Hungary and further

Nieuw Hongaars kiesstelsel vooral goed voor de winnaar

2012-01-25T14:06:00.001+01:00

Het nieuwe Hongaarse kiesstelsel? Een beetje ingewikkeld onderwerp, ik weet het. Maar de veranderingen die regeringspartij Fidesz beoogt, zijn ingrijpend en bepalend voor het Hongaarse politieke landschap in de komende jaren. Dus ik waag me er toch maar aan.
Hoe het nieuwe kiessysteem precies gaat uitzien, weten ze alleen in Fidesz zelf en naar ik aanneem ook in de christen-democratische coalitiepartner, de KDNP. Zoals dat tegenwoordig gaat in de Hongaarse politiek, worden de andere partijen in het parlement min of meer voor voldongen feiten geplaatst nadat de regeringscoalitie de zaak intern heeft uitgepraat. Ook het wetsontwerp dat Fidesz-fractievoorzitter János Lázár indiende, is duidelijk niet het finale woord, want de eerste amendementen, vanuit Fidesz, zijn inmiddels al ingediend en waarschijnlijk weten we pas na de stemming exact wat we gekregen hebben, want wetsontwerpen veranderen vaak tot het allerlaatste moment.
Desondanks, de plannen beginnen wel contour te krijgen, en twee dingen zijn duidelijk: het nieuwe systeem is vooral goed voor die partij die als grootste uit de stembus komt, en er wordt alles aan gedaan om te garanderen dat die grootste straks Fidesz heet. Zelfs als die partij een groot deel van haar populariteit verliest, moet de oppositie het wel heel goed doen om de huidige regeringspartij in het nieuwe systeem te verslaan. En met goed doen bedoel ik vooral dat de oppositie al voor de verkiezingen innig gaat samenwerken. Zolang de politieke tegenstanders verdeeld zijn, hoeft Fidesz, een partij die op dit moment althans kan rekenen op zijn vaste, conservatieve aanhang op het platteland, straks niet meer dan iets van dertig procent van de stemmen te halen om een ruime meerderheid in het parlement winnen en dan heeft 70 procent van de kiezers het nakijken.

Het Hongaarse kiessysteem behoort tot de meest gecompliceerde ter wereld. Het bestaat in feite uit een kruising van het Nederlandse, waarin de zetels verdeeld worden naargelang het aantal stemmen dat je krijgt, en het Franse, waarbij het land in districten verdeeld is, en je voor ieder district dat je wint, een zetel krijgt. Dat mengsel leidt tot een complexe zetelverdeling met restzetels en dergelijke, waar ik het nu niet over ga hebben.
Ook in toekomst houdt Hongarije zo'n gemengd systeem, al gaan er dingen veranderen in de manier waarop de zetels verdeeld worden, op zo'n manier dat de winnaar daar beter van wordt. Maar de belangrijkste verandering ten opzichte van het huidige stelsel is dat er nog maar één stemronde komt. In de meeste landen met een districtenstelsel, en ook in Hongarije tot nu toe, had je twee rondes. In de tweede ronde doen alleen de twee, (of soms drie) sterkste kandidaten mee en krijgen mensen die in de eerste ronde op een van de afgevallen verliezers hebben gestemd, de kans om hun stem op een ander uit te brengen.
In het nieuwe voorstel wint degene die in de eerste ronde de meeste stemmen krijgt. Dat betekent, kort gezegd, dat als er vijf partijen meedoen, je bij wijze van spreken met 25 procent van de stemmen een parlementszetel wint als je vier tegenstanders daar maar onder blijven. Als dat maar in voldoende districten lukt, kan het gebeuren dat een partij misschien niet meer dan een derde van het totale aantal stemmen achter zich heeft, maar toch de meerderheid, of zelfs een tweederde meerderheid van de zetels in het parlement krijgt.
Bovendien worden de kiesdistricten opnieuw ingedeeld. Dat moetsowieso omdat het parlement volgens de nieuwe wet veel kleiner wordt, maar het had anders ook gemoeten. De kiesdistricten zijn begin jaren negentig vastgelegd en toen had je overal ongeveer even veel kiesgerechtigden. Maar door verschuivingen in de bevolking heb je inmiddels in sommige districten 25000 en in andere 75000 kiesgerechtigden. Dat betekent dat sommige parlementariërs maar een paar duizend stemmen nodig hadden om een parlementszetel te veroveren, anderen daarentegen enkele tienduizenden.
Herindeling van kiesdistricten is in meer landen een problematische zaak, omdat de regerende partij dat meestal zo inricht dat ze er zelf het meeste van profiteert. Door het proportionele stelsel in Nederland is de samenstelling van de districten niet van belang, maar het Engels heeft zelfs een woord voor zulk geknoei: gerrymandering.
In Hongarije is de samenstelling van de districten doorslaggevend. De nu voorgestelde indeling van de kiesdistricten betekent dat allerlei steden en gebieden die traditioneel socialistisch stemmen, in stukken worden gehakt en samengevoegd met omringende landelijke gebieden, zodat conservatieve, regeringsgetrouwe stemmers overwegen. In Fidesz-kringen ziet niemand daar kwaad in. "Natuurlijk deel je districten zo in dat je er zelf bij wint," aldus Ferenc Kumin, analist van het regeringsgezinde politieke onderzoeksbureau Századvég.
Een andere bijzonderheid van het wetsvoorstel is dat voor kleine (en nieuwe) partijen nog moeilijker wordt om mee te doen dan het nu al is. Argument van Fidesz voor deze en andere wijzigingen is de wens om Hongarije te verzekeren van een stabiele meerderheidsregering. Daar is natuurlijk wat voor te zeggen.
Een proportioneel systeem, zoals Nederland kent, leidt vrijwel altijd tot coalities, en dat mag prima werken in een land waar mensen bereid zijn compromissen te sluiten, maar in Italië kun je zien wat er gebeurt als mensen daar niet toe bereid zijn. Berlusconi ten spijt is dat land decennia lang van de ene politieke crisis de andere ingerold. En compromissen sluiten is ook niet de sterkste kant van de Hongaarse politiek.
Maar als je de politieke geschiedenis van de afgelopen twee decennia bekijkt, valt Hongarije eigenlijk niet direct op door een onstabiel politiek systeem. Alle regeringen hebben hun termijn volgemaakt, zelfs al zagen twee socialistische kabinetten tussentijds de premier wisselen. Dus dat kan nauwelijks een argument zijn om het kiesstelsel zo drastisch te veranderen.
De Patriotisme en Voorgang Stichting, een denktank die nauw verbonden is met de voormalige premier Gordon Bajnai, heeft een berekening gemaakt wat het nieuwe stelsel en de nieuwe districtenindeling betekend zou hebben bij de afgelopen drie verkiezingen. Twee van die drie verkiezingen werden gewonnen door een coalitie van socialisten en liberalen, de laatste door de huidige regeringscoalitie van Fidesz en de kleine christendemocratische KDNP.
Zou het nieuwe stelsel en vooral de nieuwe indeling van kiesdistricten van toepassing zijn geweest, had Fidesz alle drie de keren gewonnen, hoewel de partij twee van de drie keer minder stemmen kreeg dan de socialistisch-liberale coalitie. Hoe eerlijk het nieuwe stelsel uit zou pakken, is te zien in de gemeente Eszterdom, waar Fidesz in geen enkel kiesdistrict meer dan dertig tot hooguit veertig procent van de stemmen kreeg, en toch waar het toch een tweederde meerderheid in de gemeenteraad heeft. Met het nieuwe kiesstelsel zou Fidesz bij de verkiezingen in 2010 met 53 procent van de stemmen over tachtig procent van de zetels in het parlement gekregen hebben. Stabiel, zeker. Maar democratisch?

Vrijheid van meningsuiting

2012-01-20T14:26:00.000+01:00

De neiging van de internationale media om de Hongaarse premier Viktor Orbán als een dictator in de dop af te schilderen is groot. En de verontwaardiging van Orbáns aanhangers over die beschuldiging ook. Hongarije een dictatuur? Is er een krant of medium verboden vanwege zijn opinie, zit er een journalist in de gevangenis of is er demonstrant opgesloten vanwege protesten tegen de regering, worden er demonstraties verboden? Niets van dat alles, toch? En ze hebben gelijk. Er zit in Hongarije niemand vast vanwege zijn mening, er zijn geen media om die reden verboden, er zit niemand om zijn mening in het gevang, en formeel staat niets het vrije demonstratierecht in de weg. Hongarije is inderdaad geen dictatuur.

Anti-regeringsdemonstratie

Maar bij rechten draait het om meer dan de vraag of ze volgens de wet bestaan, maar ook om de vraag hoe makkelijk het is om van dat recht gebruik te maken. Mediavrijheid in de betekenis die de regeringspartij Fidesz gebruikt, beperkt zich puur daartoe dat oppositiemedia het bestaansrecht niet wordt ontzegd. Maar bij mediavrijheid draait eigenlijk om meer. Het gaat erom of een regering zich er daadwerkelijk voor inzet dat de pluriformiteit wordt gewaarborgd en of alle media gelijk worden behandeld. En dat schort er momenteel aan.
Het probleem is niet eens de veel-bekritiseerde mediawet, al zou die wel degelijk een probleem kunnen zijn. Maar die wet wordt tot nu toe voorzichtig gebruikt. Om media onder druk te zetten, worden andere middelen gebruikt.
Bij de staatstv en -radio, waar inderdaad veel te veel mensen werkten, is een noodzakelijke reorganisatie gebruikt om alle kritische journalisten op straat te zetten. Er werken nog steeds teveel mensen. Reken maar dat geen van hen zich ooit kritisch uitlaat.
In februari gaat de enige oppositiezender Klubradio uit de lucht. Niet omdat het station verboden wordt, maar simpelweg omdat de licentie niet wordt verlengd. De frequentie gaat naar een nieuwe muziekzender die ook nog lokaal nieuws gaat verstrekken. Dat was volgens de Hongaarse media-autoriteit een stuk nodiger dan een oppositiezender. Eurocommissaris Neelie Kroes, die onderzoek naar de kwestie doet, heeft er inmiddels over opgemerkt dat de EU geen beperkingen stelt aan het aantal radiofrequenties in een land en dat Hongarije volgens haar behoefte heeft aan meer, niet minder radiostations. In haar blog pleit ze voor meer mediapluralisme en merkt ze op dat er een zekere verdenking bestaat dat de achterliggende gedachte om nieuwe eisen aan de licentie te stellen het uitsluiten van kritische stemmen is.
In Debrecen werd een fotograaf van een kritische internetsite geweerd op een gemeentelijke bijeenkomst, hoewel hij zich geheel volgens de regels vooraf had geaccrediteerd. Het was natuurlijk niet omdat hij van een kritisch medium was, absoluut niet, maar omdat dat medium niet voldeed aan de wettelijke verplichting om zich te registreren bij de media-autoriteit (iets dat ze inderdaad na hadden gelaten, omdat ze tegen zo'n verplichte registratie zijn). Dat doet u natuurlijk ook als u een persbijeenkomst organiseert, eerst bij de media-autoriteit navragen of alle media die komen, wel officieel geregistreerd zijn?
En dan is er het parlement, waar journalisten in het verleden zo naar binnen en naar buiten konden, als ze zich een keer officieel hadden geaccrediteerd bij het daartoe bevoegde bureau, dat hen dan een doorlopende pas verstrekte. Die doorlopende passen werden meteen toen Fidesz aan de macht kwam, ingetrokken. Het systeem zou worden veranderd, en er zouden nieuwe worden verstrekt, maar dat duurt nu al anderhalf jaar. Intussen is de bewegingsvrijheid van journalisten in het gebouw drastisch beperkt, en mogen fotografen alleen nog maar staan op plekken waar ze niet kunnen vastleggen hoe afgevaardigden op hun Facebook-account bezig zijn, in plaats van de zitting te volgen. En sommige journalisten, zoals die van het nieuwsportal Index, mogen helemaal niet meer naar binnen, omdat ze de waardigheid van het parlement hebben beledigd.

met dank aan orolunkvincent.blog

Op 15 maart, de nationale feestdag ter herdenking van de revolutie van 1848 wilde de oppositie een demonstratie houden. Helaas kan die niet doorgaan. Niet omdat het verboden wordt, want Hongarije kent per slot van rekening demonstratievrijheid, maar omdat de regering en de stad Boedapest samen pakweg de hele binnenstad hebben geclaimd voor de feestelijkheden die ze die dag plannen. Zo groot is 15 maart nog nooit geweest! Sterker nog, ook de dagen daarvoor en de dagen daarna mogen de Boedapesters blijkbaar genieten van een reeks van festiviteiten, want voor de hele week rond de nationale feestdag heeft de regering een claim om alle belangrijke straten in de binnenstad. Bijgaand kaartje geeft een overzicht. Oranje is het gebied dat de regering claimt, op de blauwe straten organiseert de gemeente feestelijkheden en de groene straten moeten vrij gehouden worden voor verkeer. En ja, jammer nou dat er dan geen plek meer over blijft voor een demonstratie van de oppositie. Trouwens, de regering heeft ook in 2013 en 2014 al een claim op die gebieden gelegd.
Uiteraard vinden er ook manifestaties plaats bij het parlement. Opmerkelijk, want op het Kossuthplein voor het parlement mag eigenlijk nauwelijks nog worden gedemonstreerd, omdat demonstraties de afgevaardigden storen bij hun werk. Zelfs op zaterdag.. Vreemd genoeg hoorde je dat argument nooit in 2006, toen Fidesz zich aansloot bij de weken lang durende demonstratie op datzelfde plein waarin ze het aftreden van premier Gyurcsány eisten. Toen was het volgens Fidesz een schande dat de regering op zeker moment besloot het permanente tentenkamp voor het parlement te laten verwijderen. Nu is het volgens Fidesz een schande als oppositieparlementariërs zich kortstondig aan een hek voor het parlement vastketenen om te protesteren tegen het ontbreken van serieuze politieke debatten in het parlement. Verschil moet er wezen.

