İspanyolca Defterİ

Uzayan Cümleler 9

2026-01-18T07:52:00.000-08:00

Cümlelerin uzadıkça uzadığı, eklenen her yeni öğede gerçekliğin ve gerçeklik algısının değiştiği, gramer üzerinden hayat sorgulamasının yapıldığı serinin dokuzuncu yazısıyla arzı endam etmenin (endamını arz etmenin, yani boyunu posunu sunmanın/göstermenin) gereksiz ve vıcık vıcık gururunu yaşıyorum. Ağdalı giriş cümlesinin bir amacı yok. Hatta doğrudan iki ögeli cümleyle girseydim daha az itici bile olabilirdi ama neylersin ki bir defa bu cürümü işlemiş bulundum. Madem konuya girmeden önce gerekliliği tartışmalı hususlardan bahsediyoruz, etimolojik bir ekleme daha yapayım: hatta kelimesi İspanyolca'ya "hasta" olarak endülüs üzerinden giriş yapmış bir kelimedir. İspanyolca'da "hasta" sadece "-e kadar" anlamına gelmez. Aynı zamanda "dahi-bile" anlamlarına da gelir.

Örnekler:
Gözlerim bile ağrıyor
Hasta los ojos me duelen
حتى عيناي تؤلمني

Filmi izleyene kadar bekleyeceğim.
Esperaré hasta ver la pelicula.
سأنتظر حتى أشاهد الفيلم.

Etimolojiye olan meyilimi zaten biliyorsun. Bu konuda "Arabismo - İspanyolcada Arap Etkileri" başlıklı bir seri yazma planım var. Planlarımın bir çoğu gibi bu da yıllardır taslak olarak bekliyor. Bir gün gaza gelip yazmaya başlarım diye umuyorum. İki öğeli cümleyle başlayalım. Topuk masajı muhabbetini bitirirken Jules'un Vincent'a dediği gibi "come on, let's get into character"

Él llora.
O ağlıyor.

Kim ağlıyor? Eril olan O kişisi. Eril olan O kişisi ne yapıyor? Ağlıyor. Bu cümleye başka soru soramayız. Aslında sorabiliriz ama cümleden yanıt alamayız. Bu haliyle cümle çok kısır. Nerede ağlıyor? Niye ağlıyor? Nasıl ağlıyor? Ne zaman ağlıyor? Kiminle ağlıyor? sorularını sorduğumuzda cümle ilerlemiyor. Bu sorulara yanıt verebilecek şekilde cümleyi geliştirelim. İstediğimiz öğeyi ekleriz. Cümle is my bitch. Korkmaya gerek yok. Bu konu yeni bir dil öğrenirken çok sıkıntı çıkarabiliyor. Cümle kuracam ama neyi nereye koyacağımı kestiremiyorum diyenlere yanıtım çok net: istediğin şeyi istediğin yere koyabilirsin. Kurallara bağlı kalırsan on senede, kuralları sallamazsan bir senede konuşursun. Hele ki sentaksis konusunda (en azından İspanyolcada) çok rahat olabilirsiniz. Kimse size şu kelimeyi cümlede şuraya koyduğun için seni anlamadım demez (tabii ki RAE!de çalışmıyorsa). Yeni bir öge ekleyeilim ve bu ağlayan insanın ne acılardan geçmekte olduğunu anlayalım, çilelerine şahit olalım, yapabiliyorsak derdine derman olalım, yapamıyorsak oturup birlikte ağlayalım.

Él no llora.
O ağlamıyor.

Haydaaa! Ne oldu şimdi? Gramer bizi kontrpiyede bıraktı (futbol, voleybol gibi spor dallarında çok sık duyduğumuz bu kelime aslında contra - pie kelimelerinden türetilmiştir. Karşı ayakta, ters ayakta kalmak anlamına gelir). Biz adamın derdine üzülecektik ama olumsuzluk eki gelince durum tamamen değişti. "Virgül, düşüncenin döner kapısıdır" diye bir söz var. Bence sadece virgül değil herhangi bir öge düşüncenin döner kapısı olabilir ve düşüncelerimizi göz açıp kapayıncaya kadar (en un abrir y cerrar de los ojos) değiştirebilir. Çok değil bir dakika önce özneye üzülürken şimdi kafamızda farklı sorular var. Acaba ağlaması gerekirken ağlamayan duygusuz bir canavardan mı bahsediyoruz. Yoksa ağlamamakla iyi yapan birisi mi var karşımızda? Bunu anlamanın tek yolu cümleyi genişletmek. Farkındaysanız şu anda cümle üzerinde mutlak hakimiyetimiz var. Özneyi istersek vezir ederiz, istersek rezil ederiz. Devamque!

Él no llora cuando pica cebolla.
O soğan doğradığında ağlamıyor.

Konu ağlamak olunca, meselenin duygusal bir yöne sahip olacağını düşündük. Algılarımız bizi bu yöne sevketti ama ortada basit bir gastronomi olayından başka bir şey yokmuş. Yarım bilmek, hiç bilmemekten daha tehlikelidir.

Él no llora cuando pica cebolla, tampoco llora cuando muere un ser querido.
O soğan doğrarken ağlamıyor, sevdiği biri öldüğünde de ağlamıyor.

Biliyordum. Onun bir canavar olduğu belliydi, soğanı görünce hemen güveniverdik ama bak ne oldu şimdi. Canavar bu canavar! Bugünkü cümle biraz uzun olacak. O yüzden cümleyi iki kısma ayıracağız. İlk kısım yukarıdaki son cümle. Bu cümleyi keseye atıp devam edelim. İkinci cümleyi noktasız bağlayabilmek için neye ihtiyacımız var? Evet, bağlaca. Buraya bir "porque" bağlacı ekleyelim.

Él no llora cuando pica cebolla, tampoco llora cuando muere un ser querido porque...
O soğan doğrarken ağlamıyor, sevdiği biri öldüğünde de ağlamıyor çünkü...

Şimdi de neden ağlamadığını belirten cümleyi porqu

e'den sonra ekleyelim.

Él no llora cuando pica cebolla, tampoco llora cuando muere un ser querido porque tiene una enfermedad que le previene llorar.
O soğan doğrarken ağlamıyor, sevdiği biri öldüğünde de ağlamıyor çünkü ağlamasını engelleyen bir hastalığı var.

Yazık adamcağıza ya. Sevdiği birini kaybettiğinde bile ağlayamayan bir insancağız. Bir de canavar diyorduk adama (söz düşüncenin döner kapısıdır veya Kemal Tahir'in de dediği gibi "iki söz, bir büyüdür").

Unutmayın. Cümle sizin köleiniz, istediğiniz gibi kurabilirsiniz. Konuşmaktan, cümle kurmaktan, kurduğunuz cümleleri uzatmaktan, abuk subuk şeyler söylemekten korkmanıza gerek yok.

Serinin onuncu ve sonuncu yazısında görüşmek üzere.

Traducciones Vagas de Literatura Turca VI - Göğe Bakma Durağı de Turgut Uyar

2026-01-13T17:16:00.000-08:00

En este artículo de la serie en la que traduzco a mis poetas favoritos, comparto con ustedes una traducción vaga del poema Göğe Bakma Durağı (La Parada de Mirada al Cielo) de Turgut Uyar. El poema imagina una parada -como una parada de autobús en la ciudad- pero no para subir a ningún sitio, sino para mirar el cielo. Para mi, este poema no habla únicamente del cielo, también habla de gente cansada, de dos personas que han entendido que no van a salvar el mundo, que no van a llegar a tiempo, que ya perdieron algo -quizá todo- y aun así siguen caminando. La parada no es un lugar: es una excusa. Nadie se detiene para siempre, nadie se queda a vivir ahí. Es apenas un alto ilegal, un delito menor contra el horario, contra el progreso, contra la adultez. Uyar escribe como si supiera que el amor no es una promesa sino un intervalo. Mirar el cielo juntos no cambia nada y, sin embargo, lo cambia todo durante unos segundos. Después habrá que volver a bajar la cabeza, volver a la calle, al trabajo, a la tristeza administrada. El poema lo sabe y no se engaña. Por eso duele. Si esto fuera una novela, los personajes desaparecerían unas páginas más tarde. Si fuera una vida, terminaría mal o de manera irrelevante. Pero como es un poema, queda ahí, suspendido, como una prueba mínima de que alguien, alguna vez, en medio de una ciudad cualquiera, se atrevió a detenerse. Espero que te guste mi traducción muy vaga.

İkimiz birden sevinebiliriz göğe bakalım	Los dos podemos alegrarnos, miremos al cielo
Şu kaçamak ışıklardan şu şeker kamışlarından	Rescata mis ojos, que no paran de gastarse
Bebe dişlerinden güneşlerden yaban otlarından	Mirando esas luces fugaces, cañaverales
Durmadan harcadığım şu gözlerimi al kurtar	los dientes de leche, los soles, las hierbas silvestres
Şu aranıp duran korkak ellerimi tut	Toma mis manos temblorosas, que no paran de buscar
Bu evleri atla bu evleri de bunları da	Salta estas casas, también esas de ahí y estas otras
Göğe bakalım	Miremos al cielo

Falanca durağa şimdi geliriz göğe bakalım	Ahora llegaremos a tal parada, miremos al cielo
İnecek var deriz otobüs durur ineriz	Decimos que vamos a bajar, el autobús se para y bajamos
Bu karanlık böyle iyi, aferin Tanrıya	Esta oscuridad es tan buena, bien hecho, Dios
Herkes uyusun iyi oluyor hoşlanıyorum	Que todos duerman, está bien, me gusta
Hırsızlar polisler açlar toklar uyusun	Que duerman los ladrones, los policías, los hambrientos, los saciados
Herkes uyusun bir seni uyutmam birde ben uyumam	Que todos duerman, no te dejaré dormir ni yo dormiré
Herkes yokken biz oluruz biz uyumayalım	Cuando no hay nadie, estaremos nosotros, no durmamos
Nasıl olsa sarhoşuz nasıl olsa öpüşürüz sokaklarda	Igual estamos borrachos, igual nos besamos en las calles
Beni bırak göğe bakalım	Déjame, miremos al cielo

Senin bu ellerinde ne var bilmiyorum göğe bakalım	No sé qué hay en esas manos tuyas, miremos al cielo
Tuttukça güçleniyorum kalabalık oluyorum	Cuanto más las tomo, más fuerte me hago, me convierto en una multitud
Bu senin eski zaman gözlerin yalnız gibi ağaçlar gibi	Esos ojos tuyos de antaño, solitarios como árboles
Sularım ısınsın diye bakıyorum ısınıyor	Los miro para que mis aguas se calienten, se calientan
Seni aldım bu sunturlu yere getirdim	Te tomé y te traje a este lugar suntuoso
Sayısız penceren vardı bir bir kapattım	Tenías innumerables ventanas, las cerré una a una
Bana dönesin diye bir bir kapattım	Las cerré una a una para que volvieras a mí
Şimdi otobüs gelir biner gideriz	Ahora llega el autobús, subimos y nos vamos
Dönmeyeceğimiz bir yer beğen başka türlüsü güç	Elige un lugar del que no volveremos, de otra forma será difícil
Bir ellerin bir ellerim yeter belleyelim yetsin	Tus manos y mis manos son suficientes, así creamos, que sean suficientes
Seni aldım bana ayırdım durma kendini hatırlat	Te tomé, te reservé para mí, no te detengas, hazme recordarte
Durma kendini hatırlat	No te detengas, hazme recordarte
Durma göğe bakalım	No te detengas, miremos al cielo

Röportajlar - Avelina Lesper - Çağdaş Sanat Sahtekarlığı

2026-01-03T11:13:00.000-08:00

Röportajlar serisinin bu yazısını Meksika'lı sanat eleştirmeni Avelina Lesper'in La Vanguardia ile yaptığı röportaja ayırıyorum. Çağdaş sanat olarak sunulan garabete, tıpkı Don Kişot'un yeldeğirmenlerine saldırdığı gibi saldıran Avelina'nın birçok söyleşisini ve eleştiri videosunu youtube kanalında bulabilirsiniz. Keyifli okumalar.

Avelina Lesper: "Çağdaş sanat dedikleri bir sahtekarlıktır"

Birkaç yıl önce, bir Alman müzesinde temizlikçi olarak çalışan ve işine son derece özen gösteren bir kadın, sergilenen eserlerden birinde bulunan korkunç lekeleri temizlemek için elinden geleni yaptı. Bu lekelerin sanatçı Martin Kippenberger'in 800.000 Euro değerindeki Wenn es anfängt durch die Decke zu tropen (Tavan damlamaya başladığında) -dipnot 1- adlı eserinin önemli bir bileşini olduğunu hiç düşünmemişti. Dortmund'daki Ostwald Müzesi (Müzeyi Google'da arayınca ilk çıkan sonuçlar bu olayla ilgilidir. Yani olayın popülerliği müzenin resmi web sitesinin de üzerine çıkmıştır), “temizlik personelinin ne tür bir eğitim aldığı konusunda bir an önce netlik sağlamaya çalışıyoruz” açıklamasında bulundu. Meksikalı sanat eleştirmeni Avelina Lésper'e göre, bu mütevazı işçi temizlik konusunda büyük bir duyarlılığa sahip olmasının yanı sıra, müthiş bir sağduyuya da sahipti. Latin Amerika'daki çeşitli medya kuruluşlarıyla çalışan ve El Milenio visto por el Arte adlı televizyon programının yönetmeni olan Lésper, Duchamp'ın pisuvarı -dipnot 2- gibi gündelik nesnelerin kullanıldığı ready-made sanatından geçici performanslara kadar çağdaş sanata karşı en yüksek sesle eleştirilerde bulunan isimlerden biridir.

- Çağdaş sanatı bir kelimeyle nasıl tanımlarsınız?
- Sahtekarlık.

- Lütfen biraz açın…
- Estetik değerlerden yoksundur ve gerçek dışı unsurlara dayanmaktadır. Bir yandan, imkansız olan bir şeyi, yani bir nesnenin gerçekliğini kelimelerle değiştirmeyi amaçlar; onlara görünmez özellikler ve doğrulanması mümkün olmayan değerler atfeder. Üstelik, bunları sanat olarak kabul edip özümsememiz beklenir. Dini bir dogma gibidir.

- Peki diğer yandan?
- Diğer yandan da bir sahtekarlıktır çünkü çoğu durumda değişken ve yapay olan piyasa tarafından desteklenmektedir. Eserlere yapay değerler biçilir, amaçlanan şu şekilde düşünmenizi sağlamaktadır: “90.000 Euro değer biçiliyorsa bu gerçekten bir sanat eseri olmalı”. Bu fiyatlar tamamen balondur, tıpkı bir zamanlar emlak sektöründeki balon fiyatlar gibi.

- Peki bu balon patlayacak mı?
- Patlaması gerekiyor. Martin Creed'in tuvalet kağıtlarını kullanarak yaptığı kulenin fiyatı 90.000 Euro. -dipnot 4- Burada önemli olan eser değil, onu satın alarak ekonomik olarak neyin kanıtlandığıdır.

- Murillo veya Picasso satın alanlar?
- Eski tablolar üzerinden spekülasyon yapamazsınız çünkü onların sayısı çok azdır. Diğer taraftan, çağdaş sanat eseri adı altında sunulan bu eserler dakikalar içinde üretilebilir. Bazıları zaten fabrikalarda üretiliyor.

- Estetik değerlere sahip güncel eserlerle spekülasyon yapılamaz mı?
- Sanat zaman alır. Antonio López'in bir tabloyu bitirmesi... Ressamın veya heykeltıraşın eserlerini tamamlamasını beklemelisiniz. Diğer taraftan, sanat yetenek ister, sanatçının bu yeteneğini eser aracılığıyla iletmesini gerektirir. Güncel sanatta, sanatçıların herhangi bir meziyete sahip olmalarına gerek yok.

- Bir örnek verebilir misin?
- Duchamp ready-made'ini yaptığında, tüm sanatçıları entelektüel sürecin dışına itti. Herhangi bir obje sanat eseri haline geldi. Bu bakış açısıyla, şöyle etrafına bakıp kaç tane sanat eserine sahip olduğunu söyleyebilir misin? Etrafındaki her şey bir sanat eseri olabilir. Bu mantıkla ilerlediğinde, bir sanatçının kendini geliştirmesine, yeteneğini sergilemesine ve ortaya bir ürün koymasına gerek kalmaz. Sanatta en zor olan kısımlar bunlardır ve bunlar devre dışı kalır. Başka bir örnek olarak Santiago Sierra'nın ready-made'ine bakabiliriz. Şunu söylüyor: “Bu Hindistan'dan gelen bir bok kutusu”. Aman ne etkileyici!

-En azından bir tanımlama yapıyorlar…
- Eleştirmen Arthur Danton şöyle demişti: “siz objelerinizi getirin, eseri düşünme işini filozoflara bırakın”. Eğer konu olarak bok kutusunu seçersen, komisyon üyesi gelip konuşma hazırlayacak ve sana sefaletten, bok toplayan en alt kastlardan bahsedecek... tamamıyla sosyal ve ahlaki bir gerekçe üretecek. Eğer birisi kalkıp bunun estetik değerlerden yoksun olduğunu söylerse, otomatik olarak sosyal mesaja karşı çıktığı ileri sürülecek. Bu yönüyle de bir çeşit sanatsal şantaj var. Sunduğu şeyi sanat olarak kabul etmemiz için bu tarz söylemleri kullanıyorlar. Söylediklerini kabul etmediğindeyse, ona karşı olduğunu veya cahil olduğunu ileri sürüyorlar.

-Sosyal eleştiri, sanat tarihi boyunca sürekli artarak ilerlemiştir...
- Öyle, ama eserin değeri buna bağlı değil. Goya'nın 3 Mayıs İnfazları adlı eseri, sanatsal açıdan değerlidir, çünkü bu resim, yapıldığı dönemde çok önemli ve son derece modern bir eserdir. Günümüzde de modern olmaya devam etmektedir. Bu yüzden Goya'nın bir tablosu, söylemden daha değerlidir.

- Sanat ile mesaj karıştırılıyor mu?
- Günümüzde sanat sadece bir mesajdan ibaret. Sanat yok, sadece broşürler var. Müzeler olmasa bu eserler kendilerini var edemezler. Paradoksal bir biçimde, eserler katalogda gerçekte olduklarından daha iyi görünüyorlar. Performans sanatçılarından bahsetmeye gerek bile yok, yaptıkları şeyin sadece fotografik kaydı var çünkü yaptıkları şeyin geçici olduğunu söylüyorlar... her ne kadar 700 kez aynı şeyi tekrarlasalar da. Bunlar sadece kataloglarda ve küratörlerin ve estetik uzmanlarının söylemleri ve teorilerinde var olan eserlerdir. Bunlar lüks eşyalardır, yeni bir tüketim biçiminin metalarıdır.

- Çoğu sıradan insan, çağdaş sanatı sevmez çünkü onu anlamakta zorlanır...
- Çünkü anlayacak bir şey yok. Bu sanat, onu özümsemenizi ister, tartışmanızı değil, tam da bu yüzden dogmatiktir. Tıpkı bir din gibidir, sizden onu anlamanızı değil, ona inanmanızı ister. Amaç, zekamıza boyun eğdirmektir. Onlara göre hata yapan kişi izleyicidir, sanatçı ve eseri kusursuzdur. Eğer onun estetik değerlerden ve zekadan yoksun olduğunu, sana hiçbir şey sunmadığını ve katmadığını söylersen, o zaman sana "sen cahil bir insansın" derler.

- Sanatın ne olduğuna kim karar veriyor?
- Bu karar, kurumlar, müzeler, üniversiteler arasında gelişigüzel alınır... Bu da, akademinin sanatıdır. Akademinin sanatının bağımsız ve özgür olduğu söylentisi yalandır.

- Sübvanse mi ediliyor?
- Kesinlikle, devlet sübvansiyonları olmadan yaşayamaz. Parazit bir sanat. Çağdaş sanat yapıyorum diyenlerin çoğunluğu geçimini devletten sağlar.

- Halkın hiçbir etkisi yok mu?
- Yok. Tam da bu yüzden, çağdaş sanatın sosyal amaçları olduğunu ve ahlaki hedefler taşıdığını söylemek demagojiden başka bir şey değildir. İnsanları reddeder, çünkü onlara göre insanlar cahildir. Bu sanat insanlardan değil, kurumlardan ve spekülasyondan beslenir.

- Günümüz toplumunu yansıttığını söyleyebilir miyiz?
- Yansıtmak, teşhir etmekten çok farklıdır. Onlar yaşadıkları toplumu asalak gibi sömürürler, bunu en iyi Madoff yansıtmaktadır. Her ikisi de kapitalizmin ekonomik spekülasyon yoluyla yarattığı aynı sosyal yalanın parçasıdır. Çağdaş sanat, kapitalizmin başarısızlığının bir parçasıdır.

- Sanattan mahrum mu kalıyoruz?
- Evet, çünkü yaratıcı sanatçılara yer yok. Macba boş olsa bile ne gösteriyor? İspanya'da, emlak balonuyla birlikte ortaya çıkan birçok çağdaş sanat merkezi var, bu da durumun ne kadar ciddi olduğunu gösterir. Fuar nesnelerini veya herhangi bir ready-made'i taklit eden Jeff Koons sana ne katabilir? Onlar malzemeyi esere dönüştürdüler. Artık savaşı anlatmak için infazları resmetmen gerekmiyor, artık bir pankartta savaş kelimesini yazman yeterli. Bu, soyut düşünme yeteneğinden yoksun olmak demektir. Sanat hiç bu kadar metaforlardan arındırılmamıştı... Sorun, bilişsel bir yeteneğin yok olmasıdır.

- Bizi aptallaştırmak mı istiyorlar?
- Kesinlikle. Bunu neden istiyorlar biliyor musun? Bunun arkasında, hayal edebileceğiniz en sıradan şey var: para. Bu yüzden kapitalizmin bir başarısızlığı dedim. Son yirmi yılda para için yapılan her şey insanlığa büyük zarar vermiştir. Para için Avrupa'nın ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ekonomisi yok edildi, Latin Amerika'da uyuşturucu kaçakçılığı yapıldı... ve para için sanatı da yok ediyorlar.

- Sanatla ilgili verebileceğin iyi bir haber yok mu?
- (Gülüyor). Durumun farkına vardık, bu duruma karşı kör değiliz. Şu anda ustalık ve teknikle resim yapanlar karşı devrimci sayılıyor. Akıllı ve yaratıcı bir direniş, sanatı besleyecektir.

- Karşı devrimci sayılan sanatçıların eseri satılıyor mu?
- Tabii ki satılıyor ama galeriler kurumların desteğine ihtiyaç duyuyor. Reina Sofía Arco'dan satın almayı bıraktığında, Arco iflas etti.

- Reina Sofía, Arco'dan satın almayı bıraktı ve Picasso'yu sergilemeye başladı...
- ...Goya'yı da, çünkü insanları çekmek istiyordu…

- Bu bir değişimin başlangıcı olabilir mi?
- Kesinlikle. Kurumların halkı dinleyeceği ve şahsi çıkarlar için çalışmayı bırakacağı bir zaman gelecek.

- Tàpies veya Barceló gibi çağdaş İspanyol sanatçılar hakkında ne düşünüyorsunuz?
- Barcelónun bazı etkileyici çizimleri ve suluboya resimleri var. Tàpies abartılıyor. İspanyol sanatı yaratıcı sanatçılardan yoksun kalmaya başladığı için onlar ortaya çıktı, Tàpies gibi, çok sınırlı bir dil ve yaratıcılığa sahip birinin yüceltilmesi bu gibi dönemler için normal.

- İspanyol sanatının durumunu kötü mü görüyorsunuz?
- İspanyol sanatı, analiz edilmesi gereken bir olgudur. Dünya sanatının zirvesiydi, eşsiz katkılar sağlayan yaratıcı sanatçılara sahipti ama böyle sanatçılar artık yok. Bununla birlikte, İspanyol eleştirmenler sisteme bağlı ve itaatkâr. İspanya, sanat dünyasındaki yerini kaybettiğini ne zaman fark edecek?

- Kaybettiği tek şey bu değil...
- Ancak bu çok hassas bir konudur. Sanat bizi krizden kurtaramaz ama krize insani bir boyut katar.

Avelina Lesper'in bu röportajının İspanyolca orijinalini La Vanguardia'nın web sitesinden okuyabilirsiniz.

https://www.lavanguardia.com/cultura/20140206/54400875066/entrevista-avelina-lesper-arte-contemporaneo.html

İspanyolca Orijinalinden Çeviren: Ercan Bayraz

Çevirmen Notu: Aşağıdaki dipnotlarda bazı örneklerini vereceğim bu çağdaş sanat eserlerinin fiyatları tıpkı röportajda Avelina'nın belirttiği şekilde köpüktür ama ben bunun masum bir köpükten ziyade kara para aklamanın bir yöntemi olduğundan eminim. Sanatı karaparanın köpeği yapmak için girişilen bu yol, yine Avelina'nın belirttiği üzere süslü sözlerle teorize edilerek kendisine garip bir kitle de bulmuştur. Bu arkadaşlara kendi durduğum noktadan sesleneyim: Abi sanat manat hikaye, uyuşturucudan, sanal kumardan, forexten vurdukları parayı aklamaya çalışanların kullandığı bir araçtan başka bir şey değil çağdaş sanat, ayık ol!

