I'm the story I was telling

Liễu Phàm Tứ Huấn

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 19 Jan 2026 00:47:00 +0000

Liễu Phàm Tứ Huấn (了凡四訓) là một tác phẩm được viết bởi Viên Liễu Phàm, sống trong thời nhà Minh, quê ở Gia Thiện, thuộc Chiết Giang, Trung Quốc vào khoảng năm 1550. Ông viết tác phẩm này nhằm giáo dục người con trai, Viên Thiên Khải. Nội dung chính là khẳng định con người chưa đạt đến mức vô niệm, bị âm dương khí số trói buộc, do đó phụ thuộc theo số mệnh, nhưng số mệnh hoàn toàn có thể thay đổi được dựa vào hành vi của con người. Người làm nhiều điều thiện thì số mệnh sẽ đổi tốt lên, ngược lại nếu làm điều gian ác thì số mệnh sẽ đi xuống.

Ban đầu, Viên Liễu Phàm được một tiên sinh họ Khổng đoán số mệnh, nói rằng ông chỉ sống đến năm 53 tuổi, sẽ không có con trai và cả những việc khác nữa. Dần dần, ông thấy các sự việc xảy ra hoàn toàn ứng nghiệm và chính xác tuyệt đối. Sau khi gặp thiền sư Vân Cốc, ông được nghe giảng giải về các cách thay đổi số phận như tích đức, làm thiện và sửa đổi các lỗi lầm. Từ đó, dần dần vận số của ông trở nên tốt hơn, bắt đầu sai khác với các lời tiên đoán trước kia. Khi ông 69 tuổi, ông đã viết tác phẩm này kể lại toàn bộ những điều đó, trong đó có 4 điều khuyên dạy mà ông để lại cho con trai.

Bốn điều đó là:

Tự lập số mệnh - Phương pháp lập mệnh, con người có thể tự quyết định được số mệnh của mình;
Tu sửa lỗi lầm - Các phương pháp sửa sai;
Tích chứa điều lành - Các phương pháp tích thiện, vun đắp công đức;
Giữ đức khiêm hạ - Hiệu quả của đức tính khiêm tốn.

Tác phẩm vẫn còn được lưu truyền sau hơn 400 năm, và được coi là một cuốn sách nền tảng khi bước vào con đường học tập, nghiên cứu, tu hành Nho giáo và Phật giáo.

Đại danh y Chu Đan Khê (朱震亨)

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 19 Nov 2025 06:20:00 +0000

Chu Chấn Hanh (朱震亨, 1281–1358), tự Ngạn Tu (彥修), người Vụ Châu, Nghĩa Ô (nay thuộc Chiết Giang, Trung Quốc). Ông sống bên suối Đan Khê, nên còn được gọi là Chu Đan Khê, Đan Khê ông hay Đan Khê tiên sinh. Hoạt động chủ yếu ở Giang Nam, ông được xem là “Nam y”, đối lập với Bắc y của Lý Đông Viên.

Chu Đan Khê được xếp cùng Lưu Hoàn Tố, Trương Tòng Chính và Lý Đông Viên vào nhóm Kim – Nguyên tứ đại y gia, đồng thời là người sáng lập phái Dưỡng âm.

Tuổi trẻ và bước ngoặt

Từ nhỏ ông đã thông minh, ham học, ghi chép nhiều. Năm 36 tuổi, ông theo học lý học với Hứa Khiêm (đệ tử của Chu Hy) tại Bát Hoa Sơn và đạt trình độ uyên bác. Khi Hứa Khiêm bệnh nặng, khuyên ông theo nghề y; kết hợp với kỷ niệm mẹ ông qua đời do gặp thầy thuốc yếu, Chu Đan Khê quyết định từ bỏ sách lý học, dốc lòng nghiên cứu y thuật để cứu đời.

Tầm sư học đạo

Sau nhiều năm tìm thầy, ông gặp danh y La Tri Đễ—học trò của Lưu Hoàn Tố. La Tri Đễ ban đầu lạnh nhạt và từ chối nhiều lần; Chu Đan Khê vẫn kiên trì đứng ngoài cửa suốt nhiều tháng. Sự nhẫn nại ấy khiến La Tri Đễ cảm động và nhận ông làm đệ tử duy nhất khi ông 44 tuổi.

Dưới sự chỉ dạy của La Tri Đễ, Chu Đan Khê lĩnh hội tinh hoa của Lưu Hoàn Tố và các y gia khác, nâng cao kỹ năng lâm sàng và lý luận; sau này ông chữa khỏi cho thầy cũ Hứa Khiêm, tiếng tăm lan rộng.

Bối cảnh lịch sử và sự hình thành học thuyết

Cuối triều Nguyên, chiến tranh kéo dài, thuế khóa nặng, dân chúng suy dinh dưỡng và dễ bị “tổn âm”. Khí hậu Giang Nam nóng ẩm khiến bệnh thấp nhiệt phổ biến. Lúc đó y giới ưa dùng thuốc cay nóng (tân táo), dễ làm bệnh nặng hơn.

Để khắc phục, Chu Đan Khê đề xuất dùng các phương pháp thanh – nhu – tư – dưỡng và luận điểm nổi tiếng:

“Dương thường hữu dư, âm thường bất túc” — Dương thường thừa, âm thường thiếu.

Từ đó hình thành phái Dưỡng âm, nhấn mạnh bổ sung và duy trì âm để chữa bệnh trong bối cảnh dân chúng suy yếu.

Tư tưởng y học

Chu Đan Khê chú trọng biện chứng theo bốn yếu tố chính:

Khí (氣)
Huyết (血)
Đàm (痰)
Uất (鬱) — yếu tố tinh thần, cảm xúc

Ông sáng chế và hoàn thiện nhiều phương thuốc như Đại bổ âm hoàn, Việt cúc, Bảo hòa hoàn, và luôn nhấn mạnh mối liên hệ giữa tình chí và bệnh trạng.

Tác phẩm & di sản

Ông biên soạn nhiều sách y học để truyền dạy hậu thế, tiêu biểu gồm:

Cách trí dư luận (格致餘論)
Cục phương phát huy (局方發揮)
Kim quỹ câu huyền (金匱鉤玄)
Bản thảo diễn nghĩa bổ di (本草衍義補遺)

Tác phẩm tâm huyết Đan Khê tâm pháp (丹溪心法) do ông khởi soạn, sau được các đệ tử chân truyền (như Triệu Chấn Đạo, Triệu Dĩ Đức, Vương Lý, Đới Nguyên Lễ) thu thập, chỉnh lý và hoàn thiện.

Ảnh hưởng

Học thuyết Dưỡng âm và các đóng góp lâm sàng của Chu Đan Khê đã:

Mở rộng hiểu biết về nguyên nhân và cơ chế bệnh trong y học Trung Hoa;
Phát triển phương pháp lập phương và sử dụng thuốc phù hợp với bối cảnh dân chúng suy yếu;
Được đánh giá cao trong nước và có ảnh hưởng tới cộng đồng y học nước ngoài;
Được xem là một trong những nhân vật mốc của y học thời Kim–Nguyên.

Method of Loci: kỹ thuật cổ xưa giúp anh em ghi nhớ gần như mọi thứ

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 03 Jul 2025 01:13:00 +0000

Method of Loci: kỹ thuật cổ xưa giúp anh em ghi nhớ gần như mọi thứ

Giữa thời đại mà hầu hết anh em đã với việc dùng điện thoại để ghi nhớ lịch hẹn, danh sách công việc, hay cả đường đi, có một kỹ thuật ghi nhớ gọi là “method of loci" đang dần quay trở lại.

Kĩ thuật này, còn được gọi là “cung điện ký ức”, đã tồn tại từ hàng ngàn năm trước và là cách ghi nhớ bằng hình ảnh không gian được người Hy Lạp, La Mã cổ đại sử dụng. Hiện nay, phương thức này đang được các vận động viên trí nhớ lẫn người mắc bệnh mất trí nhớ cải thiện khả năng ghi nhớ đáng kể.

Method of Loci là gì?

Method of Loci: cung điện ký ức là cách gắn thông tin vào một không gian anh em quen thuộc

Method of loci là một kỹ thuật ghi nhớ dựa trên trí tưởng tượng không gian. Về cơ bản, anh em hình dung một nơi quen thuộc như nhà của mình, hay đường đến chỗ làm, rồi gắn các thông tin cần nhớ vào từng vị trí cụ thể trên hành trình đó. Càng hình ảnh hóa thông tin một cách sinh động, kỳ quặc, thậm chí hơi “lố bịch”, thì bộ não của anh em càng dễ ghi nhớ hơn. Ví dụ như để nhớ việc đi mua sữa, anh em có thể nghĩ tới lúc rời nhà và nhìn thấy hình ảnh một hộp sữa thật lớn đang đặt trên kệ giày. Hay để mua táo, anh em có thể gắn hình ảnh quả táo với một cửa hàng Apple Authorized nào đó.

Kỹ thuật này từng được nhà hùng biện La Mã Cicero dùng để học thuộc các bài diễn thuyết dài. Truyền thuyết cho rằng nó bắt nguồn từ nhà thơ Simonides của Hy Lạp cổ đại, người đã xác định danh tính các nạn nhân trong một vụ sập nhà bằng cách nhớ vị trí họ đã ngồi quanh bàn tiệc.

Không chỉ ở phương Tây, nhiều nền văn hóa bản địa trên thế giới cũng phát triển các kỹ thuật ghi nhớ dựa trên không gian tương tự. Các tuyến đường hành hương của người Mỹ bản địa, “songlines” của thổ dân Úc hay các con đường nghi lễ của cư dân đảo Thái Bình Dương đều sử dụng không gian, câu chuyện và âm nhạc để lưu giữ thông tin qua nhiều thế hệ.

Vì sao phương pháp này lại hiệu quả?

Điểm thú vị là kỹ thuật này không chỉ hiệu quả theo kinh nghiệm từ cổ đại mà còn được chứng minh rõ ràng qua hình ảnh não bộ. Các nghiên cứu hiện đại bằng phương pháp chụp cộng hưởng từ cho thấy method of loci kích hoạt nhiều vùng não cùng lúc: từ vỏ não trước trán, hồi hải mã, vốn là trung tâm ghi nhớ, cho tới vùng thị giác. Việc tạo ra các “cung điện ký ức” là một cách kết nối các vùng này lại với nhau, giúp mạng lưới trí nhớ trở nên mạnh mẽ và bền vững hơn.

Bộ não con người vốn không giỏi trong việc ghi nhớ thông tin trừu tượng như con số hay từ vựng rời rạc. Nhưng chúng ta lại rất giỏi trong việc nhớ không gian, đường đi và hình ảnh, đó là lý do tại sao khi bạn đặt thông tin vào một bối cảnh không gian cụ thể, bộ não gần như “dán” chúng lại với nhau một cách tự nhiên. Ngoài ra, một số anh em còn có khả năng ghi nhớ vật thể, con người khi nó gắn với một câu chuyện nào đó.

Các nghiên cứu thần kinh học gần đây còn cho thấy, việc luyện tập method of loci giúp liên kết và củng cố các mạng lưới thần kinh, làm cho việc ghi nhớ trở nên hiệu quả và bền vững hơn. Người luyện tập lâu dài có thể phát triển các hệ thống hình ảnh cá nhân hóa để ghi nhớ cả những thông tin khó như dãy số, bài chơi bài, hay các dữ liệu phức tạp khác.

Ai đang sử dụng kỹ thuật này – và để làm gì?

USA Memory Championship là một cuộc thi mà phương pháp này được sử dụng rất nhiều

Kĩ thuật này không chỉ dành cho các “thiên tài trí nhớ” tham gia giải đấu như USA Memory Championship, nơi người ta có thể đọc vanh vách hàng trăm từ ngẫu nhiên hay hàng chục bộ bài xáo trộn, method of loci còn đang được ứng dụng rộng rãi trong y học và giáo dục. Tại Orlando, Florida, một nhóm người cao tuổi mắc chứng sa sút trí tuệ giai đoạn đầu đang luyện tập kỹ thuật này kết hợp với vận động nhẹ và giao tiếp xã hội. Sau ba năm, nhiều người vẫn giữ được chức năng nhận thức ổn định – một điều rất hiếm gặp.

Chương trình Memory Institute tại YMCA Orlando do Michael Dottino và huấn luyện viên Catherine Hagan sáng lập, kết hợp luyện trí nhớ, vận động thể chất và các hoạt động xã hội. Mục tiêu là làm chậm quá trình suy giảm nhận thức ở người cao tuổi. Một số người tham gia từ những ngày đầu vẫn duy trì được chức năng nhận thức tốt suốt nhiều năm, mang lại hy vọng mới cho cộng đồng người già.

Không chỉ thế, các nhà nghiên cứu còn dùng kỹ thuật này để hỗ trợ phục hồi sau chấn thương não, hỗ trợ người mắc PTSD hay trầm cảm tạo ra “nơi trú ẩn tinh thần” với những ký ức tích cực để trở lại khi cần. Kỹ thuật này thậm chí còn được điều chỉnh để phù hợp với những người gặp khó khăn về nhận thức như bệnh đa xơ cứng, suy giảm miễn dịch do HIV hay các chấn thương liên quan đến cột sống. Bên cạnh đó, các chuyên gia thần kinh học và tâm lý học cũng đang tiến hành các thử nghiệm lâm sàng để đánh giá hiệu quả lâu dài của các chương trình luyện trí nhớ này, với hy vọng các hãng bảo hiểm sẽ chi trả cho các liệu pháp nếu chứng minh được hiệu quả thực sự.

Cách áp dụng Method of Loci cùng một số giới hạn nhất định

Để sử dụng kỹ thuật này, anh em chỉ cần chọn một không gian quen thuộc, xác định một hành trình đi qua các điểm mốc cụ thể, rồi “gắn” các thông tin bạn cần nhớ vào từng điểm đó bằng hình ảnh thật rõ nét, hài hước, và càng kỳ quặc càng tốt. Việc luyện tập thường xuyên sẽ giúp khả năng tưởng tượng và kết nối của bạn ngày càng nhanh nhạy.

Một số chuyên gia khuyên anh em nên bắt đầu luyện tập từ sớm, khi trí nhớ còn tốt, giống như việc đăng ký tập gym cho não bộ: càng luyện sớm, hiệu quả càng lâu dài. Anh em có thể áp dụng kỹ thuật này cho mọi lứa tuổi, không chỉ người già mà cả người trẻ, học sinh, sinh viên, người đi làm đều có thể tận dụng để ghi nhớ bài học, công việc hay các thông tin quan trọng.

Joshoua Foer là một ví dụ điển hình khi nhờ vào phương pháp này để đạt giải USA Memory Championship

Tuy nhiên, kỹ thuật này cũng không hoàn hảo cho tất cả mọi người. Với những ai gặp khó khăn trong việc tưởng tượng không gian, hoặc không quen “nghĩ bằng hình ảnh”, ban đầu có thể cảm thấy nó hơi khó làm quen. Ngoài ra, method of loci phù hợp với dạng thông tin có cấu trúc hơn là ghi nhớ cảm xúc hay kinh nghiệm sống. Để áp dụng hiệu quả, người học cần kiên nhẫn luyện tập như một thói quen – giống như đi tập gym cho trí nhớ. Ngoài ra, anh em nào hứng thú có thể tìm đọc quyển sách Moonwalk with Einstein của Joshua Foer, từ một phóng viên với trí nhớ bình thường với việc huấn luyện cùng phương pháp này để giành chiến thắng trong Giải Vô địch Trí nhớ Mỹ, sau đó trở thành đại diện của Mỹ tham dự Giải Vô địch Trí nhớ Thế giới.

Nguồn Method of Loci: kỹ thuật cổ xưa giúp anh em ghi nhớ gần như mọi thứ

Tản mạn về cờ tướng

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 19 Jun 2025 03:01:00 +0000

Từ nhỏ, mình hay phim TVB, biết được nhiều câu thành ngữ, điển tích qua những bộ phim. Qua phim Hán Sở kiêu hùng (楚漢驕雄 – The Conqueror’s Story 2006) thì mình biết thêm thành ngữ Sở Hà Hán Giới.

Lịch sử cờ tướng

Cờ tướng và cờ vua thực ra có chung một tổ tiên: Saturanga – trò chơi cổ của người Ấn Độ. Khi Saturanga truyền về phía Tây, Saturaga đã phát triển thành cờ vua. Khi đi về phía Đông, người Trung Quốc đã cải biến, và trở thành cờ tướng.

Cờ vua và cờ tướng

Saturanga hay Chaturanga (chữ Phạn: चतुरङ्ग caturaṅga)

Những thay đổi trong cờ tướng

Từ "ô" sang "lộ"

Khác với cờ vua dùng ô vuông, cờ tướng đi quân theo đường ngang – đường dọc tạo thành 81 giao điểm. Bạn sẽ thấy bàn cờ tướng vô cùng rộng rãi hơn bàn cờ vua.

Hà giới

Một khoảng trống nằm giữa bàn cờ tượng trưng cho dòng sông Hồng Câu, nơi Lưu Bang và Hạng Vũ từng chia thiên hạ

“Cửu cung”

Tướng chỉ được đi trong 9 giao điểm ở giữa sân nhà – nơi gọi là Cửu Cung

Chữ viết thay hình dạng

Không dùng hình quân như cờ vua, cờ tướng dùng chữ Hán để phân biệt quân. Đây là một cải tiến giúp dễ dàng phát triển, phổ biến – nhưng cũng là rào cản cho những người không biết tiếng Hán.

Sự xuất hiện muộn của quân Pháo

Ban đầu cờ tướng không có quân Pháo, mãi đến thời Đường, Pháo mới được đưa vào, làm thay đổi hoàn toàn thế trận và độ hấp dẫn của trò chơi.

Danh sách các quân cờ

Tướng / Soái : 帥 (Soái) -將 (Tướng): Theo truyền thống, bên Đỏ (thường là bên đi trước) tượng trưng cho phe "chính thống" hoặc "thiên tử", nên dùng chữ "Soái" (nguyên soái, chỉ huy tối cao).

Sĩ: 仕士: đi chéo trong Cửu cung.

Tượng / Tướng: 相象:Đi chéo 2 ô. Không được qua sông.

Mã : 馬- 傌 Đi theo hình chữ L. Biến thể 傌 thêm bộ Nhân để dễ phân biệt.

Xe: 車- 俥: Đi ngang, dọc tự do. Biến thể 俥 (chữ có bộ Nhân 亻).

Pháo: 炮砲: Nhảy qua một quân để ăn quân đối phương.

Tốt: 兵卒 : Đi từng bước. Sau khi qua sông có thể đi ngang.

"Sở Hà Hán Giới"

Cụm từ "Sở Hà Hán Giới" (楚河汉界 - Jyutping: co2 ho4 hon3 gaai3) xuất phát từ cuộc chiến tranh khốc liệt giữa hai thế lực hùng mạnh sau khi nhà Tần sụp đổ: Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ (西楚霸王 - sai1 co2 baa3 wong4) và Hán Vương Lưu Bang (汉王 - Jyutping: hon3 wong4).

Vào năm 203 TCN, nhằm chấm dứt tình trạng giằng co, hai bên đã ký một hiệp ước đình chiến tại Hồng Câu (鴻溝) – một con kênh đào cổ ở tỉnh Hà Nam ngày nay. Hồng Câu trở thành ranh giới phân chia quyền lực: phía Tây thuộc về Hán (汉 - hon3) của Lưu Bang, và phía Đông thuộc về nước Sở (楚 - co2) của Hạng Vũ. Khu vực này có địa thế hiểm yếu, phía Bắc giáp Hoàng Hà, phía Tây là núi Mang Sơn, phía Đông là đồng bằng, và phía Nam tiếp giáp Tung Sơn.

"Sông Gianh" Việt Nam

Từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 18, dòng sông Gianh ( nay thuộc tỉnh Quảng Bình) đã trở thành ranh giới tự nhiên chia cắt Đàng Ngoài ( do Chúa Trịnh cai quản) và Đàng Trong ( do Chúa Nguyễn cai quản). Giống như "Sở Hà Hán Giới", sông Gianh là một biểu tượng của sự phân chia quyền lực và chiến tranh kéo dài.

Lưu Bang và Hạng Vũ là anh em kết nghĩa, còn chúa Nguyễn Hoàng là em rể của chúa Trịnh Kiểm. Hai bên cũng bất phân thắng bại và lấy sông Gianh làm biên giới phân chia 2 đàng.

Tham khảo

Điều bất ngờ ít ai biết về xuất xứ của môn cờ tướng

Cách chơi cờ tướng: Hướng dẫn chi tiết cho người mới và một số mẹo để nâng cao trình độ

中國大山 — Trung quốc đại sơn

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 12 May 2025 16:22:00 +0000

Phần 1: Hán văn

中國大山。自古必稱五嶽。五嶽者：東嶽泰山，南嶽衡山，西嶽華山，北嶽恆山，中嶽嵩山也。
古時疆域稍小，以為域內大山，無過於是。實則山之大者，當首推崑崙也。其最高處，達一萬七千餘尺。崑崙在西藏之北。其東行之脈，分三支：

北支起青海之北，經蒙古、滿洲，達山東；泰山屬焉。
中支起青海之南，經甘肅、陝西、山西，入河南；恆山、華山、嵩山皆屬焉。
南支起西藏之東，經雲南、貴州、湖南等省；衡山屬焉。

Phần 2: Phiên âm Hán Việt

Trung Quốc đại sơn. Tự cổ tất xưng Ngũ Nhạc.
Ngũ Nhạc giả: Đông Nhạc Thái Sơn, Nam Nhạc Hành Sơn, Tây Nhạc Hoa Sơn, Bắc Nhạc Hằng Sơn, Trung Nhạc Tung Sơn dã.
Cổ thời cương vực thiểu, dĩ vi vực nội đại sơn, vô quá ư thị.
Thực tắc sơn chi đại giả, đương thủ suy Côn-luân dã. Kỳ tối cao xứ, đạt nhất vạn thất thiên dư xích.
Côn-luân tại Tây-Tạng chi bắc. Kỳ đông hành chi mạch phân tam chi:

Bắc chi khởi Thanh-Hải chi bắc, kinh Mông-Cổ, Mãn-Châu, đạt Sơn-Đông; Thái-Sơn thuộc yên.
Trung chi khởi Thanh-Hải chi nam, kinh Cam-Túc, Thiểm-Tây, Sơn-Tây, nhập Hà-Nam;
Hằng-Sơn, Hoa-Sơn, Tung-Sơn giai thuộc yên.
Nam chi khởi Tây-Tạng chi đông, kinh Vân-Nam, Quí-Châu, Hồ-Nam đẳng tỉnh; Hành-Sơn thuộc yên.

Chú thích từ mới:

嵩 (Tung): tên núi

邊 (Biên): hẹp

崑崙 (Côn-luân): tên núi

脈 (Mạch): vật có ngành thớ mà liên với nhau

境 (Tỉnh): một khu vực trong nước

Phần 3: Dịch nghĩa

Về những núi lớn của Trung-quốc, từ xưa tất nói đến Ngũ-nhạc. Ngũ-nhạc gồm có: đông-nhạc là Thái-sơn, nam-nhạc là Hành-sơn, tây-nhạc là Hoa-sơn, bắc-nhạc là Hằng-sơn, trung-nhạc là Tung-sơn. Thời xưa cương-vực nhỏ hẹp, những núi được kể là lớn ở trong miền, không núi nào lớn hơn năm núi đó. Thực ra trong hàng những núi lớn, phải đặt núi Côn-luân lên đầu; chỗ cao nhất của núi này lên tới hơn một vạn tám ngàn thước. Núi Côn-luân ở phía bắc Tây-tạng. Những ngành núi đi sang phía đông chia làm ba chi.

Chi bắc khởi từ phía bắc Thanh-hải, đi qua Mông-cổ, Mãn-châu, đến Sơn-đông; Thái-sơn thuộc về chi này.

Chi ở giữa khởi từ phía nam Thanh-hải, đi qua Cam-túc, Thiểm-tây, Sơn-tây, vào Hà-nam; Hằng-sơn, Hoa-sơn, Tung-sơn đều thuộc về chi này.

Chi nam khởi từ phía đông Tây-tạng, đi qua các tỉnh Vân-nam, Quí-châu, Hồ-nam; Hành-sơn thuộc về chi này.

Tham khảo

Hán Văn - Trần Trọng San

Bộ tem "Thành ngữ điển tích" (bộ II) của Trung Quốc

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 03 May 2025 03:07:00 +0000

Ngày 18-04-2010, Bưu chính Trung Quốc phát hành bộ tem "Thành ngữ điển tích" (bộ II) nói về điển tích của 4 câu thành ngữ:

1. Ngu Công di sơn (Ngu Công dời núi)

Chuyện này ghi chép trong “Liệt Tử thang vấn”, một cuốn sách do nhà triết học tên là Liệt Ngự Khấu viết vào khoảng thế ký IV, V trước công nguyên.

Chuyện kể rằng, có một ông lão, tên là Ngu Công, đã gần 90 tuổi rồi. Trước cửa nhà ông có hai ngọn núi lớn, một ngọn tên là Thái Hàng, một ngọn là Vương Ốc, mọi người ra vào rất bất tiện.

Một hôm, Ngu Công triệu tập tất cả người trong nhà lại nói: “Hai ngọn núi này đã ngăn cản trước cửa nhà ta, ta ra cửa phải đi nhiều đường vòng oan uổng. Chi bằng chúng ta cả nhà ra sức, di chuyển hai ngọn núi này, mọi người thấy thế nào ?”.

Các con, cháu Ngu Công nghe vậy đều nói: “Ông nói đúng, từ ngày mai chúng ta bắt tay vào làm”. Thế nhưng, vợ Ngu Công cảm thấy dọn hai ngọn núi này khó quá, nên phản đối: “Chúng ta đã sống nhiều năm tại đây, làm sao lại không thể tiếp tục sống như thế này ? Huống chi, hai ngọn núi lớn như vậy, cho dù có thể di dời từng tí một, nhưng nơi nào có thể đổ nhiều đất đá xuống như vậy ?”. Lời nói của vợ Ngu Công lập tức khiến mọi người bàn luận, đây quả thực là một vấn đề. Sau cùng họ quyết định: chuyển đất đá trên núi đổ xuống biển.

Ngày hôm sau, Ngu Công dẫn cả nhà bắt đầu dọn núi. Láng giềng của Ngu Công là một bà góa. Bà có một đứa con trai, mới 17, 18 tuổi, nghe nói dời núi cũng vui vẻ đến giúp. Nhưng công cụ di dời núi của nhà Ngu Công chỉ là cuốc và gùi địu trên lưng, hơn nữa giữa núi và biển cả cách nhau xa xôi, một người một ngày không đi được hai chuyến. Một tháng làm việc, ngọn núi xem ra chẳng khác gì ban đầu.

Có một ông lão tên là Trí Tẩu, ăn ở đối xử rất tinh ranh. Ông thấy cả nhà Ngu Công dọn núi thì cảm thấy nực cười. Có một hôm, ông nói với Ngu Công rằng: “Ông đã nhiều tuổi như vậy, đi lại đã không dễ dàng, làm sao có thể dọn được hai ngọn núi này?”.

Ngu Công trả lời rằng: “Tên ông là Trí Tẩu, nhưng tôi thấy ông còn không giỏi bằng con nít. Tôi tuy đã sắp chết, nhưng tôi còn có con trai, con trai tôi chết, còn có cháu, con cháu đời đời truyền cho nhau, vô cùng vô tận. Đất đá trên núi dọn đi chút nào thì ít đi chút ấy, không thể mọc thêm được. Chúng tôi ngày nào, tháng nào, năm nào cũng dọn, làm sao không thể dọn nổi ngọn núi ?”. Trí Tẩu tự cho là thông minh nghe Ngu Công nói vậy cũng không nói thêm được lời nào.

Ngu Công dẫn cả nhà, bất kể mùa hè nóng nực hay là mùa đông giá lạnh, hàng ngày đi sớm về tối, không ngừng đào núi. Việc làm của họ cuối cùng đã cảm động Thượng Đế. Thượng Đế đã cử hai vị thần tiên xuống trần gian, dọn hai ngọn núi này. Từ đó, đường đi không còn bị trở ngại, mọi người chẳng phải đi vòng nữa.

Chuyện "Ngu Công dời núi" lưu truyền đến nay. Nó nói với mọi người rằng: bất kể gặp phải việc khó khăn ra sao, miễn là có quyết tâm, có nghị lực làm thì có thể thành công.

