humanistyka 2.0

W ciemności

2012-02-13T22:02:00.002+01:00

W ciemności, reż. A. Holland, Francja, Kanada, Niemcy, Polska 2011

Iran - USA

2012-02-11T21:56:00.001+01:00

D. Krajewski, Stosunki USA i Iranu za prezydentury Mahmouda Ahmadinejada, Toruń 2011

Kutz. Biografia niepokorna.

2012-02-09T16:38:00.001+01:00

Aleksandra Klich, Cały ten Kutz. Biografia niepokorna, Znak 2009

Fantastycznie się to czyta. I to chyba tyle. Oceny będą różne, w zależności, czy ktoś Kutza uwielbia, czy ktoś nieznosi. Dla zainteresowanych tematem - lektura obowiązkowa. Poza aspektem biograficznym - sporo można się dowiedzieć o realiach Śląska, PRL i filmowych twórców. No i o polityce. Warto.

Paprika

2012-02-07T21:52:00.000+01:00

Paprika, Japonia 2006, reż. Satoshi Kon

Incepcja w wydaniu anime. O wiele bardziej inteligentna i psychodeliczna. Dla fanów Japonii - obowiązkowo.

Życie na podsłuchu

2012-02-05T21:47:00.001+01:00

Życie na podsłuchu, reż. Florian Henckel von Donnersmarck, Niemcy 2006

Zimny i poruszający obraz stosunków pomiędzy władzą, a właściwie STASI, a społeczeństwem NRD. Życie na świeczniku nie chroni przed upadkiem, nawet jeśli jest się asem bezpieki. Niemiecka technologia w rękach reżimu.

Cholonek

2012-02-03T21:45:00.002+01:00

Janosch, Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny, Znak 2011

Stosunki międzynarodowe w Azji

2012-02-01T01:42:00.002+01:00

E. Haliżak, Stosunki międzynarodowe w regionie Azji i Pacyfiku, Warszawa 1999

The Way Back / Niepokonani (2010)

2012-01-19T14:43:00.001+01:00

Typowo Weirowski film: rozmach, piękne krajobrazy i niewiele się dzieje.

O tej historii złośliwi mówią, że wymyślił ją jakiś Polak, po czym inny ją ukradł i sprzedał jako pomysł na książkę. Chodzi o ucieczkę z łagru. To co zapamiętam: syberyjskie lasy i mongolska pustynia. Reszta jest nijaka.

Już lepszy jest niemiecki "Jeniec. Tak daleko, jak nogi poniosą", który wizualnie też jest atrakcyjny, o niebo ciekawszy, a do tego na faktach

Portrety ze Śląska.

2012-01-01T16:32:00.001+01:00

Aleksandra Klich, Bez mitów. Portrety ze Śląska, WAW 2007

Zajmująca się tematyką regionalną dziennikarka Wyborczej wzięła na warsztat życiorysy kiku wybitnych osób związanych ze Śląskiem. Książka jest miłym zaskoczeniem: ciekawie pokazuje różne biografie, zróżnicowane poglądy, inne postawy wobec naszego regionu. Jest o Grażyńskim, jest o Korfantym. Jest o Kutzu, a także o katolickich duchownych - Ślązakach. Często te same wydarzenia oglądamy z różnej perspektywy (np. Jerzego Ziętka i bp. Bednorza). Polecam.

Habemus Papam - Mamy Papieża!

2011-12-19T14:30:00.003+01:00

reż. Nanni Moretti (2011), (to ten od "Pokoju syna", którym się zachwycałem, będąc studentem)

Przedni komediodramat. Nie wiem, czy kontrowersyjny, ale bawiłem się przednio, w sam raz na sobotnie popołudnie. Film otwierają sceny z pogrzebu JPII. Następnie ukazana jest watykańska gerontokracja, nieco zdziecinniała, co przywodzi na myśl pierwszy odcinek serialu "The Borgias" (Rodzina Borgiów czy jakoś tak). Nowy papież-elekt ma kłopot, a wraz z nim kościół i cały katolicki świat. Do akcji wkracza psychoanalityk (Moretti), cudowny włoski bufon ("żona psychoanalityczka odeszła, bo nie mogła znieść mojej wielkości" - powtarzane niczym mantra). Zetknięcie ateusza-naukowca z ludźmi kościoła generuje sporą dawkę humoru. Kiedy papież ucieka, a konklawe nie może się zakończyć, Moretti serwuje kardynałom turniej siatkówki i stara się nad nimi zapanować niczym przedszkolanka nad dziećmi. Chwilę potem sam jest jak obrażone dziecko, bo już nie chcą się z nim bawić.

