Humanista na giełdzie

Dołącz do Turbo Wyzwania ING i wygraj nagrody!

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 16 Oct 2025 13:38:00 +0000

Startuje Turbo Wyzwanie ING, czyli coroczna gra inwestycyjna promująca wykorzystanie certyfikatów strukturyzowanych Turbo od ING. Możecie dołączyć do kilku tysięcy osób i sprawdzić swoje umiejętności inwestycyjne oraz powalczyć o atrakcyjne nagrody, wśród których w tym roku wyróżniają się metale szlachetne.

Myślę, że dla doświadczonych uczestników rynku jest to już pewna forma tradycji, że na jesieni odbywa się gra inwestycyjna organizowana przez podmiot promujący na polskim rynku certyfikaty Turbo z grupy kapitałowej ING. Trzy tygodnie to idealny czas, żeby z jednej strony sprawdzić swoje umiejętności w krótkoterminowym inwestowaniu, a z drugiej strony spróbować znaleźć się w czołówce i wygrać jedną z nagród.

Materiał stanowi treść marketingową i został przygotowany w ramach płatnej współpracy realizowanej na rzecz ING Bank N.V., zleceniodawcy konkursu „Turbo Wyzwanie” i emitenta certyfikatów Turbo. ING Bank N.V. odpowiada za treść materiałów dotyczących certyfikatów.

Regulamin konkursu jest dostępny na www.grainwestycyjna.pl/article/terms. Kompletne i wiążące informacje dotyczące certyfikatów Turbo znajdują się w prospekcie na stronie internetowej ING Bank N.V. Inwestorzy powinni zapoznać się z prospektem znajdującym się na powyżej stronie internetowej przed podjęciem decyzji inwestycyjnej, w celu zrozumienia ryzyka i korzyści związanych z inwestycją.

Niniejszy materiał nie jest rekomendacją inwestycyjną. Żadne treści uwzględnione w materiale nie mogą być interpretowane jako sugerowanie inwestorom strategii inwestycyjnej dotyczącej certyfikatów Turbo.

Zasady Turbo Wyzwania

Rywalizacja już się rozpoczęła i potrwa trzy tygodnie. Do 24 października trwa faza testowa, w trakcie której rejestrujemy się na platformie, poznajemy jej mechanikę i dostępne instrumenty oraz zawieramy transakcje testowe, które nie mają wpływu na nasz wynik ani uzyskane nagrody. Po jej zakończeniu stan rachunków jest resetowany do wartości początkowej.

Od 27 października rozpoczyna się faza główna, która potrwa do 7 listopada. Składa się ona z dwóch części, odpowiadających dwóm tygodniom: Fazy I i Fazy II. Zawierane w jej trakcie transakcje będą miały wpływ na nasze miejsce w rankingu, a co za tym idzie na szansę wygrania poszczególnych nagród. Co ważne, również pomiędzy Fazą I i Fazą II nasze rachunki i transakcje zostaną zresetowane, a stan konta przywrócony do startowego poziomu.

W Turbo Wyzwaniu inwestujemy wirtualnym kapitałem. Oznacza to, że rejestrując się na platformie nie wpłacamy żadnych środków i nie jest to czynność otwarcia rachunku maklerskiego. Kapitał startowy wynosi 100 000 zł i możemy go inwestować według kilku najważniejszych zasad.

Do wyboru mamy kilka typów instrumentów. Są to certyfikaty Turbo, certyfikaty Tracker, wybrane fundusze ETF oraz akcje wybranych spółek (tych, na które notowane są certyfikaty). Możemy zainwestować 100% dostępnego kapitału w certyfikaty Tracker, ETFy oraz akcje. Natomiast jedynie 50 000 zł w certyfikaty Turbo. W porównaniu z poprzednią edycją, usunięty został zapis zgodnie z którym przy spadku salda rachunku poniżej poziomu 75 000 zł, uczestnik jest wykluczany z rywalizacji.

Widzimy więc pewną zmianę umożliwiającą bardziej agresywne podejście do inwestowania.

Nagrody

Dla uczestników rywalizacji przewidziano łącznie 100 nagród. Nagrodzonych zostanie 50 uczestników o najlepszej stopie zwrotu w pierwszym tygodniu fazy głównej (Faza I) oraz 50 najlepszych uczestników z drugiego tygodnia (Faza II). Jeżeli ktoś będzie na tyle dobry, że znajdzie się w czołówce w obu tygodniach fazy głównej, otrzyma lepszą z nagród.

Zajęcie pierwszego miejsca w danym tygodniu premiowane będzie uncjową sztabką złota, za drugie miejsce otrzymamy amerykańskiego orła o masie pół uncji, a za trzecie miejsce będzie to 20 uncjowych filharmoników wiedeńskich. Osoby z miejsc od 4 do 50 otrzymają karty podarunkowe Allegro.

Przypomnijmy, że w konkursie można wygrać tylko jedną nagrodę (jeżeli punktowaliśmy w dwóch tygodniach to lepszą z dwóch), a więc nagrodzonych zostanie łącznie 100 osób.

Widzimy więc, że nie ma już w bieżącej edycji nagrody głównej za zdobycie pierwszego miejsca w całej grze. Wynika to oczywiście z faktu podzielenia części głównej rywalizacji na dwie oddzielne fazy.

O czym warto pamiętać podczas Turbo Wyzwania

Czas spojrzeć na konkurs od strony inwestora i zastanowić się, jak można do niego podejść. Pamiętajcie jednak, że nie są to jakiekolwiek porady inwestycyjne.

Po pierwsze, czy warto wziąć w nim udział. I tu odpowiedź jest ewidentna - warto. Możemy poćwiczyć inwestowanie w krótkim horyzoncie czasowym, nawet jeżeli nie jest to nasze podstawowe lub nawet bliskie nam podejście. Możemy zmierzyć się z innymi, a efekt rywalizacji zawsze dodaje trochę pikanterii. Możemy lepiej poznać praktyczną stronę korzystania z certyfikatów Turbo, jeżeli wcześniej nie mieliśmy ku temu sposobności. I na końcu, można wygrać bardzo atrakcyjne nagrody. Wartościowo oczywiście miejsce pierwsze jest warte wyróżnienia, ale nie ukrywam, że bardzo podoba mi się miejsce trzecie. 20 monet o masie jednej uncji każda to ponad pół kilo srebra.

I teraz czas spojrzeć na uwarunkowania konkursu, a te uległy zmianie w odniesieniu do poprzednich kwartałów. Nie mamy już jednej dwutygodniowej fazy głównej, ale podzielona została ona na dwie mniejsze części: Fazę I i Fazę II, między którymi portfele są resetowane. Dodatkowo zniesione zostało ograniczenie, że przy spadku wartości portfela o 25% względem poziomu startowego (czyli poniżej 75 000 zł) uczestnik będzie wykluczony z konkursu. Pozostało jedynie obostrzenie w postaci kwoty 50 000 zł, jaką maksymalnie można przeznaczyć za inwestycję w certyfikaty Turbo.

Oba powyższe ruchy interpretuję jako otwarcie uczestnikom możliwości realizowania znacznie bardziej agresywnych strategii. Oczywiście wymiar edukacyjny takiego podejścia będzie zdecydowanie mniejszy, próba replikowania go na prawdziwym kapitale byłaby moim zdaniem skazana na porażkę, ale w warunkach konkursowych może się to sprawdzić.

Jakie kombinacje będą więc możliwe? Ot, chociażby zainwestowanie 50 000 zł w certyfikat Turbo long na jakąś spółkę oraz 50 000 zł w tę samą spółkę. Jeżeli będziemy mieli rację (lub szczęście) dzięki takiej koncentracji pozycji wartość portfela może znacznie wzrosnąć. Jeżeli jednak się pomylimy, scenariusz przeciwny może nas pozbawić połowy (lub więcej) portfela.

Doświadczenia poprzednich edycji podpowiadają, że nie wystarczy jedna udana transakcja do znalezienia się w czołówce, musi być ich kilka. A więc samo szczęście to za mało, potrzebne są jednak umiejętności. I w sumie o to chodzi w tego typu wydarzeniach. Aby poprawiać nasze umiejętności, rywalizować z innymi, poznać instrumenty finansowe i powalczyć o atrakcyjne nagrody.

Podsumowanie

Dobrze, że Turbo Wyzwanie powraca na GPW. Można będzie przetestować swoje umiejętności maksymalizowania stopy zwrotu w krótkim horyzoncie czasowym, powalczyć o nagrody oraz wyciągnąć cenne wnioski, które będą nam służyły przez wiele kolejnych miesięcy inwestowania realnymi środkami na naszych rachunkach.

Dlatego też warto zarejestrować się na platformie jak najwcześniej, ewentualnie odświeżyć wiedzę dotyczącą certyfikatów Turbo oraz dobrze wykorzystać fazę testową rywalizacji.

Trzy części mojego portfela akcyjnego

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Tue, 03 Jun 2025 17:35:00 +0000

Portfele inwestycyjne nie zawsze są jednorodne. Niekiedy inwestorzy w ramach jednego portfela realizują kilka strategii inwestycyjnych. Dzisiaj opiszę, jak aspekt ten wygląda w wypadku mojego portfela na GPW.

Pod koniec maja odbyła się w Karpaczu konferencja WallStreet, która jak co roku zgromadziła inwestorów, ekspertów, spółki i przedstawicieli branży. W agendzie konferencji znalazło się również moje wystąpienie zatytułowane: Sztuka odwracania kamieni, czyli o poszukiwaniu perełek na GPW.

Po wystąpieniu podeszło do mnie kilka osób i pojawiły się zdziwienia, gdyż czytelnicy bloga nie mieli świadomości, że inwestuję w podobny sposób i poruszam się po tak małych i niekiedy egzotycznych podmiotach. Dlatego w dzisiejszym tekście chciałbym pokazać, jak kształtuje się u mnie podział portfela i dlaczego tak, a nie inaczej.

W trakcie mojego wykładu skupiłem się na poszukiwaniu ciekawych spółek. W końcu pytanie "co kupić" jest najczęstszym pytaniem zadawanym przez początkujących inwestorów, nie tylko w internecie, ale również w bezpośrednich rozmowach. Postanowiłem więc pokazać trochę mojego warsztatu, adresując ten aspekt.

Zamiast jednak pokazywać podejście teoretycznie, przeszedłem z uczestnikami wykładu przez ok. 20 spółek, wybranych spośród tych, które przeszły w minionym roku przez moje biurko. Pokazywałem w jaki sposób znalazłem te spółki, dlaczego niektóre z nich trafiły do mojego portfela, a niektóre nie, dlaczego je sprzedałem itp. Pokazałem więc część mojego warsztatu, w tym kilka spółek będących aktualnie w portfelu.

I właśnie krąg spółek zdziwił część odbiorców. Fakt, że były to małe podmioty, często z New Connect, których kapitalizacja była niekiedy mniejsza niż 20 mln zł. Inwestorzy dziwili się, że schylam się po tak małe walory.

A odpowiedź jest bardzo prosta: prawie wszystko, co dziś jest duże, kiedyś było małe. 11bit dekadę temu miał kapitalizację 20 mln zł. CD Projekt, dziś wielomiliardowa spółka, kiedyś również był notowany poniżej 50 milionów, podobnie jak Elektrotim, jeden z liderów ostatniej hossy.

Poszukując pośród podmiotów małych, inwestor indywidualny ma całkiem konkretne przewagi. Główną z nich jest brak zainteresowania szerokiej publiczności. Spółki są zbyt małe, żeby znajdować się w spektrum zainteresowania instytucji finansowych. Również więksi inwestorzy indywidualni, chcący mieć płynność na wejściu i wyjściu, omijają takie podmioty. A więc wnikliwy inwestor, potrafiący dobrze przeanalizować biznes i odpowiednio wcześnie zająć pozycję, ma szansę na zajęcie jednego z pierwszych miejsc w pociągu. Czy ten pociąg okaże się następnie multibaggerem to już zupełnie inna historia.

Część pierwsza - spółki długoterminowe

Pierwszą część portfela stanowią spółki, które trzymam jako inwestycje długoterminowe. Mowa tu zarówno o tym mitycznym "na zawsze", jak i o scenariuszach "na kilka lat". Często są to spółki dywidendowe, które chciałbym mieć w moim portfelu tak długo, jak to możliwe. Dywidenda w ich wypadku jest tylko jednym z elementów całej układanki, gdyż najczęściej są to spółki dobrze zarządzane, zyskowne, do których zarządów mam zaufanie. Oczywiście ważne jest, aby miały przed sobą dobre perspektywy biznesowe na długie lata.

Przykładem takiej spółki jest Asseco Business Solutions:

Jak widać po wykresie, spółka dowozi i to od lat. A po drodze płaci regularne, rosnące z roku na rok dywidendy. Może nie jest to jakiś demon wzrostów, ale średniorocznie te 25% wzrostu dowozi. Sprzedaż takich akcji w oparciu np. o lokalnie zbyt wysoką wycenę, jest wyskoczeniem z pociągu, który może jechać w tym kierunku jeszcze przez wiele lat. A przecież nie mamy żadnej gwarancji, że akcje uda się odkupić taniej.

Część druga - spółki na 2-3 lata (lub mniej)

W tej części znajdują się spółki, w których jakiś założony przeze mnie scenariusz się realizuje. Udało się uruchomić nowe moce produkcyjne, koniunktura dopisuje, biznes spina się jak należy itp., a jednocześnie spółki te nie są absurdalnie drogie.

Najczęściej w tej kategorii mieszczą się spółki wzrostowe, ale nie tylko. Mogą trafić tu spółki cykliczne, które wychodzą właśnie z dołka koniunktury i mają przed sobą dobre kilka-kilkanaście kwartałów. Cel w tym wypadku to ponad 100% zysku na danej pozycji w horyzoncie 1-2 lat.

Można powiedzieć, że w wypadku tych walorów moje story z początku inwestycji się realizuje. Przykładem takiej spółki, choć specyficznym, jest Brand24:

Akcje kupiłem pod koniec 2024 roku w okolicy 20 zł i trzymam do dziś. Na początku przyjąłem założenia, które opisałem w ówczesnym tekście na blogu:

Przeczytaj: Dlaczego kupiłem akcje Brand24

Założony przeze mnie scenariusz zaczął się sprawdzać i po krótkim (rocznym) okresie niepewności, rynek zaczął ten scenariusz doceniać, co widzimy na powyższym wykresie. Spółka była na świetnej drodze, żeby stać się w moim portfelu długoterminowym multibaggerem, ale próby ściągnięcia spółki z rynku sprawiły, że z perspektywy wieloletniej, stała się ona papierem z "terminem przydatności".

Z tempa poprawy wyników jestem bardzo zadowolony i jeżeli zdjęcie spółki z GPW nie dojdzie do skutku, z chęcią zostanę ze spółką w portfelu na długie lata. Ale z drugiej strony jeżeli zostanie zaproponowana satysfakcjonująca cena, oddam akcje i pójdę gdzie indziej.

Innym przykładem takiej spółki jest MFO, czyli podmiot, w którego walnym zgromadzeniu miałem niedawno przyjemność uczestniczyć. Jak widzicie na powyższym wykresie, akcje kupowałem dwukrotnie, po wybiciu z formacji odwróceniowej.

Mój horyzont na tę spółkę to 2-3 lata. Jest to walor cykliczny, który jest świetnie spozycjonowany na ożywienie gospodarcze w Polsce i Europie. Częściowo wywołane przez czynniki geopolityczne, a częściowo przez środki z KPO, które realnie zasilą polską gospodarkę.

Jednak nie mam złudzeń, że spółka będzie rosła do nieba. Mój target cenowy na ten moment to 70-80 zł i jestem względnie spokojny, że poziomy te powinno udać się osiągnąć. A co będzie dalej, zobaczymy. Można więc powiedzieć, że spółka jest obecnie na początkowej fazie weryfikacji mojego założonego scenariusza. Stąd miejsce w tej, a nie innej części portfela.

Część trzecia - spółki z potencjałem, wymagające potwierdzenia

I tu przechodzimy do najciekawszej części mojego portfela. Mowa o spółkach, na które mam jakiś plan, ale nie zaczął się on jeszcze realizować. Siłą rzeczy w tej części portfela jest relatywnie duża rotacja, gdyż niektóre spółki wypadają po kilku miesiącach, a inne po kilku kwartałach i są zastępowane innymi. To właśnie o spółkach z tej części mówiłem na moim wykładzie.

Proces wygląda najczęściej następująco. Znajduję spółkę, w której cos przykuwa moją uwagę. Może to być nagła poprawa wyników finansowych, może to być regularna poprawa wyników, może być nowa linia biznesowa, która powinna poprawić wyniki. Kluczem jest tu perspektywa na znaczną poprawę wyników, najlepiej niedostrzeżona przez szeroki rynek.

Akcje nabywam relatywnie szybko, często po kilku dniach lub tygodniu analizy. Uważam, że jeżeli ja dostrzegłem coś ciekawego, dostrzegą to również inni, a więc nie ma co zwlekać. Czytam kolejne raporty okresowe, jeżeli jest możliwość uczestniczę w callach wynikowych i walnym zgromadzeniu. W ten sposób wyrabiam sobie zdanie, zbierając argumenty potwierdzające mój scenariusz (wówczas spółka trafia do drugiej części portfela) lub go negujące (wówczas spółkę szybko sprzedaję).

Jest to postać strzałów, które choć przemyślane, mogą być celne, ale mogą również okazać się pudłem.

Jednym z takich przykładów jest spółka Logintrade, mały walor z rynku New Connect. Spółka od dłuższego czasu poprawiała wyniki finansowe mając stabilny, lekki biznes z wysoką zdolnością do generowania gotówki. Jednocześnie spółka zapowiedziała chęć stworzenia nowego rozwiązania, Zingflow, z planami ekspansji zagranicznej.

Jak widać na wykresie, negatywna weryfikacja realności takiego scenariusza zajęła mi 14 miesięcy. Przez ten czas uczestniczyłem w webinarach spółki, analizowałem raporty i niemal uczestniczyłem w walnym zgromadzeniu. Niemal, gdyż sądziłem, że odbywa się ono w Warszawie, a faktycznie odbywało się we Wrocławiu, co uświadomiono mi dzień przed WZ.

Na początku 2025 roku, po wynikach za Q4 2024, uznałem, że mój założony scenariusz się nie realizuje. Nowy projekt nie łapie track rekordu, nie generuje przychodów, a władze spółki wydają się nie mieć konkretnego pomysłu na realizację ekspansji zagranicznej. Jednocześnie nowy projekt generował (i generuje) koszty obniżające w znacznym stopniu wyniki głównego biznesu. W tej sytuacji uznałem, że należy opuścić pokład spółki, zanim rynek dojdzie do podobnych wniosków, jak moje, co z pewnością przełożyłoby się na spadki ceny akcji. A myślenie o płynności na małych walorach to bardzo istotny element.

I podobnych przykładów w moim portfele było i jest wiele. Analizujemy, budujemy scenariusz, kupujemy akcje, sprawdzamy czy scenariusz się realizuje. Jeżeli tak, spółka trafia do drugiej części portfela, jeżeli nie, leci do kosza.

Swoje poszukiwania kieruję zarówno w stronę spółek średnich, jak i spółek małych. Im mniejszy walor tym większe wyzwania, ale i większa nagroda, jeżeli uda nam się złapać ruch wzrostowy na wczesnym etapie. Najlepsze inwestycje w mojej giełdowej historii zaczynały się dobrze poniżej poziomu 50 milionów kapitalizacji.

Podsumowanie

Nie zachęcam nikogo, do wchodzenia na siłę w obszar rynku, w którym nie czuje się pewnie. Ale zachęcam do stałego poszukiwania spółek, które mogą poprawić wyniki finansowe. Ileś razy spudłujemy, ale jeżeli kilka razy uda nam się trafić celnie, może to przesunąć nasz portfel w zupełnie inne rejony. I nie ma się co dziwić, że spółki na początkowej fazie weryfikacji scenariusza inwestycyjnego, rotują najbardziej i są najbardziej ryzykowne. Tak niestety wygląda samodzielne inwestowanie.

Klucz do inwestycyjnego sukcesu

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Wed, 12 Feb 2025 17:49:00 +0000

Jaka jest tajemnica inwestycyjnego sukcesu? Oczywiście na to pytanie nie ma jednej słusznej odpowiedzi, ale może być ich więcej. Dzisiaj chcę zaprezentować podejście, które u mnie sprawdziło się najlepiej.

W styczniu miało miejsce ważne wydarzenie w moim portfelu. Było ono kombinacją uzyskanej stopy zwrotu oraz osiągniętego poziomu wartości portfela. Jeszcze w październiku i listopadzie 2024 roku miałem nadzieję, że wydarzy się to gdzieś na przestrzeni 2025. Tak się składa, że wydarzyło się już w styczniu.

Spisując moje refleksje związane z tym faktem podjąłem próbę zawarcia w jednym zdaniu elementów strategii, które moim zdaniem najmocniej przyczyniły się do osiągnięcia wspomnianego kamienia milowego:

Kupowanie spółek poprawiających zyski, z perspektywą na dalszą poprawę zysków, znajdowane przy umiarkowanej wycenie, trzymane długo w miarę ekspansji mnożników, a sprzedawane dopiero po mocnym sygnale ostrzegawczym, rzutującym na pogorszenie wyników.

Zdanie tasiemiec, ale wydaje się, że bardzo dobrze oddaje to, co chciałem w nim zawrzeć. Oczywiście nie jest to całokształt mojej strategii inwestycyjnej, ale gdybym spojrzał na spółki, która w ostatnich latach najbardziej wpłynęły na uzyskaną stopę zwrotu, byłoby to właśnie powyższe zdanie. Rozbijmy je zatem na komponenty.

Kupowanie spółek poprawiających zyski...

Jak wiemy zyski są tym, co długoterminowo determinuje zachowania cen akcji. Oczywiście mamy zagrania spekulacyjne, mamy grę pod różne scenariusze rynkowe, ale w długim horyzoncie rynek patrzy przede wszystkim na zyski. Ja również nauczyłem się patrzeć na zyski.

Pierwszym i kluczowym filtrem jest zatem znalezienie spółek, które poprawiają zyski. Oznacza to, że spółki w ogóle muszą być zyskowne. Odsiewa nam to nie tylko szeroką rzeszę spółek, które zysków nie generują, ale również takie walory, których zyski w horyzoncie kilku kwartałów stoją w miejscu.

Wspomniana selekcja negatywna, czyli odsiewanie szerokim gestem spółek, które mnie nie interesują, przynosi mi dużo korzyści. Dzięki temu jestem w stanie skupić się wyłącznie na tych podmiotach, w których dostrzegam potencjał. Oczywiście spółki generujące stratę, jeżeli jest perspektywa na zmniejszenie wspomnianej straty, również mogą być świetną inwestycją. Ale nie jest to staw, w którym często łowię.

Mianem zysków określam najczęściej kombinację zysku ze sprzedaży, zysku operacyjnego i zysku netto. Nie przywiązuję się zasadniczo do jednej z powyższych miar, gdyż różnią się one między spółkami. Niektóre biznesy są bardzo zmienne w zakresie pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych, inne w zakresie przychodów i kosztów finansowych. Tak więc w rozumieniu tego, czym jest zysk, jestem w miarę elastyczny.

Niekiedy również patrzę na inne miary, jak chociażby przychody. W końcu jeżeli spółka jest na wczesnym etapie rozwoju, samo budowanie mocnych przychodów w oczekiwaniu na przyszłe zyski bywa motorem wzrostu.

... z perspektywą na dalszą poprawę zysków...

Poprawa zysków to jedno, ale dopiero perspektywa na utrzymanie, a najlepiej przyspieszenie tej tendencji, jest najciekawsza. Na rynku nie brakuje przecież spółek, które rosną w tempie 5% rocznie i wszystko wskazuje na to, że przez kolejne lata również będą rosły w podobnym tempie.

Nie mamy więc tu żadnej dodatkowej premii, nie mamy pozytywnych zaskoczeń ani bardzo wzrostowej historii. Oczywiście w tym obszarze warto pamiętać o tym, że to czego oczekuje rynek to jedno, a co faktycznie zostanie przez spółkę zrealizowane, to zupełnie inna historia.

W każdym razie spółki, które nie mają szans na poprawę zysków, najlepiej dynamiczną, rzadko bywają ponadprzeciętnie dobrą inwestycją.

To naszą rolą, jako inwestora jest określenie, co będzie źródłem przyszłego wzrostu wyników. Bo nie konsensus analityków powinien być tu wyznacznikiem, czy nawet (a zwłaszcza) to co obecnie dyskontuje rynek, ale to, co widzimy my sami i co się zrealizuje.

... znajdowane przy umiarkowanej wycenie...

Oczywiście każdy chce kupować tanio, ja nie inaczej. Dlatego staram się wyszukiwać spółki, które są atrakcyjnie wyceniane względem spodziewanego przeze mnie tempa wzrostu. Jak łatwo się domyślić, będą to parametry różniące się pomiędzy spółkami. Inaczej jestem skłonny płacić za walor rosnący w tempie 30% rocznie, a inaczej za walor rosnący o 15% rocznie.

Pośród stosowanych przeze mnie miar można wskazać na relację cena/zysk, cena/zysk operacyjny, cena/przychody czy EV/EBITDA. Każdorazowo staram się poczynić jakieś założenia dotyczące przyszłych zysków, a zyski przeszłe oczyścić o wpływ zdarzeń jednorazowych, które mogłyby zniekształcić moją analizę

Jednocześnie nie dokonuję wyceny metodą DCF ani metodą porównawczą. Z jednej strony nie mam takich umiejętności, a z drugiej strony nie potrzebuję takiej precyzji. Na nic mi się nie przyda informacja, że cena docelowa w horyzoncie 12 miesięcy pokazuje 19% potencjału do wzrostu. W moim wypadku wystarcza precyzja na poziomie "tanio, przeciętnie, drogo", a takową dostarcza mi kombinacja powyżej podanych wskaźników.

... trzymane długo w miarę ekspansji mnożników...

Ten fragment jest chyba najważniejszym elementem mojego podejścia. Najfajniejsze transakcje dotyczą spółek, w które inwestujemy na etapie, gdzie szeroki rynek nie docenia potencjału wzrostu, a po pewnym czasie jednak wzrostowe story dostrzega.

Załóżmy że spółka generuje zyski na poziomie 1 mln zł rocznie, zyski te rosną w tempie 10% rocznie, a sama spółka wyceniana jest przy wskaźniku cena/zysk na poziomie 10. Oznacza to, że kapitalizacja spółki wynosi 10 milionów.

Jeżeli spółka (na skutek zdrowych biznesowych czynników) w kolejnym roku zarobi 1,5 mln, mamy dynamikę na poziomie 50%. Rynek zaczyna dostrzegać ten fakt, a wskaźnik cena/zysk rośnie do poziomu 15x. W efekcie powyższego kapitalizacja rośnie do poziomu 22,5 mln, czyli o 100%.

Ale to dopiero połowa sukcesu. Jeżeli przed spółką nie będzie perspektywy na dalszą poprawę zysków i utrzymanie dobrej dynamiki, rynek zacznie obniżać wskaźniki wyceny. A co jeżeli taka perspektywa będzie?

W trzecim roku spółka zarabia 2,5 mln zł (wzrost o 66%) i staje się popularnym walorem, wycenianym na poziomie 20x zyski. W takim wypadku kapitalizacja rynkowa wyniesie 50 milionów, co oznacza pięciokrotne zwiększenie kapitalizacji względem stanu początkowego.

Tak więc do ekspansji mnożników (prezentowanej tu jako wzrost poziomu C/Z z 10 do 15, a następnie do 20) potrzebne jest rynkowe przekonanie, że wyższe zyski nie są stanem przypadkowym i jednorazowym, ale że utrzymają się one w przeszłości.

Dlatego tak trudno jest zastosować powyższą regułę na spółkach cyklicznych, gdzie można z dużą pewnością zakładać, że po latach tłustych, znów wrócą lata chude. Rynek potrzebuje przekonania, że dobre dynamiki będą kontynuowane, a spółka swoimi wynikami musi to przekonanie podtrzymywać.

W określeniu "trzymane długo" również jest sporo sensu, gdyż jak widzimy na przykładzie powyżej, potrzeba niekiedy dwóch lub trzech lat, żeby zrobić multibaggera. Oczywiście w krótkim okresie również możliwe są przyjemne wzrosty, ale nastawiając się na zwielokrotnienie wartości naszej pozycji, musimy myśleć o horyzoncie kilkuletnim.

... sprzedawane po mocnym sygnale ostrzegawczym, rzutującym na pogorszenie wyników.

No i teraz czas na najtrudniejszą sprawę, czyli sprzedawanie. Optymalnie chcielibyśmy sprzedawać blisko rynkowego szczytu, tuż przed diametralną zmianą kierunku i początkiem spadków.

Ogólnie sprzedawanie tuż przed szczytem jest bardzo trudne, gdyż jeżeli na rynek trafia znacząca informacja (np. raport okresowy) to bywa ona dyskontowana bardzo szybko. Jeżeli dane są mocno rozbieżne od tego, czego oczekiwał rynek, możemy mieć otwarcie na poziomie -20% i dolne widły zaraz później. A więc sprzedawanie przed takim wydarzeniem należy rozpatrywać raczej w kategorii szczęścia.

Niestety również ocena tego, czy dana informacja zakończy wzrosty na walorze, nie jest łatwiejsza. Wszystko sprowadza się do gruntownie przeprowadzonej analizy fundamentalnej, czyli również takiej, w której mamy zidentyfikowane ryzyka związane ze spółką oraz umiemy ocenić doniosłość tych ryzyk. Dopiero w takim kontekście mamy możliwość wyrobienia sobie opinii, czy opublikowane informacje wpłyną na ocenę rynkową na tyle, że zmienią całą narrację na walorze i zakończą wzrosty.

Dodatkowym wyznacznikiem i kontekstem dla oceny wpływu omawianego zdarzenia/raportu na rynek jest bieżąca wycena waloru. Jeżeli jest ona wysoka lub bardzo wysoka, najczęściej będzie to szybki impuls do zakończenia euforycznych wzrostów. Ale jeżeli walor będzie umiarkowanie lub nisko wyceniany, odbiór danej informacji może być zupełnie inny.

Przyznam szczerze, że moje najlepsze wyjścia z pozycji, czyli takie, w których trafnie rozpoznałem informację kończącą wzrosty lub rozpoczynającą spadki na walorze, wiązały się zawsze z umiejętnością zbudowania całościowego obrazu waloru, identyfikacją ryzyk oraz wpasowaniem nowej informacji w ten obraz. Jeżeli jesteśmy w stanie zrobić to odpowiednio szybko, możemy być jednymi z pierwszych osób w arkuszu, a przy większych pozycja ma to znaczenie dla ostatecznej ceny sprzedaży.

Podsumowanie

Tak więc moje najlepsze transakcje udało się opisać jednym zdaniem, a dzisiejszy wpis jest rozszerzeniem tego właśnie zdania. Oczywiście nie jest to całość mojej strategii inwestycyjnej, jak również zrealizowałem wiele dobrych lub bardzo dobrych transakcji, które nie wpisywały się w powyższe kryteria. Dotyczą one jedynie transakcji wybitnych, zarówno pod względem egzekucji, jak i uzyskanej stopy zwrotu.

Dla osób bardziej doświadczonych być może nie było to wielką nowością, ale mam nadzieję, że takie spojrzenie na poszukiwanie ciekawych spółek skłoni niektórych do pochylenia się nad własnymi strategiami i wyszukania elementów, które wyróżniają nasze najlepsze transakcje.

GPW należy ponownie znacjonalizować

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 02 Jan 2025 08:17:00 +0000

Dzisiaj postaram się przekonać Was do pomysłu, że GPW należy ponownie znacjonalizować, zdjąć z giełdy, zaprzestać wypłacania dywidend, a całe zyski zainwestować w promocję i rozwój rynku.

Opublikowana niedawno strategia giełdy oraz okres podsumowań 2024 roku, który zakończył się spadkiem na indeksie Wig20, sprzyjają rozmowom o rynku, jego kształcie oraz przyszłości. W tym kontekście wyłania się wątek, nad którym warto się zastanowić, a którego szanse realizacji oceniam na bliskie zeru.

Jak dość powszechnie wiadomo, problemy polskiego rynku kapitałowego nie leżą stricte w giełdzie, ale w jej otoczeniu. Z jednej strony mamy otoczenie regulacyjne, zarówno krajowe, jak i europejskie. Z drugiej strony mamy smutne realia prawne i nadzorcze w wymiarze ścigania nadużyć rynkowych. Z trzeciej strony są globalne przepływy kapitału, coraz bardziej omijające mniejsze rynki. A z czwartej, najważniejszej, jest podejście rządzących do rynku. A konkretnie złe podejście rządzących, przejawiające się zarówno w niskich standardach corporate governance, jak i w braku jakiejkolwiek chęci nadania rynkowi większego znaczenia.

W niedawnym odcinku podcastu Echa Rynku rozmawialiśmy z Michałem Masłowskim o ogłoszonych niedawno strategicznych kierunkach rozwoju, które ogłosiła warszawska Giełda Papierów Wartościowych. I właśnie w trakcie tego nagrania przewinął się wątek, który chciałbym w niniejszym tekście rozwinąć.

Już w strukturze samej strategii widzimy, że jest ona podzielona na dwie części. Jedna dotyczy rynku, tego jak rynek ten miałby wyglądać i działań, które zamierza podjąć GPW, żeby poprawić obecną sytuację. Druga część strategii dotyczy GPW jako spółki, a konkretnie wyników finansowych, które spółka będzie chciała uzyskiwać oraz dywidend, które będzie chciała płacić akcjonariuszom.

I właśnie w tej dwoistości tkwi główny problem: z jednej strony chcemy zjeść ciastko (dywidendy) i mieć ciastko (rozwój rynku).

Stawiam postulat: GPW należy znacjonalizować

Debiut giełdowy Giełdy Papierów Wartościowych miał miejsce w 2010 roku. Głównym akcjonariuszem spółki jest Skarb Państwa (posiadający 35% akcji), ale znaczącą rolę odgrywają również fundusze inwestycyjne, kontrolujące ponad 20% akcji. Pozostałe podmioty to w dużej mierze mniejsi inwestorzy, często indywidualni.

Dzielenie się wypracowanym zyskiem z akcjonariuszami jest zakodowane w DNA tej spółki. Giełda wypłaca dywidendę corocznie, począwszy od zysków za 2010 rok i oscyluje ona w ostatnich latach w wysokości 70-80% wypracowanego zysku netto.

źródło: GPW.pl

W strategii również znajdziemy deklarację przeznaczania (rekomendowania walnemu zgromadzeniu) 60-80% wypracowanego zysku na wypłatę do akcjonariuszy. Od debiutu giełda wypłaciła już ok. 1,35 miliarda złotych w dywidendzie.

Czy te pieniądze można by było wydać inaczej?

W 2024 roku Giełda Papierów Wartościowych wypłaciła w postaci dywidendy 127 milionów złotych. To mniej więcej tyle samo, ile wynoszą łączne roczne przychody IMSu i Digital Network. Mówiąc wprost, gdyby środki te zamiast na dywidendę przeznaczyć na promocję rynku kapitałowego, reklamy GPW leciałyby przez okrągły rok na wszystkich 20 tysiącach nośników cyfrowych z portfela Digital Network (z superscreenem w centrum Warszawy na czele) oraz we wszystkich galeriach i punktach handlowych, w których IMS świadczy swoje usługi.

O tym, jak wielka jest to kwota, niech świadczy poniższa grafika prezentująca wydatki poszczególnych korporacji na reklamę w mediach tradycyjnych (bez internetu) w pierwszej połowie 2024 roku:

źródło: wirtualnemedia.pl

Jak widzimy, kwota 64 milionów złotych (dywidenda GPW za pół roku 2023) stanowiłaby niemal połowę wydatków Rossmanna, niemal 40% wydatków Procter&Gamble, ponad 20% wydatków Biedronki czy ponad 17% wydatków reklamowych Lidla w pierwszej połowie 2023 roku.

Można bez zbędnej przesady powiedzieć, że przeznaczenie tych 127 mln zł na kampanię marketingową sprawiłoby, że GPW stałoby się jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek w Polsce, nie tylko w branży finansowej.

Czy reklama ma sens? O tym nie trzeba przekonywać żadnego przedsiębiorcy. Będąc już przy branży finansowej, spójrzmy do wydatków marketingowych XTB:

źródło: ircdn.xtb.com

Jak widzimy po danych za trzy kwartały 2024 roku, XTB wydało na marketing 228 mln zł i była to niemal największa pozycja po stronie kosztów, tuż za wynagrodzeniami. Czy to działa?

źródło: sii.org.pl

Patrząc na tabelę z rocznym przyrostem liczby rachunków maklerskich, nie można mieć w zasadzie żadnych wątpliwości, że reklama przyciąga klientów.

Oczywiście oprócz marketingu, środki te można by było przeznaczyć na inne inicjatywy, np. obniżenie opłat za obrót ETFami, co już częściowo ma miejsce. Trzeba tylko uważać, żeby nie stracić koncentracji na tym, co faktycznie ma znaczenie i co działa. W końcu wiadomo, że przy okresowej ocenie rezultatów łatwiej jest pokazać szefowi kolorowe slajdy z 20 mało znaczącymi projektami niż przyznać, że wydało się wszystko na jedną, ale za to skuteczną kampanię.

Reklamują się wszyscy tylko nie polska branża finansowa

Kojarzycie jakąkolwiek telewizyjną reklamę inwestowania na rynkach finansowych? Reklamują się banki (lokaty, kredyty, konta), reklamuje się branża nieruchomości, reklamuje się każda inna branża, tylko nie branża giełdowa. Myślę oczywiście o reklamie skierowanej do masowego odbiorcy, a nie o wąskich kampaniach skierowanych do osób, które i tak już siedzą w temacie.

Dziwimy się, dlaczego Polacy inwestują w nieruchomości, a nie chcą kierować swojego kapitału na giełdzie.

Powyżej prezentuję wyniki wyszukiwania na hasło "zarabianie na apartamentach". Pierwsze cztery linki są to linki reklamowe, jak widać, mocno podsypane pieniędzmi, skoro znalazły się tak wysoko. To teraz sprawdźmy, co nam wyskoczy po wpisaniu hasła "zarabianie na giełdzie":

Też nie widzicie tu polskiej branży giełdowej?

Już ten prosty test pokazuje nam jedną z potencjalnych przyczyn, dlaczego kapitał nie płynie na GPW. Bo polskie instytucje finansowe się nie reklamują. Oczywiście trochę rozumiem "bankowe" biura maklerskie, bo w ich grupach kapitałowych środek ciężkości leży gdzie indziej (wolą trzymanie nieoprocentowanych depozytów klientów u siebie niż odpływ kapitału na giełdę). Rozumiem również aktywny marketing XTB, który gros swoich zysków czerpie z innego źródła niż handel na GPW (słynna już rentowność na lota).

Skoro więc branży nie zależy, rodzi się pytanie, komu powinno zależeć. Odpowiedź wydaje się oczywista: GPW.

GPW należy znacjonalizować

Prywatyzacja GPW była bardzo ciekawym wydarzeniem, ale wepchnęła spółkę w konflikt interesów. Zarząd jest rozdarty pomiędzy rozwojem rynku, a dowożeniem obiecanych wyników finansowych i dywidend. Dlatego węzeł ten należy moim zdaniem przeciąć.

Znacjonalizować Giełdę Papierów Wartościowych, oczywiście ze wszystkimi standardami przewidzianymi dobrymi praktykami i prawem. Następnie zdjąć spółkę z parkietu i uczynić z niej strategiczne przedsiębiorstwo non-profit, którego głównym zadaniem będzie rozwój rynku. I na ten właśnie cel powinny być przeznaczane wypracowywane przez spółkę zyski.

Inwestorzy indywidualni i instytucjonalni bez problemu znajdą sobie inne spółki dywidendowe. W końcu w obecnym stanie rzeczy ściąganie spółek z giełdy to codzienność. Tym bardziej, że sama GPW nie słynie z dowożenia jakichś zawrotnych stóp zwrotu.