2. Ngọa tân thường đảm (Nằm gai nếm mật)

Đời Xuân Thu (722-479 trước công nguyên), hai nước Ngô và Việt đánh nhau. Sau trận đại bại tại Cối Kê, vua Việt là Câu Tiễn phải mình trần sang lạy vua Ngô là Phù Sai xin hàng. Ngô vương bắt vợ chồng Câu Tiễn phải sang Ngô làm con tin, có quan Tướng Quốc là Phạm Lãi theo hầu. Cả ba đều bị giam trong ngục đá.

Hằng ngày vợ chồng Câu Tiễn và Phạm Lãi phải cắt cỏ, hốt phân ngựa, gánh nước rửa dọn chuồng ngựa, kiếm củi nấu cơm... Suốt thời gian ba năm, chúa tôi sống một cách vô cùng vất vả cực nhọc, những vẫn bền chí đợi thời.

Một hôm vua Ngô ốm, Câu Tiễn nghe theo lời của Phạm Lãi là chịu nếm phân của vua Ngô để ngự y chẩn bệnh nên được vua Ngô tin kẻ hàng giữ dạ trung thành. Nhờ đó mà cả ba được phóng thích về nước.

Được trở về cố quốc, nhớ đến nỗi thất bại nhục nhã và bị giam cầm làm nô lệ, Câu Tiễn vô cùng căm uất, lòng canh cánh mưu toan báo thù. Tướng quốc Phạm Lãi khuyên: "Chúa công chớ lúc nào quên cái nhục ở ngục đá thì mới có cơ báo thù được nước Ngô". Câu Tiễn đáp: "Xin vâng lời dạy bảo!".

Bấy giờ giao quốc chính cho Văn Chủng, giao quân chính cho Phạm Lãi, nhà vua tôn hiền đãi sĩ, kính người già, thương kẻ nghèo, đối xử trăm họ như anh em nên được mọi người mến phục.

Đến mùa làm ruộng, Câu Tiễn cũng vác cày đi càỵ Vương phi Câu Tiễn cũng chăm việc dệt cửi. Cùng đám dân chia sự lao khổ, ăn mặc rất tiết kiệm.

Muốn gấp báo thù, Câu Tiễn cố sức chăm chỉ làm việc suốt ngày đêm. Khi nào buồn ngủ thì lấy cỏ lục (rau răm) xoa vào mắt cho cay làm mắt phải mở. Chân lạnh muốn co thì dầm nước lạnh. Mùa đông lạnh thì ôm giá. Mùa hè nóng nực thì ngồi bên lửa. Bỏ cả giường nệm, lấy gai lấy củi lót nằm. Quả mật luôn luôn treo ở chỗ ngồi, chỗ nằm, thỉnh thoảng lại nếm một ít như để nhắc lại nỗi tủi nhục, khổ đau. Đêm nào cũng sùi sụt khóc. Khóc chán lại thở dài. Hai chữ "Cối Kê" lúc nào cũng lẩm nhẩm ở miệng.

Theo 7 kế phá Ngô của Văn Chủng, mới thi hành được 3 thì nước Việt hưng thịnh, nước Ngô suy. Cuối cùng nước Việt báo được thù, thôn tính nước Ngô, và vua Ngô tự tử.

"Nằm gai nếm mật" có ý nghĩa: chịu đựng những việc lao khổ để đạt mục đích cho kỳ được.

3. Mao Toại tự tiến (Mao Toại tự tiến cử mình)

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Sử ký - Bình Nguyên Quân liệt truyện”.

Năm 251 công nguyên, Hàm Đan thủ đô nước Triệu bị đại quân nước Tần bao vây. Vua Triệu vội cử Thừa tướng Bình Nguyên Quân đi sứ nước Sở, khuyên nước Sở cùng hợp sức với nước Triệu đánh lại quân Tần. Bình Nguyên Quân phụng chỉ bèn tuyển chọn 20 người có mưu trí cùng đi theo, nhưng qua tuyển chọn chỉ được có 19 người, ngoài ra chẳng còn người nào xứng đáng cả. Bấy giờ có một người tên là Mao Toại tự tiến cử rằng: “Ngài hãy để tôi đi theo cho đủ số”.

Bình Nguyên Quân hầu như không hề quen biết Mao Toại, và cũng chưa hề nghe ai nhắc đến người này, cho là anh ta không có tài cán gì, nên ngần ngại không dám nhận lời. Mao Toại thấy vậy mạnh dạn nói: “Nếu như ngài sớm để ý đến tôi, thì chắc chắn là tôi đã trở thành chiếc dùi nhọn trong túi vải đâm lòi ra ngoài. Bây giờ ngài hãy bỏ tôi vào trong túi có được không?”. Bình Nguyên Quân nghe vậy bèn đồng ý để Mao Toại đi theo.

Nhưng không ngờ, vua nước Sở không đồng ý cùng nước Triệu hợp sức đánh Tần, Mao Toại thấy Bình Nguyên Quân không còn biết ăn nói ra sao, vội bước lên khuyên vua Sở, thì bị vua Sở mắng cho một trận rồi đuổi ra ngoài. Mao Toại nổi giận cầm kiếm xấn đến gần vua Sở thét rằng: “Tôi đứng gần đại vương chỉ trong gang tấc, dù nước Sở có mạnh đến mấy cũng chẳng thể cứu được đại vương, tính mạng của đại vương hiện đang nằm trong tay tôi”. Mao Toại thấy vua Sở kinh hãi đứng đực người ra, bèn phân tích rõ mối lợi hại của việc hai nước hợp sức đánh nước Tần, lý lẽ thật rõ ràng thấu triệt.

Cuối cùng, vua Sở đã bị thuyết phục trước lời lẽ và lòng dũng cảm của Mao Toại, cùng Bình Nguyên Quân trích máu ăn thề liên hợp đánh nước Tần.

Hiên nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ “Mao Toại tự tiến” để ví với hiện tượng: tự mình tiến cử mình đi làm một công việc nào đó.

4. Văn kê khởi vũ

Chữ "Văn" ở đây là chỉ nghe thấy. Còn chữ "Vũ" là chỉ múa kiếm. Ý của câu thành ngữ này là chỉ nửa đêm nghe tiếng gà gáy thì dậy tập múa kiếm.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ "Tấn thư - Truyện Tổ Địch".

Tổ Địch và Lưu Côn đều là danh tướng triều nhà Tấn, hai người thân nhau từ thuở nhỏ, đến tuổi thanh niên lại cùng nhau đến làm quan Bộ Tịch chuyên quản văn thư ở Tư Châu (Tức phía đông bắc Lạc Dương tỉnh Hà Nam ngày nay). Hai người rất tâm đầu ý hợp và đều mong muốn được cống hiến sức mình cho nhà nước. Họ ban ngày cùng làm việc với nhau, tối đến lại cùng ngủ một chỗ.

Bấy giờ, trong nội bộ tầng lớp thống trị của triều Tây Tấn xảy ra lục đục, thủ lĩnh các dân tộc thiểu số cũng nhân cơ hội này nổi loạn, khiến tình hình vương triều Tây Tấn hết sức nguy ngập. Tổ Địch và Lưu Côn đều rất lo lắng trước việc này.

Một hôm vào lúc nửa đêm, tiếng gà gáy từ xa vọng lại làm Tổ Địch thức giấc, anh tatrở dậy lay gọi Lưu Côn và hỏi có nghe thấy tiếng gà gáy không?
Lưu Côn lắng tai nghe một lúc rồi nói: "Đúng, đúng là tiếng gà gáy, nhưng gà gáy vào lúc nửa đêm là tiếng ác".

Tổ Địch nghe vậy liền bác lại rằng: "Đó không phải là tiếng ác, mà là tiếng thôi thúc chúng ta dậy rèn luyện, nào hãy dậy mau".

Lưu Côn cho là Tổ Địch nói đúng, bèn trở dậy mặc quần áo rồi cùng bước ra sân. Bấy giờ trên trời trăng sáng vằng vặc, hai người cùng rút kiếm múa với nhau cho tới khi trời sáng, quần áo đều ướt đẫm mồ hôi mới thu kiếm trở về phòng nghỉ.

Câu thành ngữ này dùng để nói về người có chí hướng tranh thủ thời gian rèn luyện để làm việc lớn.

Tham khảo

https://www.vietstamp.net/forum/showthread.php?t=6151

Tổng hợp danh ngôn - 2025

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 12 Apr 2025 02:27:00 +0000

Philosophy estranges us from the familiar, not by supplying new information, but by inviting and provoking a new way of seeing. And this is the sense in which philosophy both is and begins in, disappointment. You may think that, when you enroll in this course, the difficulty will be that you have to master new, abstruse, arcane theories. Not so. The difficulty of this course consists in the fact that it deals with things you already know. It works by taking what we know from familiar, unquestioned settings, and making it strange.

"Triết học thách thức chúng ta không phải bằng cách cung cấp thông tin mới, mà bằng cách khiến chúng ta nhìn nhận lại những điều tưởng chừng đã rõ ràng. Độ khó của triết học không nằm ở việc học những khái niệm xa lạ, mà ở chỗ nó buộc ta phải đối diện với những điều quen thuộc trong một ánh sáng mới – làm chúng trở nên xa lạ và đáng suy ngẫm hơn bao giờ hết."

– Michael Sander, in his public-lecture "Justices"

灶君 – TÁO QUÂN

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 27 Jan 2025 03:43:00 +0000

Táo quân (灶君) còn được gọi là Táo thần hay Táo công. Đạo giáo Trung Quốc tôn xưng ông là “Cửu Thiên Tư Mệnh Định Phúc Đông Trù Yên Chủ Bảo Táo Hộ Trạch Chân Quân” (九天司命定福东厨烟主保灶护宅真君), bởi thế, trên bàn thờ ông Táo của người Hoa thường đặt bài vị với bốn chữ “Định Phúc Táo Quân” (定福灶君), đó là gọi tắt danh hiệu của ông.

Chữ “táo” (灶) có nghĩa là “nhà bếp”. Cả người Trung Hoa lẫn người Việt Nam đều tôn thờ thần bếp từ rất xưa.

Ở Việt Nam, hình ảnh quen thuộc của Táo quân là hai ông một bà. Vậy Táo quân ở Trung Quốc thì sao?

Thiên “Đạt sinh” trong sách “Trang Tử” viết rằng: 沈有履，灶有髻。 Đất bùn có quỷ Lý, dưới bếp có thần Cát. Tư Mã Bưu chú thích: 髻，灶神，着赤衣，状如美女。 Thần Cát tức Táo quân, mặc áo đỏ, hình dáng như mỹ nữ.

Sách “Lễ khí ký” cũng nói: 灶者，老妇之祭也。 Táo quân là một bà lão được cúng bái.

Bất ngờ không các bạn, hóa ra tạo hình ban đầu của Táo quân Trung Hoa lại là một vị nữ thần!

Đến thời Đường, thiên “Nặc cao ký – thượng” trong “Dậu Dương tạp trở” của Đoàn Thành Thức có ghi chép profile của Táo quân khá hoàn chỉnh:

灶神名隗，状如美女。又姓张名单，字子郭。夫人字卿忌，有六女，皆名察洽。常以月晦日上天白人罪状，大者夺纪，纪三百日，小者夺算，算一百日。故为天帝督使，下为地精。

Táo quân tên Ngỗi, hình dáng như mỹ nữ. Lại có tên khác là Trương Đơn, tự Tử Quách. Phu nhân của ông tự Khanh Kỵ, có sáu người con gái, đều gọi tên là Sát Hiệp. Vào đêm trăng mờ, thần thường lên trời báo cáo tội trạng dưới nhân gian, kẻ phạm tội nặng bị tước niên kỷ 300 ngày, người phạm tội nhẹ thì bị tước 100 ngày. Cho nên Thiên Đế sai thần xuống làm địa tinh.

Ngoài ra còn có một số giả thuyết khác. Có thuyết nói Táo quân là hóa thân của Viêm Đế, có sách lại bảo Táo quân chính là hỏa thần Chúc Dung,…

Do phong tục của mỗi vùng khác nhau nên thần thoại đương nhiên cũng khác nhau, đó là chuyện bình thường.

Hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp, người Việt Nam lại thả cá chép đưa ông Táo về trời. Ở Trung Quốc cũng vậy, người dân cũng tiễn ông Táo về trời vào ngày 23 hoặc 24 tháng Chạp, nghi lễ này được gọi là “tống Táo” (送灶) hay “từ Táo” (辞灶).

Sách “Phong thổ ký” của Chu Xử đời Tấn nói:

腊月廿四日夜祀灶，谓灶神翌日上天，白一岁事，故先一日祀之。

Đêm 24 tháng Chạp tế nhà bếp, vì hôm sau thần bếp sẽ lên trời bẩm báo mọi chuyện trong một năm, cho nên phải cúng bái trước một ngày.

Ở đây, có lẽ Chu Xử đang nói đến phong tục của dân gian, vì người Trung Quốc còn có câu “quan tam, dân tứ, gia ngũ” (官三，民四，家五), ý nói “quan lại cúng ông Táo ngày 23, dân chúng cúng vào ngày 24, còn nhà thuyền cúng vào ngày 25”.

Điểm đáng chú ý là ở Trung Quốc không thả cá chép như Việt Nam, thay vào đó, lễ vật cúng ông Táo gắn liền với hai thứ là mạch nha với dê vàng.

Cúng mạch nha cho ông Táo nhằm mục đích để ông bị dính răng, khi lên trời không thể bẩm báo chuyện xấu của nhà mình với Ngọc Hoàng.

Cúng dê vàng (黄羊) cho ông Táo, mục đích là cầu xin phú quý, phong tục này xuất xứ từ một câu chuyện cổ. Thiên “Phàn Hoành, Âm Thức liệt truyện” trong “Hậu Hán thư” chép rằng:

宣帝时阴子方者，至孝有仁恩。腊月晨炊而灶神形现，子方再拜受庆。家有黄羊，因以祀之。自是以后，暴至巨富…故后以腊月祀灶而荐黄羊焉。

Thời Hán Tuyên Đế, có Âm Tử Phương là người chí hiếu và giàu lòng nhân hậu. Một buổi sáng tháng Chạp, ông đang thổi cơm thì Táo quân xuất hiện, Tử Phương vái lạy cầu xin thần ban phúc. Trong nhà có con dê vàng, nhân đó đem cúng tế Táo quân. Về sau, Tử Phương giàu to… Từ đó cứ đến tháng Chạp, khi cúng tế Táo quân, hậu nhân lại dâng dê vàng.

Hiện tại, dê vàng không dễ gì kiếm được, do đó tập tục này không còn phổ biến nữa, người Trung Quốc cúng Táo quân chỉ dùng mâm cơm gà, kẹo mạch nha và bộ áo giấy mà thôi.

Hôm nay đã là 23 Tết, năm mới đang đến rất gần rồi!

Chúc các bạn có những ngày giáp Tết thật vui vẻ và đầm ấm nhé!

Hình: Táo quân, lấy từ cuốn “Thần thoại và truyền thuyết Trung Hoa” (1922) của Edward T. C. Werner.

Bài vị

Dòng chữ trên cùng (giữa):

Chữ Hán: 請奉
Hán Việt: Thỉnh Phụng
Tiếng Việt: Kính cẩn thờ phụng.

Dòng chữ lớn ở giữa:

Chữ Hán: 定福灶君
Hán Việt: Định Phúc Táo Quân
Tiếng Việt: Thần Táo Quân định đoạt phúc lộc.

Dòng chữ bên trái (dọc):

Chữ Hán: 無私可達天
Hán Việt: Vô tư khả đạt thiên
Tiếng Việt: Không tư lợi mới có thể thông đạt lên thiên đình.

Dòng chữ bên phải (dọc):

Chữ Hán: 有德能司大
Hán Việt: Hữu đức năng tư đại
Tiếng Việt: Có đức mới xứng đáng quản lý việc lớn.

Dòng chữ dưới cùng (ngang):

Chữ Hán: 光之命司
Hán Việt: Quang Chi Mệnh Tư
Tiếng Việt: Người cai quản ánh sáng và số mệnh (ám chỉ Táo Quân là thần hộ mệnh cho bếp núc, giữ sự ấm no của gia đình).

Tham khảo

灶君 – TÁO QUÂN – HSK

Một đoạn nhận xét trong Hoài Âm hầu liệt truyện

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 10 Jan 2025 10:31:00 +0000

Đây là đoạn trích trong Hoài âm hầu liệt truyện

Hoài Âm Hầu Liệt Truyện (淮陰侯列傳) là một chương quan trọng trong tác phẩm Sử ký (史记) của nhà sử học Tư Mã Thiên, ghi chép về cuộc đời và sự nghiệp của Hàn Tín (韓信), một trong những danh tướng kiệt xuất của thời kỳ Hán Sở tranh hùng.

假令韓信學道謙讓，不伐己功，不矜其能，則庶幾哉，於漢家勳可以比周、召、太公之徒，後世血食矣

Hán Việt

"Giả lệnh Hàn Tín học đạo khiêm nhượng, bất phạt kỷ công, bất căng kỳ năng, tắc thứ cơ tai, ư Hán gia huân khả dĩ tỷ Châu, Thiệu, Thái Công chi đồ, hậu thế huyết thực hĩ."

Dịch nghĩa

"Giả sử Hàn Tín biết học đạo khiêm nhường, không khoe công lao, không tự phụ tài năng, thì gần như công lao của ông đối với nhà Hán có thể sánh ngang với Châu Công, Thiệu Công, Thái Công, và đời sau sẽ được cúng tế mãi mãi."

Bất phạt kỷ công (不伐己功): Không khoe công lao của mình.
Bất căng kỳ năng (不矜其能): Không kiêu căng về tài năng.
Huyết thực (血食): Được thờ cúng, tế lễ bởi hậu thế.

Ư Hán gia huân

"於" (ư): Giới từ, nghĩa là "đối với" hoặc "ở."
"漢家" (Hán gia): Nhà Hán, chỉ triều đại do Lưu Bang sáng lập.
"勳" (huân): Công lao lớn, thành tựu mang tính lịch sử. Từ này thường dùng để chỉ những công trạng vĩ đại, đóng góp quan trọng đối với quốc gia.

Châu Công (周公)

Là Châu Công Đán, một đại thần nhà Châu, em trai Châu Vũ Vương. Ông giúp Châu Vũ Vương đánh bại nhà Thương, định hình chế độ phong kiến và đặt nền móng vững chắc cho nhà Châu.
Châu Công nổi tiếng là trung thần, có công lớn trong việc ổn định triều đại mới, được coi là hình mẫu lý tưởng của tầng lớp quan lại.

Thiệu Công (召公)

Là một đại thần nhà Châu, cùng Châu Công giúp Châu Vũ Vương ổn định đất nước sau khi diệt nhà Thương.
Thiệu Công nổi tiếng với đức độ và khả năng cai trị vùng đất phía đông, góp phần củng cố quyền lực của nhà Châu.

Thái Công (太公)

Là Khương Thái Công (Khương Tử Nha), cố vấn chiến lược cho Châu Văn Vương và Châu Vũ Vương.
Ông giúp nhà Châu đánh bại nhà Thương và là người đặt nền tảng cho chiến thuật quân sự, quản lý đất nước.

Lo trời đổ

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 16 Dec 2024 09:48:00 +0000

Ngày nay, chính cái thân mình cũng chẳng phải của mình có, mà lo cho cái thân ấy còn thường khi không được, thế mà lo khi trời đổ, đất long thì anh người nước Kỷ cũng lo xa quá thật!

Nước Kỷ có kẻ lo trời đổ, đất long thì thân mình không biết nương tựa vào đâu. Anh ta lo quá đến nỗi bỏ cả ăn, cả ngủ.

Lại có người thấy anh ta lo thế, mà lo cho anh ta mới giảng giải cho biết rằng:

- Trời chỉ là không khí chứa đầy lại mà thôi. Không chỗ nào là không có không khí, anh co, ruỗi, hút, thở suốt ngày ở trong vòng trời, thì việc gì lo trời đổ.

Anh ta nói:

- Trời mà quả là không khí, thì còn mặt trời, mặt trăng, các ngôi sao chẳng có lúc sa xuống ư?

Người kia lại giảng:

- Mặt trời, mặt trăng, các ngôi sao cũng là thứ hoặc phát quang, hoặc thụ quang ở tầng không khí, giá có sa xuống nữa, thì chẳng qua cũng là khí thôi có hại chi đến người.

Anh ta lại nói:

- Thế còn đất long lở thì làm sao?

Người kia lại giảng:

- Đất là một khối rất to, đâu đâu cũng có đất cả. Ta đi đứng suốt ngày ở trên mặt đất thì lo gì đất lở mà không có đất.

Anh lo nghe hiểu ra, mừng lắm. Anh đến giảng cũng lấy làm thích thú và mừng lắm.

Liệt Tử

Lời bàn:

Liệt Tử đặt ra truyện này tuy về mặt thiên văn không hợp với khoa học bây giờ, nhưng cái gì muốn dạy người phải đạt lý đừng có nghĩ quẩn lo quanh rất là phải vậy.

Hiền triết xưa đã ví trời đất như một cái nhà trọ lớn, người ta chỉ là khách qua chơi đến trọ một thời. Nếu người khách ấy không biết hưởng cái thú tự nhiên cùng tiêu dùng cái thì giờ “sống”, định đoạt cái tài sản “chết” mà cứ băn khoăn phiền bực, ăn chẳng ngon, nằm chẳng yên, lo đứng, lo ngồi, lo đêm, lo ngày, lo rằng cái nhà trọ kia lỡ ra hư hỏng nát dột, thì chẳng đáng bật cười lắm sao!

Ở đời, cố nhiên có thân là có khổ, ai mà chẳng lo. Nhưng đến cái thân trăm năm lo những việc nghìn đời, chả biết chi là hỷ hoan, chỉ những là rầu rĩ thế chả là tự chuốc lấy khổ ư?

“Tôi nói câu này anh nhớ lấy:

Ở đời chuốc khổ biết bao người”.

Lý do người Trung Quốc treo chữ 'Phúc' ngược khi đón Tết

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 15 Dec 2024 10:09:00 +0000

Vào thời Minh, một gia đình mù chữ đã suýt bị xử tử vì dán ngược chữ "Phúc".

Người Trung Quốc rất thích treo thư pháp khi trang hoàng nhà cửa đón năm mới, trong đó chữ "Phúc" (福) rất được ưa chuộng. Chữ Phúc thường được viết bằng mực vàng trên giấy đỏ, treo trên các cánh cửa khắp đất nước bởi người Trung Quốc hy vọng may mắn cho năm mới. Đồ trang trí dịp Tết thường được để lại cả năm, không gỡ bỏ cho tới trước thềm năm mới tiếp theo. Tuy nhiên, du khách đến Trung Quốc sẽ thường thấy gia chủ đặt chữ "Phúc" trái chiều trước cửa nhà.

Theo dân gian truyền miệng, hoàng đế dưới thời nhà Minh (1368–1644) chiếu lệnh cho mọi gia đình phải dán chữ "Phúc" lên cửa nhà để đón Tết Âm lịch. Vào ngày đầu tiên của năm mới, hoàng đế cử lính đến từng nhà kiểm tra. Quân lính phát hiện một gia đình mù chữ đã dán ngược chữ "Phúc".
Chữ Phúc dán ngược trên cửa nhà của người Trung Quốc. Ảnh: Sara Naumann.

Chữ Phúc dán ngược trên cửa nhà của người Trung Quốc.

Ảnh: Sara Naumann.

Hoàng đế xử tội chết cho cả gia đình này, song hoàng hậu lúc này nhanh trí giải thích rằng chữ "Phúc" treo ngược đọc là "Phúc đảo". Đây là phép chơi chữ, trong đó đảo (倒) là từ đồng âm với đáo (到) - do đó chữ treo ngược trở thành "Phúc đáo", nghĩa là phúc đến nhà.

Lời giải hợp tình hợp ý của hoàng hậu khiến nhà vua đổi ý, thả tự do cho gia đình trên. Từ đó, mọi người dân Trung Quốc đều treo chữ Phúc ngược, vừa để đón hạnh phúc đến nhà, vừa để ghi nhớ lòng từ bi của hoàng hậu.

Ngoài ra, người Trung Quốc còn chuộng dùng phép chơi chữ cho một số món ăn cầu may dịp Tết Nguyên đán. Ví dụ, cá là một món ăn truyền thống trong năm mới, do từ cá đồng âm với dư giả, thể hiện mong cầu năm mới sung túc.

道可道，非常道 (Đạo khả đạo phi thường đạo)

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 07 Dec 2024 19:44:00 +0000

Đây là câu mở đầu trong Đạo Đức Kinh của Lão Tử là một trong những câu triết lý sâu sắc và đa nghĩa nhất, mang nhiều tầng ý nghĩa khi nói về "Đạo."

Phân tích từng cụm từ

道 (Đạo)

Chữ "Đạo" có hai ý chính:

Đường, con đường, quy luật tự nhiên, nguyên lý vận hành của vũ trụ.
Diễn đạt, trình bày, hoặc khẳng định một điều gì đó.

Trong ngữ cảnh của Lão Tử, "Đạo" mang ý nghĩa trừu tượng hơn, chỉ nguyên lý tuyệt đối, quy luật bất biến của vũ trụ. Đạo vừa là sự tồn tại bao trùm, vừa là trạng thái hỗn mang chưa phân chia (âm dương).

可道 (Khả đạo)

"Khả" nghĩa là có thể.

"Khả đạo" nghĩa là "Đạo có thể diễn đạt, giải thích."

Tuy nhiên, Lão Tử muốn nhấn mạnh rằng, nếu Đạo có thể nói ra, diễn đạt một cách cụ thể, thì đó không phải là Đạo tuyệt đối.

非常道 (Phi thường đạo)

Phi (非): Không.

Thường (常): Bất biến, vĩnh hằng. Trong ngữ cảnh của Đạo Đức Kinh, cả "Thường" và "Hằng" đều có thể thay thế lẫn nhau (thường đạo - hằng đạo) mà không làm mất đi ý nghĩa gốc, bởi cả hai đều diễn đạt ý tưởng về sự trường tồn và bất biến của Đạo.

Cụm "Phi thường đạo" có nghĩa là "không phải Đạo vĩnh hằng."

Dịch nghĩa câu

"Đạo mà có thể diễn tả được thì đã không còn là nguyên lý tuyệt đối của vũ trụ nữa rồi."

Lão Tử nhấn mạnh rằng, Đạo là một khái niệm vượt lên mọi lời nói và biểu đạt. Bất kỳ cách diễn đạt nào về Đạo cũng chỉ là những ý niệm mang tính tương đối, không thể bao hàm toàn bộ bản chất của Đạo.

Trích từ Lão tử tinh hoa

CHUYỆN CHỢ LỚN - Tìm hiểu những vị thần trong hội quán Chợ Lớn (phần 2)

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 02 Dec 2024 17:37:00 +0000

Trong phần 1 chúng ta đã đi qua một số vị thần phổ biến trong văn hóa tâm linh người Hoa Chợ Lớn, những vị thần được thờ cúng trong hầu hết các hội quán. Nay chúng ta sẽ đi sâu vào tìm hiểu những vị thần ít được biết nhưng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống người dân Chợ Lớn

Ngọc Hoàng Đại Đế 玉皇上帝

Ngài còn được gọi là Vua cha Ngọc Hoàng, Cha Trời, Ông Trời - vị thần tạo hóa, sinh ra vạn vật từ cỏ cây đến con người, là đấng quyền uy tối cao nhất. Trong cõi âm dương của vạn vật, từ bầu trời, mặt đất, biển cả cho đến cõi âm phủ linh thiêng đều dưới bàn tay Ngọc Hoàng cai trị.

Bởi thế nên Ngài có quyền “hô mưa, gọi gió”, điều khiển các quyền năng của tự nhiên như mây mưa, sấm chớp, nước lửa cũng như ra lệnh cho các vị thần tiên khác thực hiện theo ý chỉ của mình, thường là những điều có lợi cho cuộc sống của muôn loài và vạn vật. Sở hữu quyền năng như vậy nên tượng Ngọc Hoàng Thượng Đế được nhân dân tôn sùng và thờ tự

12 Bà Mụ - 十二婆姐

Xưa kia nuôi một đứa trẻ sơ sinh cho đầy tháng cũng như tròn năm là rất khó. Cho nên người ta tin có sự phò hộ của các đấng vô hình. Không bà mẹ nào ở Chợ Lớn mà không từng biết đến ơn đức của 12 Bà Mụ, trong lễ thôi nôi của trẻ chính là để tạ ơn 12 Bà Mụ đã nắn tay chân, tạo hình hài cho đứa bé, bảo hộ cho trẻ được tròn tháng, tròn năm.

– Trần Tứ Nương, coi việc sanh đẻ (chú sanh)

– Vạn Tứ Nương, coi việc thai nghén (chủ thai)

– Lâm Cửu Nương, coi việc thụ thai (thủ thai)

– Lưu Thất Nương, coi việc nặn hình hài nam, nữ (chủ giới tính).

