Impetong Bangkag

Saliwsiw nin Alinawnawan

2013-11-15T09:59:00.001+08:00

Habo ko daw pagparahunaon

An kutaw kan saimong mga kaisipan

Nin huli sa pagigin kabtang

Kan saimong agi, hinuhurot ko

Na ika makanuod na magmuklat

Sa hararom na pagkananok

Asin an kabaing nin saimong paghigos

Magin luktos na taramon nin buhay

Na minahidali sa pag-awit

Mapanungod sa kagutuman;

Asin imahinaron mo na sana,

Nagralapa na baya an mga awit

Nin suanoy na mga panahon;

Asin ngunyan nagtuturo an sakong mga luha

Habang minamansayan ko an saimong kinamugtakan

Na dawa ngani an mga bitoon sa langit

Magigin uripon sa kamondoan.

Nahihiling ko an saliwsiwan nin saimong pagkatawo

Na dawa ngani an mga bitoon sa langit,

Na nag-iimbitar saimo na magsakat

Nasusupog man lugod sa paghadi an saldang

Asin an aldaw nagbibilang naman nin saiyang rihaw.

Epidemya

2013-11-15T09:56:00.001+08:00

Gusto kong magtabang saimo,

Sayod ko an tugmad nin saimong kalag

mantang kapot-kapot mo an latang baso

na kaaganan nin mga limos.

Tinatakla na man an ngilit kan bulsa sa laog kaini.

Mayong supayan nin huli sa tubong putol.

Alagad, dagos an pagbulos nin tagdo

paibaba sa kali, asin an ngiri-ngiri-an

hupyat, nagsisirbeng paiplian

kan layas mong bitis.

An pinohon asin hingit-kiton mong il-ig

nagsisirbeng kuwintas, nabobordahan nin alpog,

nakadukot sa mga linya nin kublit;

pirme nganing hinihingikil kan kuko mo an latak

mantang nakatukaw ka sa madiklomon na gilid.

Nagpipiriting-piting man ako

sa hilom na pagsambit

kun ano kaya an bulong mo?

Alagad, daeng epektibong herbo

o kaya espesyalistang albularyo

an puwedeng makapagpapaomay

sa rakrakon mo nang lugad;

ni an mga langaw sa langit

magliliod na sa mahamotong

samyo kaining rekuerdo mo.

Gayod, makaluluoy ka.

Lusokon na an saimong mga mata

asin may kurit na man an agihan

kan mga luha; an mga arong mo

maogmang nagdadagdag, nagpipiyesta, nagbibilang;

sinda boluntaryong nagboborda kan manipison

asin mapusawon mo nang lalawgon.

An inosenteng putitok nin saimong mata

garong mainit na dagom na nagtutusok sa puso;

sarong bisyo o tentasyon na masakit supilon

na tanganing magburak an palad ko, hilnga,

sa irarom nin sakuyang bulsa.

Lantop ko na man ngunyan an kalag mo

dawa harayo akong nagmamansay saimo.

An saliwsiw kan saimong hawak, hitsurang

patos kan unikong pasyon o estilo

sa luma o kaya sa moderno nang panahon.

Kaya ngani, sine ta kang hinihiling, piglalantaw,

Minamansayan sa hara-harayong kinamumugtakan ko,

mantang an kurikot mong hawak garong halas

na nakatiklop sa nanok mo nang pagkakaturog.

Tama!... Aram ko na! Mansay ko na ngunyan

an magirok-girok mong kitik; naka-adorno

o baya nakakurit sa kalamnan nin saimong tulang:

Sarong makaluya, nagsosolong epidemya

na kuminalat nin makuri asin nakapuripot

sa kalag nin saimong hawak:

Nakakadenang hugak!

Huring Paaram Para Ki Rizal

2013-11-15T09:52:00.001+08:00

Aba anang gayon paghorop-horopon an mga tataramon ni Rizal

Sa huning Bikolnon an huring paaram naglik-ad, nawara an busal;

Nag-aawit, nagkakantang gayo, mahamison bagang tunay

Dikit pang malun-ok an dila ko sa panambitang hinay-hinay;

Mga burabod na tataramon sa puso kong mainit, nagpapaypay.