Dlatego sądzę, że zniknięcie GPW z parkietu będzie znikomym zmartwieniem dla jej obecnych akcjonariuszy, a może przynieść długoterminowe korzyści dla polskiego rynku kapitałowego.

Dobrze jest marzyć, ale trzeba rozmawiać

Oczywiście mój dzisiejszy postulat nie ma praktycznie żadnych szans na materializację. Aby tak się stało, naprawie musiałaby ulec największa słabość polskiego rynku, czyli podejście polityków.

Po pierwsze, dywidendy w znakomitej większości trafiają do Skarbu Państwa, a więc byłby to konkretny ubytek budżetowy. Po drugie, wymagałoby to wyłączenia GPW z portfela politycznych łupów, obsadzanego inną ekipą po każdej zmianie władzy. Po trzecie, należałoby dać zarządowi wolny mandat, aby patrzył w długim horyzoncie czasowym (np. 10 lat), a nie koncentrował się na perspektywie "wykazania się" przed najbliższymi wyborami parlamentarnymi.

Tak więc niestety Giełda Papierów Wartościowych zapewne dalej będzie chorowała na wszystkie choroby właściwe spółkom kontrolowanym przez polityków. Z tym, że w naszym wypadku jest dodatkowa trudność, że losy rynku kapitałowego leżą na sercu bardzo niewielu osobom. O ile więc Orlen potrafi obniżyć swoje zyski, żeby konsumenci płacili na stacjach benzynowych mniej, o tyle GPW nie potrafi obniżyć swoich zysków, żeby polski rynek kapitałowy się rozwijał.

A obecne tendencje są takie, że kapitał coraz szerszym strumieniem płynie do ETFów i na rynki światowe. Płynność na GPW wysycha, spółki nie debiutują, a zagraniczne instytucje finansowe coraz częściej nas omijają. Nie mamy więc wiele czasu na działania i nie stać nas na półśrodki. Czas ucieka.

Czy można być w jakimś aspekcie polskiego rynku optymistą, czy pozostaje nam już tylko kupowanie ETFów na indeksy amerykańskie?

Jak uzdrowić rynek New Connect?

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 16 Dec 2024 08:03:00 +0000

Dużo się ostatnio mówi o polskim rynku. Z jednej strony mamy publikację nowej strategii Giełdy Papierów Wartościowych, z drugiej publikację wyników tegorocznego Ogólnopolskiego Badania Inwestorów. Jakich zmian potrzebuje rynek New Connect?

W minionym tygodniu opublikowana została nowa strategia GPW na lata 2025-2027. Całość jest raczej ogólnikowa i zamiast sformułowań "co zrobimy" stworzona została w tonie "do czego będziemy dążyć", czyli więcej okrągłych zdań, a mniej konkretów. Nawet nazwa "Strategiczne kierunki rozwoju GPW" sugeruje już nieco zawartość dokumentu.

Ale nie na samej strategii chciałbym się tu skupić, ale na jej części dotyczącej rynku New Connect, o którym od lat wiadomo, że nie wygląda tak, jak chcielibyśmy, żeby wyglądał. Konkretów o rynku NC znajdziemy niewiele, ale jest mowa o rewitalizacji rynku New Connect oraz o rozszerzeniu Programu Wsparcia Pokrycia Analitycznego o spółki z tego rynku. Można więc mieć oczekiwania, że jakieś działania w stosunku do małego parkietu zostaną podjęte i niniejszy tekst jest głosem w dyskusji o tym rynku.

Podczas niedawnego Forum Finansów opublikowane zostały również wyniki Ogólnopolskiego Badania Inwestorów 2024 organizowanego corocznie przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych. Z odpowiedzi wynika, że rynek New Connect nadal cieszy się dość dużą popularnością, gdyż obecność na nim zadeklarowało 25% ankietowanych.

To duża wartość, ale nie powinna ona dziwić, biorąc pod uwagę fakt, że jak wynika z danych GPW, udział inwestorów indywidualnych w obrotach na New Connect od lat utrzymuje się powyżej poziomu 80%.

Z racji niemal zupełnego braku inwestorów zagranicznych i instytucjonalnych na NC, to inwestorzy indywidualni są tu głównymi aktorami. Oprócz oczywiście samych spółek, dla których obecność inwestorów indywidualnych jest niezbędna do zaistnienia na tym rynku. Jednak powyższe dane pokazują (być może) dlaczego tak długo nikomu nie zależało na poważniejszym zajęciem się tym rynkiem. Bo to margines. Jednak z drugiej strony nie zapominajmy, że gdyby nie przejścia z New Connect, niemal zupełnie nie mielibyśmy debiutów na głównym parkiecie.

Najpierw diagnoza problemów

Zanim zaczniemy naprawiać rynek New Connect, wypada zdiagnozować jego główne problemy. A jest ich kilka, z czego niektóre są bardziej wyraźne, inne mniej.

Niska płynność akcji

Jednym z głównych zarzutów kierowanych w kierunku rynku NC jest niska płynność akcji. Płytki karnet i niewielka liczba zleceń po obu stronach arkusza sprawiają, że zbudowanie pozycji jest trudne, a jej likwidacja, zwłaszcza po publikacji jakichś negatywnych danych, jest jeszcze trudniejsza.

Przykładem tego, jak trudną mamy sytuację jest powyższe zestawienie, które przygotowałem kilka tygodni temu. Widzimy wyraźnie, że ponad 80% spółek notowanych na New Connect ma średniosesyjne obroty na poziomie niższym niż 10 000 zł. A wiedząc z badania OBI, że średni portfel inwestora biorącego udział w ankiecie przekracza już poziom 100 tys. zł, łatwo wyliczyć, że częstą sytuacją jest brak możliwości zajęcia lub likwidacji pozycji w rozsądnym czasie (co dla każdego przypadku może oznaczać inny czas).

Warto również pamiętać, że w przeciwieństwie do kontraktów terminowych czy instrumentów strukturyzowanych, brak obrotów oznacza tu najczęściej brak płynności. Nie mamy na New Connect animatorów, którzy po obu stronach arkusza zamieszczają zlecenia na dziesiątki tysięcy złotych. Jeżeli chcemy szybko otworzyć lub zamknąć pozycję, często musimy się liczyć z faktem, że nasze zlecenie może przesunąć cenę danego waloru o 10% lub więcej.

Odpowiedzią na nasze frustracje związane z płynnością na New Connect jest powyższe zestawienie, prezentujące rozkład kapitalizacji spółek z tego rynku, gdzie najliczniejszą grupę stanowią walory o kapitalizacji poniżej 25 mln zł.

I patrząc na powyższe mamy odpowiedź na pytanie, dlaczego płynność jest tak niewielka. Jeżeli spółka ma kapitalizację 20 mln zł i np. 80% akcji znajduje się w rękach głównych akcjonariuszy, to wartość wszystkich akcji w wolnym obrocie to ok. 4 mln zł. A wśród akcjonariatu pod progiem również są przecież inwestorzy długoterminowi. Można więc zakładać, że dla wielu walorów na małym parkiecie, wartość płynnego free floatu nie przekracza miliona złotych.

Wiedząc zatem, że na NC mamy notowane spółki często stukrotnie mniejsze niż na rynku głównym, nie powinna dziwić stukrotnie mniejsza płynność panująca na tych walorach. Odpowiadając wprost na zarzuty inwestorów, nie można się dziwić, że przez słomkę do napojów napijemy się znacznie wolniej niż ze strażackiego węża. Taki mamy klimat.

Brak pokrycia analitycznego

Często pojawiającym się argumentem jest brak pokrycia analitycznego spółek z rynku New Connect. Trudno jest mi jednak zidentyfikować, kto konkretnie podnosi ten argument, gdyż nie jestem do końca przekonany, czy podnoszą go akurat inwestorzy indywidualni. Odnoszę wrażenie, że jest to część diagnozy, ale nie wiem, na ile trafna, gdyż idąca logiką, że inwestor indywidualny potrzebuje pokrycia analitycznego, żeby interesować się danymi spółkami. A czy jest to prawdą, że bez rekomendacji maklerskiej nie spojrzymy na dany walor? No nie wiem.

Faktem jest, że rynek New Connect generalnie nie jest przedmiotem analitycznego pokrycia. Spółek na nim tyle samo, co na rynku głównym, ale że są to mniejsze walory, większość instytucji finansowych omija go szerokim łukiem. Więc tworzenie profesjonalnego researchu dla instytucji mija się z celem. A dla indywidualnych?

Patrząc na statystyki najpopularniejszych (najczęściej handlowanych spółek) publikowane przez domy maklerskie, również nie widujemy tam spółek z New Connect. W Top50 najpopularniejszych spółek na rynku, według statystyk odsłon Bankier.pl, nie ma ani jednego waloru z New Connect. Według TickerRank publikowanego przez serwis Stooq.pl, pierwsza spółka z New Connect to Vmax zajmująca 179 miejsce i zawdzięczająca swoją pozycję niedawnemu debiutowi. Drugą spółką, już nieco bardziej okrzepłą, jest Excellence z 209 miejscem. Łącznie w Top 300 znajdziemy zaledwie 12 spółek z NC.

Nie należy więc się dziwić, że instytucje finansowe nie pokrywają analitycznie tego rynku i z ich punktu widzenia jest to działanie racjonalne. Są tam, gdzie są ich klienci, a gdzie ci klienci są widzimy na danych powyżej. A więc jak przy wcześniejszym zagadnieniu, ten rynek tak ma, a stan obecny wynika z konkretnych przesłanek.

Słaba komunikacja spółek

Można powiedzieć, że skoro nie ma zainteresowania to nie ma pokrycia analitycznego. Ale jeżeli już zainteresujemy się daną spółką i chcemy uzyskać na jej temat bliższe informacje, okazuje się, że zasób źródeł jest bardzo skąpy.

Mamy oczywiście raporty okresowe, ale ich zawartość jest często bardzo okrojona. Z doświadczenia wiem, że trudno jest zbudować sobie obraz spółki na tej podstawie. Zwłaszcza, że najczęściej nie znajdziemy w raportach szczegółowego rozbicie poszczególnych pozycji, jak chociażby koszty zarządu, pozostałe przychody czy koszty operacyjne, przychody i koszty finansowe.

Najczęściej na New Connect występuje jedna z dwóch sytuacji. W pierwszej, spółka potrzebuje finansowania zewnętrznego do prowadzenia działalności i planuje emisję akcji. Wówczas mamy zatrudnioną agencję relacji inwestorskich, są webinary, obecność na konferencjach i spotkania z rynkiem. Można powiedzieć, że takie spółki wyskakują z każdej lodówki.

Drugim przykładem jest sytuacja, kiedy spółka nie planuje pozyskiwać finansowania. Wówczas można odnieść wrażenie, że relacje z inwestorami są na samym dole listy priorytetów i nie jest realizowane nic poza wymagane minimum. Oczywiście w sytuacjach, kiedy wokół spółki lub w samej spółce dzieje się coś niepożądanego, następuje kompletne zamknięcie informacyjne.

W powyższym temacie ciekawym przykładem jest ostatnio spółka Logintrade. Spółka z podmiotu zupełnie nie komunikującego się z rynkiem przechodzi do fazy szerszej komunikacji. Dlaczego? Otóż stworzyła podmiot zależny Zingflow, do którego będzie chciała pozyskać w przyszłości finansowanie. I głównie temu projektowi jest poświęcony najnowszy webinar spółki. Pytania dotyczące spraw innych niż nowy projekt zarząd raczej zbywa mówiąc, że w starym biznesie nie dzieje się nic nowego.

Tak więc z perspektywy inwestora, który z różnych względów chciałby zainteresować się danym podmiotem, często występuje bardzo znacząca bariera informacyjna, utrudniająca przeprowadzenie analizy. A jeżeli już wstępną analizę mamy, najczęściej nie ma jak i komu zadać nurtujących nas pytań.

Niska jakość i niska etyka spółek

Jest to kolejny z zarzutów często stawianych podmiotom notowanym na New Connect. Zarzut opiera się na tym, że nie są to innowacyjne podmioty, pozyskujące finansowanie na ambitne projekty, ale tzw. "Januszexy" chcące wykorzystać rynek do napchania kieszeni właścicieli i zarządów.

W takim wariancie prawdziwe pieniądze właściciele zarabiają przed debiutem giełdowym, sprzedając udziały pozyskanym w małej ofercie wspólnikom, a debiut giełdowy służy jedynie jako exit, zarówno dla głównego udziałowca, jak i dla jego świeżych wspólników. Zresztą na dużym parkiecie podobnymi przykładami z niedawnej przeszłości są Żabka czy Murapol.

Po drugiej stronie mamy spółki notowane na New Connect od kilkunastu lat, które to spółki prowadzą jakieś przeciętne biznesy, ale nie budują długoterminowej wartości dla akcjonariuszy. A konkretnie dla akcjonariuszy mniejszościowych, gdyż główny akcjonariusz, będący często prezesem, wyciągnie sobie środki ze spółki w postaci wynagrodzenia lub w postaci świadczonych dla spółki usług na umowach cywilnoprawnych. Czasem będzie to wynajem spółce nieruchomości, czasem inne "usługi".

Takie spółki pozyskały najczęściej kapitał raz, po czym wegetują sobie na rynku, gdyż nikt nie ma środków ani interesu w tym, żeby ogłosić wezwanie i zdjąć je z parkietu. Ewentualnie ownerzy już sobie wypłacili co trzeba i spółka, jeżeli jest młoda i nie ma trwałego majątku, może sobie spokojnie zbankrutować.

I tu postawię może kontrowersyjną tezę, ale jestem zdania, że nie należy tego stanu rzeczy w żaden sposób regulować. To rolą inwestora, który chce kupić akcje jest ocena, czy dany podmiot jest rzetelny i ma długoterminowe ambicje, czy służy jedynie jako źródło dochodu dla właściciela i wszystkich członków rodziny w spółce zatrudnionych lub ze spółką współpracujących.

To inwestor musi podjąć decyzję, czy spółka ma jego zdaniem potencjał uzasadniający bieżącą wycenę, czy jest to jedynie podbitka kursu sprowokowana przez nadmiernie optymistyczną retorykę zarządzających, popartą kilkoma kolorowymi slajdami.

Nie będę więc w dalszej części tego tekstu poszukiwał systemowego rozwiązania tego problemu, gdyż nie uważam go stricte jako problemu rynku. Pomocna może być tu większa ilość informacji na temat spółki, która pozwoli inwestorowi podjąć lepszą decyzję. Próba postawienia jakichś dodatkowych barier, aby utrudnić debiuty nieciekawym spółkom, moim zdaniem przyniesie rynkowi więcej szkody niż pożytku.

Niska ilość debiutów na New Connect

Oprócz jakości spółek jest jeszcze ich ilość. Rynek główny skacze z radości, gdy w danym roku ma więcej niż jeden znaczący debiut, a głównym źródłem nowych spółek na dużym parkiecie są przejścia z New Connect. A więc potrzebne jest stałe "odtwarzanie" zasobów małego parkietu poprzez regularne debiuty.

Są dwa główne czynniki determinujące chęć spółek do zadebiutowania na giełdzie. Pierwszym jest wiarygodność i prestiż wiążące się z byciem spółką giełdową. Spółki giełdowe są znacznie bardziej transparentne, ich sprawozdania finansowe charakteryzują się większą szczegółowością, dzięki czemu mogą być bardziej atrakcyjne jako kontrahenci, pracodawcy czy dłużnicy.

Drugim czynnikiem jest możliwość sprzedaży akcji, co rozumiem dwojako. Z jednej strony jest to możliwość pozyskania kapitału na rozwój i w dalszej perspektywie, pozyskanie być może inwestora branżowego. Z drugiej strony jest opchnięcie akcji na podbitce przez głównego udziałowca lub umożliwienie exitu tym inwestorom, którym krótko przed debiutem główny udziałowiec sprzedał akcje.

I subtelna mieszanka tych czynników sprawia, czy mamy dużą liczbę debiutów na New Connect, czy spółki raczej się nie kwapią do wejścia na rynek. Jeżeli spółki mogą łatwo pozyskiwać kapitał innymi kanałami (emisja do funduszy private equity, finansowanie bankowe itp.), nie będą ponosiły kosztów i wymogów giełdowego debiutu. A warto pamiętać, że w bankach mamy obecnie nadpłynność.

Jeżeli natomiast ownerzy chcą tylko wyjść z przeciętnego biznesu lub wykorzystać dobrą koniunkturę i wprowadzić na giełdę spółkę z modnej aktualnie branży, wybiorą pewnie rynek kapitałowy. Głównie dlatego, że profesjonalne podmioty nie będą skłonne udzielić finansowania słabemu biznesowi o dużej wycenie, a inwestorzy indywidualni są znacznie mniej wybredni i wyedukowani pod tym względem. Widzieliśmy tego liczne przykłady w branży producentów gier w 2021 roku, ale są one widoczne również obecnie.

Jak uzdrowić rynek New Connect?

Zostały postawione pytania, czas poszukać na nie odpowiedzi. Trwa aktualnie debata na temat zmian, które można by było wprowadzić na tym rynku, aczkolwiek nie spodziewam się, że niniejszy tekst dotrze do osób decyzyjnych w tym zakresie. Chcę jednak wykorzystać ten moment również po to, żeby rozwiać kilka mitów często w tym kontekście powtarzanych.

Niska płynność akcji

Jak wskazałem wyżej, jednym z głównych zarzutów jest niska płynność akcji na New Connect. Ta niska płynność nie może dziwić, gdyż na tym rynku notowane są małe spółki. Obecnie próg debiutu na głównym parkiecie GPW to 60 milionów złotych kapitalizacji. Jeżeli więc będziemy mieli większy podmiot, prawdopodobnie zdecyduje się on na zadebiutowanie na głównym rynku, o ile będzie chciał ponieść koszty związane z wyższym poziomem raportowania. Wszystkie mniejsze spółki trafią na New Connect.

Płynność w arkuszu wynika z trzech czynników: kapitalizacji spółki (czyli ceny 1 akcji), ilości akcji w wolnym obrocie (poza rękami głównych akcjonariuszy) oraz ewentualnie obecności animatora w arkuszu.

W pojawienie się pełnego animowania akcji na New Connect nie wierzę. byłoby to trudne i kosztowne do zrobienia, a w sytuacji dynamicznych zmian na rynku pula akcji w rękach animatora bardzo szybko by się wyczerpała. Nie tędy droga.

Również kapitalizacją spółki nie poratujemy sytuacji, gdyż jest ona jaka jest. Jeżeli biznes jest mały, nie generuje zysków lub wypracowuje je na niskim poziomie to nie będzie on wyceniany na miliard złotych. O tym, że kapitalizacje spółek na NC są niskie, napisałem powyżej.

Ale jest trzeci aspekt, którym w którym można coś zmienić: ilość akcji w rękach głównych akcjonariuszy.

W regulaminie ASO GPW, znajdziemy następujące zapisy dotyczące rozproszenia akcji:

Widzimy więc, że przynajmniej 15% debiutujących akcji musi znajdować się w rękach nie mniej niż 25 akcjonariuszy.

Moim zdaniem zapis ten powinien zostać zmieniony, obligując spółki do większego rozproszenia akcjonariatu. Widział bym tę wartość na poziomie min. 30%, czyli dwukrotnie wyższym niż obecnie. Co nam to da? Ilość akcji w wolnym obrocie będzie większa, a co za tym idzie, również płynność będzie większa. Mówiąc wprost, łatwiej będzie zająć lub zlikwidować pozycję.

Ale jest również drugi, równie ważny aspekt: będzie większa szansa, że do akcjonariatu takiej spółki wejdzie znaczący akcjonariusz, który będzie miał siłę i środki, żeby stanowić przeciwwagę dla dowolnych zapędów głównego akcjonariusza.

Przypomnijmy, że mając 4/5 głosów na walnym zgromadzeniu, można przegłosować emisję akcji bez prawa poboru. A mając 9/10 głosów na walnym zgromadzeniu, można przegłosować delisting spółki z rynku.

Wróćmy na chwilę do spółki V-max, która zadebiutowała na New Connect na początku grudnia. Tak prezentuje się jej struktura akcjonariatu:

źródło: biznesradar.pl

Jak widać, główny akcjonariusz posiada mniej niż 85% w kapitale, ale dzięki akcjom uprzywilejowanym co do głosu, posiada ponad 90% głosów na walnym zgromadzeniu. Mówiąc wprost, może zrobić z tą spółką wszystko, co tylko będzie chciał i nie ma w akcjonariacie żadnej siły, która mogłaby się temu przeciwstawić. Co więcej, nie ma matematycznych szans, żeby taka siła mogła zaistnieć.

Jeżeli więc chcemy poprawić nie tylko płynność akcji na małym parkiecie, ale również wyeliminować część patologii realizowanych na szkodę akcjonariuszy mniejszościowych, minimalny poziom rozproszenia akcjonariatu należy zmienić. Oczywiście dotyczyłoby to tylko nowych debiutów, gdyż sytuacja w akcjonariacie spółek już notowanych raczej nie jest możliwa do łatwej zmiany.

Jeżeli spółka chce pozyskać kapitał z rynku, chce cieszyć się przywilejem spółki publicznej, główny akcjonariusz musi oddać część kontroli nad spółką, aby jego biznesowi partnerzy (a takimi są inni akcjonariusze mniejszościowi) mieli określone prawa oraz możliwość zajęcia pozycji oraz jej likwidacji.

Brak pokrycia analitycznego i słaba komunikacja spółek

Panuje przekonanie, że bez rekomendacji domów maklerskich inwestorzy nie zainteresują się rynkiem New Connect. Jest to moim zdaniem przekonanie błędne. Jak widzimy w danych publikowanych w OBI, przeciętny portfel inwestora indywidualnego przekracza już 100 000 złotych.

Oznacza to, że albo ktoś jest na tyle kompetentny, że zbudował ten majątek na giełdzie (co sugeruje, że na inwestowaniu się zna), albo też wpłacił go na giełdę (co sugeruje, że traktuje inwestowanie bardzo poważnie). Musimy przestać traktować inwestorów jak dzieci, które trzeba przed wszystkim ostrzec i którym trzeba wszystko podać na tacy.

Nie da się pokryć analitycznie całego rynku New Connect. Nie ma sensu pokrywać analitycznie całego rynku New Connect. Inwestorom nie brakuje informacji przetworzonych przez analityka, ale brakuje informacji, jako takich. Brakuje również możliwości zadania pytań spółce i prawa oczekiwania odpowiedzi na te pytania.

W końcu raporty okresowe zawierają bardzo zdawkowy komentarz dotyczący bieżących wyników. Jeżeli coś dla inwestorów nie jest zrozumiałe, nie mają jak uzyskać na swoje pytania odpowiedzi. Spółki nie odpowiadają na maile kierowane do akcjonariuszy, gdyż najczęściej jest to bardzo nisko na liście ich priorytetów. Jeżeli odpowiadają, często nie udzielają odpowiedzi na pytania, twierdząc że spowodowałoby to powstanie nierównowagi informacyjnej. I ten ostatni argument jestem nawet w stanie zrozumieć.

Rozwiązaniem powyższego problemu jest nałożenie na spółki z New Connect obowiązku organizowania otwartego dla wszystkich calla wynikowego w ciągu np. 2 tygodni od opublikowania raportu okresowego. Zapis wideo z takiego calla powinien następnie zostać zamieszczony na stronie internetowej spółki, aby mogły się z nim zapoznać osoby, które w danym callu, z różnych względów, nie mogłyby uczestniczyć. Rozbijmy to na czynniki pierwsze.

Call wynikowy. W czasach postpandemicznych postawienie pokoju konferencyjnego na jakimś popularnym oprogramowaniu nie stanowi żadnego problemu. Od strony organizacyjnej, dla spółki i jej władz, poświęcenie godziny czasu i zaprezentowanie 15 slajdów również nie stanowi żadnego problemu. Nie trzeba zatrudniać agencji IR, nie trzeba zatrudniać dodatkowego pracownika, a zarząd spółki odżałuje godzinkę, żeby spotkać się z inwestorami. Jak pisałem wyżej, obecność na giełdzie to nie tylko przywileje, ale i obowiązki. Ten obowiązek nie jest uciążliwy.

Sesja Q&A. Obowiązkowy element takiego calla. Nie chodzi o to, żeby zarząd tylko pokazywał kolorowe slajdy, ale żeby umożliwił inwestorom zadanie pytań i udzielił na nie odpowiedzi. Tego brakuje inwestorom, gdyż walne zgromadzenie jest tylko raz w roku i odbywa się najczęściej wiele miesięcy po zamknięciu danego roku obrotowego. Ta możliwość zadania pytań jest jednym z elementów pozwalających zbudować całościowy obraz spółki oraz ocenić jej atrakcyjność inwestycyjną i np. wiarygodność zarządu.

Otwartość dla wszystkich. Wielu inwestorów nie wie, że takie calle odbywają się w spółkach, gdyż są to najczęściej spotkania wyłącznie dla zaproszonych analityków. Bardzo niewiele podmiotów organizuje calle otwarte dla wszystkich chętnych i dystrybuuje link rejestracyjny np. przez social media. Natomiast New Connect, jak wyżej zaznaczyłem, jest to rynek na którym dominują inwestorzy indywidualni, więc otwieranie się wyłącznie na analityków de facto zamknie dostęp inwestorom indywidualnym. Analitycy, jeżeli już zdecydują się napisać coś o danej spółce, najczęściej zrobią to wiele dni lub tygodni po callu wynikowym. Oczywiście spółki mogą zacząć płakać, że przyjdą przypadkowi inwestorzy, nie mający pojęcia o biznesie i będą zadawać głupie pytania. Ale doświadczenie ponad setki calli wynikowych, w których miałem przyjemność uczestniczyć pokazuje, że raczej przychodzą osoby konkretnie zainteresowane daną spółką, posiadające wiedzę na jej temat.

Publikowanie calla na stronie internetowej. Oczywista oczywistość. Z jednej strony do nagrania uzyskają dostęp osoby, które w callu nie mogły uczestniczyć, a z drugiej strony inwestorzy którzy dopiero zapoznają się z danym podmiotem, będą mogli obejrzeć konferencje wynikowe z ostatniego roku i wyrobić sobie pełniejszy obraz spółki.

2 tygodnie od publikacji raportu okresowego. Moim zdaniem ani za mało, ani za dużo. Wiemy, że większość spółek publikuje raporty ostatniego dnia, a więc tak jak spiętrzają się raporty, spiętrzają się walne zgromadzenia, spiętrzałyby się również calle wynikowe. Tydzień jest to więc trochę za mało, a dwa tygodnie wydają się odpowiednim okresem.

Warto byłoby również udzielić jakichś zapewnień i wytycznych spółkom, że udzielenie odpowiedzi na pytania akcjonariuszy zadane w trakcie calla spełnia przesłankę informacji udzielonej publicznie. Aby spółki nie miały wątpliwości, czy poruszenie jakichś kwestii nie spowoduje powstanie nierównowagi informacyjnej. W końcu spółki z NC nie posiadają obszernych działów prawnych, które wykonają odpowiednią analizę przepisów, tu z pomocą muszą przyjść wytyczne GPW.

Wprowadzenie tego rodzaju konferencji wynikowych zasypie lukę informacyjną, która obecnie istnieje na rynku. Spółki podniosą pewnie argument, że organizują spotkania, na które przychodzi kilku inwestorów lub nie pojawia się nikt. Ale z jednej strony koszt po ich stronie jest w zasadzie żaden, a z drugiej strony jeżeli jakiś podmiot od lat jedzie na stracie i nie zapowiada się na zmianę sytuacji, trudno się dziwić, że rynek się nim nie interesuje.

Jak pokazuje przykład spółki Suntech, zdarza się, że podmiot z mało atrakcyjnego, staje się bardzo popularny. I w tym kontekście możliwość zapoznania się z kilkoma ostatnimi callami wynikowymi, nawet jeżeli mało kto w nich wówczas uczestniczył, może być kluczowa.

Ta jedna prosta rzecz zmieniłaby na rynku więcej niż pokrycie programem PWPA wszystkich walorów z NC. Z drugiej strony stworzyłaby fajne środowisko testowe do rozmawiania o zmianach na rynku głównym.

Niska jakość i etyka spółek

Tutaj, jak wspomniałem, trudno jest coś zaradzić. To jest rynek, debiutują na nim różne podmioty, w tym i takie, w których inwestorzy szukają wyłącznie możliwości wyjścia z inwestycji. Profesjonalnym podmiotom nie sprzedadzą akcji (gdyż te nie będą chciały ich objąć), ale sprzedadzą je inwestorom indywidualnym.

Jednak jakakolwiek próba systemowego filtrowania spółek pod względem jakości biznesu moim zdaniem znacząco uderzy w ilość debiutów i sprawi, że warunki debiutu będą nieprzewidywalne. Już teraz giełda ma możliwość (zapisaną w regulaminie ASO) subiektywnej oceny poszczególnych podmiotów i niekiedy z tej możliwości korzysta.

Z drugiej strony jeżeli chcemy, aby New Connect było miejscem dla innowacyjnych spółek, musimy zdawać sobie sprawę, że zdecydowana większość takich biznesów upada. Jest to część tej gry i chcąc szukać statystyk wystarczy spojrzeć w segment startupów, gdzie przynajmniej 8 na 10 po dłuższym okresie kończy swoją przygodę bankructwem. Dlatego też pewnego rodzaju naturalną sytuacją będzie taka, w której zdecydowania większość spółek jednak ciąży ku spadkom, a jedynie nieliczne wspinają się na wysoką kapitalizację i przechodzą na rynek główny. Regulacjami tego poprawić się nie da.

Niska ilość debiutów na New Connect

Ilość debiutów, jak wyżej wspomniałem jest pochodną szeregu czynników. Z jednej strony mamy możliwości, które oferuje rynek, a z drugiej są uciążliwości i koszty wiążące się z byciem spółką publiczną. Jest jeszcze komponent pozarynkowy, czyli możliwość pozyskania finansowania bez konieczności debiutowania na giełdzie.

Tutaj niestety nie mam kompetencji, aby się szerzej wypowiedzieć, gdyż potrzebna jest dobra znajomość środowiska funduszy private equity kondycji panującej w tej branży. Odnoszę jednak wrażenie, że spółki dobre i jakościowe nie mają trudności z pozyskaniem inwestora. O ile więc nie zabronimy debiutować spółkom słabym, możemy bardziej zachęcić spółki dobre, aby wstępowały w szeregi walorów notowanych na rynku New Connect.

W tym wypadku pomóc może szereg czynników. Z jednej strony byłby to napływ inwestorów i kapitału na rynek NC, ale potrzeba do tego płynności i transparentności, o których pisałem powyżej. Z drugiej strony przydałoby się wsparcie giełdy w spełnianiu formalności związanych z byciem spółką publiczną.

Pewna trudność wynika z faktu, że GPW jest podmiotem nadzorującym rynek NC, a więc trzeba by było dobrze wyważyć tę relację. Ale zapewnienie przez giełdę narzędzi, z których mogłyby korzystać spółki przy spełnianiu swoich obowiązków, mogłoby znacząco pomóc. Z jednej strony narzędzi w wymiarze technicznym, ale z drugiej strony miękkiego wsparcia w postaci szkoleń, kursów lub nawet możliwości delegowania odpowiedniego pracownika GPW do spółki, aby przez pewien okres wspierał spółkę na tej ścieżce.

Oczywiście w tej układance należy jeszcze uwzględnić autoryzowanych doradców, którzy funkcjonują na rynku, więc nie jest to obszar, w który chciałbym się znacząco zagłębiać.

Podsumowanie

Rynek New Connect nie znajduje się aktualnie w najlepszej formie. Z drugiej strony potrzebujemy tego rynku, gdyż jest on nie tylko głównym źródłem zasilającym główny parkiet w nowe podmioty, ale sam w sobie niesie wiele korzyści zarówno spółkom, jak i inwestorom, głównie indywidualnym.

Moim zdaniem problemy należy rozwiązywać punktowo, odpowiednio adresując każdy z nich. Mam nadzieję, że w niniejszym tekście kilka z tych problemów nazwałem, podpowiadając rozwiązania mogące pomóc w ich usunięciu. Warto również pamiętać, że niektóre z elementów wskazywanych jako wady rynku NC są de facto jego cechami i próba ich rozwiązania może bardziej rynkowi zaszkodzić niż pomóc.

Czekamy na zapowiadane zmiany i trzymamy kciuki za mały parkiet.

Zmień myślenie o polskim rynku i zacznij zarabiać

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Wed, 20 Nov 2024 11:35:00 +0000

Wyszedł mi bardzo clickbaitowy tytuł, ale chyba oddaje on dobrze to, co chcę w dzisiejszym tekście napisać. Jest to pokłosie moich ostatnich przemyśleń na temat rynku i skutek analizy własnych posunięć na polskim parkiecie. Zupełnie bez związku z wczorajszą, spadkową sesją.

Polski rynek dostarcza nam nieustannych frustracji. Z jednej strony od 2007 roku nie mieliśmy porządnej hossy, będącej przysłowiowym przypływem, który podnosi wszystkie łodzie. Pewną namiastką były ostatnie dwa lata, ale zanim zaczęliśmy je doceniać, rynek zdążył zmienić kierunek na spadkowy.

Z drugiej strony polską giełdą targają regularne turbulencje. A to brexit, a to pandemia, a to wojna, a to inne gwałtowne wydarzenia. Oczywiście uderzają one również w inne rynki, ale one korygują się z coraz wyższych poziomów, podczas gdy u nas oznacza to spadek na Wig20 poniżej 2000 punktów, a raz na jakiś czas powrót do Polski Piastów.

Świetnym tego przykładem jest poziom 2200 punktów na tym indeksie. Po raz pierwszy został on osiągnięty w roku 2000, czyli ponad 20 lat temu. Mimo tego dzisiaj, po całkiem niezłych dwóch latach, główny polski indeks wraca do tego poziomu jak zaczarowany. A patrząc na notowania, znaczne wycieczki na południe również nie należą do rzadkości. Taki obraz, delikatnie mówiąc, nie zachęca.

Uwagę inwestorów przyciągają za to duże spółki z USA, których kapitalizacja znacząco się zwiększa, nawet mimo opinii, że wyceny do najniższych nie należą. Postanowiłem zatem sprawdzić, jak wygląda polski rynek pod względem walorów o największej kapitalizacji.

W powyższej tabeli zaprezentowałem rekordy cenowe pod względem kapitalizacji, które zostały osiągnięte przez największe spółki z naszego parkietu. Jak widać tylko Allegro sięgnęło magicznego poziomu 100 miliardów kapitalizacji i był to zaledwie krótki moment w 2020 roku. Dzisiaj wartość spółki jest o 70% niższa.

Pozostałe walory swój szczyt osiągnęły niedawno i są to poziomy rzadko przekraczające 50 mld zł. Patrząc na nazwy, widzimy w większości te same spółki, które królowały i pięć i dziesięć lat temu. W większości prowadzą one dość proste biznesy, nie cechujące się wysokim poziomem złożoności lub innowacyjności. Trudno jest więc zakładać, że w perspektywie kolejnych lat blue chipy będą u nas motorem wzrostu.

Z tego też względu uważam, że pozbawione większego sensu jest inwestowanie w polskie fundusze akcji lub ETFy mające znaczny udział dużych spółek. Jeżeli ktoś chce kupować banki, kopalnie lub sklepy, owszem, może to być jakieś rozwiązanie, ale długoterminowo nie uważam, aby większość spółek z Wig20 strukturalnie była gotowa do wzrostu liczonego w setkach procent.

Trudno się więc dziwić, że napływy do polskich funduszy akcyjnych są tak mizerne lub oznaczają wręcz odpływy. Po co polski oszczędzający ma lokować swoje oszczędności w Orlenie, KGHMie, Pekao czy PGE? A więc sprawdzając saldo napływów dopuśćmy czasem do siebie myśl, że z wielu względów omijanie polskiego rynku jest działaniem racjonalnym.

Dlaczego polski rynek jest mało atrakcyjny?

Oczywiście możemy powiedzieć, że jest to wina tych wszystkich czynników, które przyjęliśmy utożsamiać ze słabościami polskiej giełdy. A to podatek od zysków kapitałowych, a to miłość do nieruchomości i złota, a to awersja do ryzyka ze strony inwestorów. I odgórnie zakładamy, że gdyby na polską giełdę popłynęło więcej kapitału, mitycznie stałaby się ona lepsza. Otóż mylimy przyczynę ze skutkiem.

Jak to wspomniałem w ostatnim wydaniu podcastu Echa Rynku, polska giełda pełna jest spółek o kapitalizacji rzędu 100-200 mln zł, które wyglądają, jak spółki "stare". Zwiększają wyniki raczej powoli, jeżeli generują zysk, dużą jego część wypłacają w postaci dywidendy, mało inwestują i rozwijają się w umiarkowanym tempie.

Wiele mamy podmiotów prowadzących bardzo proste biznesy, które można określić mianem biznesów starej ekonomii. Takich, o których ciężko jest myśleć, że będą się rozwijały w wysokim tempie przez kolejną dekadę lub dłużej. O podobnym problemie gospodarki niemieckiej ukazało się niedawno ciekawe nagranie.

I powyższe stwierdzenie jest moim zdaniem kluczowe: jest to problem gospodarki i mający swoje korzenie w gospodarce, a nie w rynku kapitałowym. W końcu giełda jest tylko jednym z wielu elementów ekosystemu, w którym funkcjonują spółki i wcale nie najważniejszym. Jednak z jakiegoś względu jesteśmy rynkiem małych, mało innowacyjnych spółek. Likwidacja suwaka OFE wiele by tu nie zmieniła.

Oczywiście możemy powiedzieć, że stworzenie prężnego rynku kapitałowego, który wykładałby środki na ambitne, ale obarczone wysokim ryzykiem projekty, pomogłoby w tworzeniu takich firm. I niewątpliwie by pomogło, ale impuls w tym kierunku musiałby pójść ze strony polityków, którzy dodatkowo chcieliby powalczyć ze sztywnymi regulacjami narzucanymi przez UE.

Swoje dołożył również fakt, że wolny rynek w Polsce ma krótszą historię niż w krajach zachodnich, przez co mieliśmy mniej czasu na dorobienie się dużych, prężnych podmiotów. Ale przeszłości w żaden sposób nie jesteśmy w stanie zmienić.

Dla kogo jest polska giełda i jak na niej zarabiać?

Polska giełda nie jest obszarem dla przeciętnego posiadacza oszczędności, to już sobie wyjaśniliśmy. Duże spółki nie wzrosną na tyle, aby uzasadnić kupowanie funduszy lub ETFów na polski rynek. Chcąc inwestować pasywnie i nie angażować się znacząco, powinniśmy postawić na jakiegoś porządnego globalnego ETFa z niskim opłatami.

Polski rynek jest natomiast świetnym miejscem dla poszukiwaczy perełek. Dla osób, które są gotowe przesiać kilkadziesiąt podmiotów, żeby znaleźć kilka charakteryzujących się wyższym potencjałem niż cała reszta. Jak to wskazałem podczas ostatniej konferencji GPW Innovation Day, na polskim rynku najlepiej zarabia się na spółkach, które z podmiotów małych lub bardzo małych, stają się podmiotami średnimi.

Świetnym przykładem takiej spółki jest Mobruk, który w ciągu kilku lat zwiększył kapitalizację z ok. 20 milionów do ponad 1 miliarda złotych. Był to trwający pięć lat trend wzrostowy, pod który można było podłączyć się w dowolnym momencie, o ile mieliśmy na radarze spółki o relatywnie niewielkiej kapitalizacji.

Klasycznym przykładem jest w moim wypadku również iFirma. Poszukując miejsca, w którym rozpoczął się ten ruch wzrostowy, widzimy że trzeba było zejść w bardzo niskie rejony kapitalizacji.

Sygnity, które warte jest dziś ponad 1,5 miliarda złotych, jeszcze nie tak dawno temu oscylowało poniżej 50 milionów.

Poszukiwanie tego rodzaju spółek wymaga jednak od inwestorów czasu i zaangażowania. Nie jest to zajęcie dla osoby, która przez 40 godzin w tygodniu pracuje, a pozostały czas spędza z rodziną, na zakupach lub innych codziennych aktywnościach.

