde dorp naar het café en keren 's nachts niet terug. Als de vrouw de volgende ochtend op pad gaat stuit ze op de wand uit de titel. Vervolgens gebeurt er eigenlijk bijna niets.
Het wonderlijke van het boek is dat het ondanks dat voortdurend ongelooflijk spannend blijft. Opgesloten met een verdwaalde koe, de hond van het echtpaar en een kat, probeert de vrouw te overleven als een moderne Robinson Crusoe. Afgesloten van de wereld, aangewezen op zichzelf.
Van tijd tot tijd geeft ze hints over wat er in de toekomst gaat gebeuren, want het boek is een verslag dat ze schrijft naar aanleiding van de aantekeningen die ze in haar agenda maakte. In de hoop dat iemand die aantekeningen ooit zal vinden. Zo weten we al snel dat de hond overlijdt tijdens de twee en een half jaar dat ze in het jachthuis woont.
Ook blikt ze soms kort terug op haar leven voordat ze in het jachthuis terecht kwam. Ze heeft twee kinderen waar ze niet echt van houdt. Ze had een man van wie het onduidelijk is of ze van hem is gescheiden of dat hij overleden is. Mysteries die niet worden opgelost.
Bijzonder knap geschreven, een prestatie deze a-dynamische roman.

Arthur van den Boogaard: Slipstroom

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Tue, 13 Nov 2018 18:14:00 +0100

Slipstroom door Arthur Van Den Boogaard

Het eerste wat ik doe als ik Slipstroom uit de uitverkoopbak van 't Hartje in Groningen pak, is kijken of in deze 'kleine geschiedenis van schrijven en wielrennen' Paul Morand wordt genoemd. Hij is de schrijver van een geweldig verhaal over een man die verliefd wordt op de vriendin van een zesdaagse renner in de bundel Ouvert la nuit ('s Nachts geopend). Dat blijkt het geval. Zelfs wordt vermeld dat Ernest Hemingway die ook erg veel van wielrennen hield, daar nooit een verhaal over heeft geschreven omdat het beste verhaal over wielrennen al geschreven was, door Paul Morand.

Veel interessante anecdotes lees ik in deze kleine geschiedenis. Was Godot uit Wachten op Godot een wielrenner die altijd te laat arriveerde? Dat Alfred Jarry altijd op zijn super de luxe fiets door Parijs reed net als zijn held Superman uit het gelijknamige boek. Dat Peter Winnen de renner is die het beste wielerboek heeft geschreven.

Uitgebreid wordt ook stilgestaan bij De renner van Tim Krabbé, het ultieme wielrenboek. Vier hoofdstukken worden er maar liefst aan gewijd. Bijna alle schrijvers nadien hebben het gelezen en bewonderd. Dus dat moet ik ook maar eens lezen.

Veel wordt er ook verteld over het eeuwige dopinggebruik, zodat je je afvraagt of de renners van nu clean zijn. Lance Armstrong was in 2011 toen deze speciale editie van De Muur verscheen nog niet met zijn bekentenis gekomen, maar er waren al veel aanwijzingen en diverse schrijvers die twijfels hadden aan zijn wonderbaarlijke genezing en verrijzenis.

Achterin het boek een uitgebreide bibliografie, genoeg voor een jaar wielrenboeken lezen. Idee voor een Reading Challenge.

View all my reviews

María Gainza: Oogzenuw

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Thu, 1 Nov 2018 18:48:00 +0100

Oogzenuw

Bijzondere verhalen vol van beeldende kunst. Dit boek kreeg ik op mijn verjaardag cadeau van mijn oudste dochter en blijkt een schot in de roos. Op een geweldige manier mengt María Ginza haar herinneringen met beschouwingen over kunst. De herinneringen gaan over haar jeugd in Buenos Aires, haar familie (oom Marion), ontmoetingen met kunstenaars, haar vliegangst.

Over dat laatste thema vertelt ze in De heuvel vanuit mijn raam. Een verhaal over de schilder Le Douanier Rousseau, de beroemdste naïeve schilder ter wereld. Die schilderde nogal wat luchtballonnen terwijl ook hij nooit gevlogen had. Zijn enige ervaring met luchtballonnen waren de boeken van Jules Verne. De schrijfster moet naar Genève om een Argentijnse schilder te verdedigen die ze heeft voorgedragen voor de biënnale van Venetië, maar durft opeens niet meer te vliegen. Liever zou ze in een luchtballon reizen dan in een vliegtuig te stappen.