An huring paaram ni Rizal, siring baga sa kanta nin pagkamoot

An tuno nin boses gikan sa harayong bukid ngonyan nagkabaraluktot;

Ta an banwaang dalisay, uya baga, haros pano nin alipung-ot

Ta iba an pagka-intende kan mayayaman, nakaka-anggot;

Kaya, uya ipagdulot, kabtang na buhay, nagtitios, nangunguniot.

Haen na daw an mayambong, baga rimpos na pangiturog ni Rizal

Hilnga baya an banwang Pilipinas, nagkasararong nangungumpisal

Sa atubangan nin altar nin Diyos, hayagan an pag-ako nin kasalan

Na siring sa paros nin bagyo, o makusog na uran nin kasalinggayan

Matea an huring hangos nin pagtaghoy, haen an banwa nin kaogmahan.

Paaram na, O Rizal, ta an tingog kan boses mo paos na,

Pabayae na kaming makunop nin tubig, mawara an pagkapaha,

An mga pangiturugan mo kuta na magayon, bakong talinghaga

Kaya man sanang mangyari, kung magkasararo, maghingoha

Para sa banwang tinubuan, ngonyan hilnga baya nagluluha.

Hiwa nin Kikilaw

2013-11-15T09:51:00.001+08:00

Ako nagrirop, nagbutwa, naghiling,

Nakadiskubre: May sinehan sa dagat?

Ahahay! Estoryahon ko.

Sa irarom nin dagat palan

bako man hararom o kantil an diklom,

hababaw sana, alagad, dae mo matugkad.

Rinukrok ko an irarom, abot ko an hilahil.

Mansayon nanggad an palibot.

Alagad, dae akong nahihiling!

May sira akong nakapa, inda ko kun iyo:

Marupugon an likod niya, makubalon,

baga higante. An daghan makunoton na an kublit.

Kinaputan ko, naghilap ako nin laman!

Masarumsom an namit kan sira, aw inda,

kun ibubo, eheste, ibusbos mo na

an sinilihang suka na an sangkap mapait.

Paborito ni agom, ahahay!

Aba anang kulog!

Bakong masapog o gisik an kikilaw.

Marimrim an namit sa kinatahawan.

Halat!... Ano yan, rimoranon?

Ay sala, kasili!

Ay sala, butbot!

Ay sala, pating!

Ay sala, olob!

Ay sala, butete!

Ay hala, muro ko baga ini!

Gadana an TV!

Ahaharayyy!

PIRIK-PISIK

2013-11-04T14:50:00.001+08:00

An hilomlom na kaanggutan

garo sipnoang kuyom-kuyom;

nakahagkos sa puso, siring sa tubig

na nagraraguso, daeng kanultulan;

Siring sa sarong hisong gapo,

Hinahagidhid an mapulot

na ugsong nin kasalan

tanganing sa sarong pirik-pisik

nin tubig na malipoton,

o malabnawon, maianod

an ati nin kalapaan.

Siring sa maitomon na tabnaw,

Dae mo mansay an kairaroman

na kun saimong imahinaron

siring man sana

sa pusong maitom;

nawawara an tunay

na kahulugan nin kulay:

maitom, madiklom,

mabataon, malapaon,

gabos daeng porma

nin tultulan.

Tagdo sana.

Atot nin Kulog Tulak

2013-11-04T14:42:00.001+08:00

Gurukgutok nin tulak depisilon intindihon

Minabilog ang lipot pag-atot mahayahayon

Mainom ka nin bulong daeng seguro

Kun marahay nin hidali libong sa payo.

Gurukgutok nin tulak, minahilab diretso

Minabukol sa gilid, surip bagang bato

Sa ininom na tubig maduda kang gayo

Tibaad impektado o baya may hilo.

Igwa man kulog tulak sa pangangake

Minapuros sanang hilab an babaye

Minasimangot ini bikrat an duliduli,

Hangos nin hararom sabay abre!

Aw inda tadaw baya ta arog kaini

Kapot an nguso, luwas an kustombre,

Pinagmuda si pade damay an mga kapre,

Pagluwas nin ake ginhawang puwerte!

Kulog tulak baya an sabi garo arte

Dae pigtutuyo basang minarepeke

Kun dae mo aram an siyertong diskarte

Mata mo mararom, atot mo maremate!