Dipnot 1:

Kippenberger, altında kurumuş yağmur suyunu temsil eden ince bej renkli bir boya tabakası bulunan kauçuk bir oluk yerleştirilmiş ahşap çıtalardan bir kule oluşturmuştu. Temizlik görevlisi bunu gerçek bir leke sanarak oluğun yüzeyini temizledi. Müze sözcüsü, temizlik ekiplerinin sanat eserlerinden 20 santimetre (sekiz inç) uzaklıkta kalma talimatı aldıklarını, ancak kadının onu istihdam eden dış şirketten bu talimatı alıp almadığının belli olmadığını söyledi. “Artık eseri orijinal haline döndürmek imkansız” diye ekledi. Eser, özel bir koleksiyoncu tarafından müzeye ödünç verilmişti ve sigorta şirketleri tarafından 800.000 avro değerindeydi. Sanat müzayedelerinde ve sergilerde çalışan temizlik görevlileriyle ilgili başka bir hikaye vardır ki çok hoşuma gider. Bu hikayede "bir sanat sergisinde çalışan yaşlı kadın yerde çöp veya bir eşya bulunca küratöre gidip "bunu atabilir miyim yoksa sanat eseri mi" diye sormaktadır.

Söz konusu eser

Dipnot 2:

Duchamp'ın pisuvarı dadacıların bok yemeye başladıkları noktadır.

Dipnot 3:

Martin Creed'in 90.000 Euro tutarındaki "sanat eseri" şu aşağıda görülenden ibaret. Küfür gibi bir şey.

Kısa Hikayelerim VII - Alberto'nun Turşusu

2026-01-03T08:22:00.000-08:00

Geçmiş zaman, tam hatırlamıyorum ama sanırım 2007 yılıydı. Özel ders vermek üzere bir ilana başvurup, Şişli’de bulunan butik bir dil kursuna gitmiştim. O sıralar İspanyolca ve İspanyolca öğrenimi bu kadar yaygın değildi ve iş bulmak bazen zor olabiliyordu. Bu zorluk nedeniyle “bulduğun her işi yap, çok da şikâyetçi olma” prensibiyle hareket ediyordum ve bu prensip birçok saçma sapan işe girmeme, alakasız yerlere giderek çeviri yapmama neden oluyordu. Kendimi kâh Terazidere’de bir tekstil atölyesinde kâh Tuzla’da bir kafede ders verirken veya firmalar arasındaki toplantılarda çeviri yaparken buluyordum.

Bazen birkaç hafta hiç bulamadığım ve bar-kafe gibi yerlerde ek iş yaptığım da oluyordu. Yine o haftalardan birinde karşıma çıkan bu iş ilanı beni heyecanlandırmış ve umutlandırmıştı.

Binanın beşinci veya altıncı katında bulunan kursun kapısını saçları kızıl renkte, uzun boylu, oldukça nazik konuşan hatta sesli harfleri incelterek i gibi telaffuz eden, otuzlu yaşlarda bir kadın açtı.

-Biyrin efendim?
- İlan için gelmiştim, telefon açmıştım önceden, randevum vardı.
- Tıbi efindim. Girin litfen.

Bir şey içmek isteyip istemediğimi sordu. Sütlü kahve isteyip koltuğa kuruldum. Kahveden sonra siyah takım elbiseli, siyah kravatlı kunduraları ışıl ışıl parlayan, gayet enerjik bir genç odasından çıkıp “buyurun, odamda konuşalım” dedi.

- Burada birebir özel dersler veriyoruz. Klasik dersler gibi ilerlemiyoruz. Özel bir tekniğimiz var. Öğrencileri derslerden yarım saat veya bir saat önce karanlık bir odada özel bir dinleme seansına tabi tutuyoruz. Ardından öğretmenimizle derse başlatıyoruz.
- Seans sırasında ne yapıyorsunuz?
- Özel hazırlanmış bir ses kaydını öğrencilerimize dinletiyoruz ve bu şekilde bilinçaltına yönelik öğretim faaliyeti gerçekleştiriyoruz.
- İlginçmiş.
- Sadece Amerika’da kullanılan bir yöntem ve başarı oranı çok yüksek. Seansın ardından öğrenciyi gün boyu sürecek derslere alıyoruz. Sabah dokuzda başlıyoruz, on ikide bir saatlik yemek arası veriyor, yemeğe öğrenciyle beraber çıkıp orada da pratiklere devam eder, İspanyol yemekleri hakkında konuşmalar yaparsanız sevinirim. Ardından saat birde tekrar başlayıp dörde kadar ders yapıyoruz.
- Günde altı saat.
- Evet

Görüşme oldukça iyi ilerliyordu ve iş yerine ısınmaya başlamıştım. Yoğun dersler vereceğimi ve her gün çalışmayacağımı biliyordum ama günde altı saatten ayda 10-15 gün kadar çalışırsam ne kadar kazanabileceğimi hızlı bir şekilde hesaplamış ve sonuçtan da tatmin olmuştum.

- Bugün derse gireceksiniz. Öğrenci şu an dinleme odasında hazırlanıyor. Yalnız sizden ricam Türkçe konuşmamanız.
- Neden?
- Çünkü burada sadece yabancı öğretmen çalıştırıyoruz.
- …
- Yani taahhüdümüz bu yönde. Sizden ricam İspanyolca konuşurken ağzınızı biraz yayarak, gerçek bir İspanyol havası yaratmanız.
- Fakat İspanyollar ağızların…
- İsminiz de şey olsun, hmmm, hah Alberto olsun.
- Alberto.
- Evet, bugün başlayacağınız ders hızlandırılmış üç günlük bir kursun girişidir. Üç gün boyunca yoğun bir şekilde çalışacaksınız. Öğrencimiz bir iş adımı ve bazı satış görüşmeleri için hafta sonu İspanya’da olacak. Hazırsanız buyurun içeri alalım öğrenciyle tanıştırayım sizi. Türkçe yok, katiyen yok!

Ders saati geldiğinden hızlı bir şekilde dinleme odasına geçtik. Perdeleri çekilmiş odanın ortasında masaj koltuklarına benzeyen rahat bir koltuğa elli yaşlarında bir adam oturmuş, kulaklarında kocaman bir kulaklık, gözleri kapalı bir şekilde, uyur gibi duruyordu. İçeri girdiğimizi hissetmedi bile. Boyalı kundura kapıyı sessizce kapayıp kollarını bağladı ve ayakta dimdik durarak önce koltuktaki öğrenciye sonra bana baktı. Yarattığı sistemle gurur duyar gibi kafasıyla adama doğru işaret edip “görüyorsunuz ya, nasıl da kendinden geçmiş. Şu anda bizi duymuyor çünkü özel işlemler aracılığıyla bilinçaltına kelime yüklemesi yapıyoruz” dedi. “Şey, uyuyor olmasın sakın, erken bir saat sonuçta” dedim. Yeni patron bu saçma sapan, sistemini küçümseyen cümleye sadece gülümsemekle yetindi. Aşağılayıcı bir gülümsemeydi.

Perdeleri açıp, içeriye ışık girmesini sağladı. Sonra öğrencinin kulağındaki kulaklıkları nazik bir şekilde çıkardı. Öğrenci sahiden de gözlerini açtı ve gülümsedi. “Bilinçaltına hangi kelimeleri soktularsa artık, adam gayet mutlu görünüyor” diye geçti aklımdan.

- Sait bey, sizi öğretmenimiz Alberto beyle tanıştırayım.
- Hola!
- Hola!

İlk gün oldukça sıkıntılı geçti benim için. Zira öğrenci daha önce hiç İspanyolca ders almamıştı. Türkçe konuşmam yasak olduğundan bazı gramer meselelerini İngilizce anlatmayı deniyordum. Öğrencinin İngilizcesi de pek olmadığından çata pat anlaşıyor, anlaşamadığımız yerde birbirimizin suratına bakarak sırıtıyorduk. Yapacak bir şey yoktu. İlk üç saatin ardından yemek saati geldiği için sevinmiştim. Fakat bu defa da o Paella senin bu Sangria benim İspanyol yiyecek ve içeceklerinden bahsedip durdum yemek boyunca. Sait bey neredeyse hiçbir şey anlamadığı halde her söylediğimi kafasını sallayarak onaylıyor, bir taraftan da hüp hüp çorbasını içiyordu. İlk günü güç bela tamamlayıp “adios señor Sait, nos vemos mañana” diyerek merdivenlerden koşa koşa indim.

İkinci gün kendimi rolüme daha da kaptırdım. Hatta üzerime bir İspanyolluk gelmişti. Sorulsa, Katalan bölgesinde doğduğumu, dedem ve ninemin iç savaşta tanıştığını, babamın bir balıkçı olduğunu, annemi hiç tanımadığımı anlatacak, ailemin Franco diktasının sona ermesiyle nasıl mutlu olduğunu, kendilerini sokaklara vurup sabahlara kadar nasıl dans ettiklerini bütün ayrıntılarıyla betimleyecektim ama içimde, Sait’in benim İspanyol olmadığımı bildiğine fakat bununla pek ilgilenmediğine dair bir his vardı.

Bu his nedeniyle aklıma, bir taraftan İspanyol İç Savaşında anarşistlerin söylediği “Ay Carmela” diğer taraftan Ahmet Kaya’nın “Yalan da olsa hoşuma gidiyor söyle” şarkısı gelip duruyordu. Altı saatin sonunda bunların sadece his olmadığını ve Sait’le aramızda yazılı olmayan bir anlaşma olduğunu anlamıştım. O benim yaptığım saçma sapan İspanyol taklitlerine gülmeyecek, ben ise sadece İspanyolca konuşarak ekstradan birkaç kelime öğrenmesine yardımcı olacaktım. Zira kulaklıkla dinlettikleri her neyse pek faydası olmuyordu.

İkinci günün sonunda uyumadan önce bunları düşündüm. Uyku tutmadığı için erkenden kursa gittim. Kapıyı kızıl saçlı kadın açtı.

- Günaydin Ercan biy, hışgildiniz.
- Günaydın. Bugün biraz erkenciyim. Bir sütlü kahve alabilir miyim?
- Tıbi.

Aşırı kibar sekreterin hazırladığı kahveyi alıp kursun sınıflarında ve odalarında gezinmeye başladım. Öğrenciler hala gelmediğinden bütün odalar boştu. Dinleme odasına girip perdeleri kapattım ve rahat koltuğa oturdum. Neymiş bakalım şu bilinçaltı öğrenmece diyerek kulaklığı kulağıma taktım ve arkama yaslandım. Önce bir dalga sesi geldi, birkaç saniye sonra bir kadın sesi “la ola, la ola” diye iki defa dalga kelimesinin İspanyolcasını tekrarladı. Ardından bir erkek sesi “dalga, dalga” diye Türkçeye çevirdi. Ardından başka kelimeleri bu şekilde tekrar tekrar söylerlerken, kelimelerin İspanyolcasını okuyan kadın sesinin ağzını yaya yaya konuşan kızıla ait olduğunu fark ettiğimde kahkahamı zor zapt ettim.

O gün dersin ilk üç saati boyunca ne ağzımı yaydım ne de İspanyol taklidi yapmak için kendimi zorladım. Sait bey de bu halimden memnun kalmış olacak ki yemeğe çıkmak üzere asansöre bindiğimizde sanki baştan beri Türkçe konuşmuşuz gibi, gayet doğal bir şekilde Türkçe konuşmaya başladı.

- Yolun karşı tarafında güzel bir dürümcü var hocam, orada yiyelim mi?
- Turşu da isteyelim Sait bey, kaç gündür canım turşu suyu istiyordu.
- Olur.

Bir süre asansörün aynasına bakarak sırıttık.

Heybeliada, İstanbul

Kısa Hikayelerim VI - Konut Sıkıntısı

2025-11-30T08:03:00.000-08:00

İki konuya değineceğim. Birincisi konut sorunu diye bir gerçekliğin olduğu, ikincisi de ev arkadaşlığının bu sorunu daha da derinleştirebileceği.

Konut sorununun insanın başına ne işler açabileceğini anlatayım sana.

Yeni bir yere taşınmak istediğinde ilanlara uzun uzun bakar, emlakçı vitrinlerinin önünde dikilip durursun. Maddi durumun iyi değilse gözün her zaman en ucuzunu arar. İlan sitelerinde taşınmak istediğin semti seçtikten sonra ilk işin, filtreleme seçeneğine gidip en ucuzdan en pahalıya doğru sıralamak olur. Böyle bir sıralamada ödenebilecek fiyatlar gösteren ilanları bir heyecanla açıp, paylaşımlı ev olduklarını görerek can sıkıntısıyla çıkarsın. Taşınma konusunda oldukça deneyimli bir insan olarak, paylaşımlı ev ilanlarıyla ilgili sana vereceğim tavsiye “bavulunu alıp gelmen yeterli” diyen ilanlardan uzak durman. Samimiyetsiz bir cümledir. “Kurulu düzenim zaten var, paraya sıkıştım ve odamı kiralıyorum. Düzenimi bozmayacak, elbiselerinden başka eşya getirmeyecek, aydan aya kiramın neredeyse tamamını ödeyecek birini arıyorum” anlamına gelir bu cümle. Sen de zaten bu samimiyetsizliği anlıyor ve “biriyle paylaşacağıma biraz daha küçük bir yer olsun, benim olsun” diye bu ilanlardan çıkıyorsundur. Bak sana söyleyeyim, bu da iyi bir yaklaşım değil, yani olmayabiliyormuş -en azından benim deneyimim bu yönde-.

Evin fiyatına baktığımda yine o samimiyetsiz bavul cümlesini okuyacağımdan emin olarak ilanı açtım. Okudum, sonra bir daha okudum. Fotoğraflarından gayet yaşanabilir durumda olduğunu gördüğüm ilanda paylaşımlı olduğuna dair bir bilgi göremedim. Hatta ilanı veren emlakçı değil doğrudan ev sahibiydi. Paylaşımlı değil, fiyatı uygun, ev idare eder, emlakçı masrafı yok. Biraz şüpheci bir yaklaşımla Amerikalıların “to good to be true” dedikleri durum bu olsa gerek diyerek telefona sarıldım. Her cümlesini efendim, beyefendi diye tamamlayan aşırı kibar olan ev sahibiyle hızlıca anlaşıp evi gördüm ve aynı gün anahtarı aldım.

Amerikan korku filmi klişelerini bilir misin? Hani aile yeni bir eve taşınır, ilk başlarda her şey iyi gider de sonra sağdan soldan hayaletler, şeytanlar fırlayıverir ya, hah işte benim tuttuğum evde hayaletliydi. Ama aklına öyle aynada birden bire belirme, karanlık mahzene inen merdivenin sonunda çığlık atarak zuhur etme sahneleri gelmesin. Benim hayalet hiç de öyle biri değildi.

Taşınma işini hallettiğim gece yatağa girdiğimde garip sesler duymaya başladım. Dedim ya bu konularda deneyimliyimdir, yeni taşınan yerlerde ilk geceler hep böyledir. Sesler duyarsın ama evin gece rutinini tanımadığın için anlam veremezsin. Gün geçtikçe bunlara aşina olursun; bu dışarıdaki yağmur oluğundan geçen suyun sesi, bu adım benim evde atılmadı, komşunun duvarı çok ince, orada biri yürüyor, bu tıkırdama sesi havalandırma boşluğunun duvarına asılı kalmış demir parçasının rüzgarda sallanmasından kaynaklanıyor, hayır, bu kapı benim değil, yan dairenin kapısı, yok o duvarda asılı durup sana bakan metafizik bir varlık değil, boyanın tonu orada daha koyu olmuş ve camdan giren ışığının etkisiyle böyle bir efekt oluşuyor. Hele ki bir de kediniz varsa, evinizde hayaletler koloni kursa umurunuzda olmaz, zihniniz her şeyi kediye yükleyiverir, siz de mışıl mışıl uyursunuz. Tabii yeni taşınılan evler konusunda deneyimli olup, başkasına olağanüstü gelebilecek durumlara mantıklı bir anlam yükleyecek kapasitede olmanız, evinizin hayaletli olmayacağı anlamına gelmez.

O gece, sesleri ve gariplikleri umursamadan uyudum. Sabah kalktığımda salondaki masanın üzerine bıraktığım kahve bardağı ve kül tablası yoktu. Mutfağa geçtiğimde, ikisinin de yıkanıp bulaşıklığa konduğunu gördüm. Onları, mutfağa ben götürmüş olabilirdim, bunu unutmuş da olabilirdim ama yıkayıp yerine koymadığıma emindim. Böylesi durumlarda insan önce kendinden şüphelenir. Artık yaptığım şeyleri de hatırlamıyorum galiba, diyerek yanıtı kendinde arar. Hem aramasa ne olacak, gece masada bırakılan bardağı ve kül tablasını kaldırıp yıkayan hayalet veya hırsız diye bir gerçeklik mi var?

Ertesi gün yemek masasını bilerek toplamadım. Bardağı, tabağı, kaşığı, kül tablasını masada bıraktım. Sabah kalktığımda her yer tertemizdi. Masa toplanmış, silinmiş ve bulaşıklar yıkanmıştı. Artık evde yalnız olmadığımdan emindim. Makul insanlar böylesi bir durum karşısında evi boşaltır, gerekirse “sadece bavulunu alıp gelebilirsin” samimiyetsizliğini bile kabul ederek kendini bir yerlere atıverirdi. Beni tanıyan insanlara sorarsanız pek de makul biri olmadığım konusunda hemfikir olacaklardır. Onların bu görüşünü boşa çıkaracak değildim.

Hayaletli bir evde yaşamak beni korkutmuyor, aksine heyecanlandırıyordu. “Jump scare” triplerine girip sağdan soldan önüme fırlamayan, beni korkutmak için çabalamayan bir varlıktan rahatsız olmak için bir neden göremiyordum. Hayaletle rutin bir ilişki kurmuştum Sabahları bilgisayarın başına geçerek akşama kadar çalışıyordum. Gece yatarken kasten ışıkları açık bırakıyordum. Sabah uyandığımda hayalet hepsini kapatmış oluyordu. Havanın görece sıcak olduğu günlerde doğalgazı sonuna kadar açıyordum, uyanıp bakıyordum ki ev ekonomisi bilen hayalet kısıvermiş. Dışarıdan yemek söylemeyi de bırakmıştım, zira ne zaman dolabın kapağını açsam yeni yemekler görüyordum. Ben de ona güzellik olsun diye sofraya iki tabak koyuyor, onun tarafındaki sandalyeyi davetkar bir şekilde geriye doğru çekiyordum. Zamanla kendini açık etmeye de başlamıştı. Salonda yürüdüğünü, radyoyu açtığını net olarak duyabiliyordum. Yerli ve milli bir hayalet olarak Türk sanat müziği seviyordu, yalan yok, ben de seviyordum. Bazı geceler odanın kapısını açıp başımda dikildiğini hissediyordum. Korkmak bir yana kendimi daha güvenli hissediyordum.

Merak edip ev sahibinin ağzını aradım, daha önce evde kimlerin yaşadığını soruşturdum. Kibarca yanıtladı “Aman beyefendi, sizden önce de birkaç genç kalıyordu. Gözden kaçan bir tadilat varsa gereğini yapalım efendim”. Beklediğim yanıt bu değildi ama daha önce evde birilerinin ölüp ölmediğini sormak da absürt kaçardı. Konu komşuya sorup evin altında yatır bulunup bulunmadığını sordum. Yüzüme korkuyla bakıp geçiştirdiler. Bu evde yaşanan herhangi bir ölümle ilgili haber var mıdır diye İnternet sitelerini araştırdım. Hayalet hakkında hiçbir bilgi bulamadım. Belki de bu evde ölmemiştir, belki de çok eskiden beri, İnternetin bile olmadığı zamanlardan beri burada yaşıyordur. Araştırmalarımdan bir sonuç alınca daha fazla kurcalamamaya karar verdim. Mutlu bir ilişkimiz vardı. Mutlu olduğu yerin geçmişini yalnızca mutsuzluğa bağımlı insanlar deşerdi. Hem mutluluk bozulmak için bireylerin çabasına ihtiyaç duyan bir mefhum değildi, o zaten vakti gelince kendi kendine bozulabiliyordu. Nitekim benim metafizik mutluluğum da birkaç ay sonra bozuldu. Hem de ne bozulma.

Yine bir gece yedim, içtim. Hayalete güzellik yapıp ortalığı toplamadan uyudum. Güzellik yaptım diyorum çünkü ona kendini, mevcudiyetini hissettirecek bir alan açtığımı düşünüyordum. Uyandığımda masanın üstünde bir şey yoktu ama yerler tabak bardak kırıklarıyla doluydu. Masanın üzerine kalın kalemle bir şeyler yazılmıştı ama bir anlamı yoktu –belki de hayaletlerin kendilerine ayrı bir dili vardı ve bu gördüğüm şekiller onun dilinde yazılmış bir uyarıydı-. İlk defa korktum. İşte şimdi Amerikan filmlerine benzemeye başladık diye geçirdim içimden. Dağınıklığı temizleyip işlerimi yaptım. Gece yatağa girip salonu dinlemeye başladım. Ne ayak sesi ne de Türk sanat müziği. Birkaç gün boyunca hayaletten ses çıkmayınca İnternetten bulduğum bir medyumun yanına gittim. Eve dadanan hayaletin nasıl kovulacağı yönünde talimatlar vermeye alışkın olan medyum, evden kaçan hayalet nasıl geri getirilir sorusunu duyunca şaşırdı. Eveledi, geveledi. Bir defteri açıp orasına burasına baktı, gözlerini kapatıp kafasını tavana dikti, enteresan hallere girdi. On dakika kadar tavana baktıktan sonra “tamam” dedi. Defterden bir kağıt yırttı, bir şeyler karaladı, katlayabildiği kadar katladı, üzerine bir şeyler sarıp sarmaladı, elime tutuşturdu. Dolunay gecesi daire kapısının iç kısmına asmamı söyledi. Dolunay dediği anda samimiyetsiz bir medyumla karşı karşıya olduğunu anladım. Okkalı bir seans ücreti ödeyip çıktım.

Eve gelince dolunay ne zaman diye google’a yazdım. Birkaç gün daha beklemem gerekiyordu. O zamana kadar kendi metotlarımla hayaleti geri getirmeye karar verdim. Önce fincanı ters çevirip parmağımı üzerine koyarak davetiye yolladım. Hayalet, bu faaliyeti ağır klişe bulmuş olacak ki oralı olmadı. Akşam yatmadan önce salondaki radyoyu Türk sanat müziği kanalına ayarladım, bana mısın demedi. Işıkları kapattım, doğalgazı kıstım, kül tablasını boşalttım, bardakları yıkadım, tepki vermedi. Dolunay günü geldiğinde medyumun verdiği tılsımı çıkarıp masaya bıraktım. Bir taraftan akşamı beklerken işimi yapıyor, diğer taraftan tılsıma bakarak ucuz ev aramanın başıma açtığı işleri düşünüyordum. Engels gelsin de konut sorunu görsün diye geçti aklımdan. Gülerken yakaladım kendimi. Hayaletinden ayrılmış bir adama bu yılışık tavrı yakıştıramadığım için hemen kaşlarımı çatarak işlerime yoğunlaştım. Gece olunca da tılsımı kapıya asıp yatağa uzandım.

Ne zaman uyuduğumu hatırlamıyorum. Kendimden geçip uykuya dalmışım. Uyanınca yataktan hızla çıkıp evi kontrol ettim. Hiçbir değişiklik yoktu, gelmemişti. Tılsım kapıda duruyordu. Etkisi gecikebilir diye indirmedim. Bilgisayarı açıp çalışmaya başladığımda kapı çaldı. Sonunda geldi, diye fırlayıp kapıya koştum. Gelmişti ama postacı kılığında. Hayalet bu sonuçta, farklı kılıklarda gelebilirdi. Postacı zarfı uzatıp gitti. Masaya oturdum. Zarfı açtım. Bilmem hangi tarihte boşanma davam varmış, geçimsizlik nedeniyle dava açmış bana hayalet.

Kafam çok dağınık bu aralar, işlerime yoğunlaşmalıyım.

Gaziantep/Şahinbey

Kasım 2025

Uzayan Cümleler 8

2025-10-22T22:37:00.000-07:00

Okurlardan blogun artık kişisel bloga dönüşmesi ve İspanyolca öğretimine yönelik içeriklerin azalmasına dair bazı serzenişler aldım. Kamunun sesini dinlemek gibi bir huyum olmamakla birlikte, bloğu tamamen bir kişisel bloga dönüştürmek niyetim de bulunmuyor. Hali hazırda devam eden İspanyolca gramerine veya pratiğine yönelik yazı dizilerine devam ediyorum. Bu yazıda, en sevilen dizilerden birine devam edeceğiz ve basit bir cümleyi alıp yeni ögeler ekleyerek komplike hale getireceğiz. Diziye aşina olanlar zaten içeriği biliyorlardır. Başlayalım mı? (hayır dediğini duydum. neden hayır dedin? yoksa yazılarımı faydalı bulmuyor musun? ispanyolca öğretecek kapasitede olduğumu düşünmüyor musun? yoksa sen beni beğenmiyor musun?)

Birinci adımda iki ögeli basit bir cümle kuralım.

Ella cocina.
O -dişil- yemek yapıyor.

İkinci adımda cümleye yeni bir öge ekleyelim ve eylemin nerede yapıldığını belirterek cümleye mekan algısı katalım.

Ella cocina en la cocina.
O, mutfakta yemek yapıyor.