Een Fidesz-sympathisant aan het woord

2012-01-16T13:23:00.000+01:00

“Ik vind dat premier Orbán fouten maakt, maar voor mij heeft hij één grote verdienste: hij heeft Hongaren hun zelfbewustzijn teruggegeven. In 2010, voor de verkiezingen, was het moreel heel laag. Hij heeft gezorgd dat mensen weer trots zijn op hun land,” aldus András Csengő, Hongaar en Nederlander, werkzaam voor een groot internationaal bedrijf en sinds jaren aanhanger van de Hongaarse regeringspartij Fidesz. Csengő groeide op in Nederland, maar woont sinds vele jaren in Hongarije. Kritiekloos is hij zeker niet, maar de storm van afkeur die Hongarije dezer dagen over zich heen krijgt, begrijpt hij niet. „Ondanks fouten gaat het voor mij negentig procent de goede kant op.” Hij stoort zich ook aan wat hij ervaart als eenzijdige berichtgeving. Fidesz is voor Csengő vooral de partij die een einde maakte aan jaren van onzekerheid en socialistisch wanbeleid. De socialistische ex-premier Gyurcsány, waar momenteel een – volgens de oppositie politiek gemotiveerd – corruptieonderzoek tegen loopt, hoort voor hem in de gevangenis. „Die heeft alles bij elkaar gestolen,” zegt hij, al erkent hij dat corruptie nog steeds een probleem is. Csengő prijst het besluit om Hongaren in de buurlanden een Hongaars paspoort te geven, al weet hij niet echt wat hij moet denken van plannen om die groep ook stemrecht te geven. Hij staat volledig achter de extra winstbelasting die de regering banken oplegde – een van de maatregelen die internationaal onder vuur liggen – en heeft begrip voor de omstreden onteigening van de private pensioenfondsen vorig jaar. Het verdient misschien geen schoonheidsprijs, maar buitengewone tijden vragen soms om ongewone oplossingen, vindt hij. Ook is Csengő blij met de nieuwe vlaktax, een enkel belastingtarief van 16 procent voor alle inkomens. Ongunstig voor de lagere inkomens, maar het maakt het onoverzichtelijke Hongaarse belastingstelsel een stuk eenvoudiger en dat komt ook kleine bedrijven ten goede, zegt hij. Toch groeit bij Csengő, net als bij meer Fidesz-aanhangers, de kritiek. Ook op hoog niveau klinken er steeds vaker kritische geluiden, vooral van Fidesz-gezinde economen. Zo verklaarde Zsigmond Járai, minister van financiën in de eerste Fidesz-regering tussen 1998 en 2002 en voormalig directeur van de Nationale Bank, onlangs dat de regering moet stoppen met haar onorthodoxe economische beleid. Csengő bekritiseert ondermeer de omstreden mediawet die vorig jaar werd ingevoerd, en de onlangs aangenomen wet die de onafhankelijkheid van de nationale bank aantast. Die wet, een kernpunt in de kritiek van het IMF en de EU, noemt hij “een hele domme zet”. Ondanks zijn waardering voor Orbán wijst hij vooral naar de premier als hij de verklaring voor die fouten zoekt. “Hij wil alles in eigen handen houden en heeft zich teveel omringd met ja-knikkers, niet met capabele mensen. Hij beslist alles, de ministers hebben eigenlijk niets te zeggen.” Daarnaast heeft Fidesz een probleem met communicatie, vindt hij. “Orbán zelf laat zich weinig zien, en de topmensen lijken allemaal dezelfde pr-cursus te hebben gevolgd.” Een voorbeeld van die slechte communicatie noemt hij de wijze waarop Orbán sinds vorige zomer met het IMF is omgegaan. Het is jammer, zegt hij, want de partij heeft veel meer in zich. „Het is geen PVV, die maar uit één man bestaat. Op provinciaal niveau ken ik veel buitengewoon capabele, genuanceerde Fidesz-mensen. Er zijn cruciale fouten gemaakt, maar er zit heel veel intellectuele kracht in Fidesz. Mijn hoop is dat die mensen het uiteindelijk voor het zeggen krijgen, want ik ben ervan overtuigd dat daar de toekomst van Hongarije ligt.”

Imre Nagy, een heikel probleem

2012-01-07T18:18:00.002+01:00

Niet zo lang geleden besloot het Hongaarse parlement om de Imre Nagy medaille, vernoemd naar de leider van de opstand tegen de Russen in 1956, af te schaffen. De onderscheiding was bedoeld voor mensen die „patriottische moed tonen, de Hongaarse onafhankelijkheid dienen en werken aan sociale dialoog, sociale vrede en de eenheid van de natie”. Volgens een parlementariër van regeringspartij Fidesz die de medaille kwijtwil, is de onderscheiding inmiddels „uitgereikt aan iedereen die hem heeft verdiend”. Een opmerkelijk argument. Sociale dialoog, sociale vrede en eenheid van de natie zijn blijkbaar geen nastrevenswaardige doelen meer. Een andere Fidesz-parlementariër, Mária Wittner, die na 1956 ter dood werd veroordeeld wegens haar deelname aan de opstand (een straf die later in levenslang werd omgezet, en in de jaren 70 eindigde met een amnestie), zei eerlijker waar het op stond. Nagy was een communist, en hij is het daarom niet waard om zijn naam te verlenen aan een Hongaarse onderscheiding. Nagy mag in de West-Europa gelden als de man die zijn leven gaf als kortstondig premier tijdens de opstand, in Hongarije ligt dat aanzienlijk minder eenvoudig. Want Nagy wás een echte communist, geen twijfel aan, zij het dat hij hervormingsgezind was. Hij, en overigens met hem veel andere opstandelingen, wilden een soort Joegoslavië: wel communistisch, maar onafhankelijk van de Sovjet-Unie en met een eigen koers. Dat past niet in het beeld dat Hongaren koesteren van de opstand als een anticommunistische, burgerlijke beweging. „Een stinkende communist”, zo wordt Nagy op sommige websites omschreven en genoeg mensen zouden zijn rol destijds het liefste uit de geschiedenisboeken schrappen. Er is in Hongarije slechts een handvol straten naar hem vernoemd en recent werd in opdracht van de regering een schilderij over 1956 vervaardigd waarop geen spoor van hem is te zien. De hoofdrol daar wordt ingenomen door de oerconservatieve bisschop József Mindszenty, wiens werkelijke rol zich destijs min of meer beperkte tot een toespraak op de radio, maar al vertegenwoordigde hij in die dagen wel de stem van het anticommunisme. Voor historici, maar misschien nog meer voor gewone burgers, is 1956 een moeilijke periode. Communisten die tegen de Russen vochten, samen met niet communisten. Verwarrend. En dan zijn er netelige kwesties,zoals de lynchpartijen op agenten van de geheime dienst, maar ook op dienstplichtige soldaten. En het antisemitisme dat de kop opstak. Naast heldhaftigheid vonden er ook gebeurtenissen plaats die je liever zo snel mogelijk vergeet. Dat is altijd zo,trouwens. Hoe heldhaftig de Libiërs afgelopen jaar ook waren, de dood van Khadaffi behoort niet echt tot de morele hoogtepunten van hun opstand, bijvoorbeeld. Maar Nagy is niet de enige die slachtoffer wordt van de huidige Hongaarse neiging om de geschiedenis te herschrijven. De regering wil het Kossuthplein voor het parlement terugbrengen in de staat van voor 1944, dat wil zeggen de tijd van het autoritaire bewind van admiraal Miklós Horthy, een militaire bondgenoot van Hitler. Die herinrichting betekent ook dat het standbeeld van de onomstreden grote, maar wel uiterst linkse dichter Attila József verdwijnt. De groene oppositiepartij LMP trok recent aan de bel over een plaquette ter nagedachtenis van Carl Lutz, een Zwitserse diplomaat die in de Tweede Wereldoorlog duizenden Hongaarse joden het leven heeft gered. Op zich uiteraard prima, uiteraard, behalve dat op de plaquette het woord joden door ’slachtoffers’ vervangen dreigde te worden. Veel Hongaren worden er ongaarne aan herinnerd dat in 1944 in drie maanden tijd 400.000 Hongaarse joden naar Auschwitz werden gevoerd, door de Duitsers, maar met willige medewerking van Hongaarse fascisten en andere burgers. „Als ze dat doen omdat ze zich schamen dat 68 jaar geleden Hongaren andere Hongaren zulke dingen aan hebben gedaan, dan maken ze een fout,” aldus LMP-politicus Jen? Kaltenbach, „Het bedekken van de misdaad kan de schaamte niet verhullen, maar houdt de schuld juist in stand. De eerste stap om een misdaad te verwerken is hem in de ogen te kijken.” Dankzij het protest zal de plaquette de juiste tekst dragen, maar Hongarije heeft geen traditie om de geschiedenis in de ogen te kijken, constateert Kaltenbach. Onder het bewind van de communist Kádár was de Holocaust, net als de opstand van 1956 trouwens, al een heikel punt. En nu dus weer. „Het is jammer dat Fidesz-politici niet weten te breken met die gewoonte,” aldus de LMP’er.

Nieuwe Hongaarse grondwet

2011-12-30T16:07:00.001+01:00

De nieuwe grondwet die Hongarije op 1 januari invoert, is volgens premier Viktor Orbán een belangrijke stap in de definitieve afrekening met het communisme. Maar critici zien de wet eerder als een belangrijke stap in de invoering van een nieuw autoritair bewind. En de beelden van 27 oppositieparlementariërs en activisten die de dag voor Kerstmis werden gearresteerd omdat ze protesteerden tegen de wijze waarop wetgeving er in het parlement zonder discussie doorheen wordt gejaagd, bevestigen het imago van een bewind dat het met de democratie niet erg nauw neemt.
De arrestaties waren slechts één incident in een roerige week waarin vooral de persvrijheid te leiden had. In het begin van de week kreeg Klubrádio, het enige oppositionele radiostation, te horen dat het per februari haar frequentie kwijtraakt aan een nieuwe muziekzender, een beslissing die ook de regeringsgezinde politiek commentator Ferenc Kumin “onbegrijpelijk” noemde.
Eind van de week werd Index, de grootste onafhankelijke nieuwssite van Hongarije, de toegang tot het parlement ontzegd nadat twee verslaggevers in het parlementsgebouw een satirisch filmpje hadden opgenomen en daarmee “minachting voor de volksvertegenwoordiging” hadden getoond.
Ook ontsloeg de staatstelevisie twee verslaggevers die sinds twee weken een hongerstaking hielden. Ze protesteerden ertegen dat diezelfde staatstelevisie het gezicht van kritische voormalige hoofd van de Hongaarse Hoge Raad in een verslag had uitgevaagd alsof het om een misdadiger ging. Ironisch genoeg was zulk wegretoucheren van politieke tegenstanders een gebruikelijke praktijk in de jaren van het communisme, waarmee Orbán volgens eigen zeggen wil afrekenen.
Maar niet alleen de media staan onder druk. De Europese Unie maakt zich zeer bezorgd over een nieuwe wet die een einde maakt aan de onafhankelijkheid van de Nationale Bank, en protesteert ook tegen een bepaling in de nieuwe grondwet dat belastingwetgeving in toekomst alleen met een tweederde meerderheid veranderd kan worden. In een reactie aan Barosso zei Orbán dat beide wetten belangrijke pijlers waren van de grondwet die op 1 januari wordt ingevoerd, en dat uitstel van de stemming daarover dan ook uitgesloten was.
De wetgeving over de Nationale Bank is vooral een punt van zorg, omdat de nieuwe wet de regering de mogelijkheid geeft de reserves van de bank te gebruiken, bijvoorbeeld voor het dichten van het gat in de begroting. De belastingwet raakt de fundamentele kritiek dat de nieuwe grondwet meer is dan slechts een kader voor toekomstige wetgeving, maar een bevestiging van het streven van de huidige regering om haar macht voor vele jaren vast te leggen.
"De nieuwe grondwet beoogt niet meer en niet minder dan de totale ideologische en spirituele hervorming van Hongarije,” aldus Milós Tallián, commentator bij het toonaangevende weekblad HVG en bij het conservatieve politieke weblog Mandiner. Het Hongarije dat Orbán voor ogen staat, is volgens hem een soort mengsel tussen Poolse vroomheid, de ijver van het Verre Oosten, Russische autoritaire willekeur en de natuurgebondenheid van traditionele agrarische samenlevingen. Volgens Tallián is de nieuwe grondwet dan ook op vele punten in conflict met de Europese regelgeving.
De Hongaarse regering lijkt op dit moment totaal niet genegen zich de binnen- en buitenlandse kritiek aan te trekken. Het omgekeerde lijkt eerder het geval. Orbán sprak de afgelopen weken herhaaldelijk over bewuste internationale financiële aanvallen op Hongarije. De conservatieve commentator Gábor Török beschuldigde Brussel er min of van Hongarije tot het bankroet te willen drijven om premier Orbán af te kunnen zetten. Maar dat zal niet gebeuren, aldus Fidesz-fractievoorzitter János Lázár: “Er mag nu veel onrust zijn, al kan ik niet zeggen of die intern is of van buitenaf wordt veroorzaakt, maar één ding is zeker: Viktor Orbán blijft minstens tot 2014 premier.”

Parlementair disrespect

2011-12-26T17:58:00.001+01:00

Een jaar geleden werd de omstreden Hongaarse mediawet ingevoerd, en eerlijk is eerlijk: tot nu toe heeft dat weinig gevolgen gehad. Dat zul je Fidesz-politici ook altijd horen betogen: "Hebt u een voorbeeld waarin deze wet media het werken onmogelijk heeft gemaakt?" En dan moet een mens eerlijk nee antwoorden.
Dat zegt niet dat de wet goed is. Je kunt de doodstraf in je wetboek hebben staan, en hem nooit toepassen. Maar dat betekent uiteraard niet dat het geen probleem is dat je de doodstraf in je wetboek hebt staan. Per slot van rekening blijft de optie om hem te gebruiken, bestaan.
Dat geldt ook voor de mediawet. Die wordt niet goed, alleen maar omdat de autoriteiten zich inhouden bij het gebruik daarvan. Het is tot nu toe nog niet gebeurd is dat media om inhoudelijke redenen een boete opgelegd hebben gekregen. Maar het dreigement dat dat wel gebeurt, blijft bestaan. Als er straks verkiezingen plaatsvinden, en alle oppositiemedia worden dan uitgeschakeld door middel van forse boetes, dan heeft de wet zijn werk gedaan.
Bovendien: het feit dat de wet bestaat, heeft ook zonder boetes de nodige gevolgen. Sinds midden dit jaar, toen de mogelijkheid tot het uitdelen van boetes in werking trad, hebben veel journalisten van hun eigenaren de opdracht gekregen zich in te houden. Zelfcensuur.
Nu wil de regering natuurlijk ook graag aan alle critici bewijzen dat hun kritiek op de mediawet onterecht is. Daarom is het eigenlijk interessanter om te kijken wat daarbuiten het afgelopen jaar met de media gebeurd is. En de gebeurtenissen van de afgelopen week zijn een zorgwekkend voorbeeld.
Vorige week dinsdag werd bekend dat Klubradio, het enige onafhankelijke nieuwsstation dat er nog is, per februari uit de lucht moet. De zender raakt zijn frequentie kwijt ten koste van een of ander nieuw muziekstation. Argument om Klubradio de frequentie af te nemen, is dat ze vorig jaar een nieuwe frequentie gekregen hebben. Alleen: de licentie voor die nieuwe frequentie is hen uiteindelijk nooit verstrekt. Kafka zou het bedacht kunnen hebben: je krijgt de ene frequentie niet omdat je een andere hebt, en je krijgt de andere niet omdat je de ene hebt. Eindresultaat, zoals het zich nu laat bezien: exit Klubradio.
Gelijktijdig werd de nieuwsportal Index vorige week de toegang tot het parlement ontzegd, omdat ze een kerstvideo hadden gemaakt die van "disrespect voor het parlement" getuigt.