W tym samym czasie papież, do którego czujemy coraz większą sympatię (w końcu okazuje się być takim samym człowiekiem, a to niespodzianka!), zmaga się ze swoją słabością, to od niej ucieka...

Szwajcarski gwardzista zamelinowany w papieskim apartamencie pochłania kolejne tace z posilkami (nikt nie może się zorientować że papa-elekt uciekł) i ku ekstazie obserwujących okno wiernych natrętnie trzepie zasłoną, symulując obecność Ojca Świętego.

Przewrotny film o ludzkiej naturze. Niedosyt, że trwa tak krótko.

PS. Niezła rola Stuhra w roli rzecznika watykańskiego.

Ostatni prom

2011-12-15T16:07:00.001+01:00

"Ostatni prom" to tytuł dramatu polskiego z 1989 r., nadanego niedawno w TVP (w rocznicę wprowadzenia stanu wojennego).

Pasażerowie wycieczkowego rejsu po Bałtyku mają ukryty cel: "zdezerterować" w Hamburgu, a potem - byle dalej od ojczyzny. Plan przerywa wprowadzenie stanu wojennego i zmilitaryzowanie jednostki pływającej.

Dramat ten miejscami przypomina farsę, a przynajmniej komedie Marka Koterskiego (te o świrze z Kondratem). Zastanawiające, jak film z '89 pokazywał społeczeństwo z '81: nieudolna, brutalna władza; idealistyczna, złożona w dużej mierze z kapusiów i esbeków opozycja; nastawiony materialistycznie lud pracujący, który za wszelką cenę szuka ziemi obiecanej za Zachodzie, bo wie, że Polsce (o którą ktoś z kimś walczy) nie ma przyszłości. Do tego przaśne, polskie realia. I pytanie: na ile dzisiejsza rzeczywistość w RP, toutes proportions gardées, różni się od tej przedstawionej w "Ostatnim promie"?

Jedyna pozytywna postać to oficer, przejmujący dowodzenie promem pod nieobecność chorego kapitana, w czasie ewakuacji pasażerów. Nota bene, uważany on jest przez nich za gotowego sięgnąć po broń zbrodniarza na usługach reżimu, przeszkodę stojącą na drodze do upragnionej wolności. Wymowna, wieloznacna scena, kiedy załoga niemieckich kutrów przez megafony nawołuje Polaków (po niemiecku rzecz jasna), by skakali do wody i szukali swojego miejsca w Niemczech, bo w Polsce "wybuchła wojna".

Młody samuraj

2011-12-02T16:17:00.001+01:00

Chris Bradford, Młody Samuraj, Nasza Księgarnia 2010

Przygodowa saga dla młodzieży, niewydana jeszcze w całości w Polsce. Miałem okazję czytać dalsze części po angielsku i muszę stwierdzić, że polski tłumacz zrobił dobrą robotę. Książkę jako tako idzie czytać. Po angielsku wcale. Przypomina toporny, niemiecki futbol.

Fabuła znana z Szoguna od Clavella (i serialu): rozbitek w Japonii, walka o tajne dokumenty, jezuici, wojna domowa w Japonii. Autor żongluje znanymi kliszami, dorzucając wszystko, co popkultura zna w temacie japońskim: ninja, miecza, gwiazdki shuriken, tajne chwyty, magiczne moce buddyjskich mnichów. Jest tego tak dużo, że aż mdli od przesytu.

Pierwsze części są niczym bajka dla dorosłych o stawaniu się wojownikiem i pokonywaniu słabości (coś dla fanów coachingu Bennewicza) i traktowane w ten sposób są zgrabną przypowiastką z morałem. Kolejne za nic mają rachunek prawdopodobieństwa i historyczne realia. Można tą grafomanię wybaczyć autorowi, który - jako adept sztuk walki i miłośnik Japonii - marzył, by napisać związaną z jego hobby książkę. Tym bardziej, że raczy nas sporą dawką japońskich terminów i wiedzą o kulturze.

Mam jednak wrażenie, że mimo wszystko szkoda czasu, gdyż można powyższych rzeczy dowiedzieć się i szybciej, i przyjemniej.

Mój sąsiad Totoro - Tonari no Totoro

2011-11-16T19:22:00.000+01:00

O książkach przede wszystkim, ale nie tylko. Filmy anime to skarb dla miłośników japońskiej kultury. Tym razem mamy do czynienia z klasycznym dziełem jednego z najbardziej utalentowanych twórców studio Ghibli, Hayao Miyazaki, z 1988 r.