– Lâm Nhất Nương, coi việc chăm sóc bào thai (an thai)

– Lý Đại Nương, coi việc chuyển dạ (chuyển sanh)

– Hứa Đại Nương, coi việc khai hoa nở nhụy (hộ sản)

– Cao Tứ Nương, coi việc ở cữ (dưỡng sanh)

– Tăng Ngũ Nương, coi việc chăm sóc trẻ sơ sinh (bảo tống)

– Mã Ngũ Nương, coi việc ẵm bồng con trẻ (tống tử)

– Trúc Ngũ Nương, coi việc giữ trẻ (bảo tử)

– Nguyễn Tam Nương, coi chứng kiến và giám sát việc sinh đẻ (giám sinh).

Tương truyền, Ngọc Hoàng xưa kia dùng chất tinh túy, chắt lọc trong trời đất để chế tạo nên con người, vì vậy nên con người luôn thông minh hơn loài vật khác. Việc nặn nên loài người cũng công phu hơn các loài vật khác nên Ngọc hoàng giao cho 12 bà Mụ( 12 nữ thần khéo tay nhất) để họ nặn ra tác phẩm đỉnh cao nhất.

13 Đức Thầy

Nếu kể đến 12 Bà Mụ thì không thể quên 13 Đức Thầy những vị thần quản việc dạy bảo cho trẻ từ lúc sinh đến lúc trưởng thành.

- 6 Thầy dạy Lục Tánh: Hỷ, Nộ, Ái, Ố, Lạc, Ai, 6 loại cảm xúc của con người, để thành công trong cuộc sống thì ai cũng phải quản được 6 loại cảm xúc của bản thân.

- 6 Thầy dạy về Lục Kinh:

Kinh Dịch: học về thay đổi âm dương, ngũ hành, trời đất.

Kinh Lễ: đạo đức, lễ nghĩa làm người, kỷ cương, luât pháp...

Kinh Thư: học cái đúng, cái tốt đẹp, phê phán, loại bỏ cái xấu...

Kinh Thi: ghi chép địa lý, muôn vật,...

Kinh Nhạc: cách tận hưởng niềm vui trong cuộc sống

Kinh Xuân Thu: vạn vật tan hợp

- Đức Bảo Sanh Đại Đế 保生大帝 Thần Bảo Sanh Đại Đế, vừa là một vị thần của tín ngưỡng dân gian, vừa mang dáng dấp tiêu biểu của Lão giáo.

Ngũ Hành Nương Nương 五行娘娘

Bắt nguồn từ triết học Ngũ hành của người Trung Hoa cổ, Ngọc Hoàng sinh ra vạn vật và vận hành bởi 5 yếu tố: Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ, để cai quản, dân gian thờ phương Ngũ Hành Nương Nương.

Các vị Chúa Bà Ngũ Hành được thờ tự bao gồm:

Đệ Nhất Chúa Bà Kim Tinh Thần Nữ (第一主婆金星神女)
Đệ Nhị Chúa Bà Mộc Tinh Thần Nữ (第二主婆木星神女)
Đệ Tam Chúa Bà Thủy Tinh Thần Nữ (第三主婆水星神女)
Đệ Tứ Chúa Bà Hỏa Phong Thần Nữ (第一主婆火風神女)
Đệ Ngũ Chúa Bà Thổ Đức Thần Nữ (第一主婆土德神女)

Với đặc điểm là một nước nông nghiệp trồng lúa nước. Vụ mùa bội thu cuộc sống ấm no hay không phụ thuộc rất nhiều vào nắng, gió, mưa sa của trời đất nên tín ngưỡng thờ Chúa Bà Ngũ Hành càng phát triển và trở nên phổ biến tại Việt Nam đặc biệt tại các tỉnh Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ.

Tề Thiên Đại Thánh (齊天大聖)

Là một nhân vật giả tưởng, tuy nhiên Tôn Ngộ Không đã đi vào đời sống tâm linh của người Hoa một cách sâu sắc. Ngài có một sức mạnh phi thường, là một pháp sư, nhà sư, thánh nhân, chiến binh nhà trời. Tôn Ngộ Không đại diện cho cái Tâm của người tu hành, hành trình đi lấy kinh cũng chính là rèn luyện cho cái tâm để giác ngộ thành Đấu Chiến Thắng Phật.

Để nhắc nhở về tâm tính cũng như tôn kính ngài về sự thần thông quản đại, trừ gian diệt quái, luôn bảo vệ bá tánh và thường dân. Trong quá trình di dân thế kỷ 17-19 cộng đồng Phước Kiến đã mang theo tục thờ Tề Thiên Đại Thánh đến các vùng đất mới trong đó có Chợ Lớn.

Phần 1 anh chị có thể xem tại đây, An Duyên rất vui khi nhận được những góp ý và đóng góp để cùng nhau hoàn thiện danh sách những vị thần tại Hội Quán mà anh chị muốn khám phá. Trong nội dung một bài tổng hợp An Duyên khó mà nêu đầy đủ tích, truyện, tài phép của các Thần mà chỉ tóm ý sơ lược về lý do được thờ phượng, mong anh chị thông cảm.

Hoan hỉ,

An Duyên

CHUYỆN CHỢ LỚN - Tìm hiểu những vị thần trong hội quán Chợ Lớn (phần 1)

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 02 Dec 2024 17:35:00 +0000

Là người Chợ Lớn, dường như ai cũng đã một lần viếng thăm các hội quán. Trong bề dày lịch sử hơn 300 năm, Hội quán của người Hoa là nơi để thờ thần linh và sinh hoạt của cộng đồng, bang hội theo nguồn gốc sinh sống và ngành nghề với nhau.

Mỗi hội quán lại thờ nhiều vị thần tiên khác nhau như Thiên Hậu Thánh Mẫu (chùa Bà), Quan Đế Thánh Quân (chùa Ông), Ông Bổn...và nhiều vị thần tiên ít ai biết đến. Hôm nay An Duyên sẽ giới thiệu một vài vị thần tiên được thờ mà ít người biết đến. Nếu còn vị nào Có, Ché chưa biết có thể để lại bình luận để An Duyên tìm hiểu và trả lời.

Thiên Hậu Thánh Mẫu 天后聖母 (Hội quán Hà Chương, hội quán Tuệ Thành...)

Bà là một trong những vị thần quan trọng trong tín ngưỡng người Hoa Chợ Lớn, là thần bảo hộ ngư phủ, được cung kính tôn thờ trong văn hóa Phật Giáo lẫn Đạo Giáo.

Bà là người bảo trợ các vùng biển, nên người Hoa di cư bằng đường biển được an toàn xuống phía Nam. Những người nhập cư mới đến thường dựng lên ngôi đền cho Bà đầu tiên, cảm tạ ơn cho đến nơi an toàn.

Quan Thánh Đế Quân 關聖帝君 (Chùa ông Bổn, Chùa Quan Đế, ...)

Ông được thờ phụng ở nhiều nơi, tôn lên nhiều danh hiệu cao quý. Ông là nhân vật được phong tặng nhiều danh hiệu nhất trong lịch sử Trung Quốc. Tại Việt Nam từ rất sớm trong nhiều chùa, thờ chung với Phật, bàn thờ thường được đặt trong Điện Quan Đế, là một trong ba vị thần tối thượng, cùng với Thiên Hậu và Phúc Đức Chánh Thần.

Quan Công vốn là Long Vương cai quản việc hô mưa gọi gió, tạo nên sấm sét cho dương gian. Người Hoa thờ Ông để hóa giải những khó khăn trong công việc, gia đình hòa thuận và sức khỏe dồi dào…

Tài Bạch Tinh Quân 財帛星君 (Tuệ Thành hội quán)

Tài Bạch Tinh Quân, hay Thái Bạch Kim Tinh hoặc Tăng Phúc Tài Thần được dân gian gọi là Thần Tài. Ngài là người quản lý của cải vàng bạc trong thiên hạ, rất linh thiêng trong việc cầu tài và luôn sẵn sàng giúp đỡ những người lương thiện. Ngài thường được sùng bái để mang lại may mắn trong tiền của và giữ của.

Hình ảnh phổ biến về vị thần này là mặc áo choàng đỏ, đầu đội mũ ô sa, lưng thắt đai ngọc, khuôn mặt hiền từ, phúc hậu, râu đen dài, một tay cầm bức lụa Cung hỷ phát tài hoặc Chiêu tài tiến bảo, một tay cầm thỏi vàng.

Phúc Đức Chánh Thần 福德正神 (chùa Bà Thiên Hậu, Nhị Phủ miếu...)

Nghe tên có vẻ lạ, nhưng ngài chính là Thổ Địa Công trong dân gian. Tên ngài là Phúc Đức 福德 nên có tên như trên. Ngài là vị thần cai quản đất đai, nông nghiệp, thương nghiệp, chiêu tài được nhà nhà tôn thờ. "Điền đầu điền vĩ Thổ Địa Công" ngụ ý đầu ruộng cuối ruộng ai cũng thấy thờ ngài Thổ Địa.

Từ sớm ngài đã được các nông phu và đa số ngành nghề thờ cúng, từ miếu, chùa, hàng quán, tư gia, đâu đâu cũng có ngài. Với bản tính lương thiện và tấm lòng nhân hậu, cai quản đất đai, phù hộ cho gia chủ khỏi những việc xấu, ma quỷ và làm ăn thuận lợi.

Phục Ba Tướng Quân 伏波將軍 (Triều Châu Hội Quán)

Phục Ba tướng quân - Mã Viện, là vị thần có tài chém sóng trị gió, nên được vua sắc phong Phục Ba tướng quân (tướng chinh phục sóng gió).

Phục Ba tướng quân được giới thương buôn người phủ Triều Châu phụng thờ tại Hội quán Triều Châu để cầu mong thuận buồm xuôi gió, vượt biển giao thương buôn bán. Ông là một nhân vật Trung Hoa hùng mạnh được xem là có thể bảo vệ quyền lợi của người Hoa ở Việt Nam.

Chiêu Ứng Công 昭應英烈一百有八人

Thờ 108 vị Chiêu Ứng là nét đặt trưng của người Hải Nam ở Chợ Lớn, 108 vị Chiêu Ứng Anh Liệt mà người Hoa Hải Nam thờ cúng vốn là những thương buôn đường biển đã bị sát hại trên đường quay về Hải Nam từ vùng biển Thị Nại. Để an ủi vong hồn người chết oan, vua Tự Đức cho lập trai đàn chẩn tế ở cửa biển Thuận An. Đồng thời, sắc phong cho những vong linh là Chiêu Ứng Anh Liệt và cho phép được lập miếu thờ phượng, vì cho rằng họ đã linh ứng sau khi qua đời.

Tương truyền, sau nầy các vị ấy còn thường xuyên hiển linh giúp đỡ nhiều tàu thuyền gặp nạn trên biển. Từ đó, người Hoa Hải Nam lập miếu thờ Chiêu Ứng Anh Liệt ở những nơi có đông cộng đồng mình sinh sống.

Trong đời sống văn hóa tâm linh của người Hoa ở Chợ Lớn, việc thờ cúng các nhân thần và nhiên thần, đã trở thành hai hệ thống thần linh trong đức tin, tín ngưỡng ăn sâu vào tâm thức bao đời nay.

Cùng An Duyên tìm hiểu thêm những vị thần, tiên trong hội quán người Hoa ở phần 2 nhé!

Hoan hỉ,

An Duyên

5 bước xây dựng "cung điện ký ức" - phương pháp ghi nhớ của Sherlock Holmes

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 25 Nov 2024 04:38:00 +0000

Ai cũng ao ước có một trí nhớ như của Sherlock Holmes. Và nếu là fan Sherlock, chắc hẳn bạn đã quen thuộc với khái niệm 'cung điện ký ức'. Còn nếu không, hãy cùng tìm hiểu về phương pháp ghi nhớ tuyệt vời này qua bài viết dưới đây.

Cung điện ký ức (mind palace hay memory palace) còn được biết đến với cái tên 'phương pháp loci'. Cung điện ký ức có thể được dùng để ghi nhớ lượng thông tin cực lớn, và điều tuyệt nhất là nó dựa trên trí tưởng tượng của bạn và bạn có thể mở rộng nó thường xuyên
Cung điện ký ức là một trong những công cụ ghi nhớ hữu ích nhất, không chỉ hiệu quả mà còn rất thú vị, và quan trọng là ai cũng có thể học phương pháp này.
Cung điện ký ức đã được sử dụng từ thời La Mã cổ đại, và nhiều người cũng áp dụng phương pháp này.
Nhà vô địch trí nhớ thế giới 8 lần như Dominic O'Brien có thể ghi nhớ tới 54 bộ bài theo thứ tự (tức là 2808 con bài), mà chỉ được xem mỗi con bài một lần.
Thậm chí nhiều tiểu thuyết cũng nhắc tới phương pháp này, chẳng hạn như trong tiểu thuyết Hannibal (Kẻ ăn thịt người) của Thomas Harris, bác sĩ ăn thịt người Hannibal Lecter cũng sử dụng cung điện ký ức để ghi nhớ rõ ràng, rành mạch những ký ức về bệnh nhân trong nhiều năm (tiếc là phần này đã bị cắt khi chuyển thể thành phim).
Tất nhiên chúng ta không phải ai cũng có thể ghi nhớ siêu phàm như Dominic, nhưng cung điện ký ức là công cụ tuyệt vời cho mọi lĩnh vực: học ngoại ngữ, ghi nhớ bài thuyết trình, ôn tập kiểm tra,...
Cơ sở của phương pháp cung điện ký ức là chúng ta đều rất giỏi ghi nhớ những địa điểm mà mình biết. Cung điện ký ức tượng trưng cho một địa điểm quen thuộc mà bạn có thể dễ dàng tưởng tượng ra.
Nó có thể là một nơi nào đó trong nhà, con đường đi học hàng ngày,... Những nơi quen thuộc sẽ giúp bạn ghi nhớ và hồi tưởng lại thông tin dễ dàng.
5 bước để sử dụng phương pháp cung điện ký ức

1. Thiết kế một cung điện với những lối đi

Trước hết, bạn cần chọn một địa điểm mà mình quen thuộc. Mức độ hiệu quả của phương pháp này tùy thuộc vào khả năng bạn có thể nhìn thấy và đi lại ở nơi đó dễ dàng.
Hãy chọn một nơi quen thuộc đến mức chỉ cần nghĩ đến là bạn giống như đã có thể 'ở đó ' vậy, chẳng hạn như căn nhà của bạn.
Địa điểm càng chi tiết và càng lớn thì bạn sẽ ghi nhớ được càng hiệu quả, nhiều thông tin.
Cùng với đó, hãy xác định một lộ trình đường đi cụ thể trong cung điện của bạn. Tức là bạn không chỉ dừng lại ở việc tưởng tượng ra hình ảnh ngôi nhà, mà còn đường đi vào trong nhà. Nó sẽ giúp bạn ghi nhớ thông tin theo trật tự nhất định. Bạn sẽ thấy điều đó ở các bước sau.
Dưới đây là một số gợi ý địa điểm khác cũng hiệu quả để làm cung điện ký ức cùng các lộ trình khả thi:
- Những con đường quen thuộc ở thành phố hoặc khu vực bạn sống. Các lộ trình khả thi là con đường bạn đến trường, đi làm, hoặc những con đường mà bạn quen thuộc
- Ngôi trường hiện tại hoặc trường cũ của bạn. Bạn có thể tưởng tượng đường đi từ lớp học đến thư viện (hoặc đến một quán ăn bên kia đường, nếu tuyến đường đó khắc sâu trong đầu bạn)
- Nơi làm việc. Hãy tưởng tượng con đường từ góc làm việc của bạn đến máy pha cà phê hoặc phòng của sếp
- Quang cảnh. Tưởng tượng bạn đang đi bộ ở khu hàng xóm hoặc con đường bạn đi bộ ra công viên

2. Liệt kê các điểm mốc đặc trưng

Bây giờ việc cần làm là bạn phải chú ý đến những mốc đặc biệt ở địa điểm bạn chọn. Ví dụ nếu bạn chọn đường đi vào trong nhà, điểm nổi bật đầu tiên có lẽ là cửa chính.
Nào, hãy tiếp tục dùng trí tưởng tượng để đi theo cung điện ký ức của bạn. Sau khi đi qua cửa chính, bạn thấy căn phòng đầu tiên, đó là phòng gì?
Hãy phân tích căn phòng đó một cách có hệ thống (bạn có thể đặt ra một trình tự nhất định nào đó, chẳng hạn như luôn luôn nhìn từ bên trái sang bên phải).
Vật tiếp theo sẽ thu hút sự chú ý của bạn là gì nào? Có thể là chiếc bàn đặt giữa phòng ăn, hoặc một bức tranh treo trên tường.
Tiếp tục vừa đi vừa tưởng tượng ra những điểm mốc như thế. Mỗi điểm mốc sẽ là một nơi để lưu trữ thông tin (memory slot) mà bạn sẽ sử dụng sau này để lưu từng thông tin riêng.

3. Ghi nhớ cung điện ký ức của bạn

Muốn cung điện ký ức hiệu quả, điều quan trọng nhất chính là bạn phải ghi nhớ cung điện và các lộ trình 100% trong đầu bạn.
Bạn có thể làm bất cứ thứ gì để ghi nhớ cung điện của mình. Nếu bạn là người giỏi hình dung, thường bạn sẽ ít gặp khó khăn trong chuyện này. Tuy nhiên, nếu bạn chưa tìm được cách phù hợp để ghi nhớ, hãy thử một số cách sau đây:
- Đi bộ trên tuyến đường ngoài đời thực, vừa đi vừa nhắc lại thành tiếng các điểm mốc xuất hiện tuần tự
- Viết lại các điểm mốc mà bạn chọn lên một tờ giấy, tưởng tượng bạn đang đi qua chúng và nhắc lại thành tiếng
- Luôn nhìn các điểm mốc từ cùng một điểm nhìn
Hãy học đi học lại những con đường trong cung điện ký ức của bạn. Một khi bạn đã đủ tự tin rằng toàn bộ lộ trình đã được khắc sâu vào bộ nhớ của mình rồi thì bạn đã chuẩn bị xong rồi đó. Giờ thì bạn đã có cung điện của mình và có thể dùng đi dùng lại để ghi nhớ bất cứ thứ gì bạn muốn.

4. Đặt những thứ cần nhớ vào cung điện của bạn

Giờ thì bạn đã làm chủ một cung điện của riêng mình rồi, hãy bắt đầu sử dụng thôi.
Cách sử dụng rất đơn giản: chọn một điểm mốc ký ức trong cung điện ký ức (mà bạn đã đặt ra ở bước 2) rồi gắn nó với thông tin mà bạn muốn ghi nhớ.
Chúng ta có thể dùng phương pháp này để ghi nhớ rất nhiều loại thông tin, nhưng trước hết hãy thử bắt đầu với một danh sách mua đồ nhé.
Giả dụ món đồ đầu tiên cần mua là thịt xông khói:
- Dùng tâm trí để di chuyển đến cung điện ký ức của bạn.
- Điểm mốc đầu tiên bạn thấy là cửa chính. Hãy dùng cách liên tưởng nào đó, càng ngớ ngẩn càng tốt, theo phong cách của riêng bạn, hình dung kết hợp thịt xông khói với hình ảnh cửa chính.
Chẳng hạn như một quái vật 'thịt xông khói' khổng lồ đang bò ra từ dưới khe cửa, tóm lấy chân bạn, như thể xác sống trong những bộ phim kỹ xảo ba xu chẳng hạn. Bạn có cảm nhận được 'bàn tay thịt xông khói' đang chạm vào chân bạn không? Bạn có thể ngửi thấy mùi của nó không? Chừng đó đã đủ để bạn nhớ chưa?
Giờ hãy mở cửa và đi tiếp vào trong, theo đúng lộ trình bạn đã xác định từ trước. Hãy nhìn sang điểm mốc tiếp theo, và đặt món đồ tiếp theo cần ghi nhớ vào đó.
Giả sử món đồ thứ hai cần mua là 'trứng' và điểm mốc thứ hai là 'ảnh mẹ vợ'. Rồi... bạn biết mình phải làm gì rồi đấy. Phát huy trí tưởng tượng nào...
Cứ như thế, tiếp tục quá trình đó cho đến khi không còn vật nào cần ghi nhớ nữa.

5. Tham quan và khám phá cung điện của bạn

Một khi bạn đã đưa vào cung điện của bạn những hình ảnh gợi nhiều liên tưởng, bạn cần phải đi hết qua nó và nhìn lại mọi thứ. Bạn càng khám phá cung điện của bạn càng nhiều, bạn càng dễ nhớ lại nội dung của nó mỗi khi cần đến.
Nếu bạn bắt đầu từ cùng một điểm, đi cùng một lộ trình, thì những mục cần nhớ sẽ xuất hiện trong đầu khi bạn nhìn vào các điểm mốc đã chọn trên đường đi của mình.
Đi từ điểm đầu tiên đến điểm cuối cùng của lộ trình, hãy chú ý những điểm mốc và phát lại những cảnh tượng trong đầu. Khi đến cuối con đường, hãy quay lại và đi theo hướng ngược lại cho đến khi bạn trở về điểm xuất phát.
Cuối cùng, bạn chỉ cần phát huy khả năng hình dung của mình thôi. Nhớ là càng thư giãn thì bạn sẽ càng ghi nhớ rõ ràng và hiệu quả hơn.
Càng thư giãn thì bạn sẽ càng ghi nhớ rõ ràng và hiệu quả hơn
Càng thư giãn thì bạn sẽ càng ghi nhớ rõ ràng và hiệu quả hơn

Bản dịch của mình đã được đăng tải trên Tạp chí Gia Đình Mới (2017).

Truyền thuyết về Tây Vương Mẫu

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 24 Nov 2024 05:27:00 +0000

Tây Vương Mẫu là ai?

Tây Vương Mẫu (chữ Hán: 西王母, còn gọi là Vương Mẫu (王母), Dao Trì Kim Mẫu (hay Diêu Trì Kim Mẫu, 瑤池金母), Tây Vương Kim Mẫu (西王金母), Vương Mẫu Nương Nương (王母娘娘) hoặc Kim Mẫu Nguyên Quân (金母元君), là vị nữ thần cổ đại rất nổi tiếng trong truyền thuyết Đạo giáo Trung Quốc

Tây Vương Mẫu trong "Sơn Hải Kinh"

Tây Vương Mẫu được đề cập lần đầu tiên là từ giáp cốt văn thời nhà Thương. Khi ấy, người ta mô tả bà là một vị thần ngự trị ở phương Tây, gọi là Tây mẫu (西母). Không rõ nguyên hình thực sự tạo nên hình ảnh của bà, nhưng vào lúc đó hình tượng của bà tương đối lớn và rất được tôn kính. Bấy giờ, có thể xem bà là nữ thần tối cổ xưa nhất từng hiện diện và thờ cúng có quy mô. Trong quyển Sơn hải kinh thời nhà Châu, bà được mô tả với hình thù kì quái với răng nanh của hổ, là một nữ thần nửa người nửa thú, tính khí dữ tợn thường gây bệnh dịch, nên đương thời còn gọi bà là Yêu mẫu (妖母).

《Sơn Hải Kinh - Tây Sơn kinh》: "Lại đi về phía tây ngọn núi Lỏa Mẫu 蠃母 350 dặm, có ngọn núi tên Ngọc Sơn 玉山, là nơi cư trú của Tây Vương Mẫu 西王母. Tây Vương Mẫu có hình dáng như con người, có đuôi báo, nanh hổ, yêu thích gào thét, tóc bà xoã tung, trên đầu cài đồ trang sức bằng ngọc, chưởng quản bệnh dịch và năm loại hình phạt".

(Hựu tây tam bách ngũ thập lý, viết ngọc sơn, thị tây vương mẫu sở cư dã. Tây vương mẫu kỳ trạng như nhân, báo vĩ hổ xỉ nhi thiện khiếu, bồng phát đới thắng, thị tư thiên chi lệ cập ngũ tàn.)
《Sơn Hải Kinh - Hải Nội Bắc kinh》: "Tây Vương Mẫu lấy đầu chim đái thắng cài lên tóc, ăn chim Tam Thanh để sống".
《Sơn Hải Kinh - Đại Mạc Tây kinh》: "Phía Nam của Tây hải, bên cạnh bãi Lưu sa, đằng sau Xích thủy, phía trước Hắc thủy, có một ngọn núi lớn. Ở trong có thần nhân mình hổ, có vằn và đuôi, tất cả đều trắng, ngự tại núi ấy. Bên dưới có một vực xoáy sâu, bên ngoài lại có một ngọn núi rực lửa, có một người đeo đầu chim đái thắng, răng hổ, đuôi báo, ở trong hang, gọi là Tây Vương Mẫu".

Sự thay đổi hình ảnh qua các thời kỳ

Qua thời gian, hình tượng Tây Vương Mẫu dần trở nên hiền từ và nữ tính hơn, đặc biệt là trong các ghi chép thời nhà Đường và các truyền thống Đạo giáo.

Thời nhà Hán: Bà vẫn giữ nét thần bí và quyền uy, được mô tả là vị thần của sự bất tử và người cai quản phương Tây.

Thời nhà Đường trở đi: Tây Vương Mẫu được đồng nhất với hình tượng người mẹ hiền từ, là nữ thần che chở và ban phước lành cho con người, đặc biệt trong văn hóa dân gian và tín ngưỡng Đạo giáo.

Hiểu đúng về bản chất môn Phong Thuỷ

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 15 Oct 2024 16:53:00 +0000

Bài gốc: https://nghiencuulichsu.com/2020/04/24/hieu-dung-ve-ban-chat-mon-phong-thuy/

Hà Nhật Tân

“…mảnh đất béo bở cho người kẻ nói khoác”

DẪN NHẬP

Trong những năm gần đây, khái niệm “Phong thủy” không những xuất hiện với tần suất vô cùng dày đặc trên các phương tiện thông tin đại chúng, mà còn rất đa dạng về hình thức.

Về mức độ dày đặc, ngoài những ấn phẩm xuất hiện với ưu thế vượt trội có thể quan sát bằng mắt thường trong các nhà sách, các bài viết mang nội dung Phong thủy cũng xuất hiện với mật độ hết sức đậm đặc trên các tờ báo và tạp chí. Không những có vị trí trang trọng trên những tạp chí có độc giả phần lớn là người nội trợ hoặc giới bình dân như: Tiếp thị gia đình, Thế giới văn hóa, Sài gòn tiếp thị, Cẩm nang mua sắm, v.v…; mà chuyên mục “Tư vấn Phong thủy” còn xuất hiện với nhiều hình thức cả trên các tờ báo Đảng và tạp chí có uy tín như: Sài gòn giải phóng thứ bảy; Tạp chí nhà đẹp, Tạp kiến trúc và đời sống, v.v… Chưa kể các tờ báo khác, chỉ riêng tuần san Sài Gòn giải phóng thứ bảy, từ năm 2000 đến nay, đã cho ra đời khoảng sáu trăm bài tư vấn Phong thủy. Người viết bài này, trong khi tìm tư liệu cho bài viết, đã thử đánh từ khóa “Phong thủy” trên trang Google và đã có khoảng hơn ba triệu kết quả.

Về mức độ đa dạng, tìm kiếm trên internet sẽ thấy Phong thủy không những khuấy đảo ở những nơi vốn được coi là cái nôi của chúng như kiến trúc, xây dựng, bất động sản, v.v…; mà còn “tấn công” qua những vấn đề tưởng không liên quan gì đến Phong thủy như: sim điện thoại theo Phong thủy (hơn 6 triệu kết quả trên trang Google), đặt tên con theo Phong thủy (khoảng 2 triệu kết quả), và thậm chí, ăn kiêng theo… Phong thủy(!) cũng thấy xuất hiện.

Như vậy, Phong thủy là gì và tại sao người ta dường như “phát cuồng” với chúng như thế? Bài viết sau góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề liên quan đế bản chất của Phong thủy dưới cái nhìn văn hóa.

Thuật ngữ “Phong thủy”

Phong thủy là môn học kinh nghiệm của người Trung Quốc cổ, có nguồn gốc từ thuật Kham Dư, là tất cả những hoạt động có liên quan đến việc chọn đất mai táng (âm phần) hoặc đất làm nền nhà (sinh cơ). Những người am hiểu và biết làm những pháp thuật huyền bí như quan sát địa hình, địa thế để tìm, điểm, trấn, hóa, v.v… các loại “long mạch” là các thầy địa lý hay thầy phong thủy, còn được gọi là Kham Dư gia (Kham nghĩa là trời, là đạo trời; Dư là đất, là địa lý; gia là nhà; tức là người am hiểu về đạo trời và địa lý).