Het is niet voor het eerst dat journalisten die jaar het werken in het parlement moeilijk of onmogelijk wordt gemaakt. Onder de vorige regering hadden journalisten die regelmatig in het parlement moesten zijn, een permanente toegangspas. Die is afgeschaft. Fotografen mogen alleen nog maar vanaf een bepaalde plek fotograferen, zodat lanterfanterende parlementariers niet voor de les betrapt kunnen worden terwijl ze hun Facebook-account bijwerken.
Of nog nuttigere dingen doen, zoals het stemmen op wetsontwerpen die ze net een uur eerder voor hun neus hebben gekregen, waarover geen enkel parlementair debat is gevoerd en waarvan ze geen idee hebben waar het over gaat. Dat is een normale gang van zaken in het huidige Hongaarse parlement. Over respect gesproken.

Confrontatie met het IMF

2011-12-17T11:41:00.000+01:00

„Het IMF is een kredietfinancier, en we zijn niet bereid om ons economische beleid te bespreken op het moment dat we om een lening vragen. Als IMF-leden hebben wij recht op krediet of een verzekering als we daarom vragen. In feite is het alsof we onderhandelen met onze eigen bank,” aldus de Hongaarse premier Viktor Orbán vrijdag kort nadat onderhandelaars van het IMF en de EU aankondigden dat ze hun vlucht hadden omgeboekt en en afzagen van een verdere ronde van voorbesprekingen voor de onderhandelingen over een nieuwe Hongaarse IMF-lening.

Hongaarse Nationale Bank

Hun vertrek was een persoonlijk besluit van de eurocommissaris voor economische en monetaire zaken Ollie Rehn. Diens belangrijkste reden om de onderhandelingen af te breken nog voor ze goed en wel begonnen zijn, is de Europese bezorgdheid over een nieuwe wet die de onafhankelijkheid van de Hongaarse Nationale Bank bedreigt, omdat de regering in die nieuwe wet verregaande invloed krijgt op de benoeming van bestuurders, en daarmee op het beleid van de bank.

In regeringskringen werd het vertrek van de onderhandelingsdelegatie als niet echt belangrijk afgedaan, aangezien pas in januari echt gepraat gaat worden. Maar de parlementaire fractie van regeringspartij Fidesz besloot na de afgebroken besprekingen tot een bijzondere fractiebijeenkomst, waar fractieleider János Lázár de wel degelijk parlementariërs vertelde dat de delegatie eerder naar huis was gegaan om kerstmis te vieren, maar waar hij ook verklaarde dat de bankwet zo moet worden aangepast dat de Europese Nationale Bank er wel mee kan instemmen.

Maar volgens premier Orbán is Hongarije ook met het oog op de echte onderhandelingen in januari niet bereid het economische beleid aan te passen. Het is een beetje alsof je tegen de bank waar je een hypotheek wilt afsluiten, zegt: ik wil graag geld, maar hoe ik er verder financieel voorsta, daar hebt u niets mee te maken.

Als de regering die houding volhoudt, is de kans op een mislukking waarschijnlijk. Waar Hongarije zonder IMF-steun geld vandaan moet halen, is onduidelijk. Nu al heeft het land grote financieringsproblemen en betaalt het hoge rentepercentages. Orbán sprak gisteren over „moeilijke en onzekere stappen” waarin de Nationale Bank een „monetair pro-groei beleid” moet voeren.

Zo'n uitspraak zal de Europese Nationale Bank alleen maar bezorgder maken over de nieuwe Nationale Bank-wet. Critici vrezen namelijk dat die tot doel heeft om de dit moment stevige deviezenreserve van Hongarije in te zetten voor de financiering van het budget. Zesendertig miljard euro, tienduizend miljard forint heeft de Hongaarse Nationale Bank staan. Dat is een zeer verleidelijke pot met geld. Blijf daar maar eens af als je eraan kan komen en je een gat van 1300 miljard forint in je begroting moet dichten.

Maar wat er kan gebeuren als die pot met geld er niet staat, werd duidelijk in de herfst van 2008. Toen waren de nationale reserves van Hongarije bij het uitbreken van de crisis juist zeer laag, en wist het land alleen dankzij een noodpakket van het IMF en de EU financieel overeind te blijven.

De eis van Europa dat nationale banken onafhankelijk moeten zijn, is er juist, omdat de verleiding anders veel te groot is om die pot met geld te gebruiken. En de geschiedenis leert dat dat middel uiteindelijk meestal erger is dan de kwaal. "Daarmee riskeer je dat je zowel de economie als de financiële markten destabiliseert. In het ergste geval eindig je met een scenario zoals destijds in Argentinië, waarin de Centrale Bank feitelijk de publieke sector financierde,” aldus internationaal financieel analist Aurelija Augulyte.

Soldatenles op school

2011-12-16T09:42:00.002+01:00

Toen zo’n honderd scholieren van de Egressy Gábor Technische Vakmiddenschool in Boedapest eerder dit jaar met het openbaar vervoer op weg waren naar de Militaire Hogere School in Szentendre, schoot de bewakingsdienst op het perron van de lokale trein in de stress. De groep liep in semi-uniform: spijkerbroek, camouflagejas, en dito T-shirt en pet. Het leek, alsof een paramilitaire eenheid was gearriveerd.

Uitstapje naar Szentendre. foto Egressy School

De bewakers kunnen er maar beter aan wennen. De kans is groot dat het in toekomst vaker gebeurt. Sinds de eerste Hongaarse middelbare scholen twee jaar geleden militaire basiskennis als keuzevak introduceerden, geniet dat lesthema onder scholieren groeiende populariteit. Bij een open dag van de Egressyschool kwamen leerlingen van ver buiten Boedapest kijken, alleen vanwege de optie van militaire lessen.

Jongens én meisjes staan te trappelen om een tot twee uur per week te mogen marcheren, salueren, met luchtgeweren te schieten en kennis te maken met zaken als oriëntatie, terreinverkenning, eerste hulp en overleven. Plus natuurlijk de nodige uitjes naar echte militaire eenheden, en schoolbezoeken van bijvoorbeeld gerenomeerde scherpschutters.

“Geweldig” en “spannend” vindt Imre Tóth het. Zijn vriend Botond Afra is het helemaal met hem eens. “Ik was al lang geïnteresseerd in het soldatenleven, en je leert dingen die je nergens anders leert,” meent hij. Beide jongens willen het leger in en zien de lessen als een goede voorbereiding. Het vergroot hun kansen op toegelaten te worden tot de militaire Zrínyi Miklós universiteit.
Het vak is helemaal in de geest van de nieuwe grondwet die op 1 januari van kracht wordt, en die iedere Hongaarse burger verplicht het vaderland te verdedigen. Landelijk bieden inmiddels zo’n twintig middelbare scholen militaire basiskennis als keuzevak aan, en als leerlingen om erom vragen, moet iedere school hen die mogelijkheid geven. Een enkele lagere school biedt militaire kennis ook aan in de hoogste klassen en er gaan stemmen op om het vak landelijk te introduceren.

Toen de Egressy Gáborschool militaire basiskunde in september 2010 op het rooster zette, overtrof het interesse van de leerlingen de stoutste verwachtingen. “We rekenden op 25 leerlingen, het waren er dubbel zoveel. Elf deden er zelfs eindexamenvak in,” zegt leraar György Grigoreff. Hij geeft eigenlijk elektrotechniek, maar toen de directeur hem vroeg of hij als voormalig luitenant dit vak ook op zich wilde nemen, zei hij graag ja. “Eens militair, altijd militair,” zegt hij.

Dit jaar volgen ruim 100 van de 700 leerlingen de militaire lessen, die beginnen met appel en marcheren. Discipline speelt een belangrijke rol, net als doorzettingsvermogen, bijvoorbeeld bij de meerdaagse overlevingstocht. “We pakken het militair aan, praktisch, niet schools,” zegt Grigoreff. Dat maakt de lessen volgens hem ook waardevol voor de karakteropbouw van de leerlingen.

“Vroeger gingen alle jongens in dienst en leerden ze wat het betekende om militair te zijn. Maar leerlingen kennen het leger tegenwoordig alleen van computerspelen en het internet, en dat geeft een volkomen vals beeld. Wij willen hen de werkelijkheid laten zien,” verklaart schooldirecteur Sándor Kőnig de reden om het vak op zijn school te introduceren.

Veel leerlingen stroomden vroeger ook al door naar het leger of de politie, dus wat dat betreft is het een logische aanvulling, zegt hij. Politiek heeft er volgens hem weinig mee te maken. Maar het natuurlijk is natuurlijk niet helemaal toeval dat het vak, dat voor het laatst onder het communisme werd gegeven, terug keert in een tijd dat het Hongaarse nationalisme sterk opleeft.

“Natuurlijk zijn er mensen die zeggen dat het leger niet op school thuishoort,” zegt Grigoreff, “Maar dit is geen militaire opleiding. Onze leerlingen leren wel zich aan regels te houden, als groep samen te werken, respect te hebben. Wat ze hier leren, daar worden niet alleen zij, maar ook het land beter van.”

Een protesterende Fidesz-politicus

2011-12-10T21:42:00.001+01:00

Met dank aan Index.hu

Het was een oplettende lezer die de webkrant Index.hu attent maakte op de merkwaardige vlek links van László Tőkes, de Hongaars-Roemeense bisschop die in 1989 internationale faam kreeg vanwege zijn rol in de opstand tegen de toenmalige Roemeense dictator Ceausescu. De vlek is geen camerafoutje. Daarachter verbergt zich, alsof het om een veroordeelde misdadiger gaat, de voormalige voorzitter van het Hongaarse Opperste Gerechtshof, Zoltán Lomnici, een man die kritisch is over de huidige regering. De Hongaarse staats-tv, die het interview met Tőkes uitzond, vond blijkbaar dat Lomnici te omstreden was om aan de kijkers te tonen en besloot hem te retoucheren.
Tja. Is het gek dat die foto's me deden denken aan onderstaande foto's uit de stalinistische periode in Rusland, toen de ene na de andere voormalige kameraad van de Grote Sovjetleider werd uitgewist, niet alleen uit het land der levenden, maar ook uit de annalen van de geschiedenis? Het incident bevestigt in ieder geval de kritiek van de Hongaarse oppositie dat de staats-tv tegenwoordig een bolwerk van de regering is, waar oppositieleden geen enkele kans meer krijgt.
De afgelopen maanden zijn honderden journalisten ontslagen, en degenen die gebleven zijn, doen duidelijk hun best om hun trouw te bewijzen, en meer dan dat. Dat er tegenwoordig journalisten bij het Hongaarse nieuws werken die denken dat je iemand hogerop een plezier doet met dit soort acties, is opmerkelijk en veelzeggend over de sfeer die bij de nieuwsprogramma's heerst.
Na alle commotie werd er een intern officieel onderzoek naar de kwestie gestart. De verantwoordelijken waren, zo was de conclusie, de journalist die het interview gemaakt had, zijn chef en de man die de opnames had gemonteerd. De drie kregen een waarschuwing.
Niet iedereen was daar tevreden mee, want de kans dat een paar ondergeschikten bij de Hongaarse tv zelf besluiten tot zo'n vergaande actie als het uitwissen van iemands gezicht, is eerlijk gezegd onwaarschijnlijk. Dat werd ergens hogerop blijkbaar ook beseft, want er schijnt inmiddels een nieuw onderzoek plaats te vinden. Maar tot consequenties heeft dat nog niet geleid.
Volgens de bonden wemelt het bij de tv van de geheime regels en voorschriften. Navarro Nagy, de ondervoorzitter van de Onafhankelijke Bond van Televisie- en Filmmakers, is een hongerstaking begonnen om af te dwingen dat de uitgezocht wordt wie de echte verantwoordelijken zijn. Volgens hem stelde het interne onderzoek niets voor.
En Nagy krijgt steun uit een onverwachte hoek, namelijk van Tamas Deutsch, een van de oprichters van regeringspartij Fidesz en Europarlementariër voor die partij. Deutsch, een actief en af en toe omstreden gebruiker van Twitter, kondigde daar eigen acties aan als de echte verantwoordelijken niet binnen 24 uur ontslagen zouden worden.
Dat gebeurde niet, en Deutsch hield woord. Hij trok met de kleurkrijtjes van zijn dochter naar het MTI-gebouw voor zijn eenmanactie. Daarmee tekende hij een hinkelbaan op de stoep, "zodat een retoucherende idioot daarover kan struikelen." Misschien geen grootse actie, maar gezien zijn achtergrond als een van de Fidesz-oprichters wel een die aandacht trok.
Deutsch had het over schending van de persvrijheid en van persoonlijke vrijheid. "Ik ben niet sinds 1988 politicus, zodat zoiets kan gebeuren," verklaarde hij tegenover aanwezige journalisten. "Het is mogelijk dat het systeem je bevalt of dat het je niet bevalt," zei hij, verwijzend naar een recente anti-regeringsdemonstratie onder het motto 'Het systeem bevalt me niet'. "Maar het belangrijkste is dat je erover moet kunnen praten, een discussie moet kunnen hebben, zodat dit soort zaken niet meer plaatsvinden." Hij was er alleen, zaterdag, maar hopelijk staat hij in dat standpunt niet alleen.