Fajna historia, pełna urokliwych japońskich klimatów, a najlepszy jest kotobus.

Rosja, KGB i prezydent (premier) Putin.

2011-10-18T09:23:00.000+02:00

Felsztinski Jurij, Pribyłowski Władimir, Korporacja zabójców. Rojsa, KGB i prezydent Putin, Prószyński i S-ka 2008

"Korporacja zabójców" miała być biografią Putina, ale zakusy rosyjskich służb specjalnych tak zdenerwowały autorów, że z dzieła swojego uczynili pamflet pt. Putin groźny, Putin zły, a KGB ma ostre kły. Do tej zmiany autorzy - mieszkający w USA historyk i politolog - już na pierwszej stronie przyznają się zupełnie otwarcie.

Książka to swoiste Who is Who kryminalnej Rosji. Felsztyński i Przybyłowski zasypują nas masą szczegółów na temat powiązań pomiędzy biznesem, polityką, resortami siłowymi i grupami przestępczymi, Żeby się w tym zorientować, należałoby rozrysować caly ten schemat na wielkiej białej tablicy: tak jak Richie Roberts, kiedy ścigał organizację Franka Lucasa w "American ganster".

Gdzie w tym wszystkim jest Putin? Na uboczu, próbując uszczknąć coś dla siebie, kiedy wszyscy się bogacili; albo na samej górze, ale nawet wtedy, zdaniem autorów, jest przez kogoś sterowany (KGB?).

Początek opowieści jest interesujący, jednak im dalej w las, tym więcej drzew: drobiazgowość "śledztwa" usypia. Trzeba oddać autorom, że ciekawie skonfrontowali ze sobą fakty z życia Putina i zarazem odmitologizowali jego postać. Z tej przyczyny jest to bardziej wartościowa pozycja niż nieco czołobitne "Putin i odrodzenie Rosji" Niemca Michaela Stuermera.

Pakistan. Oko cyklonu.

2011-09-18T08:46:00.002+02:00

Owen Benett Jones, Pakistan. Oko cyklonu, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2005

Zawsze chciałem przeczytać tą książkę. Dlatego, że Pakistan to jeden z punktów zapalnych na mapie świata, gdzie zawsze dzieją się ciekawe rzeczy, a mimo tego kraj ten pozostaje w cieniu innych spraw. I dlatego, że "Oko cyklonu" to chyba jedyna przetłumaczona w Polsce pozycja poświęcona wyłącznie temu zagadnieniu.

Autor zdaje relację z półwiecza trudnej historii Pakistanu, ukazując niuanse wewnętrznej polityki i spraw społecznych. Pakistan w jego oczach jawi się jako organizm słaby, pełen religijnych i etnicznych podziałów wśród mieszkańców. Geopolityczne uwarunkowania, takie jak sąsiedztwo wiecznie ogarniętego wojną Afganistanu, obecność Pasztunów i talibów na własnym terytorium czy niegasnący zatarg z sąsiadem zza miedzy: Indiami, podgrzewają temperaturę w pakistańskim kotle. Stabilność utrzymuje armia, która posiada spory wpływ na kształt tamtejszej "sterowanej demokracji". Mimo tego Pakistan jest bólem głowy swego sojusznika -USA - ze względu na swoją nieprzewidywalność oraz arsenał nuklearny...

Owen Benett Jones brnie czasem zbyt w historyczne i partyjne niuanse (wieje nudą), a zarazem rozwija tylko to, co już od dawna o Pakistanie powszechnie wiadomo. Więcej smaczków mają artykuły Wojciecha Jagielskiego. Pomimo tego dla znawców tematu jest to lektura obowiązkowa.

Francja w Europie

2011-08-21T09:19:00.002+02:00

Jan Baszkiewicz, Francja w Europie, 2006.

Sięgnąwszy po książkę autorstwa zmarłego niedawno wybitnego polskiego profesora rozczarowałem się i zachwyciłem jednocześnie.

Rozczarowałem się, gdyż książka jest w istocie książeczką, a chciałbym, by przyjemność z jej czytania trwała wiecznie, a przynajmniej dalece dłużej.

Zachwyciłem się bowiem przystępnym i pięknym językiem, jakim autor wyjaśnia złożone niuanse francuskiej historii. Z wykształcenia prawnik, w praktyce politolog, specjalizujący się w badaniu doktryn politycznych, Jan Baszkiewicz znaczną część dorobku poświęcił historii Francji. Pomimo tego, że był naukowcem, dzieło to nakreślił z poczuciem niebywałej estetyki, rzadkiej nawet u pisarzy nie mających obowiązku zmagania się z faktami, datami, ciągiem przyczynowo-skutkowym.