Pinuk-itang isip para ki Jesse

2012-10-12T12:44:00.001+08:00

(An rawit-dawit na ini dedikado para ki SILG Jesse Robredo, Department of Interior and Local Government)

Mainiton an diklom

sa malipotong agyat

kan natuturog

na saldang;

Asin an lambang

pagtaghoy kan mga bitoon

sarong kinurahaw

na bakong inimpit,

alagad, minahagad

nin pagkaherak

sa bulan;

minakitik sa kalangkagan

asin sa hilom na pahiyom

mina-ulwat an mga tagong kasalan.

Kadakli sa mga kuwago

minalupad sa pagkabanggi;

siring man baga an mga kuwaknit

minasagiwsiw sa pagdagit nin insekto;

alagad, hilnga an mga buwaya

nagtatampisaw sa katangyanan,

hilom na nag-oogma

ta si Agila buminagsak na!

Sabi pa: “Maray talagang barion

an pakpak, ta sa pagkampay

mabulusok pairarom an paglupad

pasiringon sa pusod nin dagat.”

Maogmahon man si Uwak

ta mayo na karibal nin karibal;

isip niyang balinsot, uya:

Sa otro aranihan nin orgulyo daa

Si Salampati na sana an kakontra.

Mainit na talaga an diklom

sa kinaban, ta an marhayon

na tawo, luhay-luhay

nang binabaton paitaas,

buhay hilaw na binabawian;

alagad, uya an mga sinugok

ni Agila, buhay na manananggana!

Salingoy sa Enot na Huri

2012-04-19T08:46:00.001+08:00

Giromdom ko, mga panahon

Kadto, mauran, biglang init.

Dangan nagliliod an saldang

Sa madagundongon bayang langit,

paghihibing mayong untukan

An gabos gayod nalipasan,

Alagad sirip ko an bangraw;

Ilaw sa makitkitong lurip

Kan bintanang gurang-gurang na;

Na nakukunipan nin karton,

Namansayan an tubig-baha...

Pig-aanod an lumang papel

Na kun saen naikurit ko

An enot, nahuri kong agi.

Malapokon an dalan,

May tuprak nin mga bitis:

Laen sa pasirangan,

Laen sa pasulnupan,

Laen sa may pa-amihanan

O baya, laen-laen an padudumanan;

Laen an palikaw-likaw,

Laen an pasunod-sunod,

O baya, laen-laen an palalakawan.

Mapusugon an kapot-kapot

Na sugkod, iyo an paglaom

Iyo an kimay nin paglakaw

Na dae aram an direksyon,

Ta uya, hilom na binugnot

An dapan na lubong sa lapok.

Mapulot, habo pagbuhian

Sa pagkapyot, ta harani na

An sulnop, pagturog kan saldang;

Sa katre, may parteng sirangan,

Sa lugar nin kinamundagan;

Naglalantaw sa pangiturog,

Marani sa sirang nin bulan,

Giromdom ko an lakaw ngonyan:

Enot sa huring agi-agi.

Duyan nin Kahanduyugan

2012-04-19T08:06:00.000+08:00

Hilnga baya an hinais sa bulwak na kaisipan,

Libreng naglalakaw sa dalan nin kikilkiwan

Ordinaryong hurop-hurop, igwang nahahagop

Lupadon man an kalag, sa panginuron minasayod.

Hilnga baya an dalan nin kangangalasan

Kadakol naoogma, kadakol may nasasabihan

Estoryang mintis kun minsan lakaw nin bitis

Nakakaabot kun saeng rukarok an hinagishis.

Simplehon man sana daw an buhay parasurat

Kun yaon sa tukaw, hararomon an rakat-rakat

Bulsang labot, daeng kabukod-bukod an liot

Sensilyong luma inaabot nin bagyo o tiglipot.

An panahon igwa nin ginhawa, may tiggutom

An bunga nin kaisipan, garo gumol na loom

Kun minsan yaon an inspirasyon, sa muro mapoon

Sige lang pangidkid sa paros, nagpoponpon.

Kaya, lakaw sana lakaw, mag-isip, dae pohoon

Dawa maluya an tindog, idagos sana, sige poon

Ta lunyang mo mahiling an simbolo nin paglaom

Sa duyan mong kahanduyogan, dae balakid an diklom.