Over het spoor

2011-12-07T19:50:00.000+01:00

Het station van Vác, 's ochtends om iets voor half acht. De trein uit Balassagyarmat is net binnen gelopen en scholieren stromen naar buiten. Ze lopen dwars over het spoor naar het stationsgebouw. Ze kunnen niet anders: een echte overgang is er niet, laat staan een tunnel onder het spoor door. En Hongaren zijn dol op de kortste weg, dus iedereen waaiert uit naar diverse gaten in de hekken rond het spoor, die uitkomen op de diverse straten rond het station.
Uit de luidsprekers klinkt een stem, een bandje, dat de reizigers meedeelt dat de intercity naar Boedapest zo meteen binnenloopt en hen waarschuwt afstand te houden van het spoor. Het is een stem die je op ieder station in Hongarije hoort, en de waarschuwing is altijd dezelfde en volkomen vergeefs. Sterker nog, de mededeling dat de trein aankomt, heeft een omgekeerd effect: sommigen werpen een blik op de drukte op het perron en besluiten, terwijl de trein met behoorlijke vaart aan komt denderen, alsnog de rails over te steken. Aan de andere kant van die rails is nog een perron, en vandaar kun je de trein ook in, via de achterdeur. De half acht intercity is de drukste trein van de dag, en als je pech hebt, moet je tot Boedapest staan. Wie zeker wil zijn van een zitplaats, stapt daarom niet op het hoofdperron, maar aan de andere kant in. En sommigen wagen daar zelfs hun leven voor.
Ik ben er inmiddels aan gewend, maar een Nederlandse stationschef zou waarschijnlijk een hartaanval krijgen op het station in Vác. Een groot deel van de dag is het er doodstil, maar twee keer per uur, rond het hele en het halve uur, verandert het in een krioelend mierennest van aankomende en vertrekkende treinen, honderden passagiers en mensen die het spoor oversteken zonder er een seconde over na te denken dat dat niet zou mogen.

En niets wijst er eerlijk gezegd op dat het niet zou mogen. Zelfs op een groot station als het Nyugati in Boedapest zie je mensen wel eens het spoor oversteken om een trein op een ander spoor te halen, zonder dat er ooit een stationschef zegt dat dat niet mag.
Een Hongaarse vriendin vertelde me laatst dat ze zich pas was gaan realiseren dat dat niet normaal is, toen ze in een kleine stad in Slowakije net over de grens, een stadje waar iedereen Hongaars spreekt, ook het spoor overstak. Wat ze nóu deed, vroeg iemand haar ontsteld. Hoezo, ik moet daarheen, zei ze verbaasd, wijzend op het stationsgebouw aan de andere kant van het spoor, waar ze heen moest. De man schudde zijn hoofd en wees haar hoe ze moest lopen: door een ondergrondse tunnel die speciaal voor dat doel was gebouwd. Dat had ze in Hongarije nog nooit gezien. Plots voelde dat stadje echt als buitenland.

De Donau valt droog

2011-11-27T17:04:00.000+01:00

In Nederland wilde het maar geen zomer worden, in Italië spoelden ze weg, en in Hongarije? Je hoort er niemand over, maar Hongarije kampt al maanden met droogte. De herfst en winter zijn misschien niet de seizoenen waarin dat het meeste opvalt, maar sinds eind juli heeft het al met al iets van drie dagen geregend.
Er zijn zeker boeren die god op hun blote knieën hebben gedankt, want vorig jaar was het juist extreem nat, en zijn sommige velden een heel jaar niet drooggevallen. Daar kon dit jaar eindelijk weer worden verbouwd. Maar onze buurvrouw in het dorp klaagt er wel degelijk over. Ze moet haar veld met de hand omspitten, en de kleigrond is te hard om door te komen. Haar kleinzoon heeft het nog geprobeerd, maar na één rij heeft hij het opgegeven.
Waar je goed kunt zien hoe droog het is, is langs de Donau. De reden waarom onze woonplaats Vác gebouwd werd waar die werd gebouwd, was dat er een ondiepte in de rivier is waar je bij laag water met paarden doorheen kon waden en dezer dagen is dat goed te zien. De rivier staat extreem laag. De watervogels hebben er baat bij, overal zijn slikken en kreekjes en ik kan me niet herinneren eerder zoveel overwinteraars te hebben gezien: aalscholvers, reigers, verschillende soorten eenden, zwanen. En tot mijn verbazing zie ik ook sporen van zwijnen en herten. Waar leven die als het water hoger staat?
Op één plaats hebben zich eilandjes in het water gevormd. Met rubberlaarzen aan kun je er zo naar toe en dat sta je waar normaal alleen vissen komen. Binnenschepen hebben er enorme last van. Je ziet nauwelijks nog een schip langskomen, en degenen die langs varen, zijn leeg. Dan nog hoor je ze soms met een metalen geluid langs de bodem van de rivier schrapen.
Het is geen nieuw probleem. Hoewel de Rijn in de jaren negentig via het Rijn-Main-Donaukanaal met de Donau en dus met de Zwarte Zee is verbonden, heeft de binnenvaart op de rivier nog steeds geen hoge vlucht genomen, omdat de Donau zo moeilijk bevaarbaar is. Gewone binnenschepen, dat gaat nog wel. Maar grote, hoogopgetaste duwbakcombinaties hebben op de Donau weinig te zoeken. Op plaatsen is hij te ondiep, op andere kun je niet onder de brug door als het water hoog staat, en op weer andere plekken kolkt hij (verderop, niet in Hongarije) juist weer zo woest tussen de bergen door dat je er met een schip ook nauwelijks langskomt.

Er wordt al jaren over gepraat om de rivier beter bevaarbaar te maken. Zo zijn er ook plannen om de vaargeul bij Vác te verdiepen. Ook elders zou de rivier rechter, dieper en beter bevaarbaar moeten worden, zodat de Donau ook toegankelijk wordt voor de monstercombinaties van vier of zes duwbakken die je tot nu toe vooral op de Rijn ziet.
Natuurbeheerders zijn tegen. De Donau is de tweede rivier van Europa, en een van de weinige grote rivieren met een grotendeels natuurlijke loop, mede dankzij het feit dat hij negentien landen aandoet, en in veel gevallen grensrivier is. Als veel landen samen een besluit ergens over moeten nemen, gaat dat meestal moeizaam. Dat is vervelend als het om het oplossen van de euro-crisis gaat, maar voor de natuur langs de Donau heeft het onmiskenbaar ook voordelen.
Mede daaraan danken we bij Vác bijvoorbeeld de rivierbossen langs de zijarmen van de rivier. Ze bieden onderdak aan een brede verscheidenheid aan vogels, vlinders en libellen. Al met al is de Donau het thuis van meer 300 soorten vogels en 100 soorten vis, waaronder de steur, al komt die hier bij ons voor de deur niet meer voor.
Maar ik hou mijn hart vast voor de ijsvogels en de weerschijnvlinders in ons rivierbos. Natuurbeheer heeft, zoals we ook in Nederland zien bij de acties van staatssecretaris Bleker, op dit moment geen hoge prioriteit en ook het Wereldnatuurfonds maakt zich bezorgd over de plannen van de EU om de navigatie op de Donau te verbeteren. En een Donau waar het water zo laag staat dat grindbanken droogvallen, is ongetwijfeld koren op de molen van voorstanders van baggermachines en kanaliserende dijken. Een beetje regen zou best welkom zijn.

Criminele statistieken

2011-11-15T19:40:00.003+01:00

Ik heb vandaag een gastcollege gegeven aan de universiteit.Het thema was een soort vergelijking tussen Hongaarse en Nederlandse media. Ik had gekozen voor de wijze waarop Nederlandse en Hongaarse media met de criminaliteit van zigeuners en Marokkanen/Turken omgaan.
Hongaars onderzoek daarnaar heb ik niet gevonden, maar op basis van mijn eigen ervaring ging ik er vanuit dat de situatie in Hongarije zeker niet beter zal zijn dan in Nederland. Dat wil zeggen dat bij journalisten, net als bij gewone burgers, het vooroordeel regeert. Zigeuners, en Marokkaanse jongeren, zijn crimineel. Dat weten we allemaal, en wij, de media doen er ijverig aan mee om dat beeld te bevestigen.
Volgens een Nederlands onderzoek uit 2004 (al wat ouder, maar niemand maakt me wijs dat dat echt veranderd is) had in dat jaar pakweg 45 procent van de misdaadverslaggeving betrekking op, zoals ik dat een PVV-politicus net zo netjes hoorde verwoorden, niet-westerse allochtonen. Datzelfde jaar telde Nederland 12000 niet-westerse allochtone verdachten (Marokkanen en Turken dus) en 100.000 Nederlandse verdachten. Twaalf procent, niet 45 procent, dus. De Nederlandse bevolking telt iets van 11 procent "niet-westerse allochtonen". Dat ze dus 12 procent van het totale aantal verdachten uitmaken, komt aardig overeen, moet ik zeggen.
Overigens blijkt in de verslaggeving niet zo'n heel groot verschil te zijn tussen, zeg maar, de Volkskrant en de Telegraaf, als het om de hoeveelheid misdaadverslaggeving gaat, en ook niet als het gaat om het aantal artikelen dat aan bijvoorbeeld aan "Marokkaanse probleemjongeren" wordt besteed. De inhoud verschilt wel: de Telegraaf schrijft vooral over individuele daders en slachtoffers, de Volkskrant heeft meer analyses en algemene reportage. Maar het effect op de lezer schijnt het zelfde te zijn: Marokkaanse jongeren zijn gevaarlijk. Toch?
Zoals gezegd, zulk onderzoek heb ik in Hongarije niet kunnen vinden. Wel cijfers van de gevangenisbevolking, en op basis daarvan zou je moeten concluderen dat zigeuners een stuk crimineler zijn dan niet-westerse allochtonen. Pakweg 30 tot 40 procent van de Hongaarse gedetineerden is zigeuner, voor zover dat op basis van huidskleur en dergelijke is vast te stellen. Officieel wordt de etnische achtergrond namelijk niet geregistreerd.
Nu blijkt uit Amerikaans onderzoek dat zwarte verdachten een vier keer zo grote kans lopen om veroordeeld te worden voor hetzelfde misdrijf als blanken, en dat ze bovendien zwaardere straffen krijgen. Het zou me niet echt verbazen als dat cijfer voor Hongarije ook opgaat. Als dat klopt, zou het aantal zigeunergedetineerden eigenlijk met dertig procent omlaag moeten, wat betekent dat iets van de zeven gevangenen Roma zou moeten zijn. En dan kom je op pakweg 15 procent van het totaal uit.

Uitgaande van die cijfers kun je concluderen dat de half miljoen zigeuners in Hongarije zich vermoedelijk drie keer zo vaak aan misdrijven schuldig maken als niet-Roma. Dat is behoorlijk veel, maar toch iets anders dan het achtvoudige dat het percentage gedetineerden suggereert.
De klacht over zigeunercriminaliteit komt vooral uit het oosten van het land, waar de werkloosheid onder Roma in sommige dorpen vrijwel honderd procent is (en de kans op werk nihil). Niet helemaal onbegrijpelijk, ik zou van een uitkering van nog geen tachtig euro per maand ook niet rond kunnen komen. Maar dat is geen troost voor de slachtoffers van die criminaliteit, die vaak niet veel welvarender zijn dan de daders, en je moet het niet bagatelliseren wat het betekent om als een ochtend al je appels of walnoten gestolen zijn als je die bomen niet voor de lol hebt, maar er zelf ook echt van moet leven.
Desondanks, het idee dat zo ongeveer alle zigeuners van de misdaad leven, en Hongaren uitsluitend slachtoffer zijn, is het resultaat van vooroordeel en het bevestigt zichzelf. Zo vertelde iemand me het verhaal van haar zoon, die door twee jongens van zijn fiets werd beroofd. "Zigeuners", veronderstelde iedereen die het verhaal hoorde onmiddellijk. Nee hoor, zei de jongen, die de daders goed had gezien. "Dat ze blond waren, betekent nog niet dat het geen zigeuners waren," was het antwoord dat hij te horen kreeg.
Maar goed, dat niet alleen burgers, maar ook journalisten (Hongaarse en Nederlandse) zelden kritisch naar dit soort cijfers kijken, werd vanavond prompt bevestigd. Er is een nieuw Nederlands onderzoek naar geweld op straat. Klaarblijkelijk is 25 procent van alle mensen wel eens met geweld in aanraking gekomen en daarom wil de PVV nu een meldpunt geweld oprichten.
Dat klonk als een serieus probleem, hoewel ik niemand de kritische vraag hoorde stellen wat er eigenlijk onder geweld was verstaan. Op de een of andere manier wil het er bij mij niet in dat een kwart van de Nederlandse bevolking wel eens op straat in elkaar is geslagen.
In dat onderzoek is ook onderzocht hoe vaak jongeren met de politie in aanraking komen. Dat blijkt iets van 1,4 procent van alle jongeren te zijn. Bij "niet-westerse allochtone jongeren"ligt het percentage hoger: 4,7 procent. Hou me ten goede, ik doe niets af aan het leed van overvallen winkeliers en op straat beroofde ouderen. Maar dat betekent dus wel dat 95,3 procent van de Turkse en Marokkaanse jongeren NIET met de politie in aanraking is gekomen. 95,3 procent die, net als alle zigeuners in Hongarije die wel naar school gaan, een baan zoeken en een leven leiden dat zich niet echt van hun buren onderscheidt, door u en mij constant met wantrouwen worden bekeken. Toch verwacht ik morgen geen kop in de krant "Slechts een enkele Marokkaanse jongere komt met de politie in aanraking". En dat zet wel aan het denken.

Sint Joris en de Hongaarse maagd

2011-11-08T13:06:00.003+01:00

Je hebt mensen die van rellen houden. Ik niet, en ik heb er dan ook alle begrip voor dat vreedzame Fidesz-aanhangers die op 23 oktober 2006 ongewild betrokken raakten bij de rellen tussen de oproerpolitie en extreemrechts, slechte herinneringen aan die dag hebben. Met je hele familie tussen het traangas en de zwaaiende wapenstokken staan is niet leuk, en klappen krijgen terwijl je niets hebt gedaan nog minder.