Do poszukiwania perełek potrzeba również wiedzy, aby trafnie ocenić potencjał danego podmiotu. Potrzeba też umiejętności wytrwania z pozycją na tyle długo, żeby przełożyła się ona na znaczne zwiększenie stanu naszego portfela.

Pewnym pośrednim podejściem jest podłączanie się pod trwające już trendy wzrostowe. Nie wchodzimy wówczas na samym początku ruchu wzrostowego, ale po roku jego trwania lub nawet później. Dość dobrze współgra to z inwestowaniem w spółki dywidendowe, zwłaszcza jeżeli spółki te zwiększają w czasie kwotę dywidendy wypłacaną w przeliczeniu na jedną akcję.

Podsumowanie

Dzisiejszy tekst jest krótszym materiałem, ale myślę, że może skłonić niektórych do pewnej refleksji, dzięki czemu unikniemy za jakiś czas narzekania, że polska giełda jest zła.

Poniżej najważniejsze konkluzje:

- to nie wina braku kapitału, że spółki na GPW nie rosną - to wina warunków gospodarczych i politycznych, które nie sprzyjają tworzeniu i rozwijaniu w Polsce innowacyjnych biznesów z dużymi ambicjami,

- lista największych polskich spółek giełdowych nie zmienia się od lat, a ich kapitalizacja znacząco nie przyrasta (w przeciwieństwie do tego, co dzieje się na innych rynkach),

- inwestowanie pasywne na polskim rynku (indeksowe, funduszowe) mija się z celem, przez przeważenie na największe spółki,

- bardzo fajne rzeczy dzieją się na GPW w obszarze mniejszych spółek, o kapitalizacji poniżej 100 mln zł,

- żeby wyszukiwać perełek na polskiej giełdzie, trzeba się w to zaangażować minimum na pół etatu, na co niewiele osób ma czas,

- z powyższych względów przestańmy się w końcu dziwić, że w Polsce ludzie nie inwestują na GPW i wolą stawiać na USA lub na nieruchomości.

Jeżeli więc masz znajomego, który ma trochę oszczędności, ale nie chce lub nie może się angażować w proces inwestycyjny, niech kupi sobie globalnego ETFa i regularnie do niego dopłaca, a polski rynek niech omija.

Jeżeli natomiast znajomy ma czas i chce mocno wkręcić się w poszukiwanie ciekawych spółek i nieefektywności rynkowych, na polskiej giełdzie będzie czuł się jak ryba w wodzie.

Dokąd zmierza polski rynek akcji?

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Wed, 30 Oct 2024 08:36:00 +0000

Ostatni szczyt na polskiej giełdzie wypadł ponad pięć miesięcy temu i wygląda na to, że weszliśmy w fazę trendu spadkowego. Postanowiłem rzucić okiem na sytuację i usystematyzować swoje spojrzenie na obecną sytuację rynkową, w czym pomóc ma niniejszy tekst.

Szczyt na indeksach WIG oraz Wig20 wypadł w dniu 20 maja, czyli już dość dawno temu. Nasz główny indeks spadł w tym okresie z poziomu 2600 punktów do okolic 2250 pkt. Już teraz bieżący rok mamy w stracie, a jeżeli rynek osunie się o kolejne 100 punktów można będzie powiedzieć, że znajdujemy się na tegorocznych minimach.

Zwraca również uwagę tendencja, która rysuje się na wykresie największych spółek. Jest to szereg coraz niższych wierzchołków i niższych dołków. Gdyby nie spadki z początku sierpnia, już teraz moglibyśmy mówić, że jesteśmy najniżej od stycznia.

Oczywiście Wig20 nie musi być miarodajny. Jednak spojrzenie na sWig80 również nie napawa optymizmem. Co prawda szczyt wypadł tu nie w maju, a w lipcu, ale od tego czasu notowania również spadają, choć może nie w tak szybkim tempie. Niemniej trwa to już na tyle długo, że coraz trudniej jest mówić o korekcie.

Pewnym problemem na polskim rynku jest to, że główne indeksy gromadzą 140 największych spółek, a na rynku podstawowym notowanych jest ponad 300 podmiotów. Przez fakt, że indeks WIG przeważony jest na największe spółki, walory te nie mają swoje oficjalnej reprezentacji. Jednak na ratunek przychodzi tu serwis Stooq.pl ze swoim indeksem PLWS, w którym zebrane są wszystkie papiery z rynku głównego (rynek podstawowy i rynek równoległy), każdy o takim samym udziale w indeksie.

Widzimy, że po dołku z 2022 roku (640 pkt) i szczycie z 2023 roku (840 pkt) znajdujemy się już w połowie drogi (740 pkt) do osiągnięcia dołka. Oczywiście nie wiemy, czy taki jest cel, ale tendencja jest bardzo wyraźna, a zaletą indeksu PLWS jest to, że podąża zazwyczaj w jednym kierunku bez licznych wahnięć i zbędnego szumu.

Warto jeszcze spojrzeć na indeks PLNC, czyli cenowy indeks spółek z rynku New Connect:

Jak widać, tu sytuacja pozostaje bez większych zmian od ponad trzech lat. Spadamy i znajdujemy się obecnie na poziomach bliskich panice covidowej, czyli na minimach z ostatniej dekady.

Zanim przejdziemy do wyciągania wniosków, jeszcze rzut oka na wykres PLWS, ale w szerszym, dziesięcioletnim ujęciu:

Mimo tego, że w bieżącym roku cena przeciętnej spółki na warszawskiej giełdzie spada, nie możemy się porównywać z okolicami lat 2019-2020, kiedy to notowania znalazły się dużo niżej.

Do napisania tego tekstu i szerszego zastanowienia się nad obecną sytuacją skłonił mnie ostatni przegląd spółek na potrzeby Technicznego Poniedziałku. W nagraniu tym również odnoszę się nieco do bieżącej sytuacji rynkowej, więc jeżeli jeszcze go nie oglądaliście to zachęcam.

Mamy więc do czynienia ze spadającym rynkiem, ale fazę spadków oceniam jako wczesną, z możliwością dalszego pogłębiania. Z jednej strony główne indeksy dopiero od kilku miesięcy znajdują się w ruchu spadkowym i gdyby teraz nastąpił zwrot na północ, można by było jeszcze ocenić to jako korektę. Z drugiej strony, obiektywnie patrząc, nie znajdujemy się jeszcze na niskich poziomach, które można by było określić mianem okazji inwestycyjnej.

Podobny przekaz płynie z analizy indeksów cenowych, zwłaszcza PLWS w dziesięcioletnim ujęciu. Co prawda mamy ruch spadkowy, ale nie jest to zaawansowana faza. Z drugiej strony optymizm wydaje się dość mocno zgaszony, przez co trudno jest wskazać czynniki, przez które indeksy miałyby nagle poderwać się do góry.

Czas więc odpowiedzieć sobie na kilka pytań.

Czy hossa się skończyła?

Indeks sWig80 wzrósł z 16 tys. pkt do niemal 26 tys. pkt, osiągając historyczne maksima. Można więc powiedzieć, że był czas zarobić, były osiągnięte spektakularne poziomy i znając historię polskiego rynku, trudno jest oczekiwać wiele więcej. Indeks WIG wzrósł w tym czasie z 45 tys. do 90 tys. pkt, również osiągając historyczne maksima.

Dla lepszego obrazu, warto spojrzeć nie na indeks Wig20, ale na Wig20TR, czyli uwzględniający dywidendy. Indeks ten, po wzroście o ok. 100%, również niedawno zanotował historyczne szczyty i to znacznie wyższe niż poprzedni rekord z 2021 roku.

Tak więc śmiało można postawić tezę, że hossa się dokonała. Oczywiście można mieć nadzieję na więcej, chciałoby się wyższych poziomów, ale w świetle tego, czego doświadczyliśmy na polskim rynku przez ostatnie 20 lat, była to całkiem przyjemna hossa. Nie hossa pokoleniowa, równa tej z lat 2003-2007, ale z pewnością bardzo zacna hossa.

Czy to jest jej koniec? Oczywiście można kreślić różne scenariusze, ale przebieg wykresów na to wskazuje. Z każdym pogłębieniem się spadków i z każdym upływającym tygodniem oddalamy się od szczytów i zmierzamy na południe.

Skąd mógłby przyjść bodziec do kontynuacji wzrostów?

Zadaję sobie to pytanie od jakiegoś czasu i szczerze powiem, że nie wiem. Sytuacja geopolityczna pozostaje bez zmian i nie zapowiada się, żeby konflikt rosyjsko-ukraiński miał zostać szybko zażegnany w definitywny sposób. Złoty nie jest szczególnie tani względem zagranicznych walut, więc trudno obstawiać jakiś gwałtowny napływ kapitału zagranicznego na polski rynek. O napływie środków z KPO mówi się już od dłuższego czasu, ale z jednej strony ich jeszcze nie widać, a z drugiej rynek miał dość czasu na zdyskontowanie ich pozytywnego wpływu na wyceny spółek i wpływu tego jakoś szczególnie w wycenach nie widać.

Oczywiście wiele mówi się o jesiennej sezonowości i o tym, że końcówka roku powinna być lepsza, bo ogólnie bywa to dobry okres na rynkach. Ale moim zdaniem budowanie mocnej tezy wzrostowej tylko na sezonowości wydaje mi się mocno wątpliwe.

Wiele mówi się na temat wyborów w USA, jako czynnika mogącego znacząco poruszyć rynkami finansowymi. Pamiętajmy jednak, że z jednej strony temat jest mocno "grzany" przez branżę, bo to świetna okazja do wzmożenia marketingowego. Z drugiej strony nie wiemy, czy wynik wyborów faktycznie przyniesie znaczącą zmienność oraz jak ona przełoży się na polski rynek. W końcu mówimy to o złożonym systemie powiązań rynkowych, przez obligacje, waluty aż po akcje. I nie znalazłem dotychczas mocnego uzasadnienia dla tezy, że taki czy inny wynik wyborów w USA przyniesie hossę w Polsce. A wiele razy przekonaliśmy się, że rynek amerykański może spokojnie rosnąć, podczas gdy warszawski parkiet może w tym czasie spadać lub przynajmniej pozostawać w marazmie.

Trudno również spodziewać się napływu kapitału ze strony polskich inwestorów i oszczędzających. Od lat w Polsce panuje trend, że jeżeli kupujemy jednostki funduszy inwestycyjnych to przede wszystkim są to fundusze oparte na rynku obligacji. Z kolei inwestowanie indywidualne, z wykorzystaniem rachunku maklerskiego, ciągle nie cieszy się wielką popularnością. Skoro zatem dwa lata hossy i historyczne szczyty na niemal wszystkich indeksach nie przyciągnęły kapitału "zwykłych oszczędzających" na rynek, trudno oczekiwać, że teraz, przy spadających indeksach, kapitał ten napłynie. Również problemy rynku nieruchomości nie będą raczej istotnym impulsem do przesunięcia gotówki na rynek.

Podsumowując tę część, można powiedzieć, że znikąd nadziei.

Czy polski rynek jest już tani?

Niektórzy komentatorzy uzasadniają potencjał do wzrostów na polskim rynku faktem, że na naszej giełdzie ciągle jest tanio.

Patrząc na wskaźnik cena/zysk dla indeksu WIG widzimy, że ewidentnie drogo nie jest. Aktualnie oscylujemy w okolicy mnożnika 11x, co jest średnią wartością dla przedziału 8-15x, w którym poruszaliśmy się w ostatniej dekadzie. Ale trudno jest bronić tezy, że jest jakoś szczególnie tanio, zwłaszcza że jesteśmy w ruchu spadkowym, a w przeszłości, np. w latach 2019 czy 2022, rynek nieszczególnie przejmował się tą "taniością".

Można powiedzieć, że zaklinanie rzeczywistości przez argumentację, że polski rynek jest tani w relacji do zagranicznych odpowiedników jest naszym sportem narodowym, podobnie jak inwestowanie w nieruchomości.

Również patrząc przez pryzmat indeksu sWig80 trudno jest bronić tezy, że mamy do czynienia z jakąś promocją na polskim rynku.

Oczywiście poszczególne spółki bywają tanie, ale z samego tego faktu nie płynie wniosek, że będą one droższe. W końcu wiele zależy od napływów kapitału i zainteresowania inwestorów. Świetnym tego przykładem jest rynek New Connect, gdzie mamy wiele tanich spółek, ale stan ten może utrzymywać się przez lata, gdyż niska płynność i niższe standardy raportowania stanowią powód do przyznania im mocnego dyskonta w klasycznej wycenie.

O problemach rynku New Connect rozmawialiśmy niedawno z Michałem Masłowskim w jednym z wydań podcastu Echa Rynku.

Tak więc w świetle powyższych prostych miar, na polskim rynku nie jest szczególnie tanio. Może nie jest szczególnie drogo oraz jest tanio w wypadku poszczególnych spółek, ale trudno w tym upatrywać jakąś generalną przesłankę do wzrostów.

Moje ruchy w portfelu inwestycyjnym

Rok 2024 przebiega u mnie jak dotychczas pod znakiem redukowania zaangażowania w akcje. Oczywiście niektóre spółki kupuję, ale przeważają sprzedaże. Liczba walorów w portfelu spadła do 13, podczas gdy jeszcze w 2023 roku podchodziła pod 19 (20 to moje maksimum).

Niektóre redukcje wynikały z chęci zrealizowania zysków w obawie przed spadkiem wyceny (np. Kęty, Ambra), a inne były skutkiem pogorszenia wyników lub innych zdarzeń, które nakazywały ucinać stratę (np. Pekabex, Suntech, Woodpecker czy Sevenet, którego niedawno się pozbyłem).

Mój aktualny poziom gotówki w portfelu wynosi ok. 13% i jest to najwyższy poziom od czerwca 2022 roku, kiedy byłem jeszcze na etapie redukowania zaangażowania, przed zwiększonymi zakupami z jesieni tego roku. Poprzednim okresem tak wysokiego udziału gotówki był rok 2018, co dość dobrze pokazuje, jak wysokie zaangażowanie w rynek mam zwyczaj utrzymywać i że 85% portfela w akcjach to u mnie relatywnie niski poziom.

O ile jeszcze kilka tygodni temu źle się czułem z tak "wysokim" poziomem gotówki, obecnie czuję się z nim całkiem nieźle. Wynika to z faktu, że przeanalizowałem fazę rynku, w jakim moim zdaniem jesteśmy i spodziewam się, że w niedalekim horyzoncie pojawią się ciekawe okazje inwestycyjne.

Oczywiście w portfelu zawitały również krótkie pozycje, z jednej strony żeby zabezpieczyć pozycje akcyjne, a z drugiej, żeby zwiększyć ekspozycję na spadki (lub skompensować przeważenie portfela akcjami).

O przykładach moich krótkich pozycji mówiłem podczas ostatniego wystąpienia na Giełdzie Papierów Wartościowych w trakcie Warsaw Structured Products & Derivatives Day.

Jestem również obecnie na etapie przeglądu spółek pod względem papierów, które zostawiam mimo spodziewanych spadków oraz papierów, których ewentualnie się pozbędę. Oczywiście w każdej fazie rynku jesteśmy w stanie znaleźć dobre okazje inwestycyjne, które zachowają się lepiej od rynku, niezależnie od tego, czy dany rynek aktualnie spada czy rośnie. Myślę, że jest to rodzaj ciągłej aktywności, którą realizuje wielu inwestorów.

Kontynuuję również mój flirt z rynkiem New Connect, gdzie nieustannie poszukuję ciekawych walorów, jednak jest to póki co zajęcie wymagające i bez większych sukcesów. Ale jest to temat na oddzielny artykuł, który ukaże się zapewne w kolejnych tygodniach.

Podsumowanie

Dokąd zatem zmierza polski rynek akcji? Wiele na to wskazuje, że nie zmierza ku wzrostom. Mamy za sobą bardzo dobry okres i potrzeba by było jakiegoś ekstra paliwa, które na obecnym zaawansowanym etapie przyniosłoby siły do dalszego ruchu w górę. Coś na wzór przystąpienia Polski do UE, które miało miejsce w 2004 roku i pchało przez trzy lata indeksy w górę. Na dzień dzisiejszy nie widzę takich szans na horyzoncie.

Z drugiej strony, nie widzę również wielkich zagrożeń. Nie zmagamy się z recesją, nie męczy nas hiperinflacja, nie rośnie bezrobocie, a najgorszy efekt wzrostu cen mamy już raczej za sobą. Trudno więc stawiać tezę, że za rok będziemy mogli kupować akcje znacznie taniej, niż możemy robić to dzisiaj.

Moim scenariuszem bazowym jest umiarkowane osuwanie się rynku akcji, hamowane nieco przez pozytywny wpływ środków z KPO. Ale czy tak faktycznie będzie, zobaczymy.

Nowa promocja w Saxo Banku

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 17 Oct 2024 06:43:00 +0000

W trakcie tej gorącej październikowej jesieni Saxo Bank odpalił nie jedną, ale dwie promocje. Okienko jest wąskie, więc jeżeli rozważacie rozpoczęcie inwestowania globalnego i otwarcie rachunku u zagranicznego brokera, jest na to świetny moment.

Jak wiecie, jestem klientem Saxo Banku od 2022 roku, czyli od ponad dwóch lat. Była to moja reakcja na sytuację za naszą wschodnią granicą i chęć przesunięcia części środków do brokera oferującego nie tylko atrakcyjne warunki cenowe, ale również zagraniczną jurysdykcję prawną i podatkową.

Chodzi głównie o to, że gdyby nagle okazało się, że musimy (my lub nasi bliscy) nagle spakować walizkę i wyjechać na zachód, abyśmy mieli na tym zachodzie jakieś środki finansowe, które pozwolą na zabezpieczenie nowego startu. Posiadanie wszystkiego wycenionego w polskim złotym i w polskich instytucjach finansowych może być pod wieloma względami mało pożądane.

U mnie odpowiedzią na ten problem jest właśnie oferta Saxo Banku, który jest duńskim brokerem posiadającym status banku. Dzięki temu mamy gwarancję depozytów do równowartości 100 tys. euro. Ale co ważniejsze, mamy również świetną ofertę inwestycyjną z bezpośrednim dostępem do giełd całego świata.

Szczegółowo o tym, dlaczego ja sam zdecydowałem się na ofertę Saxo Banku oraz czego oczekuję od zagranicznego brokera możecie przeczytać w poniższym tekście:

Przeczytaj: Inwestuj na światowych rynkach z Saxo Bankiem.

Powodem powstania niniejszego tekstu są dwie promocje, które są aktualnie aktywne.

Pierwsza promocja związana jest z wyborami w USA. Z tej okazji, nowi klienci którzy założą rachunek będą mogli do końca tego roku handlować bez prowizji akcjami 100 największych amerykańskich spółek. Szczegóły i zasady promocji znajdziecie w tym miejscu.

Druga promocja dedykowana jest czytelnikom bloga Humanista na giełdzie. Jeżeli do niedzieli 20 października otworzycie rachunek w Saxo Banku z wykorzystaniem mojego linku partnerskiego, otrzymacie 250 euro (lub ekwiwalent w walucie rachunku) środków na prowizje maklerskie, do wykorzystania na już znacznie szerszej palecie instrumentów.

Dlaczego warto rozważyć skorzystanie z tej promocji?

Bo być może od jakiegoś czasu planowaliście rozpoczęcie przygody z inwestowaniem zagranicznym i nie mieliście do tego dobrej okazji. Teraz ta okazja się trafia.

Bo promocja jest ograniczona czasowo, w przyszłym tygodniu takiej możliwości już nie będzie.

Bo można sobie bezkosztowo otworzyć portfel, niech to będzie nawet portfel ETFów, nie płacąc prowizji za nabycie instrumentów i otwarcie pozycji.

Bo Saxo Bank może stać się Waszym głównym rachunkiem, nie tylko na instrumenty zagraniczne, ale również na polską giełdę.

Szczegóły akcji promocyjnych znajdziecie w powyższych linkach. Pamiętajcie tylko, że aby skorzystać z promocji 250 EUR środków na prowizje, rachunek należy otworzyć przed 21 października. Wszystko oczywiście odbywa się online.

Giełda to nie tylko akcje - poznaj inne instrumenty

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 14 Oct 2024 08:58:00 +0000

Na rynku giełdowym notowane są przede wszystkim akcje. Często zapominamy jednak, że nie są one ani najliczniejszym typem instrumentów ani nie są największą klasą aktywów pod względem kapitalizacji. Czym jeszcze warto się więc zainteresować?

Wpis dzisiejszy powstaje we współpracy z Giełdą Papierów Wartościowych, która w dniu 22 października 2024 roku organizuje Warsaw Structured Products & Derivatives Conference. Jest to całodniowa konferencja, która będzie realizowana w modelu hybrydowym (stacjonarnie + online) i będzie w całości poświęcona tematyce inwestowania w certyfikaty strukturyzowane i instrumenty pochodne. Jeżeli chcecie poszerzyć trochę horyzonty i poznać ciekawe narzędzia do inwestowania zarówno w dobrych, jak i w gorszych czasach, gorąco zachęcam do rejestracji.

Będąc aktywnym inwestorem myślimy przede wszystkim o akcjach. W końcu to one przyciągają nasz wzrok i pozwalają analizować rozmaite scenariusze inwestycyjne. Poza nimi są notowane oczywiście ETFy, które są ciekawą ewentualnością nie tylko dla inwestorów pasywnych, ale również bardziej aktywnych (ETFy short i lewarowane). Warto wspomnieć również o obligacjach, które same w sobie są wielkim rynkiem, ale nie skupiają szerszego wzroku inwestorów. Może dlatego, że rynek obligacji korporacyjnych jest mało urozmaicony (głównie emitują je deweloperzy i windykatorzy), a w obligacje skarbowe inwestujemy głównie funduszowo lub poza rynkiem (obligacje detaliczne).

Instrumentami, na które chcę zwrócić dzisiaj Waszą uwagę są certyfikaty strukturyzowane oraz instrumenty pochodne. Posiadają one kilka cech wspólnych oraz kilka różnic, które postaram się pokrótce omówić.

Cechy wspólne

Jedną z głównych cech wspólnych jest dźwignia finansowa. Oczywiście instrumenty różnią się między sobą zarówno konstrukcją dźwigni, jak i jej wysokością, ale zazwyczaj dźwignia jest obecna. Jeżeli instrumenty lewarowane traktujemy jako te o podwyższonym ryzyku to warto pamiętać, że faktyczną wysokością dźwigni sterujemy sami. Jeżeli dany instrument daje nam ekspozycję rynkową o wartości 10 000 zł, wymagając przy tym 1000 zł depozytu, rozsądną praktyką jest utrzymywanie gotówki na poziomie znacząco przewyższającym minimalny depozyt. Dla powyższego przykładu utrzymywanie rezerwy w kwocie 9000 zł sprawi, że efektywnie nie będziemy korzystali z lewara.

Innym podobieństwem jest możliwość inwestowania zarówno na wzrosty, jak i na spadki instrumentu bazowego. Z perspektywy inwestora jest to bardzo ważna zaleta, gdyż na giełdzie obserwujemy zarówno wzrosty, jak i spadki. I o ile chcemy posiadać akcje w czasie hossy o tyle w czasie bessy zazwyczaj siedzimy na gotówce i czekamy na lepsze czasy. Dzięki rozszerzeniu naszego arsenału o możliwość zarabiania na spadkach, cały czas na rynku możemy spędzać maksymalnie efektywnie. Powszechnie wiadomo, że akcje mogą rosnąć o tysiące procent, a spaść tylko o 100%, ale dzięki umiejętnemu zastosowaniu dźwigni finansowej, ograniczenie to nie musi być tylko problemem.

Trzecia wspólna cecha to posiadanie instrumentu bazowego. Wszystkie opisywane dzisiaj instrumenty nie poruszają się w pełni swobodnie w rytm gry popytu i podaży oraz nie reprezentują samodzielnie konkretnych aktywów czy majątku. Swoimi notowaniami odzwierciedlają zmianę ceny innych instrumentów, czy to akcji spółek, czy też indeksów, towarów lub pary walutowych. Dzięki zastosowaniu odpowiedniej konstrukcji i mnożników, jesteśmy w stanie inwestować w jeden instrument i dzięki temu zarabiać (lub tracić) na zmianie ceny innego instrumentu.

No i oczywiście wszystkie omawiane instrumenty notowane są na warszawskiej giełdzie, nawet jeżeli posiadają zagraniczne instrumenty bazowe. Wydaje się, że jest to rzecz oczywista, ale uznałem, że warto o niej wspomnieć.

Istotne różnice

Osie podziałów przebiegają tu na różnych płaszczyznach. Inwestując w produkty strukturyzowane nie możemy stracić więcej niż wartość środków zaangażowanych w daną transakcję. Mówiąc wprost, na danej pozycji nie stracimy więcej niż 100%. Z tego też względu można handlować nimi na kontach IKE i IKZE. Niektórym nie mieści się w głowie, że na koncie emerytalnym można grać shorty z 15-krotnym lewarem, ale są to tylko narzędzia i do nas należy decyzja, do czego ich użyjemy.

Z kolei instrumenty pochodne, czyli kontrakty terminowe i opcje, niosą za sobą ryzyko poniesienia strat przewyższających wartość zainwestowanych środków, czy też początkowego depozytu. Wymagają one również utrzymywania określonego depozytu na rachunku, która to wartość zmienia się w czasie. M. in. z tego względu nie możemy handlować tymi instrumentami na kontach emerytalnych.

Inna granica leży w możliwości zajmowania pozycji. Certyfikaty strukturyzowane możemy jedynie kupować, podczas gdy kontrakty terminowe możemy zarówno kupować, jak i wystawiać, czyli zajmować pozycje krótkie. Wtedy na naszym rachunku maklerskim figuruje pozycja w instrumentach, która może przyjmować wartości ujemne, np. -5 kontraktów. Aby zarabiać na spadkach z użyciem produktów strukturyzowanych musimy zająć pozycję długą (kupić) na certyfikacie typu short.

Pod względem charakterystyki instrumentów, niemal każdy z nich jest inny. Dość wyraźne podobieństwa można dostrzec pomiędzy warrantami i opcjami, gdyż opierają się one na niemal identycznej mechanice. Kontrakty terminowe to już nieco inna historia, ale charakteryzująca się dość intuicyjną, liniową charakterystyką. Jednak certyfikaty turbo i faktor zachowują się w bardzo swoisty sposób, który należy dobrze poznać, aby w pełni móc wykorzystać ich potencjał.

Czemu służą te wszystkie instrumenty?

Wydawać by się mogło, że dla przeciętnego inwestora skupienie się na inwestowaniu w akcje powinno być wystarczające. W końcu jest to rynek znany od ponad stulecia i wiele na to wskazuje, że ma przed sobą jeszcze bardzo długą i jasną przyszłość. A wchodzenie w jakieś dziwne instrumenty może nieść tylko ryzyka.

Z perspektywy inwestora z 15-letnim stażem na rynku mogę stwierdzić, że bez certyfikatów strukturyzowanych i instrumentów pochodnych nie zrealizowałbym wielu świetnych transakcji, które bardzo dobrze dołożyły się do stopy zwrotu mojego portfela inwestycyjnego. Zwyczajnie nie byłoby jak wcielić w życie pomysłów, które miałem w głowie.

Jednym z przykładów takich transakcji jest transakcja zabezpieczająca na akcjach Budimexu, którą mam aktualnie otwartą:

Przeczytaj: Zashortowałem Budimex - moją ulubioną spółkę

Świat certyfikatów strukturyzowanych oraz instrumentów pochodnych jest bardzo bogaty i niesie za sobą wiele ciekawych możliwości, zarówno uzupełniających inwestowanie w akcje, jak i pozwalających na konstruowanie samodzielnych strategii inwestycyjnych.

Dlatego warto wykorzystać nadchodzącą konferencję, aby poszerzyć swoją wiedzę na tym polu.

W bogatej agendzie znalazło się również miejsce dla mojego wystąpienia. Prezentacja zatytułowana jest Praktyczne podejście do kontraktów i certyfikatów strukturyzowanych i w całości poświęcę ją omówieniu wybranych transakcji, z których większość jest lub była moim udziałem.

Dlatego jeszcze raz zachęcam do uczestnictwa w Warsaw Structured Products & Derivatives Coneference, najlepiej w modelu stacjonarnym, gdzie będziemy mogli pogadać również w kuluarach.

Z mojej strony planuję, żeby w przyszłym roku tematyka produktów strukturyzowanych i instrumentów pochodnych częściej gościła na moim blogu.

Co można wyczytać ze sprawozdania finansowego

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 26 Sep 2024 06:36:00 +0000

Analiza sprawozdań finansowych jest podstawą prowadzonej analizy fundamentalnej. Ale każdy analizę tę przeprowadza nieco inaczej oraz na innym etapie badania spółki. Jedni najpierw skupiają się na biznesie, a dopiero później na cyferkach, inni odwrotnie. Tym razem postanowiłem porównać się z innymi.

Jeżeli jakaś spółka przykuje moją uwagę na tyle, że chcę ją przeanalizować, moja analiza ma zazwyczaj kilka istotnych punktów, realizowanych jeden po drugim. Taki porządek pozwala mi z jednej strony niczego nie pominąć, a po drugie, poszukać pewnych znaków zapytania, zanim jeszcze przeczytam opisową część raportu.

Jednym z pierwszych kroków jest sprawdzenie danych finansowych spółki, czyli rachunku zysków i strat, bilansu oraz rachunku przepływów pieniężnych. Nie sprawdzam tego jednak w raporcie, gdzie mamy odczyt punktowy, ale na portalu agregującym podobne dane w dłuższym horyzoncie czasowym, dzięki czemu możemy dostrzec tendencje i zmiany w czasie.

Moje notatki robię w excelu, wypełniając cztery kolumny tabeli.

W pierwszej kolumnie wypisuję "co wiadomo" na podstawie analizy danych. Że w spółce rośnie zadłużenie, że rosną zapasy, że dynamika wyników wynosi x% r/r. Tego rodzaju rzeczy.

W drugiej kolumnie notuję "czego nie wiemy" w postaci konkretnych pytań, na które chciałbym znaleźć odpowiedzi. Ciągle na podstawie samej analizy danych. Przykładowe pytania to: dlaczego spółka zwiększa zapasy zawsze w Q4, dlaczego w ostatnim czasie wzrósł poziom kapitału podstawowego, skąd podwyższona amortyzacja, czy co spółka kupiła, że wzrósł majątek trwały. Tego rodzaju kwestie, które można wyłapać na podstawie analizy rachunku zysków i strat, bilansu oraz rachunku przepływów pieniężnych.

W trzeciej kolumnie wpisuję odpowiedzi na pytania z kolumny drugiej. A więc ten etap następuje później, już po analizie raportów okresowych i bieżących, w których poszukuję odpowiedzi na postawione wcześniej pytania.

W czwartej kolumnie notuję moje założenia na przyszły kwartał oraz wnioski końcowe. Czy to w zakresie planów, wyników, czy wspomnianych przez spółkę zdarzeń po dniu bilansowym, które wpłyną na wyniki kolejnego kwartału. Ta kolumna staje się kompletna dopiero pod sam koniec analizy, kiedy wyrabiam sobie opinię inwestycyjną na temat danego waloru.

Niedawno analizowałem jedną ze spółek i kiedy wynotowałem już pytania i kwestie, które chciałbym zweryfikować podczas pogłębionej analizy sprawozdań, zacząłem się zastanawiać, czy ktoś inny zrobiłby podobnie i dostrzegłby te same kwestie, które dostrzegłem ja.

Postanowiłem więc zwrócić się grona czytelników blogowego newslettera z propozycją zrobienia małego ćwiczenia. Zgłosiło się kilka osób, które nadesłały następnie swoje odpowiedzi. W dzisiejszym tekście będzie okazja, żeby je porównać.

Zadanie, które postawiłem przed czytelnikami to rzucenie okiem do rachunku zysków i strat, bilansu oraz sprawozdania z przepływów pieniężnych spółki Sonel, a następnie wynotowanie pytań i zagadnień, które chcieliby sprawdzić. Czyli był to odpowiednik wypełniania drugiej kolumny mojej tabeli.

Poniżej wklejam dane z Biznesradaru, którymi kierowałem się ja sam oraz przynajmniej część czytelników. Możecie je sobie otworzyć w nowych kartach przeglądarki i porównywać pytania z danymi.

Rachunek zysków i strat

Aktywa

Pasywa

Przepływy pieniężne

Jak widać dane prezentuję w ujęciu kwartalnym, gdyż jest to podstawowe ujęcie pozwalające dostrzec różnego rodzaju sezonowości. Poniżej pytania i spostrzeżenia czytelników newslettera.

MK

1. W 2023 spółka prawie liniowo zwiększyła sprzedaż o 100% względem 2019, podobnie jak pozostałe pozycje w RZiS jak EBIT czy ZN. Jak udało się to osiągnąć? Przez wzrost wolumenu sprzedaży przy zachowaniu marży czy przez podnoszenie cen produktów?

2. Z czego wynikają znacząco wyższe w ostatnich latach wyższe pozostałe przychody operacyjne, korzystnie wpływające na EBIT/ZN?

3. Czy spółka ma jakąkolwiek przestrzeń do podwyżek/powiększenia marży na sprzedaży skoro EBIT/ZN rośnie zaledwie proporcjonalnie do wyższych przychodów w latach 2019-2023?

4. Z czego wynikają rosnące udziały niekontrolujące w ZN?

5. Spółka wydaje na CAPEX więcej niż odlicza amortyzacji w okresie 2019-2023. Czy te wydatki są niezbędne dla utrzymania wzrostu przychodów?

6. Z czego wynika spadek przychodów w 1Q2024 w porównaniu do 1Q2023?

7. W jaki sposób udało się ograniczyć techniczny koszt wytworzenia w 1Q2024 co przełożyło się na wyższy ZBnS?

8. Jakie wartości niematerialne i prawne Spółka posiada o wartości 30mln?

Krawy

Rachunek zysków i strat:

- spadek przychodów, a co za tym idzie i zysków: rok do roku oraz kw/kw (negatywnie)

- 4Q 2023 skąd taki duży zysk?

- Sonel szybciej się rozwija niż sektor (pozytywnie)

- do weryfikacji wzrost kosztów zarządu 1Q2024?

- generalnie koszty zarządu rosną szybciej niż przychody (negatywnie)

Bilans:

- skąd skokowy wzrost aktywów trwałych od 2021r?

- oraz wzrost inne zobowiązania długoterminowe oraz krótkoterminowe od 2021r?

- pozytywny wzrost środków pieniężnych i innych zobowiązań / spadek zadłużenia

Przepływy pieniężne:

- przepływy pieniężne generalnie rosną, dodatnie (OK), 1Q2024 spadek ponad 50% kw/kw (negatywnie) I Q słabszy zawsze??

- przepływy z działalności inwestycyjnej ujemne (OK)

- przepływy z działalności finansowej ujemne (OK)

Spółka płaci dywidendę powiedzmy „rosnącą” (OK)

Łukasz Pelowski - autor bloga i newslettera Okiem Stratega

- jaki wpływ na Państwa spółkę ma Krzysztof Folta. Oczywiście domniemam, że pozytywny - jaką wartość dodaną wnosi jego obecność w akcjonariacie?

- czy planujecie Państwo podnoszenie stopy dywidendy w przyszłości (de facto powrót to poziomów z przeszłości?)

- jaki procent przychodów wydajecie Państwo na badania i rozwój?

- jakie są Państwa przewagi konkurencyjne?

- w nawiązaniu do powyższego pytania - z czego wynika u Państwa dość wysoki poziom ROIC? Czy można się spodziewać jego dalszych wzrostów?

- kiedy planujecie Państwo publikację nowej strategii na kolejne lata

Arco

Generalnie patrzę na kwartały – dopiero w drugiej kolejności na roczne – raczej szukając czy spółka wybiła w przychodach się z marazmu – np. 5 lat po 100 mln i nagle up – tutaj tak jest od 2021 – generalnie pytanie co się wydarzyło w 2021 (tylko post covid czy coś innego) – wiele spółek miało 2021 i 2022 rekordowe a 2023 i 2024 -40% - tu tak nie jest – to plus ale z czego wynika? A może jednak 2024 to będzie zjazd przychodów do 150? Q1 nie wyglądał źle – gorzej, ale tylko 10%.

RZiS Q1 2024

- marża TKW – z czego wynika wzrost? Znaczący spadek TKW –– koszty materiałów?

- generalnie marża TKW nie powala - oczekiwałbym 50%

- generalnie pytanie – oni produkują u siebie (w swoich fabrykach) czy OEM gdzieś zagranicą i label Sonel

- koszty ogólnego zarządu – z czego wynika znaczący wzrost? W poprzednich latach Q1 też rósł dynamicznie ale nie tak.

EBIT – czy wzrost w ostatnich kwartałach może być trwały – ja z natury wątpię patrząc, że raczej spółka wypracowywała 3,5 mln EBIT kwartalnie w latach poprzednich – generalnie rynek mierników to bym postawił tezę jest rynek stabilny nie wiem z czego on miałby rosnąć, ale może się mylę. To jest ważna efektywność.

Bilans

- WNIP – 30 mln co to jest? Wartość firmy

- inne zobowiązania długoterminowe – co tam siedzi?

- 113mln kapitału własnego do 161 mln pasywów jest ok

- zapasy 46 mln – ok – nie wzrosły mimo wzrostu przychodów

- należności 34M – ok

Przepływy pieniężne

- CAPEX ostatnie 3 kwartały relatywnie wysoki – czy to ma szansę przełożyć się na skalę biznesu czy to inwestycje odtworzeniowe?

Aleksander

Bilans wygląda bardzo dobrze.

Przepływy w miarę ok.

Jeśli chodzi o rachunek zysków i strat: fajnie, że spółka zwiększa przychody ale niestety marża systematycznie spada i na tym bym się skupił. Dlaczego tak się dzieje?

Nie zaglądałem niestety do raportów i pewnie tam należy szukać odpowiedzi ale podejrzewam, że to kombinacja rosnących kosztów i walki cenowej z konkurencją.

Nie jestem fanem przemysłu w EU z powodu polityki która utrudnia produkcję i boje się, że w dłuższym okresie będzie się coraz bardziej opłacało importować tego typu produkty. Część produkcji znajduje się w Chinach poprzez Foxytech i może to jest szansa to poprawę marży.

Spółka wskaźnikowo nie jest zbyt tania, historycznie również.

Nie wiem nawet o co spytałbym Zarząd ponieważ jest to obecnie spółka spoza kręgu mojego zainteresowania.

Trochę podobny przypadek produkcji w Chinach jest w Toya ale tu wskaźnikowo jest taniej.

Adam Z.

- widać, że w spółce utrzymuje trend wzrostowy zarówno po stronie przychodów i jak kosztów. Z czego wynika ten wzrost biznesu?

- jakie są główne czynniki wpływające na wzrost zysku netto oraz perspektywy na przyszłość?

- co jest przyczyną znacznego wzrostu zapasów po 2021 roku? Czy spółka ma problemy ze sprzedażą swoich produktów, czy może przygotowuje się na zwiększone zapotrzebowanie i przeskalowanie?

- firma osiąga satysfakcjonujące marże zysku, natomiast zastanawiam się z czego wynika tendencja spadkowa marży brutto na sprzedaży?

- na Capex widać wzrost nakładów inwestycyjnych. Jakie są główne obszary inwestycji kapitałowych?

- jak wyniki Sonel porównują się z wynikami innych firm z branży?

Iwona S.

- TECHNICZNY KOSZT WYTWORZENIA PRODUKCJI SPRZEDANEJ w kw. 1 2024. Dziwny spadek kosztu, w poprzednich 4 kwartałach TKW wynosi 78% do 80,6% a w 1 kwartale 2024 – 74%, pytanie – co może być przyczyną.

- KOSZTY OGÓLNEGO ZARZĄDU - dziwny wzrost w 1 kw. 2024 – poprzednie 4 kwartały wahał się pomiędzy 4,08% a 6,45% a w 1 kwartale 2024 – 7,69%

- co jest w pozostałych aktywach trwałych ?

