De teksten van Jan Klerk - Bibliotheek 2.0

BNL-blog: Over de storing bij Vodafone, second screens en mobiele sites

2012-04-14T07:00:00.000Z

De storing van vorige week bij Vodafone liet weer eens zien hoe kwetsbaar de wereld van techniek, of zoals Kevin Kelly dat zo mooi noemt, The Technium, in elkaar zit. Eén fikkie was voldoende om het dagelijks communicatiepatroon van bijna vijf miljoen Nederlanders een week lang wreed te verstoren. Een week lang onderweg geen telefoon, sms, Twitter, Whatsapp, Facebook etc. In die week heb ik onderweg meer leeskilometers gemaakt dan ooit op de ereader, o.a. pagina's gelezen uit eerder genoemde Kevin Kelly's fraaie 'What Technology Wants', een boek dat je in kleine hoeveelheden tot je moet nemen. Vodafone bezorgde me dus een heerlijk rustige week en dan is het ook fijn om een vijftiger te zijn: ik kan altijd terugvallen op oude techniek. Als alles uitvalt zet ik een plaatje op of lees gewoon een boek van papier bij kaarslicht. Ik zal er niet minder gelukkig van worden.
Jongere generaties worden wel ongelukkig van zo'n telefoonstoring. M'n jongste dochter kon Ping niet gebruiken. Een ramp van formaat want als Pinger schijn je toch echt geen minuut zonder Ping te kunnen.

Met je second screen voor de buis
Smartphones zijn dus onmisbaar aan het worden en nemen een steeds groter gebruik (inmiddels 40%) van internetverkeer voor hun rekening. Tablets zoals iPad, die je eigenlijk als een oversized smartphone kan zien, versterken deze ontwikkeling. Smartphones en tablets verdringen oudere technieken. SMS-en, msn-en en bellen wordt ouderwets. Het is veel lekkerder om comfortabel op de bank bij de televisie wat dingetjes op de tablet (je second screen) af te handelen dan hangend achter zo'n ouderwetse pc. 40% van de tabletbezitters heeft z'n device op schoot bij de televisie. Of moet ik 'haar' device zeggen: een snel groeiend deel van de tabletgebruikers is namelijk vrouw. Ik voorspel u: over een jaar of vier gebruikt helemaal niemand die gewone pc's meer. En laptops gaan steeds meer op tablets lijken. Nog een voorspelling: over vier jaar is het onderscheid tussen een tablet en een laptop nauwelijks nog te maken. En de groei van het aantal tablets in Nederland verloopt krankzinnig: 'triple digit', hoorde ik onlangs bij de 'Ereading en Tablet Event' in Bussum.

Apps en information overload
Tablets en smartphones dragen ook bij aan bestrijding van het gevoel van informatieovervloed. Van de honderdduizenden apps die verkrijgbaar zijn voor tablets en smartphone kun je er maar een stuk of vijftig kwijt op je apparaat of device. Tijdens het eerder genoemde Ereading Event hoorde ik ook dat de meeste mensen maar vijf apps per dag gebruiken en dat ruim 80% van de gedownloade gratis apps door de gebruiker binnen veertien dagen weer van het device wordt verwijderd. Dat maakt de wereld overzichtelijk!

Responsive Design
Er wordt door deskundigen heel veel verwacht van de ontwikkeling van mobiele websites en apps. Over de toekomst van apps en mobiele sites wordt echter verschillend gedacht. Waar de ene deskundige verwacht dat er over tien jaar alleen nog apps zullen worden gebruikt denkt de andere deskundige dat apps een voorbijgaand verschijnsel zijn op weg naar een wereld van volgens responsive design ontwikkelde websites. Responsive design? Kort door de bocht uitgelegd past de volgens responsive design ontwikkelde website zichzelf aan naar het device waarop de site geraadpleegd wordt. Het is onverstandig om slechts op één paard te wedden want niemand weet precies welke kant het op gaat.

Wed op meerdere paarden
Wie verstandig is gaat dus voor de mix en maakt én apps én mobiele sites én 'gewone' websites en doet dat laatste als het even kan volgens responsive design. Wie afgelopen dinsdag bij de door Bibliotheek.nl georganiseerde 'inspiratie sessie' over mobiele websites aanwezig was heeft kunnen horen dat dat nou precies is wat Bibliotheek.nl wil gaan doen. De geplande WAAS-websites krijgen een responsive design waardoor ze er op ieder device goed zullen uitzien, alle bibliotheken krijgen een 'Taggle'-mobiele website waarmee basic bibliotheekinformatie op een mobiel apparaat gemakkelijk raadpleegbaar zal zijn. Ik besluit met m'n laatste voorspelling voor dit artikeltje: 2013 wordt het jaar van de bibliotheekapp. Mind my words!

En wie zich verder wil verdiepen in het fenomeen mobiel internet verwijs ik naar Jeroen van Beijnen's handige white paper over de mobiele mix voor bibliotheken van vorige maand.

Foto: Unionization door Truthout

BNL-blog: Digitale Portal van de Bibliotheek op school

2012-03-09T20:12:14.000Z

Vorig jaar schreef ik in november op de BNL-blog over het project de Bibliotheek op school. Even ter herinnering: de Bibliotheek op school is een strategische aanpak waaronder een centraal ontwikkeld compleet geïntegreerd pakket dat bibliotheken vanaf 2013 aan scholen kunnen aanbieden. Een digitaal portaal met allerlei handige functionaliteiten maakt onderdeel uit van het pakket. Vorig jaar november stond in mijn stuk vooral het meetsysteem oftewel de 'verrijkte monitor' centraal. Ditmaal wil ik wat meer kwijt over de digitale portal en de onderliggende systemen.

De Portal
Het digitale portaal van de Bibliotheek op school dient o.a. de volgende doelen:

leerlingen moeten op school via een catalogusinterface boeken kunnen opzoeken en reserveren uit de schoolcollectie
leerlingen moeten op school boeken kunnen reserveren en af laten leveren op school via 'Boek1boek' (ik gebruik hier nog maar even de oude benaming, een nieuwe is er nog niet)
leerlingen worden verleid tot het lezen van meer boeken dankzij een aantrekkelijke en handige interface en via leestipwidgets etc.
leerlingen kunnen op de portal gebruik maken van handige widgets ter ondersteuning van hun leerproces zoals een wizzard voor werkstukken en spreekbeurten
docenten kunnen dankzij de verrijkte monitor de leesprestaties van hun leerlingen inzien
leescoördinatoren, school- en bibliotheekdirecties etc. kunnen de leesprestaties geaggregeerd op school en groepsniveau zien en/of prestaties van scholen vergelijken.
en nog veel meer

Een portal op de nieuwe infrastructuur van BNL
Bij het opzetten van de portal voor de Bibliotheek op school gaan we uit van de digitale infrastructuur van BNL. Dat betekent dat de portal een Waas (website as a service)-oplossing wordt op de WLWI (white label website infrastructuur), waarbij feitelijk bijna alle onderdelen van de infrastructuur worden benut zoals Datawarehouse, CRM, G!DS, IAM (identity& access management) en NBC (Nationale Bibliotheek Catalogus) en dat waar nodig gebruik gemaakt wordt van de servicebuskoppelingen met onderliggende bibliotheeksystemen als Bicat/Wise en Vubis/V-Smart. De portal zal zowel kunnen worden benaderd via de landelijke ingangen www.debibliotheekopschool.nl en www.bibliotheek.nl als via de website van de lokale bibliotheek of in widgetvorm op de schoolwebsite.