Maar om die rellen nou een van de belangrijkste gebeurtenissen van de Hongaarse geschiedenis van de afgelopen 100 jaar te noemen? Iets dat op één lijn staat met, bijvoorbeeld, de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust, de onderdrukking van het Stalinisme en de opstand van 1956?
Mij gaat dat wat ver, er vallen bij rellen wel vaker onterechte klappen. Maar toch is 23 oktober 2006 terechtgekomen in de reeks van 15 schilderijen die in opdracht van de regering zijn gemaakt ter herdenking van de historische hoogtepunten van de afgelopen eeuw. De kunstwerken zijn een aanvulling op vijftig soortgelijke schilderijen die eind 19de eeuw werden vervaardigd ter herdenking van het duizendjarig bestaan van het Hongaarse rijk.
En zo strijdt nu Sint Joris, de patroonheilige van de politie, niet tegen de draak, maar tegen een onschuldige, in het wit geklede Hongaarse maagd, terwijl vanaf de rand wenende vrouwen toekijken. Opmerkelijk, een beschermheilige die zich zo misdraagt. Daarmee klaag je niet een gebeurtenis, maar een hele organisatie aan. Wat moet dat toekomstige generaties leren? Dat de Hongaarse politie een wrede club vrouwenschenders is? Of dat heiligen ook niet onfeilbaar zijn?
De schilderijen zijn bedoeld om te vieren dat Hongarije op 1 januari een nieuwe grondwet krijgt. Het is een wonderlijke collectie werken, die tot stand kwam onder de bezielende leiding van theaterregisseur Imre Kerényi, een man die ervaring heeft met het organiseren van theatrale gebeurtenissen.
Hij was ooit een goed lid van de communistische partij en werd in de Kadártijd al ingehuurd om grootste gebeurtenissen, zoals de herdenking van de Oktoberrevolutie, op gepaste wijze aan te kleden. En hij schijnt ook de man te zijn achter het idee van een grondwetstafel in ieder gemeentehuis, waar burgers hun eigen, gratis kopie van de nieuwe grondwet kunnen aanvragen.
Kerényi is een groot bewonderaar van de regeringspartij. Bij de demonstraties tegen de socialistische regering in 2006 meende hij in een rede dat "Fidesz een geschenk van God" is. Het is dan waarschijnlijk ook niet geheel toevallig dat vier van de vijftien schilderijen verwijzen naar gebeurtenissen die in het bestaan van de huidige regeringspartij een belangrijke rol speelden.

Zo is daar de herbegrafenis van Imre Nagy (leider van de opstand van 1956) in 1989, waar de huidige premier Orbán zijn faam als spreker en anti-communistisch oppositielid vestigde met zijn oproep dat de Russen het land uit moesten. En de opening van het Nationale Theater dat in opdracht van de vorige Fidesz-regering werd gebouwd, nadat Orbán in 1998 de bouw van het door de voorafgaande socialistische regering geplande theater had laten stopzetten. De rellen van 2006. En natuurlijk de nieuwe grondwet, die het gezicht van het nieuwe Hongarije zoals dat premier Orbán en zijn partij voor ogen staat, moet vormgeven.
Zoals het dit soort historische schilderijen past, zitten ze bomvol met symboliek. En zo krijgen de vrijmetselarij en Béla Kun, de leider van de kortstondige communistische radenrepubliek, ruim negentig jaar na dato nog een keer mede de schuld van Trianon, het verdrag waarin Hongarije tweederde van zijn grondgebied verloor. En wordt admiraal Horthy, onder wiens bewind dat verdrag in 1920 daadwerkelijk werd getekend, afgebeeld als een man die door de historische omstandigheden geen kant op kon. Wat de opvallende groene kameleon bij de herbegrafenis van Imre Nagy symboliseert, is een interessante vraag.
Opvallend is overigens, dat Orbán zelf op de schilderijen geheel ontbreekt. Volgens Kerényi zou diens vrouw hebben gezegd dat de premier "hem zou neerschieten" als hij zou worden afgebeeld, want welke politici afbeeldenswaardig zijn, daar kunnen ze pas over een eeuw over oordelen. Misschien was voor soortgelijke zelfbeheersing ook wat te zeggen geweest bij de beoordeling van de belangrijkste historische gebeurtenissen van de laatste paar jaar. Wat een mens net overkomen is, kan op dat moment heel belangrijk lijken, maar in de grote lijn der geschiedenis geheel onbetekenend blijken te zijn.
De schilderijen hebben in het totaal 20 miljoen forint (66000 euro) hebben gekost. Ze zullen in eerste instantie samen met hun 50 19de eeuwse voorgangers acht maanden lang in de Nationale Galerie tentoongesteld worden, en worden dan verdeeld over het parlement en het Sándorpaleis, waar op dit moment het kantoor van de Hongaarse president is gehuisvest. En verder gaan ze gebruikt worden voor de illustratie van een speciale feesteditie van de grondwet, die de burgers vanaf komend voorjaar kunnen bestellen. Bij de grondwetstafel in hun plaatstelijke stadhuis, uiteraard, waar een inkijkexemplaar komt te liggen. Wie het wil hebben, zal voor dit prachtwerk overigens wel moeten betalen.

Hongaarse dakloze moet van de straat

2011-11-05T14:45:00.000+01:00

Soms gaat László Zátrok naar de daklozenopvang, maar als het even kan, slaapt hij buiten. “In de opvang wordt zoveel gestolen, dat is gewoon niet veilig.” De gewezen banketbakker leeft sinds zes jaar op straat, maar als het aan de Hongaarse autoriteiten ligt, moet hij vanaf 1 december iedere nacht naar de opvang. Slapen op straat gaat hem boetes van 50.000 (160 euro) forint of zelfs gevangenisstraf opleveren. Net als eten of statiegeldflessen uit vuilnisbakken halen, trouwens.
Het straatleven is hem aan te zien. Zátrok is 43 jaar oud, maar oogt minstens vijftig. Hij werd dakloos toen hij na het overlijden van zijn ouders zes jaar geleden zijn werk verloor. Familie heeft hij niet, en dus had hij, zoals de meeste daklozen, ook geen vangnet waar hij terecht kon toen hij in de problemen kwam. “Het was in het begin moeilijk,” zegt hij. Maar inmiddels kent hij alle trucs. En hij heeft het niet snel koud.

Af en toe gebruikt hij de faciliteiten die de daklozenopvang hem biedt: douches, wasmachines, een postadres en boeken. Hij leest graag. Hij bedelt, verzamelt statiegeldflessen en doet los werk. ’s Zomers werkt hij bij boeren in de oogst. ’s Winters komt hij, zoals veel de naar schatting 20.000 Hongaarse daklozen, naar Boedapest, waar je dagelijks een warme maaltijd kunt halen bij een voedselbedeling, en waar onderdak is als het echt te koud wordt.
Maar het leven is niet makkelijker geworden sinds de gemeente Boedapest daklozen vorig jaar uit de metrostations verbande. In een van de eerste koude nachten deze herfst stierven, ongewoon vroeg in het jaar, twee mensen aan onderkoeling.. Kort daarop kwam de regering met het idee van straffen en verplichte opvang. Het idee kwam van Maté Kocsis, de burgemeester van het achtste district van Boedapest, waar mensen sinds deze herfst worden opgepakt als een 'dakloze levensstijl" hebben.

“Natuurlijk storen mensen zich aan daklozen in bijvoorbeeld de metro en moet je daar iets aan doen,” zegt Miklós Vecsei van het Malteser Kruis, de grootste organisatie in de daklozenopvang en de armoedebestrijding in Hongarije. De vraag is alleen hoe. Hongarije telt 20.000 daklozen en 9000 opvangplaatsen. Dat is te weinig. Maar zomaar meer opvanghuizen is volgens Vecsei geen oplossing.
“In het beleid wordt totaal niet gekeken naar de verschillende behoeftes. Psychiatrische patienten en agressieve of dronken daklozen worden bij de gewone opvang vaak niet eens toegelaten, maar alternatieven zijn er niet. Anderen zijn alleen dakloos, omdat er nauwelijks sociale woningbouw bestaat. Die zouden van de straat zijn als ze ergens in onderhuur konden."

Zijn organisatie pleit voor een flexibeler gebruik van de fondsen, zodat het bijvoorbeeld mogelijk om goedkope accommodatie te huren voor mensen die niets anders nodig hebben dan een nieuwe woning. "Dat is goedkoper dan daklozenopvang en haalt hen uit een uitzichtloze irkel , maar de beschikbare subsidies mogen alleen aan opvangbedden worden besteed.”
Boetes en opsluiting vinden zowel Vecsei als Zátrok totale onzin. Geen dakloze kan zo’n boete betalen, en gevangenisstraf is peperdure geldverspilling, meent Vecsei. Zátrok maakt zich niet echt bezorgd. “De politie zal ons de eerste tijd wel vaker oppakken, maar daar krijgen ze net als altijd wel genoeg van.”
Het echte antwoord op het probleem is volgens Vecsei armoedebestrijding. “Er zijn pakweg 100.000 mensen die nog niet dakloos zijn, maar vanwege hun schulden in de gevarenzone leven. En er zijn mensen die officieel een huis hebben, maar die in totaal onbewoonbare krotten leven, zonder enige verwarming, zonder water, met nauwelijks een dak boven hun hoofd. Dan wordt een metrostation, waar het nooit vriest, en waar een openbare wc en gratis voedseluitdelingen in de buurt zijn, plotseling luxe. De mensen in die krotten zien de meeste burgers en de politici nooit en daarom trekt niemand zich hun lot echt aan. Maar als je die problemen niet aanpakt, is iedere maatregel tegen daklozen dweilen met de kraan open.”

Touwtrekken om standbeelden

2011-10-29T18:16:00.002+02:00

De geschiedenis van Hongarije is in steen gehouwen en in brons gegoten. Geen enkele zichzelf respecterende stad heeft niet een paar opvallend geplaatste standbeelden van historische figuren, en de website www.szoborlop.hu, die een overzicht geeft van alle standbeelden van Hongarije, heeft alleen voor Boedapest al 3253 vermeldingen. Niet alle beelden die daar te vinden zijn, zijn overigens nog te bezichtigen. Want behalve dat er beelden worden geplaatst om de geschiedenis vast te leggen, worden er in Hongarije ook regelmatig beelden verwijderd als de politieke kijk op die geschiedenis verandert.
Een beeld dat in dat kader binnenkort gaat sneuvelen, als het aan het Hongaarse parlement ligt althans, is dat van Attila József op het Kossuth tér bij het parlement. Attila is een van Hongarije's gevierde twintigste eeuwse dichters en je vind overal in Hongarije standbeelden van hem. Maar hij was in zijn korte leven ook communist en anarchist, en werd van de universiteit werd geschopt na het schrijven van een gedicht dat begon met de strofe `Ik ken geen vader-, moederband. Ik heb geen god, geen vaderland.` Niet het soort denkwereld die past bij het nationalistische tijdsgewricht waarin Hongarije leeft.
Zijn beeltenis aan de Donau werd er bovendien in de communistische tijd geplaatst, en de volksvertegenwoordigers besloten onlangs in al hun wijsheid dat het plein voor het parlementsgebouw teruggebracht moet worden in de staat van voor 1944. Of beter, in de staat waarin het was onder het autoritaire staatshoofd, admiraal Miklós Horthy. Waarom juist in die staat, en waarom niet in de situatie van bijvoorbeeld 1906, is een goede vraag. Of, zoals ik iemand in een praatprogramma op de radio hoorde zeggen, waarom maken we er niet weer een akker van, want dat was het heel lang geleden natuurlijk ook. Maar goed, het is geen geheim dat de huidige regering het Horthy-bewind als een positief voorbeeld in de Hongaarse geschiedenis beziet.

Wat dat terugbrengen tot de staat van voor 1944 precies betekent, is overigens een interessante vraag. Duidelijk is dat Attila er aan moet geloven. Voor de oorlog stond op zijn plaats een ruiterstandbeeld van graaf Gyula Andrássy, de man die in 1867 de Habsburgse keizer Frans József in 1867 tot koning van Hongarije kroonde. Dat beeld werd na de oorlog afgebroken vanwege de Kossuthbrug, een tijdelijke voetgangersbrug over de Donau, die de door de Duitsers opgeblazen bruggen over de rivier moest vervangen. Toen de brug verdween, keerde Andrássy niet terug, en als de volksvertegenwoordigers hem echt terug willen hebben, hebben ze een probleem. Het brons van zijn beeld schijnt later namelijk gebruikt te zijn om het standbeeld van Stalin te gieten.

Károlyi

Ook aan de andere kant van het plein staat een beeld dat het ongetwijfeld niet gaat redden. Extreemrechts vraagt al langer dat de droevig kijkende graaf Mihály Károlyi, de eerste premier na de val van de Habsburgers, wordt verwijderd. In extreemrechtse kringen wordt hij verantwoordelijk gehouden voor het verdrag van Trianon en het feit dat Hongarije na de Eerste Wereldoorlog ruim tweederde van zijn grondgebied verloor. In feite werd dat verdrag pas in 1920, dik een jaar nadat Károlyi het veld had moeten ruimen, afgesloten door een delegatie van het Horthy-regime. Die valt weinig kwalijk te nemen: als verliezer van de oorlog had Hongarije simpelweg niets in de melk te brokkelen. Maar dat verandert niets aan de afkeer van sommigen tegen de graaf, en bovendien is zijn beeld weliswaar het werk van een van de meest eminente Hongaarse beeldhouwers van de twintigste eeuw, maar het stamt uit 1975, ook al weer die verdoemde communistische tijd. Weg ermee dus.
Maar als je het plein echt in zijn vooroorlogse staat wil herstellen, stuit je toch op een paar problemen. Wat bijvoorbeeld te doen met al die monumenten die er afgelopen jaren zijn gebouwd ter herdenking van de Hongaarse opstand van 1956? Er is bijvoorbeeld een symbolisch graf voor de 75 mensen die op de derde dag van de opstand bij een demonstratie voor het parlement door (waarschijnlijk) de geheime dienst en Russische troepen werden doodgeschoten. Op de zuilen van een naburig gebouw zijn zwarte metalen bollen die de inslagen van de kogels op diezelfde dag symboliseren. En een brug met daarop een beeld van Imre Nagy, de man die de kortstondige revolutionaire regering leidde en daarvoor werd opgehangen. Een zwart blok marmer met daarop een eeuwige vlam ter nagedachtenis aan alle slachtoffers van de opstand. Blijkt die vlam straks toch niet voor eeuwig te zijn?
En dan is er nog het probleem van het Kossuth-standbeeld. Met Kossuth, de leider van de opstand van 1848, is natuurlijk helemaal niets mis. Hij is een onbetwistbare held van de Hongaarse geschiedenis, al zou het best interessant zijn om zijn mening te horen over de loop die die geschiedenis heeft genomen. Ook onder Horthy stond er een standbeeld ter zijner ere voor het parlement. Alleen: niet hetzelfde standbeeld als er nu staat. Dat werd in de vijftiger jaren geplaatst, ter vervanging van een beeld dat in de twintiger jaren neer was gezet. Het werd door het toenmalige communistische regime als 'te somber' afgedaan.