- począwszy od 3 kwartału 2023 maleją zapasy – czyżby malał portfel zleceń ?

- kapitał zapasowy nie ulega zmianie – co się dzieje z zyskiem, czy cały idzie na dywidendę.

- kapitał własny akcjonariuszy jednostki dominującej jest wyższy od sumy kapitałów podstawowego i zapasowego ( jakim kapitałem jest różnica)

- znacząco wzrosły inne zobowiązania krótkoterminowe – czemu ? A w ogóle co się na nie składa ?

- nie wychodzę na Capex wykazany w 1 kw 2024 (przyrost wartości majątku trwałego w stosunku do 4 kwartału 2023 + amortyzacja {61487-59348+2778 = 4917}, w rachunku przepływów jest 4905

- wartość środków pieniężnych na początek okresu powiększona o wartość przepływów pieniężnych w okresie też nie daje wartości środków pieniężnych na koniec okresu 18 096 -137 = 17 959,00 a w aktywach jest 17 923

Ania eS.

Rachunek zysków i strat:

Spółka jest na GPW i tu byłam zdziwiona tak małymi kwotami przychodów ze sprzedaży, choć wygląda na to że 2024 będzie baaardzo dobrym rokiem sprzedażowo.

Pytanie:

- co i dlaczego generuje tak duże koszty wytworzenia i sprzedaży produktów?

- dlaczego koszty finansowe są niemal tak duże jak przychody finansowe?

Bilans

- z czego wynika brak inwestycji długoterminowych?

- co się dzieje, że kapitał zapasowy powoli "topnieje"?

Rachunek przepływów pieniężnych:

- przepływy pieniężne z działalności inwestycyjnej rosną- co to w praktyce oznacza?

I na koniec zostawiam moje pytania. Oczywiście wynotowane zanim jeszcze otrzymałem jakiekolwiek odpowiedzi od czytelników newslettera.

Humanista na giełdzie

- w Q4 2023 pojawiło się 1 mln zł pozostałych przychodów operacyjnych - co kryje się w tej pozycji?

- z czego wynika różnica 1,2 mln pomiędzy gotówką a inwestycjami krótkoterminowymi?

- z czego wynika systematyczny wzrost udziałów mniejszości?

- z czego wynika równoczesny spadek zobowiązań, zapasów i należności?

- na co idzie CAPEX podwyższony względem lat poprzednich?

- z czego wynikały podwyższone przychody i koszty finansowe w Q2 2023 i Q4 2023?

- z czego wynika podwyższona marża brutto na sprzedaży w Q1 2024?

- z czego wynika wzrost zobowiązań z leasingu o 1 mln w Q1 2024?

- z czego wynika wzrost innych zobowiązań krótkoterminowych o 1,5 mln w Q1 2024?

Jak widzicie, każdy z uczestników tej zabawy podszedł do zagadnienia nieco inaczej i zwrócił uwagę na inne aspekty. Niektórzy wyszli poza same tabelki i zadali pytania o biznes, a niektórzy, jak widać, znają spółkę nieco bardziej (lub sprawdzili sprawozdania), gdyż poruszają konkretne zagadnienia tej spółki.

W tym ćwiczeniu nie ma złych ani dobrych pytań i zagadnień. Chciałem sprawdzić, czy uda nam się wyłapać te same rzeczy, czy jednak będzie tu szerokie spektrum tematów. I jak widać spektrum jest szerokie, mimo że niektóre kwestie przewijają się u kilku osób.

Mam nadzieję, że dzięki temu, że to spojrzenie w sposób myślenia innych osób przyniesie nam trochę wartości dodanej. Jeżeli chcecie również przeprowadzić takie ćwiczenie, będzie do tego okazja. W dniu jutrzejszym Sonel publikuje wyniki za pierwsze półrocze 2024.

A skoro już mowa o wartości dodanej, przygotowałem nowe szkolenie inwestycyjne, które jest dostępne dla osób zapisanych na newsletter. Dostęp do szkolenia otrzyma każda nowa osoba, tuż po rejestracji. Osoby już zapisane, dostaną link do szkolenia w wiadomości z dzisiejszym tekstem.

Tytuł szkolenia: Poszukiwanie perełek na New Connect.

Gdyby ktoś chciał się zapisać, wystarczy kliknąć banner poniżej. Napiszcie maila zwrotnego, jak się podobało.

Strategia inwestycyjna na Turbo Wyzwanie

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 23 Sep 2024 06:29:00 +0000

Dziś wystartowała faza główna Turbo Wyzwania. Zawierane transakcje wpływają na miejsce w rankingu, a więc i na nasze szanse na wygranie nagród. Jaką strategię dobrać, aby uzyskać zadowalający wynik?

Faza główna Turbo Wyzwania potrwa dwa tygodnie i zakończy się 4 października. A więc jest to już najwyższy czas, aby zarejestrować się na stronie wydarzenia i przystąpić do rywalizacji. Nagrodzonych zostanie 201 najlepszych uczestników, a więc szanse na wygraną są w mojej ocenie całkiem wysokie.

Przypomnę tylko, że nagrody uzyskują uczestnicy, którzy znajdą się w Top 100 najlepszych wyników w pierwszym tygodniu rozgrywki, Top 100 najlepszych wyników w drugim tygodniu rozgrywki oraz osoba, która uzyska najwyższą stopę zwrotu w całej, dwutygodniowej fazie głównej.

Zasady rywalizacji i nagrody omawiałem w poprzednim tekście na blogu.

Tekst ten powstaje we współpracy z organizatorem Turbo Wyzwania, ale jest on w pełni mojego autorstwa. Wszystkie zamieszczone tu treści stanowią moją prywatną opinię i nie stanowią jakiejkolwiek porady inwestycyjnej oraz nie gwarantują uzyskania dobrego wyniku w konkursie ani w realnych transakcjach. Inwestor powinien przeprowadzić samodzielną analizę przed dokonywaniem transakcji.

Zanim przystąpimy do analizowania strategii, warto określić cele, które będą nam przyświecały w tegorocznej rozgrywce. Czy będzie to chęć spokojnego inwestowania, z zachowaniem ścisłych zasad bezpieczeństwa, czy raczej gra agresywna, aby zmaksymalizować szansę na nagrody, ale przy podwyższonym ryzyku poniesienia strat.

W poprzednich edycjach byłem raczej zwolennikiem podejścia bardziej zrównoważonego. Chciałem uzyskać dobry wynik, co rozumiałem jako dodatnią stopę zwrotu w całym dwutygodniowym okresie rozgrywki. W tym roku postanowiłem jednak poruszyć kwestię strategii bardziej agresywnych. Głównie dlatego, że Turbo Wyzwanie jest rywalizacją o nagrody. Na realizację spokojniejszych posunięć inwestycyjnych mamy czas przez wszystkie pozostałe tygodnie w roku.

Ważnym zastrzeżeniem jest fakt, że w tegorocznej rozgrywce nie będę uczestniczył. Jako partner wydarzenia, na mocy regulaminu jestem wyłączony z udziału. A więc moja analiza będzie prowadzona bardziej pod kątem tego, co bym zrobił, gdybym faktycznie mógł wziąć udział.

Właściwie rozegrać ograniczenia

Z perspektywy uczestnika mamy dwa główne ograniczenia. Pierwszym jest możliwość alokowania maksymalnie 50 000 zł na certyfikaty Turbo. Są to jedyne lewarowane instrumenty w grze, więc kapitał ten należy dobrze zagospodarować. W pozostałe instrumenty możemy ulokować do 100% portfela.

Drugim istotnym ograniczeniem jest twardy stop loss na portfelu, który uruchamia się, jeżeli wycena portfela na koniec dnia spadnie poniżej 75 000 zł. Oznacza to, że musimy lepiej kontrolować ryzyko i mamy mniejsze szanse na spektakularne powroty z mocno stratnych pozycji.

Myślę, że dwa powyższe parametry są kluczowe przy planowaniu strategii.

Zarządzanie portfelem

Maksymalne wykorzystanie dostępnych możliwości jest kluczem. Jak to zrobić? Postawiłbym na podzielenie portfela na trzy, maksymalnie cztery pozycje. Szeroka dywersyfikacja jest dobra w realnym inwestowaniu, gdzie wynik budujemy z małych cegiełek. W warunkach konkursowych, jeżeli podzielimy portfel na 10 części, efekty trafnych transakcji rozmyją się w całości portfela. Nawet uzyskanie +100% na jakiejś pozycji da zaledwie +10% na portfelu.

Przykładowy podział mógłby wyglądać następująco:

- 50 000 zł - akcje, ETF lub Tracker

- 25 000 zł - certyfikaty Turbo

Dzięki efektowi dźwigni finansowej uzyskana z certyfikatów ekspozycja może być kilkukrotnie wyższa niż wartość zaangażowanych środków. Jeżeli chcemy równocześnie otwierać cztery pozycje, kapitał 50 000 zł przeznaczony na certyfikaty Turbo podzieliłbym na trzy części.

Ilość pozycji, które będziemy otwierali (czy będą to dwie, trzy czy cztery) zależeć będzie w dużej mierze od naszej wizji rynku. Nie każdy inwestor ma dość pomysłów, aby równocześnie otworzyć kilka pozycji. A otwieranie ich na podstawie przypadkowych przesłanek nie wydaje się dobrym rozwiązaniem.

Może się również zdarzyć, że będziemy mieli bardzo mocne przekonanie dotyczące jakiegoś konkretnego waloru. Przykładowo, niech będzie to spółka z polskiego rynku. W takim wypadku można oczywiście postawić wszystko na jednego konia, kupując akcje spółki za 50 000 zł oraz certyfikaty Turbo long również na ten sam papier. Z tym, że wówczas ponosimy dość duże ryzyko i jeżeli pomysł się nie powiedzie, szybko możemy sprowadzić saldo rachunku poniżej pułapu 75 000 zł.

Dobierz horyzont inwestycyjny

W moich prywatnych inwestycjach przyjmuję dla certyfikatów Turbo horyzont czasowy do kilku tygodni. Jest to czas, który daję rynkowi na zrealizowanie spodziewanego przeze mnie ruchu cenowego, np. przełamania wsparcia lub oporu. I często zdarza się, że na dany ruch oczekuję przez tydzień lub dwa, a niekiedy i tego czasu jest za mało i rynek stoi w miejscu.

Niestety w Turbo wyzwaniu takie podejście się nie sprawdzi. Mamy zaledwie dwa tygodnie na wypracowanie dobrej stopy zwrotu, a jeżeli liczymy na nagrodę tygodniową, musimy się wykazać wynikiem w ciągu konkretnych pięciu giełdowych sesji. Tak wąski horyzont już na starcie wyklucza strategie długoterminowe, a nawet średnioterminowe.

Kluczowe staje się więc bycie na rynku w czasie, kiedy ruch już się dokonuje oraz oczywiście obranie odpowiedniego kierunku.

Podłączanie się pod trwający ruch

Mając na względzie brak czasu, dobrym pomysłem wydaje się podłączanie pod trwający już ruch na rynku. Zamiast oczekiwać na zmianę kierunku i zwrot na wykresie, możemy wykorzystać istniejące momentum i się pod nie podłączyć.

Dobrym przykładem sytuacji dogodnych dla inwestora krótkoterminowego jest CD Projekt na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy. Na powyższym wykresie bez trudności jesteśmy w stanie wskazać okresy, kiedy rynek przez szereg dni poruszał się w jednym kierunku i to w całkiem żwawym tempie. Podłączenie się do takiego ruchu byłoby wielce pożądane.

Podobne ruchy występują na rynku walutowym, czego przykładem może być zaprezentowany powyżej kurs pary USD/PLN. Oczywiście procentowe zmiany na rynkach walutowych mają zazwyczaj znacznie mniejszą rozpiętość niż ma to miejsce na rynkach akcji, ale jest to rekompensowane przez dźwignię finansową, która certyfikatach Turbo przekracza niekiedy poziom 20x.

Co ciekawe, również na dużych indeksach trafiają się podobne ruchy. Na przykładzie niemieckiego indeksu DAX widać wyraźnie, że od początku sierpnia na rynkach panuje podwyższona zmienność, dająca aktywnym inwestorom liczne okazje do zajęcia pozycji.

Myślę, że podobne zagrania stanowiłyby podstawę mojego podejścia w rywalizacji. Podłączanie się pod trwające momentum wielokrotnie w przeszłości dawało mi pozytywne wyniki. Kluczem jest oczywiście indywidualna ocena każdego przypadku oraz trzymanie ręki na rynkowym pulsie.

Uważaj na makro i zdarzenia korporacyjne

W krótkim horyzoncie inwestycyjnym znaczenia nabierają rzeczy, które w długim horyzoncie można pominąć, gdyż nie stanowią większego ryzyka. Mowa oczywiście o zdarzeniach korporacyjnych (w wypadku spółek), czyli publikacje wyników finansowych, istotnych wskaźników operacyjnych lub chociażby odcięcia dywidendy.

Dla rynków towarowych i indeksów takim ważnym czynnikiem może być rolowanie kontraktów terminowych z wygasającej serii na późniejszą, co może wpłynąć na parametry certyfikatu.

Z kolei dla rynków walutowych istotne są dane makroekonomiczne, posiedzenia banków centralnych, zmiany stóp procentowych czy chociażby zaskoczenia w danych z rynku, takich jak PMI lub dane o zatrudnieniu.

Te wszystkie czynniki mogą istotnie wpłynąć na trwający ruch cenowy, czy to go wzmacniając, czy zmieniając jego kierunek.

I nie twierdzę oczywiście, że powinniśmy zawsze mieć opinię na temat tego, jak rynek zareaguje na publikację ważnych danych. Chodzi jedynie o to, żebyśmy zdawali sobie sprawę z tego, kiedy ukazują się dane istotne dla danego instrumentu finansowego. Pozwoli nam to uniknąć niespodzianek i zaskoczeń.

Podsumowanie

Kończąc dzisiejsze rozważania na temat możliwych strategii inwestycyjnych, w swoich posunięciach w ramach konkursu skupiłbym się na maksymalnie trzech instrumentach równocześnie oraz oparłbym działania na podłączaniu się do trwających już ruchów cenowych.

Oczywiście nie jest to żadna rekomendacja i zakładam, że każdy z czytelników posiada już opracowaną swoją strategię na rywalizację w grze inwestycyjnej. Czy to bardziej zdywersyfikowaną, czy może opartą o jeden tylko walor, na którym będziemy utrzymywali (lub odwracali) pozycję, płynąc z rynkowym rytmem.

Faza główna już wystartowała, więc czas najwyższy wejść na stronę Turbo Wyzwania i przystąpić do gry.

Startuje Turbo Wyzwanie - powalcz o atrakcyjne nagrody

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 16 Sep 2024 08:01:00 +0000

Jesienna edycja Turbo Wyzwania jest już stałym elementem krajobrazu polskiego rynku kapitałowego. Nie jest inaczej i tym razem. Gra inwestycyjna właśnie startuje, a więc najwyższy czas aby zarejestrować się, przygotować swoją strategię i trzymać rękę na rynkowym pulsie.

Turbo Wyzwanie jest grą inwestycyjną organizowaną w celu popularyzacji inwestowania z wykorzystaniem certyfikatów Turbo. W zasadzie należałoby użyć sformułowania "trading", gdyż same instrumenty przeznaczone są do transakcji krótkoterminowych. Podobne podejście należy zastosować w konkursie, gdyż jego faza główna trwa zaledwie dwa tygodnie.

Dzisiejszy tekst powstaje we współpracy z organizatorem Turbo Wyzwania. Niemniej został stworzony w całości przeze mnie, a sam jestem regularnym uczestnikiem gry inwestycyjnej.

Turbo Wyzwanie opiera się na wirtualnym kapitale. Oznacza to, że aby uczestniczyć w rywalizacji nie musimy wpłacać ani ryzykować naszych realnych środków. Pozwala to na spokojną głowę w trakcie wydarzenia, chociaż z doświadczenia wiem, że nawet wirtualne transakcje, jeżeli towarzyszy im walka o realne nagrody, są emocjonujące.

W dniu dzisiejszym wystartowała faza testowa i potrwa do 22 września. W tym czasie można rejestrować się na stronie wydarzenia, zapoznawać się z platformą, materiałami edukacyjnymi oraz realizować transakcje próbne. Dzięki temu oswajamy się z funkcjonalnościami serwisu oraz zasadami wyznaczającymi nasze pole działania.

Faza główna konkursu startuje 23 września i potrwa dwa tygodnie, do 4 października. Transakcje zawierane w jej trakcie będą miały wpływ na naszą klasyfikację oraz zdobywane nagrody, gdyż jak łatwo się domyślić, celem jest uzyskanie najwyższej stopy zwrotu. Mamy więc dwa tygodnie, żeby się wykazać, co nie jest wcale długim okresem i wymaga dobrego przygotowania i odpowiedniego planowania działań.

Zasady konkursu

Jak zwykle ramy Turbo Wyzwania wyznaczane są przez szereg zasad, takich samych dla wszystkich uczestników. W tym roku jednak niektóre z zasad uległy istotnej modyfikacji, co z pewnością wpłynie na realizowane strategie.

Przedmiotem transakcji mogą być certyfikaty Turbo, certyfikaty Tracker (nowość), akcje wybranych spółek stanowiących instrument bazowy dla certyfikatów Turbo oraz certyfikaty ETF na instrumenty bazowe dla certyfikatów Turbo.

Po raz pierwszy mamy więc możliwość inwestowania w konkursie z wykorzystaniem certyfikatów Tracker, które pojawiły się w ostatnim czasie na rynku. Są to trackery long na indeks DAX Net Return, EURO STOXX 600 Oil & Gas oraz EURO STOXX 50 NR Index.

Organizatorzy przewidzieli jednak ograniczenia w alokacji kapitału. Startując z początkowych 100 000 zł, możemy przeznaczyć do 100% całkowitego kapitału na akcje wybranych spółek, certyfikaty Tracker lub fundusze ETF, ale tylko do 50 000 zł na certyfikaty Turbo. Podkreślam, że jest to wartość wskazana kwotowo, więc jeżeli saldo naszego konta urośnie, np. do 200 000 zł, na turbosy będziemy mogli przeznaczyć nadal tylko 50 000 zł. Jak rozumiem, jest to zabieg mający ograniczyć zapędy inwestorów chcących działać na maksymalnym lewarze w myśl zasady "wszystko albo nic".

Ale najważniejszą chyba zasadą jest ograniczenie możliwej do poniesienia straty. Jeżeli stan naszego konta spadnie poniżej 75 000 zł (znów wartość kwotowa), możliwość składania zleceń zostanie zablokowana, a my sami zostaniemy wykluczeni z konkursu. Co ważne, warunek ten będzie weryfikowany po godzinie 22.00, więc jak rozumiem, intradayowe spadki salda poniżej tej wartości są dopuszczalne, o ile uda nam się do zamknięcia sesji wyciągnąć wartość rachunku nad kreskę.

I nie ukrywam, że moim zdaniem jest to najważniejsza zmiana. W poprzednich edycjach saldo środków mogło spadać do 50 000 zł, co dawało spore pole manewru inwestorom grającym ostro. Tym razem trzeba się będzie mocno pilnować i zdecydowanie bardziej kontrolować ryzyko (zarówno przed otwarciem pozycji, jak i w trakcie jej prowadzenia). Należy się liczyć również z tym, że duża liczba uczestników wypadnie poza limit i zakończy tam rywalizację.

Z perspektywy doświadczeń kilku edycji Turbo Wyzwania sądzę, że to krok w dobrym kierunku. Zdarzały się przypadki, że gracze grający na maksymalnym lewarze w trakcie trwania konkursu znajdowali się tuż powyżej granicy 50 000 zł, a w drugim tygodniu jeden czy dwa instrumenty zmieniały mocno kierunek i kończyli oni rywalizację w czołówce stawki. Można takie rzeczy dopuścić w konkursach inwestycyjnych, ale z popularyzowaniem realnego i skutecznego trandingu nie ma to niestety wiele wspólnego.

Nagrody w konkursie

Mimo, że kapitał jest wirtualny to nagrody w konkursie są zupełnie realne. Łącznie, dla uczestników którzy uzyskają najlepszy wynik przewidziane jest aż 201 nagród.

Nagrodę główną uzyska ten uczestnik, który wypracuje najwyższą stopę zwrotu na przestrzeni całej, dwutygodniowej fazy głównej. Pozostałe nagrody podzielone zostały na dwie pule, po 100 nagród każda, dla osób, które wypracują najwyższe stopy zwrotu w każdym z dwóch tygodni fazy głównej.

Oczywiście ranking ani salda w połowie konkursu nie będą resetowane. Po zakończeniu konkursu organizatorzy sporządzą odpowiednie klasyfikacje, aby sprawdzić, którzy uczestnicy najlepiej poradzili sobie w tygodniu pierwszym, a którzy w tygodniu drugim.

Co ważne, jeden uczestnik może wygrać tylko jedną nagrodę. A zatem jeżeli uzyskamy nagrodę główną, nie otrzymamy już żadnej z nagród tygodniowych. Jeżeli uzyskamy nagrodę w jednym tygodniu rozgrywki, nie otrzymamy jej w drugim tygodniu, nawet jeżeli również znajdziemy się na punktowanym miejscu. Na szczęście zawsze otrzymamy nagrodę o wyższej wartości, a więc jeżeli w pierwszym tygodniu uzyskamy dziewięćdziesiąty wynik w rankingu, a w drugim będzie to trzeci wynik, otrzymamy nagrodę z drugiego tygodnia.

Dzięki takiemu rozwiązaniu szersze grono uczestników ma szansę na uzyskanie nagród. A ich pula prezentuje się bardzo okazale, co widać na poniższej grafice.

Jak widać w tym roku organizatorzy postawili na złoto inwestycyjne, które wygrają uczestnicy z czołową piątką stóp zwrotu. No i oczywiście warto spojrzeć na nagrodę główną, którą jest uncjowy amerykański orzeł. Można powiedzieć, że jest to moneta, którą można zapłacić w każdym zakątku świata.

Dołącz już teraz i przygotuj się do fazy głównej

Nie pozostaje zatem nic innego, jak brać się do pracy i szlifować strategię inwestycyjną na konkurs. Najpierw jednak należy zarejestrować się na stronie wydarzenia, zapoznać się z regulaminem oraz potestować platformę transakcyjną. Faza testowa trwa do niedzieli, a już w poniedziałek, 23 września, rusza pierwszy tydzień fazy głównej.

Również w poniedziałek ukaże się mój drugi wpis dotyczący Turbo Wyzwania, w którym podpowiem, na co warto zwrócić uwagę oraz jak ja sam podchodziłbym do rywalizacji w trakcie trwania fazy głównej gry inwestycyjnej.

Nieoczywiste inwestowanie długoterminowe

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 09 Sep 2024 07:54:00 +0000

W dzisiejszym tekście chcę poświęcić trochę miejsca inwestowaniu z wykorzystaniem kontraktów terminowych i warrantów opcyjnych. Chcę pokazać, że można wykorzystać te instrumenty do innych ciekawych rzeczy niż tylko spekulacja.

Dla wielu inwestorów tematyka dzisiejszego tekstu nie będzie nieoczywista, gdyż realizują owe zagrania od lat. Ale mam wrażenie, że inwestorzy dzielą się obecnie na dwa obozy. Jeden to krótkoterminowi spekulanci, zagrywający pod wskazania analizy technicznej. Drugi to inwestorzy długoterminowi, myślący o spółkach w horyzoncie lat i dekad.

Natomiast moim celem jest pokazanie, jak w średnim terminie (do 1 roku) można wykorzystywać instrumenty kojarzone dotychczas ze spekulacją.

Może jestem zamknięty w swojej informacyjnej bańce, ale mam wrażenie, że na polskiej giełdzie pośród inwestorów indywidualnych króluje inwestowanie w akcje. Rozmawiamy o spółkach, biznesach, wynikach itp. Natomiast jeszcze dekadę temu dość aktywny rynek stanowiły kontrakty terminowe, wykorzystywane zarówno przez inwestorów indywidualnych, jak i instytucjonalnych. Obecnie, mam wrażenie, jedynym kontraktem o którym szerzej się pisze jest FW20, czyli kontrakt na indeks Wig20.

Dlatego chcę poświęcić trochę uwagi kontraktom terminowym na akcje poszczególnych spółek oraz warrantom opcyjnym, które zadebiutowały niedawno na warszawskiej giełdzie.

Oczywiście pewnym rozszerzeniem możliwości inwestora są również dostępne na naszym rynku ETFy. Ale z jednej strony ich oferta nie jest szczególnie bogata, z drugiej charakteryzują się słabym poziomem dźwigni finansowej, a z trzeciej ETFy short i lev średnio nadają się do inwestowania w dłuższym terminie. Można, ale uzyskany wynik to będzie do pewnego stopnia loteria.

Dzisiejszy tekst nie będzie kompletnym wprowadzeniem do omawianych instrumentów. Będzie to zaledwie zajawka, pokazująca do czego owe instrumenty można wykorzystać. Aby zdobyć odpowiednią wiedzę będziecie musieli popracować sami.

Główną broszurą, do której chcę Was odesłać po szerszą wiedzę jest bezpłatna pozycja Podstawy inwestowania w kontrakty terminowe i opcje (kliknięcie od razu pobiera plik PDF) autorstwa Krzysztofa Mejszutowicza. Jest to pozycja dostosowana do realiów naszego rynku, w przeciwieństwie do wielu tytułów zagranicznych. Zalecam przeczytanie również części dotyczącej opcji, gdyż stanowi ona dobre wprowadzenie do tematyki warrantów.

W obszarze warrantów polecam rzucenie okiem na stronę emitenta lub chociażby ten webinar.

Kontrakty terminowe

Są one obecne na naszej giełdzie od wielu lat. Są to instrumenty pochodne i handlować nimi możemy posiadając specjalny typ rachunku lub rozszerzając naszą umowę z brokerem. Nie możemy nimi obracać na rachunkach IKE i IKZE, o czym warto pamiętać.

Dźwignia finansowa na kontraktach wynika z faktu, że do otwarcia określonej pozycji wymagany jest depozyt zabezpieczający, wynoszący zaledwie ułamek wielkości całej pozycji. Depozyt ten, czyli określona suma pieniędzy, blokowana jest na naszym rachunku, a bieżące zyski i straty z otwartej pozycji odnoszone są w ogólne saldo rachunku, powiększając je lub pomniejszając.

Listę dostępnych kontraktów na akcje oraz ich standard (w szczególności liczbę akcji przypadających na jeden kontrakt) sprawdzimy na stronie GPW. Na ten moment jest to ponad 40 spółek, na których możemy grać zarówno na długo, jak i na krótko.

Tym, co jest dla nas szczególnie istotne są terminy wygasania, gdyż kontrakty notowane są w seriach. Obecnie mamy dostępne kontrakty wygasające we wrześniu i grudniu 2024 oraz w marcu 2025. Po wygaśnięciu serii wrześniowej, co będzie miało miejsce już za tydzień, wprowadzona zostanie seria wygasająca w czerwcu 2025.

Oznacza to, że będziemy mieli możliwość zajmowania pozycji z horyzontem do początku wakacji przyszłego roku. Oczywiście jeżeli będziemy chcieli wówczas przedłużyć trwanie naszej pozycji, wystarczy zamknąć pozycję w starym kontrakcie (lub pozostawić ją do wygaśnięcia) i otworzyć nową na serii wygasającej później.

Tyle teorii, czas przejść do praktyki.

Jednym z przykładów zastosowania kontraktów terminowych jest moje zagranie na zabezpieczenie pozycji akcyjnej na spółce Budimex. Opisywałem to w tekście z lipca.

Przeczytaj: Zashortowałem Budimex - moją ulubioną spółkę

Posiadając pozycję w akcjach spodziewałem się, że kurs może zacząć spadać. Jednocześnie nie chciałem pozbywać się akcji, aby nie było ryzyka, że nie uda mi się ich odkupić po niższej cenie. W związku z tym sprzedałem krótko kontrakty terminowe wygasające w grudniu 2024, co w pełni zabezpieczyło mi ekspozycję rynkową. Straty poniesione na pozycji akcyjnej zostaną skompensowane zyskami z pozycji zabezpieczającej otwartej na kontrakcie. Na dzień dzisiejszy wygląda to następująco.

Jak widać rynkowe wyczucie nie zawiodło, a sam kurs spadł w tym czasie z poziomu 700 zł w okolice 570 zł. Pytacie czasem o losy tej pozycji, więc zaznaczę, że na razie nie zamierzam zdejmować zabezpieczenia na kontraktach.

Innym przykładem zastosowania kontraktów w zagraniach długoterminowych są czyste zagrania w oparciu o te kontrakty. Czyli jeżeli spodziewamy się, że w horyzoncie do czerwca 2025 jakiś walor będzie zyskiwał lub tracił na wartości, możemy zająć odpowiednią pozycję na kontrakcie, przeznaczając na to jedynie ułamek kapitału, który musielibyśmy poświęcić na pozycję akcyjną. Oczywiście w wypadku krótkiej sprzedaży, zupełnie nie moglibyśmy zrobić tego z wykorzystaniem akcji.

Jako przykładem możemy posłużyć się Asbisem, który znajduje się aktualnie w trendzie spadkowym. Jeżeli naszym zdaniem trend ten będzie kontynuowany, bo mamy rozpoznaną spółkę w oparciu o analizę techniczną i/lub analizę fundamentalną, możemy sprzedać kontrakty na Asbis i oczekiwać na dalszy rozwój sytuacji. Standard kontraktu to 100 akcji, a więc przy cenie 20 zł wielkość pozycji otwieranej jednym kontraktem to ok. 2000 zł. Jest to więc poziom przystępny dla większości inwestorów.

Z tytułu otwarcia pozycji blokowany jest na naszym rachunku depozyt zabezpieczający. Wstępny depozyt wynosi ok. 15%, podczas gdy depozyt właściwy wynosi ok. 10% dla większości kontraktów na akcje. Warto pamiętać, że w okresach podwyższonej zmienności wysokość depozytów zabezpieczających może się zwiększać. A więc kosztem ok. 200 zł depozytu możemy otworzyć dziesięciokrotnie większą pozycję na kontrakcie terminowym.

Innym przykładem niech będzie Autopartner. Załóżmy, że inwestor przeprowadził analizę fundamentalna, skutkiem której uznał, że akcje są wyceniane zbyt wysoko. Jednocześnie analiza techniczna wskazuje, że na wykresie zrealizowało się wiele sygnałów odwrócenia trendu, więc korzystając na ostatnim ruchu w górę, inwestor decyduje się zająć krótką pozycję. Mnożnik kontraktów to również 100, a więc wielkość pozycji to ok. 2350 zł na jeden kontrakt.

I warto wspomnieć, że nie mówimy tu o zagraniach krótkoterminowych, z horyzontem kilku dni czy tygodni, ale z horyzontem wielomiesięcznym, zakładającym możliwość zrolowania pozycji na kolejne okresy.

Warranty opcyjne

Warranty to zupełnie inny rodzaj instrumentu, opierający się w znacznej mierze na mechanice działania opcji. Z tego też względu pozwolę sobie pominąć całe metodologiczne wprowadzenie do instrumentu, odsyłając Was do linkowanych wcześniej materiałów. W tym tekście chcę jedynie pokazać, jak można wykorzystywać warranty do realizowania ruchów o podobnym horyzoncie czasowym.

Warranty, w przeciwieństwie do opcji i kontraktów terminowych, nie są instrumentami pochodnymi, a więc możemy nimi obracać na rachunkach IKE i IKZE. Możemy jedynie kupować warranty (nie możemy zajmować pozycji krótkich), ale możemy kupować warranty put, pozwalające na generowanie zysków przy spadku ceny instrumentu bazowego.

Warranty, podobnie jak kontrakty, notowane są w seriach wygasających w marcu, czerwcu, wrześniu i grudniu. Posiadają określone ceny wykonania, stanowiące jeden z kluczowych elementów tego instrumentu.

Dobrym wprowadzeniem do wykorzystania warrantów będzie jedna z transakcji, którą zawarłem w moim portfelu. Podzieliłem się nią w jednym z postów na Twitterze:

No to czas spróbować tych warrantów od Raiffeisena, co nam zadebiutowały w marcu. Wzięte małą łyżeczką grudniowy long call na CD Projekt, strike 140 zł. Breakeven 156 zł. Zobaczymy, czy będzie trzymany do wygaśnięcia, czy zamknę wcześniej. pic.twitter.com/oTRiLRQGLW
— Radosław Chodkowski (@RChodkowski) May 8, 2024

Na początku maja kupiłem warranty call na CD Projekt z ceną wykonania 140 zł (strike) i grudniowym terminem wygasania. Za warranty zapłaciłem 1,66 zł, co w przeliczeniu na cenę jednej akcji CD Projektu wynosiłoby 16 zł (mnożnik 0,1, czyli 10 warrantów na 1 akcję).

Założenie było takie, że jeżeli do grudnia cena akcji CD Projektu wzniesie się powyżej 140 zł (strike) to moja pozycja będzie zarabiała 1 zł na każde 1 zł wzrostu ceny akcji. Pamiętając jednak, że koszt nabycia pozycji wynosił 16 zł na akcję, zysk pojawia się dopiero od poziomu 156 zł.

Gdybym zdecydował się czekać do wspomnianego grudnia, pozycja byłaby jeszcze w grze. Ja jednak zdecydowałem się zamknąć ją wcześniej, chcąc skonsumować zyski, które zdołała wypracować.

Pod koniec lipca sprzedałem warranty po cenie 2,74 zł, realizując zysk na poziomie 65%. W tym czasie kurs akcji wzrósł o ok. 23%. Oczywiście gdybym trzymał pozycję do dziś, poziom możliwego do zrealizowania zysku byłby jeszcze wyższy.

Wiem, że dla wielu osób tematyka opcyjna, na której opierają się warranty, nie jest jeszcze szczególnie bliska, nie będę więc zagłębiał się mocno w zasady wyceny warrantów oraz mechanikę tych instrumentów w trakcie posiadania otwartej pozycji. Pokażę jednak prosty przykład, jak można wykorzystywać warranty w zagraniach o horyzoncie kilku kwartałów, gdzie oprócz analizy technicznej można stosować również analizę fundamentalną.

Powyżej widzimy wykres spółki PKO BP. Kurs znajduje się w okolicach 56 zł, tuż poniżej historycznych maksimów. Jednocześnie widzimy, że od wiosny notowania nie są w stanie wspinać się wyżej.

Załóżmy, że nasza analiza idzie w następującym kierunku: PKO jest bankiem, a więc korzysta na wysokich stopach procentowych. Na razie rynek nie oczekuje szybkich obniżek, ale powinny one nastąpić w okolicach połowy 2025 roku. Można więc oczekiwać, że w marcu 2025 roku kurs PKO będzie już zniżkował, dyskontując spodziewane obniżki. Założenie bazowe jest takie, że do tego czasu kurs znajdzie się znacząco poniżej poziomu 50 zł.

Oczywiście można zaczekać dwa tygodnie, żeby mieć już dostępne warranty z terminem wygasania w czerwcu 2025, ale na razie będziemy posługiwali się jedynie warrantami marcowymi. W obecnym momencie można kupić wygasające w marcu 2025 warranty put (na spadki) z ceną wykonania 50 zł po cenie 0,23 zł za jeden warrant. Mnożnik wynosi 0,1, co oznacza 10 warrantów na jedną akcję.

Mechanika transakcji jest więc następująca. Jeżeli w marcu 2025 cena akcji PKO BP znajdzie się poniżej 50 zł, będziemy zarabiali 1 zł za każdy 1 zł poniżej tego poziomu. Jednak ponieśliśmy koszt zakupu warrantów w wysokości 23 grosze, co przy uwzględnieniu mnożnika oznacza 2,30 zł na jedną akcję. A więc pokryjemy koszty dopiero, jeżeli kurs akcji PKO BP spadnie poniżej poziomu 47,70 zł.

Na powyższym wykresie przedstawiłem to w postaci graficznej, prostokątem zaznaczając obszar, w którym chcielibyśmy widzieć kurs. Warto pamiętać, że oprócz kryteriów cenowych, posiadamy tu również kryteria czasowe. Przykładowe wyniki z tej transakcji kształtują się następująco, przy założeniu, że kupimy 5 000 warrantów po cenie 0,23 zł, czyli uzyskamy ekspozycję na 500 akcji (ok. 28 000 zł nominalnej ekspozycji).

- 55 zł - warranty wygasają bez wartości, tracimy 1150 zł (500 x 2,3zł),

- 50 zł - warranty wygasają bez wartości, tracimy 1150 zł,

- 47,70 zł - warranty wygasają w zysku, ale idzie on na pokrycie naszych kosztów, wynik z transakcji to 0 zł

- 45 zł - warranty wygasają w zysku, zarabiamy 1350 zł (5zł x 500 - 1150 zł kosztu zakupu)

- 40 zł - warranty wygasają w zysku, zarabiamy 3850 zł (10 zł x 500 - 1150 zł kosztu zakupu).

Oczywiście można powyższy przykład rozwijać dalej, w zależności od zakładanego przez nas scenariusza. Warto jednak pamiętać, że jeżeli w dniu wygasania warrantów rynek znajdzie się powyżej ceny strike (dla warrantów put), wygasają one bez wartości. A to oznacza, że tracimy 100% wartości pozycji. Jeżeli natomiast będziemy mieli rację, możemy zarobić wielokrotność zainwestowanych środków.

Powyższy przykład dość dobrze oddaje to, do czego można wykorzystać warranty w inwestowaniu średnioterminowym, obejmującym okres kilku najbliższych miesięcy. Tu również można by było zastosować rolowanie pozycji, ale jest to już nieco bardziej skomplikowana pod względem obliczeń operacja, więc nie będę jej omawiał.

Warto myśleć niestandardowo

Oba rodzaje instrumentów wspomnianych w dzisiejszym tekście dają inwestorowi dość szerokie spektrum możliwości. Pozwalają zarabiać zarówno na wzrostach, jak i na spadkach, charakteryzują się dźwignią finansową oraz nadają się zarówno do krótkoterminowej spekulacji, jak i do zajmowania pozycji w dłuższym horyzoncie.

I właśnie ten ostatni aspekt chciałem przybliżyć w dzisiejszym tekście, pokazując jak można połączyć analizę techniczną i fundamentalną (lub nawet oprzeć się w pełni na fundamentach), aby skonstruować zagranie o horyzoncie 8-9 miesięcy. Wykorzystujecie kontrakty lub warranty w ten sposób?

Sprzedałem Suntech z dużą stratą

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 02 Sep 2024 10:03:00 +0000

W dzisiejszym tekście będzie wszystko, co tygrysy lubią najbardziej. Będzie można pocieszyć się z potknięcia kogoś innego, kto kupił na szczycie, a do tego powiększał pozycję w miarę spadków. Ale mam nadzieję, że niniejsza analiza również komuś pomoże i zbije argumenty, że opowiadamy tylko o transakcjach udanych.

Pierwsze akcje Suntechu kupowałem rok temu, w sierpniu 2023 roku. Część akcji kupiłem przed wynikami za Q2, a część po wynikach, które okazały się bardzo dobre, przynosząc wzrost przychodów o 78% r/r.

Tym, co mi się podobało w spółce był bardzo ładny rozwój z poprzednich okresów, który utrzymywał wówczas swoje tempo. Dodatkowo spółka nie posiadała zadłużenia i nie wyglądało na to, żeby jakiś sufit miał ograniczać wzrost. Spółka zaraportowała w poprzednich okresach kilka znaczących umów, które miały kontrybuować do wyników 2023 i 2024 roku. Co więcej, były plany, żeby w całym 2023 roku podpisać 3 duże umowy.

Już wtedy spółka sygnalizowała chęć zwiększenia liczby pracowników, aby móc realizować większe kontrakty i przeskalować się na wyższy poziom. Z punktu widzenia inwestora oznacza to okresowe pogorszenie wyników, ale buduje dobre podwaliny na przyszłość.

Kolejne akcje kupiłem w listopadzie 2023 roku, jeszcze przed raportem za Q3. Kurs wówczas ładnie się przecenił, więc uznałem, że warto jest powiększyć pozycję na spadkach.