Güzel oldu. Şimdi cümleye yukarıdan baktığımızda bir mutfak ve mutfağın içinde yemek pişiren bir kadın görüyoruz. Bu algı bizim için yeterli olmayacak. Yeni ögeler eklemek istiyoruz. Ne olabilir diye düşünüyoruz. Mesela mutfağa bir sıfat ekleyebiliriz. Nasıl bir mutfak olsun? Geniş, dar, büyük, küçük, modern, köhne, eski, yeni... bu sıfatlardan herhangi birini seçerek devam edebiliriz. Biraz basit yaşayalım hayatı ve cümleyi ve mutfağın küçük olduğunu kabul edelim. Belki de sarayda yaşıyoruzdur ve birden fazla mutfağımız vardır ve cümlemizin kahramanı olan kadın sarayın küçük mutfağında yemek yapıyordur. Bu durumda küçük (pequeño) sıfatının dişil halini (pequeña) kullanmamız lazım. Neden, çünkü küçük olan şey la cocina yani dişil bir isim. Let's go o zaman.

Ella cocina en la cocina pequeña.
O, küçük mutfakta yemek yapıyor.

Harikulade! Şu anda küçük bir mutfakta yemek yapan bir kadın algısı oluştu. Cümleyi daha da genişletmek, ufkumuzu daha da açmak istiyoruz. Durmak yok, cümleye devam (hayır, hayır, o değil)

Ella cocina en la cocina pequeña del palacio.
O, sarayın küçük mutfağında yemek yapıyır.

Ne yaptık? Küçük mutfağa de edatıyla saraya bağladık. De edatıyla bir şeyi bir şeye bağlamak bu kadar basit. Ama neden "del" oldu diye soruyorsanız buraya tıklayarak kaynaşma yazısını okuyabilirsiniz. Şimdi yeni ne ekleyebiliriz? Mesela bu kadın ne pişiriyor olsun? Tabi ki menemen pişiriyor. Burası İspanyolca blogu diye kadına gazpacho hazırlatacak değiliz. Mis gibi yumurtalı menemen yapacak hanım ablamız.

Ella cocina menemen en la cocina pequeña del palacio.
O, sarayın küçük mutfağında menemen yapıyor.

Konu menemen olunca halk ikiye bölünür. Vedat Milör gelse bu konuda birleştiremez halkı. Konu ne mi? Tabi ki soğanlı mı soğansız mı? Yani con cebolla veya sin cebolla tartışması. Binlerce yıllık kadim kavga. Filozofların üzerinde kafa yorduğu, Ömer Hayyam'ı dilberlerle papaz eden o mevzu. Bu olmazsa olmaz tartışmadan faydalanarak cümlemize hem yeni bir öge ekliyoruz, hem de tarafımızı belli ediyoruz.

Ella cocina menemen sin cebolla en la cocina pequeña del palacio.
O, sarayın küçük mutfağında soğansız menemen yapıyor.

Mekanı açtık, menemeni açtık, bir de zamanı açalım. Zamansız ve mekansız kalmak insanlara özgü değildir.

Por las mañanas ella cocina menemen sin cebolla en la cocina pequeña del palacio.
O, sabahları sarayın küçük mutfağında soğansız menemen yapıyor.

Sabahları, sabahleyin gibi anlamlara gelen por las mañanas'ı ekleyince hem cümle genişledi hem de bir rutin oluştu. Söz konusu kadının artık bir sabah rutinine sahip olduğunu görüyoruz. Garip bir rutin, sabah uyanıp kahve içme, spor yapma gibi rutinleri duymuştuk ama her sabahları menemen yapma dürtüsüyle uyanan insana yeni rastlıyorum. Belki de sarayın baş aşçısı bizim aşçıya kıl olmuş ve her sabah menemen yapma görevi kendisine vermiştir. Biz bilemeyiz saray işlerini, İspanyolca öğrenimimizle meşgul olalım.

Por las mañanas ella cocina menemen sin cebolla para su hijo en la cocina pequeña del palacio.
O, sabahları sarayın küçük mutfağında oğlu için soğansız menemen yapıyor.

Aa, olaya gel' Meğerse oğlu için pişiriyormuş menemeni. Annelik böyle bir şey işte diyecem de bu çocuk niye her sabah menemen yiyor acaba? Menemen manyağı olacak böyle giderse.

Por las mañanas ella cocina a escondidas menemen sin cebolla para su hijo en la cocina pequeña del palacio.
O, sabahları sarayın küçük mutfağında oğlu için gizlice soğansız menemen yapıyor.

Olay nerelere geldi! Kadın meğerse menemeni "a escondidas" yani gizlice pişiriyormuş. Fiillerden sonra a escondidas diyerek siz de gizlice yapılan bir şeyleri anlatabilirsiniz. Krala yakalanmasa bari.

Burada bir soluklanalım (hele bir soluklan yegenim) ve cümlemize şöyle bir üstten bakalım. Gördüğünüz üzere cümlemiz "beni noktala, bana nokta koy, nokta isterim, şiştim, şiştimmmm!" diye bağırmaya başladı. Şişen cümleyi kurtarmanın iki yolu vardır; nokta koymak veya bağlaç atmak. Nokta koymak en doğrusudur ama İspanyolca bir kitap okumaya kalktığınızda bunun faydasını görmezsiniz. Zira bazı yazarlar ne kadar az nokta kullanırlarsa o kadar iyi yazdıklarını zannederler ve cümleyi uzatırlar da uzatırlar. Bu uzatılan cümleleri bağlaçlarla birbirine bağlarlar ve okuyucunu beynini yormaktan keyif alırlar. Vay kenafir gözlüler vay! Yazarlardan gelecek bu tarz entelektüel saldırılara karşı beynimizi koruma kalkanının altına alacak bir pratik olması bakımından cümleyi bağlaçla uzatalım.

Por las mañanas ella cocina a escondidas menemen sin cebolla para su hijo en la cocina pequeña del palacio para que no vaya a la escuela con el estomago vacio.
O, sabahları sarayın küçük mutfağında oğlu için, okula aç gitmesin diye, gizlice soğansız menemen yapıyor.

Fedakar anne! Cefakar anne! Kadın anne! Göz yaşlarımız sular seller oldu, anne! Bağlaçların tehlikeli yanını gördünüz. İyi gidiyorduk bir den vaya'lar falan çıktı ortaya. Para que bağlacının etkisiyle olayın içine subjuntivo (dilek kipi) dalı verdi. Para que no vaya - gitmesin diye, nereye gitmesin diye a la escuela -okula-, nasıl gitmesin diye, vacio yani boş estomago'yla, boş mideyle gitmesin diye.

Şimdi görev sizde. Benim örneğe bakarak tamamen farklı bir basit cümle buluyorsunuz. Ben Ella cocina diye başladım ya, siz de mesela yo hablo diye başlayabilirsiniz, nosotros comemos diye başlayabilirsiniz. O kısmı siz seçin. Sonra benim yaptığım gibi her adımda bir cümle ekleyerek kendi uzayan cümlenizi oluşturun ve yoruma veya cümlenizin kamusal alanda görülebilecek kadar iddialı bir cümle olduğu düşünmüyorsanız ispanyolcadefteri@hotmail.com e-posta adresine yazın ki kontrol edebileyim. Ödevinizi yapın lütfen!

Peki biz buradan itibaren cümleyi uzatabilir miydik? Tabii ki uzatabilirdik. Mesela oğul için bir sıfat ekleyebilirdik. Akıllı oğlu, küçük oğlu, her gün menemen yiyen bedbaht oğlu diyebilirdik. İstersek ella'yı da kaldırıp ona uygun başka bir isim koyarak da uzatabilirdik. Mesela la mujer guapa -güzel kadın- diyebilirdik, la madre soltera -bekar anne/kocası olmayan çocuklu kadın- diyebilirdik. Dilediğimiz kadar uzatabilir, cümleyi sürüncemede bırakabilirdik. Ama bazı şeyleri uzatmanın bir anlamı yok bu hayatta.

Bonus:

Lorca, Buñuel ve Dali III - Ayrılan Yollar (Lorca'nın Trajedisi)

2025-10-22T05:34:00.000-07:00

Önceki bölümlerde de belirtmiş olabilirim, belirtmediysem burada altını çizeyim; bu üçlü içerisinde saygıyı en çok hak eden, bununla birlikte kaderi en kara yazılmış olan Lorca'dır. Saygıyı haketme kısmı tartışılabilir ama sanırım bahtının karalığı konusunda hepimiz hemfikiriz. Öğrenci yurdundan ayrıldığında Lorca artık edebiyat çevrelerinde tanınmaya başlamış genç bir şair/yazardı. Bu alanda ilerlemeye devam edecek, ideallerinden ve duruşundan ödün vermeden sonuna kadar ilerleyecekti. Yurttayken arasının çok da iyi olmadığı Buñuel'den kopuşu çok zor olmadı ama Dali'yle olan toksik iletişimine bir süre daha devam etti.

1927 yazında Lorca, Dalí'nin ailesi tarafından Cadaqués'e davet edildi. Salvador'la birkaç hafta geçirdi. Bu süreçte yoğun bir duygusal gerilim yaşadı. Lorca mektuplarından birinde ona şöyle yazıyordu:

"Sana karşı o kadar yoğun bir bağlılık hissediyorum ki bazen yaşamak saçma geliyor."

Dalí'nin kız kardeşi Ana María'yanın dediğine göre, Lorca fazlasıyla aşıktı, buna karşın Dalí durumu belirsizlikte bırakıyor, ilişkinin cinsel bir yön kazanmasına asla izin vermiyor, tamamen kayıtsız da kalmıyordu. Dalí, yıllar sonra o dönem hakkında acımasızca konuşuyordu, hayatının ilerleyen dönemlerinde verdiği röportajlarda şöyle demişti:

"Federico bana aşık oldu ve benimle yapmak istemediğim şeyleri yapmaya çalıştı... onu incittim, evet, ama bunu hak etti, çünkü aşkın dayatılması doğru değil."

Bir Endülüs Köpeği

Bu gelgitli ilişkiye en ağır darbeyi vuran yine (her zaman olduğu gibi) Buñuel olacaktı. Olay şöyle gelişir. Yurttan çıktıktan sonra birlikte daha fazla vakit geçiren Dali ve Buñuel, rüyalarından esinlenerek bir kısa film çekerler. Büyük başarı kazanan ve günümüzde hala adından övgüyle söz ettiren filme "Bir Endülüs Köpeği" adını verirler. Lorca filmin adını duyunca çok bozulur. Zira kendisi Endülüs'lüdür ve filmin adının kendisine hakaret etmek amacıyla bu şekilde seçildiğini düşünür. Buñuel anılarında bu konu hakkında şu açıklamayı yapar:

"'Endülüs Köpeği' ismini seçmemizin sebebi kulağa hoş gelmesi ve Dalí ile mümkün olduğunca mantıktan uzak bir şey yapmak istememizdi. İsmi seçerken Lorca'yı veya başka birini düşünmüyorduk."

Bir Endülüs Köpeği

Bana kalırsa bu fikir kesinlikle Buñuel'inbaşının altından çıkmıştır ve yine kesinlikle Lorca'yı aşağılamak için bu ismi seçmiştir. Yazının önceki bölümlerinde de bahsettiğim gibi Buñuel homoseksüelliğe militan düzeyde karşıydı (bence gizli gaydi) ve öğrenci yurdunda Lorca'yı her fırsatta aşağılamayı ihmal etmiyordu. Örneğin, Lorca bir gün yeni yazdığı bir şiiri kendisine okuduğunda ve şiir hakkında ne düşündüğünü sorduğunda "şiiri mi daha çok sevdim yoksa senin o ibne sesini mi bilemedim" diye yanıt vermişti. Eleştiriyle kalmayıp Lorca'ya şiddet uyguladığından da zaten daha önce bahsetmiştim. Bütün bunlar bir araya geldiğinde film başlığının kasıtlı olarak seçildiğini düşünmek çok da saçma gelmiyor. Filmin yayınlanmasından sonra Lorca, bu ikiliyle iletişimini tam olarak koparmasa da oldukça azalır. Hatta film onu o kadar yaralamıştı ki "sürrealizm" akımından bu nedenle uzaklaştığı dahi söylenir. Bütün bunlar bir yana film sahiden de etkileyicidir. İzlemek isteyenler buraya tıklayarak izleyebilir, zaten kısa film. Filmde rahatsızlık verici sahneler var, sonra uyarmadı demeyin. Artık Buñuel ve Dali'den biraz uzaklaşıp Lorca'ya yoğunlaşabiliriz.

Lorca, 1926'da öğrenci yurdundan ayrıldıktan sonra İspanyol edebiyat sahnesinde önemli bir isim haline gelmişti, ancak hayatı hiç de huzurlu değildi. Bu huzursuzluk onun hayatını derinden etkileyecek bir seyahate çıkmasını sağlamıştı.

New York Gezisi

Lorca'nın hayatındaki en belirleyici olaylardan biri, 1929'da yaptığı New York gezisiydi. Bu gezi dönüştürücüydü ve çalışmalarında bir dönüm noktası oldu. Peki, New York, Lorca için neden bu kadar önemliydi?

Kapitalizmin ve modern şehrin etkisi: Lorca, zıtlıklar, eşitsizlik ve yabancılaşmayla dolu büyük modern şehirle ilk kez karşı karşıya geldi. 1929 ekonomik krizi New York'u acımasızca vurdu ve şair, sokaklarda gördüğü yoksulluk ve umutsuzluktan derinden etkilendi. Bu deneyim, kent yaşamının köklerinden koparılmasını ve şiddetini ele alan bir şiir derlemesi olan New York'ta Şair (1930) adlı eserine de yansımıştır.

Irkçılık ve Baskı: Lorca, kendisini derinden etkileyen Afrikalı Amerikalılara yönelik ırkçılığa da tanık olmuştur. Mektuplarında ve yazılarında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yapısal ırkçılıktan şikayet etmiş ve azınlıklara yönelik baskıya karşı duyarlılığını artırmıştır.

Eşcinsellik ve Kişisel Kurtuluş: Lorca, New York'ta kaldığı süre boyunca cinselliği konusunda daha büyük bir kişisel özgürleşme hissetmeye başlamış, ancak her zaman temkinli ve ketum kalmıştır. New York, dönemin baskıcı İspanya'sıyla bir tezat oluşturuyordu ve Lorca, kişisel hayatı konusunda oldukça mesafeli bir figür olarak kalsa da kimliğini tam olarak kabullenmeye bu ortamda başlamıştı.

La Barraca: Köylerde Tiyatro

Lorca, İspanya'ya döndükten sonra 1932'de Lope de Vega, Calderón ve Cervantes gibi İspanyol klasiklerinin eserlerini kırsal köylere getiren popüler bir tiyatro girişimi olan "La Barraca" tiyatro topluluğunu kurdu. La Barraca topluluğunun önemini şu şekilde özetleyebilirim:

Halkın sanata erişimi: Kırsal ve son derece muhafazakar bir İspanya'da Lorca, tiyatroyu en dezavantajlı kesimlere ulaştırmak istiyordu. Topluluk yalnızca klasik eserler sergilemekle kalmıyor, aynı zamanda toplumun en yoksul kesimlerini eğitmeyi ve kültürel olarak yükseltmeyi de amaçlıyordu.

Toplumsal Bağlılık: Lorca'nın tiyatrosu toplumsal ve politik bir karakter kazanmaya başladı. Oyunları hiçbir zaman açıkça politik olmasa da, İspanya'da, özellikle köylerde yaşanan toplumsal gerilimler eserlerinde açıkça görülüyordu.

Lorca, 1926 ve 1936 yılları arasında 20. yüzyıl İspanyol edebiyatının en önemli eserlerinden bazılarını üretti. Bu dönemde yaşadığı iç gerilimler, siyasi bağlılıkları ve kişisel deneyimleri, yazılarına da yansıdı.

Bazı eserleri ve içerikleri:

Romancero gitano (1928):

Şiirsel Yenilik: Çingene mitolojisini ve trajedisini inceleyen bu şiir derlemesi, şair olarak olgunluğunun başlangıcını işaret eder. Popüler lirik şiiri modern etkilerle harmanlayarak gizem ve kıyamet atmosferi yaratır.

Üslup: Geleneksel romantizmi kullanır, ancak sembolizm ve tutkuyla dolu yeni bir dil üretir.

Boda de sangre (Kanlı Düğün) (1933):

Trajik Tiyatro: Bu oyun, Lorca'nın en çok sahnelenen oyunlarından biridir. Bu oyunda kıyameti, karşılıksız aşkı ve toplumsal çatışmayı ele alır. Karakterlerin arzularının toplumsal normlar ve aile gelenekleri tarafından tuzağa düşürüldüğü bir Endülüs toplumundaki toplumsal gerilimleri konu alan bir trajedidir.

Sembolizm: Kırmızı renk ve kan, oyun boyunca tekrar eden sembolik unsurlardır.

Yerma (1934):

Kadının Dramı: Lorca, bu trajedide kısırlık temasını ve beklentilerini karşılamayan kadınları reddeden bir toplumda yerini bulmak için kahramanın verdiği içsel mücadeleyi ele alır. Bu oyun aynı zamanda kırsal İspanya'da kadınların rolüne dair toplumsal ve politik bir eleştiriyi de yansıtır.

Bernanda Alba'nın Evi (1936):

Trajik son: Lorca'nın ölümünden kısa bir süre önce yazdığı bu oyun, en güçlü oyunlarından biridir. Bu oyunda, ataerkil bir evde kadınların ailevi ve toplumsal baskısını ele alır. Zalim bir anaerkil olan Bernarda Alba ve kızları, kadınların sessizliğe ve baskıya karşı mücadelesini temsil eder.

Semboller: Kapalı ev, beyaz renk ve yas, eserin atmosferini tanımlayan temel unsurlardır.

Lorca bütün bu eserleri verdiği yıllar boyunca sola daha da yakınlaşır ve daha güçlü bir toplumsal bilinç geliştirmeye başlar. Sadece La Barraca'nın kurucusu olmakla kalmaz, aynı zamanda kadınların oy hakkını savunur ve özellikle Cumhuriyetçilerin iktidara geldiği dönemde katolik kilisesini ve üst sınıfları eleştirir. Bu politik tavrı, ispanyol iç savaşının başlamasıyla birlikte onu tehlikeli bir duruma sokacaktır.

İç Savaş ve Lorca'nın Ölümü

Temmuz 1936'da İspanya İç Savaşı patlak verdiğinde Lorca Madrid'deydi, ancak bir süre sonra daha güvenli olacağını düşünerek memleketi Granada'ya döndü. Siyasi durum hızla karmaşık bir hal aldı ve Lorca resmi olarak bir siyasi partiye bağlı olmasa da, Cumhuriyetçilere verdiği destek ve ilerici ve sol çevrelere yakınlığı onu Franco'nun darbeci güçlerinin hedefi haline getirdi.

Aslında Lorca aktif bir militan değildi, ancak entelektüel çevrelerle ilişkileri ve cumhuriyetçi değerlere olan bağlılığı darbecilerin gözüne batıyordu. Franco'cuların en meşhur sloganlarından birinin "kahrolsun akıl, yaşasın ölüm" olduğu düşünüldüğünde aydınların durumunun ne kadar kritik olduğu daha çok anlaşılabilir.

Franco'nun generali Millan tarafından Miguel de Unamuno'nun yüzüne yüzüne "Muera la inteligencia, viva la muerte" (Kahrolsun akıl, yaşasın ölüm) diye haykırılmasını ve ispanyol iç savaşı sırasında aydınlara yönelik tavırı konu alan bir kitabın kapağı.

Bana sorarasanız Lorca'nın daha güvenli olur diye memleketine dönmesi çok da akıllıca bir hareket değil. Zira ispanyol iç savaşında kendini tehlikede hissedenler yukarıya, kuzeye doğru gidip, orada da tutanamayınca biraz daha kuzeye yani fransaya kapağı atarken Lorca'nın neden böyle bir karar verdiğini ben şahsen anlamış değilim. Ha bu arada, Lorca'nın eski dostları Dali ve Buñuel'in iç savaşta kapağı fransa'ya attıklarını ve entelektüel toplantılarda gününü gün ettiklerini anlatmama gerek yoktur sanırım. Dali'ye acayip kılım, neyse gerilmeden yazıyı bitireceğim bugün.

Lorca'nın Granada'da Tutuklanması

Lorca, 19 Temmuz 1936'da, sol görüşlü olması, ilerici bir entelektüel olarak tanınması ve o dönemde yıkıcı ve ahlaki açıdan kabul edilemez olarak görülen eşcinsel yönelimi nedeniyle Granada'da falanjist güçler tarafından tutuklandı.Falanjistler kimdir diye soranlar için tek cümleyle açıklayayım; Franco'nun sivil milislerine falanjist denirdi. Tutuklanan Lorca, hapishaneye dönüştürülmüş olan San Rafael Hastanesi'ne kapatıldı.

İnfaz

Lorca tutuklanmasından birkaç gün sonra kurşuna dizilerek öldürüldü ve yeri hala bilinmeyen bir toplu mezara atıldı. Kendisini vuran askerlerden birinin "ibneydi ben de götüne bir kurşun sıktım" diyerek olayı anlattığı söylenir. Bu Franco rejiminin ahlaki temizlik adı altında homoseksüellere yönelttiği şiddetin bir yansıması olarak tarihe geçmiştir.

Yazının başında da bahsettiğim kara bahtlı olmaktan kastım buydu. Lorca daha 38 yaşında katledilen parlak bir şairdi. Belki de daha yüzlerce eser üretecekti ama buna fırsatı olmadı. Yazıyı Lorca'nın Türkçe'ye çevrilen Atlının Türküsü (Cancion de Jinete) şirriyle, daha doğrusu şiirin çevirisinden bestelenen ve Zülfü Livaneli tarafından yorumlanan şarkıyla bitirelim. Keyifli dinlemeler olsun efendim.

Kesitler - Roberto Bolaño - Otobiyografilere Karşı

2025-10-08T13:48:00.000-07:00

Ne zaman bu seriye yeni bir yazı eklesem hep aynı cümlelerle giriş yaptığımı fark ettim. Bunun ne kadar sıkıcı ve zaten az olan blog okurunu kaçırmaya ne kadar müsait bir tarz olduğunu biliyorum. Tıpkı youtube'da video açılışı yaparken "kanalıma hoş geldiniz arkadaşlar" diyen kanalların dandik kanallar olması gibi, "serinin bu yazısında falanca yazardan filanca kesiti paylaşıyorum" demek de buram buram varoşluk kokuyor. Bu varoşluğun bünyede yarattığı eziyet hissi, paylaşılacak kesit Roberto Bolaño gibi bir isme ait olduğunda başedilemez bir ızdıraba dönüşüyor. Hani ilham perisi bir türlü gelmeyen yazar klişesi/karikatürü vardır ya; hani şu kağıdı daktilodan hırsla çeken, piposunu tüttürüp gözlüğünün üzerinden bakarak yazdıklarını bir kere daha okurken sinirlenip kağıdı buruşturup top haline getiren röpdöşambırlı yazar... işte tam da şu anda bilmem kaç inçlik bilgisayar monitörünü buruşturasım geldi benim de. Ama ne daktilom var -klavye icat oldu yazarlık bozuldu- ne ağzımda bir pipo, ne de röpdeşambır giyiyorum. (fransızca robe de chambre yani ev/oda elbisesinden geçmiştir dilimize).

Neyse artık, bu varoşluk ve dandiklik tartışmasını keseyim burada. Benim için büyük yazı ustalarından biri olan Roberto Bolaño'nun otobiyografiler hakkındaki görüşlerini aşağıya ekliyorum. Çeviriyi biraz hızlı yaptım ama yine de özendim. Beğenilerinize ve istifadelerinize sunuyorum.

Bana göre otobiyografi ile edebiyat arasındaki tesadüfi bir ilişki vardır: Maceraperest bir hayat süren yazarlar da var, ömürleri boyunca köylerinden, evlerinden -daha doğrusu şatolarından- dışarı çıkmamış olanlar da. Her yazar elinden geldiğince bir şeyler yazar ve yazdığını bırakır. Örneğin Salgari, Asya’yı -yalnızca Malezya’yı değil, bütün Asya’yı- hayallerinde kurgulamıştır, oysa Torino’dan mıydı, Milano’dan mı, artık hatırlamıyorum, hiçbir zaman dışarı çıkmamıştı. Raymond Roussel ise bütün dünyayı dolaştı, fakat o yolculuklarını yalnızca bir “hareketli kalmak” bahanesiyle yapmış; gezdiği yerlerin hiçbirine zerre kadar ilgi duymamıştı. Balzac bir monarşistti, ama eserleri derinlemesine cumhuriyetçidir: işte bu, akıl almaz bir yolculuktur. Stendhal’ın hayatı başlı başına bir romandı, ama yaşadığı bu hayat eserlerine pek az yansımıştır; kendi yaşamından çok, başkalarının romanlık hayatları onun ilgisini çekmiştir. Latin Amerika’da, bana kalırsa, en otobiyografik yazar -insanların genellikle düşündüğünün tersine- Borges’tir. Bir yerde kurgulanmış hayaletlerin gerçekten var olmasıyla tamamen zihnimizin bir ürünü olması arasında fark da görmüyorum.