De schoolsystemen
De plannen van de Bibliotheek op school raken de plannen van een aantal leveranciers voor bibliotheeksystemen. Leverancier HKA is dit jaar gestart met pilots Educat Wise, een als module binnen Bicat-wise ontwikkeld geïntegreerd schoolsysteem voor scholen. Zoals leverancier Infor dit jaar gaat starten met pilots V@School, een op V-Smart gebaseerd geïntegreerd schoolsysteem. Ook een aantal PSO's worden geraakt zij vervullen een dealersrol op het gebied van schoolsystemen.
Dit lijkt erg op de aansluiting van bibliotheken op de nieuwe infrastructuur. Bibliotheken die bij deze infrastructuur gaan aansluiten gebruiken straks alleen nog de backoffice van het bibliotheeksysteem dat nodig blijft voor het registreren van uitleningen en leners en de koppeling met randapparatuur voor zelfservice. BNL verzorgt de rest waardoor een aantal onderdelen van het bibliotheeksysteem, waaronder die goeie ouwe catalogus, dan in principe niet langer nodig is.

De backoffice van het bibliotheeksysteem hebben we nodig
Ook bij de Bibliotheek op school hebben we de backoffice van het bibliotheeksysteem nodig. Immers de portal is met alle functionaliteit een service van bibliotheken aan de school. De lokale bibliotheek beheert de schoolleden en schooluitleningen. Kortom alle scholieren/bibliotheekleden moeten kunnen worden ingeschreven en bijgehouden via het bibliotheeksysteem, net zoals alle uitleningen uit schoolcollecties in datzelfde systeem moeten kunnen worden geregistreerd. Verder hebben we de ooit voor bibliotheek Heerlen ontwikkelde 'Boek1boek'-module nodig die voor bibliotheeksystemen de afhandeling van Boek1boek-reserveringen via een aparte logistieke stroom regelt. Bibliotheek.nl verzorgt op systeemonafhankelijke manier de hele voorkant van de portal inclusief de catalogustoepassingen maar regelt wel de communicatie met de onderliggende systemen.

Gescheiden werelden
Over de manier waarop de onderliggende bibliotheeksystemen moeten worden gebruikt is discussie. Zo verscheen er onlangs nog een bijdrage in dit kader over de Bibliotheek op school op de site van Bibliotheekblad. Ik kan me bij de verzuchtingen van de schrijver ergens wel iets voorstellen. Veel bibliotheken hadden immers hun hoop gevestigd op die nieuwe geïntegreerde schoolsystemen. Deze moeten namelijk een oud schoolsysteem, Educat B, gaan vervangen omdat leverancier HKA dit jaar de service op Educat B stopt. Die nieuwe schoolsystemen zijn heel mooi maar houden nog geen rekening met de nieuwe infrastructuur van BNL waardoor nu sprake is van gescheiden werelden.

De technische ingrediënten van de portal
In Nederland zijn er een aantal situaties waar naar tevredenheid met het reguliere bibliotheeksysteem op scholen wordt gewerkt. Ook de module Boek1boek is ontwikkeld als module binnen de reguliere systemen van Infor en HKA. Bij BNL hebben we in verband met de krappe projectperiode deze bestaande situatie als uitgangspunt genomen voor verdere ontwikkeling van de portal in 2012 omdat voor die reguliere systemen reeds servicebuskoppelingen zijn geschreven met de infrastructuur van BNL. Alle noodzakelijke ingrediënten voor de ontwikkeling van een goed functionerende portal lijken daarmee aanwezig. Dat betekent niet dat we de deur voor de leveranciers hebben dichtgegooid. Het betekent wel dat de leveranciers wellicht andere accenten moeten gaan leggen bij de verder ontwikkeling van hun schoolsystemen.

Hoe nu verder?
We hopen bij BNL dat we de portal van de Bibliotheek op school in een dialoog met de leveranciers verder kunnen ontwikkelen. Maar we willen wel dat die ontwikkeling nadrukkelijk het ontwikkelpad van de landelijke infrastructuur volgt. In een latere blogbijdrage meer hierover.

Foto: Time to Learn door KTVee

BNL-blog: reculer pour mieux sauter

2012-01-28T08:30:00.000Z

Piraterij is wereldnieuws. Gisteren (26 januari) werd door de meeste EU-lidstaten de Anti Counterfeiting Trade Agreement (ACTA) ondertekend. Zoals ik het begrepen heb gaat het om een internationaal verdrag tegen piraterij met als doel de handhaving van bestaande nationale wetgeving te verbeteren door de maatregelen tegen overtreders internationaal te standaardiseren. Over ACTA is jarenlang onderhandeld en er wordt ook al jarenlang door de voorstanders van een vrij internet (waaronder ook de bibliotheken) tegen geprotesteerd. Zie deze link voor een overzicht van de belangrijkste nadelen van ACTA. En vorige week nog werd na een periode van hevige protesten, waarbij Wikipedia op 18 januari zelfs één dag z'n schermen op zwart zette, ingrijpende Amerikaanse wetgeving tegen piraterij voorlopig afgeblazen. Voorlopig dan, waarover verderop in dit artikel meer. Al die verdragen en wetten zijn in principe pogingen om de enorme piraterij op de vooral digitale markt tegen te gaan.

Nu is het hele fenomeen illegaal downloaden van muziek en films in de afgelopen jaren eigenlijk grotendeels langs me heen gegaan. Ik heb best wel eens geprobeerd om via programma's als Limewire of Bittorent gratis aan een film of muziek te komen maar bah, wat een gedoe, veel te omslachtig allemaal. Liever nam ik op zaterdag gewoon een stapeltje films en cd's mee uit de bieb. Vrienden van mij echter vertelden dat ze eenvoudig kopieën van hun uit de bieb geleende films maakten. Maar ook dat kopiëren van een dvd vond ik te omslachtig en daarmee verdween eigenlijk m'n belangstelling voor kopiëren. Tegenwoordig kies ik gewoon in het weekeinde vanaf de luie bank een film uit het 'on demand'-aanbod van UPC waardoor ik niet langer in de bieb op zaterdag kom. En dankzij een abonnement op Spotify raak ik zelden nog een cd aan. Het gemak dient immers de mens. Ik heb ook best wel eens een illegaal eBook gedownload maar ook dat kost zoveel tijdrovende handelingen en in een tijd waarin keuzerijkdom en 'gebrek aan tijd' steeds nadrukkelijker spelen zou je zeggen dat er eigenlijk weinig perspectief is voor illegaal downloaden.

Maar niets is minder waar, er wordt tegenwoordig nog steeds op grote schaal illegaal gedownload. Hoewel: recent Scandinavisch onderzoek laat een vermindering van illegaal downloaden ten gunste van legale streaming muziekdiensten zien. Laatst sprak ik met een groepje (oudere) jongeren over hun media- en informatiegedrag. Die bleken dus allemaal te downloaden en vrijwel nooit meer iets te kopen. Hele televisieseries worden overgehaald en dan vooral niche series die we hier in Nederland niet kennen. Keuzerijkdom in gratis aanbod is voor hen een vanzelfsprekendheid evenals het gratis genieten van content. Maar het hierboven door mij genoemde 'gebrek aan tijd' herkenden zij helemaal niet. Deze jongeren vinden het geen enkel probleem om een heel weekeinde lang in bed zo'n complete gedownloade Amerikaanse televisieserie te kijken. Zij vinden downloaden overigens helemaal niet omslachtig, downloaden hoort bij de aangeboren competenties van een digital native en ze zijn bovendien bijzonder vindingrijk bij het opsporen van interessante content. Voor de digitale immigranten die toch mee willen doen aan het downloadfront zijn er overigens talloze websites zoals www.duken.nl waar je allerlei handleidingen en instructies kunt vinden over hoe je het beste kunt downloaden. En met deze laatste zin begeef ik me dus op glad ijs want als het aan de lobbyïsten van de contentindustrie ligt gaat deze blog nu direct op zwart omdat ik naar zo'n link met in hun ogen criminele instructies verwijs.