Dombovár

Nu was dat misschien niet de enige reden waarom ze van dat beeld af wilden. In de oorspronkelijke beeldengroep werd Kossuth geflankeerd door het volk en door zijn regering, en die regering bestond vooral uit adellijke figuren. De adel aan de macht, dat was waarschijnlijk geen boodschap die de communisten wilden uitdragen. Maar de beeldengroep somber was, klopt wel. Het beeldhouwwerk, dat in delen nog steeds te bezichtigen is in het stadje Dombovár, bestaat allemaal diep terneergeslagen mensen. Kossuth, zijn regering én het gewone volk zien de toekomst van Hongarije allemaal duidelijk somber in.
Die beeldengroep moet nu weer terugkomen. Alleen, Dombovár steigert. Het stadje heeft het nieuws uit de krant moeten vernemen, zoals dat tegenwoordig in Hongarije wel vaker het geval is. En het wil zijn beeldengroep niet kwijt. "We hebben de beelden in ons hart gesloten," aldus de burgemeester, en zijn gemeenteraad was het afgelopen donderdag met hem eens. Dombovár, ook de Fidesz-gemeenteraadsleden, stemde unaniem tegen teruggave van het beeld. Misschien kunnen ze de beeldengroep die er nu op het parlementsplein staat, voor terugvragen. Al vraag je je af wat de parlementariërs eigenlijk hebben tegen de 'optimistische' versie die nu op het plein staat. De beeldhouwer, Zsigmond Kisfaludy Strobl, was per slot van rekening niet alleen bij de communisten, maar ook bij Horthy zeer populair.

HORTHY'S STOEL

2011-10-24T22:23:00.000+02:00

Als je het paleis van Sissi gezien hebt, is er in Gödöllő verder niets te doen, had een vriend van ons die er woont ons gemeld. Maar we hadden nu eenmaal met iemand afgesproken dat we elkaar in Gödöllő zouden ontmoeten, en omdat we door omstandigheden nogal vroeg waren, moesten we onszelf een aantal uren zoet houden.
Het paleis van Sissi hadden we inderdaad al gezien, een paar keer zelfs, want dat behoort tot het soort topattracties waar je gasten al snel mee naar toeneemt. Buiten dat paleis maakt Gödöllő inderdaad geen echt bruisende indruk, wat toch gek is als je bedenkt dat het een studentenstad is met een landbouwuniversiteit. Maar het feit dat het hart van de stad ten behoeve van het autoverkeer ooit werd omgebouwd tot een zesbaans racebaan, helpt niet om een gezellig stadsgevoel te geven.
Maar niet ver van het paleis bleek toch een aardig plein te zijn, en aan dat plein het stadsmuseum. We gingen met een soort van 'waarom-niet' gevoel naar binnen. Dan kan het leven alleen maar meevallen. En dat deed het ook.
Ik had de gebruikelijke collectie landbouwwerktuigen, klederdrachten en boerenmeubels verwacht, en die was er ook. Aan het begin van de vorige eeuw heeft Gödöllő een belangrijk kunstenaarskolonie geleefd die gezichtsbepalend was voor de Hongaarse secessie, een stroming die art-nouveau combineerde met motieven uit de Hongaarse volkskunst. Een van de kunstenaars was gespecialiseerd in gobelins, anderen hielden zich met schilderkunst bezig. Het museum heeft een kleine, maar interessante tentoonstelling gewijd aan dit deel van Gödöllő's verleden. Uiteraard is er ook afdeling over de geschiedenis van de stad, en bovendien een collectie tropische souvenirs, van Papoea-peniskokers tot Afrikaanse maskers en schilden, die een bereisde inwoner heeft nagelaten.
Maar de grootste attractie van het museum zijn toch wel de suppoosten, een viertal oudere dames die o zo blij waren dat ze gasten kregen. Tal van kleine Hongaarse musea worden bemand, of meestal bevrouwd door gepensioneerden die zo wat bijverdienen en vaak alles van hun museum weten en die daar graag over vertellen aan de enkele bezoeker die er die dag komt.
Voorwaarde is meestal wel dat je Hongaars spreekt, en vooral een buitenlander die Hongaars spreekt, mag zich in hun warme belangstelling koesteren. Voor we het museum in mochten, liet de cassiere haar kassa in de steek om ons in een belendend zaaltje de restanten te tonen van een buste van graaf Teleki die ooit in Gödöllő had gestaan, maar door bronsdieven was gestolen. Inmiddels is de buste vervangen door bronskleurige kunststof.
Eenmaal binnen werden we opgewacht door maar liefst drie dames, die gezellig in een zitje zaten te babbelen en erop toezagen dat we toch echt geen deel van de tentoonstelling zouden missen. Toen ze er zeker van waren dat we echt alles gezien hadden, werden we uitgenodigd te gaan zitten. De ene ontruimde de fauteuille waarin ze had gezeten en bood hem mij aan. ,,Dit is de stoel waarin Horthy vroeger zat,'' vertelde ze, met enige trots.
Het was een mooi meubelstuk met art nouveau invloeden. De hele zithoek bleek van Horthy afkomstig, een cadeau van de admiraal die vanaf 1920 tot 1944 als regent van de niet meer bestaande keizer van Oostenrijk (en koning van Hongarije) tamelijk dictatoriaal over Hongarije heerste en jarenlang aan de kant van Hitler meevocht in de Tweede Wereldoorlog, tot hij in 1944 in het geheim onderhandelingen met de geallieerden begon.
Veel Hongaren kijken minder negatief tegen Horthy aan dan de rest van de wereld, die hem toch vooral als een bondgenoot van Hitler gedenkt. Maar blijkbaar had het museum er toch een beetje mee gezeten om de meubels echt tentoonstellen, en werden ze daarom gewoon gebruikt. Of-ie comfortabel zat, was de vraag van de vriendelijke dame. Dat kon ik beamen. Al was het een vreemd gevoel om in dezelfde stoel te zitten als Horthy ooit.
De dame keek blij, en diepte uit haar tas een opschrijfboekje tevoorschijn. Het bleek vol met adressen te staan van andere buitenlanders die vermoedelijk ook al eens in Horthy's stoel waren beland. Zuid-Amerika, Australië, Canada: het boekje gaf een compleet overzicht van de Hongaarse diaspora. Het was duidelijk hoe blij ze was met iedere gast. We hebben afscheid genomen voor ze aan het verzoek toekwam ook ons adres bij haar achter te laten.

Schelden op het internet

2011-10-24T22:12:00.001+02:00

Péter Szijjártó, de woordvoerder van de Hongaarse premier Orbán, leest nooit reacties op internetfora. Mensen die hun mening geven zonder hen naam erbij te vermelden zijn volgens hem 'buitengewoon lafhartig'. Nu is er in een land waar je als ambtenaar zonder opgave van redenen ontslagen kunt worden (een van de eerste wetten die deze regering aannam toen ze vorig jaar mei aantrad) misschien wel wat voor te zeggen om in sommige gevallen geen naam te gebruiken als je je mening geeft. Voor je het weet, ben je je baan kwijt. Maar goed, daar gaat het nu niet over.
Waar het wel over gaat, is dat ik aanneem dat Szijjártó er gezien zijn mening over anonieme internetbijdragen alles aan gaat doen om Gergely Böszörményi Nagy, top-ambtenaar bij het ministerie van binnenlandse zaken, ontslagen te krijgen. Op Mandiner, een conservatief politiek blog, schreef Nagy namelijk onder schuilnaam een open brief aan Dorottya Karsay, sociaal werkster, zangeres en componiste van de nieuwe Hongaarse hit Nem Tetszik a Rendzser (Het Systeem Bevalt me Niet). Het liedje is op Youtube te zien, met ondertiteling.
Dat Nagy een schuilnaam koos, is wel begrijpelijk. Zijn epistel is namelijk een denigrerende en onaangename aanval op Karsay, op haar opleiding, haar kwaliteiten en haar zorgen over de toekomst. Er staat ook een verwijzing in naar Droevige Zondag, een hit uit de dertiger jaren die volgens velen zelfmoord propageert. Smakeloos en precies het soort mening dat mensen op internetfora meestal altijd onder een schuilnaam uiten.
Muzikaal is Karay's lied misschien geen hoogtepunt, maar het ligt makkelijk in het gehoor, en wat belangrijker is, het is de muzikale vlag van "Een miljoen voor de persvrijheid", een oppositiebeweging die er vooral via Facebook in slaagde afgelopen zondag onder het motto 'dit systeem bevalt me niet' zo'n 100.000 mensen op de been te krijgen voor een demonstratie tegen de regering Orbán. Dat aantal is overigens een schatting van de organisatoren, gebaseerd op het feit dat het goed vol was. De politie was niet in staat een cijfer te nomen, hoewel ik er zeker van ben dat ze het gezegd zouden hebben als het er maar 5000 waren geweest
Böszörményi Nagy is niet zomaar een topambtenaar. Hij is pr-man van het ministerie en bovendien
verantwoordelijk voor de marketing van Hongarije als 'merk'. Hij heeft het vak in Amerika geleerd, bij de campagne van de Republikeinen. Zelf ziet hij geen conflict tussen zijn werk en zijn uitlatingen op Mandiner. Die waren privé en privé mag je alles zeggen, toch? Dat is weinig op af te dingen, hoewel er ook voor private uitingen grenzen van fatsoen zijn. Daarnaast beweegt Nagy zich in hoge Fidesz-kringen, en dat maakt het moeilijk dit soort uitlatingen zomaar als privé af te doen.
Bovendien heb ik het gevoel dat collega's die de euvele moet zouden hebben om in hun vrije tijd actief zijn bij de beweging Nem teszik a rendszer, dat beter onder een schuilnaam kunnen doen. Want iedereen is gelijk voor het Hongaarse ontslagrecht, maar sommigen zijn gelijker dan anderen. De afgelopen maanden konden diverse kritische overheidsdienaren hun boeltje pakken en naar een andere baan zoeken.

Demonstratieperikelen

2011-10-19T22:05:00.001+02:00

Als oppositiebeweging demonstreren is niet meer echt simpel in Hongarije. Een paar weken geleden dreigde een demonstratie van de oppositie op een zaterdagmiddag op het Kossuth tér, het plein voor het parlement, verboden te worden door de politie. Argument: zo'n demonstratie zou het werk van de afgevaardigden storen. Dat heb ik de huidige regeringspartij Fidesz nou nooit horen zeggen toen ze in 2006 wekenlang deelnam aan een onafgebroken demonstratie tegen de toenmalige premier Gyurcsány op datzelfde Kossuth tér.
Demonstreren bij het parlement heeft uiteraard tot doel om de aandacht van de politici te trekken. Het idee dat je hen niet mag lastigvallen met oppositie-ideeën is natuurlijk van den gekke. Maar los daarvan: op zaterdag in het Hongaarse parlement niet echt hard gewerkt. Toen het de politie duidelijk werd die smoes dan ook wel erg doorzichtig was, kwam het volgende argument ter tafel: in een museum op het plein zou die dag een of andere wedstrijd plaatsvinden, en die zou gestoord worden door de demonstratie. De rechter moest eraan te pas komen om de gezagsdragers tot inkeer te laten komen.
Voor komende zondag, 23 oktober, de herdenking van de Hongaarse opstand van 1956, heeft een aantal oppositieorganisaties opnieuw een demonstratie aangekondigd, dit maal, heel toepasselijk, op de Straat van de Persvrijheid. Voor wie Boedapest kent en toch geen idee heeft waar die zich bevindt: het is een klein stuk straat aan de Pest-zijde van de Erzsébetbrug, dat na een paar honderd meter overgaat in de Kossuth Lajos út.
Die demonstratieplannen waren al wekenlang bekend, toen regeringspartij Fidesz verklaarde dat ze ook wilde gaan demonstreren, voor de regering uiteraard, en wel min of meer op dezelfde plek, namelijk op de Kossuth Lajos út zelf. Daarbij zou ook herdacht worden dat demonstranten van Fidesz tijdens die eindeloze reeks demonstraties in 2006 op zeker moment verwikkeld raakten in rellen tussen extreemrechts en de politie. Daarbij werd onder meer een parlementariër door de politie mishandeld. Niet fraai, maar de toenmalige oppositiepartij was vooraf dringend gevraagd haar demonstratie niet op die plek te organiseren, omdat dit soort problemen gezien de rellerige sfeer in de stad waren te voorzien. Fidesz hield destijds vast aan de geplande plek en verwijt de politie sindsdien overmatig hard optreden. Er wordt zelfs over gedacht om Gyurcsány nu aan te klagen wegens zijn verantwoordelijkheid bij het 'overmatige geweld'.
Een pro- en een antiregeringsdemonstratie pal naast elkaar, dat kan natuurlijk niet. Dat vraagt haast om een herhaling van vijf jaar geleden, en dat wilde de politie uiteraard niet. Die haalde organisatoren van beide demonstraties bij elkaar, maar toen Fidesz beweerde geen idee te hebben van het feit dat de oppositie al weken eerder een demonstratie had aangekondigd en weigerde ergens anders heen te gaan, leek er een patstelling te ontstaan. Als politie zeg je niet zomaar tegen de regeringspartij dat ze elders moet gaan demonstreren, dat is duidelijk. Althans niet in Hongarije. Uiteindelijk koos de oppositie eieren voor haar geld en zei toe haar demonstratie te verplaatsen, zodat de pro-regeringsdemonstratie ongestoord kon plaatsvinden.