Uiteindelijk loopt ze angstig het vliegveld uit, het kaartje is al gekocht. Desondanks wint de kunstenaar de prijs waarvoor zij naar Genève moest. Conclusie die ze trekt naar aanleiding van een uitspraak van de schilder Cézanne: "Er zijn bergen die je wanneer je ze ziet, doen uitroepen: Godverdomme! Maar voor het dagelijks leven heb je aan een simpele heuvel meer dan genoeg." Ze bezoekt het Museo de Bellas Artes en geniet van de schilderijen die haar moeder als b-keuze bestempelt. Ze hoeft niet naar de Hermitage, het Louvre, het MoMa om te genieten van kunst.

In het boek wordt een groot aantal kunstwerken genoemd die ik nooit in het echt zal zien omdat ook ik nooit naar Zuid-Amerika zal vliegen. Maar die ga ik wel online opzoeken want ik ben benieuwd. Ik heb nog lang niet alle schilderijen gezien die in Europa in de musea hangen en soms komen de schilderijen vanzelf naar je toe. Daarvoor hoef je niet ver te reizen, alleen maar op de fiets te stappen en naar je eigen schone kunst-museum te fietsen.

View all my reviews

Aurelia Lassaque: En quête d'un visage

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Sat, 16 Jun 2018 16:35:00 +0200

En quête d'un visage by Aurelia Lassaque

Tijdens Poetry International doe ik mee aan het vertaalproject. Ik kies voor Franse gedichten en krijg een aantal gedichten toegestuurd om te vertalen. Van Aurelia Lassaque en van Marie Quatrebarbes. De gedichten van de laatste zijn me te moeilijk dus ik kies voor Aurelia Lassaque, die ik ontmoet tijdens een workshop waar met een stuk of vijf vertalers wordt gediscussieerd over onze vertalingen. Een mooie ervaring. Het boek zelf, En quête d'un visage bevat een prachtige nieuwe versie van het eeuwenoude Odysseus-verhaal, bezien vanuit het perspectief van een vrouw zonder naam, Elle. Een gedicht als voorbeeld:

Elle

Donne-moi un nom, Ulysse

donne-moi un nom que je puisse t’attendre
je serai là, il y aura un miroir
et nous parlerons de toi, moi et l’autre au-dedans du miroir
je la rejoindrai là, toujours un peu de biais, au bord d’une chaise, à la manière des oiseaux
avec la douleur dans ma cuisse pour ne pas me perdre de ce côté du miroir

le matin je porterai mes boucles d’oreilles
je les garderai peut-être même au lit si tu devais me surprendre au milieu de la nuit

mais si je n’ai pas de nom comment savoir qui d’elle ou de moi veille?

De bundel zelf is tweetalig, in het Occitaans, een oude taal uit de Pyreneeën en in het Frans. Het is een genot om de dichter zelf haar gedichten te horen voorlezen. Op internet zijn daar verschillende voorbeelden van te vinden.

View all my reviews

Domenico Starnone: Strikken

noreply@blogger.com (Fedde van der Spoel) — Tue, 12 Jun 2018 16:33:00 +0200

Strikken by Domenico Starnone

Portret van een huwelijk en heb je plannen om in het huwelijk te treden dan zou ik dit boek niet lezen. Van drie kanten wordt dit verstikkende huwelijk belicht, allereerst vanuit het gezichtspunt van de vrouw. Verlaten door haar man zit ze vol haat en rancune. Ze schrijft hem brieven waarin ze hem voortdurend smeekt terug te keren en geld te sturen. Voor haarzelf en hun twee kinderen, een jongen en een meisje. De man keert uiteindelijk terug als zijn jongere geliefde hem heeft verlaten en het leven gaat verder. Maar niet alsof er niets gebeurd is. De man en vrouw zijn ouder en wijzer en weten dat ze tot elkaar zijn veroordeeld. In het tweede deel is er ingebroken bij het echtpaar als ze thuis komen van vakantie. De geliefde kat is verdwenen en het hele huis is een puinhoop. Dat gedeelte wordt verteld vanuit het gezichtspunt van de man. Tot slot draait alles nog een keer als het gezichtspunt van de dochter wordt getoond. Die constructie houdt het tot het einde spannend en verrassend.

Toen dit boek uitkwam was er juist het verrassende nieuws dat Domenica Starnone de man achter de schuilnaam Elena Ferrante is, van de razend populaire trilogie over de geniale vriendin.

View all my reviews