Ik kan me best voorstellen dat de contentindustrie zich zorgen maakt. Want hoe kun je nog miljoenen investeren in het produceren van groots opgezette filmspektakels als er generaties aankomen die jouw broodwinning bedreigen omdat ze er niet over piekeren om te betalen voor een cd, dvd of voor online content. Dat lijkt best een serieus probleem dus. In de aanpak van het probleem zijn er ruwweg twee kampen aan te wijzen. Aan de ene kant zijn er de mensen die de wetgeving willen aanscherpen zodat rippers, downloaders en filesharers streng en genadeloos gestraft kunnen worden. Aan de andere kant is er het kamp van mensen die vinden dat contentaanbieders hun eigen businessmodellen maar moeten aanpassen omdat die businessmodellen zijn gebaseerd op de oude wereld en downloaden een niet te stoppen realiteit is geworden. En dat je inderdaad ook met andersoortige businessmodellen succesvol kunt zijn bewijst Apple een beetje met iTunes zoals Spotify het dus heel goed doet met een voordelig streaming-aanbod gebaseerd op een freemium businessmodel.

De contentindustrie heeft in de afgelopen jaren zeker niet stil gezeten. De vertegenwoordigers van de contentindustrie bevinden zich vooral in kamp 1 (harde aanpak) en hebben via een zeer intensief lobbytraject wetgeving voorbereid die het overheden mogelijk maakt om websites waarop alleen al wordt verwezen naar illegale content of pagina's met links naar illegale content zonder ingrijpen van de rechter uit de lucht te laten halen. En dat zou ook zomaar een bibliotheekwebsite kunnen zijn. Zo zijn de Amerikaanse wetsvoorstellen zoals de 'Stop Online Piracy Act' (SOPA) en de 'Preventing Real Online Threats to Economic Creativity and Theft of Intellectual Property Act of 2011' (PIPA) ontstaan waar ik het hierboven al over had.

Afgelopen week bereikte de spanning rondom SOPA en PIPA een voorlopig hoogtepunt. Dankzij een snelle via het internet georganiseerde grootschalige tegenlobby waaronder de bibliotheekwereld en ook President Obama, werd de wetgeving voorlopig ingetrokken. Voorlopig dus maar waarschijnlijk trekken de contentindustrie en hun belangenbehartigers in de politiek zich slechts tijdelijk terug om straks met hernieuwde kracht toe te slaan: 'reculer pour mieux sauter'. En ACTA? Dat verdrag is dus gewoon vrijwel door iedereen ondertekend. Kortom, wordt vervolgd.

foto: debagel

BNL-blog: Plugin uitlegparty

2011-12-17T08:00:00.000Z

De 'plugin'

Het komende jaar staat bij Bibliotheek.nl (BNL) het aansluiten van bibliotheken op de nieuwe infrastructuur centraal. Eén van de twee varianten om aan te kunnen sluiten op de 'Website as a Service' (WaaS) van BNL is de zgn. 'plugin'. Het woord plugin veronderstelt weliswaar de eenvoud van de stekker en het stopcontact: zo van 'plug-and-play' en 'plug 'm in en het werkt', maar zo eenvoudig is de plugin nou ook weer niet. De plugin moet het mogelijk maken om dankzij een koppeling tussen het eigen contentmanagementsysteem (CMS) en de infrastructuur van BNL, content en widgets uit de White Label Website Infrastructuur (WLWI) te gebruiken op je eigen bibliotheeksite. BNL ondersteunt plugins voor de meest gebruikte cms-sen in Nederlandse bibliotheken (Bart4, Drupal, Joomla en Iguana). De eerste 'plugin' bibliotheekwebsite werd onlangs in de Joomla-variant gelanceerd in Enschede. In deze 'Uitlegparty' (met een knipoogje naar Bright.nl) wat meer informatie over de manier waarop de plugin gaat werken in de Bibliotheek Haarlem en omstreken. Daar zijn Eddy Hamoen, (implementatie adviseur) namens BNL, en ikzelf namens bibliotheek Haarlem, bezig om met een Haarlemse projectgroep de aansluiting te regelen. Dat aansluittraject is inmiddels gestart en de oplevering van de vernieuwde Haarlemse site is op half maart 2012 gesteld.

Aansluiten met behoud van huidige functionaliteit
De door het Ministerie van OCW gestelde aansluitvoorwaarden dwingen Haarlem en de andere bibliotheken uit de 1e tranche aan te sluiten bibliotheken, tot aansluiting vóór 1 april 2012 maar dan is de WLWI echter nog niet volledig gereed. De plugin biedt dan de beste oplossing binnen de nu geldende digitale omstandigheden. Bibliotheek Haarlem heeft geen Joomla-cms zoals bibliotheek Enschede, maar maakt gebruik van het contentmanagementsysteem (CMS) 'Bart4' van App. Bart4 onderscheidt zich van de andere in bibliotheekland gebruikte cms-sen omdat het een 'webbased' cms is. Alle data wordt bij App gehost, er wordt niets lokaal geïnstalleerd. Feitelijk biedt Bart4 eigenlijk ook een website as a service dus. De website van Haarlem biedt nu veel functionaliteit. Zo is er een persoonlijke pagina waar je een bewaarlijstje kunt maken van de titels die je tegenkomt op de aanwinsten- en themawidgets. Verder kun je geattendeerd worden op alle nieuwe titels binnen bepaalde categorieën. Haarlem wil zoveel als mogelijk voldoen aan de landelijke gestelde criteria maar wil daarbij wel graag de huidige functionaliteit behouden.

Widgets mixen
In de White Label Website Infrastructuur staan widgets, oftewel 'functionele componenten' centraal. Widgets maken het mogelijk om binnen een vast, in de nieuwe huistijl gegoten, stramien heel flexibel met functionaliteit om te gaan. De huidige site van Haarlem werkt ook al met widgets. Deze vind je op de homepage, enkele vervolgpagina's en op de 'mijn bibliotheek'-pagina. De Haarlemse widgets zijn gebouwd volgens de zgn. 'open social'-standaard van Google en draaien op een standaard widgetplatform ('Shindig') dat is ingebouwd in het Bart4-cms. Deze widgets zijn wegklikbaar, verplaatsbaar op de pagina en een aantal widgets zijn uitplaatsbaar naar een Google Startpagina.

BNL heeft echter o.a. vanwege het willen voldoen aan 'drempelvrij'- criteria voor een andere technische opzet voor widgets gekozen. Deze widgets zijn nog niet wegklikbaar of uitplaatsbaar waardoor er voor Haarlem een tussenoplossing bedacht is. Haarlem wil beide soorten widgets kunnen plaatsen zonder dat de klant daar erg in heeft. Daarmee wordt dan volledig aan de aansluitvoorwaarden voldaan en de bestaande functionaliteit blijft behouden, voor dat moment het beste van twee werelden dus.

Hoe werkt dat dan ongeveer?
Het basistemplate wordt zodanig aangepast dat beide soorten widgets geplaatst kunnen worden en dat alle pagina's in de nieuwe BNL huisstijl worden getoond. De Haarlemse 'open social'- widgets blijven gewoon beschikbaar op de homepage en de persoonlijke pagina. De BNL-widgets worden zowel op de homepage als op diverse vervolgpagina's toegepast. In het aansluittraject wordt ook de manier waarop de huidige op de Vubis catalogus gebaseerde Haarlemse widgets werken, gemoderniseerd. Deze worden nu handmatig gevuld. Straks gaan ze werken met een geautomatiseerde koppeling via de zgn. 'Iguana Gateway' van Infor, een servicelaag die het berichtenverkeer tussen het Vubis catalogussysteem en de cataloguswidgets op een geautomatiseerde en gestandaardiseerde manier laat verlopen.