Lubię historię, jednak nie sądziłem, że można o niej pisać niemal w poetycki sposób, nie tracąc niczego z merytorycznych walorów tekstu.

I jeszcze ten geopolityczny wstęp do analizy pozycji Francji w Europie: oszczędny, ale wyjątkowo ciekawy.

Nic dziwnego, że Jana Baszkiewicza nazwano "księciem polskiej humanistyki".

Dziennikarz w globalnej wiosce.

2011-08-11T08:33:00.000+02:00

Krzysztof Mroziewicz, Dziennikarz w globalnej wiosce, 2006.

Mroziewicz jest charakterystyczny, bo jak go czytam, to mówi mi się, że znów go czytam, albo że tylko jego czytam. Fakt, książki są do siebie podobne, już okładki o tym świadczą: to samo wydawnictwo, twarz autora, notka biograficzna, rozdrobnienie rozdziałów, więc nawet te dłuższe czyta się szybko. A treść? No cóż, pisarz ten często pisze to samo, lecz nie tak samo: znaleźć można sporadyczne powtórzenia, co już kiedyś wytknąłem, natomiast tematyka jest podobna i można odnieść wrażenie, że czyta się jedną i tą samą rzecz.

Kiedy więc Mroziewicz definiuje, czym jest globalna wioska (w pierwszej części tej książki), wiemy, że to już było. Jednak warsztat i swada, z jaką pisze, sprawiają, że przymykamy oko. Następnie mistrz dziennikarstwa przeprowadza nas przez katalog różnych form tekstu, od depeszy poczynając. Próżno szukać teorii: dobitne wywody ilustrowane są najsłynniejszymi przykładami; autor pracuje na case studies. Mamy więc depesze Galbraighta z Indii, zdjęcia Che Guevary i Marylin Monroe, wojenne reportaże Wańkowicza etc. etc. "Żywy materiał" jest najbardziej udrzający: polecam zwłaszcza lakoniczny, acz nieznośnie sugestywny opis wejścia Rosjan do Berlina w 1945.

Mroziewicz wydaje się być zwolennikiem dziennikarstwa oszczędnego, choć sam słów nie skąpi (i dobrze). Jego idole: Hemingway, Garcia Marquez, Vargas Llosa i po trosze Kapuściński też słów nie oszczędzali (zwłaszcza Latynosi, co pewnie wynika z ich mentalności) i szli w kierunku bardziej abstrakcyjnych wywodów, wydarzenie mając jedynie za pretekst do rozważań. Ale i historia pamięta ich bardziej jako pisarzy niż dziennikarzy.

Ben Mcintyre - Oszukać Hitlera

2011-08-05T01:21:00.001+02:00

Ben Macintyre, Oszukać Hitlera. Największy podstęp w dziejach wywiadu, Wyd. Znak, 2011.

Seria "Gry wojenne" zapowiada się interesująco nie tylko dla miłośników Wołoszańskiego. Chętnie przeczytałbym o trzech wielkich dowódcach II wojny: Pattonie, Montym i Rommlu.

"Oszukać Hitlera" opowiada o losach Operacji Mincemeat opracowanej przez brytyjski wywiad celem zmylenia nazistów. Chodziło o zamaskowanie przygotowań do późniejszego desantu na Sycylię. W tym celu wykorzystano truposza, któremu podrzucono spreparowane dokumenty. Problem polegał na tym, że Niemcy wiedzieli, że chodzi o włoską wyspę, podstęp czuć było trupem i nie tylko na kilometr, a sensem operacji stało się przekonanie drugiej strony, że facet naprawdę umarł.

Tyle w tym sensacyjnej historii, ile tragikomedii serwowanej z sutą dawką angielskiego humoru. Ludzie, którzy wymyślili i przeprowadzili całą akcję, byli tak barwnymi indywidualnościami, że choćby dla nich trzeba tą książkę przeczytać. Dość wspomnieć, że mózg Operacji Mincemeat (a właściwie jedna z półkul) po wojnie porzucił szpiegostwo zza biurka dla "polowań na szarańczę" na Bliskim Wschodzie, w stroju beduina, na zdjęciu nb. przypomina Bin Ladena (ale to nie on, bez przesady, żadnych teorii spiskowych...).