Bộ sách đầu tiên viết về Phong thủy của Trung Quốc là “Táng thư” của Quách Phác (276 – 324 ) đời nhà Ngụy-Tấn, trong sách có đoạn viết như sau: “sơn cao thủy thâm, uất thảo mậu lâm, tàng phong tụ khí, xung dương hòa âm” (núi cao nước sâu, cây cỏ sum xuê rậm rạp, chứa gió tụ khí, dương xung âm hòa), trong đó đề cập đến chữ “khí” trong “tụ khí” chính là mấu chốt [2].

Liên quan đến sự vận hành của khí, trong “Táng thư”, Quách Phác viết: “khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ, cố vị chi Phong thủy” (khí theo gió thì tản mạn, nước ngăn lại thì khí ngừng, cho nên gọi là Phong thủy) [2]. Như vậy, có thể thấy thuật ngữ “Phong thủy” xuất hiện và được chiết giải vào khoảng thế kỷ 3.

NỀN MÓNG CỦA “TÒA NHÀ PHONG THỦY”

Phong thủy nói chung được xây dựng trên cơ sở của các lý luận về âm dương, Ngũ hành, Bát quái, Hà đồ, Lạc thư. Thời Tống trở về sau, còn được thêm vào một số tính chất của tứ trụ, thập can, thập nhị chi, tử vi đẩu số, v.v…, khiến Phong thủy đã rối rắm càng thêm rối rắm và tối nghĩa, tạo thành rất nhiều chi, phái Phong thủy ngày nay.

Âm dương

Những hiện tượng có tính chất ngược nhau như: cha – mẹ, ngày – đêm, nam – nữ, nóng – lạnh, v.v… tồn tại vô cùng phổ biến trong tự nhiên. Cùng với quá trình phát triển của ý thức, con người có nhu cầu diễn đạt những khái niệm có tính chất khái quát và trừu tượng hơn. Và quan niệm âm dương ra đời, dùng để diễn tả những hiện tượng trên là một tất yếu của lịch sử, là bước nhảy từ tư duy trực quan lên tư duy trừu tượng. Chính vì vậy, có thể nói, đây là quan niệm có từ rất sớm, đã hình thành cùng lúc với nhận thức trừu tượng của tư duy. Tuy vậy, các “di chỉ” của nhận thức này ở mặt văn tự tồn tại khá muộn, đến đời nhà Châu (thế kỷ 11 TCN) khái niệm âm dương được đề cập trong Kinh dịch, nhưng mãi đến cuối thời Xuân Thu, cuốn “Đạo đức kinh” của Lão Tử (sống vào khoảng thế kỷ 6 đến thế kỷ 4 TCN) mới biểu đạt sâu sắc và tinh tế về phạm trù này.

Ngũ hành

Thuyết Ngũ hành được Trâu Diễn (305 – 240 TCN) thời Chiến Quốc khởi xướng, được viết thành văn trong thiên hồng phạm sách thượng thư [6] đời Chiến Quốc[*], bao gồm năm yếu tố cơ bản tạo thành vạn vật (kim, mộc, thủy, hỏa, thổ) và mối quan hệ giữa chúng. Các “chất” trên phản ứng với nhau theo Ngũ hành tương sinh và Ngũ hành tương khắc tạo thành sự chuyển hóa, vận hành của tự nhiên.

Hà đồ, Lạc thư, Kinh dịch và Bát quái

Tương truyền, Hà đồ là đồ hình trên lưng con Long mã nổi lên ở Hoàng Hà. Vua Phục Hy, một trong Tam Hoàng của Trung Hoa thời thượng cổ (khoảng 2852 – 2738 TCN), theo đồ hình ấy vạch ra thành quẻ, làm thành Tiên thiên Bát quái, đặt nền móng cho Kinh dịch. Từ thời Phục Hy đến cuối nhà Thương, Kinh dịch vẫn chỉ là những vạch liền, vạch đứt, chưa có tên hiệu chữ nghĩa gì cả.

Cũng theo truyền thuyết, vua Đại Vũ (khoảng 2000 TCN) khi trị thủy trên sông Lạc thì gặp rùa thần nổi lên, trên lưng có hình cửu tinh. Vua Đại Vũ cho sao chép lại và gọi đó là Lạc thư.

Sang tới đầu nhà Châu (khoảng 1000 TCN), Châu Văn Vương dựa theo Lạc thư tạo ra Hậu thiên Bát quái. Văn Vương còn đem những Quẻ của Phục Hy đặt thành tên và diễn thêm lời ở dưới mỗi quẻ để nói về sự lành dữ của cả quẻ, gọi là lời quẻ (quái từ), hay lời thoán (thoán từ).

Sau đó Châu Công, tức Cơ Đán (con trai thứ Văn Vương), lại theo số vạch của các quẻ mà chia mỗi quẻ ra làm sáu phần, mỗi phần gọi là một hào, và dưới mỗi hào đều có thêm một hoặc vài câu, để nói về sự lành dữ của từng hào. Lời đó gọi là lời hào (hào từ) vì phần nhiều căn cứ vào hình tượng của các hào, cho nên nó còn gọi là lời tượng.

Tiếp đến Khổng Tử (551 – 479 TCN) lại soạn ra sáu mục nữa, là Thoán truyện, Tượng truyện, Văn ngôn, Hệ từ truyện, Thuyết quái, Tự quái, Tạp quái. Sáu mục đó làm cho ý nghĩa Kinh dịch rộng thêm [8].

Kinh dịch còn được gọi là “Dịch” hay “Châu Dịch”. Vì Châu là tên triều đại, Dịch là tên sách. Những quẻ do Phục Hy vạch ra, có nghĩa là biến Dịch, cho nên mới gọi là Dịch. Còn lời nói do Văn Vương, Châu Công thêm vào, cho nên mới đặt chữ Châu ở trên. Sách được chia làm hai thiên: Châu Dịch thượng kinh và Châu Dịch hạ kinh [8].

Bỏ qua những truyền thuyết hoang đường về sự sáng lập ra Kinh dịch (mà đến nay các nhà nghiên cứu vẫn chưa tìm được chủ nhân đích thực), thì rõ ràng Kinh dịch là một bộ sách lạ xuất hiện từ thời cổ, có quan hệ chặt chẽ với Bát quái. Và toàn bộ tác phẩm Kinh dịch xoay quanh, giải thích về các quẻ trong Bát quái. Và những khảo cứu khoa học gần đây đã cho thấy, Bát quái xuất phát từ Kinh dịch, thậm chí còn sớm hơn so với thời đại của Kinh dịch: vào thời nhà Thương (khoảng 1766 TCN – 1122 TCN), khi có giáp cốt văn, đã có phù hiệu của tượng quẻ [2].

Trở lại với Hà đồ – Lạc thư, tuy viết rằng Bát quái dựa trên Hà đồ và Lạc thư, nhưng trong các thư tịch từ thời cổ đến thời Hán không những không nói rõ Hà đồ là hình vẽ gì, Lạc thư là sách gì, chữ gì; mà cũng không nói Hà đồ, Lạc thư có liên quan như thế nào với quái tượng Châu Dịch [2]. Chỉ về sau, các nhà Dịch học thời Tùy, Đường, Ngụy, Tấn nói Hà đồ, Lạc thư có liên hệ với Châu Dịch, nhưng cũng không nói rõ, hay đưa ra đồ hình gì để thuyết minh Hà đồ, Lạc thư. Mãi sau này, đầu thời Tống (thế kỷ thứ 10), đạo sĩ Hy Di-Trần Đoàn mới đưa ra đồ hình Hà đồ, Lạc thư bằng những chấm đen trắng để thuyết minh nguyên lý Châu Dịch, dẫn đến hình thành nên phái Đồ thư, và mượn nó làm cờ hiệu “Đồ Thư hiển thế” cho mình.

Tuy vậy, theo khảo chứng của các nhà nghiên cứu hiện đại, thì những đồ hình ngang dọc này được sáng tác vào khoảng CN năm 80 ở Trung Quốc, đây là kiểm chứng có căn cứ thiết thực [2]. Như vậy, về bản chất, vào thế kỷ thứ 10, Trần Đoàn không phát minh ra Hà đồ và Lạc thư, “phát hiện” của ông chỉ là đem đồ hình ngang dọc trước kia thay lại kiểu dáng thành những chấm đen trắng mà thôi.

Hệ thống can – chi

Theo truyền thuyết, Đại Nhiêu là người sáng tạo ra hệ thống can – chi, kết hợp thành vòng Lục thập hoa giáp, đồng thời soạn ra bộ lịch coi ngày, giờ, tháng, năm đơn giản. Tuy nhiên để dân dễ hiểu, dễ nhớ, Hoàng Đế (theo huyền sử Trung Hoa, trị vì từ năm 2698 đến 2599 TCN, được coi là người sáng lập ra nến văn minh Trung quốc) đã chọn 12 con vật chia theo từng năm để làm biểu tượng.

Tuy nhiên, theo các khảo cứu hiện đại, việc dùng can – chi để tính ngày tháng đã xuất hiện vào cuối đời Thương (TK 12 TCN), việc gán tên con vật vào thì phải đến đầu công nguyên (thời nhà Hán) mới thực hiện [1], [3].

NHỮNG TẢNG ĐÁ NỀN BỊ VỠ

Hệ thống Ngũ hành

Ngũ hành bao gồm: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, là 5 nguyên tố tạo thành vạn vật, là một giả thuyết thô sơ, có cùng bản chất với thuyết nguyên tố của người Hy Lạp cùng thời, đặt trên những giả định thô sơ của người xưa nhằm lý giải những hiện tượng xảy ra trong tự nhiên và trong xã hội. Với bản chất của nhận thức chất phác, rõ ràng Ngũ hành không đủ tri thức để nhận thức thế giới.

Thật vậy, Ngũ hành vừa ra đời đã bị thúc thủ trước những quy luật muôn màu của tự nhiên. Giới hạn chỉ có 5 hành, khiến nó không thể nào mô tả tự nhiên một cách hoàn hảo. Để bù vào sự khiếm khuyết đó, hệ thống Ngũ hành phải đẻ ra khái niệm “đới”. Về bản chất, đó là một khái niệm nhị nguyên, biểu thị “một cái vừa là… vừa là…”. Chẳng hạn như Mộc đới Hỏa, Kim đới Thủy, v.v… Vấn đề ở đây “đới” là “đới” như thế nào, tỷ lệ ra sao, nghĩa là vấn đề lượng của “hợp chất” thì Ngũ hành không giải quyết được. Mà tỷ lệ của các chất đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc tạo thành chất mới trong hóa học cổ điển. Như vậy, tương tác Ngũ hành đã từ chối trong việc tạo thành các chất (nhân tố) mới hơn.

Chính vì không có tỷ lệ, mâu thẫn tiếp theo mà Ngũ hành vấp phải: chúng không có khả năng cho biết hành nào còn, hành nào bị hủy diệt trong quan hệ tương khắc. Ví dụ như: thủy khắc hỏa và có thể chế được hỏa; tuy vậy, sẽ cho kết quả khác nhau lại khi tỷ lệ hai “chất” thay đổi. Có lẽ thấy được mối lo này, cho nên đời sau thêm vào các khái niệm “chỉ” và “lượng”. Dĩ nhiên những thứ bổ sung này càng làm cho hệ thống rối rắm khi không thể đo lường được chúng. Vì đo lường sao được khi khái niệm “chỉ” và “lượng” là khái niệm mang tính thực chứng, còn các hành về bản chất chỉ là “tượng”?

Trong mối quan hệ tay đôi đã thế, mối quan hệ tay ba còn phức tạp hơn nhiều. Giả sử hai “chất” tương tác với nhau trước, không rõ “chất” nào còn, để còn tiếp tục tương tác với “chất” còn lại. Mà cũng không thể giải thích rõ ràng tại sao chúng lại tương tác với nhau, trong khi không phải tương tác với chất còn lại. Rõ ràng kiến thức trong học thuyết về Ngũ hành không đủ thể giải quyết các phương trình ion mà hóa học thực nghiệm phương Tây đã làm. Trong mớ bòng bong đó, để biện giải cho học thuyết, việc thêm các tham số phụ là điều tất yếu. Cho nên không có gì khó hiểu khi ngoài Ngũ hành, người xưa phải đưa thêm các yếu tố khác như Bát quái, Hà đồ Lạc thư, Can – chi, v.v… để mở rộng thêm cơ số nghiệm, rồi tùy cơ chọn những nghiệm số nào đó phù hợp với tính toán chủ quan của mình khi cần giải thích cho một vấn đề cụ thể nào đó.

Do không có thứ tự ưu tiên trong phản ứng giữa các “chất”, vì vậy, trong một hỗn hợp gồm 5 hành, khó biết chúng tương tác thế nào, mức độ ưu tiên giữa chúng ra sao. Câu cửa miệng của những người không am hiểu là “bố trí (cái gì đó, chẳng hạn như vật dụng) theo Ngũ hành”. Có lẽ ý muốn nói là bố trí theo Ngũ hành tương sinh. Tuy vậy, chúng không phản ứng “tương sinh” mà “tương khắc” với nhau thì sao? Lấy gì đảm bảo không xảy ra phản ứng tương khắc giữa chúng? Không ai có thể trả lời câu hỏi này.

Hệ thống Hà đồ, Lạc thư, Kinh dịch và Bát quái

Kinh dịch

Với một huyền sử tồn tại gần 5000 năm biến động và được viết bởi nhiều thế hệ các nhà tư tưởng lớn của Trung Hoa từ thượng cổ đến cận đại, Kinh dịch là một bộ sách có một không hai trong lịch sử văn học thế giới. Chính điều này làm nảy sinh về tính xác thực về nội dung của chính nó.

Về lịch sử tồn tại

Tương truyền do Phục Hy dựng lên, chỉ là những đồ hình và vạch, đến thời Văn Vương chúng mới được viết bằng chữ (thêm lời). Rất khó trả lời câu hỏi liệu sau gần 2000 năm chúng có bị hiểu khác đi, thậm chí sai lạc so với ban đầu hay không. Tiếp theo, sau 800 năm tồn tại dưới dạng chữ viết ở nhà Châu, và tồn tại qua thời Xuân Thu – Chiến Quốc, liệu Kinh dịch có bị “vạ lây” khi nhà Tần đốt sách chôn nho, nhất là trước đó Kinh dịch đã được Khổng tử – giáo chủ của đạo Nho – nghiên cứu và viết thêm? Ngược lại, giả sử không có chuyện “chôn nho” của Tần Thủy Hoàng, mà là “chôn đạo sĩ” như một số khảo cứu hiện đại phân tích [4], thì chắc gì Kinh dịch với tư cách là một cuốn sách bói lại yên bình mà thoát nạn? Lại nữa, những khái niệm vay mượn của Kinh dịch trong Lã Thị Xuân Thu chắc gì đã phản ảnh đúng tinh thần của Kinh dịch trước đó?

Bên cạnh đó, trong lịch sử Trung Quốc đến thời Minh có ít nhất mười lần hủy diệt sách [4], mà lần đốt sách ở thời nhà Tần là lần đốt sách đầu tiên. Chín lần đốt sau tuy quy mô nhỏ hơn (lần đốt sách thứ năm “chỉ” hủy có hơn 7 vạn quyển), nhưng nguy hiểm là các lần đốt sách này là đốt sách trong cung, nơi những cuốn sách quý được lưu giữ. Ngoài ra, các án văn tự xảy ra vào thời Mãn Thanh kéo dài vài trăm năm cũng đã tàn phá sách một cách ghê gớm. Chỉ riêng đợt tiêu hủy sách thời Càn Long từ 1772 đến 1788, khiến số sách lúc bấy giờ chỉ còn không đến 18% [4]. Nhưng chưa hết, song song với hủy sách, hai triều Ung Chính và Càn Long còn có thủ đoạn ghê gớm hơn các lần trước ở chỗ cho tu sửa và thay đổi nội dung các văn tự cổ của đời trước, và Tứ Khố Toàn Thư là một ví dụ, đã làm cho “người đời vĩnh viễn không thấy được khuôn mặt thực của những tác giả trung quốc”(Lỗ Tấn) [4].

Bên cạnh đó, kiến thức khoa học của người xưa rất hạn chế, thế nên, chuyện bói toán, dự báo, lý giải về đời người, về cuộc sống và về một vương triều là cự kỳ quan trọng với người thời cổ, nhất là trong một xã hội chiến tranh liên miên. Nếu Kinh dịch là một cuốn bói ảo diệu thì đã là mục tiêu tranh giành, và thậm chí, hủy diệt của các thế lực thù địch trong xã hội phong kiến từ lâu. Có thể nói, Kinh dịch nếu là bộ sách quý, mà thoát được các đại nạn trong gần 5000 năm chiến tranh liên miên của dân tộc Trung Hoa thì cũng là điều ghê gớm và thần kỳ. Còn không, thì là một bộ sách không đáng tin cho nên không bị các thế lực nhằm vào và hủy diệt.

Và nếu bộ Dịch có một sức sống thần kỳ, và có cơ may “sống sót” bất chấp can qua, thì một điều không may mắn cuối cùng cũng đã xảy đến, nhưng không như một tác động bên ngoài, mà là một tác nhân từ phía bên trong, từ những người đã bảo vệ, lưu giữ nó trong suốt chiều dài lịch sử. Đó là, từ thời nhà Hán đến nhà Thanh, trải qua hơn 2000 năm, có hàng trăm học giả chú thích, làm ra hàng trăm bộ Dịch. Vì vậy, sách này bị “chư nho làm loạn” [9] (chữ nghiêng là chữ của Chu Hy), cho nên sách Dịch ngày nay liệu có bị “tam sao thất bản” hay không, khó biết được. Vả lại, nếu không bị thất bản, cũng không thể nào tránh được những chỗ võ đoán và khiên cưỡng trong khi bàn luận và kiến giải qua nhiều thời kỳ.

Về nội dung

Với khối lượng đồ sộ hơn 800 trang, bộ sách Kinh dịch phổ biến nhất hiện nay (bản dịch Ngô Tất Tố) bao gồm hai phần: Châu dịch thượng kinh và Châu dịch hạ kinh với các mục chiết giải chi tiết về 64 quẻ, mỗi quẻ gồm có lời kinh và giải nghĩa, kể cả tiếng Hán, đã làm nản lòng độc giả. Những người chuyên nghiên cứu về Dịch, với vốn Hán học thâm sâu, đọc hết một quyển Dịch cũng đòi hỏi một nỗ lực lớn, và dĩ nhiên, đây là một bức tường gần như không thể vượt qua đối với những người nghiên cứu không chuyên. Và đây cũng là yếu tố góp phần làm bộ sách trở nên huyền bí, là mảnh đất béo bở cho người kẻ nói khoác.

Mặt khác, Kinh dịch là một cuốn sách lạ trong kho tàng văn học thế giới. Sách này không giống như bất cứ một cuốn sách nào. Bởi vì cái gốc của nó chỉ là một nét vạch ngang, nhưng nét gạch ngang ấy lại “đảo điên xoay xỏa” thành một bộ sách. Thêm nữa, với lời văn “chủng chẳng rời rã, ngớ ngẩn đột ngột, giống như lời nói của bọn đồng cốt, không đầu không đuôi không mạch lạc”[9] đã làm cho bộ sách thêm huyền bí và khó hiểu. Vì vậy, không khó khi giải thích tại sao bộ sách được nhiều người tin, dùng trong nhiều ngàn năm như vậy.

Kinh dịch là bàn luận, giải thích về các quẻ trong Bát quái. Với những tên gọi, thứ tự, vị trí trong các quẻ, tương truyền do Phục Hy thời thượng cổ, và Văn vương thời cổ, sáng tạo và sắp xếp; tuy nhiên không ai có thể trả lời tại sao chúng lại bao gồm những quẻ ấy, và tại sao đồ hình lại có thứ tự như vậy. Có vẻ sự “ứng dụng” của chúng trên hệ thống lý, y, tướng, số thì đã rõ, nhưng xây dựng các đồ hình như thế nào và cơ sở đó là gì thì rõ ràng hoàn toàn khiên cưỡng về mặt logic. Rất nhiều giấy mực của xã hội cho những giải thích của các nhà nghiên cứu Dịch học hiện đại nhưng chưa có một lập luận mang tính thực chứng nào thuyết phục, thậm chí, chưa có lời giải thích nhất quán giữa các nhà nghiên cứu về một vấn đề cụ thể được chiết giải dựa trên quan điểm của Kinh dịch.

Có thể nói, về nội dung, đứng trên mặt khoa học, Kinh dịch là một bộ sách lạ, mang tư duy duy vật thô sơ phản ánh thế giới quan của người thời xưa, cho đến thời điểm hiện nay, và chúng hoàn toàn không thể và không có chức năng đặt nền móng cho bất cứ một bộ môn khoa học thực chứng nào.

Hà đồ – Lạc thư

Khi thay những con số trong Hà đồ và Lạc thư thành những số tương ứng thì sẽ phát hiện ra một đồ hình của những con số theo hàng dọc và hàng ngang. Hà đồ và Lạc thư với huyền thoại về sự xuất hiện, cộng với sự “giới thiệu” là cơ sở cho Bát quái Tiên Thiên và Hậu Thiên đã gây nên một cảm giác thần bí.

Với những quy ước của Hà đồ như: trên-Nam, dưới- Bắc, trái- Đông, phải- Tây; hay: phương Bắc: số 1-6; Nam: 2-7; Đông: 3-8; Tây: 4-9; trung tâm: 5-10, v.v… không có nguyên nhân nào giải thích, chỉ biết từ xưa đã có. Có lẽ do vậy mà sự võ đoán này được gán cho một yếu tố kỳ bí là đồ hình trên lưng con ngựa thần trên sông Hoàng Hà xuất hiện từ thời… thượng cổ. Chưa hết, đọc những tài liệu nói về Hà đồ người đọc còn bắt gặp vô số những quan niệm kiểu như: “ Trời một đất hai, trời ba đất bốn, trời năm đất sáu, trời bảy đất tám, trời chín đất mười. Trời năm số đất năm số” mà không biết do đâu mà có, dựa trên những cơ sở logic nào, hay “số của trời là lẻ, tổng số của Trời là 1+3+5+7+9 = 25, số của đất là chẵn, tổng số của Đất là 2+4+6+8+10 = 30, cộng số Trời và Đất thành số 55”, v.v… với những quan điểm lý giải hết sức ngô nghê và tùy tiện.

Lạc thư có đồ hình là một ma phương 15 (có 3 hàng theo thứ tự: (hàng 1): 4,3,8; (hàng 2): 9,5,1; và (hàng 3): 2,7,6). Đối với toán học sơ cấp, điều này chẳng có gì huyền bí cả. Tuy nhiên cách đây hàng ngàn năm, ở khu vực toán học kém phát triển như Trung Quốc thì ô vuông trên thật sự là “ma thuật”: cộng các số hạng theo phương ngang, hay dọc, thậm chí đường chéo cũng đều có tổng là 15! Ngày nay, với kiến thức phổ thông, một em bé cũng biết rằng có vài ma phương như thế.

Hiện tượng thần bí hóa con số thời cổ, không riêng gì văn minh Trung Quốc, có thể bắt gặp ở mọi nền văn minh ở những giai đoạn sơ kỳ, khi khoa học chưa phát triển. Tuy nhiên, thời cổ-trung đại của châu Âu, dưới ánh sáng của khoa học, người ta còn tìm ra những con số, dãy số, hiện tượng số học như pi (3,14), phi (0.618…), v.v… có thể nói, ảo diệu, ly kỳ và xuất hiện phổ biến hơn hẳn ma phương vuông 15 trong Lạc thư, tuy nhiên, không xảy ra hiện tượng thần bí hóa những con số tại những khu vực này, do lúc bấy giờ khoa học thực chứng đã xuất hiện.

Có thể nói Hà đồ và Lạc thư chỉ là những đồ hình của các con số, có thể có vài tính chất đặc biệt nào đó về hình thức nhưng “muốn nói trong đó tiềm ẩn những đạo lý sâu xa vô hạn, e rằng là lời thêm thắt một cách khiên cưỡng” [2]. Khi xuất hiện “đồ thư hiển thế”- là một dạng của Hà đồ và Lạc thư – của Trần Đoàn vào thời nhà Tống, “đã không ít người có học đã từng phát biểu ý kiến phê bình nghiêm khắc” [2], như Âu Dương Tu, nhà thơ sống cùng thời nhà Tống, từng nói: “những người học hành méo mó, xuyên tạc, khiên cưỡng phụ họa vào để thông cái thuyết của họ, làm mê hoặc người học, tai họa này nào phải nhỏ!” [2].

TÒA NHÀ HỔ LỐN

Theo những dữ liệu gần đây nhất, đã được đề cập ở trên, tượng quẻ xuất hiện trễ nhất vào khoảng thế kỷ thứ 18-12 TCN, kế đến là thuyết Ngũ hành được khởi xướng vào thế kỷ 3 TCN. Trải qua một thời gian rất dài những người giảng giải về Ngũ hành thì không nói về Bát quái, những người giảng giải về Bát quái thì không nói về Ngũ hành [2]. Có thể nói rằng về nguồn gốc chúng không liên quan gì với nhau, tại sao sau 1000 năm lại là một hệ thống trong Phong thủy?

Bên cạnh đó, xuất hiện trễ hơn gần 2000 năm, không hiểu vì sao cái gọi là Hà đồ – Lạc thư hiện nay lại quay lộn trở lại làm nền tảng cho các quẻ trong Kinh dịch?

Và cuối cùng, có thể xuất hiện rất sớm, nhưng vào đến nửa đầu của thế kỷ 1, “Kham Dư” mới được đề cập trong “Sử ký – Nhật giả liệt truyện”. Hiện nay các sách Kham Dư thời cổ đã bị thất truyền hết, các nhà nghiên cứu hiện đại chỉ dựa vào các dữ liệu của học giả thời Hán bàn luận về Kham Dư, mà phỏng đoán rằng “thuật đồ trạch có liên quan đến những cấm kị về nhà ở trong thuật Phong thủy, mà Kham Dư là thần quái sáng tạo ra thuật Phong thủy” [9]. Như vậy, có thể nói thuật Kham Dư thời cổ đã bị “tuyệt chủng”, cái gọi là Phong thủy hiện nay là do các “Kham Dư gia” viết vào đời sau. Như vậy người đời sau viết gì vào Phong thủy?

Câu trả lời logic nhất là, các “đại sư Phong thủy” trước tiên mượn lại cái lốt xuất thân kỳ bí của Kham Dư; sau đó, không những mượn hai hệ thống Bát quái và Ngũ hành vốn tồn tại từ hàng trăm năm trước, mà còn mượn cả hệ thống Hà đồ Lạc thư sau này để làm “nền móng” tạo nên cái Phong thủy mà chúng ta thấy hiện nay, với mục đích là “muốn lý luận của mình tăng thêm màu sắc thần bí và thành phần đáng tin”[2], và để “làm cho thể hệ lý luận trở thành rất phức tạp, đủ để hù dọa hạ gục những người ngoài ngành”[2].

Có lẽ cảm thấy độ phức tạp chưa đủ, ngoài vay mượn hệ thống can – chi được đưa vào đầu công nguyên, các ngài còn vay mượn hầu hết các thuật lý số khác có niên đại muôn hơn ở trung quốc như kỳ môn độn giáp, tử vi, tử bình, v.v… để tăng độ khó hiểu. Đến đây thì không những tính phức tạp thừa sức“hạ gục những người ngoài ngành”, mà còn đủ để các “Kham Dư gia” hạ gục lẫn nhau. Chính vì điều này đã khiến cái gọi là Phong thủy trở nên: “lý luận không hệ thống, tư duy không nghiêm chỉnh (phần lớn là nói láo), thuật ngữ không tiêu chuẩn, bộ khung không bình thường, dụng cụ không thống nhất, nghi thức không cố định, kinh điển không nghiêm túc, học thuật không đoàn thể”[9].

ĐÃI CÁT TÌM VÀNG

Như đã trình bày, tòa nhà phong thủy không những xây dựng trên nền móng ọp ẹp, mà còn bị chắp vá bằng nhiều chủng loại lạc xoong có xuất xứ từ nhiều đời. Nếu coi tòa nhà này là một loại khoa học, thì tất yếu đã bị đổ sập dưới những tri thức của khoa học hiện đại, thậm chí, nó cũng khó tồn tại khi phải đối mặt với các câu hỏi mang tính logic thông thường. Nhưng liệu có ích gì khi dùng tư duy phủ định sạch trơn để phá bỏ hoàn toàn một công trình, dù sao, cũng là một sản-phẩm-văn-hóa-thật-sự của nhiều thời đại? Điều này không giải quyết được vấn đề gì cả. Việc nên làm và phải làm có lẽ là cần có một cái nhìn thật đa chiều và thấu đáo, để nhặt nhạnh, chọn lựa những gì có giá trị thay vì phá nó.