Dezer dagen werd bekend dat alle commotie over de demonstraties om niet was. Fidesz ziet van zijn manifestatie af. De reden? Premier Orbán, die de belangrijkste spreker had moeten zijn, moet die dag in Brussel het Europese crisisberaad bijwonen.Ik ben het er geheel mee eens dat dat voorrang heeft. Maar dat je niet voor de regering zou kunnen demonstreren als je de premier niet kunt toejuichen, verbaast me toch een beetje.

Gemoedelijke chaos

2011-10-12T14:56:00.001+02:00

Sinds maanden ligt de straat bij ons om de hoek open. Of eigenlijk sinds jaren: twee jaar geleden hebben ze wat aan de riolering gedaan, en de resulterende geul werd destijds slechts provisorisch gedicht. In afwachting van een totale renovatie, vermoedde ik lange tijd, en dat blijkt ook te kloppen. Midden in de zomer ging de straat open, en sindsdien heerst er chaos.
Er zal wel iets gepland worden en er zal wel een bouwschema zijn. maar veel is daar niet van te merken. Improvisatie lijkt de boventoon te voeren. Zijn ze aan de ene kant de straat aan het dichten en denk je dat het project zijn voltooiing nadert, gaat er aan de andere kant wat open. Ze zijn op de ene plek bestrating aan het leggen, terwijl elders nieuwe gaten geslagen worden. En het is niet de enige straat die er zo aan toe is: het halve centrum van Vác is één grote bouwput.
De winkeliers zijn al maanden nauwelijks bereikbaar. Dat vond ik vooral sneu voor een nieuw souvernierswinkeltje dat net voor het begin van de werkzaamheden zijn deuren had geopend en en zo de zomer, toch het belangrijkste verkoopseizoen, in het water zag vallen. Maar de eigenaar haalde wat gelaten zijn schouders op over de puinhoop voor zijn deur en knoopte als advertentie wat kleurige doeken en tassen aan een hek op het bouwterrein. Een cafeetje op de hoek had midden tussen de bouwwerkzaamheden een terras. Het stoorde de klandizie blijkbaar niet, want het zat constant vol. Er zijn toch veel mensen die graag kijken hoe anderen werken.
Een paar wegen geleden werd vanwege deze werkzaamheden in het centrum de gaskraan dichtgedraaid. Vier dagen lang had Vác geen gas. Niet om te koken, niet om te douchen. Het was gelukkig zomer. Er zal vast gemopperd zijn, maar ik heb er weinig boze reacties op gehoord.
Iedere dag als ik door de straat moet, is het weer een nieuw avontuur hoe de route deze keer loopt. Voetgangers lopen namelijk dwars over het bouwterrein, vrolijk tussen de betonauto, de bobcat en de graafmachine door. De bouwvakkers zeggen beleefd sorry als ze vanwege hun werk in de weg staan terwijl je erlangs wil en doen een stapje opzij. De weg voert langs zandkuilen, putten, betonnen drempels en stapels planken.
Vooral 's avonds is het spannend. Dan liggen de werkzaamheden weliswaar stil, maar de verlichting van de straat is niet al te best, en in het donker moet je extra goed opletten om niet onverwacht in een half afgedekte put terecht te komen of aan te knallen tegen een paaltje met uitstekende elektrische bedrading dat er eerder op de dag nog niet stond.
Onverantwoord? Zeker. In Nederland zou je dat bouwterrein zonder helm en veiligheidschoenen niet opkomen en zou je binnen de kortste keren weg worden gejaagd door een gestreste opzichter. Gelijktijdig zou diezelfde opzichter waarschijnlijk wel voor een veilige, met hekken afgezette doorgang voor voetgangers hebben gezorgd. Daar is zeker wat voor te zeggen, en het beperkt het risico op ongelukken absoluut. Maar het heeft ook wel wat, die gemoedelijke chaos. En ooit, weet ik zeker, komt het wel weer in orde. Als dat maar voor de winter is.

Kolontár, een jaar later

2011-10-07T10:34:00.001+02:00

János en Magdi Fuchs

“Thuis hadden we overal rolluiken,” zegt Magdi Fuchs, wijzend op de ramen van haar nieuwe woning. Ze zucht weemoedig. “Thuis, dat blijft voor mij ons oude huis.” Maar dat thuis werd een jaar geleden bedolven toen de slibopslagdam van de naburige aluminiumfabriek brak. Zo’n 700.000 kubieke meter bijtende rode modder denderde als een tsunami door het Hongaarse dorpje Kolontár. De Fuchsen en 33 andere gezinnen verloren hun huis, en twaalf mensen, waaronder Magdi’s schoonmoeder, kwamen om. Sinds juni wonen Magdi en haar man János in hun nieuwe, door de regering gefinancierde woning. Een prachtig huis, dat leidt geen twijfel. Maar als thuis voelt het nog niet.
De moddergolf sloeg onuitwisbare gaten in Kolontár en het naburige Devecser, waar meer dan 120 huizen werden bedolven. In beide plaatsen hebben de getroffen panden inmiddels plaatsgemaakt voor een herdenkingspark en wonen de bewoners inmiddels in de nieuwe wijken die de regering met grote voortvarendheid liet bouwen.
Goede huizen, zegt Magdi. De Fuchsen hebben twee badkamers, drie slaapkamers, een eetkamer en een zitkamer. De keuken is, mede dankzij steun van hulporganisaties, opnieuw ingericht. In de woonkamer staan nieuwe meubels. Het is allemaal degelijk gebouwd en mooi afgewerkt.
Te mooi, vinden sommigen.
Veel van de afgebroken huizen waren oud en gebrekkig. Dat hun bewoners nu centrale verwarming en twee badkamers hebben, valt niet bij iedereen goed. “Zij die alles verloren hebben, hebben alles gewonnen,” zegt Anita Soós uit Devecser zuur. Soós en haar Franse echtgenoot knapten net voor de ramp voor veel geld hun huis op. Het stond buiten het rampgebied, maar werd in één klap 40 procent minder waard. Wie zijn huis kwijt was, is volgens haar beter af. Dat veel slachtoffers in Devecser zigeuners waren, zit Soós ook dwars.
Magdi herkent die jaloezie. Die mensen weten niet waarover ze praten, zegt ze: “Ik zou dit huis er zo over hebben als ik mijn oude, vertrouwde woning terug kon krijgen. En mijn schoonmoeder. Die mis ik dagelijks.” Maar liever dan bij jaloerse reacties stil te staan denkt ze terug aan de saamhorigheid en solidariteit van de afgelopen jaar. Zonder de hulp van de regering, van hulporganisaties en van tal van bekenden en onbekenden zou het leven er heel anders uitzien, en daar is ze dankbaar voor.
Maar wat blijft, is de onzekerheid over de gezondheidsrisico’s. Maandenlang zijn mensen overspoeld met de meest tegenstrijdige informatie over de milieu- en gezondheidsrisico’s. Bevatte het gif nu wel of geen zware metalen. Kunnen boeren hun grond gebruiken? Is wonen in Kolontár nog wel verantwoord?
János Fuchs had 11 hectare grond in het ondergelopen gebied. Na de ramp kwamen deskundigen voorlichting geven over het aanplanten van gewassen voor een nieuw te bouwen lokale bio-energiecentrale. Inmiddels is de sliblaag afgegraven en is hem verteld dat hij zonder gevaar kan verbouwen wat hij wil. Tarwe, is zijn plan. Sommigen hebben zelfs dit jaar al maïs aangeplant, hoewel dat officieel nog verboden was. Niemand die er wat van zei.
Milieuorganisaties als Greenpeace houden vol dat de grond zwaar vervuild is. Eén huisarts uit Devecser zegt bewijzen te hebben dat zijn patiënten lijden aan een arsenicumvergiftiging. Soós klaagt over longproblemen die ze aan het slibstof wijt. Maar Marton, een lokale landbouwkundige, werkzaam bij een kunstmestbedrijf, zegt het slib in zijn eigen laboratorium getest te hebben en geen beduidende hoeveelheden zware metalen te hebben aangetroffen. Volgens hem hebben de afgraafwerkzaamheden de grond meer kwaad gedaan dan het slib. "Deze grond is in het verleden zwaar bemest, en de kunststof heeft het loog in het slib geneutraliseerd. Maar de schade die de zware machines hebben aangericht, zal maar heel moeizaam herstellen,"zegt hij, wijzend op de enorme voren van vrachtwagens in het veld.
In Devecser herinnert een aantal vrouwen zich dat het water van de beek vroeger ook regelmatig rood was en dat je op droge dagen altijd last had van het rode stof. Dat hoorde er gewoon bij. Ook Magdi's wasgoed zag soms rood van het slibstof. Maar zij heeft de dam altijd gewantrouwd. Dat ze er tegenwoordig ver vandaan woont aan de andere kant van het dorp, betreurt ze zeker niet. “Als ik in 1988, toen we met de bouw van ons huis begonnen, geweten had dat ze een jaar later zo dicht bij ons die opslag zouden bouwen, zou ik dat plot nooit hebben gekocht,” zegt ze. Maar dat doet er niets aan af dat ze haar oude huis mist.

Straatnamensoep

2011-10-05T14:58:00.006+02:00

"De Rákóczi híd? Welke brug is dat nu weer?" Ook onze Hongaarse vrienden zijn tijdelijk in verwarring. Dat de gemeente Budapest het Moskouplein onlangs vernoemde naar de totaal onbekende premier Kálmán Széll is de meeste mensen niet ontgaan. Maar dat de in 1995 gebouwde Lágymányosi brug een andere naam had gekregen, is ook voor veel Budapesters een onverwachte ontdekking.

Széchenyi brug

Voor het vinden van de weg is het niet erg verhelderend, want Ferenc Rákóczi de Tweede, een prins die in de 17de eeuw een opstand tegen de Habsburgers leidde (en verloor) had bepaald geen tekort aan straten en pleinen die naar hem vernoemd zijn. De kaart van Budapest telt, verstrooid over de hele stad, maar liefst drie Rákóczipleinen, zes Rákóczistraten en twee Rákócziwegen. Plus nog een Rákoczi Ferenc straat en een Rákóczi Ferenc II weg. En nu dus nog een brug.
Hij is niet de enige. Graaf Istvan Széchenyi, ongetwijfeld een van de belangrijkste Hongaarse staatslieden van de 19de eeuw, wordt ook herdacht met een groot aantal straten en pleinen. Plus de nodige monumenten. In het vijfde district, het hart van Pest, vind je op een steenworp afstand van elkaar de Széchenyi-kettingbrug, een Széchenyistraat en sinds kort ook nog een Széchenyiplein. Al met al dragen 17 plaatsen in de stad zijn naam. En dan heb ik het nog niet over het Széchenyibad en een handvol Széchenyi-standbeelden.
Beroemde Hongaren kunnen klaarblijkelijk nooit voldoende straten naar zich vernoemd hebben, en als Budapester weet je dat je bij een adres altijd ook naar het district moet vragen, tenzij iemand toevallig in de Szúnyog utca woont. Die ligt in het twaalfde district, maar de verleiding om elders nog een andere straat naar muggen te vernoemen heeft de gemeente kunnen weerstaan.
Voor toeristen is die eenzijdige naamgeving knap verwarrend. Wat te denken bijvoorbeeld van het feit dat de oudste metro, de ondergrondse, begint op het Vörösmartyplein, en vijf haltes later de Vörösmartystraat aandoet? Ook Budapesters komen er trouwens niet altijd uit. Een kennis die ik laatst ontmoette bij de metrohalte Deak Ferenc tér, stapte even later in totale verwarring bij het Ferenciek terre uit, terwijl hij eigenlijk bij de Ferenc Körut moest zijn. Drie haltes, allemaal vlak achter elkaar, langs dezelfde metrolijn. Hij ging niet zo vaak met de metro, erkende hij.
Gelukkig is aan die verwarring nu een einde gekomen. De halte Ferenc körut blijkt onlangs namelijk te zijn omgedoopt in Corvin Negyed, naar het nabijgelegen nieuwe Corvin-winkelcentrum. Dat lost alles op, lijkt me. Of toch niet? Want Budapest kent behalve dit nieuwe Corvin-winkelcentrum ook nog een veel ouder Corvin-warenhuis. Da's om het makkelijker te maken.

Hoezo zes jaar lagere school?

2011-10-04T10:24:00.002+02:00

Het is weer de tijd dat heel het volk geteld moet worden. Hongarije organiseert een volkstelling en iedereen heeft vorige week een envelop gekregen met de nodige bescheiden. Ik herinner me dat er in 1971 een kleine volksopstand in Nederland uitbrak naar aanleiding van de laatste volkstelling die in ons land ooit werd gehouden, maar hier geen kik, behalve van de katholieke kerk die iedereen al sinds weken bestookt met foldertjes en ander reclamemateriaal en het verzoek toch vooral in te vullen dat je katholiek bent. Dat is goed voor de kerksubsidie.
Gelukkig hoeven we niet, zoals Jezus en Maria ooit, terug naar de plaats waar we vandaan komen. Sterker nog, deze volkstelling is heel modern: het formulier kan op het internet worden ingevuld.. In het Engels zelfs, als je wilt. Maar dat betekent helaas niet dat het programma echt ingesteld is op het feit dat een deel van de bevolking misschien niet binnen de Hongaarse grenzen geboren is en dus niet zomaar in een hokje te stoppen is.