Autor wciąga czytelnika w mozaikę drobiazgowych przygotowań, zarysowując opowieść niczym dobry kryminał (o kryminalistykach). Dobrze zaplanowana akcja wystawia piękne świadectwo brytyjskiej organizacji i myśli planistycznej: nb. mający opinię jeszcze lepiej zorganizowanych Niemcy dali się nabrać jak dzieci, ale to podobno nie dziwne, gdyż nawet Rosjanie ich oszukiwali. Ci z kolei mieli mieć diabelnie skuteczny wywiad, co zaskakuje, biorąc pod uwagę bolszewicki bałagan, panujący w Armii Czerwonej.

Kręgosłupem książki jest obserwacja i analiza poszczególnych kroków, jakie obie strony (a nawet trzy, bo jeszcze Hiszpanie) wykonały, aby trup z zawartością trafił z Walii do Berlina (przez południe Hiszpanii). Czytelnik wraz z autorem zastanawia się, co przeważyło: śmiałość i precyja aliantów czy stereotypowe błędy nazistowskich łowców szpiegów. Paradoksalnie, pomysł nie powinien był wypalić. Każdy jeden koroner orzekłby, że jak na topielca trup jest zbyt długo martwy. Co sprawiło, że mimo tego połknięto haczyk, nie zdradzam, aby nie psuć zabawy. I Niemcy, i Brytyjczycy byli następnie zaskoczeni, w jak potężnym stopniu hiszpańskie manana i niewydolność tamtejszej administracji miały wpływ na losy wojny. Potem czytamy, jak z osobistych względów wszyscy, którym powinno zależeć na interesie Rzeszy, łatwowiernie przyjmują naciągane fakty za świętą prawdę. A na końcu guru niemieckich analityków orzeka, wbrew sobie, że dokumenty są prawdziwe i cały Wehrmacht uznaje jego zdanie. A być może nie pomylił się, lecz skłamał, by się zemścić na Hitlerze, ale to już zupełnie inna historia... Szokujące, że najbardziej racjonalny okazał się ten ostatni, który zapytał: "Panowie, czy to nie jest aby jakiś podstęp?".

"Oszukać Hitlera" jest skarbnicą smaczków. Jako książka historyczna jest niezmiernie wciągająca: pokazuje grę wywiadów, która jak każda gra, jest grą błędów. Perfekcyjna myśl Anglików to nic, bo pomysł był idiotyczny, a wykonanie dziurawe: mimo wszystko niektórych słabych stron nie dało się uniknąć, a inne błędy popełniono, bo taka jest ludzka natura. Niemcy natomiast nie mogli dać się złapać, było to jasne jak dwa plus dwa, ale właśnie to zrobili. Drugie dno ksiązki, i największa jej wartość zarazem, polegają właśnie na powyższych rozważaniach, które natrętnie podważają przekonanie o racjonalności kogokolwiek na tej planecie. Polecam.

Jak brednie podbiły świat?

2011-07-15T00:31:00.000+02:00

Francis Wheen, Jak brednie podbiły świat, Muza SA, Seria Spectrum, Warszawa 2005

Francis Wheen podważa tu kilka powszechnie akceptowanych sposobów myślenia w różnych dziedzinach życia publicznego i nauki, dlatego postanowiłem skonfrontować się z jego poglądami; nie ukrywam też, że to prowokujący tytuł zachęcił mnie do sięgnięcia po tą książkę.

„Jak brednie podbiły świat” to właściwie zbiór opinii brytyjskiego pisarza i dziennikarza na kilka często poruszanych tematów: myśli ekonomicznej i wydarzeń gospodarczych, sporów naukowych, obecności religii w sferze publicznej, w tym w polityce, manipulowania opinią publiczną etc., podlany obficie typowo wyspiarską złośliwościa (vide: serialowy dr House lub europoseł Farage). Wprawdzie autor „doposażył” swoje dzieło w przypisy, jednak odnoszą się one głównie do publicystyki i pełną chyba tylko funkcję erystycznego ozdobnika dla potrzeb wywołanej dyskusji. Tak więc uwaga: to nie jest pozycja naukowa!

Początek wywodów Wheena jest obiecujący: pisarz ze zdroworozsądkowym podejściem, logicznie argumentując obnaża sprzeczności (niemal „błędy i wypaczenia”) u "wszelkiej maści" neoliberałów, thatcherystów, zwoleników reganomiki, konsensusu waszyngtońskiego itd. itp. Temat o tyle chwytliwy i atrakcyjny, co dobrze znany, choćby z czasów ostatniego „kryzysu”, kiedy podobne zastrzeżenia były podnoszone nie tylko w literaturze. Jednakże dobitna retoryka autora, choć można się z nią nie zgadzać, sprawia intelektualną przyjemność.