Dalsze kwartały przyniosły ładne dynamiki przychodów (czynnik pozytywny), zwiększanie zatrudnienia (czynnik neutralny) oraz brak nowych podpisanych umów (czynnik negatywny).

O ile aspekt kosztowy był jasny (zwiększanie zatrudnienia), o tyle kluczowa dla mojej oceny spółki zaczęła stawać się strona przychodowa. W całym 2023 roku zawarto zaledwie jedną znaczącą umowę (ESPI 4/2023) i była to umowa podwykonawcza zawarta z Exatel S.A. A więc do końca 2023 roku cel 3 umów się nie zrealizował.

Co więcej, w 2024 roku (do dnia dzisiejszego) spółka poinformowała o zaledwie jednej umowie (ESPI 1/2024) dla klienta z Singapuru. A więc po bardzo dobrych latach 2021 (4 umowy) i 2022 (5 umów) przyszedł czas posuchy. Co prawda do dnia dzisiejszego nie widać tego jeszcze w przychodach (chociaż w Q2 dynamika r/r była zauważalnie niższa), ale można mieć obawy, że strona przychodowa stoi pod pewnym znakiem zapytania.

Ważnym momentem było walne zgromadzenie pod koniec czerwca 2024, w którym miałem okazję uczestniczyć. Spółka podniosła dywidendę (+100% względem rekomendowanej) oraz zapowiedziała (ustami zarządu), że wszystko wygląda dobrze i są w momencie, w którym budują kompetencje pod większych klientów.

W momencie walnego zgromadzenia kurs znalazł się jeszcze niżej, a że odebrałem wspomniane zapowiedzi w miarę pozytywnie, dokupiłem kolejny pakiet akcji. Według deklaracji zarządu spółka osiągnęła już satysfakcjonujący poziom zatrudnienia, które w kolejnych kwartałach nie powinno znacząco rosnąć.

Dużo dyskusji poświęcone zostało wynagrodzeniom zarządu, które w 2023 roku wyniosły 2,66 mln zł. Dla porównania wskażę tylko, że cały zysk netto za 2023 rok 6,3 mln zł, a łączna kwota dywidendy za 2023 rozdysponowana pomiędzy akcjonariuszy (łącznie z zarządem, który posiada znaczącą część akcji) wynosi zaledwie 638 tys. zł. Powiedzieć, że wysokość wynagrodzeń zarządu budzi pewne wątpliwości to mało powiedzieć.

W ostatnich dniach przeprowadziłem gruntowną ocenę waloru, w tym również moje odczucia oraz rynkowe odczucia wobec spółki i zdecydowałem się sprzedać całość posiadanego pakietu akcji.

Moje wyniki na poszczególnych pakietach wyglądają następująco:

- pakiet 1 - strata 43,6%

- pakiet 2 - strata 47,4%

- pakiet 3 - strata 35,4%

- pakiet 4 - strata 20,8%

Łączna strata na całej pozycji wynosi 36% i kwotowo odpowiada ok. 3,2% aktualnej wartości portfela.

Powody sprzedaży Suntechu

O tym, że chcę sprzedać posiadane akcje zadecydowało kilka argumentów. Pierwszym i najważniejszym z nich była całościowa ocena kondycji spółki i dojście do wniosku, że całe rynkowe story na ten walor "wisi" na przychodach. Rynek zakłada (chociaż patrząc po spadkach na kursie, coraz słabiej), że spółka będzie w stanie utrzymać dynamikę przychodów i pokryje tym samym wzrost kosztów.

Pamiętajmy, że koszty związane z zatrudnieniem mają charakter stały, a więc przyrost na przychodach musi być odpowiednio wysoki, żeby zrekompensować koszty i zapewnić chociażby utrzymanie wyników.

Niestety spółka nie informuje o nowych umowach, co z pewnością martwi. Zarząd deklaruje, że próg raportowania wynosi 3 mln zł, co odpowiada aktualnie zaledwie 6-7% przychodów za ostatnie 4 kwartały. A przypomnijmy, że od stycznia 2023 poinformowano o zaledwie dwóch znaczących umowach. Pojawia się istotne pytanie, czy w tej sytuacji wzrost na przychodach w Q3 i Q4 będzie do utrzymania.

Podczas walnego zgromadzenia podniesiony został postulat, żeby publikować wielkość backlogu, co pozwoliłoby szacunkowo ocenić, jakich przychodów inwestorzy mogą się spodziewać. Niestety w raporcie za Q2 backlog nie został wskazany.

Moją główną obawą w wypadku tej spółki jest to, że w wypadku braku porządnych dynamik na przychodach (przekraczających 20%), rynek może się załamać. Mówiąc wprost, od tego moim zdaniem zależy główne story na spółce.

Do pewnego czasu przymykałem oko na to ryzyko, wiedząc że dwaj członkowie zarządu są jednocześnie wiodącymi akcjonariuszami. Część mojej analizy opierała się więc na stwierdzeniu, że "chyba nie są idiotami i zwiększając zatrudnienie wiedzą co robią". Obecnie zacząłem jednak dopuszczać do siebie myśl, że zarząd również może się pomylić lub że horyzont głównych akcjonariuszy jest dużo dłuższy od mojego horyzontu i zwiększenie zatrudnienia może przynieść owoce dużo później niż ja sam bym to zakładał (np. w drugiej połowie 2025). Tyle, że do tego czasu (w mojej ocenie) przy obecnych tendencjach kurs może się jeszcze przepołowić.

Drugą istotną obawą jest to, że spółka jest nadal mocno popularna pośród inwestorów. Na jednym ze znaczących forów, które potrafi mocno wpływać na kursy akcji, Suntech jest nadal mocno posiadany. Spółka znajduje się (według informacji z lipca) w portfelu lidera owej społeczności oraz w kilku innych popularnych portfelach na forum.

Obawiam się, że jeżeli tam nastąpi zmiana narracji, kilkadziesiąt osób może w jednym momencie przystąpić do wyprzedawania waloru. A w takim wypadku spadek kursu o 50 groszy może się dokonać relatywnie szybko. Dlatego widząc ten potencjalny nawis podaży postanowiłem zareagować wcześniej, żeby nie ponosić ryzyko wysypywania się razem z innymi w płytki rynek.

Trzecią kwestią jest wysokość wspomnianych wcześniej wynagrodzeń zarządu. Moim zdaniem są one nadmierne i ich relacja do przychodów, zysku i dywidendy stanowi rodzaj pokrzywdzenia akcjonariuszy mniejszościowych, ale póki co nie ma co liczyć na zmianę polityki w tym zakresie. Członek nowo wybranej rady nadzorczej, na moje pytanie o tę kwestię, potwierdził, że jego zdaniem polityka wynagradzania zarządu jest prawidłowa i będzie ją popierał. A więc przez całą kadencję nowej rady wiele się w tym aspekcie pewnie nie zmieni.

Ostatnia kwestia to niski kurs dolara, który mocno uderza w przychody spółki. Na poniższym wykresie widzimy, że średni kurs USD/PLN z okresu kwiecień-czerwiec jest zdecydowanie wyższy niż kurs z okresu lipiec-sierpień. Nie wiemy jeszcze, jak zachowa się wrzesień, ale poziomów powyżej 4 zł się nie spodziewam.

A więc trzy główne czynniki, które przesądziły o sprzedaży akcji są następujące:

- obawa o utrzymanie dynamiki wzrostu przychodów wobec wzrostu kosztów i przy braku raportowania nowych umów,

- obawa o podaż akcji, jeżeli ocena spółki na popularnym forum ulegnie zmianie,

- nadmierne wynagrodzenia zarządu spółki,

- niekorzystny kurs USD/PLN.

Co mogłoby pchnąć spółkę w górę?

Jak wskazałem powyżej, najważniejszym czynnikiem są w mojej ocenie przychody. Jeżeli spółce uda się utrzymać ich dynamikę na poziomie 20-30% r/r, kurs powinien odbić. Taka dynamika pozwoli przykryć rosnące koszty i zawróci wyniki finansowe na drogę wzrostu. Konieczne do tego wydają mi się nowe umowy, a więc warto jest śledzić komunikaty spółki w tym zakresie.

Niestety spółka dość skąpo komunikuje ten parametr, więc w zasadzie trudno jest tu coś konkretnego zaprognozować. Rozwiązania, które spółka oferuje (OSS/BSS) są mocno wyspecjalizowane, a przychody opierają się w większości na kilku dużych klientach, a nie dużej ilości małych klientów. Według informacji płynących z Suntechu, realizują obecnie 8 dużych projektów (informacja z czerwca). Obawiam się, że są to jeszcze umowy z 2021 i 2022 roku, które niebawem wygasną, a w latach 2023 i 2024 mamy posuchę w komunikowaniu nowych kontraktów.

Trudna jest również ocena kondycji branży, w której spółka działa. Spółka zbudowała zespół i kompetencje, a być może okaże się, że w branży nadejdzie spowolnienie i nowych kontraktów nie będzie (lub pozyska je konkurencja). W takim wariancie zwiększone koszty mogą mocno docisnąć wyniki finansowe. Dotychczas sądziłem, że "zarząd wie co robi", ale moja ocena sytuacji w tym zakresie mocno się uelastyczniła (od scenariusza, że zarząd może się mylić po scenariusz, że rynek spłata psikusa zarządowi i akcjonariuszom).

Podsumowanie

Podsumowując więc moją decyzję o sprzedaży akcji, absolutnie nie mam problemu z poniesioną stratą. Nie mam również problemu z faktem, że powiększałem pozycję w miarę spadków i ostatecznie nie przyniosło to korzystnych rezultatów. Doszedłem do wniosku, że lepiej będę się czuł bez akcji i tak też postąpiłem.

Całość narracji na spółce wisi obecnie na przychodach. Jeżeli okaże się, że przychody za Q3 nie będą znacząco wyższe, a spółka nie zaraportuje niebawem kolejnych znaczących umów (najlepiej ze wskazaniem ich dokładnej wartości), może okazać się, że rynek zareaguje mocnym rozczarowaniem. Jeżeli to rozczarowanie przełoży się na decyzje o sprzedaży akcji przez uczestników popularnych forów i autorów popularnych portfeli, obawiam się fali wyprzedaży na kursie.

Postanowiłem więc wyprzedzić ewentualne negatywne zdarzenia, biorąc na siebie ryzyko, że jeżeli jednak sytuacja rozwinie się pozytywnie, zostanę bez papierów, a walor odjedzie beze mnie na pokładzie. Jak będzie, zobaczymy.

Zostałem współautorem Portfela SII

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Tue, 20 Aug 2024 06:39:00 +0000

W ostatnich dniach miała miejsce istotna zmiana w Portfelu SII i zostałem jednym z zarządzających tym portfelem. O tym, co oznacza owa zmiana i czego można się spodziewać po mojej części przeczytacie w dzisiejszym tekście.

Portfel SII utworzony został przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych w 2018 roku. Jest to realny portfel oparty na prawdziwych pieniądzach, którego wymiar ma przede wszystkim charakter edukacyjny. Niezależnie od powyższego, przez ten czas portfel wypracował ponad 137% zysku, podczas gdy indeks WIG nieco ponad 18%. Widać więc wyraźnie skuteczność zarządzającego.

Zarządzającym tym był do niedawna Adrian Mackiewicz i to jemu należy zawdzięczać wspomniany wynik. Jednak nadszedł czas na zmianę formuły portfela i znalazła się tu również rola dla mnie.

Struktura portfela została przebudowana i rozdzielona pomiędzy analizę techniczną oraz analizę fundamentalną. Do portfela będą trafiały zarówno spółki z krajowego rynku, jak również spółki zagraniczne. Tego rodzaju rozbicie pozwala na znacznie szersze spektrum analizy, której odbiorcami mogą być inwestorzy reprezentujący bardzo różne podejścia rynkowe.

Powyżej widzicie podział portfela na odpowiednie części oraz informacje, kto będzie daną częścią zarządzał.

Jak widzicie w moje ręce wpadła największa jednoosobowo zarządzana część portfela. Z jednej strony jest to wielkie wyróżnienie, ale z drugiej strony presja, gdyż moje posunięcia będą miały znaczący wpływ na wynik całości.

Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, że aby uniknąć nadmiernego rozproszenia całego portfela SII, moja część będzie składała się z ograniczonej ilości spółek. Mając więc wytypowanych ponad 20 atrakcyjnych walorów, będę musiał do pewnego stopnia zaryzykować, żeby wybrać akurat te, które mogą zachować się najlepiej.

Co ciekawe, i co może być dla niektórych zaskoczeniem, moje podejście w portfelu będzie oparte przede wszystkim na analizie fundamentalnej. Nie technicznej, z którą jestem kojarzony przez najstarszych czytelników bloga, ale właśnie na fundamentalnej.

Wynika to z faktu, że właśnie analiza fundamentów stanowi obecnie bardzo istotną część mojego podejścia na polskim rynku. Tak patrzę na spółki i jest to zgodne z filozofią portfela, gdyż transakcje będą zawierane z niedużą częstotliwością. Szybkie techniczne reagowanie na małe ruchy cenowe byłoby trudne do komunikowania i trudne do śledzenia.

Dla osób preferujących zagrania techniczne przewidziane są części portfela prowadzone przez Janusza Grabowskiego i Tomasza Skolimowskiego. Oni zawierali będą swoje transakcje jako technicy i już po pierwszych ich propozycjach widać, że nie będzie miękkiej gry.

Pierwsze transakcje zostały już zawarte, również w ramach mojej części. Myślę, że na ich podstawie można wyciągnąć wnioski na temat tego, jakie spółki do portfela będą trafiały, jaka jest logika otwierania pozycji, jakie widzę szanse, ryzyka oraz na jakie aspekty będę zwracał uwagę przy prowadzeniu portfela. Analizę towarzyszącą transakcjom starałem się poprowadzić w taki sposób, żeby inwestorzy mogli wyrobić sobie zdanie i wywnioskować jak myślę o danych spółkach.

Dodatkowo przy każdej kupowanej spółce ujawniam, czy posiadam ją w moim prywatnym portfelu, więc dla niektórych może to być fajny smaczek, żeby przekonać się na ile wierzę w dane walory.

Portfel SII dostępny jest dla członków Stowarzyszenia Inwestorów Indywidualnych na poziomie rozszerzonym. Jeżeli jeszcze nie zdecydowaliście się na członkostwo, najwyższy czas żeby naprawić zaniechania z przeszłości. Dzięki temu uzyskacie dostęp do ponadczasowej wiedzy, licznych szkoleń, webinarów oraz zniżki na wiele usług inwestycyjnych i okołoinwestycyjnych. Moim zdaniem jest to jeden z 4 lub 5 abonamentów na naszym krajowym poletku inwestycyjnym, które warto posiadać.

Ciemne strony uśredniania w górę

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 22 Jul 2024 20:56:00 +0000

Uśrednianie w górę prezentowane jest często jako jedyny sensowny sposób uśredniania. W dzisiejszym tekście postanowiłem pokazać ryzyka takiego podejścia, gdyż jak wszystko na rynku, nie jest ono pozbawione wad.

Na moim blogu i w towarzyszących mu mediach społecznościowych często toczą się dyskusje dotyczące uśredniania. Nie ma co ukrywać, że większość komentujących jest przeciwna uśrednianiu w miarę spadków, wskazując, że jedyny sensowny rodzaj uśredniania to uśrednianie w górę. Dlatego postanowiłem pokazać na konkretnych przykładach, gdzie leżą kluczowe słabości uśredniania w górę.

Cała dyskusja rozpoczęła się po kilku moich tekstach związanych z uśrednianiem w dół, a dokładnie z budowaniem pozycji w miarę pogłębiających się spadków. Przykłady takich tekstów zamieszczam poniżej.

Przeczytaj: Budowanie pozycji metodą VCA

Przeczytaj: Dlaczego i jak od 15 miesięcy kupuję i uśredniam akcje CD Projektu?

Budowanie pozycji w miarę spadków

Moje główne założenia dla takiej, a nie innej strategii inwestycyjnej, wskazuję poniżej. Celem jest wykorzystanie spodziewanego, często cyklicznego dołka na dobrej jakościowo spółce, co do której mamy mocne przekonanie, że przystąpi do ponownych wzrostów.

Po pierwsze, dobra spółka. Nie mówimy o podmiotach w problemach, ze słabym bilansem czy obawami o przetrwanie lub długoterminową rentowność. Mówimy o spółkach, które działają na cyklicznych rynkach, gdzie okresy pogorszenia i poprawy koniunktury zdarzają się raz na kilka lat. Jako przykłady można podać deweloperów czy branżę budowlaną. Kluczowa jest tutaj stabilność podmiotu.

Po drugie, dołek. Najczęściej wynika on z pogorszenia wyników, co powinno mieć źródło w okolicznościach zewnętrznych, a nie w samej spółce. Osłabienie koniunktury, nierównowaga pomiędzy popytem na usługi, a cenami komponentów, czy inny problem, który jesteśmy w stanie precyzyjnie zidentyfikować. Przyczyną dołka może oczywiście być również giełdowa bessa, która sprawia, że ceny większości walorów na rynku ulegają obniżeniu.

Po trzecie, perspektywy na poprawę. Aby budować pozycję w ten sposób musimy mieć mocne przekonanie, że cena akcji, po odnotowaniu dołka, powróci do wzrostów. Przekonanie to musi mieć oczywiście merytoryczne podstawy. Albo w historii cykliczności na walorze albo w innych czynnikach, które jesteśmy w stanie jasno wskazać. W przeciwnym wypadku zajmowanie pozycji długiej (czyli kupowanie akcji) mija się z celem.

Jeżeli więc znajdujemy stabilny i pewny walor, którego podstawowy biznes jest zdrowy, ale okresowo trafiła się przecena, akumulujemy jego akcje w miarę spadków. Zaczynamy, kiedy w naszej ocenie jest już tanio i dobieramy więcej akcji po niższych cenach, o ile nie zmienia się nasza fundamentalna ocena sytuacji i nie maleją szanse, że finalnie kurs odbije i ustanowi nowe maksima cenowe.

Główne ryzyka takiego podejścia są dwa. Po pierwsze, jest ryzyko, że błędnie ocenimy kondycję danego waloru. Albo w wyniku naszego błędu w analizie albo też będziemy mieli pecha i okażę się, że fundamenty waloru stoją jednak pod znakiem zapytania. W takiej sytuacji mamy zbudowaną dość dużą pozycję, której szanse na zyski zdecydowanie maleją.

Drugim głównym ryzykiem jest psychologia inwestora. Mamy naturalną niechęć do zamykania stratnych pozycji, więc jest szansa, że niektórzy potraktują strategię "kupię więcej po niższej cenie", jako próbę wybrnięcia z nieudanej transakcji. W takiej sytuacji dokładamy sobie tylko ryzyka i jest szansa, że skończy się to dużą stratą dla portfela.

Na marginesie tylko dodam, że tego rodzaju akumulację rozpatruję w okresach miesięcy i kwartałów, a nie w okresie dni lub tygodni. I zdecydowanie nie na instrumentach lewarowanych. Nie jest to podejście, które może sprawdzić się w tradingu.

To tylko skrótowy opis budowania pozycji na spadkach, po szersze założenia zachęcam do kliknięcia w dwa powyższe linki.

Główna krytyka przeciwników uśredniania idzie w kierunku dwóch głównych ryzyk, czyli pudrowania uśrednianiem własnych błędów oraz ryzyka, że walor jednak negatywnie zaskoczy, a my zostaniemy z dużym pakietem akcji w problemach.

Powyżej ilustracja takiego podejścia na spółce Budimex, która w latach 2018-2019 zanotowała cenowe spadki. O ile były problemy zewnętrzne i rentowność niektórych kontraktów była słaba, spółka cały czas posiadała stabilną pozycję finansową oraz była liderem rynku budowlanego w Polsce. I te czynniki sprawiły, że kurs się podniósł, potwierdzając, że okresowy dołek był tylko okresowym dołkiem, a nie zagładą spółki i inwestorów na pokładzie.

Uśrednianie w górę, jako jedyny słuszny rodzaj uśredniania

Krytycy uśredniania w dół najczęściej na jednym wdechu mówią, że jedyne sensowne uśrednianie to uśrednianie w górę. Wtedy jest to dla inwestora bezpieczne, bo przecież inwestujemy w zwycięzców. Jako przykłady pokazuje się często spółki z rynku amerykańskiego, takie jak chociażby McDonalds czy Coca Cola.

I faktycznie, takie podejście byłoby świetnym rozwiązaniem, przy założeniu że spółki będą w przyszłości tylko rosły. Że nawet kupowanie akcji po coraz wyższych cenach znajduje swoje uzasadnienie, gdyż w przyszłości te akcje będą warte wielokrotnie więcej, więc w sumie podnoszenie sobie ceny nabycia nie jest większym problemem.

Tyle tylko, że zapominamy o fakcie, że jedynie bardzo niewielka grupa spółek jest w stanie stabilnie rosnąć przez dekady. Zdecydowana większość walorów zalicza okresowe wzrosty, po których następują okresowe spadki. Nie muszą być to spadki znoszące cały poprzedni ruch wzrostowy, ale nawet korekta sięgająca 20-30% może rozłożyć na łopatki inwestora, który buduje swoją pozycję w oparciu o uśrednianie w górę.

I obecna sytuacja na rynku, widoczna na coraz większej liczbie walorów, pokazuje właśnie tę słabość uśredniania w górę. Że w sytuacji wejścia przez walor w fazę spadków, inwestor posiada w portfelu relatywnie duży pakiet akcji zbudowany po relatywnie wysokiej cenie. A wtedy uaktywniają się dokładnie te same ryzyka, które były punktowane przy uśrednianiu w dół.

Pierwszym ryzykiem jest słaba psychika inwestora, który może sprzedać swoją pozycję, widząc utratę jej wartości. Czyli nawet w dużym trendzie wzrostowym może nas wystraszyć korekta rzędu 20-30%, skutecznie wyrzucając nas z rynku. A wtedy całe uśrednianie w górę idzie do kosza.

Drugim ryzykiem jest jednak błąd inwestora lub pech. Jeżeli okaże się, że spółka, która miała tylko rosnąć zaczyna nagle konkretnie spadać, inwestor ma problem z dużym pakietem zbudowanym po wysokiej cenie. I wówczas taki pakiet może bardzo mocno zanurkować, robiąc wyrwę w wartości portfela.

A więc główną tezą mojego dzisiejszego tekstu jest to, że inwestorzy demonizują często scenariusz spadku cen akcji (zakładając, że ryzyko spadku ceny do zera jest bardzo wysokie), jedocześnie przesadnie gloryfikują scenariusz wzrostu cen akcji (zakładając, że szanse na wzrost kursu x10 są istotnie wyższe niż w rzeczywistości).

A prawda jest taka, że zdecydowana większość spółek, mimo dryfu w górę wynikającego z rozwoju biznesu, w miarę regularnie zalicza hossy i bessy. I jedynie niewielki ich odsetek spada o ponad 70%, tak samo jak niewielki odsetek rośnie bardziej niż o 300% za jednym razem.

Przykłady uśredniania w górę

O ile proces budowania pozycji na spadkach mam w miarę dobrze opracowany i jestem w stanie dobrze zaplanować rozkład przyszłych transz, o tyle w wypadku uśredniania w górę nie jest to już takie łatwe. Bo oczywiście podejść jest bardzo wiele.

Można kupować w regularnych odstępach czasu, np. co miesiąc lub co kwartał. Można kupować przy regularnych zmianach ceny, np. co 10% lub co 20%. Można również kupować za tę samą kwotę (co w miarę wzrostu zmniejsza nam nabywaną ilość akcji) lub kupować stałą liczbę akcji (co sprawia, że z każdą transzą musimy wydać więcej). Trudno więc jednoznacznie stwierdzić, który system sprawdzi się najlepiej.

Do poniższych przykładów przyjmuję następujące założenia. Inwestor posiada portfel o wartości 100 tys. zł i chce go podzielić na 10 pozycji, co przekłada się na 10 tys. zł na jedną spółkę. Jednocześnie inwestor chce budować pozycję w 5 transzach, co z kolei oznacza 2000 zł do wydania na każdą kolejną transzę. Przy obliczeniach dopuszczam nabywanie akcji ułamkowych, pomijam prowizje, obliczeń dokonuję na wykresie korygowanym o dywidendy, czyli w ujęciu dochodowym, a transakcje zawierane są w cenach zamknięcia pierwszej sesji każdego kwartału.

Oczywiście inwestor nie wie, jak długo zajmie budowanie pozycji, ani jaką finalnie ilość transz będzie chciał kupić, ale zakładam, że do "zwycięzcy" będzie skłonny dokładać, więc dopuszczam możliwość zakupu dwóch kolejnych transz, po 2000 zł każda.

Powyżej przedstawiam przykład dla spółki Autopartner. Zaczynamy kupowanie od początku 2023 i kupujemy jedną transzę za 2000 zł na początku każdego kwartału tak długo, jak długo kurs rośnie. Transzy w lipcu 2024 już nie kupujemy, bo byłby to zakup po niższej cenie niż poprzednia transza.

Widzimy, że na skutek półtorarocznego akumulowania akcji wydaliśmy 12 000 zł, czyli mniej więcej zgodnie z założeniami i zbudowaliśmy pozycję o średniej cenie nabycia 20,22 zł. Jednak rynek wydaje się nieco zawracać, a kurs spadł od szczytu o nieco ponad 23%. Nasza pozycja ciągle pozostaje w zysku, ale mocno on stopniał i wynosi zaledwie 8,71%. A przypomnę, że pierwszą transzę kupowaliśmy po kursie poniżej 14 zł, a maksimum cena osiągnęła na poziomie powyżej 28 zł.

I pojawia się pytanie, czy ujawni się tutaj jedna ze słabości uśredniania w górę. Czy cena akcji nie poleci jednak na 100 zł, a zamiast tego spadnie, być może poniżej 20 zł? Z perspektywy inwestora byłoby to zrealizowanie straty na walorze, który wzrósł o ponad 50% od pierwszej transzy oraz o 100% licząc do szczytu notowań. A więc dzisiaj uśredniający tę spółkę stoi przed dylematem, czy brać niewielki zysk w relacji do ruchu, jaki zrobił walor, czy zostawić pozycję otwartą, ryzykując że z ładnego zysku zrobi się strata.

Kolejnym przykładem jest spółka Ambra. Pierwszą transzę akcji kupujemy w kwietniu 2023, gdyż w styczniu kurs jeszcze nie wybił się z konsolidacji. Kupujemy łącznie 5 transz, gdyż na początku lipca kurs jest już poniżej transzy z kwietnia 2024, a więc nie decydujemy się na zakup.

Nasza średnia cena nabycia wynosi 26,90 zł, podczas gdy w obecnym momencie cena akcji wynosi 25,05 zł. Oznacza to, że już teraz mamy na pozycji stratę na poziomie 6,88%. A przypomnę, że kurs cały czas znajduje się istotnie wyżej niż cena nabycia pierwszej transzy. Trzymać? Sprzedać? Korekta od szczytu to zaledwie 22%, a więc na rynku coś zupełnie normalnego.

Na powyższym wykresie głośny przykład spółki mającej bardzo wielu fanów na naszym rynku, czyli XTB. Decydujemy się kupować siłę rynku, dlatego pierwsza transza wchodzi w lipcu 2022. Kolejną pomijamy, gdyż cena na początku kwartału jest niższa niż w transzy 1. Wchodzą nam trzy kolejne transze, po czym trafia się pierwsza korekta. W jej trakcie rynek cofa się od szczytu o ponad 26%, a nasz zysk na otwartej pozycji spada z 58% na 13%.

Później jednak kolejne transze wchodzą bez problemu, łącznie z transzą z lipca 2024 roku. Ostateczna cena nabycia całego pakietu to 31,10 zł, a więc w tym wypadku mamy dość duży bufor na wypadek spadków. Potwierdziło się to podczas aktualnej korekty, gdzie rynek spadł z 72,50 zł na 57 zł. Nasz zysk na pozycji spadł ze 133% na 83%.

Finalnie, przy cenie akcji 62,20 zł, mamy równe 100% zysku. W tym czasie od zakupu pierwszej transzy rynek wzrósł o 363%.

Wnioski i konkluzje

Powyższe przykłady dość dobrze pokazują mechanikę działania uśredniania w górę. Przyjąłem tu dość konserwatywny system kupowania za tę samą kwotę, a więc za każdym razem kupowaliśmy mniejszą ilość akcji. W wypadku gdybyśmy kupowali zawsze tę samą liczbę akcji, system wymagałby znacznie większej ilości kapitału, a średnia cena całej pozycji byłaby dużo wyższa. Trudno oprzeć się wrażeniu, że najlepszą (w sensie najniższą) średnią cenę nabycia całego pakietu uzyskuje się kupując całość na raz, za 100% przeznaczonych na ten cel środków.

W wypadku odwrotów od szczytu, ujawniła się największa słabość uśredniania w górę - dość szybkie wejście pozycji w straty. Czasem wystarczyła zaledwie korekta rzędu 20-25% (która przecież na rynku nie jest niczym nietypowym), aby pozycja z zyskownej zamieniła się w stratną. I to w sytuacji, kiedy rynek od pierwszej transzy kupna akcji, zdążył już wzrosnąć o kilkadziesiąt procent lub więcej.

I to właśnie, moim zdaniem, jest największa słabość budowania pozycji w miarę wzrostu ceny akcji. Jeżeli rynek bez przerwy rośnie, nie jest to bardzo odczuwalne (chociaż i tak lepiej byłoby wejść całym pakietem od razu), ale jeżeli rynek robi zawrotkę, straty pojawiają się dużo szybciej, a my mamy wtedy zbudowany relatywnie największy pakiet. Nie dziwi więc przy uśrednianiu sytuacja, która w innych sytuacjach trudna do wyobrażenia, że walor wzrósł o ponad 50%, a inwestor w tym czasie poniósł na pozycji stratę. Brzmi to paradoksalnie, ale jest to możliwe i całkiem prawdopodobne.

Uwagi i zastrzeżenia

Powyższe symulacje realizowałem przy dość prostym scenariuszu kupowania za tę samą kwotę raz na kwartał. Możliwe jest oczywiście postawienie progów procentowych lub kwotowych (kupno po wzroście o x%), ale w tym wypadku mamy znacznie więcej subiektywności, która wpływa na ostateczny wynik transakcji. Inaczej takie podejście zachowa się przy krótszych, inaczej przy dłuższych ruchach cenowych.

Rozumiem argumenty zwolenników uśredniania w górę, że z czasem inwestor może utwierdzać się w przekonaniu, że interesująca go spółka jest dobrym walorem, co sprzyja zwiększaniu zaangażowania. Ale warto odróżnić kupowanie w sposób systematyczny jednej spółki z polskiego rynku (a o tym przede wszystkim rozmawiamy) od kupowania akcji McDonalda lub indeksu Sp500.

Podobnie zupełnie inną sytuacją jest uśrednianie w górę, ale nie w sposób systemowy. Np. mając pozycję zbudowaną na Pekabeksie po dość dobrej cenie w przeszłości, wykorzystałem spadki z 2022 roku na powiększenie pozycji. Owszem, uśredniłem w górę, ale moje powiększenie pozycji realizowane było na spadkach w przekonaniu, że spółka lokalnie potaniała i chcę mieć jej więcej. W międzyczasie wzrost portfela wyprzedził wzrost wartości akcji w dołku, więc uznałem, że doważę pozycję w portfelu.

O takim incydentalnym dokupowaniu akcji w kilkuletnich odstępach w zasadzie nie rozmawiamy w kontekście uśredniania czy budowania pozycji. Owszem, do uśrednienia dochodzi, ale są to często oddzielne od siebie transakcje, motywowane różnymi czynnikami.

Spółki nie spadają do zera i nie rosną do nieba

Jak pisałem na wstępie tego tekstu, inwestorzy mają tendencję do przeceniania zarówno ryzyka spadków, jak i szans na wzrosty. Owszem, spółka może spaść do zera (lub o ponad 90%). Ale zazwyczaj trwa to lata, a inwestor ma bardzo dużo czasu na zlikwidowanie swojej pozycji z relatywnie niewielką stratą, sięgającą 30-40%.

Podobnie ze wzrostami. Chcemy, żeby nasze spółki rosły bardzo wysoko, zwłaszcza jeżeli fundamenty spółka ma mocne, ale warto pamiętać, że spółki do nieba nie rosną. Trafiają się okresy dobrej koniunktury, kiedy to walory zyskują na wartości ponad dziesięciokrotnie, ale doświadczenie uczy, że prędzej czy później przychodzi korekta.

Kto o tym zapomniał niech sprawdzi długookresowe wykresy takich ulubieńców rynku, jak Mercator, Asbis, Votum, Bumech, OTlogistics czy Makarony. Już o CD Projekcie nie wspominając.

Dlatego tak bardzo nie po drodze jest mi z uśrednianiem w górę rosnących walorów. Jeżeli spółkę uznaję za perspektywiczną wolę od razu wejść na pozycję całym planowanym pakietem. Dla ryzykantów jest moim zdaniem scenariusz, gdzie wejdziemy od razu całym pakietem, a w miarę wzrostów jeszcze go powiększamy. Owszem, przez jakiś czas ładnie rośnie, ale kiedy nadchodzi zwrot rynkowy, pozycja szybko przechodzi w stratę.

Zdecydowanie bardziej wolę kupowanie w miarę spadków. Jeżeli walor oceniam jako fundamentalnie zdrowy, spadki jako przejściowe, a kurs wykonał już 30-40% spadku od szczytu, to jestem skłonny zaryzykować dalsze spadki, ale chcę wchodzić na pozycję taniego i dobrego waloru. A nie drogiego i dobrego waloru, co zakłada uśrednianie w górę.

Myślę, że obecny moment rynkowy, zarówno z minionych, jak i nadchodzących miesięcy, przetestuje silne i słabe strony uśredniania w górę.

Zashortowałem Budimex - moją ulubioną spółkę

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 08 Jul 2024 06:46:00 +0000

W minionym tygodniu zająłem krótką pozycję na jednej z moich ulubionych spółek. W zasadzie na ten moment chyba ulubionej. W dzisiejszym tekście chcę pokazać szczegóły tej transakcji, gdyż uważam, że podobne transakcje mogą nam się w niedalekiej przyszłości przydać.

Spółką, na której zająłem pozycję krótką jest Budimex. Kto śledzi mojego bloga od dłuższego czasu wie, że moja relacja z tą spółką sięga przynajmniej 2018 roku, kiedy to skupowałem akcje i budowałem pozycję w miarę pogłębiających się spadków.

Zasady budowania tej pozycji opisałem w jednym z moich popularniejszych tekstów o uśrednianiu:

Przeczytaj: Budowanie pozycji metodą VCA

Jednak w pierwszej połowie 2021 roku kurs akcji Budimexu przekroczył poziom 300 zł, ale nie był w stanie wspinać się wyżej. Dlatego też zdecydowałem się wówczas sprzedać posiadane akcje kasując cały zysk.

Powody takiej decyzji opisałem w tekście z maja 2021.

Przeczytaj: Dlaczego sprzedałem wszystkie akcje Budimexu

Na transakcji tej zarobiłem 137% w trzy lata, co było dość przyjemnym wynikiem. Powyższy tekst zakończyłem następującym sformułowaniem:

Jeżeli okaże się, że miałem rację, będę się cieszył. Jeżeli okaże się, że racji nie miałem, płakał również nie będę. Z pewnością będę dalej śledził biznes i fundamenty Budimexu, gdyż jest to jedna z moich ulubionych spółek na rynku, pod wieloma względami.

Jak widzicie, już wtedy miałem do spółki duży sentyment, nawet mimo sprzedaży akcji.

W oczekiwaniu na duże spadki, które jednak nie nadeszły

W powyższym tekście opisałem powody, dla których moim zdaniem akcje Budimexu były wyceniane zbyt wysoko i dlaczego spodziewałem się korekty. Moim celem było ponowne odkupienie akcji, jeżeli kurs spadłby w okolice 150-180 zł, co zakładało spadek o 40-50% od ceny, po której je sprzedawałem.

I to, co nastąpiło później było dla mnie największą torturą. Okazało się, że akcje potaniały, ale nie tak bardzo jak tego oczekiwałem. Jednocześnie fundamenty spółki ponownie zaczęły wyglądać dobrze i atrakcyjnie. Stanąłem więc przed trudnym dylematem: czy odkupić akcje po cenie, której nie uznawałem za promocyjną, czy czekać na dalsze spadki, ryzykując ewentualność, że one nie nastąpią, a ja zostanę bez papierów.

I szczęśliwie wybrałem tę drugą opcję, czyli zdecydowałem się ponownie odkupić akcje spółki.

Powyżej przedstawiam historię moich transakcji na akcjach Budimexu. Akumulacja akcji w okresie 2017-2019, sprzedaż w 2021 roku, ponowna odbudowa pozycji w latach 2022-2023 i ostatnia transakcja, zaznaczona na niebiesko.

Powyższy wykres nie jest korygowany o dywidendy, więc w ujęciu dochodowym całość wygląda nieco inaczej.

I z perspektywy czasu najgorzej wspominam właśnie lata 2022-2023, kiedy wahałem się, czy kurs już odpowiednio spadł, żeby warto było ponownie kupić akcje. Stresowałem się, życzyłem kursowi spadku, żebym mógł ponownie wejść w ten walor. Jak widzicie trzy decyzje o zakupie rozdzielone były o kilka miesięcy. Najgorsze emocje towarzyszyły zakupowi z początku 2023 roku, kiedy musiałem już gonić odjeżdżający pociąg, czego bardzo nie lubię.

Oczywiście patrząc na to, co wykres zrobił później, nie żałowałem i nie żałuję decyzji o odnowieniu pozycji. W tym momencie mój zysk na tym walorze, z uwzględnieniem dywidend, to ok. 200%.

Kulisy aktualnego shorta na akcjach Budimexu

W tym momencie z Budimexem mam podobny problem do tego z 2021 roku. Wiem, że jest to dobra spółka. Ale moim zdaniem czeka nas rynkowa korekta notowań. Hossa na Wig20 jest już dojrzała, indeks WigBanki od końca marca porusza się ruchem bocznym, a wiemy że duża część Wigu20 właśnie bankami stoi. Wspominam o tym dlatego, że również Budimex stanowi obecnie część indeksu Wig20, po bardzo spektakularnym rajdzie z ostatnich dwóch lat, więc zakładam, że w wypadku słabości indeksu, dotknie ona również tej spółki.

Ale również sama wycena Budimexu wydaje się być bardzo wymagająca.

Wskaźnik cena/zysk dla tej spółki przekracza obecnie poziom 23, a jeszcze niedawno zbliżał się on do poziomu 30. To bardzo dużo, jak na spółkę budowlaną i jednocześnie najwyższy poziom od 2008 roku. Również pod względem innych miar, których nie chcę tu szczegółowo omawiać, akcje spółki wydają mi się drogie.

Co ciekawe, jest to raczej zbieżne spojrzenie z wieloma analitykami, którzy akcentują ten fakt w swoich rekomendacjach.

Spójrzmy jeszcze dla całości obrazu na wykres za ostatnie kilkanaście miesięcy. Widzimy, że wzrosty de facto zatrzymały się na poziomach, które osiągnęliśmy w lutym. Owszem, udało się ustanowić wierzchołek w maju, ale jesteśmy już kilkanaście procent poniżej tego punktu. Co więcej, bardzo wyraźnie rysuje nam się wsparcie w okolicy 670 zł, którego przełamanie może być w mojej ocenie istotnym sygnałem technicznym. A wiemy przecież, że na tej spółce "zarobieni" są nie tylko inwestorzy indywidualni, ale również instytucjonalni. W końcu kapitalizacja Budimexu to ponad 17 miliardów złotych.

Mówiąc wprost, spodziewam się spadków na tym walorze. Nie mam wyznaczonego żadnego poziomu docelowego, ale uważam, że czeka nas korekta, mogąca spokojnie sięgnąć do pułapu 500 zł lub poniżej.

I teraz odnieśmy moje przemyślenia do wcześniejszej części tego tekstu, czyli opisu moich cierpień, gdy nie miałem akcji i chciałem je odkupić, ale cena nie była odpowiednio niska.