Sau hàng ngàn năm phát triển, những kinh nghiệm của phong thủy có vẻ kín đáo và liền lạc từ phương diện lý luận, khó có chỗ công kích. Tuy nhiên, các lý thuyết của phong thủy thường “có thể biết như vậy” (tri kỳ nhiên) nhưng không biết “tại sao nó như vậy” (tri kỳ sở dĩ nhiên) [2]. Chính vì “không biết tại sao nó như vậy” đã khiến phong thủy bộc lộ bản chất là một môn học kinh nghiệm. Nói về kinh nghiệm nghĩa là nói về sự hợp lý trong một số trường hợp nhất định, nhưng không có mô thức lý luận để suy diễn, mở rộng một cách chính xác hoàn toàn hiện tượng đó. Nghĩa là trong một số trường hợp, chúng có vẻ hợp lý nhưng để nâng thành quy luật thì không thể được.

Bên cạnh đó, trong rất nhiều mối quan hệ xoắn xuýt giữa các thành tố trong tự nhiên, phong thủy chỉ phản ảnh một vài thành tố ảnh hưởng với một sự vật, hiện tượng, mà không phải lúc nào cũng chiếm ưu thế tác động. Do vậy, những kiến thức của phong thủy có thể chính xác hoặc có thể sai, mà trong đó dễ nhận thấy, xác suất sai xuất hiện với tần suất áp đảo. Có thể nói, do bản chất của phong thủy là phản ảnh đơn thuần những quy luật thuộc kinh nghiệm, do vậy hoàn toàn không có khả năng đi xa hơn để phát triển thành một bộ môn khoa học thực thụ. Rõ ràng cụm từ “khoa học phong thủy” là sai lệch về mặt bản chất.

Đứng trên quan điểm phong thủy là một quan niệm thuộc kinh nghiệm, sẽ có cái nhìn thấu đáo hơn về “đúng – sai” trong phong thủy: trên một ý kiến cho trước, có thể tìm được ít nhất một ví dụ lịch sử để bác lại một ví dụ khác. Tuy nhiên, điều này không quan trọng, vấn đề thật sự quan trọng là làm sao có thể giúp hiểu rõ bản chất của phong thủy, để từ đó có thái độ hành xử đúng mực giữa con người với thiên nhiên; và con người với xã hội.

Rõ ràng muốn nhặt nhạnh, chọn lựa những gì vừa để giúp hiểu rõ bản chất của phong thủy, vừa giúp con người có một thái độ ứng xử đúng đắn, thì điều đầu tiên phải có một góc nhìn khác về phong thủy.

Góc nhìn thứ nhất: phong thủy và tôn giáo

Phong thủy và Nho giáo

Sự phát triển của phong thủy gần như song song với sự phát triển của các tôn giáo khác ở trung quốc nói chung và Nho giáo nói riêng. Bên cạnh đó, giáo chủ của Nho giáo là Khổng Tử (551 – 479 TCN) được cho rằng là người soạn ra thêm 6 mục của kinh dịch- vốn là tiền đề cho phong thủy. Như vậy, với nguồn gốc ra đời và quá trình hình thành, phát triển, dù muốn hay không phong thủy và Nho giáo cũng phải liên quan với nhau một cách mật thiết.

Từ thời Hán trở đi, Nho giáo đã là sự biến tướng của tư tưởng Nho học sơ kỳ cho thích hợp với chế độ phong kiến trung ương tập quyền ở Trung Quốc. Cũng trong thời Hán, các thuyết âm dương, ngũ hành, can chi, và thuật phong thủy đã bắt đầu thành hình và phát triển. và như một tất yếu, phong thủy thâm nhập vào giai cấp quý tộc phong kiến, và đã được giai cấp này đón nhận. Bằng chứng là các lý thuyết của đại phong thủy đều có liên quan đến thuật của các bậc đế vương [2].

Sự sống chung giữa phong thủy và nho giáo đã hình thành một quan hệ cộng sinh trên cơ sở hai bên cùng có lợi: phong thủy nhờ nho giáo với tư cách là quốc giáo để phát tán và gia tăng sức ảnh hưởng của mình với những môn bói toán khác. Ngược lại, các tầng lớp phong kiến cũng mượn phong thủy để trấn áp, hù dọa các tầng lớp thấp hơn, nhằm phát tán sức ảnh hưởng hay củng cố địa vị của mình. Ngày nay, nếu loại bỏ những tính chất mê hoặc trong phong thủy, có thể nhận rõ dấu vết của nho giáo với đầy đủ bát mục, tam cương, ngũ thường, v.v… ẩn hiện.

Những quy tắc cấm kỵ thông dụng của phong thủy, chẳng hạn: “đất trước rộng sau hẹp”, “dạng nhà bất quy tắc”, “đất lõm khuyết”, “nhà dạng chữ “sơn””, “nhà dạng “cô phong”” v.v…; hay các quy tắc được khuyến khích như: “đất trước hẹp sau rộng”, “nhà trước tròn sau vuông”, “nhà hình vuông”, v.v… dễ dàng nhận ra đạo lý của nho giáo ẩn tàng trong những lời khuyên và cấm kỵ. Người viết đã làm một thống kê nhỏ, trong hơn 200 nguyên tắc thông dụng của phong thủy được lưu truyền trên các ấn phẩm, có khoảng 60-70% chứa đựng những nguyên lý của nho giáo.

Không những xuất hiện trong những nguyên lý cấm kỵ riêng lẻ, mà đạo đức nho giáo còn xuất hiện cả trong các nguyên lý nền tảng của phong thủy. Chẳng hạn, “trước chu tước, sau huyền vũ”, tạo ra một thế đứng vững chắc vô song trong phong thủy, nhưng xét cho cùng nó “phản ánh lý tưởng nhân sinh của người trung quốc cổ xưa: ở nhà thì hiếu thảo với cha mẹ, thương yêu bạn bè người thân, trong nhà hài hòa mỹ mãn; ra ngoài thì trung quân báo quốc”[2]. Rõ ràng ẩn sau quy tắc thần bí kia là những tiêu chí đạo đức của Nho gia.

Phong thủy và các tôn giáo khác

Các tôn giáo khác, như Phật giáo và Đạo giáo, hầu như không để lại các giáo huấn của mình trong phong thủy. Trong trường hợp Phật giáo với tư cách là một tín ngưỡng, người viết chỉ tìm thấy một vài dấu ấn trong đại Phong thủy dưới dạng những lời khuyên khi bố trí nơi thờ cúng, chùa chiền. Và có lẽ do tư tưởng “vô vi”, hay do thiếu thốn về mặt tài liệu, mà người viết chưa tìm thấy dấu vết của Đạo giáo trong phong thủy.

Góc nhìn thứ hai: phong thủy và cuộc sống thời cổ

So với đời sống đầy đủ của xã hội hiện đại, đời sống của xã hội cổ – trung đại của đất nước trung quốc thiếu thốn và khổ cực hơn rất nhiều. Cuộc sống tự cấp tự túc và chiến tranh liên miên đã đẩy gần như toàn bộ dân số vào cuộc sống bệnh tật và đói khổ. Sống trong lòng xã hội đó trong nhiều thế kỷ, chắc chắn phong thủy sẽ ghi đậm dấu ấn của trình độ phát triển, mức sống, thậm chí mong ước, khát khao, v.v… của con người thời ấy.

Do tồn tại trong các bối cảnh khác nhau, cách tư duy của thời hiện đại sẽ không giống suy nghĩ của thời cổ, nhất là cách suy nghĩ cách đây hàng ngàn năm. Ngay cả tiện nghi sinh hoạt cũng thay đổi nhiều. Người hiện đại sẽ không hình dung nổi được điều kiện sống tồi tàn đối với hầu hết dân số, khi không có điện, nước; phương tiện giao thông và đường sá tồi tàn; đói ăn, mất mùa và dịch bệnh, v.v… của người thời xưa. Vì lẽ đó, trong phong thủy thường có những điều tưởng cao xa nhưng hết sức hiển nhiên, thậm chí, buồn cười khi lý giải bằng cặp mắt của người thời nay.

Một nguyên tắc thuộc hàng kinh điển của phong thủy là: “minh đường hữu thủy” (có thể hiểu nôm na là phải có nước trước nhà, khu đất) mà người đời nay suy diễn với màu sắc thần bí thật ra “nguyên nhân chủ yếu là vì tiện nghi trong cuộc sống” [2]. Với xã hội hiện đại, nước máy đi vào từng căn hộ ở thành phố và nông thôn cũng có điện là điều hiển nhiên. Tuy vậy, nên nhớ rằng khi khoa học kỹ thuật chưa phát triển, nước rất quan trọng với người thời cổ: trong lịch sử đã có những kinh đô bỏ hoang, thậm chí những nền văn minh bị tàn lụi cũng vì thiếu nước ngầm nơi đó. Trong trường hợp đó, đi tìm đất để dựng sinh cơ không có gì khó hiểu khi áp dụng nguyên tắc “minh đường hữu thủy” cả.

Trong những nguyên tắc cấm kỵ, có thể bắt gặp rất nhiều kinh nghiệm cổ xưa mang dấu vết của một thời kỳ kém phát triển như: “tránh “cát cước thủy””, “ngủ dưới xà chữ thập”, “huyền quan kỵ tối”, “”kiêng kỵ cửa hướng bắc”; “trong nhà kỵ thấp hơn ngoài nhà”, v.v… Trong thời đại hiện nay có những kinh nghiệm không còn đúng nữa, thế mà cứ ôm khư khư kiến thức cũ, quyết đạt cho bằng được, làm đảo lộn trật tự cuộc sống thì thật là u mê lắm vậy.

THÁI ĐỘ CẦN CÓ CỦA NGƯỜI THỜI NAY ĐỐI VỚI PHONG THỦY

Như vậy có thể thấy phong thủy được xây trên những cơ sở không đáng tin cậy về mặt khoa học thực chứng. về mặt bản thể, phong thủy cũng được cấu thành bởi sự chắp vá những quan niệm, những kinh nghiệm thô sơ trải qua nhiều thời kỳ trong lịch sử. Và với năng lực nhận thức bị giới hạn của người xưa, phong thủy học, không tránh khỏi những phần hoang đường, bị coi là một giai đoạn sai lầm trong quá trình nhận thức của loài người đối với thế giới, tiếc thay vẫn được nhiều người hiện nay xem là mẫu mực.

Giả sử thuật phong thủy là có thật, không giống những cuốn “man thư” và “ngụy thư” đang tràn ngập trên thị trường, sau một thời gian bị xem là “thất truyền”, nay có người hữu duyên nào đó được “truyền” từ kho gia bảo của giòng họ nào đó, cho in để “thỏa lòng mong mỏi của tiền nhân” đưa “báu vật của dân tộc” giới thiệu với công chúng cho khỏi lãng phí. Dù điều này có thật đi chăng nữa, với những nhận thức lạc hậu và sai lầm về mặt khoa học, phong thủy học cũng chỉ dừng lại ở mức độ như một chứng tích hóa thạch giúp con người hiện đại nghiên cứu văn hóa nhận thức của người xưa mà thôi.

Và cuối cùng, có một sự thật nản lòng cho những người đi tìm “chân thư” là cho đến nay chưa hề có quyển sách nào dùng lời lẽ thông thường giới thiệu thuật Phong thủy một cách toàn diện [10], chúng ta chỉ có thể tìm đọc một số sách cổ không theo một tiêu chuẩn nào. Những sách này “đầu cá vá đầu tôm”, câu trước không liên quan gì với câu sau, với cách dùng từ lạ lẫm không logic và “sai be bét” (chữ của Quang Định – tài liệu [10]), hoặc cố ý dùng câu chữ mập mờ, khó đọc, khó hiểu, khiến người đọc đau đầu buốt óc, như đi trong sương mù. Một số đoạn, vì người viết lung tung, nên hiện nay khó có thể làm rõ, sau này cũng khó mà hiểu nổi. Thật ra, cũng không cần phải hiểu, phải đọc những sách đó, vì suy cho cùng,“vì tội gì mà tự dìm mình trong vũng bùn” [10].

Với cái nhìn toàn diện của văn hóa học, bóc bỏ lớp thần bí, hoang đường, có thể coi phong thủy học là một loại nhận thức và hành vi ứng xử của con người cổ đại với thiên nhiên và với xã hội. Nghiên cứu các lớp nhận thức và hành vi ứng xử ấy, chúng ta có thể đúc rút cho mình những kinh nghiệm của người xưa được ẩn dấu dưới lớp vỏ của phong thủy.

Tuy nhiên, đối với đại chúng, không phải ai cũng có vốn kiến thức nhất định và có thái độ đúng đắn với phong thủy. Với một xã hội phát triển càng nóng, dân trí càng thấp, thì những hiện tượng mê tín quá mức, “phát cuồng” với phong thủy, sẽ phát triển, lây lan như là một bệnh dịch, và đương nhiên, là một hiện tượng tất yếu trong bối cảnh thiếu kiểm soát và định hướng xã hội. Do vậy, phổ cập nhận thức đúng đắn về phong thủy cho một bộ phận lớn trí thức là một chiến lược cần làm, làm lâu dài và triệt để, nhằm biến “phong trào phong thủy” hiện nay thành một tàn dư của nhận thức xã hội, và tiến tới xóa sổ chúng trong tương lai, là nhiệm vụ cấp bách.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bùi Dương Hải 2005 Thiên văn học phương đông – http://www.thienvanvietnam.org
Hồng Khánh 2003 Phong thủy nhìn từ góc độ khoa học & tâm linh – Hà Nội: NXB Văn hóa thông tin.
Huệ Thiên 2002 Thử gợi một hướng để đi tìm nghĩa gốc của thập nhị chi – Tạp chí Lắng Nghe (số 2 tHáng 01 năm 2002) : http://old.thuvienhoasen.org
Hy Văn (dịch từ china.com) 2009 Đốt sách chôn Nho: tội dâu phải ở Tần Thủy Hoàng? – http://lamkieu.com.vn
Lê Anh Minh (dịch-chú) 2005: Châu Dịch đại truyện – TP. Hồ Chí Minh: NXB Khoa học xã hội.
Lương Ninh (chủ biên) 1998: Lịch sử văn hóa thế giới cổ trung đại – Hà Nội: NXB Giáo dục.
Mộng Bình Sơn 2006: Tìm hiểu phong thổ học theo quan niệm triết Đông – TP. Hồ Chí Minh: NXB Văn nghệ.
Ngô Tất Tố 2003: Kinh dịch – Hà Nội: NXB Văn học.
Quang Định (biên dịch) 2011 Kham Dư là gì? http://chuahieuquang.com
Quang Định (biên dịch) 2012: Tính phức tạp, tính bịp bợm của Phong thủy http://chuahieuquang.com.

——–

[*] Tương truyền là sách những năm đầu thời Tây Châu, các nghiên cứu hiện này cho rằng vào thời Chiến Quốc.

Ngụy biện lợi dụng người nổi tiếng (appeal to authorit)

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 13 Oct 2024 06:12:00 +0000

Ví dụ 18: NGỤY BIỆN LỢI DỤNG NGƯỜI NỔI TIẾNG (appeal to authority) và NGỤY BIỆN LỢI DỤNG CẢM XÚC (appeal to emotion)

Cũng liên quan đến sự kiện tượng đài 1.400 tỷ tại Tây Bắc, lời ông PGS Nguyễn Trọng Phúc (http://goo.gl/lFjTZB): "XÂY TƯỢNG TỐN KÉM, BÁC SẼ KHÔNG AN LÒNG" là một câu nói ngắn nhưng phạm hai lỗi ngụy biện:

Ngụy biện lợi dụng người nổi tiếng (appeal to authority hoặc ad verecundiam http://goo.gl/w2Fco7): ngụy biện khi ai đó dùng danh tiếng hay uy tín những nhân vật nổi tiếng (trong trường hợp này là cụ Hồ) thay vì tính logic của luận điểm để tìm sự ủng hộ cho lời nói anh ta. Cũng có vài trường hợp khác cũng rơi vào ngụy biện này - như người nổi tiếng không có đủ uy tín trong lĩnh vực đang bàn, hoặc kẻ ngụy biện bóp méo lời vị ấy nói để làm lợi cho luận điểm anh ta.

Ngụy biện lợi dụng cảm xúc (appeal to emotion http://goo.gl/T8Nkh6 - xem ví dụ 11 https://goo.gl/kMjM5s, ví dụ 17 https://goo.gl/fr6S9J): ngụy biện khi kẻ tranh luận thay vì bàn đến tính logic của sự việc lại dùng các từ ngữ cảm tính để đánh vào cảm xúc, tâm lý của người đối thoại hay khán giả để giành được sự đồng thuận cho luận điểm anh ta. "Bác sẽ không an lòng" là cách nói không có bằng chứng, không logic và chính là lạm dụng cảm xúc mà thôi.

Ngụy biện lợi dụng người nổi tiếng (appeal to authority) là một thói quen tai hại, hay dùng của nhiều bạn trẻ Việt và đa số hình thành từ các thói quen hành văn trong các bài tập làm văn thời học sinh tại Việt Nam. Một phần nó cũng được tạo nên từ tâm lý tôn sùng lãnh tụ, thần tượng thái quá trong tâm lý khi chúng ta còn trẻ.

Báo chí VN, truyền thông VN cũng thường xuyên dùng ngụy biện lợi dụng người nổi tiếng (appeal to authority) này như là một chiêu thức hữu hiệu để thuyết phục, đánh vào tâm lý độc giả.

Kinh nghiệm rút ra: Cẩn thận khi ai đó đưa ra các "big name" trong khi tranh luận và kim chỉ nam là luôn đánh giá các luận điểm một cách độc lập và chỉ dựa vào logic, sự hợp lý của nó mà thôi. Mặc "big name" đó là ai, chúng ta cần xem xét lời nói "big name" mà người đối thoại trích dẫn đó có chính xác hay không, "big name" ấy có phải là người có uy tín trong lĩnh vực đang bàn hay không ...

Gương soi phản ánh chân thực về quá khứ

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 13 Oct 2024 06:11:00 +0000

Lời mở đầu

Anh Thụy Khuê đã giúp mình hiểu rõ hơn về cách tiếp cận các tài liệu lịch sử. Không phải lúc nào những người nổi tiếng cũng viết đúng, và việc chỉ tin vào uy tín của tác giả mà không xem xét kỹ lưỡng nội dung là một sai lầm phổ biến. Đây là một ví dụ điển hình của ngụy biện uy tín, khi người ta cố gắng chứng minh một điều gì đó là đúng đắn chỉ đơn giản vì nó được nói ra bởi một người có uy tín.

Link: Khảo sát công trạng của những người Pháp giúp vua Gia Long

Trong bài viết này, tác giả bàn về Hồi ký của Bissachere, mà nội dung nói về 2 nhân vật tốn khá nhiều giấy mực là Nguyễn Huệ và Nguyễn Ánh. Nội dụng bài viết khá đầy đủ, mình chỉ trích 1 đoạn để cho thấy sự mẫu thuẫn giữa ký sự và liệt truyện

Pierre-Jacques Lemonnier de la Bissachère là ai?

Là một linh mục, ngài vào chủng viện truyền giáo hải ngoại và rời đi Bắc Kỳ vào năm 1790. Ngài ở đó mười bảy năm và tìm cách thoát khỏi các cuộc đàn áp năm 1798-1802.

La Bissachère đã thực hiện nhiều cuộc hành trình khắp đất nước và tới Nam Kỳ , Campuchia và Lào . Sau đó, ông nghiên cứu cả khía cạnh thể chất và con người.

Được triều đình vua Bắc Kỳ sủng ái, ông nhận được tước hiệu quan lại và rời khỏi đất nước vào năm 1807. Sau đó, ông định cư ở London , nơi ông làm việc để xuất bản nghiên cứu của mình nhưng vì đã mất nhiều tiếng Pháp nên ông đã yêu cầu được đến đây. một người đồng hương cũng sống ở London, Montyon, để viết tác phẩm. Sau này đã thực hiện nhiều đoạn cắt mà không có sự cho phép của ông và thêm các yếu tố của riêng ông vào các bản thảo La Bissachère.

Năm 1817, La Bissachère trở lại Pháp. Công tước Richelieu sau đó đã tham khảo ý kiến của ông về các giải pháp khả thi để nối lại quan hệ thương mại với Nam Kỳ. Ngài kết thúc cuộc đời tại chủng viện truyền giáo hải ngoại.

(Trích từ Wikipedia)

Quang Trung đại phá quân Thanh

Về việc Quang Trung mộ binh ra Bắc đánh quân Thanh, Bissachère viết như sau: "Quang Trung đang ở Nam Hà, hay tin quân Tầu đã sang, chạy vội ra Bắc với vài trăm lính, đi ngày đêm, lượm trên đường tất cả những kẻ có thể cầm được khí giới, cướp lương thực trong các làng mạc đi qua, chặt đầu kẻ nào không theo lệnh, đốt nhà kẻ nào không hiến gạo, trâu, lợn cho quân ăn, thường nổi cơn giận hoặc lên cơn điên, hay ra lệnh giết ngay trước mặt ông những người, ngựa không bước kịp theo. Ông ta tiến gần đến trại quân Tầu với đoàn quân mỏi mệt, què cụt vì đường xa, dở sống dở chết, chẳng làm khiếp sợ quân địch; ông ta tấn công và giết khoảng 40.000 người ngay hôm mới đến, những kẻ thoát được trốn vào rừng rồi cũng chết. Chỉ còn lại rất ít chạy về Tầu báo tin thua trận".

Câu này chứng tỏ trình độ ấu trĩ của người viết: bởi nếu Quang Trung thực sự là "tướng cướp", "giết người", "đốt nhà", "điên khùng", như thế, với vài trăm lính và những người bị bắt, bị cưỡng bách đi theo, như thế, "mỏi mệt, què cụt", "dở sống dở chết", như thế, làm sao có thể tấn công quân Tàu và giết được "40.000 người ngay hôm mới đến", như thế? Nhưng điều lạ không phải cái chỗ ngu xuẩn, què cụt, trong lập luận này, mà là ở chỗ sử gia tiến sĩ Maybon, người biên tập và chú giải tập ký sự này, đã cho in những lập luận như thế, mà không có một lời chú thích, như thể đó là một sự thực lịch sử đáng tin cậy!
Về việc vua Quang Trung đại phá quân Thanh, các sử gia triều Nguyễn tác giả Liệt Truyện, ghi khá rõ từ khi Quang Trung xuất quân, cách mộ quân sĩ, chi tiết những trận đánh, khó tìm thấy một ngòi bút sau này viết được đầy đủ và cô đọng như thế. Sự khách quan của các sử gia triều Nguyễn khi viết về "ngụy" Quang Trung cũng như sự khâm phục âm thầm của họ khi viết về sự dũng cảm của Bùi Thị Xuân, "tướng ngụy" đã chống Gia Long đến cùng, là điều mà nhiều người viết sử sau này không có được. Nhân danh sự "trung lập" của một sử gia, họ có giọng mỉa mai, đôi khi cay độc đối với Gia Long; hoặc nghĩ rằng các sử gia triều Nguyễn tâng bốc nhà vua, nên họ đã chấp nhận, hoặc biện hộ cho sự ngụy biện của các sử gia thuộc địa, gián tiếp phản bội sự thực, phản bội dân tộc mà không biết.

Việc Quang Trung mộ binh đánh quân Thanh, Liệt Truyện viết ngắn gọn và rõ ràng như sau: "Ngày 29 tháng 11 ÂL [26/12/1788] đến Nghệ An đóng quân ở lại hơn 10 ngày, chọn thêm dân Nghệ An, cứ ba đinh lấy một, chia thân binh Thuận, Quảng làm 4 doanh Tiền, Hậu, Tả, Hữu mà tân binh ở Nghệ An là Trung Quân, quân đắc thắng có hơn 10 vạn người, voi chiến hàng trăm thớt, duyệt đại binh ở trấn doanh. Huệ thân cưỡi voi ra ngoài doanh để uỷ lạo quân lính, bèn hạ lệnh tiến quân đi. Đến ngày 20 tháng 12 [15/1/1789] đến núi Tam Điệp".

Phương pháp Eisenhower là gì?

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 08 Oct 2024 01:37:00 +0000

Khi nghiên cứu về năng suất cá nhân, mình để ý có một phương pháp luôn được các productivity gurus (bậc thầy về năng suất) nhắc đến và sử dụng, đó là phương pháp Eisenhower, hay còn gọi là ma trận Eisenhower.

Phương pháp Eisenhower là phương pháp quản lý công việc theo thứ tự ưu tiên, theo đó, chúng ta sẽ sử dụng 2 tiêu chí để quyết định xem công việc nào cần làm trước và công việc nào có thể để sau, đó là sự quan trọng (importance) và sự cấp thiết (urgency) của công việc.

Mình đã dành khoảng 1 năm để thử nghiệm phương pháp này, và mình muốn chia sẻ với các bạn về điểm lợi và hại của nó trong bài blog lần này.

Nội dung bài blog này sẽ được chia làm 3 phần:

Tổng quan về phương pháp Eisenhower
Cụ thể về phương pháp Eisenhower
Những điều bạn cần lưu ý trước khi bắt đầu phương pháp Eisenhower

1. Tổng quan về phương pháp Eisenhower

Phương pháp Eisenhower được đặt tên theo Dwight D. Eisenhower – tổng thống thứ 34 của Mỹ.

Là đại tướng 5 sao (cấp cao nhất) của quân đội Mỹ, Eisenhower đã đóng góp to lớn vào quá trình xây dựng hệ thống đường quốc lộ liên bang Mỹ, thành lập NASA, kí kết hiệp định đình chiến tại Nam Triều Tiên, và giúp xoa dịu căng thẳng giữa Mỹ và Nga trong chiến tranh thế giới thứ 2. (nguồn: Whitehouse.gov)

Eisenhower trong buổi ký kết hiệp định đình chiến với Nam Triều Tiên (nguồn ảnh: The Dallas News)

Để có thể “năng suất” như vậy trong suốt cuộc đời và 2 nhiệm kì làm tổng thống của mình, Eisenhower phải tự trang bị cho mình một phương pháp để suy nghĩ và đưa ra quyết định. Cũng không ngạc nhiên gì khi mọi người lại sử dụng chính tên ông để đặt tên cho phương pháp đó, và truyền bá cho nhau mãi về sau này.

Về cơ bản, phương pháp Eisenhower sẽ dựa trên 2 tiêu chí để đánh giá mức độ ưu tiên của công việc, đó là sự quan trọng và tính cấp thiết. Giả sử chúng ta có một danh sách những công việc/hoạt động trong ngày, nhưng chưa biết nên làm cái gì trước, cái gì sau, chúng ta sẽ chỉ cần nhìn vào 2 tiêu chí này là có thể bắt đầu quá trình “sàng lọc”.

Nếu kết hợp 2 tiêu chí này ở trên một biểu đồ gồm 2 trục x, y, chúng ta sẽ có được 4 sự kết hợp, và cũng chính là 4 mức độ ưu tiên của một công việc (sắp xếp từ ưu tiên nhất tới ít ưu tiên nhất)

Mức 1: Quan trọng và cấp thiết
Mức 2: Quan trọng, nhưng không cấp thiết
Mức 3: Không quan trọng, nhưng cấp thiết
Mức 4: Không quan trọng, không cấp thiết

Nguồn ảnh: https://nesslabs.com/eisenhower-matrix

Với mỗi một mức độ, Eisenhower sẽ có một cách giải quyết khác nhau:

Quan trọng và cấp thiết (mức 1): phải hoàn thành luôn và ngay lập tức
Quan trọng, nhưng không cấp thiết (mức 2): phải lên kế hoạch và tập trung trong dài hạn
Không quan trọng, nhưng cấp thiết (mức 3): nhờ một ai đó làm hộ hoặc tìm cách nào đó để sử dụng ít nguồn lực nhất để thực hiện
Không quan trọng, không cấp thiết (mức 4): đây là những công việc không mang lại giá trị, cần loại bỏ.

Và sau đây chúng ta sẽ cùng đi qua từng mức độ nhé!

2. Cụ thể về phương pháp Eisenhower

Mức độ 1: Quan trọng và cấp thiết

Nguồn ảnh: Todoist.com

Những công việc quan trọng và cấp thiết là những công việc cần bạn phải hành động ngay, nếu không bạn sẽ phải chấp nhận một hệ quả không mong muốn.