Birkaç istisna dışında -Saint-Simon ya da Perec’in çocukluk anıları gibi- anı kitaplarından nefret ederim. Anı kitapları genellikle abartılı olur, kimi zaman kitabın adından bile anlaşılır bu. Mesela “Yaşadığımı İtiraf Ediyorum”, bu şimdiye dek konmuş en aptal kitap adlarından biridir. Hiç kimse -en ahmak işkenceci bile- birine yaşadığını itiraf ettirmeye çalışmaz. Var olmayan bir soruya verilmiş aptalca bir cevaba benziyor bu isim. Latin Amerika edebiyatı -ya da kendini beğenmiş budalaların “Latin Amerika edebiyatı” dediği şey- anı kitaplarıyla doludur; çoğu, ya cahil ya da sıkıcı insanlar tarafından yazılmıştır. Aslında, anı kitabı yazmasına izin verilmesi gereken tek kişiler, gözükara maceracılar, porno film oyuncuları, büyük dedektifler, uyuşturucu tacirleri ve dilencilerdir.

Traducciones Vagas de Literatura Turca V - İstanbul de Cahit Külebi

2025-10-08T13:14:00.000-07:00

La persistencia es un concepto absurdo - o me parece absurdo. Me refiero a la persistencia y continuidad de la vida, a la resiliencia de la humanidad frente a todas las experiencias vitales, a través del concepto de lo absurdo. Algunos acontecimientos cotidianos que creemos que nos derretirán, como los objetos del cuadro de Dalí "La Persistencia de la Memoria", no acaban allí, y nos llevan de Dali a Nietzsche con la idea de que "lo que no nos mata nos hace más fuertes". Seguimos viviendo y, mientras sigamos viviendo, nuestra serie de artículos seguirá publicándose. El invitado de este artículo de la serie es Cahit Külebi y uno de sus poemas más famosos, el poema de Estambul.

Hay poetas que no escriben sobre ciudades, sino sobre la pérdida que las ciudades esconden. Cahit Külebi fue uno de ellos. En su poema “İstanbul”, el poeta no canta la belleza del Bósforo ni las cúpulas doradas del atardecer; canta el desarraigo, la distancia que se abre entre quien fuimos y quien llegamos a ser cuando el mundo, de pronto, cambia de agua, de aire, de tierra. El poema empieza con una imagen absurda y doméstica:

Camiones cargaban melones
y yo Siempre pensaba en ella.

La libertad, dice Külebi, no estaba en la ciudad, sino en la infancia. Estambul, en cambio, representa el fin de algo: la madurez, la soledad, el desengaño. agua distinta, aire distinto, tierra distinta. El verbo “cambiar” cae como una condena: lo que era familiar se transforma en otra cosa, irreconocible.

El poema termina con una imagen de rutina -los camiones siguen cargando melones- pero ahora el sujeto ha cambiado: pero en mí la canción se ha terminado. Külebi logra que lo cotidiano se convierta en símbolo del desarraigo.

Estambul no es un lugar: es el momento exacto en que el alma deja de cantar. Ya desde el primer verso, la ciudad se queda fuera de cuadro. Estambul no aparece, sino como eco de otra vida, una anterior, donde el yo poético -en su pueblo de Niksar- era libre como “un pequeño gorrión”. Luego el mundo cambió de repente El ritmo se vuelve casi litúrgico, con repeticiones que suenan como plegarias o recuerdos que no se disuelven. de nuevo camiones cargan melones Esa línea es un epitafio: la vida continúa afuera, los camiones pasan, la fruta rueda por la carretera, pero la música interior ha cesado.

Les comparto una traducción vaga de esta bella poema. Espero que te guste.

El Poeta

La Poema:

İstanbul	Estambul
Kamyonlar kavun taşır ve ben	Camiones cargaban melones y yo
Boyuna onu düşünürdüm,	Siempre pensaba en ella,
Kamyonlar kavun taşır ve ben	Camiones cargaban melones y yo
Boyuna onu düşünürdüm,	Siempre pensaba en ella,
Niksar\'da evimizdeyken	en Niksar, en nuestra casa
Küçük bir serçe kadar hürdüm.	era libre, como un pequeño gorrión

Sonra âlem değişiverdi	De repente cambió el todo
Ayrı su, ayrı hava, ayrı toprak.	Agua, aire, tierra, todo...
Sonra âlem değişiverdi	De repente cambió el todo
Ayrı su, ayrı hava, ayrı toprak.	Agua, aire, tierra, todo...
Mevsimler ne çabuk geçiverdi	De prisa pasaron las estaciones
Unutmak, unutmak, unutmak.	Olvidar, olvidar, olvidar.

Anladım bu şehir başkadır	Comprendí que esta ciudad no es la misma,
Herkes beni aldattı gitti,	Que todos me engañaron y se fueron,
Anladım bu şehir başkadır	Comprendí que esta ciudad no es la misma,
Herkes beni aldattı gitti,	Que todos me engañaron y se fueron,
Yine kamyonlar kavun taşır	Camiones siguen cargando melones

Fakat içimde şarkı bitti.	pero la canción que llevaba dentro, se acabó.

Bonus:
Para aquellos que quieran escuchar la versión compuesta de este poema, la dejo aquí.

Kısa Hikayelerim V - Zaman Tüneli

2025-10-07T08:25:00.000-07:00

Birkaç ay önce bir barda tanıştık. Her zamanki gibi tek başınaydım, her zamanki gibi yeterince, daha doğrusu gece rüya görmeyecek kadar içmek için ordaydım. Barda oturmuş, cin-tonik içiyordu, bakışları bardakta erimekte olan buza sabitlenmişti. Yanlış hatırlamıyorsam televizyonda sıkıcı bir futbol maçı vardı ve barmen esneyip duruyordu. Her şey olması gibiydi; o hariç.

Konuşmaya başladık. Banal konulardan bahsettik: benzinliklerdeki kahvenin kötülüğünden, küçük şehirlere yapılan hüzünlü otobüs yolculuklarından, seksenli yıllarda çekilen ve asla güzel bir finale sahip olmayan korku filmlerinden. Donuk bir tebessümle dinliyordu, sanki her kelimem onun bir işine yarıyordu ama beni tanımak için değil, tartmak, kalibre etmek ve hakkımda sentetik bir fikir edinmek için. Konuşmanın bir yerinde güneyde bir yerlerde harabeler bulunduğunu, oraya gitmesi gerektiğini, harabelerin onu beklediğini söyledi. Güldüm, arkeolog olup olmadığını sordum, yanıt vermedi.

İki ay kadar görüşmemiz devam etti. Ucuz barlarda kahvaltı yaptık, sokak köpekleriyle dolu sokaklarda yürüdük, parklarda konuşmadan uzun uzun oturduk. Her buluşmamızın ardından benden sıkıldığını düşündüm, her an bir iz bırakmadan hayatımdan çıkıp gidecek gibi hissettim. Ama öyle olmadı, her seferinde geri döndü. Sefil rutinimle ucuz barlarda kendimi unutana kadar içmeye alışkın olan, onun bir tür mucize olduğuna inanmaya başlamıştım.

Ta ki haraberleri ziyaret edene kadar.

Sabahın erken saatinde vardık. Önden yürüyordu. Yürüyüşüne bakan bir insan onun çocukluktan beri burada yaşadığına ve burayı avucunun içi gibi bildiğine yemin edebilirdi. Ben arkasından ayaklarımı sürüye sürüye yürüyordum, Soğuk bir kolayı kafaya dikmek, binlerce yıllık taşlardan birine oturup sigara içmek, sabah serinliğinde taşın üzerine uzanıp deliksiz bir uyku çekmek istiyordum. O yorulmuyordu, gerçi onu tanıdığım iki ay boyunca hiç yorulmamıştı. Bedeninin farklı bir materyalden yapıldığını düşünüyordum. Belki de sırtında küçük bir kapağı her sabah gizlice açıp içine en güçlü pillerden dolduruyordu.

Harabelerin tam ortasında yükselen yekpare, gri taştan yontulmuş sunağa gelince durdu. Taşın üzerinde hangi malzemeyle oyulduğunu anlamadığım kıvrımlı yarıklar bir yılanı andırıyordu. Sunağa yaklaştı, önce alnıyla, sonra parmak eklemleriyle, sonra avuç içleriyle dokundu. Ben aptal gibi bakıyordum, terliyordum, ağzım kurumuştu. Bir şeyler mırıldandı, bir dizi anlamsız cümle. O cümleler hala kafamda yankılanıyor, ölü bir dilin yankısı gibiydi. Ortadan kayboldu. Hayır, hayır öyle dumanlar çıkmadı, küçük patlamalar yaşanmadı… birden bire yok oldu. Sessiz ve törensiz bir gidişle kayboldu gözden.

Sonrası kaos. Bağırdım, yardım istedim. Yardımıma biri koşsa ve ne oldu dese verecek mantıklı bir yanıtım olmadığı için sustum. Tek istediğim geri dönmesiydi. Taşa onun dokunduğu sıralamayla dokundum. Duyduğum cümleleri –yarım yamalak- tekrarladım. Nafile çabaladığımı anlayana kadar ritüeli tekrar ettim.

Pek de inandırıcı gelmediğini biliyorum. Bazen oturup düşünüyorum. İki ay süren bir hayal görüp görmediğimi sorguluyorum. Belki de delirmiştim ve bunun farkında değilim. Sonra bunların bir hayal olmadığını, yaşadığım sefil hayata rağmen akıl sağlığımı da kaybetmediğimi, onun beni kullandığını anladım. Binlerce yıldır kapalı kalan bir kapıyı açması için ihtiyaç duyduğu anahtardan başka bir şey değildim. Geri dönmek için yanında onu seven birine ihtiyaç duyuyordu. Tıpkı daha önce kabilesini terk ettiği gibi bu zamanda da birini terk etmesi lazımdı ve bu kişi bendim.

Bazen de bütün bunları hesaplayarak yapmadığını düşünüyorum. Uyurkenki masumiyetini, küçük bir çocuk gibi bedenime sığınmasını, aslında komik olmayan şakalarıma gülmesi, gelecekten bahsederken susarak gözlerini bir noktaya sabitlemesi… bunları düşündüğümde bu hesapları yapabileceğini düşünmeyerek kendimi kullanılmış hissetmiyordum. Belki de beni gerçekten sevmişti. Belki de plan ve aşk farklı mefhumlardı ve onun kafasında asla bir araya gelmemişti.

Bu yaşanılanları birine inandırmak şöyle dursun kafamdaki soruları netleştirmek bile mümkün değil. Hiçbir deneyim insanın yaşama arzusundan güçlü değil. Bütün bu olaylardan sonra hayatıma kaldığım yerden devam ettim; benzin istasyonlarının berbat kahvelerini içtim, beni bir türlü tatmin etmeyen ve nikotin ihtiyacımı ortadan kaldırmayan sigaraları üst üste yaktım, şehirler arası otobüslerle üzgün şehirlere yolculuk yaptım ve geceleri rüya görmemi engelleyecek kadar içtim. Bazı günler uykum kaçana kadar içip kendimi sabahın erken saatlerinde harabelerde, sunağın karşısında oturup asla gerçekleşmeyecek bir geri dönüşü beklerken, kimse geri dönmeyince de kendimi ortadan kaybetmek için büyülü kelimeleri mırıldanırken buldum.

Bu iki aylık maceradan bana tek kalan odamda bıraktığı tişörtüydü. Tişörtü kapının arkasındaki askıya astım. Bir sabah uyandığımda onun da oradan kaybolacağına eminim. Bekliyorum.

Traducciones Vagas de Literatura Turca IV - Merhaba Canım de Arkadaş Zekai Özger

2025-09-09T14:12:00.000-07:00

Hoy voy a compartir el poema Merhaba Canım de un poeta turco que me encanta. Intentaré traducir para ustedes mi poema favorito de este autor, que no dejó muchas obras debido a su prematura muerte -murió a los 25 años-. Soy de los que opinan que la poesía no se puede traducir. El concepto de «lost in translation» se aplica a todas las obras literarias, pero en mi opinión, esta pérdida se acentúa aún más en la poesía. Es casi imposible transmitir el sentido original al otro idioma, por lo que no voy a entrar en detalles y les ofreceré una traducción general. Como siempre, añadiré * al final de algunos versos y a continuación incluiré explicaciones sobre dichos versos. Que disfruten de la lectura.

Merhaba Canım / Hola Mi Querido

ben az konuşan çok yorulan biriyim	soy una persona que habla poco y se cansa mucho
şarabı helvayla içmeyi severim	me encanta tomar vino con halva*
hiç namaz kılmadım şimdiye kadar	hasta ahora nunca he rezado
annemi ve allahı da çok severim	amo mucho a mi madre y a dios
annem de allahı çok sever	mi madre también ama mucho a dios
biz bütün aile zaten biraz	de hecho, a toda mi familia le encantan un poco
allahı da kedileri çok severiz	los gatos y el dios
hayat trajik bir homoseksüeldir	la vida es un homosexual trágico
bence bütün homoseksüeller adonistir biraz	a mi parecer, todos los homosexuales son un poco Adonis
çünki bütün sarhoşluklar biraz	y todas las borracheras son un poco
freüdün alkolsüz sayıklamalarıdır	el delirio sin alcohol de freud
siz inanmayın bir gün değişir elbet	aunque no se lo crean, algún día cambiará, sin duda
güneşe ve penise tapan rüzgarın yönü	el sentido del viento que adora al sol y al pene
çünki ben okumuştum muydu neydi	porque yo había leído en alguna parte
biryerlerde tanrılara kadın satıldığını	que se vendían mujeres a los dioses
ah canım aristophones	ay, mi querido Aristófanes
barışı ve eşek arılarını hiç unutmuyorum	siempre llevo en mente la paz y las abejas
ölümü de bir giz gibi içimde	también la muerte, que es un misterio dentro de mí
ölümü tanrıya saklıyorum	guardo la muerte para dios
ve bir gün hiç anlamıyacaksınız	sé que nunca entenderán
güneşe ve erkekliğe büyüyen vücudum	mi cuerpo, que crece hacia el sol y la masculinidad
düşüvericek ellerinizden ve	se les caerá de las manos y
bir gün elbette	algún día, sin duda
zeki müreni seveceksiniz	les encantará Zeki Müren**
(zeki müreni seviniz)	(que les encante Zeki Müren)

* un tipo de dulce muy famoso en Turquía, Iran y Pakistan.

** Zeki Müren era un cantante turco que usaba vestidos afeminados, llevaba anillos grandes, recargado y pesado maquillaje, sobre todo en los últimos años de su vida. En muchos sentidos, tuvo un papel pionero favoreciendo una mayor aceptación de la homosexualidad en la sociedad turca.

Kısa Hikayelerim IV - Şikayet Hattı

2025-09-09T08:21:00.000-07:00

Kedilerden şikâyetçiyim ve bu şikayetimi ilgili makamlara iletmek istiyorum. Bunun için saatlerce internet araştırması yaptım. Bütün bu çabamın sonunda konuyla ilgili bir makam olmadığını biraz hayret biraz da öfkeyle öğrendim. Aslında bir telefon numarası buldum. Uzun bir süre sıkıcı bir müzik eşliğinde bekledikten sonra ilgisiz ses tonuyla konuşan memur aradığım numaranın böyle bir hizmeti bulunmadığını, sokakta başıboş hayvanlar varsa onları toplayabileceklerini söyledi. Nasıl böyle bir hizmetin bulunmadığını, ülkede milyonlarca insanın kedi sahibi olduğunu, illa ki böyle bir hizmetin var olması gerektiğini belirttim. Bu konuda şikayet kaydımı oluşturup üst makamlara iletmesini talep ettim. Verdiği hizmetin kalitesi hakkında onu uzun süre sıkıştırdıktan sonra bana farklı bir telefon numarası verdi. Verdiği numarayı aramaya çalıştığımda yine ilgisiz bir ses (bu defa insan bile değil, sadece bir kayıt) aradığım numaranın yanlış olduğunu söyledi. Benden kurtulmak için kafadan bir numara uydurduğunu anladım.

Kendime bir kahve hazırladım, çalışma masamın başına geçtim ve milyonlarca kedi sahibinin sesi olarak ne yapabilirim diye düşünüp durdum.

Mesele şu; üç gün önce kedim kayboldu. Önceleri “dolaşmaya çıkmıştır, nasılsa geri döner” diye düşündüm. Kedilerin içlerinde taşıdığı doğal pusulaya, onları nereye bırakırsanız bırakın eve dönmelerini sağlayan anlaşılması güç gps sistemine güvendim. Balkona dolanan sarmaşığın kalın dallarına tutunarak bahçeye indiği ve yine aynı yerden tırmanarak eve döndüğü günler daha önce de olmuştu.

Kaynak: https://www.instagram.com/kediciressam/

Birini kaybettiğimizde veya bir sevdiğimize ulaşamadığımızda yaşadığımız süreçler benzerdir. Birinci adımda yaşanılanın geçici bir süreç olduğunu düşünürüz. Kaybolan veya ulaşamadığımız kişilerin aslında iyi olduğunu, bir aksilik yaşadığını, kısa bir süre sonra iletişimin tekrar kurulacağını düşünerek kendimizi rahatlatır, aklımızın bir kısmını o kişide bırakarak gündelik işlerimizi yapmaya devam ederiz.

Günlerdir balkon kapısını kapatmadan uyuyorum. Sabahları heyecanla uyanıp önce yatağımı –yatağın kenarına kıvrılıp uyumayı severdi– sonra da evin tamamını kontrol ediyorum. Dönmesi gerekiyor –döneceğinden eminim– ama o dönmüyor.

Kaybın ikinci adımında sebep-sonuç ilişkisi kurmaya çalışırız.

Oturup düşündüm. Bir defasında çalışırken sinirlenmiş, onu odadan çıkararak kapıyı suratına kapatmış ve salonda izole etmiştim. Başka bir gün kahvemi döktüğü için onu azarlamıştım. Bir keresinde de elektrikli süpürgeyi çalıştırdığımda –kedilerin dünyasında elektrikli süpürge yedi başlı devdir– onun yakınlarındaki yerleri temizlemek suretiyle onu korkutmuştum. Yemeğini geç verdiğim hatta eve yorgun dönüp kendimi yatağa zor bıraktığım günlerde “sabah yesin, bir şey olmaz” diyerek hiç vermediğim olmuştu. Sinirli ve mutsuz olduğum günlerde –ki sayıları oldukça fazladır– ayaklarıma sırnaşmasını umursamayıp istediği sevgiyi ondan esirgediğim, kumunu temizlemem gerekirken bu görevi ertelediğim olmuştu. Bu günleri hatırlayınca kedinin aslında kaybolmadığı, bütün bunları içinde biriktirdiği ve sonunda dayanamayıp beni terk ettiği sonucuna vardım. Bir kedi tarafından terk edilmek... Yemeğini verdiğin, veterinere götürdüğün, aşılarını yaptırdığın, tüylerini kırptırdığın, kumunu temizlediğin, bütün bu ilgi ve özen karşılığında arada bir mırıldamasından ve kafasını ayağınıza sürtmesinden başka hiçbir şey beklemediğin bir canlının sizi terk etmesi… İnsanın başına gelebilecek en korkunç şey bu olsa gerek.

Bir kedi tarafından terk edilmiş olmak düşüncesi ağır gelmiş olacak ki, aslında terk edilmediğimi düşündüm, kedinin geri dönmemesinin sebebinin başına bir şeyler gelmesi olduğuna kendimi ikna ettim.

Evet, öyleydi. Kedi beni terk etmiş olamazdı, kesin başına bir şeyler gelmişti. O güçlü reflekslerine rağmen yolun karşısına geçerken bir tereddüt yaşamış ve bir arabanın altında ezilmişti. Mahallenin haşarı çocukları onu dışarıda görünce taş yağmuruna tutmuştu. İnsan suretli manyağın biri durduk yerde onu tekmelemişti. Belediyen çalışanları sokakta başıboş hayvan gezmesin diye onu yakalamış ve bir kafese kapatmıştı. Kedim bu olası olaylardan herhangi biri yüzünden hayatını kaybetmiş veya geri dönemeyeceği bir yere konulmuştu. O yüzdendi sarmaşığa tutunup eve tırmanmaması. Beni terk ettiğinden değil.

Belki de beni terk etmiş olması, ölmüş olması fikrinden ağır bastığı için böyle düşünüyordum ve kedi tam da bu yüzden, tam da bu düşünce biçimim yüzünden beni terk etmişti.

Geçenlerde bir yerlerde okumuştum. Bazı kedilerin birden fazla evi olabiliyormuş. Kafalarına göre bir gün bir evde, sonraki gün diğer evde kalabiliyorlarmış. Belki de yeni bir ev bulmuştur, yeni sahiplerinin açtığı yaş mamayı yiyordur şimdi. Onlardan sıkılınca gelecektir. Ama görür o! Hayatta almam eve. Gitsin diğer evde yaşasın. Yıllarca kendisine sahip çıkan insanı bırakıp başka evlerde yaş mama yiyip yumuşak koltuklarda mırıldaya mırıldaya uyuyan kedileri şikâyet edebileceğimiz bir yer yok mu?

Siz bakmayın böyle konuştuğuma. Başına kötü bir şey gelmesin de isterse başka bir evi daha olsun. Önemli olan hayatta olması. Kedilerin bir kötü huyu da onca birliktelikten, anlam yüklemesi zor olan paylaşımdan sonra ölüyor olmaları. İnsana binlerce hatıra bırakıp ölüp giden kedileri şikâyet edebileceğimiz bir yer yok mu gerçekten?

Birini kaybettiğimizde en son aşama bize geri dönmesini beklemek olur. Ne halde olursa olsun, nereye giderse gitsin, ne yaşamış olursa olsun geri dönmesi. Kedimden de onun evden kaçmasına neden olan kendimden de şikayetçi olabileceğim bir yer arıyorum.

Gaziantep - Ekim 2025

Kısa Hikayelerim III - Ayabakanlar

2025-08-04T15:29:00.000-07:00

Tarla, Santa Monte kasabasındaydı. Kasaba turistik haritalarda görülmüyordu ama yine de belirli bir grup insanı kendine çekiyordu: fakir astrologlar, başarısız botanikçiler, müstakbel sanatçılar, pastoral şairler, amatör gizem avcıları... Tarlada kimsenin nasıl açıklayacağını bilemediği tuhaf bir şey vardı: ayçiçekleri diğer tarlalarda olduğu gibi büyüyordu ama güneşi takip etmiyorlardı. Aksine, onu görmezden geliyor gibiydiler. Sabahları ışık canlarını yakıyormuş gibi eğiliyorlar, akşamları ise bulutların arkasına da saklansa aya doğru bakıyorlardı.

Bu gizem ilk başlarda Marta ve Ramon için çok da önemli görünmüyordu. Onlar için ayçiçekleri ve onların güneşe karşı sessiz isyanı anlamsızdı; sadece bulundukları yerin tuhaflığını daha da belirgin hale getiren bir vakaydı. Yavaş yavaş tarla ve içindeki çiçekler onları yutmaya başladı. Bu bölgeyi anlamak için gereğinden fazla çaba sarf etmenin bir tuzak, kimsenin kabul etmemesi gereken bir davet olduğu söylenirdi. Kimse bunu açıkça dile getirmezdi ama kasabanın fısıltı gazetesinin manşeti hep bu konuydu. Bu gizemi saplantı haline getirenlerin sonunda kayıplara karıştığı, tıpkı gün doğumunda ayın kaybolması gibi yitip gittiği söyleniyordu.

Marta bir Temmuz günü, kırık bavulu ve devasa bir üzüntüyü yansıtan bakışlarıyla çıkageldi. Teyzesi Laura hiçbir şey sormadan onu yanına aldı, ona göre kaybolmak üzere olan birine yardım etmenin en iyi yolu sessiz kalmaktı. Laura seksenli yaşlarına ulaşmıştı, günleri sayıyordu ve artık yaşama inancı tükenmişti. Hassasiyetle tespih çekiyor, ağzından dökülen Ave Maria ve Salve duaları etrafında yıkılmakta olan dünyaya, bu tuhaf ve karanlık mekâna karşı aklını koruyan bir kalkana dönüşüyordu.

Ramon daha sonra geldi kasabaya. Yıpranmış turuncu defteri, kelimeler gördüklerini ya da hissettiklerini anlatmaya yetmiyormuş gibi her zaman yarım bıraktığı cümleleri, yanından hiç ayırmadığı kayıt cihazı ve “Gizem Dünyası” kitabının yıpranmış bir baskısıyla ortalıkta dolanıp dururdu. Bu tarlanın bir bilmece, dünyanın işleyiş mantığında açılmış bir gedik olduğunu, ayçiçeklerinin başka bir varlığa dönüştüğünü söylüyordu. “Bunlar çiçek değil, gizli bir sırrın taşıyıcıları. Çok az insanın anlamaya hazır olduğu bir alamet.”

Marta ve Ramon, kasabada huzur bulmadıkları konusunda hemfikirdi. Huzurlu olmadığı yerde mecburiyetten duran insanların zamanla kazandığı kayıtsızlık duygusu bu iki yabancıyı birbirine yaklaştırmıştı.Akşam serinliği çöktüğünde tarlanın yakınında buluşuyorlardı. Marta’nın elinde bir termos soğuk kahve ve asla bitiremediği bir paket vanilyalı bisküvi, Ramon’un elinde ise kayıt cihazı ve sayfaları koparılıp yeniden içine tıkılmış turuncu defteri olurdu. Marta gergin olduğunda dudağını ısırır, Ramon’un dikkatsizce yere saçtığı sayfaları toplar, Ramon hiç ara vermeden sigara içer ve Marta ne zaman bir soru sorsa, daha zor bir soruyla cevap verirdi. Fazla konuşmuyorlardı ama birlikte geçirdikleri zamanın tuhaf bir ritmi, sadece kendilerinin duyduğu sessiz bir müziği vardı.