Następnie obrywa się piewcom biznesowego sukcesu, zaklętego pod postacią przeróżnych poradników. Ten fragment również zasługuje na uwagę, choćby dlatego, że z jego warstwą merytoryczną łatwo się zgodzić.

Kolejne persony do ścięcia już czekają: to politolodzy oraz naukowcy (humaniści, literaci). W pierwszym przypadku Wheen atakuje Fukuyamę i Huntingtona,w drugim szlachetny świat brytyjskich uniwersytetów.

Werbalne tortury pisarz zaserwował jeszcze wierzącym w UFO i teorie spisku, fundamentalistom religijnym i politykom, którzy biorą udział w ceremoniach typu „ponowne narodziny u Indian”. Ciekawy jest aspekt psychologii politycznej (potrzeba posiadania wrogów) oraz emocjonalne sterowane społeczeństwem, w czym brylują postaci ze świata show-biznesu i polityki.

Na deser polemista zostawił potrawkę z Tony’ego Blaire’a, Anthony’ego Giddensa i innych zwolenników „trzeciej drogi” – zagadnienie znane autorowi z własnego podwórka potraktowane zostało szeroko – by na koniec wrócić do tematu spekulacji finansowych, współczesnej gospodarki i bankructwa Enronu.

Książka jest niezła jako przyczynek do debaty na ww. tematy; jednak jako „młot na czarownice głupoty” jest zdecydowanie za słaba. Podstawową wadą pisarstwa Wheena jest to samo, co u Dawkinsa: przekonanie, że skoro występuje jako racjonalista, to jego poglądy stanowią rację absolutną, choć – obiektywnie rzecz biorąc – nie da się ostatecznie orzec o zwycięstwie którejkolwiek ze stron. Humanistyka niestety to nie nauki ścisłe.

Uczta dla wron

2011-07-01T02:19:00.001+02:00

George R. R. Martin, Uczta dla wron, Zysk i S-ka, 2005

"Uczta dla wron" podobnie jak poprzedni tom również została podzielona na dwie części. Noszą one tytuły "Cienie śmierci" oraz "Sieć spisków".

Większość pretendentów do tronu jest już martwa. Ci, którzy pozostali w grze, są na tyle osłabieni i niepewni swych pozycji, że w miejsce otwartej wojny toczą walkę za pomocą zdrad, spisków i forteli. Miejscami przypomina to mafijne porachunki rodem z "Gomorry" lub powieści Mario Puzo.

Centrum Westeros jest spustoszone, ludziom grozi głód, bezpieczeństwu zagrażają dezerterzy, maruderzy, zbrojne grupy nie uznające niczyjej władzy lub okresowo sprzyjające to jednym, to drugim. Krajobraz jest równie sugestywny, co ten odmalowany przez Sapkowskiego w sadze o Wiedźminie.

Lannisterowie uznają się za zwycięzców, lecz nie są w stanie w pełni usadowić się na tronie. Fabuła zwalnia, poza kilkoma zaskakującymi zwrotami akcji (znak firmowy Martina), historia znajduje się w zawieszeniu.

Nawałnica mieczy

2011-06-25T01:58:00.000+02:00

George R. R. Martin, Nawałnica mieczy, Zysk i S-ka, 2002

Trzecia odsłona morderczej walki o władzę w Westeros ze względu na swą objętość została podzielona na dwa tomy: "Stal i śnieg" oraz "Krew i złoto".

Oprócz wydarzeń na Kontynencie (w jego sercu) obserwujemy nadciągające wraz z migracją dzikich ludów i nadejściem tamtejszej anormalnej zimy niebezpieczeństwo dla Północy oraz, w dalszej perspektywie, dla reszty krain.

Na wschodzie tymczasem trwa pochód Daenerys ku militarnej potędze: zbieranie armii, pozyskiwanie sojuszników, niszczenie tych, którzy zagrażają... Przypomina to trochę "Dagome Iudex" Zbigniewa Nienackiego oraz – bardziej naukowo – historię starożytnych cywilizacji na Bliskim Wschodzie.

Władcy Westeros giną jeden po drugim, jak bossowie w wojnie gangów, co daje podstawy powtarzanemu stwierdzeniu, iż "królowie sypią się jak liście jesienią". Oprócz słynnego motta rodu Starków "The winter is coming" saga obfituje w inne bon moty i ciekawe motywy, np. "Jamie Lannister sends his regards" w czasie niesławnych Krwawych Godów.

Nota bene, często przywoływana pieśń "Deszcze Castamere" przywodzi na myśl smętny i złowrogi jednocześnie temat muzyczny z "Ojca chrzestnego".

A kim to jesteś, rzekł dumny lord,

Że muszę ci się kłaniać?