Những công việc có mức độ 1 thường là những công việc do người khác giao cho bạn, hoặc là một việc quan trọng nhưng bạn lại trì hoãn nó cho tới khi nó trở nên cấp thiết. Một vài ví dụ điển hình cho những công việc ở mức độ 1:

Bạn bị client “dí” deadline ngày mai phải có proposal (bạn là account manager)
Ống nước nhà bạn bị vỡ và cả nhà bị ngập (bạn là chủ nhà)
Bạn đang đi thi nhưng xe bị hỏng giữa đường (bạn là sinh viên)

Tuy rằng đây là cấp độ vừa quan trọng vừa cấp thiết, nhưng mình nghĩ rằng chúng ta không nên để quá nhiều công việc “xảy ra” ở trong mục này. Lý do là bởi việc phải làm những công việc có áp lực cao (và hệ quả lớn) trong một thời gian dài có thể khiến bạn bị stress, tinh thần mệt mỏi, mất ngủ và mất kiểm soát cuộc sống.

Đa số chúng ta ai cũng từng sống qua những tháng kinh hoàng thời sinh viên, khi mà chúng ta không chịu học trên lớp và đến gần sát ngày mới bắt đầu giở slide ra học. Khi đó, môn nào cũng là quan trọng và cấp thiết. Nhưng cũng khi đó, chúng ta mất nguyên cả tháng trời thức khuya dậy sớm, lúc nào cũng đến trường trong tình trạng ủ rũ, tệ hơn thì trễ học, trễ làm, trễ luôn cả thi nữa :v

Mức độ 2: Quan trọng nhưng không cấp thiết

Nguồn ảnh: Todoist

Những công việc quan trọng nhưng không cấp thiết thường sẽ không có một deadline rõ ràng, và sẽ thường có những tác động tích cực về mặt lâu dài. Những công việc này thường sẽ không thể hoàn thành ngay trong một sớm một chiều, mà phải được lặp lại, tối ưu và hoàn thành hằng tháng, hằng tuần, thậm chí hằng ngày như một thói quen.

Những công việc tiêu biểu nằm trong mức độ 2 có thể kể đến:

Xây dựng mối quan hệ tốt với bạn bè, đồng nghiệp
Tập thể dục thể thao, chăm sóc sức khoẻ
Học một kĩ năng, kiến thức mới

Như bạn có thể thấy, những “công việc” kể trên thực sự không phải là công việc, mà giống những thói quen hơn. Nếu chúng ta không thực hiện hôm nay, thì không có chuyện gì nghiêm trọng xảy ra cả. Chính vì không cấp thiết nên chúng ta lại thường hay trì hoãn những thói quen tốt này, và thay vào đó là những công việc cấp thiết nhưng không quan trọng (mức 3) hoặc không cấp thiết cũng không quan trọng luôn (mức 4).

Nếu được biểu diễn lại ma trận Eisenhower thì mình sẽ vẽ một vòng tròn với mức 2 chiếm đa số phần trăm. Bởi lẽ, toàn bộ những công việc trong mục này là công việc mà mình muốn làm, mình chủ động làm được, và mang lại nhiều giá trị về mặt lâu dài cho cá nhân mình.

Nếu bạn có nhiều công việc ở mục này, bạn nên bắt đầu sử dụng một công cụ nào đó để sắp xếp và phân bổ thời gian để hoàn thành chúng.

Mức 3: Cấp thiết nhưng không quan trọng

Nguồn ảnh: Todoist.com

Cái gì đã không quan trọng thì chắc chắn không thể mang lại giá trị bền vững cho bạn. Đây là suy nghĩ của mình với những công việc nằm trong mức số 3 này.

Giống những công việc ở mức 1, các công việc ở mức số 3 thường sẽ có một khung thời gian rất rõ ràng (cấp thiết mà), và cũng thường xảy ra do yếu tố ngoại cảnh:

Bạn đang ngồi làm việc và có điện thoại
Sếp của bạn nhờ bạn chuẩn bị slide cho buổi thuyết trình ngày mai
Có một cửa hàng đang giảm giá mạnh và ngày mai hết hạn

Với những công việc này, bạn nên thử tìm ai đó có thể giúp bạn hoàn thành được công việc (nhờ đồng nghiệp chuẩn bị slide hộ, nhờ bạn mua đồ hộ), hoặc tìm cách nào đó để bạn ít phải tốn thời gian và nguồn lực vào đó nhất.

Tuy rằng những công việc cấp thiết thường đến vào lúc bất ngờ, không phải là không có cách để chúng ta né được chúng. Những công việc ở mức 3 này thường có thể đoán trước được (dựa vào hành vi hoặc môi trường xung quanh), và cũng dựa vào chính cá nhân chúng ta nữa (chúng ta có để cho chúng xảy ra hay không)

Nếu như chúng ta tự xây dựng cho mình được những quy tắc riêng, và để cho mọi người biết được những quy tắc đó, chúng ta đã giảm thiểu được việc bị làm phiền hơn rất nhiều.

Ví dụ, mình có một quy tắc là không gọi điện trong giờ làm việc, và mình nhắn với gia đình mình là chỉ gọi mình khi có việc rất khẩn cấp. Hoặc, mình luôn “block” lịch làm việc của mình vào các buổi sáng, để mọi người không đặt các buổi họp bất ngờ làm mình bị xao nhãng. Bằng cách này, mình sẽ ít khi gặp phải những trường hợp kể trên nữa.

Mức 4: Không cấp thiết, không quan trọng

Eisenhower cho rằng những công việc không cấp thiết, cũng không quan trọng thì nên bị loại bỏ. Tuy nhiên để thực sự nghĩ ra được một cái gì đó trong cuộc sống mình vừa không cấp thiết, vừa không quan trọng thì thực sự rất khó.

Cá nhân mình nghĩ rằng những thứ không cấp thiết và không quan trọng sẽ ít khi “xuất hiện” một cách chủ động, mà thường là hệ quả hoặc là thói quen mà chúng ta ít nhận thức tới. Mình cũng sẽ không gọi nó là “công việc” bởi vì… well… bạn xem ví dụ nhé:

Lướt mạng xã hội quá lâu
Mua sắm quá nhiều đồ không cần thiết
Đi ngủ quá muộn vì cày Netflix quá lâu

Đối với mình, để “tìm” ra được những việc thuộc mức độ này, mình sẽ thường ném những việc mà không thể xếp vào 1, 2 hay 3 vào đây. Tuy nhiên, khác với quan điểm của Eisenhower, mình không nghĩ rằng chúng ta nên loại bỏ hoàn toàn những thứ thuộc mức độ 4 này khỏi cuộc sống.

Lướt mạng xã hội không phải là xấu. Nó giúp chúng ta nắm bắt thông tin, theo dõi trend, và cập nhật tình hình bè bạn. Xem Netflix cũng không phải là không tốt. Nó giúp chúng ta giải trí sau những giờ làm việc căng thẳng.

Mình nghĩ rằng với những thứ như vậy, chúng ta nên có những giới hạn nhất định trong cuộc sống (ví dụ lướt mạng xã hội 15 phút/ngày). Vượt quá giới hạn này thì những thói quen này sẽ trở thành xấu và mới thực sự cần được hạn chế/loại bỏ.

3. Những điểm cần lưu ý trước khi bắt đầu phương pháp Eisenhower

Chúng ta cần biết cái gì là quan trọng

Do cốt lõi của phương pháp Eisenhower dựa trên độ quan trọng của một công việc (không tính độ cấp thiết vì cái đó gần như bạn không thể kiểm soát được), nên để áp dụng được phương pháp này, bạn cần biết điều gì là quan trọng trong cuộc sống của mình.

Sự quan trọng của một việc phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh, giá trị sống và mục tiêu của mỗi người. Cá nhân mình không thể chỉ cho bạn điều gì là quan trọng nhất, và mình càng không thể viết một bài phân tích về điều đó được (thật nhảm nhí khi cố gắng chứng minh một điều gì là quan trọng với tất cả mọi người).

Kể cả, chúng ta hãy cùng lấy ví dụ, việc tập thể dục, cũng không hề có độ quan trọng giống nhau với mỗi người. Với một vài người (như mình), tập thể dục là (hơi) quan trọng vì nó ảnh hưởng tới năng suất hằng ngày khi đi làm. Nhưng với các vận động viên, tập thể dục không những quan trọng mà còn cấp thiết, bởi họ sắp tham gia vào một cuộc thi lớn và việc rèn thể lực hằng ngày là điều bắt buộc. Mình có thể nghỉ buổi tập gym ngày hôm nay, nhưng với các vận động viên thì đó là việc không thể trì hoãn.

Với một vài người khác, đọc sách có thể rất quan trọng. Tuy nhiên, một số lại cho rằng họ học tốt hơn thông qua việc thực hành, như tham gia vào các workshop, hoặc tự mở một business của riêng mình.

Xác định mình muốn gì không phải lúc nào cũng dễ.
Nguồn ảnh: Egor Myznik trên Unsplash

Xác định những điều quan trọng với bản thân là một việc… quan trọng khi áp dụng phương pháp Eisenhower, bởi nó sẽ giúp bạn bình tĩnh và dễ dàng phân loại được công việc loại 1 và loại 3. Khi bạn nắm rõ mình muốn (làm) gì, bạn cũng sẽ đưa ra quyết định một cách triệt để và quyết liệt hơn.

Cũng giống như khi làm phát triển sản phẩm, một khi mình đã nắm rõ tầm nhìn của công ty, mình sẽ cảm thấy việc lựa chọn phát triển tính năng nào trước dễ dàng hơn rất nhiều. Đối với những khách hàng yêu cầu những tính năng mà mình biết là không khớp với tầm nhìn này, mình cũng cảm thấy thoải hơn khi giải thích và từ chối họ. Mình sẽ không phải mất nhiều thời gian để interview hay trao đổi qua lại thêm về tính năng đó nữa.

Eisenhower phù hợp với việc sắp xếp, hơn là với việc phản ứng

Sau khoảng vài tuần ứng dụng phương pháp này thì mình nhận ra rằng phương pháp Eisenhower sẽ phát huy hiệu quả cao nhất khi mình có một danh sách những việc mình cần làm.

Bên cạnh sự thật là lên kế hoạch sẽ luôn vui hơn là lúc thực hiện, thì phương pháp Eisenhower sẽ yêu cầu mình phải tập trung suy nghĩ xem một công việc có thực sự quan trọng và cấp thiết hay không. Đồng thời, khi có một công việc mới được bổ sung vào trong hàng chờ, nó sẽ thay đổi tầm quan trọng của những công việc khác, và buộc chúng ta phải suy nghĩ xem giờ thì làm cái nào trước cái nào sau (không phải cứ cái nào vào trước thì làm trước)

Mô hình First-in-first-out: Công việc nào đến trước thì xử lý trước.
Nguồn ảnh: https://amontalenti.com/2019/11/04/work-is-a-queue-of-queues

Cuộc sống của chúng ta sẽ luôn có những điều bất ngờ đến vào lúc chúng ta không kịp chuẩn bị. Nếu như chúng ta cứ phải dừng lại, suy nghĩ xem công việc đó rơi vào mục 1,2,3 hay 4, rồi mình có nên làm tiếp công việc hiện tại hay không, thì sẽ rất dễ bị phân tán tư tưởng, từ đó giảm hiệu suất làm việc.

Mình nghĩ, do đó, phương pháp Eisenhower này không nên được dùng để phân loại công việc ngay tại thời điểm nó đến, mà ở thời điểm bạn cần nó đi. Có thể đó là cuối ngày, khi mà bạn đang lên kế hoạch cho hôm sau, hoặc đầu ngày, khi mà bạn đang xem mình cần làm gì cho hôm nay.

Benjamin Franklin, người có mặt trên đồng tiền 100USD Mỹ, luôn tự hỏi mình vào mỗi buổi sáng: “Mình nên làm điều gì tốt đẹp ngày hôm nay?” và luôn giữ một cuốn nhật ký bên mình để ghi chép lại những gì mình đã làm được.

Benjamin Franklin trên tờ 100USD. Nguồn ảnh: Wikipedia.

Câu hỏi của Benjamin giúp ông nghĩ ra và sắp xếp những gì mình muốn làm, để sau đó trong ngày ông có thể tập trung vào hoàn thành những việc đó. Mình nghĩ chúng ta cũng có thể làm điều tương tự với phương pháp Eisenhower.

Vậy phương pháp Eisenhower này dành cho ai?

Nếu cuộc sống và công việc của bạn luôn thay đổi và danh sách các công việc hằng ngày của bạn luôn “đầy dần đều” thì Eisenhower sẽ là một chiếc la bàn tốt giúp bạn tái định hướng và tập trung vào điều quan trọng nhất với bản thân mình.

Dựa vào miêu tả trên thì mình thấy những người được hưởng lợi nhất từ Eisenhower sẽ là các bạn sinh viên đã, đang và sắp ra trường. Đa số các bạn sinh viên sẽ không chỉ đi học trên lớp, mà có thêm một công việc bán thời gian. Bạn nào năng động thì sẽ có thêm hoạt động câu lạc bộ, hội nhóm. Vì đây cũng là thời gian trước khi mọi người thực sự bước chân vào thị trường lao động nên nhiều bạn cũng đang rục rịch lên kế hoạch học những kiến thức mới, trau dồi bằng cấp, kỹ năng. Với tất cả những thứ kể trên thì chắc chắn todo list của một bạn sinh viên dù là ít năng động nhất cũng sẽ khá dày đặc, và luôn luôn thay đổi mỗi ngày. Đặc biệt, khi mà những gì các bạn đang chuẩn bị trong thời gian này là “quan trọng nhưng chưa cấp thiết” thì việc có một công cụ giúp các bạn loại bỏ những thứ không liên quan ra là vô cùng cần thiết để gia tăng sự tập trung.

Lịch một tháng thời mình còn là sinh viên – chưa tính công việc làm thêm.

Với những bạn đang đi làm, mình thấy Eisenhower sẽ ít cần thiết hơn, vì thông thường một dự án lớn sẽ kéo dài nhiều ngày/tuần/tháng, và công việc hằng ngày của chúng ta sẽ ít thay đổi. Ngay cả những công việc làm trực tiếp với khách hàng thì những deadline sẽ “giúp đỡ” bạn quyết được nên làm gì trước và nên làm gì sau.

Ở trong môi trường corporate thì cái gì quan trọng và cái gì không quan trọng thường khá rõ ràng (nó có liên quan đến project hiện tại của bạn không, có phải sếp bạn là người giao không…) và vì thế nên todo của bạn gần như sẽ luôn được tự động sắp xếp. Mình nghĩ rằng với các bạn đang đi làm thì chúng ta cần một công cụ để lưu lại nhanh những gì chúng ta cần làm, và công cụ quản lý thời gian hơn là công cụ để phân loại như Eisenhower.

Lời kết

Nếu bạn đang có một danh sách dài những việc cần làm, và chưa biết bắt đầu từ đâu, thì Eisenhower sẽ là một phương pháp rất phù hợp với bạn.

Với những công việc trong nhóm 1 (quan trọng, cấp thiết): Bạn nên cố gắng hoàn thành sớm, và cố gắng giảm bớt công việc ở nhóm này để tránh làm việc quá sức hoặc stress trong thời gian dài.

Với những công việc trong nhóm 2 (quan trọng, không cấp thiết): Bạn nên tập trung vào những công việc trong nhóm này. Đặt lịch, tạo thói quen, mỗi ngày dành thời gian cho nó một chút, vì đây là những công việc cần sự đầu tư mới có thể cho ra kết quả tốt được.

Với những công việc trong nhóm 3 (không quan trọng, cấp thiết): Bạn nên giảm thiểu tối đa thời gian và công sức bạn dành cho nhóm này. Nếu được, cố gắng giao/nhờ người khác làm hộ thì tốt, còn không thì mình nghĩ ra các biện pháp để lần sau nó không còn xảy ra nhiều nữa.

Với những công việc trong nhóm 4 (không quan trọng, không cấp thiết): Bạn nên đặt ra giới hạn cho các “công việc” trong nhóm này. Mình nghĩ việc giải trí, nghỉ ngơi cũng là điều cần thiết, nhưng nếu nhiều quá thì sẽ chẳng mang lại giá trị lâu dài gì.

Nguồn ảnh: Todoist.com

Tham khảo: https://tuanmon.com/phuong-phap-eisenhower-la-gi/

Màu sắc của long bào trong lịch sử Trung Quốc

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 06 Oct 2024 00:14:00 +0000

Trong suốt hàng ngàn năm lịch sử Trung Quốc, màu sắc của long bào – trang phục dành riêng cho hoàng đế – đã thay đổi theo từng triều đại và có ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.

Thời nhà Tần và Tây Hán, long bào của hoàng đế thường có màu đen. Màu đen tượng trưng cho yếu tố Thủy trong ngũ hành, phù hợp với vị trí và quan niệm phong thủy của các triều đại này. Đây cũng là màu thể hiện sự uy nghiêm, quyền lực và sự ổn định.
Thời Hán Văn Đế, màu sắc của long bào chuyển dần sang vàng. Vàng được chọn không chỉ vì yếu tố phong thủy (thuộc hành Thổ) mà còn vì đây là màu của đất, tượng trưng cho sự ổn định và thiêng liêng. Màu vàng dần trở thành biểu tượng của quyền lực hoàng gia.
Thời Tấn, Tống, Minh, hoàng đế thường mặc long bào màu đỏ, đại diện cho Hỏa, yếu tố quan trọng trong ngũ hành. Màu đỏ cũng mang ý nghĩa về sức mạnh, sự may mắn, và thịnh vượng.
Từ các triều đại sau, đặc biệt từ thời nhà Đường và nhà Thanh, màu vàng trở thành màu sắc chính thức và cấm kỵ dành riêng cho hoàng đế. Vàng được coi là biểu tượng tối cao của hoàng quyền, thể hiện mối liên kết giữa hoàng đế và trời đất. Việc mặc màu vàng trở thành đặc quyền của hoàng đế, và bất kỳ ai không thuộc hoàng gia sử dụng màu này đều bị trừng phạt nghiêm khắc.

Tóm lại, qua các thời kỳ, màu sắc của long bào đã chuyển từ đen, đỏ đến vàng, mỗi màu mang một ý nghĩa khác nhau, phù hợp với triết lý ngũ hành và quan niệm phong thủy, đồng thời phản ánh quyền lực tối cao của hoàng đế trong xã hội Trung Quốc.

Mai Hoa Dịch số

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 29 Sep 2024 03:39:00 +0000

Mai Hoa Dịch số (chữ Hán: 梅花易數) là một hình thức bói toán được xây dựng trên cơ sở triết lý Kinh Dịch với các thuyết Can Chi, âm dương, ngũ hành, bát quái kết hợp thuyết vận khí, bát quái kết hợp ngũ hành… bằng cách lập quẻ chính, hào động và quẻ biến; căn cứ vào sự vật, hiện tượng quan sát hay nghe được, đo đếm được hoặc giờ, ngày, tháng, năm xảy ra (theo âm lịch).

Nguồn gốc của Mai Hoa Dịch Số

Mai Hoa Dịch Số do Thiệu Khang Tiết (邵康節), một triết gia và nhà toán học thời nhà Tống, phát triển. Ông đã kết hợp lý thuyết Kinh Dịch với các quy luật thiên nhiên và hiện tượng xung quanh để tạo ra phương pháp này. "Mai Hoa" nghĩa là hoa mai, biểu tượng cho sự giản dị, nhưng cứng cỏi và bền bỉ, phản ánh sự tinh tế của lý thuyết này.

Nguyên lý cơ bản của Mai Hoa Dịch Số

Dựa trên Kinh Dịch

Mai Hoa Dịch Số sử dụng các quẻ dịch trong Kinh Dịch để dự đoán và phân tích các sự việc.
Kinh Dịch có 64 quẻ chính, mỗi quẻ được tạo từ sự kết hợp của 8 quái (Càn, Khôn, Khảm, Ly, Chấn, Tốn, Cấn, Đoài).
Mỗi quẻ đại diện cho một trạng thái của vũ trụ và sự vận động của tự nhiên.

Kết hợp với thiên thời, địa lợi, nhân hòa

Phương pháp này không chỉ dựa vào việc bấm quẻ mà còn xem xét các yếu tố xung quanh như thời gian, không gian, địa điểm và trạng thái của người hỏi.
Có thể dựa vào thời gian sự việc xảy ra, hay các dấu hiệu từ thiên nhiên như gió, mưa, chim chóc, hoa cỏ để xác định quẻ.

Dựa trên sự ngẫu nhiên và ứng biến

Một trong những điểm đặc biệt của Mai Hoa Dịch Số là khả năng dự đoán dựa trên những yếu tố ngẫu nhiên xảy ra trong cuộc sống hàng ngày, chẳng hạn như thời điểm một sự việc bất ngờ xảy ra hoặc trạng thái của một vật thể nào đó (ví dụ: một cành cây, một cơn gió).
Chính sự ngẫu nhiên và khả năng ứng biến là yếu tố quan trọng trong phương pháp này, cho thấy rằng mọi thứ trong vũ trụ đều có mối quan hệ với nhau.

Cách thực hiện Mai Hoa Dịch Số

Xác định thời gian và hoàn cảnh: Người dự đoán sẽ dựa vào một sự kiện hoặc tình huống bất ngờ để khởi đầu bấm quẻ. Ví dụ, bạn có thể lấy thời gian, vị trí và tình trạng tâm lý của mình khi nghĩ đến câu hỏi cần dự đoán.
Lập quẻ:Từ những yếu tố ngẫu nhiên như giờ phút xảy ra sự việc, tính toán thành quẻ dịch theo các quy tắc của Kinh Dịch.

Dựa vào các yếu tố can chi, ngũ hành, và bát quái, người dự đoán sẽ tạo ra một quẻ dịch từ đó giải mã ý nghĩa.

Giải quẻ: Sau khi quẻ được lập, người dự đoán phân tích ý nghĩa của quẻ và các yếu tố tương quan như âm dương, ngũ hành tương sinh tương khắc để dự đoán tương lai hoặc giải quyết vấn đề.

Ứng dụng của Mai Hoa Dịch Số

Dự đoán tương lai: Mai Hoa Dịch Số thường được dùng để dự đoán kết quả của một sự việc, tình hình tài chính, công việc, sức khỏe, tình cảm...
Giải đáp các tình huống khó khăn: Người ta có thể hỏi về hướng đi đúng đắn trong những tình huống phức tạp hoặc những lựa chọn quan trọng.
Phân tích vận mệnh: Phương pháp này cũng có thể được sử dụng để phân tích vận mệnh của một người, dựa trên thời gian và các yếu tố xung quanh cuộc đời họ.

So sánh với các phương pháp khác

Mai Hoa Dịch Số dựa nhiều vào sự ngẫu nhiên và tình huống thực tế, khác với các phương pháp dự đoán khác như Tứ Trụ hay Tử Vi vốn yêu cầu thông tin chính xác về ngày, giờ sinh.
Phương pháp này được cho là linh hoạt, ứng biến và nhanh chóng hơn, nhưng cũng cần người sử dụng phải có kiến thức sâu rộng về Kinh Dịch để hiểu đúng quẻ.

37 loại ngụy biện và các ví dụ dễ hiểu

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 27 Sep 2024 00:43:00 +0000

Ngụy biện là cách nói chuyện hay lý luận nghe có vẻ đúng nhưng thực chất là sai, nhằm mục đích thuyết phục người khác tin vào điều không đúng. Để dễ hiểu, ngụy biện giống như khi ai đó dùng mẹo hoặc cách nói lắt léo để làm người khác tưởng lầm, thay vì giải thích bằng lý do hợp lý.

Hôm rồi mình tình cờ đọc được bài về 37 loại nguỵ biện, thấy hay nên copy về chia sẻ với anh em.

1. Ngụy biện Công kích Cá nhân - Ad hominem
*“*Ngụy biện Công kích Cá nhân là một loại ngụy biện trong tranh luận, trong đó người đưa ra lý luận tấn công vào cá nhân của đối phương thay vì phản biện hoặc chỉ ra lỗi sai trong lập luận của họ. Cụ thể, thay vì tập trung vào luận điểm hoặc ý kiến mà đối phương đưa ra, người sử dụng ad hominem chuyển hướng tranh luận bằng cách chỉ trích tính cách, động cơ hoặc phẩm chất cá nhân của người đối thoại.”

→ Ví dụ: Lâm và Cường đang tranh luận về một chủ đề kinh tế. Khi đuối lý thì Cường quay ra nói rằng Lâm không đủ tư cách nói chuyện kinh tế vì Lâm không có bằng đại học ngành kinh tế.

→ Ví dụ: Lâm và Cường bàn luận chuyện chính trị, do có quan điểm khác nhau mà Trường chửi bới, lăng mạ cá nhân Lâm thay vì đi sâu bàn luận quan điểm chính trị một cách văn minh.

→ Trong thực tế, đây là một loại ngụy biện tranh luận thường gặp nhất, từ ngoài đời cho đến trong môi trường mạng xã hội. Rất phổ biến nhưng cũng là loại ngụy biện thể hiện tư duy thấp kém nhất, vì người sử dụng loại ngụy biện này không thể phân tích và chứng minh được tính đúng sai trong luận điểm của mình; mà thay vào đó dựa vào chửi bới, thóa mạ để tấn công người khác. Điều đáng buồn là ngụy biện này đôi khi được nhiều người dùng một cách có tổ chức, có chủ ý, dựa vào số đông, đặc biệt là trên mạng xã hội để chấm dứt các quan điểm tranh luận văn minh bằng thủ đoạn chửi bới nhằm gây bức bối, khó chịu.

2. Ngụy biện Đánh trống lảng – Red herring
“Ngụy biện Đánh trống lảng là một loại ngụy biện trong tranh luận, trong đó người tham gia tranh luận cố tình đưa ra một vấn đề hoặc thông tin không liên quan nhằm đánh lạc hướng cuộc thảo luận khỏi chủ đề chính. Mục đích của việc này là làm sao nhãng đối phương hoặc người nghe, khiến họ tập trung vào một điều gì đó không liên quan thay vì giải quyết vấn đề thực sự.”

→ Ví dụ: Lâm và Cường đang tranh luận về việc liệu nhà máy xả thải ra môi trường biển khiến ô nhiễm là đúng hay sai, thì Cường lại cho rằng làm nhà máy là để tạo công ăn việc làm cho người dân → Việc tạo công ăn việc làm chỉ để mục đích đánh trống lảng, không liên quan gì đến tính đúng sai của hành động xả thải gây ô nhiễm.

3. Ngụy biện Xuyên tạc – Straw man
“Ngụy biện Xuyên tạc là một loại ngụy biện xảy ra khi ai đó cố tình bóp méo, làm đơn giản hóa hoặc xuyên tạc lập luận của đối phương để dễ dàng tấn công hơn. Thay vì đối mặt với lập luận thực sự, người sử dụng ngụy biện này tạo ra một "straw man" – một phiên bản yếu ớt và sai lệch của lập luận – để phản bác, khiến cho lập luận thực sự của đối phương trở nên dễ bị bác bỏ hơn.”

→ Ví dụ: Lâm và Cường bàn luận về việc quản lý sử dụng súng tại Hoa Kỳ. Trong khi Lâm cho rằng nên điều chỉnh luật quản lý súng để tăng cường an ninh trật tự thì Cường lại cho rằng cấm sở hữu súng và tước quyền tự vệ của mọi người là phi pháp → Cường đã xuyên tạc lập luận của Lâm vì Lâm chưa bao giờ nói nên cấm sở hữu súng mà chỉ bàn luận về điều chỉnh quản lý.

4. Ngụy biện Lập lờ - Equivocation
*“*Ngụy biện Lập lờ là một loại ngụy biện trong tranh luận xảy ra khi một từ hoặc cụm từ được sử dụng với nhiều nghĩa khác nhau trong cùng một lập luận, dẫn đến sự nhầm lẫn hoặc sai lầm trong suy luận. Thủ thuật này thường dựa trên việc chơi chữ hoặc mập mờ nghĩa của từ để tạo ra một kết luận không hợp lý.”

→ Ví dụ: Lâm và Cường tranh luận về việc người dân phản đối thu phí tại các trạm BOT giao thông trên đường quốc lộ. Cường cho rằng các trạm BOT thu “giá” chứ không thu “phí” nên không có gì vi phạm ở đây cả → Cường sử dụng biện pháp chơi chữ để lập lờ tính đúng sai trong tranh luận.

→ Ví dụ: Lâm và Cường vì xích mích mà xảy ra đánh nhau. Lâm tố cáo Cường đánh mình, nhưng Cường nói rằng chỉ “giơ chân hơi cao, gạt tay trúng má” tình cờ vào người Lâm chứ không đánh → Cường đang sử dụng sự lập lờ câu chữ để chối bỏ việc đánh Lâm.