Wat levert dat dan op?
Na de technische aanpassingen ziet de nieuwe Haarlemse site er volledig up-to-date uit. Technisch biedt de site dan optimale flexibiliteit. Op vrijwel alle pagina's kunnen widgets worden toegepast. Van BNL worden agenda- en nieuwswidgets afgenomen, deels gevuld vanuit G!ds. Op de themapagina's kunnen onderdelen van de 'eBooks Eregalerij', Literatuurplein, Leesplein, etc. in widgetvorm worden afgenomen. De diverse carrousels (meestal 'Schatkamerwidgets') worden toegepast die direct vanuit het bibliotheeksysteem worden gevuld. Via de 'tabbladen banner'-widgets worden ingangen naar de Digitale etalages gemaakt, etc. etc. De website is dan weer klaar voor de meeste toekomstige ontwikkelingen.

Wie meer officiële informatie over aansluitcriteria en de verschillende mogelijkheden wil weten kan die vinden in de Implementatiebrochure van BNL en in de informatie die is afgegeven bij de landelijke informatiedag over het implementatietraject die afgelopen 15 november plaatsvond. Verder ook informatie over het aansluittraject in de presentatie van Bertil Voogd van de afgelopen Bibliotheektweedaagse.

Foto: Strom? door _Maddin_

BNL-blog: Meten is weten bij het project 'De Bibliotheek Op School'

2011-11-10T07:00:00.000Z

Dat openbare bibliotheken al jaren actief samenwerken met het onderwijs en jaarlijks duizenden schoolklassen ontvangen in de bibliotheek is een bewezen feit. Of al die bezoeken ook nuttig zijn voor kinderen en een daadwerkelijke bijdrage leveren aan hun lees- en informatievaardigheid is meer een gevoelskwestie en valt lastiger te bewijzen. Voor het gemak verwijs ik hier maar even naar een statement van Kees Hamann (directeur van Bibliotheek Vlissingen) die wat mij betreft heel scherp de vinger op de wond legt. Kees gelooft niet zo in het nuttig effect van al die schoolprogramma's omdat ze volgens hem te vrijblijvend van opzet zijn. Sowieso is het meten van het maatschappelijk rendement van bibliotheken, want daar hebben we het hier eigenlijk over, niet gemakkelijk. Zie daarvoor ook de door Marjolein Oomes opgestarte discussie aan de hand van het komende 'Project Meten Maatschappelijke Opbrengst', je kunt het er eindeloos over hebben. Volgens mij hebben bibliotheken én de lokale politiek er altijd wel enigszins baat bij gehad om dat rendement wat vaag te houden. Met vaagheid kun je namelijk meerdere kanten op, met harde cijfers is dat een stuk lastiger.

Hoe toon je de maatschappelijke meerwaarde van zachte zaken aan?
In tijden van schaarste wordt iedereen zich plotseling wat meer bewust van die vaagheid. Gemeenten willen dan meer inzicht in de concrete opbrengsten van organisaties, of liever gezegd, het gebrek aan concrete opbrengsten, zodat ze beter onderbouwd kunnen snijden in de subsidies. Aan de andere kant willen bibliotheken zelf ook meer concreet inzicht in de opbrengsten om aan te kunnen tonen hoe nuttig ze zijn voor de samenleving. Maar hoe toon je de maatschappelijke meerwaarde van zachte zaken aan? Hopelijk leidt het onderzoek van Marjolein Oomes tot bruikbare oplossingen. Dit jaar start er nog een groots opgezet bibliotheekproject waar meetbaarheid een belangrijk deel uitmaakt van de projectresultaten: het door SIOB geïnitieerde project 'De Bibliotheek Op School'. Binnen dit project is Bibliotheek.nl verantwoordelijk voor de realisatie van de digitale componenten en speelt een belangrijke rol bij het bouwen van een zgn. 'Meetinstrument'.

De Bibliotheek Op School
Het project De Bibliotheek Op School wil eenheid brengen in de huidige verscheidenheid aan educatieve bibliotheekprogramma's voor het onderwijs. De opdrachtgever van het project, SIOB, wil dat bibliotheken straks één pakket van centraal georganiseerde samenhangende educatieve diensten kunnen aanbieden aan het onderwijs. De digitale kant van dit verhaal vindt dan een plaatsje in de nieuwe WLWI infrastructuur van Bibliotheek.nl zodat iedere bibliotheek die dat wil landelijk gemaakte webpagina's van De Bibliotheek Op School kan inpassen in de eigen website. Het bijbehorende meetinstrument is nodig om de verrichtingen en prestaties van leerlingen op het gebied van lees- en informatievaardigheid door de jaren heen te kunnen volgen. Ook de citoscores van de leerling worden in het meetsysteem opgeslagen. Hopelijk wordt dan zichtbaar dat leerlingen die meer gaan lezen ook beter scoren op de citotoetsen voor leesvaardigheid. Waarmee we in principe het nuttig rendement van de bibliotheek hebben aangetoond.

Learning Analytics: de ontwikkeling van een meetsysteem
Afgelopen dinsdag 8 november was ik aanwezig op de door SURF georganiseerde Onderwijsdagen. Daar waren een paar presentaties over een nieuwe trend in het hoger onderwijs: 'Learning Analytics'. Volgens de definitie in Wikipedia hebben we het bij Learning Analytics over "het meten, verzamelen, analyseren en rapporteren van gegevens over leerlingen en hun context, ten behoeve van het begrijpen en optimaliseren van het leren en de leeromgeving". Kortom met de ontwikkeling van het meetinstrument binnen het project de Bibliotheek Op School ontstaat eigenlijk een nieuwe vorm van Learning Analytics maar dan toegepast op het primair onderwijs. Het mooie is dat wanneer je de definitie van Learning Analytics loslaat op het meetsysteem, je gelijk ook het perspectief van het meetinstrument aangeeft: we willen immers niet alleen maar meten maar we willen op basis van wát er gemeten wordt ook het eigen beleid kunnen bijstellen. Daarmee is het meetinstrument ook een kwaliteitsinstrument geworden. Het meetinstrument is er echter nog niet. Op dit moment ben ik nog bezig met het benoemen van de zgn. requirements van het systeem: alle gewenste functionaliteiten van het systeem worden gedetailleerd uitgeschreven zodat afdeling 'software development' van Bibliotheek.nl weet wat er gemaakt moet worden. Gelukkig hoeft niet alles van de grond af opgebouwd te worden. Verschillende onderdelen zoals Datawarehouse, CRM en G!DS zijn al ontwikkeld of komen binnenkort beschikbaar binnen de nieuwe infrastructuur van Bibliotheek.nl. Komend jaar gaan we in ieder geval al proefdraaien en als het allemaal positief verloopt kunnen we tijdens de Nationale Onderwijs Tentoonstelling van 2013 een prachtig samenhangend pakket van diensten voor het onderwijs laten zien inclusief sophisticated Learing Analytics systeem. We gaan ervoor!

Foto: Keep Out Experiment In Progress door Jurvetson

BNL-blog: De Digitale Bibliotheek in Zwart, Wit en Grijs

2011-10-08T05:30:00.000Z

Hoewel de werkelijkheid volgens mij grijs is wordt er op het gebied van digitale ontwikkelingen vooral zwart of wit gedacht. Aan de witte, optimistische, kant vind je bijvoorbeeld auteurs als Kevin Kelly (What Technology Wants), Nick Bilton (I Live in The Future) en Jeff Jarvis (Public Parts). Schrijvers als Sherry Turkle (Alone Together), Nicholas Carr (The Shallows), Jaron Lanier (Your Are Not a Gadget) en Andrew Keen (The Cult of The Amateur) benadrukken vooral de negatieve gevolgen van internet, social media etc. Al deze schrijvers hebben op hun manier natuurlijk een beetje gelijk.

Speelt het internet juist dictators in de kaart?
Afgelopen 26 september kwam bij VPRO's tegenlicht de Wit-Russische schrijver Evgeny Morozov, auteur van 'The Net Delusion', aan het woord. Mozorov, eentje van het pessimistische soort en zeer teleurgesteld in de opbrengsten van het internet, wijst er in zijn boek onder andere op dat het internet doorgaans helemaal niet bijdraagt aan democratisering van de wereldbevolking maar juist dictators in de hand speelt. Mozorow werd in de uitzending geconfronteerd met een aantal beelden uit heden en verleden waar hij direct commentaar bij leverde. In één van de passages kwam filosoof Peter Sloterdijk aan het woord die iets vertelde over de veranderingen rondom het begrip revolutie.