Laura’nın mutfağında yenilen akşam yemekleri yetersiz ve sadeydi: bayat ekmek, ucuz peynir ve tadı reçelden başka her şeye benzeyen ama aynı zamanda hiçbir şeye benzemeyen bir reçel. Yemeklerden sonra Laura kilere girer, bir süre gürültüyle ortalığı karıştırır ve elinde tozlanmış, içini göstermeyecek kadar siyah bir şişeyle çıkardı. Manastır rahibelerinin giydiğine benzeyen upuzun eteğiyle şişenin tozunu temizler “kuzeydeki bağlardan geldi, Jose getirdi bunları. Zavallıcık, atı uçuruma atlayınca vefat eden Jose var ya, hah işte o!” diyerek şişeyi masaya bırakır ve odasına tespih çekip dua etmeye giderdi. Ne Marta’nın ne de Ramon’un Jose diye birinden haberi vardı. Onu hiç görmedikleri gibi adını da sadece Laura Teyze’den duyarlardı. Kasabada öyle biri yaşamıyordu. Buna rağmen ikisi de bu garip şişelerdeki harika şaraplar için Jose’ye müteşekkirdi.

Şarabı içerken mutfak masasına yan yana oturur saatlerce tarlayı izlerlerdi. Çiçeklerin hep birlikte, bir ordu disipliniyle kafalarını gökyüzüne çevirmelerini ve ayın gittiği yöne doğru boyunlarını kıvırarak hareket etmelerini bir dans gösterisiymiş gibi hayranlıkla takip ederlerdi. Gün ağarmaya başlayınca onların da başları çiçeklerle birlikte yere doğru eğilirdi. Dinsel bir ritüele benzeyen bu izlence bitince Ramon gördüklerini not almaya başlardı. Not alırken kısık sesle plak çalmayı adet edinmişti; şehirden getirdiği plaklardan belli belirsiz bir caz müziği ya da bazen arka plandaki gürültüde kaybolan bir kadın sesi yayılırdı. Marta hiçbir şey söylemez, bazen şarkıcının anlaşılmaz sözcükleri takip etmeye çalışır, bazen de zar zor duyulabilen bir şeyler mırıldanırdı. Ramon gidince de kâğıtları titizlikle katlar, bir çekmeceye kaldırırdı.

Laura’da toplanmadıkları gecelerde Marta defterine notlar alırdı.

"Güneş yakar, ay ise dinler".

"Çiçekler ışığı değil, unutulmayı arıyor."

Ramon ise ayabakan çiçeklerinin saplarının arasından geçen rüzgârı, gecenin çıkardığı zar zor duyulabilen sesleri kaydetmeye çalışırdı. Ona göre Ayabakanlar geceleri konuşuyor olmalıydı ve rüzgar onların bu fısıldayışlarını alıp kayıt cihazına taşımalıydı. Günün birinde bu kayıtlardan birini dinlerken çiçeklerin ne konuştuğunu duymayı ve onların neden güneşi terk edip ayı seçtiğini öğrenmeyi umuyordu. Tarlanın yakınında bir yere, rüzgarın geliş yönünü hesaplayıp oturur, kayıt cihazını saatlerce işletir sonra eve döner ve kayıtları heyecanla dinlerdi. Rüzgârdan başka bir ses duyamadığındaysa bir sonraki gece şansının yaver gideceğini umarak yatağına uzanırdı. Ertesi sabah kayıtları Marta’ya da dinletir, kendisinin atladığı bir yer olup olmadığını kontrol ettirirdi. Marta tarlanın sırrının kayıt cihazıyla çözülmesinin mümkün olmayacağını, makinelerin duygusuz olduğunu ve çiçeklerin ne söylediğini duymalarına imkan olmadığını savunurdu. Ona göre yapılması gereken gece olunca tarlanın tam ortasına gidip uzanmak, bir Ayabakan’a dönüşerek ayı takip etmekti.

Bu tezini ispat etmek isteyen Marta bir gece tarlaya girdi ve kayboldu.

Onu en son gören Ramon oldu, tarlanın ortasına doğru yürüyordu. Durup başını aya çevirdiğini ve sonra da ayabakanların arasında kaybolduğunu gördü. Saatlerce kıpırdamadan, bağırmadan bekledi. Ertesi gün hiçbir şey söylemedi. Marta’yı arayanların arasına katılmadı. Masasına oturdu ve mavi mürekkeple bir kâğıdın üzerine “Aya eşlik etmeye gitti” yazdı.

Ramon’un zaten tekin olmayan davranışları kısa sürede iyiden iyiye değişti. Sesi gerginleşti, gözleri parlaklığını yitirdi. Kasabanın değişik yerlerinde mavi mürekkeple yazılmış notlar bulunmaya başladı.

"Ayçiçekleri kendilerini yakan ışığı istemiyor"

"Marta gecede yaşamak için güneşin sınırlarını aştı”

“Marta gece oldu”

Bu notların orada burada görüldüğü günlerde, kasabadan biri Ramon’u tarlanın yakınında gördüğünü, sanki Marta’yla karşılıklı sohbet ediyormuş gibi fısıltıyla konuştuğunu, ancak etrafta kimseciklerin bulunmadığını iddia etti. Başka bir kasabalı, bir gece kadın çığlıkları duyduğunu, ancak bunların tarladan mı yoksa gaipten mi geldiğini bir türlü anlayamadığını, o gece şarabi biraz fazla kaçırmış olduğunu söyledi. Bir başkası Marta’yı kaybolduğu gece Ramon’la birlikte tarlaya doğru yürürken gördüğünü belirtip “hiç tekin biri değil” diye ekledi.

Diğer kasabalılar bu söylenenlerin karşısında sessiz kaldılar. Eğer bu kadar önemli bir konu varken kasabalı sessiz kalıyor, açıktan bir şey söylemiyorsa bilin ki gizliden gizliye hep o konuyu konuşuyordur. Su başlarında üç beş kadın, ağaç altlarında, bağ evlerinde üç- beş erkek bir araya geldiğinde Marta’nın başına gelenler hakkında kulaktan dolma ya da tamamen uydurma hikayeler anlatılıyordu.

“Kimseye söylemeyin ama ben aslında olanları gördüm, Marta aya doğru yükselerek gök yüzünde kayboldu. Bir azize değilse kesin bir şeytandı”

“Öyle deği, bence Ramon onu öldürdü ve tarlaya gömdü.”

“Kaybolduğu falan yok, gece olunca eve gelip gizli gizli Ramon’la buluşurlarmış.”

Yazın sonlarına doğru hem dedikodular hem de pencerelere, kapı önlerine bırakılan notlar artmaya başladı.

“Güneş sizi kavurur, ay sizi serinletir”

“Ayın karanlıkta kalan kısmında mutlu yaşayan insanların diyarı var”

“Çocuklarınızı aya verin”

“Kaybolmak, kurtulmaya başlamaktır”

“Bir gün hepiniz bir yerlerde kaybolup gideceksiniz”

Kasabada herkes bu notları kimin yazıp oraya buraya bıraktığını biliyordu. Marta gittikten sonra Ramon’un delirdiğini düşünüyor ve “deliye bulaşılmaz” diyerek ona ilişmiyorlardı. Biraz da korkmaya başlamışlardı. Çocuklarını ayabakan tarlasına yaklaşmamaları gerektiği konusunda sıkı sıkı tembihleyip, belediye başkanına tarlanın etrafının acilen çitle çevrilmesini isteyen dilekçeler yazdılar. Ramon’la selamı sabahı da kestiler. Neyse ki bir süre sonra sorun çözüldü ve notlar gelmemeye başladı.

Zira Ramon da, tıpkı Marta gibi, ortadan kayboldu.
Bazıları onu tarlanın yakınlarında dolaşırken gördüklerini, tarlanın içine girerek gözden kaybolduğunu, bazıları ise hiçbir şey söylemeden çekip gitmiş
olduğunu söyledi. Başkaları, Marta’nın yokluğuna dayanamadığına, bazıları da tarlanın onu da tuzağa düşürdüğüne inanıyordu. Kasabanın yaşlıları, ayabakan çiçeklerinin gizemini takıntı haline getirenlerin gecenin içinde eriyip gittiklerini ve Marta ile Ramon’un da başına bunun geldiğini iddia ediyor sonra ne olur ne olmaz diye “Ave Maria Purisima” duasını okuyup istavroz çıkarıyorlardı.

Ramon’un kaybolmasının ardından, Laura kasabadan taşındı, tarlanın etrafı tahta çitlerle çevrildi. Kasabalılar hayatlarına hiçbir şey olmamış gibi devam ettiler.

Birkaç yıl sonra Luis Pinada adında bir gazeteci olayı araştırmak için kasabaya geldi. Konuşabileceği herkesle konuştu ama kimseden aklı başında bir bilgi alamadı. Tarlanın normal olduğunu, anlatılanların yalandan başka bir şey olmadığını söyleyen de vardı, hala korktuklarını, geceleri tarladan sesler geldiğini fısıldayan da. Tarlanın etrafındaki tahta çitler bakımsızlıktan çürümüş, kırılmış ve etrafa saçılmıştı.

Ama ayabakanlar hala oradaydı. Luis Pinada’nın çektiği fotoğraflar en az kasabalıların röportajları gibi anlaşılmaz ve silikti. Fotoğraflarda orada olmaması gereken figürler var gibiydi ama tam olarak ne oldukları seçilemiyordu. Laboratuar analizlerinden de herhangi bir sonuç çıkmayınca, Pineda hikayeyi yayınlamaktan vazgeçti. Birkaç ay sonra da absürt bir trafik kazasında hayatını kaybetti.

Ayabakanlar hala oradalar. Hareketsiz, sessiz dururlar. Dolunay olduğunda kendi aralarında gülüşür gibi dalgalanıp dururlar.

Belki de berrak bir gecede biri yanlarına yaklaşsa, nefesini tutarak kulak kesilse, ayla yaptıkları gizli anlaşmanın ne olduğunu duyacaktır.

İşte bütün hikaye bundan ibaret.

-Gaziantep, Temmuz 2025-

Franco'nun Kemikleri - III (Son)

2025-07-26T05:55:00.000-07:00

Serinin son yazısına geldik. Olayların sonu hüzünlü bitiyor ve Franco denen mel'un, seçimle iktidara gelen Cumhuriyetçileri ve Sosyalistleri yeniyor. Olayları zaman çizelgesi halinde özetleyeyim.

17 Mayıs 1902
Alfonso XIII daha on altı yaşındayken tacını giyerek İspanya kralı olarak. Bu genç ve deneyimsiz kral güç zehirlenmesi yaşayrak ha bire parlamentonun işlerine müdahale eder. Bu durum siyasi istikrarsızlığa neden olur, öyle ki 1902 ile 1923 yılları arasında İspanya'da 33 hükümet kurulur. Yani neredeyse yılda 3-4 hükümet değişikliği demektir bu.

22 Temmuz 1921
Abdülkerim liderliğindeki Berberi orduları, Fas'ın Anwal kentindeki İspanyol garnizonuna saldırır ve onları bozguna uğratır. Bu durum Rif Savaşı'nın başlamasına neden olur. Serinin ikinci yazısında bu konuya uzun uzun değindim ve Miguel Primo de Rivera, José Millán Astray ve Francisco de Franco gibi isimlerin bu savaşı kazanarak nasıl popüler hale geldiklerini anlattım.

13 Eylül 1923

Rif Savaşının öne çıkan isimlerinden olan General Miguel Primo de Rivera parlamenter hükümeti deviren bir darbe düzenler. Kral Alfonso'nun desteğini de alarak bir diktatörlük kurar.

28 Ocak 1930
Büyük buhran dünya ekonomisinin anasını ağlatmaktadır, İspanya bir istisna değildir. Tencerenin deviremeyeceği iktidar yoktur söylemini doğrularcasına bu ekonomik buhran Alfonso Primo de Rivera'yı istifaya zorlar. Primo istifa ettikten sonra İspanya'yı terk ederek Fransa'ya yerleşir ama çok yaşayamaz iki ay içinde doğal nedenlerle ölüverir.

12 Nisan 1931
Cumhuriyetçi ve Sosyalist adaylar belediye seçimlerinde ezici bir zafer kazanır. Alfonso'nun tahttan inmesini talep ederler, ordu zor durumda kalarak kraldan desteği çeker. Şiddetli bir ayaklanma ihtimaliyle karşı karşıya kalan Alfonso ülkeden kaçar.

29 Ekim 1933
Fransa'da ölen Primo'nun oğlu José Antonio Primo de Rivera, Falange Española (İspanyol Falanjistleri) hareketini kurar. Hareketin amacı Cumhuriyetçi iktidarı devirmektir. Hareket büyük ölçüde İtalyan faşizminden beslenir ve başlangıçta çok az halk desteği alır. İlk yıllarında hayatta kalabilmek için büyük ölçüde Benito Mussolini'den para alır.

16 Şubat 1936
Manuel Azaña başkanlığındaki sol koalisyon genel seçimlerde Halk Cephesi adı altında İspanyol parlamentosunun çoğunluğu kazanır. Halk Cephesi iktidarının ilk dört ayında 113 genel ve 200'den fazla kısmi grev gerçekleşir, 170 kilise, 69 kulüp ve 10 gazete ateşe verilir. Bu olayları gören sağcı askeri liderler hükümeti devirme planları yapmaya başlar.

17 Temmuz 1936
Sağcı lider José Calvo Sotelo hükümete bağlı güvenlik güçleri tarafından öldürülünce sağcı askerler harekete geçer. İspanyol Fas'ında isyan başlar ve ertesi gün General Francisco Franco Kanarya Adaları'ndaki üssünden bir manifesto yayınlayarak isyanın başladığını ilan eder. Franco'nun Milliyetçi güçleri kısa sürede birçok şehri ele geçirse de Madrid'i ele geçiremez ve darbe girişimi iç savaşa dönüşür.

14 Ekim 1936

İlk Uluslararası Tugaylar İspanya'nın Albacete kentine ulaşır. Takip eden iki yıl boyunca, Komünist Enternasyonal tarafından örgütlenen ve yönetilen yaklaşık 60.000 gönüllü yabancı Cumhuriyetçi tarafta savaşır. Franco'nun milliyetçi güçleri Mussolini İtalya'su ve Hitler Almanyası tarafından desteklenir. Bu durum İspanyol İç Savaşını, Avrupa'nın faşistleri ve Rusya'nın bolşevik güçleri arasında bir vekalet savaşına dönüştürür.

6 Kasım 1936

Milliyetçi güçler Madrid'e ulaşır. Geldik, şehri almak üzereyiz diye düşünürlerken Uluslararası Tugaylar tarafından durdurulurlar ve şehrin etrafında 28 ay sürecek bir kuşatma başlar.

20 Kasım 1936
İspanyol Falanjistlerini kuran Primo de Rivera kurşuna dizilerek idam edilir.

26 Nisan 1937
Cumhuriyetçilerin elindeki Guernica şehri Nazi Uçakları tarafından bombalanır. Hermann Göring ve diğer Nazi komutanlarının, hava kuvvetlerinin güçlerini sınamak için onayladığı bu saldırıda yüzlerce sivil öldürülür. Bask şehrinin neredeyse tamamen yok edilmesi Pablo Picasso'nun Guernica adlı tablosuna ilham verir. Tablo ve Guernica hakkındaki yazımı buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

19 Haziran 1937
Bilbao iki aylık bir kuşatmanın ardından Milliyetçilerin eline geçer. Milliyetçiler Ekim ayında Bask bölgesini ele geçirmeyi tamamlamalarına rağmen, Barselona ve Madrid gibi büyük şehirleri hala kontrol altına alamamıştır. No Pasaran (Geçemeyecekler) dahil bir çok meşhur sloganın oluşmasına neden olan bir direniş vardır Barselona ve Madrid'te. Savaş sırasında her iki tarafın kullandığı propaganda afişlerini paylaştığım yazımı buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

18 Kasım 1938
Cumhuriyetçi ordu, savaş alanındaki son zafer umudunu Ebro Muharebesi'nde kaybeder. Şubat 1939'da Barselona düşer ve Fransa'ya mülteci akını başlar.

28 Mart 1939

Yaklaşık 200.000 Milliyetçi asker Madrid'e girer. Cumhuriyetçi hükümet haftalar önce Fransa'ya kaçmıştır ve şehir direnecek durumda değildir. Savaş yaklaşık üç yıl sürmüş; doğrudan çatışmalarda ya da yokluk nedeniyle bir milyon kadar insan hayatını kaybetmiştir. Franco, 20 Kasım 1975'teki ölümüne kadar sürecek bir diktatörlük kurar.

Diktatörlüğünü kurar kurmaz terör estirmeye başlar. Yaklaşık 200 bin insanı kaybeder. Bu insanların mezarları hala bulunamamıştır. Hayatın her alanında yoğun bir sansür uygular. Sinemalarda yayınlanacak filmler, gazetelerde yazılacak yazılar, salonlarda oynanacak oyunlar öncelikle özel komitelerin kontrolünden geçmeli, uygun görmeyen kısımlar sansürlenmelidir. Franco adını anmak bile tehlikelidir. Halk birbirini ispiyonlamaktadır. Parti kurmak yasaktır. Ülke tamamen tek adamın kontrolündedir.

Gelelim Franco'nun gömülü olduğu Valle de Los Caidos anıtına ve kemiklerin taşınması meselesine.

İç savaşı kazanan Franco, Madrid'e elli kilometre mesafede bulunan Cuelgamuros vadisine bir anıt mezar yapılmasını ve Primo de Rivera'nın ve iç savaşta hayatını kaybedenlerin oraya gömülmesini emreder. İnşaatta normal işçilerin yanı sıra cumhuriyetçi esirler de zorla çalıştırılır. Vadiye 150 metre uzunluğunda bir haç diker, içine bir basilica kondurur. Bazı cumhuriyetçilerin naaşı da oraya gömülerek insanlara "her iki kesimden de hayatını kaybedenleri buraya gömüyoruz, burası sadece sağcılara ait bir anıt değil, aksine bütün İspanyollara ait bir yer" mesajı verilir.

Valle de Los Caídos

Fakat işin aslına bakıldığında, anıt mezar sağcıların uğrak yeridir. İç savaşta kazanılan zaferi övmek, Primo de Rivera'nın ve öldükten sonra oraya gömülen Franco'nun anısına saygı sunmak için orayı bir türbeye çevirmişlerdir. Tarafsızlık ilkesine ters olduğuna inanan sosyalist Pedro Sánchez hükümeti süreci başlattı. Franco'nun ailesinin karşı çıkmasına ve o üst mahkeme senin bu üst mahkeme benim dolaşarak alınan kararın yürütmesini durdurmayı denemesine rağmen mahkemeler hükümetin kararını onayladı ve Franco'nun kemikleri anıt mezardan alınarak aile mezarlığına gömüldü. Bu eylem bir bakıma İspanyol halkının frankoculukla yüzleşmesi ve neredeyse kırk yıl boyunca ülkeyi diktatörlükle yöneten birinin, faşistler tarafından türbeye çevrilen mezarının kolektif belleğe ait olması gereken bir yerden uzaklaştırılması anlamına geliyor.

Seçimlerle iktidara gelmiş olan meşru hükümeti, Nazi Almanyasının ve Mussolini İtalyasının desteğiyle deviren, iç savaş sırasında 1.000.000, iç savaş sonrasında 200.000 insanın ölümüne neden olan, ülkeyi demir yumrukla 40 yıl boyunca yöneten bir diktatöre az bile yapılmış bana kalırsa.

Sonraki yazıda görüşmek üzere.

Kısa Hikayelerim II - Argos ve Kıtmir

2025-07-25T11:10:00.000-07:00

Hiçbir kötü niyetim yoktu. Köpeğim hastalandı, gel birlikte götürüp baktıralım, dedi. Gittim. Ben veterinere gittiğimizi zannediyordum. Şehir merkezine doğru yürürken köpeği kucağına almasıyla bir evin açık kapısından girmesi bir oldu. Peşinden girdim. Kabahat bendeydi; "sen köpeği nerede buldun" diye sorsana önce. Bu herifin köpeği yoktu ki!

Mahallede adı deliye çıkmıştı. Bana göre deli desen deli değil, akıllı desen hiç değil bir adem oğluydu. Bazen öylesine akıllı laflar ediyordu ki Diyojen duysa kıskanır. Delilik ve akıllılık arasındaki çizginin üzerinde bu kadar dengeli yürümesi bende ona karşı bir saygı oluşturmuştu. Saygının yanı sıra kendimden de bir şeyler buluyordum. Onun kadar olmamakla birlikte benim de deliliklerim vardı. Onun kadar değil diyorum zira onda daimi olan bu durum, bende olaylar karşısında kuruntu, kurgu olarak beliriyor, en ufak bir olayı kafamda büyütüp çok farklı yerlere taşıyor ve kurgularımın tamamen doğru olduğuna kendimi hemen inandırıyordum. Bu gibi durumlarda gerçekle kurguyu karıştırıyor ve bir süre orada takılı kalıyordum.

İşte bu saygıdan ve deliliğin paylaşılmasından dolayı onu kırmaz, benden bir ricası olduğunda -ki bu rica genellikle bir bardak çay, bir dal sigara, bir masalın kendisine uyarlanarak tekrar anlatılması, bazen de bugün olduğu gibi yapılacak bir işte yardımdı-, onu kırmamak için elimden geleni yapardım.

Annesiyle birlikte bir göz evde kalıyor, mahallelinin ve belediyenin yardımlarıyla geçiniyordu. Mahalledeyken deli sıfatının getirdiği dokunulmazlıkla her istediğini yapabiliyordu ama şimdi girdimiz ev mahallenin çok dışında, tamamen savunmasız olduğumuz ve yaşanacak olaylar için geçerli bir bahanemizin bulunmadığı bir sahadaydı.

Evin avlusunda yetişip ne yaptığımızı sordum. Tamam abi geldik, dedi. Yahu nereye geldik, bu nasıl veteriner, diyecek oldum ama köpek kucağında avluyu aştı ve görünürdeki tek kapıdan içeri daldı.

Odanın içinde mobilya yoktu. Yere bir hasır serilmiş, üzerine minderler konulmuştu. Girişin yanındaki minderlerin tam karşısına, sakallı, cübbeli bir adem oturmuş, önüne rahlesini çekmişti. Hakkı köpeği odanın ortasına çuval gibi bıraktı, köpek bırakıldığı yerde hareketsiz durdu. İki adım geri çekildi ve işaret parmağıyla köpeği göstererek ve gözünü ondan ayırmayarak "bu hasta hocam, bir okumanız lazım" dedi.

Hakkı hariç, köpek dahil, odadaki herkes neler olup bittiğini anlamaya çalışıyordu. Hoca gözlerini önce köpeğe, sonra Hakkı'ya sonra da bir yanıt arayışıyla bana çevirdi. Ne oluyor dercesine göz kırkıp, kafasını sağa sola oynattı. Bu harekete verilecek tek yanıtı verdim ve kollarımı hafifçe açıp dudaklarımı büzdüm. Hakkı'nın gözleri köpeğe sabitlenmişti ve işaret parmağıyla hâlâ onu göstermeye devam ediyordu. Hoca gözünü kırpıp duruyordu, benimse kollarım iki yana açık dudaklarım büzüşmüştü. Ortada duran köpeğin etrafa attığı şaşkın bakış da eklendiğinde tam bir orta çağ tablosu oluşturmuştuk. Bu pozisyonda yüzyıllar boyu duracağımızı, insanoğlunun bu tabloyu çözmeye yetecek idrakı bulunmadığından, bir mucize olup da köpek konuşmaya başlamadığı sürece bu gerçeküstü tablonun içine hapsolacağımızı düşündüm.

Neyse ki hoca dirayetli çıktı ve eliyle minderleri göstererek bizi oturmaya davet etti. Hemen bağdaş kurup oturdum. Hakkı da oturdu. Köpek zaten bırakıldığı pozisyonu hiç bozmamış, gövdesi yerdeki hasırdan hiç ayrılmamıştı. Hakkı köpeğin şikayetlerini anlatıyordu. Ben hasıra dalıp gitmiş, beni buraya sürükleyen hayatımı düşünmekle meşguldüm. Bir an kafamı kaldırdığımda hocanın gözlerini bana diktiğini fark ettim. Hakkı'nın saçma cümlelerine yanıt verirken özellikle bana bakıyor, sanki söylediklerini onaylamamı bekliyordu. Muhtemelen bunu yaparken "aklı başında birine benziyorsun, şu manyağı al git" mesajı veriyor ve benden destek alarak Hakkı'yı başından savuşturmayı hedefliyordu ama ortamın da etkisiyle benim kuruntu mekanizması çalışmaya başlamıştı.