5. Ngụy biện Phóng đại – Slippery slope
*“*Ngụy biện Phóng đại là một loại ngụy biện xảy ra khi ai đó cho rằng một hành động nhỏ hoặc sự kiện ban đầu sẽ dẫn đến một chuỗi các hậu quả tiêu cực hoặc nghiêm trọng mà không có bằng chứng hoặc lý do hợp lý để tin rằng những kết quả đó thực sự sẽ xảy ra. Trong kiểu lập luận này, người ta cho rằng khi một sự việc nhỏ xảy ra, nó sẽ "trượt dốc" một cách không kiểm soát và dẫn đến những tình huống cực đoan hơn.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng nếu như không cấm hoàn toàn xe máy trong thành phố, thì trong vòng 05 năm nữa đường phố sẽ tắc không thể đi nổi → Lâm đang sử dụng ngụy biện phóng đại, vì không có bất kì bằng chứng nào cho thấy xe máy là nguyên nhân chính dẫn đến tắc đường hay cấm xe máy thì sẽ hết tắc đường.

→ Một dạng ngụy biện thường gặp, nhất là ở những kẻ có thói quen phóng đại sự việc, hòng đánh vào cảm giác sợ hãi, thổi phồng hậu quả của một sự việc để người khác phải thấy sợ mà nghe theo ý mình.

6. Ngụy biện Đánh đồng Vội vã – Hasty Generalization
“Ngụy biện Đánh đồng Vội vã là một loại ngụy biện xảy ra khi ai đó đưa ra kết luận tổng quát dựa trên một mẫu dữ liệu không đủ lớn hoặc không có tính đại diện. Ngụy biện này xuất phát từ việc đưa ra kết luận chung từ một số ít ví dụ hoặc từ những trường hợp ngoại lệ, mà không có đủ bằng chứng để ủng hộ cho kết luận đó.”

→ Ví dụ: Lâm đã gặp một vài người có quê ở tỉnh X có cách sống rất khó chịu, cho nên Lâm kết luận rằng tất cả những người ở tỉnh X đều có cách sống khó chịu → Lâm đang đánh đồng dân số cả một vùng lãnh thổ sẽ giống như một vài cá nhân đến từ lãnh thổ đó, trong khi chưa có chứng cứ gì để kết luận như vậy

→ Cần chú ý rằng luận điểm này chỉ được coi là ngụy biện khi có tính chất “vội vã” và “không đủ dữ liệu”. Nếu như có dữ liệu đủ lớn và liên tục, như ví dụ trên nếu Lâm đã gặp rất nhiều người đến từ tỉnh X mà ai cũng có thói quen xấu, thì việc Lâm kết luận rằng tỉnh X có văn hóa xấu là có cơ sở.

7. Ngụy biện Thẩm quyền – Appeal to authority
*“*Ngụy biện Thẩm quyền là một loại ngụy biện trong đó người tranh luận sử dụng ý kiến của một cá nhân có thẩm quyền hoặc có uy tín để hỗ trợ cho một lập luận, mà không xem xét đến tính chính xác hoặc lý lẽ thực sự của vấn đề. Điều này xảy ra khi người ta dựa vào uy tín hoặc địa vị của một người để chứng minh một điều gì đó là đúng, mà không đánh giá lập luận hoặc bằng chứng liên quan.”

→ Ví dụ: Lâm nghe Thủ tướng Cường đã nói rằng việc mất điện xảy ra vì người dân sử dụng điện quá nhiều và vô ý thức, cho nên lỗi thuộc về người dân → Lâm đang ngụy biện khi cho rằng cứ là người ở vị trí quyền lực như Thủ tướng Cường nói gì cũng sẽ là đúng, trong khi bỏ qua khả năng rằng việc mất điện không phải do lỗi người dân mà có thể là do sản lượng điện không đủ đáp ứng nhu cầu.

→ Ở một xã hội trọng bằng cấp và chức danh, ngụy biện kiểu như thế này xảy ra thường xuyên và liên tục. Nhiều người mặc định các chính trị gia, các giáo sư hay cơ quan truyền thông nói điều gì cũng là đúng mà không xem xét, phân tích kĩ lưỡng lời nói của họ.

8. Ngụy biện Song đề sai – False dilemma
*“*Ngụy biện Song đề sai là một loại ngụy biện xảy ra khi ai đó trình bày một tình huống chỉ có hai lựa chọn hoặc kết quả khả thi, trong khi thực tế có thể có nhiều lựa chọn hoặc khả năng khác. Điều này tạo ra cảm giác rằng chỉ có hai suy luận đối lập, và người nghe buộc phải chọn một trong hai, mặc dù các lựa chọn này không nhất thiết phải là duy nhất hoặc đúng.”

→ Ví dụ: Lâm và Cường tranh luận về cuộc bầu cử chính trị sắp tới. Cường cho rằng nếu Lâm không bầu cho Đảng Cộng hòa thì nghĩa là Lâm không yêu nước → Cường đang sử dụng ngụy biện mà chỉ có hai song đề cực đoan để ép Lâm phải đồng ý theo ý mình, trong khi thực tế không hề có chuyện không ủng hộ một đảng phái chính trị lại đồng nghĩa với việc không yêu nước.

→ Ví dụ: Lâm cần tiền nên hỏi vay Cường, Cường không đồng ý vì Lâm có thói quen không trả nợ. Lâm nói rằng nếu Cường không cho mình vay thì Cường không thực sự coi mình là bạn.

→ Đây là một dạng ngụy biện phổ biến, thường gặp ở những kẻ có thói quen thao túng tâm lý người khác, ép người khác phải làm theo ý họ bằng cách tấn công vào sự khó xử lẫn cảm giác tội lỗi của người đối diện.

9. Ngụy biện Đám đông – Bandwagon
*“*Ngụy biện Đám đông là một loại ngụy biện trong đó người ta cho rằng một điều gì đó là đúng hoặc tốt chỉ vì nhiều người khác cũng tin hoặc làm như vậy. Nói cách khác, lập luận dựa trên việc theo đuổi số đông, thay vì dựa trên bằng chứng, lý luận hoặc phân tích hợp lý.”

→ Ví dụ: Lâm vượt đèn đỏ và bị cảnh sát giao thông giữ lại. Lâm cho rằng tại lúc đó ai cũng vượt đèn đỏ nên Lâm nghĩ mình cũng được làm như vậy → Việc vượt đèn đỏ là trái pháp luật rõ ràng nhưng Lâm đang sử dụng ngụy biện đám đông để tự bào chữa cho mình.

→ Ví dụ: Cường đi chơi Tết cũng gia đình và mặc một bộ áo màu trắng. Mẹ của Cường không vừa mắt nên nói rằng “chẳng ai đi Tết lại mặc áo màu trắng như mày” → Mẹ của Cường sử dụng ngụy biện đám đông vì thấy rằng ít người mặc màu trắng nên việc con mình chọn màu trắng là sai.

→ Trong một xã hội có văn hóa bầy đàn, ngụy biện đám đông xuất hiện ở khắp mọi nơi khi ai cũng tự cho mình quyền được ép người khác phải có hành vi, quan điểm phù hợp với số đông mà bất chấp tính đúng sai. Điều nguy hiểm ở chỗ, đám đông thường rất dễ bị dắt mũi và khi sai thường gây ra hậu quả rất nghiêm trọng.

10. Ngụy biện Thiếu sót – Appeal to ignorance
*“*Ngụy biện Thiếu sót là một loại ngụy biện xảy ra khi một người lập luận rằng một điều gì đó phải đúng chỉ vì nó chưa được chứng minh là sai, hoặc ngược lại. Nói cách khác, ngụy biện này dựa vào sự thiếu thông tin hoặc sự không biết để khẳng định một quan điểm.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng vì chưa có ai chứng minh được người ngoài hành tinh không tồn tại nên chắc chắn là người ngoài hành tinh phải tồn tại → Lâm đang ngụy biện vì việc không chứng minh được mệnh đề này không dẫn đến việc chứng minh được mệnh đề trái ngược.

11. Ngụy biện Quanh co – Circular argument
*“*Ngụy biện Quanh co là một loại ngụy biện trong đó một lập luận được hỗ trợ bằng cách sử dụng chính kết luận của nó như một phần trong lý lẽ. Nói cách khác, lập luận không cung cấp bất kỳ bằng chứng mới nào và chỉ lặp lại chính nó để chứng minh. Điều này dẫn đến một vòng tròn logic mà không đi đến đâu cả.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng Cường sẽ trở thành một Thủ tướng tốt vì ông ta là một người đàn ông tốt → Lâm đang ngụy biện quanh co vì việc Cường là người tốt chẳng đặt ra thêm chứng cứ, thành tích nào cho thấy Cường sẽ trở thành một vị Thủ tướng tốt cả.

12. Ngụy biện Gồng lỗ - Sunk cost fallacy
“Ngụy biện Gồng lỗ là một loại ngụy biện mà người ta tiếp tục đầu tư thời gian, tiền bạc hoặc nỗ lực vào một dự án, quyết định hoặc mối quan hệ, chỉ vì họ đã đầu tư rất nhiều vào đó trước đó, mặc dù không còn lợi ích thực tế nào từ việc tiếp tục nữa.”

→ Ví dụ: Lâm là Chủ tịch của một công ty sản xuất xe điện, mặc dù xe điện của Lâm sản xuất ra không cạnh tranh được và doanh thu rất kém, nhưng Lâm cho rằng vì mình đã đầu tư 10 tỉ đô la vào công ty nên không thể từ bỏ → Lâm đang sử dụng ngụy biện gồng lỗ, vì cho rằng đã chót dồn quá nhiều tiền nên không thể bỏ, trong khi thực tế cho thấy việc từ bỏ là cần thiết.

→ Đây là một ngụy biện nguy hiểm trong cả tranh luận lẫn tư duy, nhất là trong bối cảnh đầu tư và kinh tế. Đặc biệt nguy hiểm khi áp dụng vào trong suy nghĩ, có thể khiến con người đưa ra quyết định sai lầm vì cảm tính nuối tiếc thay vì dũng cảm nhận sai và từ bỏ quyết định sai lầm.

13. Ngụy biện Thương hại – Appeal to pity
*“*Ngụy biện Thương hại là một loại ngụy biện trong đó người tranh luận sử dụng cảm xúc thương hại để thuyết phục người khác chấp nhận một lập luận, thay vì cung cấp lý lẽ hay bằng chứng hợp lý. Mục tiêu là khơi dậy sự đồng cảm từ người nghe để họ cảm thấy bị thúc ép phải đồng ý với quan điểm của mình.”

→ Ví dụ: Lâm đi thi chương trình ca hát, mặc dù phần thi hát của Lâm được đánh giá là kém nhưng Lâm cho rằng ban giám khảo nên cho Lâm đi tiếp vào vòng sau vì Lâm có hoàn cảnh rất đáng thương, mồ côi cha mẹ, phải nuôi em nhỏ, làm việc tay chân → Lâm đang sử dụng ngụy biện để đánh vào lòng thương hại của người khác thay vì thuyết phục họ bằng chính năng lực của mình.

→ Đây là ngụy biện của những kẻ thao túng tâm lý, rất phổ biến ở những người có thói quen thích đóng vai nạn nhân, kể lể hoàn cảnh để đánh vào sự thương hại của người khác, hòng lôi kéo và thuyết phục họ làm theo ý mình.

14. Ngụy biện Nhân quả - Causal fallacy
“Ngụy biện Nhân quả là một loại ngụy biện xảy ra khi người ta đưa ra kết luận sai lầm về mối quan hệ nguyên nhân và kết quả. Điều này thường xảy ra khi một sự kiện được cho là nguyên nhân của một sự kiện khác mà không có bằng chứng rõ ràng, hoặc khi người ta giả định rằng vì hai sự kiện xảy ra đồng thời, nên một sự kiện là nguyên nhân của sự kiện kia.”

→ Ví dụ: Lâm thấy rằng cứ khi trời nắng là hàng bún riêu gần nhà trở nên đông khách, nên Lâm kết luận rằng trời nắng khiến người ta thèm bún riêu → Lâm đang ngụy biện cho rằng khi hai sự việc hiện tượng không có liên quan gì nhau, có thể chỉ là trùng hợp mà mặc nhiên cho rằng có mối quan hệ nhân quả.
→ Ví dụ: Lâm cho rằng sự gia tăng tội phạm ở trẻ vị thành niên là do sự phổ biến của trò chơi điện tử → Lâm đang ngụy biện nhân quả khi đơn giản hóa một sự việc phức tạp là gia tăng tội phạm ở trẻ vị thành niên là do một nguyên nhân mơ hồ là trò chơi điện tử.

15. Ngụy biện Đạo đức giả - Appeal to hypocrisy
*“*Ngụy biện Đạo đức giả là một loại ngụy biện xảy ra khi một người bác bỏ lập luận của đối phương bằng cách chỉ trích họ về hành vi hoặc quan điểm của chính họ, thay vì phản biện nội dung của lập luận. Điều này được thực hiện với mục đích làm cho đối phương mất uy tín mà không thực sự giải quyết vấn đề đang được bàn luận.”

→ Ví dụ: Lâm chỉ trích Cường thực hiện công việc được giao không đúng nội dung dẫn đến công việc chung của cả nhóm bị trễ. Cường đáp trả rằng tuần trước Lâm là người đi làm muộn khiến cả nhóm phải chờ đợi → Cường đang sử dụng ngụy biện đạo đức giả để đối đáp Lâm trong khi bỏ qua sự thật rằng Cường đang là người làm sai việc được giao.

→ Giống như Ngụy biện Công kích cá nhân, những kiểu tranh luận như thế này chỉ biến thành những trận cãi nhau vô nghĩa mà không đi được đến kết luận tích cực. Thay vì phân tích đúng sai để cùng tiến bộ, những ngụy biện dạng này gây ra bất hòa, bất ổn và kéo tụt sự phát triển của tập thể và xã hội.

16. Ngụy biện Trung dung – Argument to moderation
*“*Ngụy biện Trung dung là một loại ngụy biện xảy ra khi người ta giả định rằng giải pháp hoặc quan điểm đúng phải nằm ở giữa hai cực đối lập trong một cuộc tranh luận. Điều này có nghĩa là nếu có hai lập trường cực đoan, người ta cho rằng lập trường trung gian là đúng, mà không xem xét đến tính hợp lý hay bằng chứng của từng bên.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng khai thác toàn bộ quặng than X sẽ ảnh hưởng đến môi trường sống của các hộ dân xung quanh, trong khi Cường cho rằng nếu không khai thác sẽ lãng phí tài nguyên kinh tế. Cả hai đi đến quyết định rằng chỉ nên khai thác một nửa trữ lượng của quặng X → Cả Lâm và Cường đều đang bị vấp phải ngụy biện khi cho rằng biện pháp ở giữa (khai thác một nửa) là biện pháp tốt nhất, trong khi chưa đi đến kết luận thực sự rằng khai thác hay không khai thác quặng than X mới là điều tốt nhất cho xã hội.

17. Ngụy biện Tổng hợp – Composition fallacy
*“*Ngụy biện Tổng hợp là một loại ngụy biện xảy ra khi người ta cho rằng một đặc điểm của các phần tử trong một tập hợp cũng áp dụng cho toàn bộ tập hợp đó. Nói cách khác, điều này có nghĩa là rút ra kết luận về toàn bộ dựa trên các đặc điểm của các phần tử riêng lẻ.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng các cầu thủ của đội bóng ManU đều là các cầu thủ xuất sắc, nên đội bóng ManU chắc chắn phải là một đội bóng xuất sắc → Lâm đang vấp phải ngụy biện tổng hợp khi cho rằng tính chất của phần tử nhỏ sẽ tạo thành tính chất của tập hợp lớn là cả đội bóng, trong khi bỏ qua các yếu tố khác ngoài năng lực cá nhân như sự phối hợp, sự ăn ý, khả năng làm việc đồng đội, tính đoàn kết, chiến thuật của huấn luyện viên.... cũng là những yếu tố cần phải xét đến khi đánh giá đội bóng có xuất sắc hay không.

18. Ngụy biện Đánh đồng – False equivalent
*“*Ngụy biện Đánh đồng là một loại ngụy biện xảy ra khi hai điều, hai tình huống hoặc hai lập luận được cho là tương đương hoặc giống nhau một cách không chính xác, trong khi thực tế chúng có sự khác biệt quan trọng về bối cảnh, mức độ hoặc tính chất.”

→ Ví dụ: Lâm hút thuốc trong nhà hàng và bị bảo vệ nhà hàng mời ra ngoài, Lâm cho rằng cấm hút thuốc là xâm phạm đến quyền tự do đời sống của Lâm → Lâm ngụy biện đánh đồng khi lờ đi việc hút thuốc gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng, đồng thời cũng không ai cấm Lâm hút thuốc mà chỉ yêu cầu hút đúng nơi đúng chỗ.

19. Ngụy biện Sử học – Historian fallacy
*“*Ngụy biện Sử học là một loại ngụy biện xảy ra khi người ta đánh giá các quyết định hoặc hành động trong quá khứ dựa trên thông tin và quan điểm hiện tại, mà không xem xét bối cảnh lịch sử và những hiểu biết, niềm tin hay tình huống cụ thể của thời điểm đó.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng việc thời phong kiến đặt ra quy định cấm quan hệ trước hôn nhân là rất sai lầm và áp bức → Lâm đang nhìn về quá khứ dưới con mắt bối cảnh hiện đại rất khác, bỏ qua yếu tố là sự phát triển của của khoa học như các biện pháp phòng ngừa thai sản, xét nghiệm ADN đã giúp cho việc quan hệ trước hôn nhân đỡ tránh khỏi các hậu quả rắc rối hơn nhiều so với ngày xưa.

→ Phổ biến hơn bạn tưởng, việc tranh luận văn minh sẽ viện dẫn đến rất nhiều sự kiện trong quá khứ để phân tích, đối với những người làm trong ngành luật là những bộ luật cũ, tính hồi tố, án lệ và tiền lệ.

20. Ngụy biện Đánh lạc hướng – Kettle logic
*“*Ngụy biện Đánh lạc hướng là một loại ngụy biện xảy ra khi một người đưa ra nhiều lập luận mâu thuẫn với nhau để bảo vệ một quan điểm hoặc một tuyên bố, mà không nhận ra rằng các lập luận này không thể đồng thời đúng. Thường thì những lập luận này được sử dụng để tránh việc chấp nhận trách nhiệm hoặc để biện minh cho một hành động hoặc quyết định.”

→ Ví dụ: Lâm đi làm muộn và bị giám đốc Cường khiển trách. Ngay lập tức, Lâm đưa ra hàng loạt lý do như xe Lâm đột nhiên hỏng, đường cũng rất tắc, lại còn trời mưa, làm việc muộn mất ngủ và Lâm cũng đã báo trước trên đường đi cho Cường rồi, thậm chí Lâm cũng đang có ý định nghỉ việc → Lâm đang ngụy biện bằng cách đưa ra hàng loạt lý do để bào chữa cho việc đi làm muộn, mặc dù những lý do đó có thể không liên quan, mâu thuẫn nhau hoặc là có thể tránh được.

21. Ngụy biện Trò chơi – Ludic fallacy
*“*Ngụy biện Trò chơi là một loại ngụy biện xảy ra khi người ta áp dụng các nguyên tắc hoặc quy tắc từ các trò chơi đơn giản, có cấu trúc chặt chẽ vào các tình huống phức tạp và không chắc chắn trong thế giới thực. Nguyên tắc của ngụy biện này là giả định rằng thế giới thực hoạt động theo cùng một cách mà các trò chơi có quy tắc cụ thể hoạt động, mà không xem xét đến các yếu tố ngẫu nhiên và phức tạp hơn.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng dự đoán giá cổ phiếu công ty X của mình là tuyệt đối chính xác sau khi áp dụng các nguyên tắc xác suất, toán học, phân tích kinh tế, báo cáo tài chính, biểu đồ tương quan... → Lâm không tính đến các yếu tố ngẫu nhiên, bất khả kháng trên thực tế mà toán học không thể dự báo (ví dụ như thiên tai) hay hành vi lừa đảo được che giấu... cũng có thể ảnh hưởng đến giá cổ phiếu công ty X.

22. Ngụy biện Thay đổi Mục đích – Moving the goal post
*“*Ngụy biện Thay đổi Mục đích là một loại ngụy biện xảy ra khi một người thay đổi tiêu chí hoặc yêu cầu để đánh giá một lập luận hoặc một tình huống, sau khi các yêu cầu ban đầu đã được đáp ứng. Điều này thường được sử dụng để từ chối thừa nhận rằng một lập luận đã được chứng minh hoặc một yêu cầu đã được đáp ứng, bằng cách tạo ra các tiêu chuẩn mới hoặc khó khăn hơn. Nguyên tắc của ngụy biện này là tạo ra sự không công bằng trong cuộc tranh luận, vì người đối diện không có cơ hội để đáp ứng các yêu cầu mới mà không có sự chuẩn bị.”

→ Ví dụ: Lâm được yêu cầu soạn thảo tờ khai thuế đúng theo quy định pháp luật. Lâm sau khi giải trình với cả nhóm và đã đáp ứng được mọi yêu cầu cần phải có của một tờ khai thuế thì giám đốc Cường đột ngột nói rằng chưa hài lòng vì tờ khai thuế này chưa được nộp và chưa được cơ quan thuế chấp thuận trên thực tế → Giám đốc Cường đang sử dụng ngụy biện, tự đặt ra một mục đích và yêu cầu mới cho Lâm trong khi Lâm không hề có sự chuẩn bị để hạ thấp công sức và lập luận của Lâm.

→ Một ngụy biện rất phổ biến trong môi trường công sở, đặc biệt là của cấp trên đối với cấp dưới khi liên tục thay đổi yêu cầu khiến nhân viên không thể nào đáp ứng kịp. Điều này gây ra ức chế cho cấp dưới, khiến họ có cảm giác không được công nhận và thấy rằng môi trường làm việc không chuyên nghiệp, thiếu tác phong, thiếu rõ ràng.

23. Ngụy biện Hoàn hảo – Nirvana fallacy
*“*Ngụy biện Hoàn hảo là một loại ngụy biện xảy ra khi người ta chỉ trích một giải pháp hoặc lựa chọn vì nó không hoàn hảo, so với một trạng thái lý tưởng hoặc hoàn hảo mà không xem xét rằng giải pháp đó vẫn có thể mang lại lợi ích thực tiễn. Nguyên tắc của ngụy biện này là giả định rằng nếu một giải pháp không đạt đến mức hoàn hảo, thì nó hoàn toàn không đáng để xem xét. Nguy hiểm của ngụy biện này là nó có thể dẫn đến sự từ chối các giải pháp khả thi chỉ vì chúng không hoàn hảo, điều này có thể cản trở tiến bộ và cải cách.”

→ Ví dụ: Tỉnh X đang bị ngập lụt và thiệt hại rất nặng. Chủ tịch Lâm đề nghị kêu gọi tiến hành quyên góp trên toàn quốc để giúp tỉnh X khắc phục thì Bộ trưởng Cường cho rằng có quyên góp thì cũng không đủ để khắc phục hết được. → Bộ trưởng Cường vấp phải lỗi ngụy biện hoàn hảo khi cho rằng một biện pháp không nên được áp dụng vì nó không triệt để hay hoàn hảo; mà bỏ qua hiện thực rằng có thể không có biện pháp nào hoàn hảo cả mà chỉ có biện pháp tốt nhất khả thi và khắc phục tốt nhất trong năng lực có thể.

24. Ngụy biện Khẳng định – Proof by assertion
*“*Ngụy biện Khẳng định là một loại ngụy biện xảy ra khi một người khẳng định một tuyên bố nhiều lần mà không cung cấp bằng chứng hay lý do hợp lý, với hy vọng rằng sự lặp lại sẽ làm cho tuyên bố đó trở nên đúng hoặc chấp nhận được. Nguyên tắc của ngụy biện này là cho rằng việc khẳng định một điều gì đó một cách liên tục sẽ tự động xác nhận tính đúng đắn của nó, mặc dù không có sự hỗ trợ từ bằng chứng hay lập luận logic. Nguy hiểm của ngụy biện này là nó có thể tạo ra sự tin tưởng hoặc đồng thuận chỉ dựa trên sự lặp lại, thay vì dựa vào logic hoặc sự thật.”

→ Ví dụ: Lâm và phụ huynh xảy ra tranh cãi về việc nên học trường đại học nào, Lâm muốn học thanh nhạc trong khi phụ huynh muốn Lâm học ngành y. Bố của Lâm hét lên rằng “lời tao nói lúc nào cũng đúng, mày đừng có cãi.” → Bố của Lâm thất bại trong việc đưa ra lập luận và chứng cứ để thuyết phục Lâm nên chỉ còn cách sử dụng ngụy biện khẳng định một cách phi lý để lấn át.

→ Bộ trưởng Bộ Tuyên giáo của Đức Quốc xã là Joseph Goebbels có câu nói nổi tiếng: “Một lời nói dối lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ thành chân lý”. Đây là minh chứng rõ nét của Ngụy biện Khẳng định.

25. Ngụy biện Tâm lý – Psychologist’s fallacy
*“*Ngụy biện Tâm lý là một loại ngụy biện xảy ra khi một người giả định rằng họ có thể hiểu hoặc giải thích tâm trạng, động cơ hoặc hành vi của người khác chỉ dựa trên cảm nhận hoặc kinh nghiệm cá nhân của mình, mà không xem xét đến bối cảnh hoặc trải nghiệm cụ thể của người đó. Điều này thường dẫn đến việc áp đặt các giả định sai lầm hoặc không chính xác về người khác. Nguyên tắc của ngụy biện này là nhầm lẫn giữa hiểu biết cá nhân và sự hiểu biết về người khác, điều này có thể dẫn đến những đánh giá không công bằng hoặc không chính xác.”

→ Ví dụ: Lâm bị cảnh sát bắt vì bạo hành con trai của mình. Cường là bạn thân của Lâm, nói với cảnh sát rằng Cường hiểu tâm trạng của Lâm vì nếu con hư thì cũng sẽ làm tương tự. → Cường đang vấp phải ngụy biện tâm lý khi cho rằng mình hiểu tâm lý lẫn hành động của Lâm, mà bỏ qua khả năng rằng có thể Lâm đánh đập con cái không vì lý do gì, vì say rượu, bực tức, trút giận... chứ không hẳn là vì có đứa con hư.

26. Ngụy biện Tai nạn – Accident fallacy
*“*Ngụy biện Tai nạn là một loại ngụy biện xảy ra khi một quy tắc hoặc nguyên tắc chung được áp dụng một cách không hợp lý vào một trường hợp cụ thể mà không xem xét các yếu tố đặc thù có thể làm cho trường hợp đó trở nên ngoại lệ. Nói cách khác, người ta áp dụng một quy tắc tổng quát vào một tình huống cụ thể mà không nhận ra rằng có thể có những lý do hoặc hoàn cảnh khác mà quy tắc đó không phù hợp. Nguyên tắc của ngụy biện này là nhầm lẫn giữa quy tắc chung và những ngoại lệ cụ thể, dẫn đến sự hiểu lầm hoặc kết luận sai lầm.”

→ Ví dụ: Lâm tuyên bố rằng hành vi giết người là sai trong mọi trường hợp → Lâm phạm lỗi ngụy biện khi không tính đến trường hợp giết người khi thi hành án tử, khi tự vệ, khi chiến tranh, khi ngăn chặn một kẻ khủng bố.... tuy đều là hành vi giết người nhưng không được coi là phạm tội hay sai trái.

27. Ngụy biện Chọn lọc – Cherry picking
*“*Ngụy biện Chọn lọc là một loại ngụy biện xảy ra khi một người chọn ra những bằng chứng hoặc ví dụ cụ thể để ủng hộ lập luận của mình, trong khi bỏ qua hoặc không xem xét các bằng chứng khác có thể mâu thuẫn hoặc không ủng hộ cho lập luận đó. Nói cách khác, người ta chỉ lấy những "quả anh đào" tốt nhất mà không nhìn vào bức tranh tổng thể. Nguyên tắc của ngụy biện này là tạo ra sự hiểu lầm hoặc thiên lệch bằng cách chỉ trình bày một phần của sự thật.”

→ Ví dụ: Lâm và Cường rủ nhau đi ăn lẩu tại nhà hàng X, Lâm thấy trong số 100 reviews có 15 reviews chê nhà hàng X bán lẩu không ngon nên khuyên Cường đi cho khác ăn → Lâm vấp lỗi ngụy biện khi chỉ nhặt nhạnh ra 15 reviews xấu để phân tích mà bỏ qua 85 reviews còn lại có thể khen nhà hàng X.