Zijn bibliotheken bolwerken van conservatisme?
Sloterdijk stelt dat in West Europa in de afgelopen paar eeuwen de veranderingsgezinde bevolking revolutie predikte t.o.v. een conservatieve regering terwijl in de huidige tijd het vooral een groepje dominante grote bedrijven is die permanente revolutie predikt t.o.v. een onverschillige conservatieve bevolking. Ik vond het wel een mooi beeld wat Sloterdijk schetste, een beeld dat je ook best op bibliotheken kunt projecteren. Immers, zijn bibliotheken in hun functioneren met gebouw en medewerkers niet een afspiegeling van de samenleving waarin ze opereren? En kun je in die zin niet rustig stellen dat Bibliotheken eigenlijk allesbehalve bolwerken van innovatie zijn en juist garant staan voor bestendig conservatisme? Het fragment met Sloterdijk leerde mij in ieder geval meer over de gereserveerde houding van de bibliotheken t.o.v. de digitale vernieuwing die Bibliotheek.nl aan het realiseren is.

VOB Commissie Digitale Bibliotheek
Dat digitalisering zeer verschillende beelden oproept werd voor mij nog eens bevestigd toen ik een paar weken geleden aanwezig was bij de Commissie Digitale Bibliotheek van de VOB, één van de vier commissies die het VOB-bestuur voorziet van beleidsadviezen. De commissie Digitale Bibliotheek houdt zich momenteel bezig met het ontwikkelen van een branchevisie op de Digitale Bibliotheek en tijdens de vergadering werd een concept visiestuk besproken. Dat visiestuk vind ik heel boeiend omdat de digitale bibliotheek door de Commissie Digitale Bibliotheek in een veel breder maatschappelijk kader wordt geplaatst. De Commissie is tamelijk optimistisch over de digitale bibliotheek en rept van de vele kansen die bibliotheken krijgen om dankzij digitale toepassingen hun burgers via cocreatie te betrekken bij het bibliotheekproces en ze op een hoger level qua burgerschap te brengen. Opvallend vind ik het dat in het stuk bibliotheken en bibliotheekmedewerkers worden opgeroepen om mee te gaan in de vernieuwingsdrang van de burger. Maar hoe groot is die vernieuwingsdrang van de burger dan eigenlijk vraag ik me dan met Peter Sloterdijk af?

Library School
De VOB-commissie zoekt in haar visie aansluiting bij het gedachtengoed van de donderdag j.l. geopende Library School van Rob Bruijnzeels. Heel interessant omdat het VOB-bestuur zich net als het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken juist in beleefde bewoordingen had gedistantieerd van de Library School. Zelf draag ik overigens de Library School een warm hart toe, laat daar geen misverstand over zijn. Volgens de website is de Libraryschool "een inspirerende en professionele leer- en werkgemeenschap waar werken, leren en innoveren aan elkaar gekoppeld zijn". Library School doet erg denken aan de Library 2.0 beweging in de VS en is in die zin dus eigenlijk meer een beweging dan een school. Een beweging die nadrukkelijk aansluiting zoekt bij de traditionele kernwaarden van de bibliotheek en die de individuele persoonlijke ontwikkeling van mensen centraal stelt. Verder laat Libraryschool zich zeer breed inspireren en schuwt daarbij ook bijvoorbeeld meer spirituele inspiratiebronnen zoals het gedachtengoed van Benedictus van Nursia niet. En over de visie van de Library School op de digitale bibliotheek: die is in ieder geval alles behalve technology driven.

Wie heeft de regie?
Tijdens het bijeenkomst bij de Commissie kwam ter sprake wie nou eigenlijk de regie heeft over de Digitale Bibliotheek. Heeft ons Sectorinstituut die regie? Of moet dat juist Bibliotheek.nl zijn? Of is het de Commissie Digitale Bibliotheek die de regie zou moeten nemen? En hoe zit het met de 'Inkoopcommissie voor digitale content' en de 'Stuurgroep eBooks'? Wie stelt de kaders? En houdt men zich aan de gestelde kaders? Voor wie daar meer over wil weten verwijs ik naar de nieuwsbrieven van Wim Keizer. Het is Wim's raison d'être om over dit soort onderwerpen na te denken.

De aantallen blijven tellen
Een ander interessant gespreksonderwerp ging erover of de digitale bibliotheek een opzichzelfstaand fenomeen is of vooral bedoeld om de fysieke bibliotheek te ondersteunen. Daar werd in de commissie verschillend over gedacht. Zelf denk ik dat hoogwaardige digitale ondersteuning van de fysieke bibliotheken in ieder geval belangrijk is. Zeker in het huidige gedecentraliseerde bestel. Lokaal wordt de bibliotheek nu nog vooral afgerekend op het gebruik van de fysieke vestiging uitgedrukt in kale gebruikscijfers en niet op de kwaliteit van de backoffice of van de sophisticated digitale dienstverlening. Dus hoge aantallen bezoekers, leden en uitleningen zijn van levensbelang voor de bibliotheek. Die bereik je alleen met goede service en gemaksdiensten. De Digitale Bibliotheek en daarvan afgeleide digitale diensten kunnen daar in ieder geval een belangrijke bijdrage aan leveren.

Lees nog eens een boek
Terug naar Evgeny Mozorov en Peter Sloterdijk en de alledaagse grijze realiteit. Wellicht is het zo dat het internet minder heeft bijgedragen aan de democratisering van de burger dan iedereen zou verwachten. Dat maakt de fysieke bibliotheek als bolwerk van democratie des te belangrijker. Maar lang niet iedereen denkt zo als Mozorov. Veel wethouders geloven heilig in de positieve effecten van de voortschrijdende digitalisering en zien daarin helaas een kans om de lokale bibliotheek een kopje kleiner te maken en zo een leuk bedrag op de begroting te besparen. Zo heeft ieder voordeel z'n nadeel. Volgens Sloterdijk hoeven we van de burger echter geen revolutie te verwachten. Dus in de lokale werkelijkheid van stad en dorp zal het met die digitale ontwikkeldrang van de burger waarschijnlijk zo hard niet gaan. Kortom het is goed om alert te blijven en de kop erbij te houden, maar blijf vooral ook rustig en lees nog eens een boek. Ik stel voor om er eentje uit het in dit artikel verwerkte leeslijstje te kiezen. Het grootste deel van de titels zal vanwege de actualiteit echter helaas niet leverbaar zijn via de lokale bibliotheek:)

foto: Sarah G.

BNL-blog: e-books, p-books en bibliotheken

2011-09-08T08:30:00.000Z

Gaat het goed met papieren boeken?

Gaat het e-boek het papieren boek verdringen? Die vraag houdt velen en natuurlijk vooral ook veel vakgenoten bezig zonder dat daar een bevredigend antwoord op komt. Immers, niemand kan in de toekomst kijken en de beschikbare onderzoeksgegevens zijn voor meerderlei uitleg vatbaar. Vorige week dinsdag stond er een mooi artikel (zie ook de vele reacties) over de aangekondigde ondergang van het papieren boek in ‘The Guardian’ waarin schrijver Lloyd Shepherd alle onheilstijdingen stevig relativeert. Shepherd stelt dat het eigenlijk erg goed gaat met papieren boeken. Hij wijst er terecht op dat in de afgelopen 10 jaar in Engeland het aantal gepubliceerde boektitels met 42% is gestegen. Ook de verkoopcijfers stegen in die jaren indrukwekkend. Er werden bijvoorbeeld 44% meer romans verkocht. De verkoop van jeugdboeken verdubbelde zelfs. Vrijdag in dezelfde week viel er echter in NRC te lezen dat in Nederland de uitgevers er voor kiezen om in het licht van de crisis en onder het motto van ‘minder is meer’ het aantal titels met zo’n 30% terug te brengen. Maar wat mij betreft nog te vroeg om daar een rappe ondergang van het p-boek op te baseren.