Bu mekanizmaya göre, hoca aslında, erkenden ağaran ve bakımsızlık yüzünden birbirine geçen saçıma, sakallarıma, giydiğim bol pantolon ve üzerimdeki gri yeleğe bakıyordu. Bu durumda ben de bir hocaydım ve onu çekemeyenler tarafından bir açığı aranmak üzere gönderilmiştim. Sırf bu yüzden bir köpek getirmiştik, onun hayvanlar hakkında sahip olduğu ilmi sorgulayacak, açığını bulur bulmaz da ipini pazara çıkarıp altın adını pul edecektik. Hoca aslında benden tedirgin oluyordu ve bu yüzden her yanıtında gözünü bana dikiyor, onaylanma bekliyordu. Özetle, odadaki tek sağlıklı düşünebilen varlık, hasta diye orta yere bırakılan köpekti.

İlk başlarda "evet, hocam", "tabii tabii", "şüphesiz ki" diyerek geçiştirdiğim onaylama cümlelerini, kurgunun da etkisiyle uzatmaya başladım.

- Köpekler insanoğlunun sadık dostlarıdır, evladım Hakkı, Öyle değil mi hocam?

Öyle değil mi derken elini, avucu yukarı bakacak şekilde bana doğru uzatmış, onaylamam için sözü bana vermişti. Hocam demesinin sebebi de benim aslında kim olduğumu ve oraya niçin gittiğimi anlamış olmasıydı. Planımızı suya düşürmüştü ve "hocam" diye hitap ederek bunu bize bildiriyordu.

- Tabii, tabii. Sen de bilirsin ki hocam Kıtmir Ashab-ı kehfi korumuştur. Sana bir köpek saldırmaya kalktığında Kıtmir'in selamı var dediğin anda hücum etmekten vazgeçecektir.

Kıtmir'den uzun uzun bahsettim. Çünkü bildiğim tek köpek menkıbesiydi ve en ufak ayrıntısını dahi kullanmalıydım, O andan sonra söz her bana geldiğinde bilgiden yoksun olmadığımı ispatlamak için aklıma gelen bütün meşhur köpek hikayelerini anlatmaya, Odysseus'un köpeği Argos'tan, Hachiko'dan bahsetmeye girişiyordum. Şansıma hoca bu köpeklerin hikayelerini bilmiyordu da foyam ortaya çıkmadı.

Bir süre sonra olay Hakkı ve köpekten çıkmış, tamamen hocayla benim üstü kapalı mücadeleme dönmüştü. Biz konuşuyorduk, Hakkı ve köpek, bir tenis maçı izler gibi, sözü kim alırsa kafasını ondan yana çevirip dinliyordu. Saatler süren sohbetin ardından, hoca kendini artık ispat ettiğine ve bu zorlu sınavı geçtiğine inanarak "şifayı veren Allah'tır" dedi ve elini hasıra vurarak fişek gibi doğruldu. "Artık gidin" sinyalini almıştık. Hakkı köpeği kucakladı. Ben hocanın ellerini iki elimin arasına aldım, "sınavı geçtin hocam, büyük alimmişsin vesselam" mesajı verir gibi samimiyetle sıktım.

Tek kelime konuşmadan yürüye yürüye mahalleye döndük. Ben evime, Hakkı da kucağında köpekle evine gitti. Birkaç gün sonra kapı çaldı. Hakkı gelmişti. Bir bardak çay istedi, verdim. Sigara istedi, paket tuttum. Hakkı'nın köpeği Argos'un hikayesini anlatsana, dedi, Ithaka Kralı Hakkı'nın ve sadık köpeği Argos'un maceralarını ballandıra ballandıra anlattım. Veteriner yerine hocaya gittiğimiz o günden sonra köpeği bir daha görmedim. Hakkı'ya da sormadım işin aslını. Kafamdan bir hikaye uydurmak ve uydurduğum hikayeye inanmak daha mantıklı geliyordu böylesi durumlarda.

Peronizm'den Rüyalara - Cortazar'ın İşgal Edilen Ev'i (öykü incelemesi)

2025-07-24T15:34:00.000-07:00

Julio Cortazar, kuşkusuz Latin Amerika Boom hareketinin en önemli temsilcilerinden biri. Öykülerini okurken büyük keyif aldığım yazarın “İşgal Edilen Ev” isimli öyküsünü çevirip blogda paylaşmıştım. Okumak isteyenler buraya tıklayabilir. Bu yazıda İşgal edilen ev hakkında biraz konuşmak istiyorum. Her okuyanın farklı anlamlar çıkarabileceğinden emin olduğum için genel geçer bir yorum yerine öznel bir yorum olacak zira “herkes benim anladığım gibi anlamalı ya da hiç anlamamalı” mantelitesi, hele ki söz konusu edebiyat olduğunda, temelsiz kalmaya mahkumdur.

Bir röportajında Cortazar’a bu öyküsü hakkında soru sorulur. Öykünün Peronizm’e bir gönderme olup olmadığı, insanların öyküyü bu şekilde yorumladığı söylendiğinde Julio şu yanıtı verir: “İşgal edilen ev'i rüyamda gördüm. Daha doğrusu bir kabustu. Kabus ile öykü arasındaki tek fark, kabusta yalnız olmamdı. Tam olarak hikayede anlatılan evdeydim, detayları çok net görüyordum. Mutfağın yanından sesler duydum ve kapıyı kapatıp geriye doğru gittim... korkunç bir sesti. Elimden geldiğince kendimi savunuyordum, kapıları kapatıp evin içinde geriye doğru gidiyordum. Diğer taraftaki tehdidi durdurmak için kapıdaki tüm sürgüleri sürüyordum. Sonra bir dakikalığına olayların sakinleştiğini hissediyordum, sanki kabus tekrar huzurlu bir rüyaya dönüşüyor gibiydi. Ama sonra kapının bu tarafında korku hissi yeniden başlıyordu... Yaz mevsiminin ortasındaydık. Kabusun etkisiyle sırılsıklam uyandım; sabah olmuştu, kalktım, daktilo yatak odamdaydı. O sabah öyküyü bir oturuşta yazdım. Ben öyküyü yazarken kafamda Peronizm'in alegorisini yapmak gibi bir fikir yoktu. Hatta bu yöndeki yorumları okuduğumda şaşırmıştım”

Dali’nin gördüğü garip rüyaları derleyip, Buñuel’le işbirliği yaparak “Bir Endelüs Köpeği” filmini çekmesi geldi aklıma. Ardından da ister istemez Jung’un rüyalarla ilgili çalışmaları. Aslında bu yönde bir şeyler yazmak da keyifli olabilirdi zira sadece Dali ve Buñuel'le sınırlı bir olgu değil. Yüzlerce sanatçı, bilim adamı eserlerini rüyalarında gördüklerini ve rüyaları sayesinde ürettiklerini iddia etmiştir. Mary Shelley "Frankenstein" kitabını, Beatles grubundan Paul Mccartney "Yesterday" şarkısını rüyalarından esinlenerek ürettiğini belirtmiş, hatta Mendelev "periyodik cetveli" rüyada gördüğünü, rüyasında bütün elementlerin cetvel üzerine müntazam bir şekilde dökülerek tam da bulunmaları gerektiği yere indiğini söylemiştir - ki bence Mendelev sağlam sallıyor-. Biz yine de planımızı bozmayalım ve öykü hakkında konuşmaya devam edelim.

Bir ev düşünün, aileden miras kalmış, anılarla dolu geniş bir ev. İçinde biri kadın biri erkek iki kişi yaşar. Dünyayla sınırlı iletişimleri var. Günlerini evin işlerini yaparak geçirir ve kalan zamanlarında kadın örgü örer, erkek de kitap, gazete okur. Cumartesi günleri de kardeşine örgü ipi kendisine avrupa mecmuaları almak için şehre iner.

“Cumartesileri yün almak için şehre inerdim; İrene benim zevkime güvenir, seçtiğim renkleri beğenirdi... Ben de bu fırsattan yararlanarak kitapçıları dolanır, Fransız edebiyatında herhangi bir yenilik var mı diye fuzuli sorular sorardım. 1939’dan beri Arjantin’e kayda değer hiçbir şey gelmemişti.

Bu kısımdan öykünün 1939 yılından sonraki bir zaman dilimini anlattığını görürüz. Öyküde zamana ilişkin başka bir ipucu yok. Fransız edebiyatından herhangi bir yeni eserin gelmemesi de muhtelemen İkinci Dünya Savaşı’nın sebep olduğu karmaşyla ilgili. Anlatıcı kendinden çok İrene’yi ve evi öne çıkarır.

"Ben size evden bahsetmek istiyorum, evden ve Irene’den, zira benim bir önemim yok.. İrene, bu dünyaya kimseyi rahatsız etmemek koşuluyla gelmiş gibiydi. Sabah rutinini tamamladıktan sonra günün geri kalanını yatak odasındaki sofanın üzerinde örgüyle uğraşarak geçirirdi"

Bu rutinleri bir gün, evin arka taraflarında bir ses duymalarıyla değişir.

"mate yapmak için çaydanlığın altını yakmaya gidiyordum...yemek odasından ya da kütüphaneden gelen bir ses duydum. Halıya devrilen bir sandalye ya da bir konuşmanın bastırılmış fısıltısı gibi belirsiz ve boğuktu. Aynı anda ya da bir saniye sonra, yine o kısımdan, kapıya giden koridorun sonundan gelen sesi de duydum. Çok geç olmadan ileriye atıldım, vücudumu yaslayarak kapıyı kapattım..."

Evin içinde gelişen olaylar ve zaten garip olan karakterlerin iyiden iyiye tuhaflaşması bu andan itibaren başlar. Zira karakter kapıyı kapatıp, kilitledikten ve evin arka kısmıyla olan bütün bağlantıyı bu şekilde sonlandırdıktan sonra hiçbir şey olmamış gibi mutfağa gidip çaydanlığın altını yakar ve içeriye gidip durumu İrene’ye anlatır.

“geri döndüğümde İrene'ye “Koridorun kapısını kapatmam gerekti. Arka tarafı ele geçirdiler” dedim. Elindeki örgüyü bıraktı ve yorgun gözleriyle bana baktı. —Emin misin? Başımı salladım. —Öyleyse —dedi şişleri yerden alırken— bu kısımda yaşamamız gerekecek.”

Bu diyalogdan anladığımız kadarıyla karakterler evi yavaş yavaş işgal edenlerin ne olduğunu veya kim olduğunu bilmektedir. Hatta evin arka kısmını ele geçirmek de işgalcilerin ilk eylemi olmamalı ama daha önceki eylemleri hakkında hikayede bir bilgi yoktur.

Karakterler evin bir kısmını kaybetmelerine rağmen, evin işgal edilen tarafında bulunan eşyalarından vazgeçerek yaşamlarına kaldıkları yerden devam ederler, hatta okuyucu için ürkütücü gelen bu durumun bazı iyi tarafları olduğunu bile düşünür ve gündelik rutinlerini bu yeni duruma göre organize etmeye başlarlar.

“Aradığımız şey, evin diğer tarafında kaldığı için artık bulamayacağımız eşyalardan biri daha oluyordu. İyi yanları da vardı bu durumun. Mesela temizlik çok kolaylaşmıştı. Geç saatte - diyelim ki saat dokuz buçukta- uyansak bile on bir olmadan işimizi bitirip kollarımızı kavuşturmuş oluyorduk. İrene benimle birlikte mutfağa girmeye başladı, öğle yemeğini hazırlarken bana yardımcı oluyordu. İyice düşündük ve karar aldık: ben öğle yemeği hazırlarken o akşam için soğuk yenebilecek yemekler hazırlayacaktı”

Bir tarafı işgal edilmiş evde bu yeniden organize edilen yaşam tarzına alışır ve bir süre sonra işgalden önceki gibi bir ruh haliyle yaşamaya devam ederler.

“İyiydik ve yavaş yavaş düşünmemeye başladık. Düşünmeden yaşayabiliyor insan.”

İşgal eden varlıklar her neyse onların yeni yaşamlarına alışmasına izin verir. Onlar da işgal edilen taraftan gelebilecek rahatsız edici sesleri duymamak için ellerinden geleni yaparlar.

“...Gündüz evdeki gündelik sesler, örgü iğnelerinin metalik sürtünmesi, pul albümünün sayfalarının dönerken çıkardığı hışırtı hüküm sürüyordu. Ele geçirilen kısmın yakınında bulunan mutfağa ve banyoya gittiğimizde yüksek sesle konuşurduk ya da İrene ninniler söylerdi. Mutfakta başka seslerin araya girmesine izin vermeyecek kadar çok çanak çömlek ve bardak şangırtısı olurdu. Orada sessizliğe nadiren izin verirdik...”

Camus’nun Yabancı romanındaki Meursault'u anımsatan bir umursamazlık var karekterlerde. Evlerinin belirli bir bölümünü kaybetmelerine, ellerinde kalan bölümde de rahatsız edilmelerine rağmen hayatlarını olabildiğinde sürdürmeye yönelik bir çaba. Öykünün sonunda bu umursamazlığın, eylemsizliğin ve korkunun kaçınılmaz sonu olarak kalan kısımda ellerinden alınır.

"Bir gece susadığımı hissettim ve yatmadan önce Irene'ye mutfağa gidip kendime bir bardak su dolduracağımı söyledim. Yatak odasının kapısındaydım -o örgüsünü örüyordu- mutfaktan gelen bir sesi duydum; mutfaktan ya da banyodan geliyor olabilirdi, koridorun kıvrımı sesi boğuyordu. Aniden durmama şaşıran İrene tek kelime etmeden yanıma geldi. Sesleri dinlemeye koyulduk, seslerin meşe kapının bu tarafında, mutfak veya banyoda hatta koridorun kıvrımında, yani neredeyse yanımızda olduğunu açıkça fark ettik. Birbirimize bakmaya bile vakit bulamadık. İrene'nin kolunu tuttuğum gibi arkama bakmadan koşmaya başladım. Arkamızdan gelen sesler daha boğuk olmalarına rağmen sürekli büyüyordu. Kapıyı kapattım, antrede durmuştuk. Artık hiçbir şey duymuyorduk. –Bu kısmı aldılar, dedi İrene"

Bir süre antrede duran kahramanlar üzerlerinde elbiselerden başka hiçbir şeyleri kalmadığını anlar. Evin kapısını dışardan kilitleyerek anahtarı kanalizasyona atarlar. Öykü burada son bulur.

Cortazar’ın yazdığı kısa öyküler genellikle açık uçlu veya entelektüel tayfanın plot twist tabir ettiği, futbol fanatiklerinin anlayacağı dilden söylemek gerekirse ters köşe yaparak biter. Bunun en güzel örneğini “Yüzüstü Geçen Gece” ve “Parkların Sürekliliği” öykülerinde bu durumun en güzel örneklerini görebiliriz. Cortazar’ın tarzına alışık olan okuyucuların öykünün sonuna doğru bir ters köşe beklediğine eminim, en azından ben bekledim. Yazarın bu öyküyü ters köşe bir finalle sonlandırmamış olması bence başlı başına bir ters köşedir. Bu durumu kendisine sorsaydık herhalde sigarasından bir nefes çekip viskisine uzanırken söze başlar ve “Yazarlık, benim güzel dostum, habercilik değildir. 5N 1K bir öykünün içinde açıklandığında o yazı artık bir öykü değil, haber metni olur” derdi.

Öykünün sonunda okuyucunun aklında “kim, ne, neden” soruları askıda kalıyor. Tam da bu askıda kalma durumu sayesinde yukarıda da bahsettiğim gibi öykünün peronizmin eleştirisine kadar uzanan farklı yorumları ortaya çıkabiliyor.

Biz öyküyü iki farklı okumadan yorumlayarak yazıyı sonlandıralım.

1. 1946 ve 1955 yılları arasında Arjantin’de hüküm süren popülist ve milliyetçi Peron iktidarına yönelik bir alegori olduğu düşüncesinden yola çıktığımızda işgal edilen evi hayatlarımız, görünmeyen işgalcileri yöneticiler ve evin her bir bölümünü kaybetmesine rağmen çaresiz bir şekilde elinde kalanla yetinerek hayatına devam eden karakterleri de halk olarak yorumlayabiliriz. Bu okuma, Peronizme uyduğu kadar günümüz dünyasının bazı ülkelerine ve halkın kendi faydasına olmayan, aksine hayatını daraltan politik uygulamalara karşı tepkisiz kalmasına da bire bir uymaktadır. Hangi ülke olduğunu söylemedim. Siz hangi ülke zannettiniz ki?

2. Yaprak Dökümü’nün Hayriye’sine özenip “aman ağzımızın tadı bozulmasın” düsturuyla (tıpkı anlatıcı ve İrene gibi) yaşayanlar ve politik okumadan uzak durmak isteyenler için bunu bir hastalık olarak da düşünebiliriz. Sağ koluna ağrı giren bir insanın bu duruma müdahale edip doktora gitmek yerine “aman o zaman sağ kolu kullanmam, sol kolumla görürüm işlerimi” demesi, bir süre sağ kolda takılan hastalığın zamanla yayılarak sağ ayağa, sol ayağa ve oradan yukarı çıkarak sol kola ulaşması ve sonunda bu umursamazlık içinde bütün bedeni ele geçirmesi ve ruhumuzun (tıpkı anlatıcı ve irene gibi) başka çare kalmadığını gördüğünde evi (yani bedeni ) terkederek anahtarı kanalizasyon yerine çukura atması da öykümüzü anlamlı kılacak bir okuma olabilir.

Kısacası olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.

Sonraki yazıda görüşürüz.

Traducciones Vagas de Literatura Turca III - Bir Derdim Var Bin Dermana Değişmem de Shah Xatayi

2025-07-18T16:18:00.000-07:00

Shah Xatayi, de quien hablaremos en este artículo, puede considerarse en realidad de otra categoría. Porque es una figura que destacó no sólo por su faceta literaria, sino también por su identidad de estadista y soldado. Shah Xatayi (o Shah Ismail I) fue una de las figuras más importantes de la historia de Irán, Azerbaiyán y el mundo turcófono. Fue el fundador de la dinastía safávida en Persia (Irán) y un destacado poeta místico bajo el seudónimo literario Xətayi (Khatai), que significa “El Pecador” o “El Equivocado” en turco azerí. Nació en 1487, en Ardebil y murió a los 36 años. En su corta vida ha logrado muchas cosas pero no vamos a cubrir estas cosas en este artículo. Como nuestro tema es la literatura, traduciré mi obra favorita de Shah Ismail. Dado que la lengua de los versos es el turco antiguo y azerbaiyano, intentaré realizar una explicación de los versos más que una traducción, y haré algunas aclaraciones para los versos que tienen (*).

El Poema:

Muhabbet bağında bir gül açıldı	Se ha abierto una rosa en la viña del amor
Bir derdim var bin dermana değişmem	Tengo una pena, que no la cambiaría por mil remedios. (*)
Yüküm lal-i gevher mercan saçarım	Mi carga es divina, echo las perlas (**)
Bir derdim var bin dermana değişmem	Tengo una pena, que no la cambiaría por mil remedios.

Cemi kuşlar dile gelir yazım der	Todos los pájaros hablan y dicen: ¡ay mi verano!
Gövel turnam Şam’dan gelir güzüm der	La grulla viene de Damasco y dice: ¡ay mi otoño!
Benim yarelerim tuzum tuzum der	Mis herida dice: ¡ay mi sal, mi sal, mi sal!
Bir derdim var bin dermana değişmem	Tengo una pena, que no la cambiaría por mil remedios.

Garip bülbül gönlüm eğler ses ile	Pobrecito ruiseñor, divierte mi corazón con su canto
Nicelerin ömrü gitmiş yas ile	De luto se ha ido mucha vida
Aratıp bulduğum pir heves ile	Busqué con el afán y encontré mi Pir (**)
Bir derdim var bin dermana değişmem	Tengo una pena, que no la cambiaría por mil remedios.

Şah Hatayi’m muhabbete bakarım	Soy Shah Hatayi, me importa el amor
Men doluyum men dolana akarım	Estoy lleno, fluyo al que quiere llenar (***)
Güzel pirim bir dert vermiş çekerim	Mi Pir me ha regalado una pena
Bir derdim var bin dermana değişmem	Tengo una pena, que no la cambiaría por mil remedios.

(*) El verso "Tengo una pena, que no la cambiaría por mil remedios." se repite en todas las estrofas del poema. Aquí el poeta expresa que no cambiaría su pena, que considera sagrado y precioso puesto que se lo dio su “Pir”. En este contexto, quizá podamos recordar al profeta Job, cuya vida se describe en la Biblia. Al igual que el profeta Job no se queja ante las penas que vienen de Dios (ente divino), el poeta no quiere renunciar a sus problemas que vienen de su Pir (ente divino).

(**) Por la palabra “mi carga”, el poeta se refiere al deber que le encomendó el poder divino. Explica que, al tener tal carga, no da importancia a valores materiales como las perlas, y los arroja al suelo.

(***) La palabra pir significa anciano en persa. En la tradición aleví y bektashi, pir es el nombre que se da a los líderes religiosos.

(****) Estoy lleno de amor divino y me fluyo hacia las personas que están en el proceso de llevar con el mismo. Afirma que está lleno de valores sagrados y que pretende guiar a los que quieren estar llenos como él y a los que están en este proceso, fluyendo hacia ellos.

El Poeta:

Bonus: Puede escuchar la canción compuesta del poema aquí.

Traducciones Vagas de Literatura Turca II - Por Qué Tenemos que Matar a los Aldeanos de Şükrü Erbaş

2025-07-17T16:06:00.000-07:00

En este artículo de la serie, traduciré el poema «¿Por Qué Tenemos Que Matar a los Aldeanos?» del poeta Şükrü Erbaş, de nuevo en forma de vaga. He preparado un archivo con dos columnas para aquellos que no sólo quieren leer la traducción, sino que también quieren ver la traducción frase por frase porque están aprendiendo turco. Pondré el turco en la primera columna y el español en la segunda. Quizá esto también ayude a algún turcohablante que quiera aprender español y que llegue aquí por casualidad. Nos vemos en la próxima traducción vaga. Bebe mucha agua, duerme regularmente, intenta amar la vida aunque ella no te ame a ti, y lee poesía.