Jedynie kotem innej maści,

Takiego jestem zdania.

W płaszczu czerwonym albo złotym,

Lew zawsze ma pazury.

Lecz moje równie ostre są

I sięgną twojej skóry.

Tak gadał ten lord Castamere,

Tęgiego zgrywając zucha.

Dziś w jego zamku płacze deszcz,

Którego nikt nie słucha.

Dziś w jego zamku płacze deszcz

I nie ma kto go słuchać.

Johna Leake'a Pisarz, który nienawidził kobiet....

2011-06-15T09:55:00.001+02:00

John Leake, Pisarz, który nienawidził kobiet. Podwójne życie seryjnego mordercy, Wydawnictwo Znak, Kraków 2011

Jest to fabularyzowana historia prawdziwych wydarzeń. Jack Unterweger, Austriak, od 1974 roku odsiadywał wyrok dożywocia za morderstwo kobiety. W więzieniu zaczął pisać. Zdobył sobie poklask elit, które rychło upomniały się o jego warunkowe zwolnienie: wśród stronników Unterwegera była późniejsza noblistka, Elfriede Jelinek (autorka np. "Pianistki", świetnie zekranizowanej).

Morderca wyszedł na wolność i stał się celebrytą: rzucające się w oczy samochody, rauty, bale, wydarzenia kulturalne.

Wkrótce potem odkrył nowe powołanie: dziennikarza i eksperta (sic!) ds. seryjnych morderców. Kiedy więc Środkową Europą zaczynają wstrząsać zabójstwa prostytutek, Unterweger w nowych rolach zapraszany jest do mediów.

Paradoks współczesnych demokracji? Dziura w państwie prawa? Media dbające tylko o rozgłos?

Być może.

Jest jeden szkopuł: to Unterwerger był mordercą, którego poczynania sam komentował jako ekspert.

Jak to się mogło stać?

Śledztwo, po którym został skazany na dożywocie, nie ujawniło wszystkich faktów z jego przeszłości. Austriackie prawo przewidziało możliwość zwolnienia w danych okolicznościach. Elity zachwyciły się książką Unterwegera. Ważniejsze było nie to, co pisał, lecz sama postać autora-mordercy. Opakowanie, brand, marketing - towar sprzedany. Kupiła nawet Temida.

Wiedząc, że można manipulować systemem i znając jego luki, Unterweger posuwa się dalej: nie tylko kontynuuje zbrodnicze działania, ale także z tupetem analizuje własne poczynania.

Książka Leake'a pokazuje, że morderca popełniał proste błędy, które go zgubiły. Nie był więc aż tak sprytny, wykorzystał jedynie okazję. Był tylko podrzędną wersją swojego idola Hannibala Lectera w świecie, w którym każdy może być ekspertem od czegokolwiek, jeśli wie jak.

Starcie królów

2011-06-10T01:28:00.003+02:00

George R. R. Martin, Starcie królów, Zysk i S-ka, 2000

Druga część sagi "Pieśń lodu i ognia" jest równie imponująca, jakością i objętością, jak pierwsza.

Im dalej brniemy w fabułę, tym więcej polityki nas czeka. Po śmierci władcy królestwo rozpada się, targane sprzecznymi interesami możnych. Kiedy brak władzy spajającej takie dążenia, nadchodzi niebezpieczeństwo ruchów odśrodkowych. Tak jest i w "Starciu królów": ujawniają się poszczególni kandydaci do tronu, nazywają sami siebie królami, podnosząc mniej lub bardziej trafne argumenty na rzecz prawowitości swej władzy. Geopolityka nie znosi bowiem próżni.

Niezależnie jednak od swych pretensji, ażeby władać, muszą zdobyć tron i to zdobyć w realnej walce na polu bitwy. Nie ten, który jest bardziej sprawiedliwy, lecz ten, który jest bardziej "lisem i lwem" zostanie wynagrodzony. Decydującą rolę odegra prawo silniejszego.

Walka rodów w sadze Martina w tym momencie przypomina trochę dzieje rozbicia dzielnicowego w średniowiecznej Japonii, zwłaszcza jej zmienne koleje, ulotne sojusze, zdrady, wolty i rewolty.

Malcolm Gladwell, Co widział pies i inne przygody

2011-06-03T21:10:00.002+02:00

Malcolm Gladwell, Co widział pies i inne przygody, Wydawnictwo Znak 2011

Kolejna książka Gladwella w serii Punkty Przełomowe, będąca w istocie zbiorem jego artykułów prasowych. Książeczka ciekawa, którą da się czytać z przyjemnością i bez znużenia, a jednocześnie dość zasobna w stronice, czego nie można powiedzieć o jego poprzednich pozycjach.