28. Ngụy biện So sánh sai – False analogy
*“*Ngụy biện So sánh sai là một loại ngụy biện xảy ra khi một người so sánh hai sự vật hoặc tình huống mà không có đủ điểm tương đồng hoặc sự tương thích để lập luận. Nói cách khác, lập luận dựa trên một phép so sánh không chính xác hoặc không hợp lý, dẫn đến những kết luận sai lầm. Nguyên tắc của ngụy biện này là cho rằng vì hai điều gì đó có một vài điểm giống nhau, chúng cũng sẽ có nhiều điểm giống nhau khác, điều này có thể không đúng.”

→ Ví dụ: Lâm khuyên Cường không nên cho con trai chơi game vì chơi game gây nghiện và ảnh hưởng xấu đến tương lai như nghiện ma túy → Lâm đã vấp lỗi ngụy biện khi cho rằng tác hại của chơi game giống như tác hại của ma túy, mặc dù có thể cùng gây nghiện nhưng rõ ràng tác hại của hai thứ này không thể giống nhau.

29. Ngụy biện Dựng chuyện – Argument from anecdote
*“*Ngụy biện Dựng chuyện là một loại ngụy biện xảy ra khi một người sử dụng một hoặc vài câu chuyện cá nhân hoặc trải nghiệm cụ thể để chứng minh một lập luận hoặc khẳng định, mà không có bằng chứng hay dữ liệu có hệ thống để hỗ trợ cho tuyên bố đó. Nói cách khác, lập luận dựa vào những trải nghiệm cá nhân thay vì thông tin khách quan.”

→ Ví dụ: Lâm khuyên Cường nên bỏ thuốc vì hút thuốc có hại cho sức khỏe, Cường gạt đi vào nói rằng ông cụ hàng xóm nhà Cường hút thuốc từ năm 20 tuổi mà đến giờ là 80 tuổi vẫn sống khỏe. → Cường đang sử dụng ngụy biện dựng chuyện khi đặt ra một câu chuyện mà không ai biết là thật hay không, và nếu có thì Cường cũng không thể biết được ông cụ đấy là ngoại lệ hay có điểm gì khác thường, đặc biệt là liệu Cường có giống được ông cụ đó hay không mà so sánh.

30. Ngụy biện Ngoại lệ - Overwhelming exception
*“*Ngụy biện Ngoại lệ à một loại ngụy biện xảy ra khi một người sử dụng một hoặc một vài trường hợp ngoại lệ rất rõ ràng để phản bác một quy tắc hoặc nguyên tắc chung, mà không xem xét đến số lượng lớn các trường hợp khác có thể hỗ trợ cho quy tắc đó. Nói cách khác, người ta nhấn mạnh vào những ngoại lệ mà bỏ qua sự tồn tại của các quy luật tổng quát hơn. Nguyên tắc của ngụy biện này là cho rằng một số trường hợp ngoại lệ có thể phủ nhận một quy tắc chung mà không cần phải xem xét tính hợp lý của quy tắc đó.”

→ Ví dụ: Lâm là người bán thịt xiên nướng trên vỉa hè thì bị thanh tra Cường đến kiểm tra và phát hiện ra thịt xiên của Lâm vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm. Lâm nói rằng có nhiều người ăn thịt xiên của Lâm mà sức khỏe chẳng làm sao cả. → Lâm sử dụng ngụy biện để bào chữa vì một số người ăn thịt xiên bẩn của Lâm không bị làm sao thì cũng không có nghĩa là không ai bị làm sao, mà kể cả có bị làm sao thì chưa chắc Lâm đã biết được.

31. Ngụy biện Ngừng tư duy - Thought-terminating cliché
*“*Ngụy biện ngừng suy nghĩ là một loại ngụy biện xảy ra khi một cụm từ, câu nói, hoặc ý kiến quen thuộc được sử dụng để ngăn chặn hoặc hạn chế sự suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề nào đó. Những câu nói này thường có vẻ đơn giản và dễ nhớ, nhưng chúng không đưa ra lập luận hay bằng chứng có sức thuyết phục và thường chỉ mang tính chất ngụy biện. Nguyên tắc của ngụy biện này là khuyến khích người khác ngừng đặt câu hỏi hoặc suy nghĩ phản biện bằng cách sử dụng những cụm từ quen thuộc, điều này có thể dẫn đến sự thiếu hiểu biết và đồng thuận mà không có sự thảo luận hợp lý.”

→ Ví dụ: Lâm và gia đình có truyền thống làm món gà tây bỏ lò vào các dịp Giáng sinh, khi hỏi bố mình vì sao nhà mình trước khi bỏ gà vào lò nướng đều phải chặt phần đầu, bố của Lâm nói rằng “từ xưa các cụ đã làm như thế, không phải thắc mắc”. Vào một ngày, Lâm tình cờ tìm thấy cuốn nhật kí của cụ bà, trong đó cụ bà giải thích lý do vì sao phải chặt đầu gà tây trước khi bỏ vào lò chỉ đơn giản là vì cái lò nướng ngày xưa của gia đình quá bé, không làm thế thì không nhét con gà vào được. → Bố của Lâm phạm lỗi ngụy biện ngừng tư duy khi không tích cực tranh luận để khám phá ra sự thật và lý do của truyền thống nhà mình, mà chỉ đơn giản nghĩ rằng ngày xưa mọi người làm thế thì mình bây giờ cũng cứ làm như vậy.

→ Một loại ngụy biện hay gặp trong văn hóa truyền thống, có nhiều hành động của con người được bắt nguồn từ thời xa xưa, có thể được coi như tiếp nối truyền thống văn hóa của cha ông. Nhưng hành vi của người xưa mà cứ lặp lại không xem xét đến đúng sai, sự thay đổi giữa bối cảnh xưa và nay thì sẽ không phân biệt được cái nào là truyền thống và cái nào là hủ tục thừa thãi.

32. Ngụy biện Tương đồng Nhân quả - Cum hoc ergo propter hoc
“Ngụy biện Tương đồng Nhân quả là một loại ngụy biện liên quan đến việc giả định rằng vì hai sự kiện xảy ra đồng thời, nên một sự kiện gây ra sự kiện còn lại. Nói cách khác, người ta cho rằng có mối quan hệ nhân quả giữa hai sự việc chỉ vì chúng xảy ra cùng một thời điểm mà không có bằng chứng rõ ràng cho thấy một sự kiện thực sự ảnh hưởng đến sự kiện kia. Nguyên tắc của ngụy biện này là nhầm lẫn giữa sự tương quan và nguyên nhân, dẫn đến những kết luận sai lầm.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng khi chất lượng của cuộc sống tốt lên thì số lượng người mắc bệnh tâm lý trầm cảm lại gia tăng, do vậy Lâm kết luận rằng cuộc sống thoải mái khiến tâm lý con người trở nên mềm yếu → Lâm bỏ qua khả năng rằng chính vì cuộc sống tốt lên nên dịch vụ y tế trở nên dễ tiếp cận hơn với mọi người, từ đó các ca bệnh được phát hiện nhiều hơn dẫn đến lượng người bệnh tăng cao; sở dĩ ngày xưa ít người bệnh bởi vì họ không được khám chữa chứ không phải là ít hơn bây giờ.

33. Ngụy biện Cờ bạc – Gambler’s fallacy
*“*Ngụy biện Cờ bạc là một loại ngụy biện xảy ra khi một người tin rằng kết quả của một sự kiện ngẫu nhiên trong quá khứ sẽ ảnh hưởng đến kết quả của các sự kiện tương lai, mặc dù các sự kiện đó là độc lập với nhau. Nói cách khác, người ta tin rằng nếu một kết quả cụ thể đã xảy ra nhiều lần, thì khả năng xảy ra của kết quả khác sẽ tăng lên, hoặc ngược lại. Nguyên tắc của ngụy biện này là nhầm lẫn giữa cảm giác về mẫu hình thực tế của xác suất.”

→ Ví dụ: Lâm đang chơi bóng rổ với phong độ tốt, đã ném 9 lần đều vào rổ cả 9 lần. Cường cho rằng lần ném thứ 10 của Lâm chắc chắn cũng sẽ vào rổ → Cường đã phạm lỗi ngụy biện cờ bạc vì tuy xác suất dữ liệu quá khứ có vẻ cao nhưng không có gì đảm bảo rằng lần ném thứ 10 của Lâm chắc chắn sẽ vào rổ.

→ Tư duy của ngụy biện này đã góp phần gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008. Người ta tin rằng thị trường nhà ở tại Hoa Kỳ trong quá khứ chưa bao giờ sụp đổ, cho nên nó sẽ không bao giờ sụp đổ, từ đó cho vay bừa bãi và tạo ra nhiều loại chứng khoán dựa vào thị trường này. Đến khi việc sụp đổ thực sự xảy ra, hậu quả trở nên khủng khiếp.

34. Ngụy biện Cục đá – Appeal to the stone
*“*Ngụy biện Cục đá là một loại ngụy biện xảy ra khi một người phản bác một lập luận bằng cách tuyên bố rằng lập luận đó là vô lý hoặc không thể chấp nhận mà không đưa ra bất kỳ lý do hay bằng chứng nào để hỗ trợ cho quan điểm đó. Nói cách khác, người ta chỉ đơn giản là phủ nhận một lập luận mà không tham gia vào cuộc thảo luận hay phân tích nó. Nguyên tắc của ngụy biện này là từ chối lập luận mà không cung cấp lý do rõ ràng, dẫn đến việc bỏ qua cuộc tranh luận một cách không hợp lý.”

→ Ví dụ: Lâm đề nghị Thủ tướng Cường hỗ trợ miễn thuế thu nhập doanh nghiệp thêm 5 năm, cho rằng sẽ có lợi ích lớn thì Thủ tướng Cường gạt phăng đi và chỉ nói “vô lý” → Thủ tướng Cường tuyên bố một lập luận là sai trong khi không đưa ra lý do hay giải thích vì sao lại sai, có thể thấy nói chuyện với Cường không khác gì nói với cục đá.

35. Ngụy biện Im lặng – Argument from silence
*“*Ngụy biện Im lặng là một loại ngụy biện xảy ra khi một người lập luận rằng một tuyên bố hoặc giả thuyết là đúng hoặc sai chỉ vì không có bằng chứng hoặc thông tin nào công khai để phản bác nó. Nói cách khác, người ta cho rằng sự thiếu thông tin hoặc phản hồi từ một nguồn cụ thể có nghĩa là điều đó không tồn tại hoặc không đúng. Nguyên tắc của ngụy biện này là nhầm lẫn giữa việc không có bằng chứng và việc chứng minh một lập luận.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng nấu phở với thịt vịt quay cũng có thể tạo thành một món ăn ngon, Cường bác bỏ với lý do rằng từ xưa đến nay chưa thấy ai làm thế mà phở phải ăn với thịt bò mới đúng. → Cường ngụy biện khi cho rằng vì chưa có ai làm như vậy nên ý tưởng của Lâm là đương nhiên sai, bỏ qua khả năng rằng ý tưởng của Lâm có thể là một phát kiến mới, tạo ra một công thức nấu ăn mới.

36. Ngụy biện Dữ liệu – Data fallacy
*“*Ngụy biện Dữ liệu là một loại ngụy biện xảy ra khi người ta sử dụng dữ liệu hoặc thông tin một cách không chính xác hoặc sai lệch để hỗ trợ cho một lập luận hoặc kết luận. Điều này có thể bao gồm việc lựa chọn dữ liệu một cách thiên lệch, hiểu sai về cách thức mà dữ liệu được thu thập hoặc phân tích, hoặc không công nhận các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả. Nguyên tắc của ngụy biện này là nhầm lẫn giữa sự sử dụng dữ liệu một cách chính xác và việc thao túng dữ liệu để tạo ra một ấn tượng sai lầm.”

→ Ví dụ: Lâm cho rằng đi máy bay vô cũng nguy hiểm vì khi gặp tai nạn thì tỉ lệ tử vong gần như là 100% → Lâm phạm lỗi ngụy biện dữ liệu khi không nhận ra rằng tuy tỉ lệ tử vong cao nhưng tỉ lệ gặp tai nạn của máy bay là thấp nhất trong tất cả các loại hình giao thông khác, khiến cho máy bay trở thành một trong những phương tiện di chuyển an toàn nhất.

37. Ngụy biện Hai sai Một đúng – Two wrongs make it right
*“*Ngụy biện Hai sai Một đúng là một loại ngụy biện xảy ra khi một người lập luận rằng hành động sai trái của một người khác có thể biện minh cho hành động sai trái của chính mình. Nói cách khác, người ta sử dụng việc một ai đó đã làm điều sai để biện hộ cho hành động sai của mình, với ý tưởng rằng nếu người khác cũng sai, thì hành động của mình là hợp lý. Nguyên tắc của ngụy biện này là nhầm lẫn giữa việc một hành động sai có thể được biện minh bằng một hành động sai khác.

→ Ví dụ: Lâm và Cường đi cùng nhau và cùng vượt đèn đỏ thì chỉ có Lâm bị cảnh sát giao thông bắt, Lâm nói rằng Cường cũng vượt đèn thì tại sao lại không đi bắt cả Cường mà lại bắt mỗi Lâm → Lâm bào chữa bằng ngụy biện khi cho rằng người khác vượt đèn đỏ được thì Lâm cũng làm tương tự, nhưng quên mất rằng hai hành vi sai (của Lâm và Cường) không khiến cho hành vi của Lâm trở thành đúng, và dù Cường có thoát thì Lâm vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

→ Một dạng ngụy biện hay gặp ở những người có thói quen lôi những sự việc tương tự, mặc dù có thể chẳng liên quan ra để tự biện minh cho hành động của mình, kiểu như người ta làm được thì tôi cũng làm được.
-------

Nguồn bài

Lateral thinking là gì? 3 Bước để rèn luyện kỹ năng tư duy sáng tạo

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 31 Jul 2024 18:05:00 +0000

Lateral thinking – tư duy đường vòng là một phương pháp tư duy giúp bạn dễ dàng hơn trong cuộc sống ở thời đại của sự chuyển đổi và phát triển. Sự vận hành của một xã hội hiện đại sẽ đòi hỏi chúng ta phải có năng lực sáng tạo để liên tục thích nghi và giải quyết những vấn đề đang không ngừng phát sinh trong công việc cũng như cuộc sống hằng ngày.

Hãy cùng Tanca tìm hiểu về một công cụ giúp bạn nhạy bén hơn trong việc sáng tạo để dễ dàng xử lý mọi vấn đề một cách thông minh hơn nhé.

1. Lateral thinking là gì? Những ví dụ điển hình về Lateral thinking

Lateral thinking còn được biết đến với một tên gọi là tư duy đường vòng, hay tư duy ngoại biên. Đây là một phương pháp giải quyết vấn đề bằng cách tiếp cận sự việc một cách gián tiếp và sáng tạo, không tuân theo một lý luận hiển nhiên. Điểu này đồng nghĩa với việc khi bạn phát triển suy nghĩ theo hướng trái với logic thông thường, bạn sẽ gỡ được nút thắt của vấn đề.

Theo Albert Einstein, ông cũng nhận định rằng, để giải quyết một vấn đề, bạn sẽ phải có một góc nhìn khác, suy luận theo một kiểu tư duy khác với loại tư duy đã tạo ra vấn đề.

Khi bạn thoát khỏi khuôn khổ của những lập luận thông thường, và đặt câu hỏi ngược lại cho vấn đề mà bạn đang vướng phải, những ý tưởng mới sẽ xuất hiện và không bị gò bó bởi chiếc hộp giả thuyết vốn được đặt ra ban đầu. Đôi lúc, những ý tưởng thông minh và sáng tạo có thể xuất phát từ chính những suy nghĩ hết sức ngớ ngẩn.

Khái niệm Lateral thinking lần đầu tiên được nhắc đến bởi Tiến sĩ Edward de Bono - nhà tâm lý học người Maltese vào năm 1967. Ông là một nhà tâm lý học, là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực sáng tạo, và cũng là một tác giả nổi tiếng của hơn 62 quyển sách chuyên giảng dạy về kỹ năng tư duy dột phá.

Để giúp bạn hiểu hơn về phương pháp tư duy đường vòng này, hãy cùng thảo luận về câu chuyện được chính tác giả Edward de Bono đưa ra:

“Sự phán xét của vua Solomo (The Judgment of Solomon)
Đây là một câu chuyện trong Kinh thánh của người Do Thái, kể về cách xử án của vị vua Do Thái Solomon trong vụ tranh chấp con của hai bà mẹ. Cả hai người phụ nữ đều nhận đó là con của mình, tất nhiên một trong hai là một kẻ giả mạo. Để giải quyết vấn đề, vua Solomon đã yêu cầu cưa đôi đứa trẻ, mỗi người được nhận một nửa đứa trẻ. Bà mẹ thật sự khi nghe phán quyết như vậy đã chấp nhận nhường đứa con cho kẻ mạo danh để bảo vệ tính mạng của con mình. Qua đó, vị vua Solomon thông minh đã biết được ai là người mẹ thật sự thông qua phản ứng của họ khi nghe phán quyết.”

Đây được xem là một ví dụ điển hình về phương pháp tư duy đường vòng. Thay vì tuân theo lối suy luận bình thường, dựa vào tra khảo để tìm đáp án, thì vị vua này lại đưa ra một quyết định hết sức “điên rồ”. Nhưng cũng chính vì sự sáng tạo này của ông mà án xử đã được giải quyết nhanh chóng.

Không chỉ ở phương Tây, phương pháp Lateral thinking này cũng từng xuất hiện ở trong những câu chuyện dân gian của Việt Nam.

“Một bà già mất gà đã nổi điên chửi hàng xóm hết ngày này qua ngày khác. Cả xóm chịu hết nổi, bèn kéo nhau đến công đường nhờ phân xử. Vị quan cho phép mọi người thẳng tay tát kẻ làm náo loạn. Hầu hết mọi người nghĩ đến tình làng nghĩa xóm, lại thương bà già của đau con xót, nên chỉ vung tay rất nhẹ. Riêng kẻ trộm, sẵn cáu tiết vì bị nguyền rủa, đã xuống tay rất mạnh. Y liền bị bắt vì tội trộm cắp.”

Qua hai câu chuyện trên, có thể thấy phong cách tư duy đường vòng vốn dĩ không hề mới mà đã tồn tại trong nền văn minh nhân loại từ cổ chí kim. Trải qua nhiều thế kỷ, nó được truyền tải qua những câu chuyện dân gian và ngụ ngôn từ phương Tây sang phương Đông. Tiến sĩ Edward là người có công trong việc nghiên cứu và tổng hợp tài liệu để đặt ra một tên gọi. Ông đã phát triển loại hình tư duy này thành một kỹ năng cần thiết và được đưa vào giảng dạy như một bộ môn khoa học.

2. Lateral thinking là công cụ hỗ trợ đắc lực trong công việc và cuộc sống.

Hình thức tư duy đường vòng cần thiết ở rất nhiều lĩnh vực.

Điển hình như ngành nghề luật sư, cảnh sát hay thám tử, vì hoàn cảnh sự việc cần điều tra sẽ không dễ dàng phơi bày trước mắt mà phải suy luận theo kiểu đường vòng từ nhiều khía cạnh khác nhau.

Đối với nhà văn, tiểu thuyết gia, họ sẽ cần đến kiểu tư duy đường vòng này để tạo ra những cú twist bất ngờ, làm cho kịch bản thêm phần hấp dẫn.

Những người làm trong bộ phận truyền thông và tiếp thị cũng cần sự sáng tạo để tạo ra những nội dung thuyết phục và táo bạo để khách hàng bị thu hút bởi sản phẩm hay dịch vụ của họ.

Đọc thêm: 5 bí kíp bán hàng “đắt như tôm tươi”

Vậy cụ thể thì Lateral thinking giúp bạn giải quyết những vấn đề gì? Dưới đây là 3 công năng điển hình nhất.

Khai thác ý tưởng mới

Tư duy đường vòng giúp bạn bứt phá khỏi lối suy nghĩ thông thường. Sẽ có càng nhiều ý tưởng mới được sinh ra khi bạn phát triển suy nghĩ theo lối gián tiếp, đa chiều theo nhiều góc độ khác nhau của đề tài tiền đề. Rồi bạn sẽ tiếp tục đi đường vòng từ những ý tưởng đó. Như vậy, não bộ của bạn sẽ phải liên tục thúc đẩy và tư duy sáng tạo để tạo ra ngày càng nhiều ý tưởng mới.

Phương pháp brainstorm này rất được ưa chuộng và thường được sử dụng ở các trường Đại học.

Giải quyết vấn đề

Khi tìm kiếm hướng giải quyết, Lateral thinking sẽ hướng đến việc thách thức ngược lại đề bài. Lộ trình tìm kiếm giải pháp của bạn sẽ tự do và linh hoạt hơn, không tuân theo bất kì một khuôn khổ hay trình tự nào nhờ vào tính sáng tạo vốn có của bản thân lối tư duy đường vòng này. Loại hình tư duy này khuyến khích bạn mở ra những còn đường mới, tiếp cận những thông tin và khái niệm ngoài lề vấn đề, từ đó khám phá được những hướng đi sáng tạo và thông minh hơn, ngay cả khi bạn đã tìm được phương hướng tiềm năng.

Đánh giá lại các vấn đề cũ một cách toàn diện

Không chỉ giúp chúng ta trong việc tìm ra những hướng đi mới, Lateral thinking còn tạo ra một cái nhìn toàn diện hơn, là sự tổng hợp nhiều nhất có thể của các cách khác nhau. Phương thức tư duy này liên quan đến việc tái cấu trúc, tức đánh giá đa chiều một vấn đề và khơi gợi sự sáng tạo.

3. 3 cách để giúp bạn rèn luyện kỹ năng Lateral thinking

Sáng tạo là chìa khóa để đưa xã hội và con người ngày càng phát triển và vươn xa. Mọi sự phát minh mới đều bắt nguồn từ việc chúng ta sáng tạo trong quá trình hình thành một ý tưởng. Vì thế, sự tư duy sáng tạo là rất cần thiết đối với mỗi chúng ta, dù là trong công việc, học tập hay là cuộc sống hằng ngày.

Sau đây là 3 phương pháp giúp bạn có thể rèn luyện và phát triển khả năng tư duy ngoại biên của mình

Thực hành mind-map

Vẽ mind-map (sơ đồ tư duy) là một cách hiệu quả để tìm những phương hướng mới giải quyết cho một vấn đề. Mind-map đem lại cho bạn phần nhìn hài hòa và khái quát về những ý tưởng đang nảy sinh trong não bộ của bạn. Giúp bạn điều khiển được suy nghĩ của mình thành một sơ đồ chu trình hoàn chỉnh nhìn thấy được trên giấy. Từ đó bạn sẽ tìm ra được những đáp án ngoài mong đợi.

Tập luyện sử dụng giác quan

Mỗi chúng ta đều có 5 giác quan, tuy nhiên khi đối mặt với vấn đề, đa phần chúng ta chỉ sử dụng phần nhìn để xử lý công việc mà quên đi những phần khác. Tuy nhiên nếu bạn thử tận dụng tối đa tất cả các giác quan của mình, đôi khi bạn sẽ phát hiện ra những điều vô cùng sáng tạo mà bạn đã bỏ lỡ.

Chẳng hạn như bạn có thể thử nói ra suy nghĩ của mình và ghi âm chúng. Khi nghe lại biết đâu bạn sẽ nảy sinh ra những ý tưởng mới.

Suy nghĩ ngược – tìm câu trả lời sai

Suy nghĩ ngược bao gồm việc bạn lựa chọn câu trả lời sai hoặc không phù hợp, và việc bạn phát triển tư duy bằng một hướng “bất bình thường” và “ngược đời”. Ví dụ khi chơi trò chơi mê cung trên giấy, thay vì bạn bắt đầu tìm đường từ điểm xuất phát, bạn có thể đổi điểm xuất phát của bản thân bằng chính lối ra của mê cung.

4. Một số kiểu tư duy khác

Hiện nay không chỉ có mỗi phương pháp Lateral thinking, mà còn rất nhiều các loại hình tư duy khác.

Tiến sĩ Edward đã chia sẻ: “Thông minh có thể do thiên phú. Nhưng tư duy là một kỹ năng bạn cần phải rèn luyện.” Vì thế, để phát triển bản thân, bạn hãy trang bị cho mình bộ kỹ năng quan trọng này để luôn kích thích sự sáng tạo và đột phá, cũng như góp phần dễ dàng hơn trong học tập, công việc và cuộc sống của bạn.

Hãy cùng Tanca điểm qua một vài kiểu tư duy sáng tạo phổ biến trong xã hội hiện đại dưới đây nhé.

Creative thinking – Tư duy sáng tạo

Creative Thinking là một loại tư duy sáng tạo, với suy nghĩ linh hoạt, bạn tìm ra được hướng giải quyết hay các phương án mới mà không theo lối tư duy cũ, lối mòn trước đây. Ở tất cả các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau đều đòi hỏi con người cần có khả năng sáng tạo không ngừng để thích nghi với công việc và cuộc sống.

Critical thinking – Tư duy phản biện

Critical Thinking là tư duy phản biện của một con người hay còn gọi là tư duy phân tích hoặc tư duy tổng hợp. Những người theo cách tư duy này thường đánh giá hoặc phân tích với một thông tin hoặc một vấn đề theo nhiều khía cạnh khác nhau để tìm ra được đáp án hay những hướng giải quyết tốt nhất cho một vấn đề được đặt ra. Từ đó, theo lối tư duy này sẽ rèn luyện khả năng nhìn, khả năng lập luận logic, tỉ mỉ và chính xác.

Logical thinking – Tư duy logic

Tư duy logic chính là khả năng suy luận của bộ não mỗi con người đối với một sự kiện, sự vật hay vấn đề nào đó có những điểm liên quan đến nhau. Thông qua tư duy logic mà các bạn có thể sắp xếp chúng một cách chặt chẽ và phù hợp nhất với vấn đề.

Trung Quán Luận

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 05 Jul 2024 01:29:00 +0000

Phật giáo Đại thừa, với tinh thần rộng mở và bao dung, đã phát triển một hệ thống triết học vô cùng phong phú và sâu sắc, thu hút hàng triệu người trên thế giới. Trong kho tàng tri thức ấy, Trung Quán Luận (Mūlamadhyamakakārikā) của Bồ Tát Long Thọ (Nāgārjuna) được xem là một tác phẩm kinh điển, đặt nền móng cho trường phái Trung Quán tông và có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của Phật giáo cho đến ngày nay.

Trung Quán Luận (Mūlamadhyamakakārikā) là một tác phẩm quan trọng bậc nhất của Bồ Tát Long Thọ (Nāgārjuna), một vị luận sư Phật giáo người Ấn Độ sống vào khoảng thế kỷ thứ 2 sau Công Nguyên.

Nội dung chính

Trung Quán Luận gồm 27 chương, trình bày triết lý "Trung đạo" của Phật giáo Đại thừa, tập trung vào khái niệm "Tánh Không" (Śūnyatā). Tác phẩm tập trung vào việc bác bỏ các quan điểm cực đoan về sự tồn tại, khẳng định rằng mọi sự vật, hiện tượng đều không có tự ngã, không có bản chất cố định, bất biến, mà đều do duyên sinh, đều trống rỗng.

Theo nhận định của T.R. Murti, “Trung Quán luận (Màdhyamika) là một luận giải cách tân của Phật giáo. Nó đào sâu vào Phật giáo bằng cách phân tích trọn vẹn những vấn đề tinh tế trong giáo nghĩa. Đó là một sự cố gắng bền bỉ để tổng hợp các kinh luận Phật giáo thông qua cái nhìn của hai chân lý: “Chân đế và tục đế ”.
Chúng ta biết rằng, Trung Quán luận là một trong ba bộ luận nổi tiếng của Long Thọ. Song, về vai trò lịch sử, nó có một tầm vóc vô cùng vĩ đại trong tiến trình phát triển lịch sử tư tưởng của đạo Phật, nhất là trong bối cảnh phức tạp của các hệ tư tưởng tại Ấn độ thời bấy giờ. Do đó, Trung Quán luận rất được quan tâm bởi các học giả Đông - Tây. Và theo đánh giá của P.T. Raju, trong “Idealistic thought of India” thì tác giả của tác phẩm này là “một nhà biện chứng độc nhất vô nhị trên thế giới”.

Ghi chú

Bồ Tát Long Thọ được coi là người sáng lập trường phái Trung Quán tông (Madhyamaka), một trong hai trường phái chính của Phật giáo Đại thừa (trường phái còn lại là Du Già tông, hay Duy Thức tông).

Đại Thừa Khởi Tín Luận và Trung Quán Luận đều là những tác phẩm quan trọng của Phật giáo Đại thừa, nhưng chúng có những điểm nhấn khác nhau. Đại Thừa Khởi Tín Luận tập trung vào việc khơi dậy niềm tin (tín) vào Phật giáo Đại thừa, trong khi Trung Quán Luận đi sâu vào phân tích triết học về "Tánh Không".