Hala, dalagan dangan lakaw, O isip, sagunsona baya

Pirang patong man an tiyempo nin sala, uya sigeha

Ta sa bandang huri, paglihis nin mga tapos nin panahon

An ngaran mo minahuy-ag, papel man o panurat minatadong.

Sakay, baya, sakay sa karwahe nin mga amuyong

Ta digde baya may lana an lampara, maliwanagon

Kun sa pagsurat mo, minsan mayong kukulkugon

Magduyan ka sana, basaha, boses mo an hinanyugon.

Dayupot na pag-iriba, pareho an dalan, an lakad iba

Sa lambang dalan, may yano o baya matunukon pa

Sinda an matabang, maalsa saimo kun ika pagal na

Dae ka sana maghilig sa duyan nin kahanduyugan ta.

Gurukgutok, Pughak, Bunga nin Hugak

2011-01-25T15:00:00.003+08:00

Aram na daw nindo kun saen gikan an kulog payo?
Nakamate na man daw kamo nin lamyerdang pughak
na kun an paros pasiring saimo, balisngag an parong
minasarumson sa hararom na singhot o kaya lambong?

O baya, uya an estorya ni gurukgutok asin pughak
sanribong balingot kan pasiritsit, bunga kan parong pasit;
sagin hapyos sa tulak, sabay sikad paggilid
ta uya na si pughak minalimbayog, minakupsit.

Sa pag-inom bulong, tabletas man o likwid,
hayahay sa tulak, ribong na ulod hinagidhid;
Ta mayong tambal sa kulog tulak kundi tagong pamidbid,
magkumpisal ka sa inidoro, sabay tangad sa langit.

Masakiton na maray pagparagiromdomon,
mga nakaaging estoryang maogma o kaya maribong;
Limason ta man an tubig sa laog nin bubon,
kulang pang ibubo sa maraksot na kaplong.

Ano baya ang boot sabihon sa kahaputang naenot?
Ta tinapos ko ang estorya sa maribong na kutkot,
gurukgutok man o pughak, parehong balingot
sa dungo minausbong, sa tulak minangutngot.

Kaya sa biyahe an estorya minapoon an gurokgutok,
sa paros minagikan, sa hagikhik man o pungot;
Likayi baya an sobrang init, paros o hinangos,
tibaad sa tubig na malipot, malingaw an saimong gan-ot.

Kulog payo baya, kulog nin hawak na bilog
magtentar ka sa lindong kan buhay, bakong maraot na paros
ta mga kataid naghihingoha, grabeng gayo an paghihigos
maglikay sa amigong hugak nganing harayo ang pagtitios.

Gurokgutok o pughak, bunga nin hugak asin kadaihan,
mga tentasyon sa ribong na tawo, baya dapat likayan,
Tibaad sa masunod na aldaw, mawaraan ka nin kahayahayan
ta gumon sa maraot na bisyo, bunga nin dakulang kahugakan.

Kalinturang Bangag

2010-12-11T02:22:00.000+08:00

Makusog an uran ngunyan, naglalagatak sa bubungan,
enterong bakante an tinampo, maski ngani eskinita,
nangunguyapot an lipot sa paros nin kaomagahon;
haranihon na an pasko, signal sa panahon nin pagbabago.
Alagad, tadaw ta uya baya ako sa tahaw kan tinampo,
naglalakaw sa nag-aasu-os na paros nin panahon,
madiklom na sa sirangan apisar alas nuwebe pa sana;
bihira na man mag-agi ang awto, an drayber man gayod
lipot na sa kakakayod, o baya hinugakan na sa pagbiyahe,
ta hilnga madulumon nang maray, dikit na sana an liwanag;
Pero tadaw ta uya na ako sa halawig na dalan naglalakaw nin solo.

Hay, salamat ta naabot ko man giraray an langag ko,
karalat an mga gamit, sa dapog mayo pang aso;
haen na daw an mga kairibahan ko?
Nagluwas gayod o naghahanap nin maluluto.
Magianon na an termo, lipot na man an tubig kaito.
Nagtanaw ako sa bintana, naghanap nin katino
tanganing sa pagngisi, makahagad lamang kaipo.
Hoy, sabi ko sa kataid harong kong kargadero:
Hagad man nin mainit na tubig dyan sa termo mo.
Alagad nagsabi siya, aw hadaw napaano?…
Kaito tampalasan ka bagang ka-amigo.