Waar het echt mis gaat, is bij de vragen over het onderwijs. Het Hongaarse onderwijssysteem wijkt nogal af van het Nederlandse. Je hebt een achtjarige lagere school, die op zich weer uit twee blokken van vier jaar bestaat, en vervolgens een vierjarige middelbare school. Een zesjarige lagere school en een zesjarige middelbare school, daar kan het systeem niets mee.
Al mijn pogingen om de informatie aan te passen zodat het toch enigszins lijkt op wat ik in werkelijkheid aan schoolopleiding heb gehad, lopen stuk. Een bepaald schooltype kan ik volgens de computer alleen maar gevolgd hebben als ik voor 1937 geboren ben, en of ik dus even mijn geboortedatum wil aanpassen. Hoe ik de cijfertjes ook aanpas, het programma blijft sputteren dat dit niet kan en dat niet kan. Even overweeg ik voor het gemak het hokje met "lagere school niet afgemaakt" aan te kruisen, maar uiteindelijk besluit ik de boel maar te versturen met foutmeldingen en al. Dat blijkt gelukkig te kunnen, al waarschuwen ze me nog wel dat het zo echt niet klopt. Ik ga er maar vanuit dat ik er niet voor in het gevang zal komen, al is het foutief invullen officieel strafbaar.
Ik moet bekennen, het nut van de hele operatie ontgaat me een beetje. De informatie is bedoeld voor het Hongaarse Bureau voor Statistiek, en moet natuurlijk uiteindelijk de basisinformatie van het regeringsbeleid leveren, maar het overgrote deel van de informatie waarom ze vragen, zit volgens mij al lang in een of andere computer. Zo heeft Hongarije een redelijk goed functionerend kadaster, dus waarom zou je in een volkstelling nog eens vragen hoeveel kamers een huis heeft?
Het aantal chronisch zieken moet te achterhalen zijn door de gegevens van de nationale gezondheidsverzekering in te kijken. En naar mijn mening hoort de staat zich eigenlijk niet met de kerk te bemoeien, en doet het er dus ook niet toe hoeveel katholieken er zijn. Overigens zijn de vragen naar godsdienst, nationaliteit en etnische achtergrond niet verplicht. Ik maak me sterk dat Hongarije straks heel wat minder zigeuners blijkt te hebben dan je op het oog zou zeggen.
Zo'n volkstelling is bovendien een momentopname die één keer in de tien jaar plaatsvindt. Je mag toch hopen dat ze deze snel veranderende wereld het beleid van 2010 niet meer bepalen op basis van de informatie van 2001.
In Nederland is het volk al veertig jaar lang niet geteld. Dat wil zeggen, we worden wel geteld, maar we hebben het niet door. Na de telling in 1971 heeft Nederland het nooit meer geprobeerd. Tegenwoordig koppelt het Centraal Bureau voor Statistiek de informatie die overal in computers over ons aanwezig is, gewoon aan elkaar. In andere landen, zoals in Duitsland, gaan de volkstellers overigens wel op pad.
Een argument om tellers op pad te sturen en iedereen persoonlijk te tellen, is dat sommigen, zoals bijvoorbeeld illegalen, anders buiten de boot vallen. Maar ook bij een persoonlijke telling worden er altijd mensen gemist. en ik betwijfel of alle daklozen in Hongarije een formulier zullen krijgen. De belangrijkste reden om in Nederland gewoon bestaande gegevens aan elkaar te koppelen, schijnt overigens vooral heel pragmatisch te zijn: de kosten. Het kost een klauw met geld, een echte volkstelling. De elektronische koppeling van gegevens is al met al 95 procent goedkoper, en levert bovendien meer informatie op.

Zwarte mannen

2011-09-27T09:28:00.000+02:00

Een Nederlandse vriendin verhuisde onlangs naar een klein stadje op het platteland, niet zover van het Balatonmeer. Ze is getrouwd met een Hongaar en heeft drie kinderen die nu naar de lokale school gaan. Ze krijgen daar Engels, van een Hongaarse dame, maar afgelopen week werd haar gevraagd of ze haar kinderen misschien naar de szakkör, de vakkring Engels wilde sturen die de school na schooltijd organiseert. Scholen doen dat vaak. In zo'n vakkring krijgen kunstzinnige vakken de normale uren geen tijd voor is, of worden bepaalde vakken verder verdiept.
Mijn vriendin had er wel oren naar, want het bleek dat de les gegeven werd door een Amerikaan. Het Hongaarse talenonderwijs stimuleert de mondelinge vaardigheden niet, en zo'n vakkring zou haar kinderen helpen om echt Engels te gaan praten, dacht ze. De leraar blijkt een voormalige militair te zijn, die jaren geleden, tijdens de oorlog in Joegoslavië, op een naburige basis gestationeerd was, verliefd werd op een Hongaarse en is blijven hangen. Maar, waarschuwde de dame op school, hij was wel erg zwart. Ze zei meteen dat ze daar niets tegen had, maar dat ze wilde voorkomen dat ouders zouden schrikken.
Een Chinees hebben de meeste Hongaren wel eens gezien. Tot in de kleinste plaatsjes vind je wel een kinai bolt, een Chinese winkel met goedkope kleding. En net als vroeger in Nederland zijn Chinese restaurants vaak voorlopers als het gaat om de vestiging van niet-Hongaarse eetgelegenheden.
Maar zwarte mensen? Ik kwam laatst in het centrum van Boedapest binnen twee minuten drie keer een aantal Afrikanen tegen. In Amsterdam zou ik dat bepaald niet bijzonder hebben gevonden, maar in Boedapest viel het me echt op, al de tijd voorbij is dat je misschien één keer per maand een zwart gezicht langs ziet lopen. Er is zelfs een Afrikaanse kapper in Boedapest tegenwoordig. Maar dat is de hoofdstad. De meeste mensen op het platteland hebben echt nog nooit een zwart gezicht gezien.
Ooit hadden wij vrienden uit Botswana op bezoek. Dat wil zeggen, zij was Nederlands, hij Botswanees, en ze woonden in Gaborone. Hij was een grote en intens zwarte man, zoals je ze alleen in Afrika ziet. Ze kwamen met hun twee kinderen, precies in een weekend dat ik uitgenodigd was voor een huwelijk in een dorp. Toen ik de uitnodiging wilde weigeren vanwege mijn gasten, zei de moeder van de bruidegom dat ik ze gewoon mee kon nemen.
Hoewel ik de gastvrouw had gezegd dat onze gasten uit Afrika kwamen, veroorzaakte onze binnenkomst de nodige commotie. Een oude vrouw slaakte een kreet van schrik en verborg zich achter de rug van iemand anders bij het zien van onze zwarte vriend. Ze had misschien wel eens een Afrikaan op tv gezien, maar in het echt....Ach, grinnikte onze vriend, zo zouden ze in Botswana ook gereageerd hebben als jullie als blanke plots opdoken in een dorp.

Stank van urine en bloed

2011-09-21T13:58:00.000+02:00

Een paar minuten lopen van ons huis staat de gevangenis van Vác. Het is een historisch gebouw, niet alleen omdat het een van de oudste gevangenissen van Hongarije is, maar vooral ook, omdat het tijdens het communisme de belangrijkste gevangenis voor politieke gevangenen was.
De AVH, de communistische geheime dienst gebruikte de gevangenis voor verhoren, en hoewel er geen mensen werden geëxecuteerd, waren de omstandigheden waren zo slecht, dat velen hun verblijf niet overleefden. Arpád Göncz, de eerste post-communistische president, zat er vanwege zijn betrokkenheid bij de opstand van 1956, net als schrijver en oud-communist Tibor Déry en voormalig parlementariër Imre Mécs.
Eén keer per jaar, in het derde weekend van september tijdens de Nationale Culturele Erfgoeddagen, is de gevangenis toegankelijk voor publiek. Niet de hele gevangenis, uiteraard, maar de neogotische kapel die hoog boven het complex oprijst én de midden jaren zestig gesloten afdeling waar de AVH zijn beulswerk deed.
Die afdeling ziet eruit, alsof de laatste geheim agent ergens in 1964 de deur heeft dichtgedraaid en er nooit meer iemand naar omgekeken heeft, behalve om een keer een tentoonstelling in de gang en cellen te richten. Maar afgezien van die sobere verzameling documenten en foto's maakt het complex de indruk alsof niets veranderd is. De cellen zijn ooit als decor voor een film gebruikt. Dat kan ik me goed indenken. De muren lijken nog steeds de stank van bloed en urine uit te wasemen.
Bij het Huis van Terreur in Boedapest hebben ze de ellende en wreedheid indrukwekkend vormgegeven, met een ingerichte martelkamer en alles erbij. Hier zit het beangstigende juist in het gebrek aan zulke voorwerpen. Je hebt schokkend weinig nodig om de meest ongelooflijke misère te veroorzaken. Een paar cellen, zo klein dat de inzittende er alleen maar in kan staan, en dat dagen achter elkaar. Een diepe bak met ijskoud water. Een cel zonder enig licht. De opdracht om met je tenen tegen de muur te staan, maar het verbod om te leunen. Urenlang, en wie wel leunt, is het weinige eten dat hij krijgt voor die dag kwijt. Als je erover nadenkt, allemaal zaken waarbij helemaal geen bloed vloeit. Dus die stank moet ik me verbeeld hebben.
Intellectuelen waren het beste bestand tegen de omstandigheden, vertelde de vrouw die ons rondleidde. Zij wisten hun gedachten beter af te leiden en zich van de gruwel af te sluiten. En Vác was een zeer intellectuele gevangenis in die dagen. Zo intellectueel, dat de AVH besloot zijn vertaalbureau in de gevangenis op te zetten. Wie de martelingen eenmaal doorstaan had, werd aan het werk gezet met het vertalen van buitenlandse kranten, boeken en documenten. Veel gevangenen wisten zo eerder dan wie dan ook wat er buiten Hongarije gaande was. Ironisch dat het bezit van zulke documenten hen als vrije mensen waarschijnlijk in de gevangenis zou hebben gebracht. Maar velen van hen waren ter dood veroordeeld. Dat ze, zoals Göncz en Mécs, ooit vrij zouden komen om het na te vertellen, zat niet in de planning.

Hongaarse schuldsanering vooral goed voor rijken

2011-09-16T13:05:00.001+02:00

Hongaarse banken, veelal dochterondernemingen van West-Europese bankbedrijven, vrezen miljarden euro’s schade nu de regering hen wil verplichten mensen met een hypotheek in buitenlandse valuta de kans te geven hun schulden in één keer af te lossen tegen een wisselkoers ver beneden de marktwaarde. “Als veel mensen daar gebruik maken, komt de stabiliteit van het Hongaars banksysteem in gevaar,” aldus voormalig minister van financiën Péter Oszkó.
Het leek jarenlang zo aantrekkelijk: voor hypotheken in Hongaarse forinten vroegen banken een torenhoge rente, terwijl de rente op euro- en frankenleningen minder dan vijf procent was. Bijna een miljoen Hongaren, 10 procent van de bevolking, kochten huizen, maar ook auto’s, televisies en zelfs vakanties met zogenaamde forex- (foreign exchange) leningen.
Een enkeling waarschuwde voor het risico dat de kosten fors zouden oplopen als de koers van de euro of de frank omhoog zou gaan, maar veel mensen namen dat risico. Bewust. Het was de keuze tussen dat, of geen nieuw huis, want de forint-leningen waren gewoon te duur. En wie luistert er nou naar doemdenkers?
Tot de crisis kwam. De frank, die jarenlang pakweg 140 forint kostte, doet nu 230 forint of meer. De euro, ooit 240 forint, staat op 280 en heeft de afgelopen jaren zelfs wel eens op 330 forint gestaan. Omgerekend in forinten hebben veel mensen hun schuld haast zien verdubbelen. Honderdduizenden kunnen dat gewoon niet meer trekken. Volgens het nieuwe regeringsbesluit krijgen ze nu de kans om hun schulden in één keer af te lossen tegen een vastgestelde, zeer gunstige koers: 180 forint voor de frank, 250 voor de euro.

Dat sommige banken zo’n verlies niet kunnen dragen, gelooft premier Viktor Orbán niet. Hongaarse banken hebben de staat achter zich en buitenlandse banken hun moederbedrijven, zei hij eerder deze week. Als bewijs dat banken het best kunnen lijden, voert de regering aan dat ze de vorig jaar opgelegde extra winstbelastingen ook hebben overleefd.
Banken denken daar uiteraard anders over. De regering grijpt met de maatregel rechtstreeks in in particuliere contracten en de Hongaarse Vereniging van Banken stapt dan ook naar het Grondwettelijke Hof. Ook de Oostenrijkse regering is kwaad en gaat een klacht indienen bij Brussel. Oostenrijkse banken hebben een sterke positie op de Hongaarse markt. Wenen schat de schade alleen voor de dochters van Oostenrijkse banken al op 1 tot 2,5 miljard euro.
De banken zelf werden totaal overvallen door het besluit, want zoals gebruikelijk is bij deze regering was er van enig overleg vooraf geen sprake. Er is ook geen enkele serieuze berekening hoeveel mensen de regeling gaan gebruiken en wat dat de banken gaat kosten.
Volgens oud-minister Oszkó hangt veel af van de uiteindelijke wet, die niemand kent. Maar hij schat de kans groot dat alleen de rijken profiteren. Anderen hebben gewoon geen geld om hun schulden in één keer af te lossen, tenzij de staat hen daarin helpt. En dat lijkt voorlopig niet het geval. Premier Orbán verwacht 300.000 gegadigden, want als mensen een mogelijkheid hebben uit de problemen te komen, worden ze volgens hem creatief. Als Orbán gelijk krijgt, krijgen de banken het moeilijk.
De ironie wil dat wie geen gebruik kan maken van de regeling, straks mogelijk niet alleen niet beter af is, maar zelfs slechter. Sinds eind vorige week bekend werd wat voor plan de regering had met de leningen, is de koers van de forint omlaag getuimeld, zodat terugbetalen nog duurder wordt. Dat merken trouwens niet alleen mensen met een lening. Ook de benzine, en allerlei andere geïmporteerde producten worden duurder.
Overigens is Oszkó niet alleen negatief over het regeringsplan. De private schulden zijn volgens hem het grootste obstakel voor hernieuwde economische groei in Hongarije en dat de regering daar wat aan wil doen, is terecht. Weliswaar is dat in zekere zin beloning voor onverantwoord gedrag, maar gezien de molensteen die de schuldenlast nu vormt, is dat iets wat je op de koop toe moet nemen, zegt hij.
Maar hij noemt onterecht en gevaarlijk om alleen de banken voor de kosten op te laten draaien. Hongarije heeft nog behoorlijk wat reserves, mede dankzij het feit dat de regering eerder dit jaar de private pensioenfondsen nationaliseerden. "Dat zou ik nooit gedaan hebben, maar nu dat al gebeurd is, zou het verstandig zijn dat geld op een zinnige manier te gebruiken, bijvoorbeeld door mensen te helpen hun schulden af te betalen en te zorgen dat de schade voor de banken niet te groot is," aldus Oszkó. Niemand zit te wachten op een bankcrisis, waarschuwt hij, en naar buitenlandse investeerders is dit ook een slecht signaal. En ook die zijn van belang voor het herstel van de economie.