Zashortowałem Budimex, ale nie sprzedałem akcji

Tak, tytuł dzisiejszego tekstu jest paskudnym clickbaitem. Ale długo zastanawiałem się, co zrobić z obecną sytuacją i jak przekuć moje odczucia względem spółki i analizę punktu, w którym obecnie się znajduje do tego, co czułem gdy nie posiadałem akcji.

I uznałem, że nie chcę pozbywać się papierów. Właśnie dlatego, że spółkę bardzo lubię i chcę ją mieć w portfelu jeszcze przez długie lata. Podoba mi się to, jak jest prowadzona, jakie osiąga wyniki, że jest biznesem zdywersyfikowanym, mocno zakotwiczonym w rynku, jest liderem swojej branży, ale otwiera się na nowe przedsięwzięcia i nowe technologie.

Podoba mi się również to, jak zachowuje się kurs w perspektywie ostatnich 30 lat. I patrząc na powyższy wykres (dochodowy) chyba można znaleźć argumenty, żeby się ze mną zgodzić.

Dlatego nie sprzedałem akcji, a jedynie dołożyłem do portfela krótką pozycję na kontraktach terminowych na Budimex. Zająłem shorta na kontraktach w takiej wysokości, żeby zneutralizować tę pozycję. Innymi słowy, to co zarobię na wzroście kursu akcji, stracę na kontraktach. I w drugą stronę podobnie, spadki cen akcji nie będą wpływały na wartość portfela, gdyż zostanie to zrekompensowane przez zysk na kontraktach.

Obecnie notowane kontrakty na Budimex posiadają standard 10 akcji na kontrakt, więc posiadając 100 akcji, musicie zashortować 10 kontraktów, żeby zneutralizować swoją pozycję. Oczywiście jeżeli zashortujecie więcej kontraktów, uzyskacie krótką pozycję netto, a jeżeli mniej, długą pozycję netto.

A więc moja eskpozycja na tę spółkę jest obecnie zneutralizowana. Dlaczego tak?

Nie chciałem utrzymywać dotychczasowej pozycji długiej w akcjach, gdyż uważam, że cena akcji w horyzoncie kilku miesięcy może spaść.

Nie chciałem sprzedawać akcji, żeby nie przeżywać w przyszłości dylematów z ich odkupieniem. Gdybym się tam pomylił, być może ominie mnie kolejna hossa.

Ale nie chciałem również odwracać pozycji z long na short (sprzedając kontrakty o dwukrotnej wartości pozycji w akcjach), gdyż na ten moment nie chcę zajmować na Budimeksie pozycji krótkiej netto. Dla komfortu póki co wystarczy mi ekspozycja neutralna.

Techniczna strona transakcji

Jak wiemy, na rachunkach IKE i IKZE nie można handlować instrumentami pochodnymi. Dlatego też do zajęcia pozycji krótkiej musiałem wykorzystać zwykły rachunek kontraktowy. A to niesie za sobą kilka minusów.

Po pierwsze, muszę uiścić depozyt zabezpieczający w pełnej wysokości. Gdybym posiadał akcje i kontrakty na tym samym rachunku, depozyt byłby mniejszy, gdyż posiadałbym zabezpieczenie w instrumencie bazowym.

Po drugie, muszę pilnować wysokości depozytu zabezpieczającego. Jeżeli kurs Budimexu będzie rósł, będę musiał dopłacać dodatkowe środki do rachunku kontraktowego, aby utrzymać pozycję otwartą. W przeciwnym wypadku stoję przed perspektywą sławetnego margin calla.

Po trzecie, jeżeli wszystko potoczy się tak, jak planuję, czyli cena akcji spadnie, a pozycja na kontraktach wygeneruje mi zysk, będę musiał od tego zysku zapłacić podatek. Niby normalna rzecz, ale dlatego wolę moje rachunki IKE i IKZE. W efekcie moja pozycja nie jest do końca neutralna, gdyż nie uwzględnia ona potencjalnego podatku.

Oczywiście kontrakty terminowe notowane są w seriach. W tym momencie na akcje Budimexu dostępne są kontrakty wygasające we wrześniu 2024, grudniu 2024 i marcu 2025. Planując więc swoją transakcję musimy uwzględnić jej horyzont. Handel kontraktami o bliskim terminie wygasania jest bardziej atrakcyjny (niższe koszty spreadu), ale jeżeli transakcja się przedłuży, będziemy musieli zrolować pozycję, co niesie koszty spreadu i prowizji. Więc do naszego uznania jako inwestora należy również decyzja, z której serii kontraktów skorzystamy.

Czy to czas zabezpieczania naszych zysków?

Moje transakcje zabezpieczające dokonywałem przy cenie akcji w okolicy 700 zł i zabezpieczyłem sobie bardzo przyjemny zysk. Jednak oprócz tej spółki, wiele innych walorów również jest obecnie w zysku. Począwszy od banków, przez indeks, kończąc na poszczególnych spółkach.

A na giełdzie, jak wiadomo, jest czas kupowania i czas sprzedawania. Dlatego w ostatnich miesiącach mniej słyszeliście ode mnie o budowaniu pozycji w miarę spadków. Ale biorąc pod uwagę fakt, że indeksy i poszczególne spółki wydają się mieć coraz większy problem ze wspinaniem się na wyższe poziomy, warto odkurzyć sobie arsenał instrumentów, którymi dysponujemy jako inwestorzy. Może założyć rachunki kontraktowe, może przelać tam jakieś środki, żeby było z czego pokryć depozyty zabezpieczające.

A być może dopiero poznać instrumenty, którymi możemy zjeść ciastko i mieć ciastko, czyli zabezpieczyć swoje zyski bez sprzedawania akcji. Oczywiście pamiętając przy tym, że jeżeli akcje będą dalej zyskiwały na wartości, nie będziemy na tym korzystali.

Myślcie, analizujcie i wyciągajcie wnioski z przeszłości. Tak jak ja to zrobiłem z moją przygodą na Budimeksie.

Dlaczego warto jechać na walne zgromadzenie

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 20 May 2024 12:35:00 +0000

Sezon walnych zgromadzeń mamy w pełni, ale statystyki pokazują, że na walne nie jeździmy. Kiedy warto jednak wybrać się na doroczne spotkanie ze spółką i co można dzięki temu uzyskać?

W minionym tygodniu byłem na walnym zgromadzeniu spółki z warszawskiego rynku. Jej kurs na przestrzeni ostatnich miesięcy wzrósł o ponad 100%, spółka jest bardzo popularna pośród inwestorów, walne zgromadzenie odbywało się w Warszawie, a dotarło na nie zaledwie trzech inwestorów indywidualnych, licząc już ze mną. Jadąc tam spodziewałem się przynajmniej dwudziestu osób spośród akcjonariatu.

Statystyki od lat potwierdzają moje spostrzeżenia. Na walne zgromadzenia nie jeździmy. Zgodnie z wynikami corocznego Ogólnopolskiego Badania Inwestorów organizowanego przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych, aż 95% ankietowanych nie jeździ na walne zgromadzenia.

Powyżej widzimy główne powody, dla których na walne nie jeździmy. Głównym wskazywanym powodem jest brak czasu. Druga istotna sprawa to brak wpływu na przebieg, a trzecia to wysokie koszty dojazdu. Specjalnie pomijam tutaj pozycję "brak możliwości udziału online", bo traktuję to nieco jako błąd metodologiczny. Tę odpowiedź traktuję jak sformułowanie "brałbym udział w WZ gdyby odbywało się ono online", a nie jako uzasadnienie, dlaczego nie biorę udziału.

Niemniej trzy główne powody to brak czasu, koszty i brak wpływu na przebieg. I co do zasady ze wszystkimi tymi trzema elementami się zgadzam. Omówię je pokrótce i w drugiej części tekstu przejdę do powodów, dla których warto jednak wybrać się na walne zgromadzenie.

Brak czasu

Walne zgromadzenia odbywają się w (głównie) w formie stacjonarnej, w tygodniu, najczęściej w siedzibie spółki. Co prawda sprawne walne trwa nie więcej niż dwie godziny, ale może się zdarzyć, że głosowanie lub dyskusja się przedłużą, a to z kolei wymagało będzie od nas pozostania nieco dłużej. To "nieco" może równie dobrze oznaczać kilka godzin dłużej.

Co zrozumiałe, osoby pracujące na etacie nie bardzo mogą urwać się na takie walne. Można oczywiście wziąć pół dnia urlopu lub rozegrać to jakimiś nadgodzinami, jeżeli mamy bardziej elastyczny model pracy. Ale pamiętamy przecież, że walne odbywają się w siedzibie spółki, która to siedziba może być zlokalizowana na drugim końcu Polski.

Ja sam, startując z Warszawy, odwiedzę w tym roku dwukrotnie Dolny Śląsk, przynajmniej raz Poznań i raz Gdańsk. Do tego oczywiście dochodzi kilka walnych w Warszawie. W takim wypadku na uczestnictwo w walnym zgromadzeniu trzeba poświęcić cały dzień, a jeżeli mielibyśmy jechać z Przemyśla do Szczecina to nawet jednego dnia może być mało.

A więc posiadając 20 spółek w portfelu i chcąc uczestniczyć w każdym walnym to doliczając również nadzwyczajne WZ może okazać się, że zużyjemy na to cały urlop w pracy. Z tej perspektywy brak uczestnictwa w walnych zgromadzeniach jest w pełni zrozumiały.

Brak wpływu na przebieg

Jesteśmy inwestorami indywidualnymi, a oznacza to, że najczęściej posiadamy relatywnie niewielkie pakiety akcji. Może to być kilkadziesiąt lub kilkaset tysięcy złotych, być może nasz pakiet przekracza milion. W każdym razie rzadko jest to sytuacja, kiedy naszymi głosami możemy przeforsować jakąś uchwałę lub ją zablokować.

Jeżeli spółka jest mniejsza, często zdarza się, że główni akcjonariusze posiadają akcje uprzywilejowane co do głosu, więc nawet posiadanie większego pakietu akcji nie gwarantuje nam większego wpływu na losy walnego.

Oczywiście zdarzają się sytuacje, gdzie zawiązywane są porozumienia akcjonariuszy lub zbierane są konkretne pule głosów w akcjonariacie, dające konkretne uprawnienia, np. zebranie 1/20 w kapitale pozwala żądać na umieszczenie konkretnych projektów uchwał w porządku walnego zgromadzenia lub głosowanie grupami w celu wybrania "swojego" członka rady nadzorczej.

Ale co do zasady są to sytuacje wyjątkowe i przeciętny inwestor nie ma większego wpływu na losy walnego zgromadzenia.

Koszty uczestnictwa

Wysokość kosztów uczestnictwa w walnym zgromadzeniu nie stanowi wielkiego ograniczenia, jeżeli walne odbywa się w naszej miejscowości. Koszt dojazdu komunikacją miejską lub autem do 30 minut jest w zasadzie pomijalny.

Jeżeli jednak musimy przemieścić się o kilkaset kilometrów, doliczając do tego jakieś opłaty autostradowe i koszty posiłków, koszty spokojnie mogą dobić do poziomu 500 zł za jedno walne zgromadzenie. Oczywiście można na walne wybrać się pociągiem lub autobusem długodystansowym, ale zakładam, że to również nie jest za darmo, a dodatkowo musimy ponieść jakieś koszty dojazdu na dworzec i z dworca. Dokładając do tego fakt, że punktualność komunikacji kolejowej bywa dyskusyjna, a my nie chcemy spóźnić się na walne zgromadzenie, wielu pól do oszczędności tu nie ma.

Kolejnym kosztem jest uzyskanie zaświadczenia o prawie uczestnictwa w walnym zgromadzeniu. W moim domu maklerskim kosztuje to 50 zł od jednej spółki, co nie jest wielkością szczególnie znaczącą. Ale jeżeli chcemy pobrać takie świadectwa na 20 WZ w roku lub jeżeli dodatkowo mamy akcje zaksięgowane na różnych rachunkach i chcemy głosować ze wszystkich pakietów, suma kosztów rośnie.

Ale podsumowując, przy walnych odbywających się w naszej miejscowości koszty nie są raczej barierą. Nie liczę tu oczywiście kosztów czasowych, o których pisałem wcześniej.

A więc widzimy, że powodu braku uczestnictwa w walnych zgromadzeniach są całkiem konkretne i uzasadnione. Mało kto ma możliwość poświęcenia 20 dni w roku, aby jeździć po Polsce i odwiedzać walne zgromadzenia. Nie mówimy już o walnych w spółkach, które dopiero chcemy kupić do portfela, gdzie kupujemy zaledwie po 1 akcji, żeby mieć "wejściówkę" na WZ.

Oczywiście jeżeli posiadamy kilkumilionowy portfel, uczestnictwo w walnych ma zdecydowanie więcej sensu. Po pierwsze mamy większy wpływ, a po drugie, jesteśmy skłonni bardziej się zaangażować, żeby doglądać portfela takiej wielkości. Potwierdzają to również nasze odpowiedzi w OBI.

Skoro już wiemy dlaczego na walne nie jeździmy, czas na spojrzenie na całość z drugiej strony.

Dlaczego warto jechać na walne zgromadzenie

Wymienione tu czynniki warto traktować łącznie. U każdego i każdej z nas będzie występował różny stopień uzasadnienia dla uczestnictwa i u każdego może być warto lub nie warto z różnych względów. Dlatego powyższe czynniki mogą mieć różne znaczenie dla sytuacji różnych inwestorów.

Bo mamy taką możliwość

Jeżeli walne zgromadzenie odbywa się w naszej miejscowości, a obowiązki zawodowe pozwalają nam na uczestnictwo, zdecydowanie warto się na takie walne zgromadzenie wybrać. Z jednej strony po to, żeby chociaż raz zobaczyć, jak to jest siedzieć z zarządem przy jednym stole, jak przebiega cały proces głosowania, poznać głównych akcjonariuszy itp.

Uważam, że bycie inwestorem, oprócz wymiaru finansowego, może również być fajne. I uczestnictwo w walnym zgromadzeniu, jeżeli nie pociąga za sobą dużych kosztów finansowych i czasowych, zdecydowanie do tej kategorii zaliczam. A więc jeżeli jeszcze nie byliśmy na żadnym walnym, warto się na jakieś wybrać. Choćby z samej ciekawości.

Bo posiadamy istotny pakiet akcji

Dla każdego wielkość istotnego pakietu akcji będzie inna. I nie mówię tu o naszym udziale w głosach, ale o tym, ile spółka waży w naszym portfelu. Jeżeli posiadamy akcje za 2000 zł to nie spodziewam się, że poświęcimy cały dzień i kilkaset złotych, żeby jechać na drugi koniec kraju na walne zgromadzenie. Ale jeżeli posiadamy pakiet o wartości 50 tys. zł to te 500 zł wynosi zaledwie 1% naszego pakietu.

A więc koszty w pewnej skali nie są już przytłaczające. Owszem, obniża to nieco naszą stopę zwrotu (zakładając, że zaoszczędzone pieniądze byśmy reinwestowali na rynku), ale wpływ nie jest już tak zauważalny.

Trochę wchodzimy więc tu w pytanie "ile jesteś w stanie zainwestować w pilnowanie swojego portfela". Jeżeli posiadamy wielomilionowy portfel, możliwe że jego doglądanie stanowi istotną część naszej aktywności i ponoszonych kosztów. Ale każdorazowo może to dla nas wyglądać inaczej.

I zachęcam, żeby nie patrzeć na to jedynie przez pryzmat sztywnych kosztów, ustawiając sobie konkretne progi, np. koszty poniżej 2% posiadanego pakietu. Znaczenie ma również subiektywna istotność spółki dla naszych przyszłych wyników.

Bo możemy zadać nasze pytania zarządowi

Walne zgromadzenie to nie tylko suche głosowanie uchwał. Bardzo często zdarza się, że zarząd zostaje z akcjonariuszami po zamknięciu porządku obrad, żeby otwarcie porozmawiać i odpowiedzieć na pytania. A jeżeli na sali jest trzech akcjonariuszy... mamy w zasadzie zarząd na wyłączność. I jest to jedna z wielkich przewag walnego zgromadzenia nad innymi formami komunikacji ze spółką.

Są spółki, które są bardzo dobrze pokrywane, mnóstwo analiz, raportów, dzięki czemu w zasadzie nie ma wielu pytań, które chcielibyśmy zarządowi zadać. Ale z doświadczenia wiemy, że nawet podczas czatów inwestorskich nie wszystkie pytania są adresowane, czy to z braku czasu lub braku chęci ze strony zarządu do odpowiadania na trudne kwestie.

Ma to również duże znaczenie, jeżeli dopiero poznajemy dany walor. Kupujemy jedną akcję, jedziemy na walne i zadajemy pytania, które nas nurtują. Pozwala nam to na podjęcie lepszej decyzji o kupnie lub nie danych akcji. Oczywiście odnosimy to również do wcześniejszych czynników, czyli nie zawsze mamy czas i nie zawsze zasadne jest ponoszenie takich kosztów, żeby spółkę poznać.

Jeżeli jednak czytaliście kiedyś publikowane przez innych relacje z walnych zgromadzeń to wiecie, że czasami rozmowa przeciąga się na ponad godzinę po zamknięciu porządku obrad i potrafi przekładać się na kilkadziesiąt zadanych pytań.

Co ciekawe, na walnym zgromadzeniu możemy głosować z różnych ilości akcji. Możliwa jest więc sytuacja, że posiadamy wiele tysięcy akcji, a decydujemy się nie ujawniać stanu posiadania i głosować tylko z jednej lub ze 100 akcji. A to z kolei znaczy, że spółka nie wie, jakim dokładnie pakietem dysonujemy i każdego akcjonariusza traktuje poważnie. A przynajmniej z tym się dotychczas spotykałem.

Myślę, że możliwość bezpośredniego spotkania z przedstawicielami spółki jest największą i najważniejszą zaletą uczestnictwa w walnym zgromadzeniu. Znów, nie każdy może sobie na to pozwolić i nie przy każdym pakiecie akcji warto, ale jest to rzecz, którą docenimy dopiero wtedy, kiedy na walne się wybierzemy.

Bo można lepiej poznać spółkę

Niniejszy punkt wynika wprost z powyższego, ale postanowiłem go oddzielnie zaakcentować. Są na rynku spółki, zwłaszcza w obszarze New Connect, które nie prowadzą żadnych relacji inwestorskich, nie organizują czatów i webinarów, a publikowane przez nie raporty są bardzo skąpe.

W takim wypadku walne zgromadzenie jest jedyną w roku okazją, żeby dowiedzieć się o spółce czegoś więcej. Zarówno doprecyzować coś, czego nie ma w raportach, jak i zbudować sobie całościową wizję spółki, jej biznesu, czynników które wpływają na wyniki oraz planów na przyszłość.

A zestawiając to z faktem, że na walne zgromadzenia inwestorzy nie jeżdżą, może okazać się, że poza insiderami, będziemy najlepiej zorientowaną w danej spółce osobą na rynku. A to ma wartość, którą trudno przecenić.

Co więcej, osobiste poznanie zarządu i głównych akcjonariuszy pozwala dowiedzieć się, z jakimi ludźmi wchodzimy w biznes. Czy mają długoterminową wizję, jakie mają cele, na jakie aspekty biznesu będą kładli nacisk w kolejnych kwartałach. Często mówi się, że w długim horyzoncie najważniejszą rzeczą nie są wyniki finansowe spółki, ale właśnie ludzie, którzy za tymi wynikami stoją. W wielu wypadkach walne zgromadzenie jest jedyną okazją, żeby tych ludzi poznać.

Bo jako akcjonariusz masz swoje prawa

Często myślimy, że inwestorzy indywidualni siedzą na walnym gdzieś na końcu stołu i tylko podnoszą rękę, bo od nich w spółce i tak nic nie zależy. Ale w rzeczywistości jest zupełnie inaczej.

Powyżej zamieściłem treść dwóch paragrafów z kodeksu spółek handlowych, dotyczących praw akcjonariusza w trakcie walnego zgromadzenia. Widzimy wyraźnie, że jako akcjonariusz, rejestrując się na walne zgromadzenie nawet z jedną akcją, mamy bardzo konkretne prawa.

Możemy domagać się od zarządu udzielenia odpowiedzi na nasze pytania, o ile dotyczą one porządku obrad. Ale pamiętając, że na zwyczajnym walnym zgromadzeniu głosuje się i absolutoria i zatwierdza sprawozdania, w zasadzie obejmuje to wszystkie kwestie dotyczące minionego roku obrotowego, o ile nie znajdują się w raportach lub sekcji Q&A na stronie internetowej.

Jeżeli zarząd nie odpowie na nasze pytania, składamy sprzeciw, prosimy o jego odnotowanie i piszemy pismo do sądu rejestrowego, żeby zobowiązał zarząd do udzielenia odpowiedzi.

Oczywiście jest to działanie, które z pewnością nie zaskarbi nam sympatii zarządu, ale w niektórych wypadkach, zwłaszcza jeżeli mamy podejrzenia, że w spółce miały miejsce jakieś dziwne operacje, jest to nasze jedyne narzędzie, żeby bronić swoich praw jako akcjonariusza.

Kodeks spółek handlowych przewiduje również inne narzędzia dla akcjonariuszy, w szczególności prawo zaskarżania uchwał, ale nie każdy chce iść od razu na drogę sądową przeciwko spółce.

Czy takie działania mają sens? Oczywiście zależy to od konkretnego przypadku. Najczęściej będzie tak, że nie pójdziemy na ostry kurs zderzeniowy ze spółką i w pewnym momencie odpuścimy. Ale może skutkiem tego zarząd zmieni swoje postepowanie, widząc, że akcjonariusze mniejszościowi trzymają rękę na pulsie i potrafią bronić swoich praw. I być może w kolejnym roku obrotowym zachowa się już inaczej, czy to w zakresie zarządzania biznesem czy chociażby w zakresie odpowiedzi na nasze pytania w trakcie walnego zgromadzenia.

Co warte podkreślenia, takie uprawnienia przysługują nam wyłącznie w trakcie WZ. Jeżeli nie zadamy pytań licząc na to, że zarząd odpowie na nie po wyczerpaniu porządku obrad, możemy się gorzko zdziwić. A kolejna taka okazja dopiero za rok.

Jest to mocno niestandardowy sposób relacji ze spółką, ale dzięki niemu z jednej strony jesteśmy w stanie uzyskać odpowiedzi na nasze pytania, a z drugiej strony możemy wpłynąć na sposób działania zarządu. W końcu w tle będzie wisiała perspektywa, że za rok znów stawimy się na WZ i będziemy zadawać niewygodne pytania.

Warto bywać na walnych zgromadzeniach

Każdy ma nieco inne uwarunkowania. Nie wszystkim pozwala czas, nie zawsze wielkość pakietu uzasadnia ponoszenie kosztów dojazdu. Ale uważam, że przynajmniej raz powinniśmy wziąć udział w walnym zgromadzeniu spółki z naszego portfela. I nie mam tu na myśli jakiegoś walnego z fajerwerkami w stylu Berkshire Hathaway czy swojego czasu w CD Projekcie, ale zwykłe WZ w niedużej spółce.

Ile walnych w tym roku odwiedzicie?

Sprzedałem Euro-Tax - Be first, be smarter or cheat

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Mon, 06 May 2024 07:54:00 +0000

Po zaledwie pięciu miesiącach posiadania w portfelu, sprzedałem akcje spółki Euro-Tax. Na historycznych wynikach i wskaźnikach spółka wydaje się atrakcyjna, ale obawiam się tego, co przynoszą i co mogą przynieść najnowsze dane. W dzisiejszym tekście pokażę, dlaczego staram się być szybszy niż inni i na czym polega strategia "na zająca".

Euro-Tax jest spółką pomagającą uzyskać zwrot zasiłków i nadpłaconych podatków pracownikom, którzy wykonywali pracę za granicą. Prowadzi swoją działalność w Polsce, Bułgarii i Rumunii i operuje na prowizji za skuteczne odzyskanie dla klienta podatków i zasiłków.

Dzięki temu, że działalność spółki sprowadza się de facto do złożenia za klienta deklaracji, który to proces można zautomatyzować, osiągana przez spółkę rentowność jest całkiem wysoka.

Akcje kupowałem pod koniec listopada 2023 i spółka spodobała mi się z kilku powodów. Po pierwsze, bardzo dobrze generowała gotówkę. Nawet dzisiaj, przy kapitalizacji na poziomie 24 milionów, spółka posiada 14 milionów w gotówce. To z pewnością o czymś świadczy.

Po drugie, spółka wypłaca co roku niemal 100% zysku w formie dywidendy. Skoro odpowiednia poduszka finansowa jest już zbudowana, nie ma co zatrzymywać środków w spółce. Patrząc w przeszłość widzimy, że stopa dywidendy w okolicach 10% to w zasadzie reguła w wypadku tego waloru.

Po trzecie, spółka charakteryzuje się całkiem przyzwoitym wzrostem. Rośnie w tempie ok. 20% rocznie (zarówno na przychodach, jak i na zysku netto), a jej bieżąca wycena wskaźnikiem cena/zysk wynosi obecnie 8. I to z uwzględnieniem faktu, że w Q4 2023 zostały poniesione jednorazowe koszty w postaci zaległych składek na ZUS, które obniżyły wynik o ok. 700 tys. zł.

Można więc powiedzieć, że jest to spółka idealna. Generuje gotówkę, płaci dywidendę, rośnie i jest w miarę tanio wyceniana. I z tych właśnie względów zdecydowałem się nabyć akcje pod koniec 2023 roku. Dlaczego je zatem w ostatnich dniach sprzedałem?

Zdecydowałem się na ten ruch w oparciu o kilka czynników. Pierwszym i najważniejszym z nich jest spodziewane przeze mnie wyhamowanie dynamiki wzrostu. Euro-Tax jest jedną z tych spółek, dla których prowadzę tabelki. Tabelki, w których odnotowuję publikowane co miesiąc przez spółkę dane o sprzedaży, czyli o ilości pozyskanych klientów.

O tym, dlaczego jest to tak ważne, pisałem w jednym z niedawnych tekstów:

Przeczytaj: Ile tabelek sporządzasz dla swoich spółek?

Moja tabelka dla spółki Euro-Tax wygląda następująco:

Jak widzicie publikowane dane można przekształcać w wiele postaci. Kluczowe agregaty znajdują się po prawej stronie, gdzie widzimy kategorie takie jak podatki łącznie, zasiłki łącznie, łączną dynamikę r/r oraz kroczącą średnią 12-miesięczną.

I to dane z ostatnich trzech miesięcy, czyli z początku 2024 roku martwią mnie najbardziej. Widzimy wyraźnie, że dynamiki pozyskiwania nowych klientów słabną, albo są wręcz ujemne. Kroczące 12-miesięczne średnie jeszcze rosną, ale jest to zasługa raczej pierwszej połowy 2023 roku, która była ewidentnie wzrostowa, co widać po zielonym kolorze. To wówczas łączna dynamika pozyskiwania umów na zwrot podatków dobijała do 15%, a na zwrot zasiłków nawet do 20%.

Tymczasem w najnowszych danych widzimy, że dynamika w podatkach spadła do niskich kilku procent, a w wypadku zasiłków stała się nawet ujemna.

Jest to o tyle istotne, że spółka w pierwszym półroczu głównie pozyskuje klientów, a w drugim półroczu odzyskuje dla nich należności i pobiera z tego tytułu prowizję. A więc przychody z drugiej połowy 2024 roku są mocno uzależnione od pozyskiwania klientów w półroczu pierwszym.

Oczywiście oprócz ilości podpisanych umów istotna jest również ich wartość, a że wynagrodzenia generalnie w Europie rosną, wartość ta powoli wspina się do góry. Jednak po pierwsze dynamiki te nie są aż tak wysokie, żeby skompensować spadającą ilość umów, a po drugie, dane te poznajemy dopiero w raporcie kwartalnym.

Będąc już przy raportach kwartalnych warto wskazać, że już w raporcie za Q4 spółka podała, że w ostatnim kwartale roku sprzedaż spadła w relacji r/r. A więc pierwsze sygnały rynek miał już okazję poznać.

Be first, be smarter or cheat

Cytując klasyka z filmu Margin Call, jestem zdecydowanym zwolennikiem podejścia "be first". Próbuję wyprzedzić rynek, zarówno podczas kupowania akcji (co często wiąże się z kupowaniem walorów, które jeszcze spadają, w oczekiwaniu, że cena zmieni kierunek), jak również podczas sprzedawania akcji. I w tym wypadku wyprzedzenie innych potencjalnych sprzedających było kluczowe.

Euro-Tax jest małą spółką notowaną na rynku New Connect. Średni obrót z ostatnich 20 sesji wynosi na tej spółce 1350 zł. A ja miałem do zlikwidowania pozycję o wartości kilkunastu tysięcy złotych. Dlatego potrzebowałem płynności, żeby po dobrej cenie wyjść z rynku. Dlatego również zdecydowałem, że chcę wychodzić jako pierwszy, jeszcze przed publikacją raportu za Q1, w którym jak sądzę, mogą znajdować się jakieś niemiłe niespodzianki. Stąd decyzja o likwidacji pozycji teraz, kiedy jeszcze na walorze toczy się w miarę normalny handel.

Na marginesie warto dodać, że pozycję udało mi się zlikwidować bez większego problemu. Oznacza to, że niezależnie od tego, że średnie obroty na spółce nie są wielkie, nie znaczy to, że nie ma płynności w arkuszu. Brak transakcji nie oznacza braku ofert kupna i sprzedaży w karnecie. Pisałem o tym przy okazji mojego tekstu o rynku New Connect:

Przeczytaj: Blaski i cienie inwestowania na New Connect

Spójrzmy jeszcze na powyższy wykres. Wiemy, że fundamentalnie spółka ma za sobą dobry okres. Widać to w wynikach finansowych. I widać to również na kursie, który w 2023 roku wzrósł o 100%. Jednak rok 2024 przebiega pod znakiem zdecydowanego zatrzymania notowań w miejscu.

Jako inwestor kierujący się również analizą techniczną, odczytuję to jako formację wyczekiwania. Jako płaskowyż po wzrostach, będący symbolem oczekiwania na kolejne bodźce. Rynek nie rośnie już, jak miało to miejsce w poprzednim roku, a więc być może inwestorzy zdwoili swoją ostrożność. Ale jeżeli okaże się, że raport za Q1 przyniesie jakieś niemiłe niespodzianki, reakcja na kursie może być błyskawiczna. Biorąc pod uwagę wykres (obrazujący rosnące wyczekiwanie) oraz płynność, która jest niewielka, wyjście z większą pozycją w wypadku złego raportu może okazać się niemożliwe lub możliwe po zdecydowanie niższej cenie.

Moja decyzja o sprzedaży akcji, wynikająca przede wszystkim z fundamentów, ale również trochę techniki, przypomina nieco strategię "na zająca". Tak samo, jak zając podskakuje i ucieka przy trzasku każdej gałązki i szeleście trawy, tak ja wolę wyjść z waloru teraz, przy pierwszych sygnałach do niepokoju, niż czekać na potwierdzenie się tych obaw. Wtedy może być już za późno.

Oczywiście za późno z rynkowego punktu widzenia. Spółka nadal generuje gotówkę, nadal jest bezpieczna i zapewne wypłaci w tym roku rekordową dywidendę za rok poprzedni. Ale jeżeli po wzroście o 100% w rok trafi się mocniejsza korekta na kursie, nawet dywidenda przekraczająca 10% może być słabą osłodą tej sytuacji.

A co, jeżeli się mylę? A co jeżeli raport będzie dobry, kurs powędruje na północ, a ja zostanę bez pozycji? Cóż, wezmę to na klatę. Przez lata inwestowania nauczyłem się już, że bardzo ważny jest komfort posiadania akcji danej spółki. A w chwili obecnej tego komfortu bym nie miał. A więc biorąc pod uwagę czynniki fundamentalne, techniczne, płynnościowe, intuicję oraz komfort obcowania z pozycją, podjęcie decyzji o sprzedaży akcji było słuszne.

A nie jest to też, jak sądzę, spółka która będzie się rozwijała w tempie ponad 20% rocznie przez kolejną dekadę, żeby wyskoczenie z tego pociągu miało mnie pozbawić życiowej szansy na przeniesienie portfela na wyższy poziom. Tym bardziej, że sama kwota inwestycji nie była znacząca.

Podsumowanie

Zaprezentowałem Wam dzisiaj kolejny przykład mojego patrzenia na spółki oraz na sprzedawanie akcji. Podejście do wychodzenia z pozycji na zasadzie "be first" zdecydowanie jest mi bliskie, gdyż w ostatnich kilku kwartałach pozwoliło mi ładnie ochronić wartość pieniędzy, dzięki wyjściu z akcji w kierunku gotówki.

Jest to też przykład weryfikacji story inwestycyjnego, które przyświecało mi przy kupowaniu akcji Euro-Tax. Zakładałem, że dynamiki wzrostowe będą kontynuowane. A że dane o sprzedaży póki co tego nie potwierdzają, story zweryfikowało się negatywnie i trzeba było rozstać się z walorem. Na szczęście mniej więcej po cenie, po której kupowałem akcje.

Weryfikacja po 14 maja, kiedy to ukaże się raport za Q1.

Czym jest profil spółki i co oznacza jego zmiana

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Wed, 17 Apr 2024 08:11:00 +0000

Profil spółki jest bardzo ważny z punktu widzenia naszego pomysłu na inwestycję. To, czy jest to walor defensywny, wzrostowy czy cykliczny sprawia, że decydujemy się nabyć akcje lub nie, niezależnie od wyników spółki. A zmiana profilu (lub nasza zmiana oceny tego profilu) może być elementem determinującym decyzję o sprzedaży akcji.

Najbardziej klasyczne rozróżnienie dzieli spółki na value i growth. W wypadku tych pierwszych spodziewamy się dojrzałego biznesu, często dzielącego się zyskami w postaci dywidendy i koncentrujemy się na nabyciu akcji możliwie jak najtaniej. W wypadku spółek growth nie oczekujemy wyników tu i teraz, wiemy, że musimy na nie poczekać, a celem inwestora jest nabycie spółek o możliwie największym potencjale zysku.

Oczywiście istnieje wiele różnych typów spółek. Podział na sześć rodzajów wprowadził Peter Lynch. Wyróżnił on, slow growers, stalwarts, cyclicals, fast growers, turnarounds i asset plays. Jakiś czas temu Tomasz Publicewicz z Biznesradaru poświęcił im kilka ciekawych wydań newslettera.

W dzisiejszym tekście nie chcę skupiać się na podręcznikowych typologiach. Chcę pokazać jak ja sam patrzę na profil spółki, jak na tej podstawie lokuję spółkę w portfelu oraz dlaczego czasem pozbywam się spółki właśnie z powodu zmiany jej profilu.

Unikanie spółek niespodzianek

Przez miano niespodzianki rozumiem tu spółkę, która przez lata ponosi nakłady na stworzenie jakiegoś produktu lub usługi, a o tym, czy produkt ten stanie się komercyjnym sukcesem dowiemy się dopiero w przyszłości.

Idealnym tego przykładem jest branża producentów gier. Spółka przez kilka lat tworzy grę, ponosi nakłady na jej wydanie, a dopiero w momencie premiery jako inwestorzy dowiadujemy się, czy rezultaty tych działań są pozytywne. Jeżeli gra okaże się sukcesem, spółka pokrywa koszty, generuje zysk i ogólnie wszyscy są zadowoleni. Jeżeli jednak gra okazuje się klapą, konieczne jest utworzenie odpisów oraz, co ważniejsze, pozyskanie finansowania na dalsze funkcjonowanie.

Spółki tworzące gry są tu wyjątkowo wdzięcznym przykładem, gdyż nawet jeżeli gra okaże się dużym sukcesem, rzadko zdarza się, żeby jedna gra "ustawiała" spółkę na lata. Najczęściej zyski w znacznej mierze reinwestowane są w kolejny tytuł, który znów, może okazać się zarówno sukcesem, jak i porażką.

Podobnie wygląda sytuacja ze spółkami z branży biotechnologicznej. Przez lata rozwijamy jakąś cząsteczkę, opracowujemy kolejne fazy leku i jeżeli uda się dany lek skomercjalizować, widzimy że praca przyniosła dobre rezultaty. Ale jeżeli ostatecznie leku nie udaje się opracować lub jeżeli konkurencja zrobi to szybciej lub taniej niż my, cały wysiłek nie przynosi owoców. A to znów oznacza konieczność pozyskania finansowania i często wiąże się z rozpoczynaniem pracy od nowa.

Bardzo nie lubię posiadania tego rodzaju spółek w portfelu. Wynika to z faktu, że preferuję biznesy rozwijające się liniowo i mogące budować sobie w miarę systematycznie pozycję rynkową. Co ważne, nie mam tu na myśli jedynie spółek, które są już zyskowne. Bardziej chodzi mi o spółki, które z kwartału na kwartał lub z roku na rok poprawiają swoje wyniki, dzięki czemu inwestor ma możliwość zweryfikowania, czy produkt lub usługa oferowane przez spółkę znajdują rynkowe zastosowania.

Można więc powiedzieć, że nad spółki niespodzianki przedkładam spółki, w których skalę sukcesu można śledzić w miarę na bieżąco. Takie, które na bieżąco budują swoją pozycję, z której będą mogły korzystać przez wiele kolejnych lat. Dzięki temu czuję, że bezpieczeństwo moich inwestycji jest na wyższym poziomie.

Zdefiniuj profil spółki zanim zainwestujesz

Doświadczeni inwestorzy wiedzą, że nawet spółki dywidendowe można spotkać we wszystkich smakach i kolorach. Możemy znaleźć spółki dojrzałe, o bardzo ustabilizowanej pozycji rynkowej, które płacą dywidendy z dużą regularnością. Często jednak, wyniki spółki się nie poprawiają, a co za tym idzie, dywidenda i kurs nie rosną. I mimo, że stopa dywidendy bywa atrakcyjna, nie zawsze w długim terminie taki walor jest atrakcyjną inwestycją.

Bywają cykliczne spółki dywidendowe, czyli takie, które zyskiem dzielą się na bieżąco, ale w latach lepszych płacą więcej, a w latach gorszych potrafią zupełnie zawiesić dzielenie się zyskiem z akcjonariuszami. Na naszym rynku znajdziemy sporo takich walorów.

Znajdziemy również spółki charakteryzujące się rosnącą dywidendą. Spółki takie z każdym rokiem wypłacają inwestorom większą kwotę, ale tu również, jedne podmioty charakteryzują się szybkim tempem wzrostu dywidendy (co musi być oczywiście poparte wynikami), a inne podnoszą wypłaty wolniej.

W końcu są i walory dopiero rozpoczynające dzielenie się zyskiem. W ich wypadku dywidenda ma często niewielką wartość, czasem nawet pomijalną z punktu widzenia inwestora. Mówimy więc bardziej o zasygnalizowaniu kierunku, w którym chce pójść spółka niż o realnej spółce dywidendowej.

Za każdym razem, kiedy dokładamy spółkę do portfela powinniśmy przypisać jej jakiś typ inwestycyjny, jakiś profil. Jeżeli jest to spółka wzrostowa to wiemy, że zyski mogą przyjść nieprędko. Jeżeli myślimy o spółce przemysłowej to wiemy, że nakłady na CAPEX będą znaczące. Chodzi o to, żeby mniej więcej wiedzieć, czego możemy się po spółce spodziewać.

Można w oparciu o powyższe kryteria zaprojektować sobie cały portfel. Zaprojektować, czyli z góry ustalić, jakiego rodzaju spółki chcemy w nim posiadać i tak dobierać nowe walory, aby portfel jako całość spełniał nasze oczekiwania. A więc możemy założyć sobie, że chcemy mieć np. 33% stabilnych spółek dywidendowych, 33% spółek o rosnącej dywidendzie i 33% spółek, które dopiero zaczną dywidendę wypłacać. Podane kryterium dywidendowe jest oczywiście tylko przykładem.

Zaplanuj swoje story inwestycyjne

Znajomość profili spółki pozwala zbudować dla nich pewnego rodzaju story inwestycyjne. Jeżeli wiemy, jakie są plany zarządu na kolejne kilka lat i wiemy, jaki spółka ma w chwili obecnej profil, możemy zakładać, że posiadamy nakreślony plan.