El Poema

Köylüleri niçin öldürmeliyiz?	¿Por qué tenemos que matar a los aldeanos?
Çünkü onlar ağır kanlı adamlardır,	Porque son hombres perezosos,
Değişen bir dünyaya karşı Kerpiç duvarlar gibi katı Çakır dikenleri gibi susuz Kayıtsızca direnerek yaşarlar.	Viviendo contra un mundo siempre cambiante Permaneciendo firmes como muros de adobe Secos como cardos y resistiendo, indiferentes.
Aptal, kaba ve kurnazdırlar.	Son tontos, groseros y astutos.
İnanarak ve kolayca yalan söylerler.	Mienten, con convicción y facilidad
Paraları olsa da Yoksul görünmek gibi bir hünerleri vardır.	Aunque tengan dinero, saben el arte de aparentar pobreza.
Her şeyi hafife alır ve herkese söverler.	Se lo toman todo a broma y maldicen a todo el mundo.
Yağmuru, rüzgarı ve güneşi Bir gün olsun ekinleri akıllarına gelmeden Düşünemezler…	No pueden pensar ni un día En la lluvia, el viento y el sol Sin acordarse de sus cosechas…
Ve birbirlerinin sınırlarını sürerek Topraklarını büyütmeye çalışırlar.	aran las fronteras de los demás intentan ampliar sus tierras.
Köylüleri niçin öldürmeliyiz?	¿Por qué tenemos que matar a los aldeanos?
Çünkü onlar karılarını döverler	Porque pegan a sus mujeres
Seslerinin tonu yumuşak değildir	No tienen la voz suave
Dışarda ezildikçe içerde zulüm kesilirler.	Son acosados fuera y acosadores dentro.
Gazete okumaz ve haksızlığa Ancak kendileri uğrarlarsa karşı çıkarlar.	No leen los periódicos, y se levantan contra la injusticia, si son ellos los que la sufren.
Adım başı pınar olsa da köylerinde Temiz giyinmez ve her zaman Bir karış sakalla gezerler.	Tienen fuentes a cada paso No llevan ropa limpia Siempre llevan barba.
Çocuklarını iyi yetiştiremezler	No pueden criar bien a sus hijos
Evlerinde kitap, müzik ve resim yoktur.	No tienen libros, música ni cuartos en sus casas
Bir gün olsun dişlerini fırçalamaz	No se lavan los dientes ni un día
Ve şapkalarını ancak yatarken çıkarırlar.	Y se quitan el sombrero sólo para dormir.
Köylüleri niçin öldürmeliyiz?	¿Por qué tenemos que matar a los aldeanos?
Çünkü onlar köpekleri boğuşunca kavga ederler.	Porque se golpean cuando sus perros se pelean
Birbirlerinin evlerine ancak Ölümlerde ve düğünlerde giderler.	Visitan las casas de los demás Sólo para bodas y funerales
Şarkı söylemekten ve kederlenmekten utanırlar Gülmek ayıp eğlenmek zayıflıktır Ancak rakı içtiklerinde duygulanır ve ağlarlar.	Sienten vergüenza al cantar una canción, o al llorar Reír es una desgracia, divertirse es una debilidad Sólo cuando toman rakı, se emocionan y lloran
Binlerce yılın kalın kabuğu altında Yürekleri bir gaz lambası kadar kalmıştır.	Bajo un caparazón de mil años, Sus corazones quedaron como lámparas de queroseno.
Aldanmak korkusu içinde Sürekli birbirlerini aldatırlar.	Se engañan continuamente, Con miedo a ser engañados.
Bir yere birlikte gitmeleri gerekirse Karılarından en az on adım önde yürürler Ve bir erkeklik işareti olarak Onları herkesin ortasında döverler.	Si tienen que ir a algún sitio Caminan diez pasos por delante de sus mujeres Y como signo de masculinidad Pegan a sus mujeres, en medio de todos.
Köylüleri niçin öldürmeliyiz?	¿Por qué tenemos que matar a los aldeanos?
Çünkü onlar yanlış partilere oy verirler Kendilerinden olanlarla alay edip Tuhaf bir şekilde başkalarına inanırlar.	Porque votan a los partidos equivocados Ridiculizan a los suyos y Creen en los demás, extrañamente.
Devlet, tapu dairesi, banka borcu ve hastanedir Devletten korkar ve en çok ona hile yaparlar.	El Estado significa el catastro, la deuda bancaria y el hospital Temen al Estado pero lo estafan al máximo.
Yiğittirler askerde subay dövecek kadar Ama bir memur karşısında -bu da tuhaftır- Ezim ezim ezilirler.	Son lo bastante valientes como para vencer a un oficial del ejército pero ante un funcionario - también es extraño- se trituran en pedazos.
Enflasyon denince buğday ve gübre fiyatlarını bilirler	Si necesitan hablar de inflación, hablan del precio del trigo y fertilizante
Cami duvarı, kahve ya da bir ağaç gövdesine yaslanıp On bir ay gökyüzünden bereket beklerler.	Apoyados contra el muro de una mezquita, el tronco de un árbol o en una cafetería Esperan bendiciones de cielo por once meses.
Dindardırlar ahret korkusu içinde Ama bir kadının topuklarından Memelerini görecek kadar bıçkındırlar	Son piadosos, temerosos del más allá Pero son tan francos que pueden ver los pechos de una mujer solo mirando a sus talones
Harmanı kaldırdıktan sonra yılda bir kez Şehre giderler!	Van a la cuidaduna una vez al año después de cosecha
Köylüleri niçin öldürmeliyiz?	¿Por qué tenemos que matar a los aldeanos?
Çünkü onlar otobüslerde ayaklarını çıkarırlar Ayak ve ağız kokusu içinde kurulup koltuklara Herkesi bunalta bunalta, yüksek perdeden Kızlarının talihsizliğini ve hayırsız oğullarını anlatırlar.	Porque se quitan los zapatos en los autobuses, Se sientan bajo el hedor del olor de pies y boca, Y cuentan a todo el mundo en voz alta La desgracia de sus hijas y lo ingratos que son sus hijos.
Yoksulluktan kıvrandıkları halde, şükür içinde Bunun, Tanrının bir lutfu olduğuna inanırlar.	Aunque sufran pobreza, dan las gracias porque creen que es una bendición de Dios.
Ve önemsiz bir şeyden söz eder gibi, her fırsatta Gizli bir övünçle, uzak şehirdeki Zengin bir akrabalarından söz ederler.	Y en cada oportunidad, como si estuvieran hablando de algo baladí, Hablan con oculto orgullo de un pariente rico En una ciudad lejana
Kibardırlar lokantada yemek yemeyi bilecek kadar Ama sokağa çıkar çıkmaz sümküre sümküre Yollara tükürürler… Ve sonra şaşarak temizliğine ve düzenine Şehirde yaşamanın iyiliğinden konuşurlar.	Son lo bastante educados como para saber comer en restaurantes Pero cuando salen a la calle, se suenan la nariz Escupen en la calle... Y luego hablan de las bondades de vivir en la ciudad, Maravillándose de su limpieza y su orden
Köylüleri niçin öldürmeliyiz?	¿Por qué tenemos que matar a los aldeanos?
Çünkü onlar ilk akşamdan uyurlar. Yarı gecelerde yıldızlara bakarak Başka dünyaları düşünmek gibi bir tutkuları yoktur.	Porque duermen a las primeras horas de noche. No tienen ningún deseo de pensar en otros mundos Viendo las estrellas en la medianoche.
Gökyüzünü baharda yağmur yağarsa Ve yaz güneşleri ekinlerini yetirirse severler.	Aman el cielo si llueve en primavera y el sol si ayuda crecer sus cosechas.
Hayal güçleri kıttır ve hiçbir yeniliğe -Bu verimi yüksek bir tohum bile olsa- Sonuçlarını görmeden inanmazlar.	Carecen de imaginación y no creen en ninguna innovación. -Aunque sea una semilla de alto rendimiento- No lo creen hasta ver los resultados.
Dünyanın gelişimine bir katkıları yoktur.	No contribuyen nada al desarrollo del mundo.
Mülk düşkünüdürler amansız derecede	Tienen un hambre impla cable de propiedades
Bir ülkenin geleceği Küçücük topraklarının ipoteği altındadır.	El futuro de un país Está bajo la hipoteca de sus minúsculas tierras.
Ve birer kaya parçası gibi dururlar su geçirmeden Zamanın derin ırmakları önünde…	Y se erigen como un pedazo de roca Ante los profundos ríos del tiempo...
KÖYLÜLERİ, SÖYLEYİN NASIL” NASIL KURTARALIM?	¿DINOS CÓMO SALVAR A ESTOS LOS ALDEANOS?

El Poeta:

Kısa Hikayelerim I - Dragan Gorbaçov

2025-07-17T12:23:00.000-07:00

İnsan kendini bazen bir şekilde bir yerlerde bulabiliyor ve bulunduğu yere onu getiren olaylar silsilesini gözden geçirirken “mantığım neredeydi acaba” sorusunu kendine sorabiliyor.

“Buraya otur, yoldaş” buyruğuna uyarak oturduğum sandalyede etrafa bakarken tam da bu duyguyu yaşıyordum. Tedirginliğim biraz olsun azalsın diye odayı kesmeye başladım.

Sağ tarafımda, ışığını yaymak için çok çaba gösterdiği belli olan, eskimişliğin tarifi zor ama görenin “evet, bu eşya eski” diye anında teşhis koymasını sağlayan rengini almış bir lambader, karşımdaki duvarda Tito’yu haşin bakışlarıyla sigara içerken gösteren bir poster ve Tito’nun baktığı tarafta asılı, siyah beyaz bir kadın fotoğrafı, solda duvara kadar uzanan, tedirginliğimi artırmaktan başka bir işe yaramayan boşluk, tam arkamda sandalyeyi yaslamaya çalışır çalışmaz sırtımın acımasına neden olan duvar ve karşımda titreyen elleriyle, gözlüğünün üzerinden bakarak enjektörün ucunu flakona geçirmeye çalışan Dragan.

Cemil abi var, mahallenin eskilerinden. Durağın karşısındaki çay bahçesinde akşama kadar oturup gelen geçene laf atar, gençleri etrafına toplayıp bol keseden sallar durur. Biraz gel git akıllıdır ama eli kolu uzun, tanıdığı çoktur. Kimin bir şeye ihtiyacı olsa, kim “şuradan şunu alacam, buradan bu ustayı çağırıp falanca işi yaptıracam” dese hemen sağ avucunu nazi selamı verir gibi yukarı kaldırır ve nutuk atmaya başlar: “dur orda paşam, senin baban zengin mi? Bu işi sen kime yaptıracaksın biliyor musun? Şey var bizim…. şeyde işte –hafızası beş altı yıldır gidip gelir böyle, bir türlü ikna edemedik onu bunamaya başladığına- ya işte şeyde olum ya hani…”

Tavsiye ettiği kişiler genelde sorunlu çıkar, musluğunu yaptıranın musluğu birkaç ay sonra mutlaka damlatır, damını sıvatanın damı akar, ayakkabısını yamatanın yağmurlu havalarda ayağı sırılsıklam olurdu. Ama Allah var, onun tavsiye ettiği yerden ucuzunu, işi yapmaya gönüllü ve tez canlı olanı da bulamazdık.

Hiçbir ağrı birden bire başlamaz. Önce küçük sinyaller gönderir, ertelenir veya paliatif çözümlerle bastırılır. Hissedilmese de her zaman oradadır, zamanını kollar ve bir gün gelir hiç beklemediğiniz bir anda saldırıya geçerek sizi alaşağı eder. İnsan olmanın “ben her şeyle başa çıkabilirim” cümlesinde kendini bulan kibrini bir tarafa bırakıp, yardıma ihtiyacınız olduğunu kabullendiğinizde kalkar doktora gidersiniz.

Ben de öyle yaptım ve birkaç ayda bir saldırıya geçen ve beni apranax'tan, dolorex'e, majezik'ten minoset'e, arvales'ten parol'e bilcümle ağrı kesicinin müptezeli yapan diş ağrımı çözmek için doktora gitmeye karar verdim.

Durağın oraya gidip de Cemil abi’ye yakalanmamak ne mümkün! Dişçiye gittiğimi anlatınca hemen nazi selamına durdu. “Senin klinik paralarından haberin var mı paşam, gömü buldun bir yerlerden de bizim mi haberimiz yok? Sen şeye gideceksin, hani şeyde yaşıyor. Hem sizinkilerden. Otur otur, ben şimdi onu ararım.”

Durağa devam etmek yerine masaya oturmamın üç nedeni vardı; birincisi param muhtemelen kliniğe yetmeyecekti. İkincisi mahallemizin abisini kırmak istemiyordum. Üçüncüsü, belki de en önemlisi, “sizinkiler” derken neyi kastettiğini merak ediyordum.

Çay geldi - acıdan içemedim- Cemil abi, Dragan’ın hikayesini anlatmaya başladı –acıdan pek dinleyemedim-. Yugoslavya dağılırken savaştan kaçıp gelmiş. Savaş sırasında diş hekimliği okuyormuş, okulunu bitirememiş ama olsunmuş zaten okulu bıraktığında son sınıftaymış, gereken her şeyi öğrenmiş, üstelik kaçak göçek de olsa yıllardır burada dişçilik yapıyormuş. Param cebimde kalsınmış, benim babam Karun’muymuş da acaba haberi mi yokmuş…

Yugoslavya lafını duyunca “sizinkiler” derken neyi kastettiğini anlamıştım. Dişimin ağrısını bir süreliğine unutup, Yugoslavya’ya karşı beslediğim büyük ve bir o kadar da anlamsız sevgimi bildiği halde bugüne kadar bana doktordan neden bahsetmemiş olacağını düşündüm. “Bunamak böyle bir şey demek ki” diye geçiştirdim. Diş ağrım yine baskın gelince bir elimi yanağıma götürüp diğer elimle Cemil abiye telefon işareti yaptım. Anladı. Rehberi karıştırdıktan sonra aradı. “Doktor? Nerdesin? Ne? Lokantaya mı gittin? Ne tatlısı… tatlı yeme, kaç paradır şimdi. Eski huyların tuttu banka soydun da bize mi söylemedin? Bak sana işimiz düştü… Durağın oraya…. Tamam.”

Dragan on dakika sonra geldi. Dedim ya, hiçbir esnaf Cemil abinin tanıdığı esnaflar kadar tez canlı değildi. Altmışlı yaşlarındaydı. Tepesi dökülmüş ve yanları tamamen ağarmış saçları ve gözlüğüyle Gorbaçov’u andırıyordu. “Sovyetler birliği başkanına benzeyen, Yugoslav uyruklu kaçak diş doktoru” cümlesi aklımdan geçince olayın absürtlüğüne takıldım. Bu kadar absürtlük yetmezmiş gibi Dragan Gorbaçov ayağa kalktı, “göster, bakayım bir durum nedir” diyerek tepeme dikildi. Taburede oturarak kafamı kaldırıp ağzımı açabildiğim kadar açtım. Gözlüklerini ikide bir takıp çıkararak ağzımın içini bir süre ciddiyetle teftiş etti. Sonra taburesine oturdu. Etrafa bakındım, diğer masalarda oturanlar oralı bile değildi. Dünyanın benim etrafımda dönmüyor olmasına üzülerek fakat içinde bulunduğum saçma durumu kimsenin takmıyor olmasıyla teselli bularak, “nedir?” diye sordum. “Kötü, yoldaş” dedi “çıkartmamız gerekiyor. İlacım bitti, yarın akşama kadar dayanabilirsen yazıhaneye gel, halledelim.” Dayanabileceğimi söyleyip ertesi gün akşam onun evinde buluşmak üzere sözleştik.

Doktoru gördüğümden midir bilinmez ağrım geçmişti. Saatlerce oturup Yugoslavya’dan, Sovyetler birliğiyle uyuşmazlıklardan, Tito’dan, Partizanlardan, Bağlantısızlar Hareketinden konuştuk. O gece eve döndüğümde yeniden başlayan ağrıma aldırmadan birkaç cümle öğrendim. Mesela onların dilinde “Zivio Titooooo” Yaşasın Tito demekmiş. “Smrt faşizmu” Kahrolsun faşizm, “Sloboda narodu” Halka hürriyet, demekmiş. Bunları bir güzel ezberledim, böylelikle diş randevum sırasında doktora kendi dilinde bir şeyler söyleyerek incelik yapacak, çok sevdiğim ve yarın beni diş ağrımdan kurtaracak olan Yugoslav halklarına kültürel manada bir teşekkür sunmuş olacaktım.

Hiçbir tedirginlik, hiçbir kaygı birden bire oluşmaz. Yıllarca birikenler geri planda işler ve orada olduğunu bile bilmediğin bir çukurun içine düşüverirsin. Veya bir gün dişin ağrır, durakta Cemil abiye rastlarsın ve ertesi gün rahatsız bir sandalyenin üzerinde, ellerinin titrediğini fark ettiğin bir doktorun karşısında, etrafı keserken bulursun kendini.

Doktor sonunda enjektörün ucunu uyuşturucu ilacın flakonuna soktu ve ilacı topladı. Ağzımı kocaman açmamı söyleyip ilacı uyguladı. “Bekleyeceğiz” diyerek kanepenin üzerine oturdu ve gözünü duvardaki kadın resmine dikti.

Dişçi koltuğuyla uzaktan yakından ilgili olmayan bu sandalye, diş kliniklerindeki hareketli lambaların yerini tutmakla görevlendirildiği için dibime kadar yaklaştırılan bu lambader, elleri titreyen bu doktor, dakikalar geçmesine rağmen dişimi uyuşturamayan o ilaç… her şey ama her şey tekinsizdi. Dragan’a baktım. Fotoğrafa dalıp gitmişti. Belki de orada olduğumu bile unutmuştu. Şimdi ayağa kalksam, hiçbir şey söylemeden kapıdan çıkıp gitsem haberi bile olmayacaktı. “Adı neydi?” diye sordum. İrkildi, “sen de nereden çıktın” dercesine bana baktı. “eee Radmila, adı Radmila’ydı” diye kekeledi. Ben Radmila’ya ne olduğunu, savaş sırasında mı yoksa buraya geldikten sonra mı öldüğünü düşünürken doktor kendinden emin bir şekilde ayağa kalktı ve “Ağzını aç” diye emretti.

Öz güvenli hareketlerinden cesaret bularak ağzımı açıp kafamı kaldırdım. Lambader gözümü alıyor, kerpeteni ağzıma sokan ve arada bir gözlüğünü düzelterek manevralar yapmaya başlayan doktorun yüzünü görmemi engelliyordu. Etrafımda olan biteni takip etmeye alışkın olan ve çevresel farkındalığı yüksek olmakla övünen bünyem, doktorun mimiklerine bakarak işlemin nasıl gittiğini takip edemeyeceğimi fark ettiğim anda sarsılmaya başladı. Olay o andan itibaren kontrolümden çıkmıştı.

Hiçbir ağrı mutlak değildir. “Ağrının en yükseğini deneyimledim bunun ötesi yoktur, olsa da ona kimse dayanamaz zaten” derken daha büyük ağrılar deneyimler, kimsenin baş edemeyeceğini düşündüğü o ağrıyla bizzat kendi baş edebilir insan. Matematikte her sayının bir fazlası, hayatta her ağrının bir üst boyuta var.

Kerpeten dişime değdiğinde ve uyuşturucu ilacın hiç bir işe yaramadığını anladığımda o boyuta ulaştım. Doktor kafamı sıkıca tutuyor, hiçbir şey söylemeden kerpeteni oraya buraya işletiyordu. Biraz dirayetlenirim ve olan biten hakkında fikir sahibi olabilirim diye başımı güçlükle lambaderden uzaklaştırarak doktoru, Radmila’yı ve Tito’yu seçebileceğim pozisyona getirdim. Doktorun gözlüğü burnunun ucuna kadar kaymıştı. Alnı terlemişti. Biraz önceki öz güvenli hali yoktu, bir şeyler yapabilmek için çabalıyordu. Tito ve Radmila olan biteni izlemek için bakışlarını bize çevirmişlerdi. Ağrıdan bayılmak üzereydim.

“Canım acıyor, Doktor” demek istedim ama ağzımın içinde dün gece öğrendiğim kelimeleri gevelemeye başladım. Doktor ters bir hareket yaparak kerpeteni tam ağrıyan yere vurdu, "Zivio Titooooo" diye bağırdım, kerpetini ağrıyan dişimin etrafındaki diş etlerine bastırarak dişime kilitledi “smrt faşizmuuuuu”, kavradığı dişin kökünü sağa sola oynatmaya başladı “sloboda naroduuuuuu”, damağımın altından kütürdemeler başladığını hissettim, doktorun gözlüğü yere düştü, kerpetini iki eliyle kavrayıp ayağını sandalyeye dayadı. Hırs yapmıştı, kendini geriye doğru çekerek dişi kanırttı. Öğrendiğim kelimeler bittiği için Rusça’ya geçip “Tovarişşşşşş” diye bağırarak ağzımı açabildiğim kadar açtım. O ana kadar sesiz duran doktor da “Radmilaaaaa” diye bağırarak olanca gücüyle yüklendi. Dişimle birlikte damağımın, çenemin hatta kafamın da yerinden çıktığını zannederek yere yığıldım. Dişin çıkmasıyla dengesini kaybeden doktor lambadere çarparak düştü. Bir iki defa sallandıktan sonra lambader de devrildi. Sürekli yanmayı bıraktı ve bir yanıp bir sönmeye başladı. Acıdan ağlamaya başlamıştım, doktor da bir şeyler mırıldanarak ağlıyordu. Yugoslavya misali dağılmıştık odanın orasına burasına. Bir süre ağladıktan sonra ayağa kalktım. Önceden hazırlayarak cebime koyduğum parayı sandalyenin üzerine bırakarak hiçbir şey söylemeden dışarı çıktım. Doktor Radmila’nın resmine bakarak ağlamaya devam ediyordu.

Eve doğru yürürken bıraktığım paranın yeterli olup olmadığını düşündüm. Aklımdan istemsiz bir şekilde "Yeter ya daha ne olsun, piyangodan büyük ikramiyeyi kazandım da benim mi haberim yok?" cümlesi geçince dayanamadım Cemil abiye sağlam bir küfür salladım.

***

-Gaziantep, Şahinbey-

Mektuplar - Fellini'den Buñuel'e İki Kısa Mektup

2025-04-28T07:24:00.000-07:00

aşağıdaki mektupları, buraya tıklayarak ulaşabileceğiniz ispanyolca versiyonundan çevirdim. keyifli okumalar dilerim.

Luis Buñuel ve Federico Fellini filmlerinde sefaleti, gösterişi ve zenginliği yansıtarak, hem zenginlerin hem de yoksulların eşit insanlar olduğu sonucuna varırlar. Her iki yönetmen de, ne hicvettikleri ne de alay ettikleri dışlanmışlara olan bağlılıklarını, onlarla olan kardeşliklerini gizlemezler. Onlar kurbandır. İğneleme burjuvalar içindir, mış gibi yapanlar içindir, ahlaksızlıklarını halının altına süpürenler içindir. Fellini sirk insanlarının, küçük çaplı dolandırıcıların, fahişelerin ve işsizlerin ardındaki masumiyeti görür.

Buñuel ilk filmlerinde, Galdos'un eserlerinde de açığa çıkan burjuvazinin riyakârlığını teşhir eder (Tierra sin pan, Los Olvidados ve El gran calavera).

Bu iki yönetmen din karşıtlığı ve faşizme ve baskıcı eğitime duydukları nefrette birleşmektedirler. Fellini'nin büyük filmi Amarcord'u hatırlayalım.

Aragon'lu, gösterildiği sinemadan sonunu beklemeden çıktığı Casanova hariç Fellini'nin filmlerini severdi.

Sinema, oturduğunuz yerden izleyebileceğiniz bir mucizesinden başka bir şey değildir.

Fellini'nin Buñuel'e gönderdiği mektupların her ikisi de Litoral: Şiir ve Düşünce dergisinde yayınlanmıştır [Libros Rodas, S. A.: Ediciones Litoral, 1968]:

Roma, 3 Mayıs

Sevgili Luis,

Dün akşam "Burjuvazinin Gizli Çekiciliği" filmini izledim. Filminizi ne kadar beğendiğimi, beni ne kadar eğlendirdiğini ve sevindirdiğini söylemek isterim, beni hemen size yazmaya teşvik eden çok derin ve kişisel his ve duyguyu öyle alelade bir şekilde ifade etmek mümkün değil.

Son eserinizdeki canlılık, muhteşem doğallık, imkansız ve tedirgin edici fantezi, acımasız ve gayet insani mizah, kışkırtıcı olmakla birlikte aynı zamanda mümkün görünen özgürlük tahayyülü; sizi benim gözümde, zamanın ölümcüllüğünü ve cüretkar değişimleri görmezden gelerek yaratıcılığı besleyen bir unsur olarak cisimleştirdi.

O an size karşı büyük bir rahatlık, ferahlatıcı bir güven ve kafa karıştırıcı derecede canlı bir minnettarlık hissettim. Sana söylemek istediğim buydu, sevgili hocam. Büyük bir saygıyla seni selamlıyorum ve kalbimin en derin yerinden iyi işler çıkarmanı ve iyi bir şansa sahip olmanı diliyorum

Sevgilerimle,

Federico Fellini, vía Margutta 110. Roma.

***

Federico Fellini

Via Margutta 110. Roma

Sevgili Luis,

Mektubunu almak ne büyük bir sevinç! Ne büyük bir tatmin benim sevgili ve cömert arkadaşım!

Sana İtalyanca yazdığım için beni bağışla, Fransızcam çok “uydurma” ve eminim ki sana anlatmak istediklerimi İtalyanca'da çok daha iyi ifade edebileceğim. Aslında sana kelimeler değil, minnettarlık, kutlama ve sevgi duygumu göndermek istiyorum.

Teşekkür ederim, sevgili Luis, kalbimin en derin noktasından. Seni kucaklıyorum ve çalışmalarında aynı başarıyı ve direnci gösterebilmeni diliyorum.

Sevgilerimle,

Federico Fellini

Not: Giulietta'nın da selamı var, seni arkadaşca kucakladığını ve öptüğünü söylüyor.

Röportajlar - Albert Camus - Zina Yapan ve Gazete Okuyan Modern İnsan

2025-04-28T04:49:00.000-07:00

aşağıdaki röportajı, buraya tıklayarak ulaşabileceğiniz ispanyolca versiyonundan çevirdim. keyifli okumalar dilerim.

"Bir gün bir bakmışsın ki veba, talihsiz insanlara ders vermek için farelerini uyandırmış ve onları mutlu bir şehirde ölüme gönderivermiş".

Büyük edebi eserlerde, insanlar ve hayat üzerine büyük metaforlar bulunur. Bu metaforların aranması için keşfetme ruhu gerekir; gerçeklik algısı hassaslaşmalı aynı zamanda okunan metin iyi yorumlanmalıdır, bunlar yapıldığında veya okumanın getirdiği mucizevi bir anda metaforlar kendini belli etmeye ve okuyucu ürpermeye başlar, umarım öyle de olur.

Albert Camus'nün Veba romanı, yazıldığı dönemde -ki bu dönem bize çok da uzak değil- ikinci dünya savaşı sonrası Fransa'da yazılan en önemli roman haline gelmiştir. Metaforik bir romandır ve hem günümüzde hem de yazıldığı zamanda geçerli olan semboller içermektedir.

"…Bu bahtiyar kalabalığın kitaplarda yazılanlardan habersiz olduğunu, veba basilinin asla ölmediğini ya da yok olmadığını, mobilyalarda, giysilerde onlarca yıl hareketsiz kalabildiğini, yatak odalarında, mahzenlerde, bavullarda, mendillerde ve kağıtlarda sabırla beklediğini ve bir gün vebanın, talihsiz insanlara ders vermek için farelerini uyandırıp, onları mutlu bir şehirde ölüme gönderebileceğini biliyordu".

Albert Camus'nün bu sözü bugün de yazıldığı zamanki kadar günceldir, sadece metaforun içeriğini bulmak için çaba sarf etmeniz gerekir. İşte yazarla yaptığımız aşağıdaki söyleşi de böyle bir arayışın konusu olacaktır.

Kötü ruh hali hakkında ne düşünüyorsun, Camus?
Bütün büyük hayvanlar, iyi veya kötü ruh hallerine hükmetmek gibi bir ayrıcalığı vardır.

İnsan da büyük bir hayvan mıdır?
İnsanlar üzerine yeterince düşündüğümüzde, -bir meslek olarak veya bir hobi olarak bunu yapabiliriz- genellikle primatlara karşı bir özlem hissettiğini görürüz.

Modern insanı bir kaç kelimeyle tanımlayın.
Aslında bir cümle yeterli olacaktır bu tanım için: zina yapan ve gazete okuyan insan.

Bu kadar mı?
Bu kadarı yetmez mi?