Gladwell kontynuuje obserwację życia społecznego w stylu znanym choćby z "Poza schematem". Pisze lekko i zrozumiale, a jego tezy są o tyle interesujące, co pretensjonalne. Autor jest dziennikarzem, aspirującym być może do roli tożsamej z badaczem, jednak jego dzieła nie są poparte naukową argumentacją. Prawda, Gladwell, szybko obwołany guru zarządzania (ciekawe dlaczego, skoro pisze o wszystkim, lecz nie o zarządzaniu?), dokonuje własnych, skądinąd celnych spostrzeżeń; zwraca się do ekspertów w danych dziedzinach, a czasami sięga i po twarde dane. A jednak czegoś tu brakuje. Czytając z zainteresowaniem, co podkreślam, i nawet zgadzając się z autorem co do meritum niektórych zagadnień odnoszę wrażenie, że z tych samych faktów zdolne pióro z żyłką naukowca mogłoby, gdyby chciało, wysnuć zupełnie odmienne wnioski, odpowiednio je udowodnić, ładnie opakować i sprzedać z identycznym sukcesem.

Kolejna sprawa, że prowokacyjne artykuły Gladwella rzadko prowadzą do jednoznacznych wniosków, które można by zastosować w praktyce. Jest to raczej zbiór esejów podsumowanych w taki sposób, iż można dywagować, co pisarz miał na myśli. Tym bardziej dziwi mnie popularność jego literatury w kręgach biznesu. Chyba że chodzi o pretekst do kreatywnej dyskusji.

"Co widział pies" zawiera kilka bardzo fajnych rozdziałów. Polecam zwłaszcza fragmenty o strategii inwestycyjnej Czarnego Łabędzia (opartej na filozofii Poppera), temat śmiertelnych pogryzień przez psy (od czasu do czasu powracający w mediach Najjaśniejszej), a także akapity demitologizujące pracę analityków wywiadu i kryminologów-profilerów.

Gomorra

2011-05-24T07:00:00.004+02:00

Roberto Saviano, Gomorra. Podróż po imperium kamorry, Czytelnik 2008

Bestseller sprzed kilku lat, na podstawie którego powstał również głośny film. Paradoksalnie młody autor nie oczekiwał takiej popularności: w rezultacie rozgłosu mafia wydała na Saviano wyrok śmierci.

Książka jest wstrząsająca.

Saviano rozprawia się z mitem Cosa Nostry: najsilniejsza pod względem rozległości imperium, potencjału ekonomicznego i liczby członków jest neapolitańska Camorra. Mafiosi to nie dystyngowani starsi panowie z nienagannymi manierami, lecz przeciętni mieszkańcy południa Italii: w dresie i podkoszulku, z tłustymi włosami, bezrobotni lub wykonujący podstawowe zawody (murarz, pizzer). Wyrok jadą wykonać rozlatującym się Fiatem Punto, chyba, że wysłużą się nastoletnimi narkomanami.

Do wielkich pieniędzy dochodzi tylko ten, kto jest na szczycie. Studenci i prawnicy, robotnicy, rzemieślnicy – pracują dla mafii, bo na południu Włoch jest i zawsze była bieda i brak perspektyw.

Jednak w grę wchodzą miliardowe interesy. Strumienie pieniędzy wędrują z Chin przez Włochy, Polskę, Francję, trafiają do Wielkiej Brytanii, czasem do USA. Najbardziej intratne branże to budownictwo i utylizacja śmieci. Ta polega na ich upychaniu gdzie popadnie. Bossowie zakopują rakotwórcze odpady nawet sto metrów od swych posiadłości. Tsunami sprzed kilku lat wyrzuciło na somalijskie plaże radioaktywne odpadki – Camorra dokonała recyclingu zatapiając statek na Oceanie Indyjskim…

To właśnie ekonomiczne fundamenty mafijnej działaności, które obnażył włoski pisarz, są najbardziej szokujące. Kulisy importu z Chin, od których Saviano rozpoczyna swą historię, przypominają trochę to, co pisał Glenny w „McMafii”. To z powodu pieniędzy butalna wojna między klanami w Neapolu w przededniu naszego wejścia do UE pochłonęła mnóstwo ofiar, a południe Włoch stało się tak niebezpieczne, jak Kolumbia czy Meksyk. I to wszystko dzieje się we wspólnocie najbardziej rozwiniętych krajów świata, gdzie politycy debatują o krzywiznie bananów.