Het gaat nog beter met e-boeken (in de VS dan)
Aan de andere kant kun je je, op basis van de berichtgeving in de media dan, niet aan de indruk onttrekken dat het in de VS met die verschuiving van p-boeken naar e-boeken heel hard gaat. Veel harder dan in de rest van de wereld. Er worden indrukwekkende verkoopcijfers van e-boeken genoemd waaruit je zou kunnen afleiden dat er een einde gaat komen aan het tijdperk van het papieren boek. Dit is vooral te danken aan de dominante positie van online winkel Amazon met z’n zeer laagdrempelige Kindle Store voor e-books. Ook Lloyd Stephens meldt dit in z’n artikel maar weet ook hier weer interessante nuanceringen aan te brengen. In het geval van Amazon meldt Stephens bijvoorbeeld dat de online megastore weliswaar meer e-books verkocht dan p-books maar dat wel bóvenop een nog altijd stijgende verkoop van p-books t.o.v. het vorige jaar. Kortom Amazon is in de VS natuurlijk wél een enorme bedreiging voor de lokale boekhandel maar naast de stevige ontwikkeling van e-books gaat het dus ook in de VS hartstikke goed met de (online) verkoop van p-boeken. Dus hoezo ondergang van het p-boek?

Bibliotheken en e-boeken
De Amerikaans openbare bibliotheken willen natuurlijk ook graag meedoen in de e-race maar moeten daar een flink gevecht met uitgevers en intermediairs voor leveren. Een mooi overzichtsartikel in The Phoenix laat zien dat de openbare bibliotheken in de VS behoorlijk wat titels aanbieden via hun intermediair Overdrive. Dat is zeker positief. In het Phoenix-artikel valt echter ook te lezen dat Bibliotheken per e-book een hogere aanschafprijs moeten betalen dan particulieren en vervolgens niet eens de eigenaar worden van het e-book. Dat is dus minder positief. Feitelijk koopt een bibliotheek bij Overdrive alleen de licentie waarmee het recht op tijdelijke beschikbaarstelling van het boek wordt geregeld. En dan zijn er ook nog eens grote boze uitgevers zoals Harper/Collins die vinden dat een bibliotheek al na 26 uitleningen de licentie op het e-book opnieuw moet aanschaffen. In dat licht moet je ook de deal zien die Amazon met Overdrive heeft gesloten. Bij een aantal bibliotheken in de VS kunnen bibliotheekleden vanaf september via Overdrive e-boeken van Amazon op hun Kindle lezen op basis van tijdelijke beschikbaarheidstelling. Heel leuk natuurlijk voor de leden. Maar ook hier betaalt de bibliotheek nog een te hoge prijs.

Bibliotheken en e-boeken in Nederland
In Nederland is de situatie niet zo heel verschillend met de VS. Ook hier zijn bibliotheken afhankelijk van de bereidwilligheid van uitgevers en kunnen de leden nu alleen nog uit een zeer beperkte hoeveelheid e-boeken kiezen via intermediair Ebsco. Uitgevers zien een grote rol voor bibliotheken op het gebied van e-boeken eigenlijk niet zo zitten. Het is vooral aan doortastend optreden van de Stuurgroep E-books te danken dat de uitgangspositie voor bibliotheken langzaam verbetert. De stuurgroep probeert het voor elkaar te krijgen dat ook Nederlandse openbare bibliotheken op grotere schaal e-books ter beschikking van hun leners kunnen stellen. Of dat dan via het nieuwe nog te bouwen ‘Nederlandse Digitaal Platform voor de opslag en distributie van digitale boeken’ moet gaan verlopen óf via een eigen platform van de bibliotheken of op nóg een andere manier is de vraag. Volgens Boekblad verlopen de gesprekken tussen de Stuurgroep en de Groep Algemene Uitgevers (GAU), die namens de uitgevers de onderhandelingen met de stuurgroep voert, in ieder geval weer in goede harmonie. De persberichten in Boekblad zijn nog wel vaag, in de woorden van Voorzitter stuurgroep Hans van Velzen: ‘We hebben over en weer voorstellen gedaan, daar wordt nu naar gekeken. Ook zal er overleg zijn met de achterbannen. Waarschijnlijk vergadert in september het GAU-bestuur erover, daarna zullen we met concrete inhoud naar buiten komen.’ Mijn advies aan de stuurgroep zou zijn om toch vooral niet op 1 paard te wedden, maar ook zelf rechtstreeks met uitgevers te blijven praten. En natuurlijk de eregalerij met gratis e-books uitbreiden.
Voor meer informatie over de Stuurgroep zie de informatie over de Stuurgroep op BNL's nieuwe corporate website..

Doorbraak of geen doorbraak?
2011 zal in ieder geval in Nederland nog zeker niet het jaar zijn van de verwachte grote doorbraak van het e-boek en zal het geduld van in e-boeken geïnteresseerde bibliotheekleden nog wat langer op de proef worden gesteld. Wat inmiddels wél duidelijk is, dat Nederlands eigen Bol.com een interessante deal met Sony heeft gesloten. Met Sony’s in oktober uit te brengen PRS-T1 kun je via draadloos internet met een paar drukken op de knop e-boeken uit de winkel van Bol downloaden en lezen. Dat gaat dus al een beetje op de combinatie Amazon/Kindle lijken. Ik denk maar zo dat Bol dit graag geregeld wilde hebben vóór de in het najaar verwachte introductie van de Nederlandse editie van Google’s platform voor e-boeken ‘Google eBooks’. Ook Google gaat z’n online winkel voor e-boeken voorgeïnstalleerd op bepaalde e-readers aanbieden. Nu nog wat doen aan die veel te hoge prijs voor e-boeken en de grote doorbraak in Nederland kan ook komen. Nog even terug naar de beginvraag van dit stuk. Is de de vraag of p door e wordt verdrongen eigenlijk wel zo relevant? Ook in NRC stond afgelopen weekeinde een mooi stuk van Raymond van den Boogaard over cultuurbezoek en tijdsbesteding. Van den Boogaard laat daar haarscherp zien dat het bij steeds minder beschikbare vrije tijd en steeds meer aanbieders op de vrijetijdsmarkt een hell-of-a-job wordt voor de aanbieders van meer tijdrovende culturele geneugden om de huidige sterke positie te behouden. Van den Boogaard heeft het in het artikel niet over boeken. Maar is boeken lezen niet de meest tijdrovende ‘culturele’ activiteit van allemaal? Kortom alles wat rond boeken lezen, lenen, kopen, terugbrengen etc. maar enigszins tijd kan besparen is welkom. Vanuit de consument gezien is het perspectief voor het e-book op langere termijn daarom gewoon veel gunstiger dan voor p-boeken. Ik weet uit eigen ervaring hoe ongelooflijk gemakkelijk zo’n Kindle in de praktijk werkt. Boeken zoeken en bestellen bij Amazon is letterlijk secondenwerk en het lezen op een Kindle is even plezierig als bij een p-boek. Als bibliotheken met aanbod en services bij die ervaring weten aan te sluiten dan ziet de toekomst er eigenlijk best zonnig uit.

foto door 3dom

BNL-blog: Opstarten na de zomervakantie

2011-08-19T10:30:00.000Z

Vóór mijn vakantie ging veel van de berichtgeving op internet over Google’s nieuwe en slimme sociale netwerk ‘Google Plus’ dat volgens mij ook voor onze bibliotheken veel mogelijkheden biedt. Na m’n vakantie staat Google nog onverminderd in de belangstelling dankzij gekissebis met o.a. Apple en Microsoft over patenten en de inlijving van mobieltjesfabriek Motorola. Gelukkig haalde ook de bibliotheek het landelijke nieuws dankzij de opening van de Stationsbibliotheek in Haarlem. Een mooie innovatie die wat mij betreft eigenlijk 10 jaar geleden al had moeten worden geïntroduceerd maar beter laat dan nooit. Mijn vakantie in de Franse Pyreneeën was heel plezierig. Zelden zo’n mooie omgeving gezien, overal fraaie vogels, vlinders en andere kriebelende fauna, bloemen, groene bergen, weidse uitzichten. Terug in Nederland doen al die ingekeerde haastige in grijstinten geklede mensen ‘s-morgens op de Haagse Turfmarkt me weer naar de volgende zomervakantie verlangen. Gelukkig past een mens zich wonderbaarlijk snel aan. Bij Bibliotheek.nl is de vakantieperiode nog niet helemaal afgelopen dus je zou verwachten dat veel werkzaamheden stil zijn komen te liggen. Echter, niets is minder waar.