İnancını kaybetmiş bir insana benziyorsunuz.
Köyümde bir misilleme saldırısı olmuştu, Alman subayı yaşlı bir kadına kibarca neyi sordu biliyor musun? Rehine olan oğullarından hangisinin önce kurşuna dizilmesini istediğini. Böyle bir seçim yapmak zorunda kaldığını düşün Onu mu? Bunu mu? Olayı buradan düşün. Neyse bundan daha fazla bahsetmeyelim, inan bana beyefendi her şey mümkün?

Bu münferit bir olay, Albert, münferit...
Münferit mi? Bir zamanlar güvensizliği reddeden, tertemiz bir kalp tanımıştım. Pasifist, özgürlükçüydü, hem hayvanları hem de insanlığı olanca temizliğiyle kalpten seviyordu. Besbelliydi ki özel bir ruhtu. Avrupa’da din savaşları yayıldığında kıra çekildi. Evinin kapısına da bir yazı astı: "Nereden geliyorsanız gelin, evime hoş geldiniz, buyurun içeri girin" Bu güzel daveti kim kabul etti biliyor musun? Birkaç milis babalarının evine girer gibi içeri girdi ve onun karnını deşti.

Bunu yapan milislerdi, Hıristiyanlar değil...
Koyu bir Hıristiyan olan bir arkadaşım, kendisine yaklaşan bir dilenci gördüğünde hissettiği ilk duygunun nahoş olduğunu itiraf ederdi... Her neyse, gel birlikte kadehimizi kaldırıp, içelim, sempatine ihtiyacım var.

Anlamadım.
Evet, şok edici bir itiraf yaptığımın farkındayım. Peki, siz daha önce hiç sempatiye, yardıma, dostluğa ani bir şekilde ihtiyaç duymadınız mı? Sempatiyle yetinmeyi öğrendim. Sempati daha kolay bulunuyor ve hiçbir şeyden taviz vermeniz gerekmiyor... Arkadaşlık daha karmaşık bir konudur. Arkadaşlığın elde edilmesi zor ve meşakkatli bir süreçtir, ancak elde ettiğinizde ondan kurtulamazsınız, onunla başa çıkmanız gerekir. Arkadaşlarınızın her gece sizi arayacağınızı ve yapmaları gerektiği üzere o gece intihar etmeye karar verip vermediğinizi soracağınızı zannetmeyin. Bunu yapmayacaklar, hatta sizi yürüyüşe çıkmak isteyip istemediğinizi sormak için dahi sizi aramayacaklar.

Bundan nasıl bu kadar emin olabiliyorsunuz?
Emin ol ki böyledir. Sizi yalnızca hayatınız güzel olduğunda ve aslında yalnız olmadığınız bir zamanda ararlar...

Duyumlarıma göre bu konu sizin çok dikkatinizi çekiyor…
Arkadaşlık ve dostluk hikayeleri beni büyülüyor. Bir keresinde bir adamdan bahsetmişlerdi; bu adamın arkadaşını hapse atıyorlardı, o da arkadaşının yoksun kaldığı rahatlığı yaşamamak için her gece yerde yatmayı tercih ediyordu.

Peki siz, bir arkadaşınız için bunu yapabilir miydiniz?
Yapabilir miydim? Bak, bunu yapabilmek isterdim ve yapardım. Evet, hepimiz bunu bir gün hepimiz yapabileceğiz ve kurtuluşumuz bundan geçecek.

Siz bir kahraman mısınız yoksa yanlış mı anlaşıldınız, Bay Camus?
Kahramanlar, sevgili dostum, unutulmak, hakarete maruz kalmak veya kullanılmak arasında bir seçim yapmalıdır. Doğru anlaşılmak diye bir seçenek yok!

Peki ya olağanüstü insan fikri?
Hepimiz olağanüstü insanlarız. Hepimizin bir arayışı var. Herkes ne pahasına olursa olsun masum olmak ister, hatta insanlığı ve gökyüzünü bile suçlamak gerekse bile...

Masumiyet...
Orta Çağ'da rahatsız oda olarak adlandırılan yeraltı hücrelerini bilmiyor musunuz? Bu hücreleri diğerlerinden ayırt eden özellik boyutlarının tasarımıdır. Ne ayakta durmanıza olanak tanıyacak kadar yüksektir ne de uzanabileceğiniz kadar geniş. Diyagonal bir yaşam sürmenizi gerektirir; uyursanız kesin düşersiniz ve uyanıkken çömelmek zorundasınızdır. Her geçen gün, bedenini katılaştıran o değişmez direnç, mahkum adamı suçlu olduğuna ve özgürlüğün ayağını rahat bir şekilde uzatabilmekten ibaret olduğuna inandırırdı.

İlahi adalet tarafından yargılanması gereken bir buluş gibi...
İlahi adalet dediniz. İzninizle saygımı bozmadan güleceğim. Ben daha berbat bir şey biliyorum, insanların adaleti. Size büyük bir sır vereceğim, dostum. İlahi adaleti bekleme. Adalet de adaletsizlik de burada.

Bence bu kadarı yeterli. Bakalım siz sözünüzde duracak mısınız ve akşamları beni arayıp intiharın eşiğinde olup olmadığımı soracak mısınız…
İyi de ben senin arkadaşın mıyım? Sakinleşelim biraz. Vakit geç oldu, her zaman da çok geç olacak. Mutlu kalalım!

Traducciones Vagas de Literatura Turca - Poema de 35 Años de Cahit Sıtkı Tarancı

2025-04-24T16:24:00.000-07:00

en este blog que llevo desde hace más de una decada suelo traducir textos de la literatura latinoamericana al idioma turco. por si hay hispanohablantes interesados en el turco, y claro, en la literatura turca, empiezo esta nueva serie, pensando que traducir de la literatura turca al español me ayudaría a mantener un bloque más justo y equilibrado. dedico el primer post a uno de mis poetas favoritos, cahit sıtkı tarancı y a su poema más conocido, el poema de 35 años. espero que mi traducción sea suficiente y que os guste. con el deseo de verte en los próximos artículos de la serie.

¡treinta y cinco años! es la mitad del camino.
en medio de la vida estamos como dante.
la joya de la juventud,
se marchara sin mirar atrás
si quieres rogar, hazlo, suplicar, hazlo
es inútil

acaso nevó en mis sienes?
mía es esa cara rayada?
y esas ojeras que tengo?
por qué son enemigos ahora
espejos, amigos de largos años?
cómo cambia uno con el tiempo!
miro una foto, no seré yo, y la otra, tampoco
a dónde fueron los días de entusiasmo y emoción
ese hombre sonriente no soy yo
es mentira que sea despreocupado
a penas recuerdo mi primer amor
incluso su recuerdo es ajeno
hemos separado uno por uno
con los amigos que empezamos el camino
nuestra soledad es cada vez mayor

aprendí, aprendí
que el cielo tiene otro color
que la piedra es dura
que el agua ahoga, el fuego quema
cada amanecer es un dolor
cuando llegas a esta edad, te das cuenta
¡membrillo amarillo, granada rojo... es otoño!
cada año lo acepto un poco más
por qué los pájaros revolotean en el aire
de dónde salió ese funeral?
quién es el que murió?
cuántos jardines destruidos?

sea lo que sea, la muerte nos acecha a todos
dormirás y no te despertarás
quién sabe dónde, cómo, a qué edad
tendrás un reino de poco tiempo
durante la oración, digamos
en el trono de piedra de luto

nota: es una ironía del destino que cahit sıtkı tarancı, quien consideraba los treinta y cinco años como el punto medio de la vida en ese poema, tuviera sólo 46 años cuando murió. es que no somos nadie.

Lorca, Buñuel ve Dali II. Bölüm - Öğrenci Yurdu / Çıkış

2025-01-18T13:09:00.000-08:00

salvador dalí ve federico garcía lorca 1920'li yılların başında yurda yetleşir, burada tanışır ve kısa sürede kaynaşırlar. hatta biraz fazla kaynaşırlar (over-kaynaşma). genç yaşlarına rağmen eleştirel tavır alarak topluma ve sanatın güncel haline sopasını sallayan bu iki deli birbirini görünce sopalarını saklar, benzer düşünceye sahip olmanın memnun ediciliği ve gençliğin verdiği heyecanla yakınlaşır, bir süre sonra aynı odaya çıkarlar, bir yandan resim çizip bir yandan şiir okurlar. lorca, dali için "oda a salvador dali" şiirini yazar, dali, lorca için "sant sebastia" tablosunu çizer.

bu ilişkinin bir boyutu entelektüel uyum diğer yanı ise romantizmdir. lorca'nın eşcinselliğini yurtta bulunan öğrencilerin neredeyse tamamı bilmektedir zira toplum içinde açık açık söylemese de yazdığı şiirlerle ve "gözüne kestirdiği" kişilere tenhada "yürümesiyle" bunu belli etmiştir. buñuel bu konuya hatırlarında yer vermiştir:

"üniversitenin organize ettiği ve miguel unamuno'nun da katıldığı bir yemekteydik. çorbayı içtikten sonra federico'ya fısıldayarak -dışarı çıkalım, seninle konuşmam gerekiyor- dedim. biraz şaşırdı ama teklifimi kabul etti. yakınlarda bulunan bir tavernaya gittik. laf arasında ona doğrudan -ibne olduğun söyleniyor, bu doğru mu?- diye sordum. hızla ayağa kalktı ve -seninle arkadaşlığımız bitti- dedi."

buñuel o dönemlerde -daha sonraki yılları hakkında ilerleyen bölümlerde konuşabiliriz- oldukça homofobik bir yapıya sahipti. eşcinsellere yaklaşıp kendileriyle para karşılığında birlikte olabileceğini söyleyip, randevu verip gitmemek veya verdiği randevuya arkadaşlarıyla gidip eşcinselleri dövmek gibi sıkıntılı tavırları vardı. bütün bunlara rağmen -yurtta kalan diğer öğrenciler gibi- lorca'nın sanatına hayrandı. buñuel gibi lorca'nın eşcinselliğinden hoşlanmayan başka öğrenciler de vardı ama ne zaman lorca piyanonun başına geçip şarkı söylemeye veya şiir okumaya başlasa hayranlıkla onu izlemeye koyulurlardı.

lorca'nın eşcinselliği ve dali'yle olan ilişkisi buñuel'de gelgitli bir tepkimeye neden oluyordu. zira lorca onun yolda çevirip elinden birkaç peseta aldığı ve ardından tokatlayıp gönderdiği basit bir eşcinselden ibaret değildi, aksine, lorca kendisi için çok önemliydi:

"baş başa ya da başkalarıyla birlikte unutulmaz saatler geçirdik. ben hala kasabadan gelmiş kaba saba bir insandım, lorca bana şiiri, özellikle de artık çok iyi bildiğim ispanyol şiirini öğretti. tanıdığım tüm canlılar arasında federico lorca'nın yeri ayrıdır. tiyatrosundan ya da şiirlerinden bahsetmiyorum, kendisinden bahsediyorum. başyapıt olan eserleri değil, kendisiydi. piyanonun başına geçip chopin çaldığında veya pandomim ya da kısa bir tiyatro sahnesi canlandırdığında her şeyi unuturdunuz. onda tutku, neşe ve gençlik vardı. ateş parçası gibiydi."

bana kalırsa dali'nin lorca'yı kendisine tercih etmesi onda rahatsızlıktan çok kıskançlığa neden oluyordu. zira ne zaman yurdun dışında bir planları olsa ve dali'yi de davet etse, dali yurtta kalmayı ve lorca'yla vakit geçirmeyi tercih ediyordu.

1920'li yılların ispanya'sında eşcinsel olmak yani toplum tarafından dışlanan bir cinsel tercihe sahip olmak fakat buna rağmen toplumu derinden etkileyen eserler vermek, lorca'da karmaşık bir kişilik oluşmasına neden olmuştu. bu karmaşık kişilik lorca'nın ilişkilerinde kendini çok net bir şekilde gösteriyordu zira bütün ilişkileri fırtınalı, inişli çıkışlı, ani gelişmelere, gerilemere, dostluktan nefrete, nefretten sevgiye hızlı bir şekilde geçişe açıktı. gizliden yaşamak zorunda olması nedeniyle aşk dünyası hakkında bilinenler sınırlı, söylentiler çoktu. dali'yle olan ilişkisi de bilinmezlerle ve söylentilerle doluydu. dali'ye sorulduğunda, bu denli yakınlığa rağmen aralarında cinsel herhangi bir ilişki bulunmadığını, lorca'nın kendisine birkaç defa birlikte olmayı teklif ettiğini fakat kendisinin bunu kabul etmediğini söylemiştir:

"federico, herkesin bildiği gibi, bana deli divane aşıktı ve beni iki kez g*tümden b*cermeye çalıştı, ama ben bir ibne olmadığımdan ve bu tavrı beni çok incittiğinden kendisini derhal reddettim, sonrasında tamamen platonik bir sevgi besledi, bana hep hayranlık duydu."

bu serinin ilerleyen yazılarında ele alacağımız dali ve gala ilişkisini ve dali'nin eurotofobi'sini yani kadın cinsel organından korkuyor oluşunu da göz önünde bulundurduğumuzda bu ifadenin pek de doğru olmadığı bellidir. yine bana kalırsa -ki zannımca kalmaz ama yine de söyleyeceğim- dali çocukluğundan itibaren biriktirdiği bütün travmaları bastırmış, korkularıyla asla yüzleşmemiş, bunun yerine kendisini "deli-dahi" maskesi arkasına saklamış gizliden gizliye eşcinseldi ve yine gizliden gizliye -hatta çok da gizlemeden- faşistti. güzel resim çizen ama ressamdan çok şovmen/performans sanatçılığı yapan bir ruh hastasıydı bana göre. aralarında en akıllısı görünmesine rağmen en manyağı buydu. neyse yazının sonuna doğru çileden çıktım. sakinleşeyim.

lorca ve dali

dali bir süre boyunca lorca ve buñuel arasında gidip gelecek son kertede buñuel'le ilerlemeye karar verecektir. yurttan her biri alanlarında kendini geliştirmiş olarak çıkmış, dali meşhur tablolarını çizmeye başlamış, lorca'nın tiyatro oyunları sergilenmeye başlamıştır. kısa süre sonra buñuel de (dalinin de yardımıyla) ilk filmini çekecektir.

dali ve lorca el ele gidiyorlar. ama aranızda bir şey yok di mi dali abi

serinin sonraki yazısında devam ederiz. kapanışı bir lorca şiiriyle yapalım.

Kurtuba
Uzakta tek başına

Ay kocaman at kara
Torbamda zeytin kara
Bilirim de yolları
Varamam Kurtuba'ya

Ovadan geçtim yel geçtim
Ay kırmızı at kara
Ölüm gözler yolumu
Kurtuba surlarında

Yola baktım ama yol uzun
Canım atım yaman atım
Etme eyleme ölüm
Varmadan Kurtuba'ya

Kurtuba
Uzakta tek başına

Çeviren - Melih Cevdet Anday

bu da şiirin bestelenmiş ve zülfü livaneli tarafından icra edilmiş hali.

Traducción en Turco de Poema Itaca de Kavafis

2024-11-30T17:14:00.000-08:00

te lo diré sin rodeos. no puedes aprender turco estudiando en mi blog. pero puedes visitarlo de vez en cuando y encontrar algún contenido chevere. precisamente por eso escribo algo siempre que tengo ocasión -ganas mejor dicho-. no cuento con el objetivo concreto de enseñar turco a hispanohablantes. mi propósito al escribir aquí, tal vez, sea sólo dejar una pequeña huella en este mundo. a mi juicio, éste es el empeño de muchos seres vivos. fruto de la tristeza de dejar un día este mundo donde están -sobre o debajo de tierra- todos nuestros seres queridos, surge el deseo de dejar huella y todos hacemos algo. algunos escribimos un libro, otros tallamos piedras y hacemos esculturas, otros pintamos, y los que no podemos hacer nada intentamos tener descendencia y transmitir nuestros genes a la siguiente generación. en conclusión, nacer es nuestra mayor tragedia y la muerte es nuestro mayor temor. y lo más tragico -o relajante- es que no tenemos remedio para ninguno de estos dos casos.

ya ya... dejo de decir chorradas.

hoy les voy a compartir la traducción en turco del poema de itaca de uno de mis poetas favoritos, el griego, kostantinos kavafis. de hecho, escribiré todo el poema en español, primero, y en turco en segundo lugar, para que alguien que estudia turco compare ambos textos. quien sabe, tal vez un día tengo bastante tiempo y ganas para examinar la traducción de algunos versos y ayudar a esa persona a estudiar turco. pero hoy no tengo ganas.

traducción en español

itaca

cuando emprendas tu viaje a Itaca
pide que el camino sea largo,
lleno de aventuras, lleno de experiencias.
no temas a los lestrigones ni a los cíclopes
ni al colérico poseidón,
seres tales jamás hallarás en tu camino,
si tu pensar es elevado, si selecta
es la emoción que toca tu espíritu y tu cuerpo.
ni a los lestrigones ni a los cíclopes
ni al salvaje poseidón encontrarás,
si no los llevas dentro de tu alma,
si no los yergue tu alma ante ti.

pide que el camino sea largo.
que muchas sean las mañanas de verano
en que llegues -¡con qué placer y alegría!-
a puertos nunca vistos antes.
detente en los emporios de fenicia
y hazte con hermosas mercancías,
nácar y coral, ámbar y ébano
y toda suerte de perfumes sensuales,
cuantos más abundantes perfumes sensuales puedas.
ve a muchas ciudades egipcias
a aprender, a aprender de sus sabios.

ten siempre a Itaca en tu mente.
llegar allí es tu destino.
mas no apresures nunca el viaje.
mejor que dure muchos años
y atracar, viejo ya, en la isla,
enriquecido de cuanto ganaste en el camino
sin aguantar a que Itaca te enriquezca.

itaca te brindó tan hermoso viaje.
sin ella no habrías emprendido el camino.
pero no tiene ya nada que darte.

aunque la halles pobre, Itaca no te ha engañado.
así, sabio como te has vuelto, con tanta experiencia,
entenderás ya qué significan las itacas.

traducción en turco

ithaka

ithaka’ya doğru yola çıktığın zaman,
dile ki uzun sürsün yolculuğun,
serüven dolu, bilgi dolu olsun.
ne lestrigonlardan kork,
ne kikloplardan,
ne de öfkeli poseidon’dan.
bunların hiçbiri çıkmaz karşına,
düşlerin yüceyse, gövdeni ve ruhunu
ince bir heyecan sarmışsa eğer.
ne lestrigonlara rastlarsın, ne kikloplara,
ne azgın poseidon’a,
onları sen kendi ruhunda taşımadıkça,
kendi ruhun onları dikmedikçe karşına.

dile ki uzun sürsün yolun.
nice yaz sabahları olsun,
eşsiz bir mutluluk ve sevinç içinde
önceden hiç görmediğin limanlara girdiğin!
durup fenike’nin çarşılarında,
eşi benzeri olmayan mallar al,
sedefle mercan, abanozla kehribar
ve her türlü baş döndürücü kokular;
bu baş döndürücü kokulardan al alabildiğin kadar;
nice mısır şehirlerine uğra,
ne öğrenebilirsen öğrenmeye bak bilgelerden.

hiç aklından çıkarma ithaka’yı.
oraya varmak senin başlıca yazgın.
ama yolculuğu tez bitirmeye kalkma sakın.
varsın yıllarca sürsün, daha iyi;
sonunda kocamış biri olarak demir at adana,
yol boyunca kazandığın bunca şeylerle zengin,
ithaka’nın sana zenginlik vermesini ummadan.

sana bu güzel yolculuğu verdi ithaka.
o olmasa, yola hiç çıkmayacaktın.
ama sana verecek bir şeyi yok bundan başka.

onu yoksul buluyorsan, aldanmış sanma kendini.
geçtiğin bunca deneyden sonra öyle bilgeleştin ki,
artık elbet biliyorsundur ne anlama geldiğini ithakaların.

Latin Amerika Edebiyatından Çeviriler - VI ( Rafael Barrett - Julio Cortazar)

2024-11-22T19:11:00.000-08:00

serinin altıncı yazısında, iki yazarın, birbiriyle alakalı iki küçük metnini çevireceğim. birinci yazar rafael barrett. bloğun çok okunmadığını biliyorum, hatta neredeyse hiç okunmadığını istatistiklerden görebiliyorum ama hispanik edebiyatla arası iyi olan birinin yarın bir gün bu yazıyı okuyup "ama barrett latin değil ki?" diyereceğinden neredeyse emin olduğum için hemen not düşeyim; evet, kendisi ispanyoldur ama eserlerinin çoğunluğunu paraguayda yazdığı için latin amerika edebiyatından sayılır. lütfen latin amerika, iberoamerika, hispanoamerika tartışmasına girme. hiç gerek yok.

varolmayan biriyle yazarın menşei ve güney amerikanın nasıl adlandırılacağıyla ilgili terminoloji kavgası da yaptığıma göre -kavgaların en büyüğü hep var olmayana karşı yapılır- yazıya devam edebilirim.

ikinci yazar bloğu takip edenlerin kendisine hayran olduğumu zaten bildikleri cortazar. aslında latin amerika boom hareketi yazarlarının çoğunu beğenerek okurum (tıpkı şiirde ikinci yenicilere hayran olduğum ve bayıla bayıla okuduğum gibi.)

metinler arasında nasıl bir bağlantı kurduğumu anlatmayacağım. zaten okuduktan sonra siz de bu bağlantıyı göreceksiniz.

1. rafael barrett

Karyolam ve kitaplarımdan başka bir şeyim yokken mutluydum. Şimdi dokuz tavuğum ve bir horozum var ve çok sıkıntılıyım.

Mülkiyet beni zalim biri yaptı. Ne zaman bir tavuk satın alsam onu iki günlüğüne bir ağaca bağlıyor, mekanımı ona belletiyor, kırılgan hafızasında bir önceki mekanına dair sakladığı ne kadar sevgi varsa yok ediyordum. Tavukların kaçmasını ve dört ayaklı ve iki ayaklı tilkilerin istilasını önlemek için bahçemin çitlerini onardım. Kendimi tecrit ettim, sınırımı güçlendirdim, komşularımla arama şeytani bir çizgi çektim. İnsanlığı iki kategoriye ayırdım; tavukların sahibi olan ben ve onları benden almak isteyen diğerleri. Suç kavramını oluşturdum. Dünya benim için hırsız adaylarıyla doluydu ve ilk kez çitin diğer tarafına düşmanca bakıyordum.

Benim horozum çok gençti. Komşunun horozu çitten atladı, tavuklarıma kur yapmaya ve horozumun varlığına gölge düşürmeye başladı. Davetsiz misafiri taşlayarak uzaklaştırdım ama bu defa da tavuklar çitten atlayıp komşunun bahçesine geçtiler. Orada yumurtladıkları yumurtaların bana iade edilmesini istedim, komşum benden nefret etmeye başladı. O günden beri çitin öte tarafından bakan yüzünü görürüm, haset ve düşmanca bakışı benimkinin aynısı.

Onun tavukları çitten atlıyor ve benimkilere attığım ıslak mısırları yiyordu. Başkalarının tavukları bana suçlu gibi geliyordu. Tavukları kovaladım ve öfkeden gözümün döndüğü bir gün onlardan birini öldürdüm. Komşuö bu saldırıya büyük önem verdi. Maddi tazminatı kabul etmek istemedi. Tavuğunun ölüsünü sertçe yerden kaldırdı ve onu pişirmek yerine teker teker bütün arkadaşlarına gösterdi. Emperyalist vahşetimle ilgili efsane böylece köyde yayılmaya başladı.

Çiti güçlendirmek, gözetimi artırmak, tabiri caizse savaş bütçemi yükseltmek zorunda kaldım. Komşumun gözü kara bir köpeği vardı; bir tabanca edinmeye karar verdim. Eski huzurum neredeydi? Güvensizlik ve nefretle zehirlenmiştim. Kötülüğün ruhu beni ele geçirmişti.

Eskiden bir insan evladıydım, artık mülk sahibi olmuştum.

2. julio cortazar

Bir de şöyle düşün: Sana bir saat hediye ettiklerinde, aslında küçük çiçekli bir cehennem, güllerle süslenmiş bir pranga ve havadar bir zindan hediye ederler. Sana saati verip susmazlar "mutlu yılların olsun" derler "uzun yıllar kullanman dileğiyle, çok iyi bir marka, yakut işlemeli İsviçre saati bu". Sana sadece bileğine bağlayıp yanında gezdireceğin o küçük aleti vermezler. Sana yeni ve kırılgan bir parça eklerler, senin olan ama bedeninin bir bileşeni olmayan, bileğinden çaresiz sarkan ve kayışla bedenine tutturman gereken tekinsiz bir organ -bunu bilmezler, bilmeden yapmaları daha da korkunçtur-. Onu her gün kurma zorunluluğunu hediye ederler sana, saat olarak işlevini görmeye devam etsin diye. Kuyumcu vitrine bakıp, radyo anonslarına kulak kabartıp en doğru saati öğrenme ve saatini ona göre ayarlama takıntısını hediye ederler. Bir marka hediye ederler ve bu markanın diğerlerinden daha iyi bir marka olduğu yönünde seni temin ederler, saatini diğer saatlerle karşılaştırma meylini hediye ederler. İşin özü sana saat maat hediye etmezler, aslında hediye sensindir. Saatin doğum gününde seni saate hediye etmişlerdir.

bu iki leziz metinle serinin altıncı yazısını da sonlandıralım. ne demiş