Oczywiście nasze story inwestycyjne może być jednym z wielu scenariuszy, dopiero czekających na zmaterializowanie się. I wtedy kupujemy akcje i przez kilka kolejnych kwartałów sprawdzamy, czy założony przez nas kierunek rozwoju się realizuje.

Przykładem takiej inwestycji w moim portfelu był Brand24, którego akcje kupiłem w grudniu 2021 roku.

Przeczytaj: Dlaczego kupiłem akcje Brand24

Kupując akcje nakreśliłem dla spółki pewnego rodzaju story inwestycyjne. Założyłem, że zmiana cenników okaże się sukcesem i skutecznie poprawi przychody spółki oraz że nowy produkt (Custom Reports) przyjmie się na rynku. Co ważne, dałem sobie czas na zweryfikowanie tych założeń, gdyż potwierdzenie lub zaprzeczenie mojego story musiało potrwać kilka kwartałów. Na szczęście dzisiaj kurs jest zdecydowanie powyżej tych 20 zł, po które kupowałem akcje.

Innego rodzaju story inwestycyjne narysowałem dwukrotnie przed spółką Text.

Z bólem serca sprzedałem dziś LiveChat. Cały weekend myślałem, jakie czynniki wzrostu miałyby uzasadniać obecną wycenę w perspektywie 2-4 kwartałów i wielu nie znalazłem. A powodów do obaw znalazłem kilka. Ale jestem pewien, że za jakiś czas spółka wróci do portfela :)
— Radosław Chodkowski (@RChodkowski) August 28, 2023

W sierpniu 2023r. sprzedałem akcje spodziewając się pogorszenia wyników, negatywnego zaskoczenia związanego ze zmianą metodologii obliczania przychodów oraz rozczarowania brakiem wzrostu wskaźnika MRR. W mojej ówczesnej ocenie kurs był zbyt wysoko i moje story inwestycyjne zakładało, że notowania spadną.

Jednak w lutym postanowiłem ponownie kupić akcje spółki Text.

Po tym, jak w sierpniu sprzedałem akcje Text po 136 zł, udało się odkupić je wczoraj i dziś po 98 zł. I to 2x większy pakiet.

Jak śpiewał klasyk, taniej kupię drożej sprzedam, to wódki się też napiję 🤪

🧵poniżej@rditrych, ciekaw jestem Twojego zdaniahttps://t.co/bE2CVsNims
— Radosław Chodkowski (@RChodkowski) February 14, 2024

I tu story było przeciwne. Kurs spadł, wycena stała się bardziej atrakcyjna, zmiana metodologii liczenia przychodów zaczęła wspierać wyniki, a do tego spółka zapowiedziała wprowadzenie nowych produktów w 2024 roku. Czy i ta moja decyzja okaże się słuszna, przyszłość pokaże.

Zmiana profilu spółki z perspektywy inwestora

Story inwestycyjne ma swoje konkretne założenia, a jednym z podstawowych, w mojej ocenie, jest niezmienność profilu spółki. O ile oczywiście zmiana profilu spółki nie jest fundamentem całego story, co również się zdarza.

W ostatnich miesiącach dwukrotnie zdarzyło mi się sprzedać akcje spółki właśnie z tego powodu, że w mojej ocenie zmianie uległ jej profil inwestycyjny.

Pierwsza sprzedaż dotyczyła akcji Vigo Photonics. Spółkę posiadałem w portfelu jako walor technologiczny, rozwijający się, ale równocześnie poprawiający wyniki finansowe. I właśnie tak postrzegałem jej profil inwestycyjny.

Jednak spółka zdecydowała się na przyspieszenie rozwoju poprzez ambitny plan inwestycyjny z horyzontem do 2026 roku. Szczegóły widać we fragmencie raportu za Q3 2023:

Jak więc widzimy, spółka postanowiła mocno przyspieszyć, poświęcając po drodze bieżące wyniki finansowe. Co więcej, walne zgromadzenie przegłosowało podwyższenie kapitału zakładowego o 20% w drodze emisji akcji.

Spółka zmieniła więc w mojej ocenie profil inwestycyjny zmieniając się w spółkę niespodziankę. Teraz mamy kosztowny proces inwestycyjny, którego rezultaty (pozytywne lub nie) poznamy dopiero za dwa lata. I z tego właśnie względu zdecydowałem się sprzedać walor z portfela.

Drugą spółką o podobnej zmianie i podobnym powodzie sprzedaży jest XTPL. Całość opisałem w tekście na blogu:

Przeczytaj: Dlaczego sprzedałem akcje XTPL - case study

Tu również jednym z powodów okazała się emisja akcji i kosztowny program inwestycyjny, którego efekty poznamy za jakiś czas. A więc ze spółki, która rozwija się i zaczyna generować zyski, mamy spółkę, która zdecydowała się znów wejść w obszar strat, aby wypracować sobie lepszą pozycję w przyszłości. I to również sprawiło, że profil spółki niespodzianki przestał zasługiwać na miejsce w moim portfelu.

I co ważne, nie jest tak, że krytykuję powyższe spółki za ruchy, które wykonują. W końcu celem każdego inwestora, a w szczególności głównych akcjonariuszy, jest długoterminowe budowanie wartości spółki. I czasami wymaga to ucieczki do przodu, aby przenieść spółkę na wyższy poziom, nawet kosztem wzrostu kosztów i pogorszenia wyników.

Jednak zmiana profilu spółki sprawia, że nie do końca przystaje ona do mojego portfela inwestycyjnego. I właśnie z tego powodu pozbyłem się obu powyższych spółek. Zwyczajnie nie chcę eksponować się na ryzyko niespodzianki, że za jakiś czas poniesione koszty mogą nie przynieść zakładanych owoców.

Kino Polska i story inwestycyjne z profilem spółki w tle

Pod koniec 2023 roku kupiłem akcje spółki Kino Polska. Jest to spółka z branży mediowej, a przede wszystkim telewizyjnej.

Spółka nie rozwija się szczególnie szybko, ale wraz z domknięciem procesu refarmingu spodziewałem się poprawy wyników od pierwszego kwartału 2024 roku. Pośród innych elementów mojej tezy inwestycyjnej na spółkę był przepływ widzów od TVP w kierunku kanałów filmowych grupy, spadek kosztów nabycia contentu oraz wzrost kanału internetowego.

Jeżeli nie znacie spółki bliżej zachęcam do obejrzenia świetnej analizy autorstwa Przemka Staniszewskiego. Dzięki niej zdecydowanie bardziej zrozumiałe będą moje powody zarówno wejścia w spółkę, jak również późniejszych ruchów i planów.

Profil spółki był następujący: spółka dywidendowa, która w ostatnich latach spłaciła całość zadłużenia. Może nie rośnie szybko, ale stabilnie poprawia wyniki i idzie do przodu. Ostatnie wydarzenia (wejście do grupy Canal+, refarming, zmiany w TVP) mogły stać się czynnikiem, który przełoży się na poprawę wyników. Dywidendowa krowa, której potencjał znacząco w ostatnich latach wzrósł. Bardzo niska wycena, na poziomie C/Z=5 i EV/EBITDA=2.

Powiem szczerze, że nie spodziewałem się znaczącego wzrostu ceny. Żadnego podwojenia kursu, raczej wzrost o 30-50% do drugiej połowy 2024 roku. Trzeba mieć świadomość, że spółka cały czas bardzo mocno stoi na swojej nodze telewizyjnej, który to rynek każdego roku traci na znaczeniu na rzecz Internetu. Moja teza inwestycyjna zakładała więc umiarkowany wzrost kursu oraz istotny wzrost dywidendy wypłacanej akcjonariuszom. Przy wypłacie 100% zysku spółka mogłaby spłacić się z samych dywidend w horyzoncie 5 lat.

Momentem, który znacząco zmienił moje view na spółkę okazały się ostatnie wyniki finansowe. I co ważne, nie chodzi tu o żadną pozycję z obszaru rachunku zysków i strat, gdyż jak zaznaczyłem, moja teza inwestycyjna miałaby się zacząć weryfikować dopiero od Q1 2024.

Tym, co przykuło moją uwagę są aktywa obrotowe, a konkretnie poziom gotówki. Spójrzmy, jak to wygląda w tabelkach:

źródło: Biznesradar.pl

Zwróćmy uwagę, że jeszcze do Q1 2023 na inwestycje krótkoterminowe składały się głównie środki pieniężne. Mówiąc wprost, gotówka to gotówka i nie trzeba było się w tę pozycję za bardzo zagłębiać.

Tymczasem od Q2 2023 zaczyna pojawiać się różnica pomiędzy saldem inwestycji krótkoterminowych, a poziomem środków pieniężnych. Na koniec roku różnica ta sięgała ok. 37 mln zł. Cóż to za pozycja?

Odpowiedź znajdujemy na 35 stronie rocznego sprawozdania finansowego w pozycji dotyczącej transakcji z jednostkami powiązanymi. I widzimy tu potwierdzenie, że Kino Polska udzieliła prawie 37 mln pożyczek SPI International, czyli swojemu głównemu akcjonariuszowi (Canal+).

Zapewne nie bez powodu występuje zbieżność dat, gdyż pożyczki zaczęły się pojawiać w wynikach Q2, a w połowie roku Canal+ w pełni stał się większościowym akcjonariuszem spółki (czemu towarzyszyła wymiana zarządu i rady nadzorczej).

I ten właśnie czynnik sprawił, że zmieniła się cała moja teza inwestycyjna na spółkę, a w konsekwencji, sprzedałem wszystkie posiadane akcje. Odczytuję bowiem ten sygnał jako znak, że Kino Polska owszem, zostanie dojną krową, ale dla głównego akcjonariusza, a nie dla akcjonariuszy mniejszościowych. Nawet nie sprawdzam, na jakich warunkach udzielane są te pożyczki, gdyż rosnąca z kwartału na kwartał ich skala może sugerować, że ewentualne zyski i tak zostaną pożyczone głównemu akcjonariuszowi.

Oprocentowanie pożyczek doczytał Przemek Staniszewski i podzielił się nim w swojej wczorajszej analizie spółki. Jest ona dostępna dla posiadaczy abonamentu w serwisie StockWatch. Jeżeli chcecie otrzymać zniżkę na swój pierwszy abonament, skorzystajcie z kodu HUMANISTA. Ja sam zaglądam tam już od wielu lat.

Tak więc profil spółki w mojej ocenie uległ zmianie. Spodziewałem się dwóch czynników kreujących wartość dla akcjonariuszy: umiarkowanego wzrostu kursu oraz tłustych dywidend. Na chwilę obecną wygląda na to, ze tłustych dywidend raczej nie będzie, a to z kolei może przełożyć się na negatywną ocenę owej zmiany przez inwestorów, a co za tym idzie, również spadków na kursie. Patrząc przez pryzmat innej spółki z polskiego rynku, Dębicy, widzimy że pożyczki do głównego akcjonariusza mogą przyjąć niemal monstrualną skalę.

Pomniejszym elementem była marcowy spadek oglądalności kanałów z grupy. Nie był on jednak elementem przesądzającym, gdyż zarówno styczeń, jak i luty przyniosły poprawę w ujęciu rocznym.

Oczywiście w dniu dzisiejszym nie wiemy jeszcze, jaka będzie polityka dywidendowa nowego właściciela. Wypłaty za ostatnie lata wahały się w okolicach 15-20% zysku, więc teoretycznie można by było zaczekać na rekomendację zarządu oraz na uchwałę walnego zgromadzenia. Jednak uznałem, że dotychczasowe sygnały widoczne w bilansie wyraźnie sugerują kierunek, w którym podąży gotówka ze spółki.

Podsumowanie

Mam nadzieję, że dzisiejszym tekstem pokazałem, w jaki sposób buduję sobie w głowie profil spółki. Jak klasyfikuję czynniki wartości dla mnie, jako akcjonariusza oraz jak buduję story inwestycyjne. Pokazałem również, jak potrafi się zmienić profil spółki oraz story inwestycyjne, co bardzo często prowadzi do decyzji o sprzedaży akcji.

Tym razem transakcja dała bardzo niewielki zysk, w zasadzie w okolicach zera. Jednak trzeba pamiętać, że równie istotne co generowanie zysków jest unikanie strat. A z mojego subiektywnego punktu widzenia, ważne jest również, aby czuć się dobrze z posiadanymi spółkami i widzieć w nich czynniki sprzyjające generowaniu wartości.

Jeżeli chcecie w przyszłości czytać podobne teksty jak ten dzisiejszy, zapraszam do zapisania się na newsletter.

Przekuwanie intuicji w pomysły inwestycyjne

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 21 Mar 2024 16:25:00 +0000

Mówi się, że w inwestowaniu podstawą jest plan i strategia. To prawda, ale w moim inwestowaniu bardzo dużą rolę odgrywa intuicja. Dzisiaj pokażę, jak przekuwam przeczucia w konkretne i przemyślane decyzje inwestycyjne.

Tematyka, którą dzisiaj poruszę jest bardzo subiektywna. Każdy posiada nieco inne doświadczenie, przemyślenia i preferencje inwestycyjne, więc intuicja osoby początkującej z pewnością będzie się charakteryzowała inną skutecznością niż intuicja doświadczonego inwestora.

Niezależnie jednak od naszego punktu startowego, dobry warsztat może pozwolić na wyciągnięcie dodatkowej wartości z pomysłów, na które wpadamy niejako przypadkowo.

Jak pewnie wyczytaliście w moich ostatnich artykułach, wiele decyzji inwestycyjnych jest u mnie podyktowanych intuicją. A konkretnie rozpoczyna się od intuicji lub przeczucia, które następnie przechodzą przez fazę analityczną i kończą się podjęciem decyzji inwestycyjnej. Lub kończą się niczym.

Faza I - intuicja

Każdy z nas bazuje na innych doświadczeniach, innym bagażu, który niesie przez życie i innej wiedzy wyniesionej z aktywności zawodowej lub poprzednich transakcji. Mamy również inne preferencje w zakresie ryzyka, budowy portfela czy branż, które chcemy dorzucać do naszego portfela.

Lubimy podążać za kierunkami, w których w przeszłości odnosiliśmy sukcesy. Jeżeli dobrze nam szło w analizie spółek deweloperskich, naturalnym jest, że częściej przyglądamy się deweloperom. Inni preferują biotechnologię, jeszcze inni spółki informatyczne. I w tym właśnie obszarze kształci się i trenuje nasza intuicja, aby z czasem stawać się coraz lepszą.

W tym momencie warto zaznaczyć, że mianem intuicji można określać szerzej wszystkie pomysły inwestycyjne. Coś, co pcha nas do konkretnej spółki lub przeciwnie, sugeruje nam, że kurs danej spółki będzie spadał.

Po pierwsze, intuicja w wypadku kupowania spółek, których nie mamy jeszcze w portfelu i ich nie znamy. W tym wypadku intuicja działa najsłabiej, gdyż nie znamy biznesu i nie mamy jeszcze wielu punktów odniesienia. Może nam się wydawać, że dana spółka lub branża jest ciekawa i ma przed sobą dobre perspektywy, ale z doświadczenia wiem, że tego rodzaju intuicja u mnie myli się najczęściej.

Dlatego ważniejszy od intuicji jest tu cały proces analityczny. Poznawanie biznesu, rozumienie na czym spółka zarabia i jak, jakie ma przed sobą perspektywy itp. W moim wypadku pierwszym krokiem jest lektura ostatniego raportu rocznego, wszystkich raportów bieżących w okresie ostatnich 12 miesięcy oraz najświeższego raportu okresowego. Następnie sporządzam dla spółki arkusz w excelu, gdzie gromadzę wiedzę i notatki dotyczące danego podmiotu.

Przeczytaj: Ile tabelek sporządzasz dla swoich spółek?

W wielu wypadkach warto cofnąć się z lekturą raportów okresowych dalej niż o 12 miesięcy. Świetnym tego przykładem jest spółka Eurotax, która w grudniu 2023 poinformowała o wynikach kontroli ZUSowskiej, w wyniku której wyniku 4 kwartału 2023 obciążą zaległe składki w wysokości ok. 700 tys. zł. Przy kwartalnym zysku na sprzedaży w wysokości 2 mln zł jest to niebagatelna kwota. Jednak żeby odszukać poprzedni raport bieżący na temat tej sytuacji trzeba by się było cofnąć aż do maja 2020 roku.

Tak więc w wypadku kupowania nowych spółek intuicja ustępuje często warsztatowi.

Nieco inaczej ma się intuicja w wypadku spółek, które już posiadamy w naszym portfelu, najlepiej przez okres roku lub dłużej. Wtedy mamy już zdecydowanie lepsze czucie danej spółki, gdyż przeczytaliśmy ileś raportów okresowych, obejrzeliśmy ileś konferencji i wywiadów z zarządem spółki, a przede wszystkim godzinami gromadziliśmy doświadczenie i przemyślenia związane z tym walorem. Dzięki temu o wiele łatwiej jest nam podejmować decyzje i intuicja działa tu zdecydowanie lepiej.

Można powiedzieć, że posiadamy już zbudowany fundament, na którym opieramy tylko finalne, najbardziej subtelne decyzje.

Przykładem może być moja ostatnia sprzedaż Ambry z portfela.

Przeczytaj: Ryzykowny ruch - sprzedałem Ambrę z portfela

W tym wypadku widziałem już, czym się spółka zajmuje, jakie ma długookresowe tempo wzrostu oraz jaką sezonowością wyników się charakteryzuje.

Kiedy więc zapoznałem się z istotnie słabszymi wynikami r/r, które pogarszały się już drugi kwartał z rzędu i zobaczyłem jednocześnie kurs oraz mnożniki na historycznych maksimach, uznałem, że coś tu nie gra. Miałem tu krótki moment oświecenia, że być może rynek się myli, że być może zakłada optymistyczny scenariusz, który w świetle opublikowanych wyników się nie sprawdza, a na jego potwierdzenie będziemy musieli zaczekać do 3-4 kwartału 2024.

Tego rodzaju przeczucie, potwierdzone następnie analizą, doprowadziło do podjęcia decyzji o sprzedaży akcji. Na tę chwilę nie oceniam prawidłowości tej decyzji, gdyż jest na to nieco za wcześnie.

Podobnie kształtują się u mnie decyzje dotyczące tego, że posiadana spółka wydaje mi się fundamentalnie tania. Oczywiście określenie "fundamentalnie tania" można odnosić do bardzo konkretnej analizy finansowej opartej na modelu wyceny, ale w moim wypadku również istnieje tu duży komponent intuicji.

Zazwyczaj ma to miejsce w sytuacji, gdy posiadam jakieś akcje z zamiarem ich trzymania przez dłuższy czas, a kurs spada z powodu jakiegoś cyklicznego spowolnienia. Jeżeli spółka ma zdrowy bilans, zdrowe przychody i długoterminowo widzę przed nią dobre perspektywy, tego rodzaju spojrzenie pomaga mi powiększyć posiadaną pozycję, nawet w sytuacji, kiedy aktualnie jest ona pod wodą.

Przykład takiego podejścia zaprezentowałem kilka lat temu na iFirmie.

Przeczytaj: iFirma: -50% i co dalej?

Tam też wszystko wydawało się być na swoim miejscu, a jednak rynek mocno przeceniał spółkę. Na szczęście dla mnie, intuicja i analiza pomogły mi utrzymać akcje w portfelu i nawet powiększyć posiadaną pozycję.

Faza II - analiza

Jak wskazałem wcześniej, intuicja jest najczęściej jedynie sygnałem, aby podążyć za jakimś tematem i gruntowniej go zbadać. Przewagą doświadczonych inwestorów jest właśnie umiejętność zaufania intuicji i pochylenie się nad konkretnym tematem inwestycyjnym zamiast go odpuścić. To właśnie od wyników takiej analizy zależeć powinna podjęta decyzja.

Pierwszym krokiem takiej analizy jest zawsze lektura raportów, o której pisałem wcześniej oraz sporządzenie arkusza dla spółki. Jeżeli spółkę posiadamy już w portfelu, punkt ten mamy w zasadzie za sobą.

Celem ćwiczenia jest odpowiednie zrozumienie czynników determinujących zarówno wyniki finansowe i ich uwarunkowania, jak również wycenę spółki (i jej notowania).

Ta umiejętność oceny w co gra rynek jest tu bardzo ważnym elementem. Nie jest tajemnicą, że w wypadku spółek deweloperskich ważniejsze od bieżących wyników są podpisane umowy rezerwacyjne i deweloperskie. Spółki księgują przychody dopiero w momencie przekazania kluczy, ale jest to finalny element całego procesu. Trzeba więc wiedzieć, które dane są ważniejsze i na które dane patrzy rynek.

Inaczej wygląda sytuacja np. na spółce Mobruk, które realizuje aktualnie bardzo duży proces inwestycyjny oraz integruje zrealizowaną akwizycję. Mało kto więc patrzy na wyniki 4 kwartału 2023, a każdy wybiega wzrokiem w kierunku roku 2024 i 2025. Podobnie ma się sytuacja spółki XTPL, również realizującej proces inwestycyjny. Gra nie toczy się o to, ile modułów drukujących spółka sprzeda w 1 kwartale 2024, lecz o to, kiedy (i czy) pojawi się pierwsze wdrożenie przemysłowe.

Tak więc zrozumienie tego, czym kieruje się rynek jest tu kluczowe. Dzięki temu jesteśmy w stanie odnieść obecne zachowanie ceny (czyli rynkową ocenę przyszłości) do naszej oceny przyszłości. I jeżeli pojawia się tu jakaś rozbieżność, trzeba odnaleźć jej przyczyny.

Kiedy już wiemy, jak działa spółka, jakie ma bieżące wyniki finansowe, czego spodziewamy się na przyszłość oraz co naszym zdaniem "gra" obecnie rynek, czas wyrobić sobie opinię inwestycyjną.

W moim wypadku odbywa się to często metodą "adwokata diabła". Jeżeli posiadam aktualnie akcje, próbuję wymyślić przynajmniej kilka powodów, dla których kurs akcji miałby w najbliższym czasie spadać. Otrzymane rezultaty konfrontuję z tezą przeciwną, dlaczego kurs miałby jednak rosnąć.

Rzadko zdarza się, żeby z tak powstałej konfrontacji faktów i opinii wyłaniał się stuprocentowo jednolity obraz. W wypadku najbardziej skrajnych scenariuszy, kiedy przewaga w jedną stronę jest największa, przyjmuje to proporcję 8:2. Nigdy nie zdarza się scenariusz 10:0, gdzie miałbym teoretycznie pełne przekonanie o danym kierunku.

Podobnie ma się sprawa z poszukiwaniem nowych spółek. Jeżeli 8 argumentów przemawia za nabyciem akcji, przynajmniej 2 argumenty są przeciw. Najczęściej mają one postać ryzyk lub niepewności, które mogą się zmaterializować. I bardzo ważne jest, żeby zrozumieć, że zawsze takie niepewności będą obecne. Jest to część procesu inwestycyjnego, gdzie ponosimy ryzyko. Naszą rolą jest odpowiednio tym zarządzać w długim horyzoncie.

Faza III - decyzja

I na końcu przychodzi faza decyzji inwestycyjnej, czyli przekucia naszej intuicji i konkretnej analizy na działania, które mogą przynieść nam zysk lub stratę.

Zazwyczaj decyzje są zgodne z poprzedzającą je analizą, ale nie zawsze tak jest. Dlatego napiszę o wyjątkach, gdyż są one ciekawsze.

Po pierwsze, możemy chcieć utrzymać spółkę w portfelu nawet mimo przekonania, że przed walorem trudniejszy okres.

W moim wypadku jest tak z Budimexem. Uważam obecną wycenę za wygórowaną, nie spodziewam się, żeby spółka tempem poprawy wyników sprostała mnożnikom, po których jest dziś notowana i dopuszczam wystąpienie pokaźnej nawet korekty. Ale mimo tego zostawiam spółkę w portfelu, bo podoba mi się to, jak jest zarządzana i chcę z nią zostać na dłużej. Sprzedaż rodzi to ryzyko, że być może nie odnowię posiadanej pozycji i tym samym na stałe wypadnę z akcjonariatu.

Drugim przykładem jest sytuacja, kiedy mamy pomysł, ale nie mamy go jak zrealizować. Jeżeli spodziewamy się spadku cen akcji danej spółki, ale nie mamy narzędzia, żeby na ten spadek zagrać, mamy związane ręce. Analiza jest dobra, ale nie do praktycznego wdrożenia dla inwestora indywidualnego. Być może korzyści przyniesie ona za kilka kwartałów, kiedy spółka się przeceni, a cena wyda nam się atrakcyjna do kupna.

Trzecim przykładem jest sytuacja wynikająca z uwarunkowań naszego portfela inwestycyjnego. Być może mamy walor, który uznajemy za dobry i długoterminowo nawet bylibyśmy okej z tym, że jego cena nieco spadnie, ale decydujemy się na sprzedaż, gdyż trafia nam się inna, potencjalnie lepsza inwestycja. Lub gdy wielkość pozycji nie przystaje do naszych preferencji w aktualnym momencie i chcemy zredukować pozycję zbyt wielką lub zlikwidować pozycję zbyt małą, żeby sobie nią już głowy nie zawracać. Czasami również takie powody determinują nasze decyzje inwestycyjne.

Przeczucia są ważne

Tak więc podążanie za przeczuciami na rynku ma sens, o ile w pierwszej kolejności następuje analiza sytuacji danego waloru, a dopiero później złożenie zlecenia na rynek. Jedne z moich najlepszych decyzji inwestycyjnych, czy to o zakupie akcji, o utrzymaniu ich w portfelu mimo wzrostów lub spadków, czy to o sprzedaży wynikały z intuicji. Z czegoś, co na początku przyjmuje postać pomysłu lub dyskomfortu, a z czasem zamienia się w całkiem rozbudowany powód do podjęcia danej decyzji.

Nie każdy ma miejsce na intuicję w swoim portfelu. U mnie z pewnością pomaga doświadczenie, ale pomaga również fakt, że większość pozycji nie ma przypisanego horyzontu czasowego. Czyli nie mam tak, że jakieś spółki chcę trzymać przez dekady pozostając ślepym na to, co się z nimi będzie działo. Nie jestem również nastawiony na sprzedaż od razu, jak tylko wyczerpią się spodziewane przeze mnie czynniki wzrostowe lub gdy spółka aktualnie jest zbyt droga, jak na to, co za sobą niesie. Pozwala mi to w miarę elastycznie podejmować decyzje o losach danych akcji, jeżeli akurat spodziewam się, że ich losy potoczą się w konkretnym kierunku.

W kolejnym tekście opiszę pomysł inwestycyjny, który kiełkuje w mojej głowie. Jeszcze nie wiem, czy go zrealizuję, ale chcę pokazać, jak to w moim wypadku wygląda.

Blaski i cienie inwestowania na New Connect

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 07 Mar 2024 08:38:00 +0000

Przez wiele lat omijałem rynek New Connect szerokim łukiem. Wychodziłem z założenia, że proporcja spółek nieciekawych do ciekawych jest na tyle nieatrakcyjna, że nie warto tracić czasu na odsiewanie tych interesujących walorów. Od pewnego czasu myślę nieco inaczej i postanowiłem dzisiaj napisać zarówno o blaskach, jak i o cieniach tego rynku.

Rynek New Connect gromadzi ok. 360 spółek, a więc całkiem dużo. Nic więc dziwnego, że dla wielu inwestorów decyzja o rozszerzeniu swojego zainteresowania na rynek NC jest kluczowa, gdyż tym samym dokładamy sobie drugie razy tyle roboty w poszukiwaniu interesujących walorów. I to niezależnie od tego, czy preferujemy analizę techniczną, czy może analizę fundamentalną, choć oczywiście w tym ostatnim wypadku pracy nad poszczególną spółką wykonuje się dużo więcej.

Ja sam przez długi czas ignorowałem ten rynek właśnie z powodu nakładów czasowych, które trzeba by było ponieść, żeby przegrzebywać się tam przez spółki. Zwyczajnie uznałem, że nie warto. A wybuchające regularnie aferki z zawieszeniem notowań, dziwnymi wybiciami kursu, brakami raportów okresowych tylko potęgowały (i potęgują nadal) wrażenie, że rynek NC jest siedliskiem zła, chaosu i ogólnie pułapką na inwestorów.

Ale z drugiej strony musimy przyznać, że wiele spółek, które znamy dzisiaj jako skuteczne, zyskowne i renomowane biznesy, również zaczynało na "małej giełdzie". A więc są tam również przyzwoicie prowadzone spółki, którymi być może warto zainteresować się na wcześniejszym etapie. Wiąże się to oczywiście z większymi ryzykami, ale i sama nagroda jest proporcjonalnie większa.

Dlaczego ja sam zainteresowałem się rynkiem New Connect

Poszukiwanie zdrowych, obiecujących spółek na wcześniejszym etapie rozwoju było głównym powodem, dla którego zdecydowałem się wejść na ten rynek. Mówiąc wprost, uznałem że warto jest przegrzebać się przez różne nieciekawe walory, żeby wyłapać te ciekawe.

Oczywiście rynek NC ma swoją specyfikę. Wiele spółek znajduje się tam na dużo wcześniejszym etapie rozwoju, więc nie znajdziemy tam najpewniej lidera rynku w jakiejś kategorii lub dywidendowego arystokraty. Ale jeżeli spółka posiada dobry produkt, zdrowy bilans i odpowiednio wysokie tempo wzrostu, może przynieść nam zyski idące w setki procent na przestrzeni kilku lat.

Z tym wcześniejszym etapem rozwoju idą kompromisy, na które musimy się zgodzić. Jeżeli preferujemy spółki o bardzo bezpiecznym bilansie, z pewnością znajdziemy ich tu mniej. A więc ja sam nie rezygnuję z zasady, że inwestuję przede wszystkim w "producentów gotówki", ale nie są to już spółki, które śpią na gotówce. Najczęściej w bilansach jest widoczny również wyższy poziom zadłużenia niż bym to preferował w spółkach z głównego rynku. Ma to oczywiście związek z wcześniejszym etapem rozwoju, na jakim się owe spółki znajdują.

Ale na rynku New Connect znajdziemy również podmioty, które notowane są od wielu lat, często od ponad dekady. I tak sobie one istnieją i rosną, niemal zupełnie poza zainteresowaniem szerszej publiczności.

źródło: biznesradar.pl

Przykładem takiej spółki może być Internet Union, czyli dolnośląska spółka świadcząca usługi internetowe we Wrocławiu i okolicznych miejscowościach. Spółka notowana jest od wielu lat, jej przychody rosną o kilkanaście procent rocznie i idą za tym również zyski.

Niestety dużym problemem w spółce jest brak płynności akcji. Przy kapitalizacji 50 mln zł, aż 90% akcji znajduje się w rękach prezesa. Oznacza to, że wartość akcji w wolnym obrocie jest niższa niż 5 mln zł i to niestety widać w arkuszu. Tym, co dodatkowo mnie zniechęciło od inwestycji w te akcje jest fakt, że dużą część wypracowanej gotówki spółka musi natychmiast reinwestować w dalszą rozbudowę sieci. A więc jest to dość kapitałochłonny biznes.

źródło: biznesradar.pl

Innym przykładem spółki z rynku NC może być Eco5Tech, czyli warszawska firma świadcząca usługi projektowe oraz nadzoru nad inwestycjami. Widzimy, że przychody rosną tu w tempie przekraczającym 25% rocznie, ale nie idzie za tym wzrost zysków.

Kurs również nie wygląda szczególnie atrakcyjnie, gdyż wyszedł ostatnio na dwuletnie minima. Stanowi to reakcję rynku na bardzo mocny wzrost kosztów w Q4 2023, który przełożył się na wypracowanie straty na wszystkich głównych poziomach rachunku wyników.

Ale rosnące przychody (w Q4 rekordowe) pokazują, że coś z tej spółki jeszcze może w przyszłości być. Z mojego punktu widzenia ważne jest, żeby Eco5Tech zaczęło zarabiać na czymś więcej niż dzisiaj. Bo obecnie jest to zwykłe biuro projektowe.

źródło: biznesradar.pl

Trzecim przykładem spółki z New Connect jest Logintrade. Zajmuje się ona tworzeniem platform zakupowo-przetargowych oferowanych dużym firmom oraz podmiotom administracji publicznej. Nową gałęzią działalności, mogącą jeszcze zwiększyć tempo wzrostu jest platforma do handlu odpadami (Salewaste.pl).

Od lat spółka rośnie na przychodach, ale w 2023 roku ładnie zyskała również w obszarze zysków. Zyski te wzrosły w minionym roku o 30-50% r/r, zależnie od tego, na jaką miarę patrzymy. Dodatkowo spółka w zasadzie nie ma zadłużenia i na koniec roku wykazała rekordowy poziom gotówki.

Jak widać na wykresie, również sentyment inwestorów podąża za poprawiającymi się wynikami, a kurs znajduje się na historycznych maksimach. Z wymienionych dzisiaj trzech spółek, posiadam właśnie akcje Logintrade.

Tak więc na rynku New Connect znajdziemy wiele interesujących spółek. Interesujących już teraz lub dopiero mających szansę na poprawę wyników i zyskanie wzrostu wyceny. Dlaczego zatem inwestowanie na rynku NC jest tak mało popularne?

Wyzwania w inwestowaniu na New Connect

Co do zasady prawdą jest to, co mówią o tym rynku. Że jest na nim mnóstwo dziadostwa, podmiotów których jedynym celem wejścia na giełdę było zgarnięcie pieniędzy od inwestorów. Wiele projektów zostało następnie porzuconych, przeszło duże pivoty lub ogólnie mówiąc nie dowiozło obietnic.

A więc dużą rolą inwestora jest wstępne odsianie spółek, które go nie interesują. Oczywiście istnieje szansa, że jakiś podmiot jedzie dzisiaj na dużej stracie i potrzebuje finansowania zewnętrznego, ale w pewnym momencie opracuje cudowny lek, udaną grę lub inny produkt, a jego notowania wystrzelą. Ale podstawowa umiejętność inwestowania na NC to umiejętność filtrowania i odsiewania spółek.

I temu właśnie tematowi poświęcę nagranie, które ukaże się niebawem na moim kanale YouTube. Pokażę, jak ja sam szukam spółek na rynku New Connect, jak dobieram parametry i zawężam kryteria poszukiwania, aby skupić się na pogłębionej analizie jedynie wybranego kręgu walorów.

Drugim wyzwaniem jest mniej wymagający standard raportowania. Na rynku głównym raporty kwartalne potrafią dobijać do stu stron, zawierając bardzo szerokie i dokładne informacje na temat spółki. W wypadku rynku NC raporty kwartalne potrafią liczyć 15 stron, z czego połowę stanowią ogólne formułki i strony tytułowe, które zazwyczaj tylko przebiegamy wzrokiem.

W takiej sytuacji wyzwaniem staje się odpowiednie poznanie i analiza spółki. A przecież rynek NC jest zdecydowanie słabiej pokrywany analitycznie, więc niewiele jest (lub nie ma wcale) źródeł zewnętrznych, potrafiących przybliżyć nam biznes spółki i to, jak ona dokładnie zarabia pieniądze.

Podobnie ma się sprawa z komentarzami zarządu do wyników. Czasem trafi się wnikliwy komentarz pokazujący, jakie czynniki wpłynęły na spółkę w danym kwartale, a czasem tylko lakoniczne zdanie, że zysk netto spadł, bo wzrosły koszty. Nie ułatwia to z pewnością analizy, zwłaszcza że aspekt relacji inwestorskich często kuleje. Nie zawsze wynika to z winy spółki. Zwyczajnie w podmiocie, który zatrudnia niekiedy kilkanaście osób wygospodarowanie zasobów na IR jest trudne. Ale braku odpowiedzi na maila wysyłanego na adres IR spółki już nie umiem wytłumaczyć, a zdarza się to bardzo często.

Trzecia kwestia to płynność waloru. Pokazałem wcześniej, że zdarzają się spółki, gdzie wartość akcji w wolnym obrocie opiewa na kilka milionów złotych. Można z łatwością znaleźć podmioty, gdzie wartość ta bliska jest miliona złotych. A zatem nic dziwnego, że w arkuszu hula wiatr, a otwarcie pozycji bywa kłopotliwe. Niestety jeszcze bardziej kłopotliwe bywa zamknięcie pozycji, jeżeli spółka poda jakieś słabe dane. Wtedy chcąc zrealizować nawet niewielkie zlecenie, rzędu kilku tysięcy złotych, możemy przesunąć rynek o 10% lub więcej. Jako ciekawostka, jedna z posiadanych przeze mnie w portfelu spółek z NC posiada średniosesyjny obrót na poziomie 2000 zł. To mówi samo za siebie.

Ale nawet ostrożne ruchy w spokojnych warunkach rynkowych wymagają od inwestora nieco więcej. Warto mieć dostęp do pełnego arkusza zleceń lub przynajmniej do 5 najlepszych ofert. Dzięki temu jesteśmy w stanie lepiej plasować nasze pozycje na rynku, widząc dokładnie, gdzie możemy liczyć na większe zlecenie z przeciwnej strony. Ale niestety wyższe koszty poślizgów i spreadów są faktem, który musimy wkalkulować w nasz system inwestycyjny.

I z powyższego wynika największa moim zdaniem słabość rynku NC: bardzo trudno jest dobrym spółkom poderwać się do lotu. Na rynku głównym, jeżeli spółka zaczyna poprawiać swoje wyniki finansowe, inwestorzy to dostrzegają i kupują akcje. Wchodzą inwestorzy indywidualni, wchodzą inwestorzy instytucjonalni i jeżeli spółka nadal ma dobre perspektywy, mnożniki się zwiększają. Spółka, która była notowana przy C/Z=6 może po roku być notowana po C/Z=18. Obie te wartości mieszczą się w zakresie typowych wahań na giełdzie i nie są poziomami ekstremalnymi. A z punktu widzenia wyceny mamy trzykrotny wzrost wartości. Jeżeli idzie za nim poprawa wyniku, np. dwukrotna, inwestor może powiększyć swój kapitał sześciokrotnie na tej jednej pozycji.

Na rynku NC często jednak jest tak, że nie występuje efekt windy na mnożnikach. Spółka przed poprawą wyników była notowana po C/Z=6 i po poprawie wyników jest notowana z tym samym mnożnikiem. Owszem, dzięki wzrostowi zysku jest to wycena wyższa, ale jednak nie ma tej premii, którą dają inwestorzy kupujący walor.

Powód jest ten sam: niska płynność i fakt, że spółka jest notowana na NC. Z tego względu dla wielu inwestorów indywidualnych oraz zdecydowanej większości inwestorów instytucjonalnych spółka jest nieinwestowalna. Nawet jeżeli zauważą oni poprawę wyników, nie zdecydują się na zakup akcji. A dzięki temu cena nie wzrośnie tak, jakby to mogło mieć miejsce przy wyższej wycenie i notowaniu na głównym parkiecie.

Oczywiście nie jest tak zawsze. Jeżeli spółce uda się przełamać tę barierę "nieinwestowalności", powstałe w ten sposób hossy bywają bardzo znaczące. Również stoi za tym niewielka płynność i niewielka wartość akcji w wolnym obrocie. A więc jeżeli już szersze grono inwestorów zaczyna wchodzić w dany walor, zmiany na kursie bywają bardzo znaczące.

Często za taką popularyzacją spółek stoją różnego rodzaju portale analityczne, gdzie omawiane są raporty okresowe. Jeżeli osoba z autorytetem wypowie się pozytywnie o jakiejś spółce, widzi to cała społeczność zgrupowana na danym forum czy grupie inwestycyjnej, co zdecydowanie sprzyja przełamaniu granicy pomiędzy inwestowalnością a nieinwestowalnością. A wtedy na kursie mogą dziać się dziwne rzeczy.

A więc wchodząc na rynek NC musimy być przygotowani na to, że dobre spółki potrafią przez dłuższy czas być notowane przy relatywnie niskich mnożnikach. I możemy irytować się, że rynek nie dostrzega potencjału spółki, ale problem często tkwi w płynności papieru. Ale kiedy już rynek spółkę dostrzeże, a spółka potwierdzi wynikami finansowymi lub rozwojem produktu swój potencjał, wzrosty mogą być bardzo znaczące.