Corporate website is naslagwerk
Sinds 10 augustus bijvoorbeeld is de nieuwe corporate website van Stichting Bibliotheek.nl in de lucht. Deze website draait net als de eerder gelanceerde Digitale Etalages en de Eregalerij eBooks op de WLWI (white label website infrastructuur), geen gewone websites dus maar Websites as a Service oftewel WaaS-sites, die hopelijk straks door alle bibliotheken zullen worden gebruikt. De nieuwe digitale thuisbasis van Bibliotheek.nl is een overzichtelijk naslagwerk geworden. Complimenten voor de trekker van deze site, BNL’s Martine Koenders! Alle informatie over producten, diensten, contactinformatie etc. vind je overzichtelijk ondergebracht achter een navigatiestructuur die ook uitgangspunt is voor de later op te leveren websites voor bibliotheken. Stichting.bibliotheek.nl is nadrukkelijk een bétaversie, er zullen de komende tijd nog de nodige verbeteringen worden aangebracht.

Widgetstore
Verder is ook de widgetstore voor bibliotheken live gegaan. Dat is de etalage waar webmasters straks uit een groeiende verzameling widgets kunnen kiezen om de website-as-a-service verder functioneel aan te kleden. Deze widgetstore is te vergelijken met de gadget-afdeling van Google maar dan alleen voor bibliotheken en niet voor eindgebruikers. Kortom, de widgetstore is een echte B2B oftewel ‘business-to-business’ service voor bibliotheken.
Voor wie meer wil weten over widgets verwijs ik maar naar een ouder stuk van mij op m’n persoonlijke weblog. Widgets gaan een cruciale rol vervullen binnen de White Label Website Infrastructuur. De nieuwe websites zouden zonder widgets maar een kale bedoening zijn. Eigenlijk is alle functionaliteit die je op een moderne site kunt verwachten in de nieuwe situatie ondergebracht in widgets die in later instantie ook uitplaatsbaar zullen zijn naar externe sites zoals de bekende sociale netwerken.

Divers goed nieuws
Valt er verder nog wat te melden? Jazeker! Om wat voorbeelden te noemen: versie 1.1 van de Nationale Bibliotheek Catalogus is door leverancier ‘Finalist’ opgeleverd. Concreet gaat het om een koppeling met de GGC (Het Gemeenschappelijk systeem voor catalogiseren en metadatamanagement in Nederland). Het is een voor het functioneren van de NBC essentieel onderdeel, zeg maar de carburateur van de NBC, voor het grote publiek helaas onzichtbaar, maar wel zo nuttig dat het een tractatie voor alle medewerkers van BNL waard was.

Verder vind ik het ook goed nieuws dat Infor, de leverancier van het Vubis ILS, in afstemming met BNL mooie online betaalfunctionaliteit heeft gebouwd die straks in de WLWI ingepast kan worden. Het systeem wordt nu getest bij Bibliotheek Breda. Mooi om te zien dat er steeds meer samenwerking ontstaat bij de ontwikkeling van de Digitale Bibliotheek!

Bijzonder goed nieuws vind ik het dat er flinke stappen zijn gemaakt om het beheer van de Digitale Bibliotheek goed te regelen met de PSO’s. Meer informatie hierover op de nieuwe website.

Ook op het ebookfront valt goed nieuws te melden: de gesprekken tussen de Stuurgroep eBooks en de ‘Groep Algemene Uitgevers’ (behartigt de belangen van de Nederlandse boekenuitgevers van literatuur, kinderboeken en non-fictie) zijn weer opgestart. In m’n volgende stuk wil ik hier eens wat dieper op ingaan.

Tot slot vraag ik nog even aandacht voor de sluitingstermijn voor aansluitsubsidie. Die staat op 1 september a.s. en er zijn nog een flink aantal bibliotheekorganisaties die geen aanvraag hebben ingediend!

Foto: Dreams Soar door Pruffing

BNL-blog: Blogpauze

2011-07-16T06:27:25.000Z

Ook bij Bibliotheek.nl is de vakantie aangebroken. Mailtjes die ik verstuur genereren een flink deel geautomatiseerde antwoorden. Dat betekent ook dat nu geproduceerde blogteksten door velen niet meer gelezen zullen worden en dat is een bijzonder treurig lot voor een schrijver die het van de actualiteit moet hebben. Wie leest er immers oude blogs? Echt spul om tranenthee van te zetten.

Kortom, ik las een korte blogpauze in en ga met vakantie. Waarheen weet ik nog niet. In ieder geval blijf ik niet in Nederland waar op het moment van dit schrijven een eindeloos durend regenfront overtrekt. Mijn vakantiebestemming kan gelukkig op de dag van vertrek nog bepaald worden. Kwestie van stug doorrijden in zuidelijke richting en de tent opzetten als de zon weer schijnt. In augustus hoop ik dan bijvoorbeeld teksten te kunnen produceren over de nieuwe corporate website waar nu driftig door Martine Koenders c.s. aan de vulling wordt gewerkt of over de widgetstore die zo’n prominente plaats krijgt binnen de WLWI en dan kunnen we het wellicht ook hebben over de hooggespannen verwachtingen die er bij velen zijn t.a.v. het project Digitale Bibliotheek. En wie krijgt de primeur voor de nieuwe Website As a Service? Leuke dingen om over te schrijven!

Voor nu wens ik m’n lezers een fijne vakantie toe met veel tijd voor ‘dikke pillen’ of voor een electronische variant van de dikke pil, de dikke ‘e-pil’. Kan de beloofde ‘ebookpilot’ wellicht tijdens mijn vakantie nog geregeld worden? Dat zou handig zijn. Want ik neem geen genoegen met een digitale Max Havelaar of Camera Obscura als ontspanningslectuur. Of moet ik toch ook nog een Google ebookreader gaan aanschaffen zodat ik tenminste op een gemakkelijke manier aan Nederlandstalige ebooks kan komen. Maar ook Google stelt mijn geduld danig op de proef door de zo lang verwachte Europese lancering van de Googlewinkel voor ebooks steeds maar uit te stellen. M’n Kindle-reader (met o.a. Nederlandstalige gehackte epubtitels) stop ik sowieso in de bagage evenals een paar nog ongelezen papieren boeken. De iPad en de laptop mogen echter niet mee want voor je het weet zitten de kids de hele dag Angry Birds te spelen in plaats van een partijtje badminton of pingpong of een gezond uitputtende beklimming van een bergtop. Mail me alsjeblieft niet. Ook niet via Twitter DM. Facebook, Linkedin of Google Plus. Ik zal van mijn kant ook geen spoor nalaten van Foursquare inchecks of Google Latitude locatiemeldingen.
Jan is de komende drie weken unplugged.