Dae ko na tinunguhan ta hidali su dulok sabay tao
kan termo niyang luma na kolor baga abo;
Dae ko na sinambit kun ano pa man idtong nahiling ko,
ta baya nagbalik ako saiya, amin ko.
Grabe an init sa hawak an pinagmamate ko,
sudok sa tahaw nin daghan, makulog pati an payo ko.
Dae ko boot ipaaram sa amigo ko kaidtong gayo,
tibaad otro maanggot, iwalat, bawion an mainit tubig sa baso ko.
Naglakaw na siyang nakangisi, naghuhuyom, kaito bakong gayo.
Malumoy na gayod sa daghan ta natabangan na ako.
Alagad, uya pa giraray ako, dae ko nasasabutan
kun paano bubulungon an bangag na kalintura ko.

Sipngang Pamukaw, Paimbong

2010-12-05T19:41:00.002+08:00

Malipoton an kabanggihon sa rukarok nin kapagalan,
garo baga nalulula an sakong kahaisan,
nin huli ta nagkakaramhol na sa kahuhurop
ta uya baga si init, dae nang gayo napapak-it.
Matubod daw an madinudang pakrit
ta baya lulunhagan nin maigot na pagsingha?
Aw dae man baya pagkilhaga an kupot na kamot
minalinga man yan kun minsan sa hurulnakang kulapos.

Makangisihon man daw hilingon an batad na kuyakot,
sa lipot kan nagsusungaw na kahimsaan,
bagang sugok na lapaon, minatiprak kun saen
ta sa paghuna sadire niya an tukawang lukot
na binanigan kan mga diyaryong luma,
ta naghuhuna kamo siya turog?
Oy, dae mo baya pagsinghalan an hugak
ta tibaad sa kahigosan kaini minasipnga
an makusog na pamukaw sa matang sagin turog.

Paolia baya, ta sa husayon tang kinutkutan
hilnga an kubal sa palad nin mahugak;
kinurumulan na kan bagwis na alipayon
ta ang paos-os prente, naglupad nin palik-ad,
sa paghiling niya baya an daghan an pansalong rakdag.
Nagtuturo na an likidong bunghay sa ginhawa,
sabay sa paglukot kan panyolito, an kulangot dukot;
Makulog man an payo, mainit ang mata
kalinturadong parupagulong, nalingaw kan imbong!

Paghikos (nin tataramong busay)

2010-12-05T06:01:00.002+08:00

Asus, baya...dangoga...abang dahom baga sa puso asin talenga...
Uya, hilnga...ta sa mata minaparigos nin luha o baya gan-ot,
Ta sa paghiling kan iba timawa, alagad yaon baga an higos.
Putola baya an tubong sugpon sa paghikos, ta an likidong bugwas
Minakutipos sa sumpit kan sadit na labot.

Dunggoa an paros na minasaritsit sa belong manipis na yamit

Ta mahiling mo an guhit kan gayon na minapuripot sa ulnan kaini;

Kusgi baya an pagkapot, ta an likidong buhay minahuy-ag

Baya sigeha an paglakaw sa dila nin paghikos o tipona

Sa busay nin paglaom ta dangoga, uya na an kaomagahon.

Tadaw baya ta naghinogak ka, busay mong tataramon maogma

Haen na baya si pagmakulog mo kan sadire mong pataratara

Dae daw pagtuguti na mahoom sa likod kan naglalaad na kalayo

Ta kadakol kita, bilanga, maski dikit kita, hilnga, rinibong bagay

Kaya, hingoha sa paglangoy sa salog o busay, maghikos nin laway.

Pahalnasa baya an ngiwi sa pagsambit kan hamis mong kuyapos,

Ta kun minsan an kakurikutan kan dila mo pormang buhok

Na minabuswang sa likod kan maitomon na panginuron

Na nagkukurugusan sa takig asin takot, o baya lakilok.

Dae na paghalata an pagtipwak kan dura sa agi nin limos.