Dlaczego zatem warto interesować się rynkiem NC

Głównie dlatego, że można tam znaleźć ciekawe spółki, których rynek nie dostrzega. Małe walory mają to do siebie, że z czasem mogą stać się dużymi biznesami i przejść na główny rynek, gdzie wiele problemów związanych z "łatką NC" przestanie mieć znaczenie.

Po drugie kiedy widzę spółkę, która w 2023 roku zwiększyła przychody o 35%, zysk ze sprzedaży o 100%, a zysk netto o 50%, nie ma zadłużenia i jest przy tym notowana na C/Z=9 to w zasadzie fakt notowania na rynku New Connect jest słabym argumentem, żeby w nią nie zainwestować.

Oczywiście są ryzyka, jest wiele znaków zapytania i wcale nie jest to pewniak, jak mogłoby się to wydawać na podstawie powyższych parametrów, ale mimo wszystko wygląda to atrakcyjnie.

I dla takich i podobnych walorów warto czasem rzucić okiem na rynek NC.

Ryzykowny ruch - sprzedałem Ambrę z portfela

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Tue, 27 Feb 2024 08:21:00 +0000

W ostatnich dniach pozbyłem się z mojego portfela akcji Ambry. Wykonałem ruch, którego zupełnie nie planowałem i którego konsekwencji, przyznam szczerze, trochę się obawiam.

Ambra jest tym rodzajem spółki, który nie ekscytuje inwestorów. Brak szybkich omówień wyników, brak ognia na Twitterze, zupełny brak ekscytacji. Kiedy szukałem opinii innych inwestorów na temat opublikowanego w połowie zeszłego tygodnia raportu półrocznego, nie znalazłem tego wiele.

Mam wrażenie, że na Ambrze wszyscy inwestorzy realizują scenariusz amerykańskiej spółki dywidendowej. Tak długo, jak Ambra wypłaca regularną i rosnącą dywidendę, inwestorzy nie podejmują żadnych decyzji inwestycyjnych. Być może jedyną i najważniejszą informacją, na którą czeka rynek, jest jesienne ogłoszenie wysokości dywidendy. Czy będzie ona wyższa niż rok wcześniej i o ile.

Podobnie do przypadku Ambry podchodziłem w moim portfelu. Stabilna nudna spółka, która wypłaca rosnącą dywidendę, ale której kurs znajduje się oprócz tego w wieloletnim trendzie wzrostowym. Taki walor do zaglądania raz w roku, czy wszystko dobrze się dzieje.

I tak też było ostatnio. Kiedy w zeszły czwartek przed sesją ukazał się raport półroczny (Ambra ma przesunięty rok obrachunkowy), nawet nie pamiętam, czy do niego zajrzałem. Moją uwagę przykuła jednak wideokonferencja z udziałem zarządu, która była transmitowana na YouTube Strefy Inwestorów. Dorzuciłem ją do mojej playlisty i jadąc w piątek samochodem, odtworzyłem do posłuchania (tak konsumuję zdecydowaną większość finansowego YT, którego można przyswajać bez konieczności patrzenia na ekran). I po przesłuchaniu części już wiedziałem, że spółka w trybie pilnym trafia na mój warsztat.

Nie byłem weteranem wśród akcjonariuszy spółki. Akcje kupiłem w lipcu 2021 i na całej transakcji zarobiłem z dywidendami 57%. A więc jak na inwestycję trwającą 2,5 roku, całkiem przyjemnie.

W dzisiejszym tekście nie będę robił zaawansowanej analizy waloru. Zwrócę jedynie uwagę na aspekty, które stały się dla mnie kluczowe w procesie podejmowania decyzji.

Główne czynniki stojące za sprzedażą akcji

Ambra, z racji specyfiki prowadzonego biznesu, realizuje zdecydowaną większość wyniku w swoim drugim kwartale (kalendarzowe Q4), przez co raport półroczny jest najważniejszą lekturą dla inwestorów. Kolejnym kwartałem pod względem generowanego zysku jest kalendarzowy Q3. Opierając się na proporcjach, jakie można było zaobserwować w poprzednim roku obrotowym, wyniki pierwszego półrocza obrotowego (a konkretnie zysk ze sprzedaży) odpowiadały za ponad 80% wyniku rocznego. A więc dane, które poznaliśmy w zeszłym tygodniu są najważniejsze z punktu widzenia analizy wyniku spółki.

I dane te okazały się słabsze niż rok temu. Przychody zachowały jeszcze dodatni poziom, ale w wielu pozostałych wymiarach są już słabsze. Co ważne jest to drugi kwartał z rzędu z gorszymi wynikami rok do roku.

źródło: https://www.ambra.com.pl/relacje-inwestorskie

Myślę, że główne powody moich obaw oddaje powyższy slajd, zaczerpnięty z prezentacji wynikowej spółki.

Widzimy przychody, które w pierwszym półroczu wzrosły o zaledwie 3,8%. Widzimy zysk operacyjny niższy o 7%, zysk netto akcjonariuszy JD niższy aż o 15%. I widzimy dług netto, który wzrósł o 40%.

Są to wartości same w sobie dość krzykliwe, ale nie świadczące o tym, że sytuacja spółki jest zła. Mimo tego spółka, pomimo wdrożenia podwyżek cen, wypracowała gorszy wynik finansowy. Oznacza to, że nie udało się przełożyć rosnących kosztów na klienta końcowego.

Oczywiście zarząd w pełni profesjonalnie odniósł się do przyczyn takiego stanu rzeczy. Ale z mojej perspektywy najważniejszy jest poniższy slajd.

źródło: https://www.ambra.com.pl/relacje-inwestorskie

Widzimy tu czynniki, które przełożyły się na tak znaczący spadek zysku netto. I niestety najważniejszym czynnikiem jest tu wzrost kosztów, który zabrał aż 8,8 mln zł. Drugim najistotniejszym czynnikiem, który zadziałał jednak na plus jest ograniczenie kosztów marketingu, dystrybucji i promocji.

I nie ukrywam, że są to dwa najważniejsze aspekty, które mnie martwią. Trudno jest bowiem ograniczyć raz już rozdmuchane koszty. Zazwyczaj w biznesie koszty mają jeden kierunek i jest to kierunek wzrostowy. Spadek kosztów wymaga dużych wyrzeczeń i zawsze jest trudny dla spółki, chociażby w zakresie cięć wynagrodzeń i/lub zatrudnienia.

A wygenerowane oszczędności (3,3 mln) są oszczędnościami na marketingu, dystrybucji i promocji. Czyli na wszystkim tym, co pozwala napędzać sprzedaż i zwiększać rozpoznawalność marek. A więc o ile tego rodzaju koszty można uciąć niemal od razu, działania te mają swoje długoterminowe konsekwencje. Co prawda zarząd deklaruje, że udało się utrzymać (a nawet nieco zwiększyć) udział w rynku, ale jak to będzie wyglądało długoterminowo to zobaczymy.

Fakt rosnących kosztów jest szczególnie istotny w kontekście drugiego półrocza, które jest dużo słabsze pod względem sprzedaży i generowanych marż. Jeżeli koszty te mają charakter stały (a zakładam, że w dużej mierze tak może być), to dopuszczam nawet możliwość wystąpienia straty netto w Q1 (kalendarzowym).

Fakt, że wskaźnik dług netto/EBITDA jest najwyżej od 2019 roku nie pomaga w optymistycznym spojrzeniu na walor.

Czy to powód, żeby sprzedawać akcje?

Widzimy więc, że wynik netto spadł o 15%, podczas gdy zysk ze sprzedaży o 7,3%. To jeszcze nie jest dramat i nie znaczy, że spółka traci długoterminowo możliwość generowania wartości dla akcjonariuszy. Widać to również po reakcji samej ceny akcji, która od publikacji raportu cofnęła się o zaledwie 5% i to startując z ATH. A więc rynek jest mocny, a inwestorzy nie panikują. Zadałem sobie pytanie, dlaczego tak się dzieje.

I doszedłem do wniosku, że jest mniej więcej tak, jak to opisałem na wstępie dzisiejszego tekstu. Że Ambra nikogo nie ekscytuje, że inwestorzy nie czekają na raporty okresowe tej spółki oraz że rynek gra tu przede wszystkim strategie długoterminowe, oparte na regularności i wzroście dywidendy, a nie na reagowaniu na każdorazowe wyniki kwartalne.

I teoretycznie tak właśnie można by było podejść, wychodząc z założenia, że są lata lepsze i są lata gorsze, a Ambra stale wypłaca rosnącą dywidendę.

Jednak z drugiej strony musimy pamiętać, że dywidenda bierze się z zysku wypracowanego przez spółkę, a 80% tego zysku już mniej więcej znamy. Oczywiście nie zakładam, że Ambra dywidendy nie wypłaci lub że będzie ona niższa od poprzedniej. Ale każde większe problemy zaczynają się od znaków i sygnałów świadczących o jakichś trudnościach. A niska dynamika przychodów połączona ze wzrostem kosztów i wzrostem zadłużenia, występująca drugi kwartał z rzędu, jest w mojej ocenie takim właśnie sygnałem.

I przyznam szczerze, że mam duży problem z faktem, że rynek niemal zupełnie nie zareagował na te słabsze dane, utrzymując swój poziom w ścisłej okolicy ATH. Z jednej strony uznałem to za okazję do wyjścia po relatywnie wysokim kursie, uzyskując dobrą cenę sprzedaży. Ale z drugiej strony mam obawę, czy to przypadkiem nie ja spanikowałem, a rynek "wie lepiej" i będzie kontynuował marsz na północ, z tym że już beze mnie na pokładzie.

Jednak tym, co mnie przekonało do sprzedaży jest relatywnie wysoka wycena spółki, zwłaszcza w zestawieniu z istotnie słabszymi danymi. Zaprezentowany powyżej wykres relacji ceny do zysku jest tylko jednym z przykładów.

Stawiam tu nieśmiałą tezę, że inwestorzy rozgrywają spółkę jako zakład o silnego konsumenta w 2024 roku. Już niemal z każdej strony słyszymy tezę, że konsument w bieżącym roku będzie silny i że dźwignie to wyniki finansowe spółek z ekspozycją na ten segment rynku. Być może właśnie to sprawia, że tuż przed ogłoszeniem wyników słabszego niż rok temu (a nawet słabszego niż dwa lata temu) kluczowego dla spółki kwartału, kurs osiągnął nowe ATH.

Jednak na konferencji wynikowej zarząd Ambry stwierdził, że aktualnie (koniec lutego) jeszcze spodziewanego ożywienia nie widzą, a to powinno rodzić pewną ostrożność.

Mała pozycja, którą chętnie odbuduję po niższym poziomie

A więc jeżeli chodzi o Ambrę, ja wysiadłem z pociągu. Była to moja najmniejsza pozycja w portfelu (nie licząc 50 akcji Orlenu), więc zlikwidowałem ją bez drżenia ręki, kasując przy tym przyjemny zysk.

Spółka aktualnie wydaje mi się zdrowa (mimo niepokojących sygnałów, które pokazał ostatni raport), a więc z chęcią wejdę na pokład ponownie, jeżeli cena i okoliczności będą temu sprzyjały. Jeżeli faktycznie wyniki się pogorszą, będę oczekiwał ich poprawy. Jeżeli cena będzie atrakcyjna, spółka z pewnością znajdzie się na mojej liście obserwacyjnej, gdyż posiada bardzo kompetentny zarząd, do którego mam zaufanie.

A jeżeli okaże się, że Ambra będzie nadal rosła, będzie trochę żal. Nie będę miał z tym dużego problemu, gdyż wychodzę na własnych warunkach, po dobrej cenie i z konkretnych powodów. A więc będzie to oznaczało, że rynek rośnie z powodów, których zapewne ja nie dostrzegam lub nie rozumiem.

W każdym razie moja przygoda z Ambrą póki co się zakończyła.

Analizowaliście ostatnio tę spółkę? Czy też czekacie do października na najważniejszą informację, czyli wysokość rekomendowanej dywidendy?

Ile tabelek sporządzasz dla swoich spółek?

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 22 Feb 2024 08:19:00 +0000

Analiza spółek to nie tylko sprawozdania finansowe, ale szereg danych operacyjnych. Cześć z nich znajduje się w sprawozdaniu finansowym, ale niektóre są publikowane odrębnie lub nawet pochodzą spoza spółki. Dzisiaj pokażę, jak ja posiłkuję się takimi dodatkowymi zestawieniami.

Pomysł na dzisiejszy tekst pojawił się, gdy opublikowałem na socialach tabelę, którą przygotowałem dla jednej ze spółek. Nie opisałem kolumn, ale i tak zaskoczyła mnie reakcja części użytkowników, którzy stwierdzili, że jeżeli znają spółkę i mają zaufanie do zarządu to nie potrzebują skomplikowanych narzędzi do analizy poszczególnych komponentów biznesu.

Dlatego w dzisiejszym tekście zaprezentuje kilka przykładów, które pomagają mi oceniać kondycję poszczególnych walorów.

Jak powszechnie wiadomo, podstawowym źródłem danych o spółkach są ich raporty okresowe. To tam znajdziemy najważniejsze informacje o poszczególnych elementach biznesu i teoretycznie te informacje powinny wystarczyć nam do kompletnej analizy.

Jednak dane widoczne w raportach zawierają w zasadzie tylko wycinek z szerokiego obrazka. Są to dane za ostatni kwartał oraz analogiczny kwartał rok temu, będący punktem odniesienia. Nie mamy szerszego spojrzenia na to, jak dane układają się w czasie, a w wypadku wielu biznesów jest to bardzo ważne.

Dodatkowo w przypadku raportów półrocznych oraz raportów rocznych widzimy dane zbiorcze za cały rok, bez rozbicia na poszczególne kwartały. A więc aby uzyskać informację, jakie wyniki spółka osiągnęła np. w 4 kwartale 2023, musimy odjąć od wyniku rocznego wyniki za poprzednie trzy kwartały roku obrotowego.

Dobrze sprawdzają się tu serwisy, które przetwarzają dane z raportów na czytelniejsze tabele lub wykresy. Powyżej przedstawiam fragment takiej tabeli dla iFirmy wygenerowany z BiznesRadaru. Zaprezentowane dane możemy zobaczyć w firmie graficznej, jak również możemy na nie nałożyć dynamiki roczne i kwartalne.

Dzięki takim narzędziom analiza danych zaprezentowanych w sprawozdaniach finansowych jest zdecydowanie łatwiejsza.

Niestety spółki podają w ustrukturyzowany sposób (umożliwiający portalom zaczytanie danych) tylko niektóre parametry ze sprawozdania. Jeżeli interesują nas bardziej szczegółowe dane lub jakieś konkretne przekształcenia, musimy je wykonać samodzielnie.

Posiadaj arkusz dla każdej ze spółek

W moim wypadku dla każdej z posiadanych w portfelu spółek prowadzę oddzielny arkusz w excelu. Jego podstawę stanowi arkusz publikowany co kwartał przez Pawła Malika dla czytelników Portalu Analiz. Jest to arkusz przygotowany pod import danych z BiznesRadaru, dzięki czemu w 5 minut jestem w stanie utworzyć nowy arkusz dla dowolnie wybranej spółki z GPW i NC.

Arkusz zawiera również szereg podstawowych wykresów, niedostępnych w portalowych zestawieniach, np. dane finansowe w rozbiciu na poszczególne kwartały kalendarzowe (trzeci wykres w górnym wierszu).

Na powyższym przykładzie widzimy spółkę, która swoje najlepsze marże osiąga zawsze w 2 kwartale. W jej wypadku analizowanie waloru w ujęciu kwartał do kwartału nie ma sensu, trzeba dane odpowiednio przekształcić. I temu właśnie służy prowadzony przeze mnie arkusz.

Ale nie tylko. Drugim ważnym komponentem jest analiza danych, wrażeń i spostrzeżeń na temat spółki. Zazwyczaj po lekturze sprawozdania finansowego, ale również pomiędzy raportami. To tam robię notatki podczas udziału w konferencjach wynikowych.

Przykład takiej tabelki dla spółki Interent Union przedstawiam powyżej. Są to moje wrażenia i spostrzeżenia po wstępnej analizie waloru. Z upływem czasu i spływaniem kolejnych raportów arkusz rozbudowuje się o część opisową, założenia, ich realizację oraz inne informacje istotne dla mnie jako inwestora. Dzięki prowadzeniu takich notatek, mogę szybko odświeżyć sobie najważniejsze kwestie przed przystąpieniem do lektury nowego raportu okresowego.

Zestawienia z danymi szczegółowymi

I teraz przechodzimy do części, w której zaprezentuję przykład tabeli prowadzonych przeze mnie dla wybranych spółek. Na poszczególnych przykładach zaprezentuję, dlaczego wybrane dane zbieram oraz dlaczego wydają mi się one istotne. I oczywiście w pełni szanuję, jeżeli zdaniem niektórych nie będą one istotne.

Z góry przepraszam, jeżeli moje excele wyglądają mało schludnie. Dla mnie liczą się informacje, które można z nich wyciągnąć, a niestety nie mam czasu na upiększanie ich na potrzeby prezentacji szerszej publiczności.

Woodpecker

Czym zajmuje się spółka Woodpecker z grubsza wiecie. Wiecie również, że wskaźnik MRR jest kluczowy dla oceny wyników spółki, gdyż wskazuje on, jakie powtarzalne przychody spółka uzyskuje. Wskaźnik ten publikowany jest co miesiąc przez spółkę w raportach okresowych.

Tekst ten piszę przed publikacją raportu okresowego za QQ 2023 zaplanowaną na 14 lutego, przed moją sprzedażą akcji i przed informacją o rezygnacji prezesa. Dlatego dane w tabelach mogą nie być aktualne na dzień publikacji artykułu.

Przeczytaj: Pierwsza strata od dawna - sprzedałem Woodpeckera

Powyżej wklejam tabelę z tym, jak w czasie kształtuje się wskaźnik MRR dla spółki. Pierwsza kolumna to surowe dane, druga zawiera dane q/q, trzecia dane r/r, a czwarta 12-miesięczną średnią kroczącą dla MRR.

Powyższa grafika zawiera trzy tabele. Lewa górna to rozwój poszczególnych produktów Woodpeckera. Duża część fundamentalnego story na spółkę w obecnym momencie zależy od tego czy nowe produkty zaczną zyskiwać rynkową trakcję i generować przychody. Dlatego parametr ten trzeba jakoś mierzyć. Podstawą jest wyrażenie wszystkiego w dolarze, bo spółka zdecydowaną większość przychodów w taki sposób uzyskuje.

Prawa górna strona to luźny szacunek przychodów w oparciu o MRR. Co miesiąc wyliczam średni arytmetyczny kurs USD/PLN i zestawiam go z MRR publikowanym przez spółkę. Przemnożenie jednej wartości przez drugą daje spodziewane przychody wyrażone w PLN. Widzimy tu właśnie jeden z elementów wyprzedzenia danych publikowanych w raportach.

Oczywiście dane te zawierają duży margines błędu i uproszczeń. Przyjmuję tu roboczo, że spółka w miarę regularnie wymienia całość spływających dolarów na PLN. A wiemy, że tak wcale nie musi być, gdyż część kosztów, np. reklamy, ponoszona jest w USD.

Tabela na dole to rozbicie kosztów. Skoro wynik na sprzedaży składa się z komponentu przychodowego (którym pisałem wyżej) i komponentu kosztowego, warto mieć rozpracowany również ten drugi. Tych danych portale nie rozbijają, więc trzeba je ręcznie przeklepać do excela.

Powyżej przedstawiam wykresy zbudowane na podstawie powyższych danych tabelarycznych. Dzięki takiej właśnie analizie, nie ukrywajmy, wymagającej trochę wklepywania i przetwarzania danych, jestem w stanie ocenić poszczególne komponenty biznesu Woodpeckera. Nie tylko na poziomie sprawozdania finansowego, ale również w rozbiciu segmentowym, co jest bardzo ważne. Dzięki temu łatwiej jest śledzić, co dzieje się z nowymi produktami i kosztami oraz zadać zarządowi odpowiednie pytania na konferencji wynikowej.

Kino Polska

Drugim przykładem spółki, dla której prowadzę kolorowe tabelki jest Kino Polska. Z biznesowego punktu widzenia istotny jest udział spółki w oglądalności TV ogółem oraz wielkość tego rynku TV. Na szczęście dane o oglądalności spółka publikuje co miesiąc na swojej stronie relacji inwestorskich, a dane o wielkości widowni ogółem można sobie łatwo na tej podstawie wyliczyć.

Relacja jest prosta, im większy udział w rynku tym większa część reklamowego tortu trafi do spółki.

W tabeli widzicie zestawienie oglądalności pięciu największych kanałów w portfolio spółki. W kolejnych kolumnach po prawej stronie zaprezentowana jest widownia ogółem oraz dwunastomiesięczne średnie kroczące dla widowni jako całości i czterech największych kanałów.

Dzięki takiej prezentacji danych widać, czy przyrasta, gdzie przyrasta i jak prezentują się poszczególne udziały w rynku.

Oczywiście do każdej z kolumn można sobie wygenerować odpowiednią tabelkę. I tu znów, spółka nie podała jeszcze wyników za Q4 2023, a my widzimy już dane oglądalności za styczeń 2024.

Eurotax

Eurotax jest spółką, która pomaga uzyskać zwroty podatków i zasiłków osobom, które pracowały w innych krajach, głównie zachodniej Europy. Główny obszar działania spółki to Polska, Rumunia i Bułgaria.

A że spółka również dzieli się co miesiąc danymi, jest co analizować.

Powyżej widzicie tabelę, której część opublikowałem swojego czasu w socialach. Prezentuje ona ilość podpisanych umów z klientami. Pierwsze sześć kolumn to dane źródłowe: podatki PL, RU i BG oraz zasiłki PL, RU, BG. Dalej mamy dynamiki r/r na wszystkich tych sześciu parametrach oraz dwunastomiesięczne średnie kroczące również w sześciu odsłonach.

Kolejne kolumny to zbiorcza dynamika podatków r/r, średnia krocząca LTM (last twelve months) dla podatków oraz dynamika r/r dla tej dwunastomiesięcznej średniej. I to samo dla zasiłków.

Dzięki takiemu rozbudowaniu danych można śledzić poszczególne parametry biznesu.

Oczywiście podpisane umowy to jedno, ale istotne znaczenie ma wartość tych umów, bieżący magazyn umów oraz realizacja tychże umów, od których spółka pobiera prowizję. I tego rodzaju dane spółka publikuje w raportach okresowych, z których również można sobie sporządzić tabelki i wykresy (które widzicie powyżej).

Dlaczego warto analizować szczegółowe dane ze spółek

Jak więc widzicie, wokół podstawowego biznesu spółki można tworzyć całkiem sporo zestawień. Powyżej pokazałem tylko dane pochodzące ze spółek, ale różne instytucje publikują również dane na tematy rynków, na których dana spółka działa. To również pozwala rzucić trochę dodatkowego światła na sytuację interesującego nas waloru. Nie wspominając o możliwości przeprowadzenia analizy dla konkurentów biznesowych naszej spółki, co znacznie dokłada roboty.

Ale zbieranie tych danych jest ważne. Po pierwsze dlatego, że na ich podstawie jesteśmy w stanie analizować na wielu płaszczyznach interesujący nas walor. Wiemy, w jakich obszarach lub produktach następuje poprawa, a gdzie jest spowolnienie lub pogorszenie. Umiemy odnieść się do twierdzeń zarządu na jakiś temat, np. że spółka ma wiele produktów. Twierdzenie może być prawdą, ale jeżeli dane pokazują, że 95% przychodu to ciągle jeden produkt, wiemy jak jest w rzeczywistości.

Mając taką analizę jesteśmy w stanie sprawdzić, czy spółka radzi sobie lepiej niż rynek, czy może gorzej. W wypadku Kino Polska możemy sprawdzić, jak radzi sobie sam rynek, czyli jak zmienia się widownia telewizyjna. Kolejną warstwą jest oczywiście wartość rynku reklamowego.

Dodatkowym aspektem jest tu element wyprzedzenia. Jeżeli dane miesięczne poznajemy od razu po zakończeniu miesiąca, a raport kwartalny dopiero trzy miesiące po zamknięciu kwartału, jest tu wielka różnica.

Na koniec trzeba powiedzieć, że nawet jeżeli my nie będziemy analizowali tych danych, możemy być pewni, że inni je przeanalizują. Inni inwestorzy będą mieli lepszą wiedzę na temat poszczególnych aspektów biznesu, dzięki czemu szybciej niż my podejmą decyzje zmierzające do wykorzystania tej wiedzy na rynku. A to może przełożyć się na pewien dyskomfort po naszej stronie, kiedy rynek będzie się dynamicznie przesuwał, a my nie będziemy wiedzieli dlaczego.

Ogólnie szybkość na rynku, nawet przy inwestowaniu fundamentalnym, ma znaczenie. Doświadczyłem tego niedawno sprzedając dużą część pakietu iFirmy po ok. 38 zł. Dzisiaj kurs to 25 zł.

Przeczytaj: Sprzedałem połowę pakietu iFirmy - co dalej z kursem?

Czy prowadzenie takich analiz jest konieczne?

Oczywiście nie jest. Jeżeli jesteśmy analitykami technicznymi, jest to zupełnie zbędne. Jestem sobie w stanie wyobrazić sytuację, że w niektórych spółkach nie będziemy szczegółowo analizowali raportów, o ile ogólny kierunek będzie pozytywny i będzie to potwierdzane wynikami.

Weźmy przykład Ambry. Wielu inwestorów "śpi" na tym walorze patrząc tylko na to, czy spływające dywidendy są coraz wyższe. Nie analizują oni zbiorów wina w krajach południa i wolumenów oraz cen wina surowego. I przy dojrzałych spółkach o ustabilizowanych biznesach jestem w stanie to zrozumieć. Ale raz na jakiś czas biznes potrafi się pogarszać i wtedy umiejętność wczesnego wyłapania i interpretacji oznak zagrożenia może być kluczowa. Może uchronić nas przed pokaźną stratą na danej pozycji, gdyż obniżenie lub brak dywidendy bywa ostatnim sygnałem procesu, który rozpoczął się wiele kwartałów wcześniej.

Pierwsza strata od dawna - sprzedałem Woodpeckera

noreply@blogger.com (Humanista na giełdzie) — Thu, 15 Feb 2024 15:09:00 +0000

Rozstałem się ostatnio z akcjami Woodpeckera, mimo wcześniejszy zapowiedzi, że trzymam, a nawet uśredniam. Ostatnio serwowałem Wam raczej case study moich sukcesów, więc tym razem podzielę się omówieniem straty. Nie porażki, a straty, bo tak właśnie traktuję ten rezultat.

Z perspektywy czasu pewne rzeczy wyglądają inaczej, dlatego chcę przemyślenia spisać na gorąco, póki jeszcze rynek nie miał możliwości zweryfikować mojej decyzji, a pamięć się zatrzeć.

Wpis podzielę na dwie części. W pierwszej z nich omówię przebieg i wynik mojej inwestycji w te akcje, a w drugiej opowiem o powodach takiej, a nie innej decyzji.

Akcje kupiłem po raz pierwszy w połowie 2022 roku. Zakup rozbity był na kilka transz, dzięki czemu udało się złapać całkiem przyjemną cenę zakupu na poziomie 17,36 zł. Pozycja, jak widać na wykresie, pięknie sobie z czasem rosła, osiągając w maksimum cenę 36 zł, co dawało 100% zysku na pozycji.

Jednak w drugiej połowie roku notowania zaczęły spadać. Na początku nie budziło to moich wielkich obaw, gdyż spółki, które mocniej wzrosły mają prawo zrobić później głębszą korektę. Ale kiedy spadki zaczęły przybierać na sile, inwestorzy zaczęli silniej przeceniać walor.

Za spadającą ceną stało pogorszenie publikowanych przez spółkę wskaźników, a konkretnie MRR. Niższe dynamiki w okresie wakacyjnym są czymś zrozumiałym biorąc pod uwagę klientów spółki, ale kiedy we wrześniu, październiku i listopadzie sytuacja nie uległa poprawie, pojawił się pierwszy punkt decyzyjny - co z tym fantem zrobić, jak się do niego odnieść.

Pierwszą decyzją, jaką podjąłem było powiększenie mojej pozycji. W tym wypadku dokonałem uśrednienia w miarę spadków wartości pozycji, ale per saldo moja cena nabycia wzrosła, bo powiększenie odbywało się po wyższym kursie.

Powody decyzji opisałem w poniższym tekście:

Przeczytaj: Moje najlepsze inwestycje zrobiłem gdy...

Główne założenie było takie, że być może spowolnienie na rynku IT i ogólnie pośród klientów spółek z sektora IT spowalnia nieco odbudowę MRR po wakacjach. Zarząd jednocześnie zapowiedział szereg nowych produktów, które powinny dołożyć się do wyniku w Q4 2023.

W tekście powyżej zapowiedziałem również mój plan na tę spółkę, czyli zaczekanie do wyników za Q4 2023 i Q1 2024, żeby zobaczyć, czy przychody się odbudowują oraz czy nowe produkty łapią trakcję.

Drugi moment decyzyjny wypadł u mnie po raporcie za Q3 2023, który okazał się dla rynku dużym zaskoczeniem. Przychody dalej charakteryzowały się słabnącą dynamiką, a istotnie wzrosły koszty, przede wszystkim usług obcych.

Zarząd uzasadnił to koniecznością intensyfikacji prac nad nowymi produktami, w obliczu wyzwań rynkowych. Chodzi tu z jednej strony o reakcję na całą "rewolucję AI", a z drugiej o zbudowanie podwalin pod kolejne strumienie przychodów na przyszłość. Zarząd słusznie stwierdził, że zamiast koncentrować się na zysku "tu i teraz" trzeba patrzeć na biznes rozwojowo i inwestować, kiedy sytuacja tego wymaga.

Wobec takiego postawienia sprawy znów stanąłem przed koniecznością podjęcia decyzji. W tym kwartale, mimo wzrostu kosztów, spółce udało się utrzymać przepływy finansowe i saldo gotówki na niezmienionym poziomie. A w wypadku powiększania pozycji na spadkach, aspekt bezpieczeństwa ma dla mnie duże znaczenie.

Plan rozrysowałem więc następująco. Kupiłem kolejny pakiet akcji, tym razem obniżając już średnią cenę nabycia i postawiłem konkretne założenia. Wyniki Q4 2023 miały mi odpowiedzieć na pytanie, czy udało się spółce ograniczyć tempo wzrostu kosztów. Wyniki Q1 2024 miały mi odpowiedzieć na pytanie, czy udało się w końcu odwrócić tendencję na przychodach i czerpać korzyści z nowych produktów. Gdyby po drodze spółka zaraportowała coś innego, co byłoby istotne, oczywiście wziąłbym to pod uwagę.

Po drugim powiększeniu pozycji, moja średnia (i jak się okazało finalna) cena nabycia wyniosła ok. 18,10 zł.

I nadszedł czas trzech istotnych wydarzeń, które zadziały się w lutym. Po pierwsze poznaliśmy MRR za styczeń, po drugie spółka opublikowała raport za Q4, a po trzecie mieliśmy wczoraj spotkanie wynikowe z zarządem.

I pod wpływem tych trzech komponentów zdecydowałem się zlikwidować całość posiadanej pozycji. Akcje sprzedałem po średniej cenie 14,10 zł, czyli strata na tej inwestycji wyniosła 22%. Jest to moja pierwsza strata od dawna, ale jej wymiar uznaję za niewielki. Główna zasługa leży w odpowiednio niskiej cenie nabycia akcji, wynikającej z mojej awersji do kupowania po wzrostach. Gdybym brał akcje w okolicach 30 zł, strata przekroczyłaby 50%.

Dlaczego sprzedałem akcje Woodpeckera

Tym, co mnie zaskoczyło w pierwszej kolejności był MRR za styczeń, który okazał się dużo niższy od moich oczekiwań i po raz pierwszy od trzech lat z ujemną dynamiką r/r.

To stanowi silną wskazówkę, że poprawy na przychodach na tę chwilę nie widać. A przypomnę tylko, że przychody miały się już poprawiać w tym roku.

Po drugie po raporcie kwartalnym ukazał się bardzo słaby wynik Q4. Co prawda udało się nieco ograniczyć koszty wynagrodzeń, ale zostało to skompensowane wzrostem kosztu usług obcych. W efekcie wynik operacyjny utrzymał się na podobnym poziomie, przy nieco niższym ale jednak dodatnim wyniku netto.

Jednocześnie zmieniło się coś innego, a mianowicie poziom gotówki. Jej poziom spadł z 4063 tys. na 2797 tys. w ciągu jednego kwartału. czyli spółka przepaliła ponad 1,2 mln gotówki i w tym tempie środki skończą się jej na przełomie Q2 i Q3 2024, jeżeli nie nastąpi jakiś przełom po stronie kosztowej.

Tym co przesądziło okazała się jednak konferencja wynikowa i obraz, który się z niej wyłonił. Może nie sam obraz, ale moje odczucia i przemyślenia.

Nowe produkty, które miały dźwignąć przychody już od nowego roku, się opóźniają. Prace nad ich wdrożeniem trwają dłużej i kosztują więcej niż było to planowane. Mamy połowę lutego, a klienci testujący te produkty ciągle za nie nie płacą. Nie ma więc realnie szans na jakieś istotne przychody z tego źródła w Q1.

Po drugie, przenoszenie klientów na nowy cennik również się opóźnia. Proces ten ma się zakończyć w Q1, a więc pierwsze jego rezultaty poznamy dopiero w Q2. A więc kolejna zagadka.

Po trzecie, redukcja zatrudnienia. Spółka zmniejszyła liczbę współpracowników ze 118 pod koniec września na 102 pod koniec grudnia. Oczywiście pozwoliło to zredukować koszty, co pełen wpływ na wynik będzie miało dopiero w wynikach Q1, ale zacząłem się zastanawiać, czy tak ostre cięcie na etatach nie podetnie spółce skrzydeł. Tak mocna redukcja zatrudnienia oczywiście generuje oszczędności, ale w pewnym momencie może okazać się, że nie mamy kim budować przyszłego wzrostu.

I po czwarte, mam wrażenie, że władze spółki trochę miotają się w obecnej sytuacji rynkowej, nie mając na nią planu. Spółka dostała mocne uderzenie spowodowane rewolucją AI oraz spowolnieniem w branży IT i nie bardzo wie, jak się w obecnej sytuacji zachować. Nie twierdzę, że zarząd powinien znać przyszłość, ale widziałem podczas webinaru jednak pewną bezradność. Odnoszę wrażenie, że spółka rzuca teraz do pracy wszystkie siły, które ma, a czy będzie z tego jakiś rezultat, dowiemy się najwcześniej w Q2 2024.

I ostatnia rzecz, zapowiedź przez prezesa spadku MRR w kolejnych miesiącach. Nie pamiętam dokładnych słów, ale prezes nie spodziewa się wzrostu MRR dopóki nie wjadą nowe produkty oraz wszyscy klienci nie zostaną przeniesieni na nowe cenniki. Czytam to jako wskazówkę, że luty i marzec będą zdecydowanie słabe. A to uderzy w przepływy operacyjne oraz najpewniej przyniesie stratę netto.

I połączenie tych powyższych czynników sprawiło, że zdecydowałem się sprzedać akcje.

Moim zdaniem sytuacja rynkowa wokół Woodpeckera przypomina teraz ryzykowny zakład o dużą stawkę, którego rezultaty poznamy zapewne dopiero pod koniec wakacji 2024.

Wiemy, że Q1 będzie słaby. MRR spadnie, nowe produkty nie zaczną się monetyzować, podobnie jak nowe cenniki. Zatrudnienie spadło, a nie sądzę, żeby te zwolnione 16 osób to były wyłącznie osoby zbędne. W Q2 może coś się poprawi, ale czy się poprawi, tego nie wiemy ani my, ani zarząd. A przypomnę, że gotówki ubywa.

Nie chciałem więc stanąć w sytuacji, gdzie w Q3 2024 Woodpecker będzie spółką z płaskimi, bądź spadającymi przychodami, stratą netto, brakiem gotówki i rosnącym zadłużeniem. Oczywiście jest to scenariusz skrajnie negatywny, ale mimo wszystko całkiem realny, przynajmniej w mojej obecnej ocenie.

I o ile nie miałem problemu z uśrednianiem innych spółek, w tym z uśrednianiem Woodpeckera kiedy miał jeszcze 4 miliony na koncie i zapowiedź rychłego uruchomienia nowych produktów, o tyle moje oczekiwania w obecnym momencie są zdecydowanie bardziej pesymistyczne i dlatego zdjąłem pozycję z rynku.

Uśredniać trzeba z głową

Oczywiście wiem, że zarówno wyniki spółki, jak i cena akcji zaczęły obsuwać się już dawno temu. Ale specjalnie pokazałem moje rozumowanie w poszczególnych momentach decyzyjnych, żeby pokazać, jak to przebiegało w mojej głowie i portfelu.

I kiedy okazało się, że w połowie lutego spółka nie jest już w mojej ocenie podmiotem o stabilnej sytuacji finansowej (w kontekście trendów wynikowych i trendów na poziomie gotówki), dalsze trzymanie akcji to tylko podbijanie sobie ryzyka.

Jeżeli zrealizuje się wariant optymistyczny, oczywiście kurs bez problemu wróci powyżej 20 zł. Produkty mogą zaskoczyć, rynek może się poprawić, a dynamiki znów wejść na mocno wzrostowe poziomy. Ale jednak wariant pesymistyczny wydaje mi się zbyt straszny, żeby eksponować się na nawet niewielką szansę jego zaistnienia.

Dużo w przeszłości pisałem o budowaniu pozycji przez uśrednianie, czy też kupowaniu w marę spadków.

Przeczytaj: Budowanie pozycji metodą VCA

Ale w każdym miejscu akcentowałem również ryzyka i fakt, że nad takim prowadzeniem pozycji trzeba sprawować nieustanną kontrolę. Aby w sytuacji, kiedy coś zacznie iść nie tak, umieć przerwać ten proces, zamiast dokładać do pozycji potęgując stratę. Chyba świetnym tego przykładem było przerwanie przeze mnie procesu budowania pozycji na CD Projekcie:

Przeczytaj: Dlaczego sprzedałem wszystkie akcje CD Projekt

Rzucając po raz ostatni okiem na wykres Woodpeckera, widzimy że w okolicy 13 zł przebiega bardzo silne techniczne wsparcie. O tyle silne, że po jego przełamaniu kors może znaleźć się na swoich historycznych minimach. Trzeba przyznać, że nie są to szczególnie sprzyjające warunki do przechodzenia z NewConnect na główny parkiet GPW.

Podsumowanie

Jak zapewne wiecie, życzę spółce, zarządowi i inwestorom jak najlepiej. Jednak jak na moje preferencje ryzyko stało się zbyt wysokie, aby je akceptować we własnym portfelu. Zawsze powtarzam, że inwestuję przede wszystkim w spółki produkujące jedną rzecz: gotówkę. I właśnie moja obawa o ten aspekt biznesu Woodpeckera, nawet jeżeli miałby się on zmaterializować dopiero za pół roku, jest główną podstawą mojej decyzji.

Zaksięgowana w ten sposób strata nie wpływa na moją ocenę tej sytuacji, jak również na długoterminowe wnioski dotyczące budowania pozycji. Czy mogłem pewne rzeczy zrobić inaczej, pewne ryzyka dostrzec wcześniej? Uważam, że nie i że gdybym miał taką samą wiedzę na moment, kiedy posiadałem dane informacje, zrobiłbym wszystko tak samo. Takie mam już podejście, które owocuje mi na innych frontach.

Tak samo w obecnej sytuacji, ryzyko tu i teraz jest dla mnie nieakceptowalne, więc pozycja została zlikwidowana. I nie zmienię tej oceny nawet jeżeli okaże się za rok, że w walentynki 2024 roku wypadł długoterminowy dołek bessy.

Jeżeli chcesz w przyszłości nie przegapić kolejnych case study, zapisz się na newsletter.