Foto: ‘This House is Empty Now’ door Bert G. Kaufmann

BNL-blog: Generatie Y en de Digitale Jeugdbibliotheek

2011-07-07T07:30:00.000Z

Ongeveer 2 miljoen kinderen in Nederland zijn lid van de bieb. Al deze 2 miljoen leden maken deel uit van Generatie Y, de digitale generatie, en zijn lid dankzij het gratis lidmaatschap én de intensieve band tussen bibliotheken en scholen. Maar tegelijkertijd kun je stellen dat actief bibliotheekgebruik voor Generatie Einstein of Generatie Y geen vanzelfsprekende zaak meer is. Dat heeft met allerlei zaken te maken. Gen Y leest sowieso minder van papier. Belangrijker nog is het gegeven dat Gen Y principieel sociaal is ingesteld. Sociale interactie is voor Gen Y absoluut het allerbelangrijkste, waarbij digitaal contact nog belangrijker lijkt dan real life contact. Generatie Y is vergroeid met de smartphone. Een groot deel van de tijd gaat op aan High Speed Messaging. De bibliotheek staat echter beslist niet op één bij Gen Y. Bibliotheken mogen dan laagdrempelige publieke instellingen zijn voor iedereen, ondanks dappere pogingen om actief te worden op Twitter en Facebook zijn bibliotheken qua sociale interactie tamelijk zwakontwikkeld en verder verre van participatory en High Speed. In algemene zin dan, er zijn natuurlijk uitzonderingen. Ook bibliotheekgebruik op latere leeftijd zal voor Gen Y zeker geen vanzelfsprekende zaak zijn. Niet vroeg geleerd is immers net zo min oud gedaan.

Jeugd binden en behouden
Kortom bibliotheken staan voor de grootste uitdaging in hun bestaan om ook deze generatie door middel van aansprekende producten en diensten te binden/behouden. Die producten en diensten zullen in niet geringe mate digitaal moeten zijn én vooral sociaal. Want digitale diensten zonder sociale component, zijn al bij voorbaat bestemd om te mislukken. Een paar blogs geleden schreef ik over de manier waarop Jeugdbibliotheek.nl later dit jaar onderdeel gaat worden van de White Label Website Infrastructuur. Daarbij gaat het niet over het één op één overzetten van content of functionaliteit. Eigenlijk wordt er dan gewoon opnieuw bedacht hoe bibliotheken het beste jeugd & jongeren kunnen bereiken via de nieuwe website (as a service). Ook een ‘oud’ BNL-product als Leesplein moet een plekje moeten krijgen binnen de nieuwe structuur. Ook voor Leesplein geldt dat er kritisch moet worden gekeken wat er wel en niet over zal kan gaan naar de nieuwe omgeving en hoe je vervolgens die content het beste kunt aanbieden.

De migratie van Leesplein
Leesplein zit nu in een geheel eigen digitale omgeving met eigen cms en database die technisch worden beheerd door iContact. Verder zijn er ook nog een aantal ‘spinoffs’ van Leesplein in de lucht zoals Mijnstempel.nl, Jongerenliteratuurplein.nl en Boekenjeugdgids.nl. Een nader onderzoek (gedaan door Leon Degeling en Jeroen Barendregt) op de structuur van Leesplein heeft in ieder geval uitgewezen dat de content van Leesplein absoluut waardevol is maar dat de database niet zomaar overgezet kan worden naar de centrale Digital Content Repository van de WLWI. Kwestie van technische incompabiliteit. Vandaar dat de migratie dus in twee fasen zal plaatsvinden. In een nog later stadium kan de content dan gelinkt worden aan de titels uit de Nationale Bibliotheek Catalogus en verder verrijkt vanuit de ‘open index’. En dan is het cirkeltje mooi rond. Uiteindelijk krijg je na een zoekactie naar jeugdtitels in de NBC, voortaan de Leespleincontent (én nog veel meer interessante content) vanzelf mee bij de zoekresultaten. Wel iets voor later, 2012, dus.

Mannen, Laptops en Geeltjes
Je zult je wellicht afvragen hoe dat nou precies gaat met zo’n migratie. Vorige week kreeg ik n.a.v. de kickoff van het project Jeugd een aardig kijkje in de ontwikkelkeuken van BNL. Die kickoff vond plaats in de KB waar dagelijks een flinke ploeg programmeurs voor BNL druk bezig is met de realisatie van de Digitale Bibliotheek. Twee uiterst sober ingerichte ruimtes met tafels, geconcentreerd werkende mannen en laptops. Grote prikborden aan de wand waarop honderden ‘geeltjes’ met klussen zijn verdeeld in ‘doen’, ‘in behandeling’ en ‘afgehandeld’. Wie vindt dat het allemaal niet genoeg opschiet bij BNL moet voor de grap maar eens kijken op het bord ‘afgehandeld’ met honderden over elkaar geplakte geeltjes. De nieuwe digitale bibliotheek is écht wat anders dan een nieuwe keuken.

Jeugd krijgt duidelijk onderscheiden plaats
Niet al het ontwikkelwerk wordt door BNL zelf verricht. In het geval van Jeugd is weliswaar veel voorwerk al door BNL gedaan, maar het ontwikkelen van widgets en bijbehorende templates, stylesheets etc. zal door internetbureau Mirabeau worden verzorgd. Er is een indrukwekkend aantal mensen bij zo’n project als jeugd betrokken. Bij de kickoff waren namens Mirabeau een ‘informatieanalyst’, een ‘interactieontwerper’, een ‘technisch consultant’ en een ‘projectmanager’ aanwezig. Namens BNL waren Leo Schutte, project manager WLWI, Leon Degeling, functioneel architect en ikzelf in een nieuwe rol voor BNL (die van ‘Productowner Jeugd’) aanwezig. Zo leer ik er wekelijks nieuwe woorden bij waarmee ik de buurman kan imponeren. Interactie Ontwerper Tamara Teunissen van Manen, die al aardig wat voorwerk had verricht, leidde de bijeenkomst. Tamara’s schetsen geven mij in ieder geval voldoende hoop en vertrouwen dat Jeugd straks binnen de Digitale Bibliotheek een duidelijk onderscheiden plaats kan innemen. Voor de rest zal ik mij als product owner sterk maken dat jeugddiensten van BNL straks sociaal, participerend en interactief zullen zijn. Wie hierover ideeën heeft nodig ik nadrukkelijk uit om die met mij te delen!

Foto: Mensajando door Raunov

BNL-blog: Duidelijkheid

2011-06-24T21:00:00.000Z

Ieder mens heeft behoefte aan duidelijkheid. Liefst maximale duidelijkheid. Duidelijkheid geeft richting. Als zaken duidelijk zijn dan weet je tenminste waar je aan toe bent. Duidelijkheid maakt het mogelijk om je als mens fatsoenlijk voor te bereiden op zaken. Helaas is het zo dat zaken pas duidelijk worden als je een concreet eindbeeld kunt maken. Bij het bouwen van een huis ligt dat vrij eenvoudig. Bij het ontwerpen en realiseren van ICT-projecten ligt dat veel gecompliceerder. Het eindbeeld is vaak wat diffuus en zelfs als je met uitgebreide requirements werkt is er bij grote projecten nog steeds sprake van voortdurend voortschrijdend inzicht.

Huis op bestelling
De realisatie van de landelijke Digitale Bibliotheek is alles behalve het bouwen van een ‘huis op bestelling’. Feitelijk gaat het ook niet alleen om het huis maar ook over het ontwerp van het gebied om het huis, inclusief de ontsluiting en aansluiting op riolering, wegennet etc. Kortom weinigen zullen zich een precieze voorstelling kunnen maken van wat er als bouwwerk in totaliteit opgeleverd moet gaan worden. En waar het eindbeeld diffuus is ontstaan al snel verschillende percepties.

Percepties
Zoals ik eerder al in dit verband op m’n eigen blog schreef naar aanleiding van de NBC: ook van de verschillende deelprojecten bestaan er uiteenlopende percepties. Al met al heeft dat tot gevolg dat er in bibliotheekland voortdurend om meer duidelijkheid over de Digitale Bibliotheek wordt gevraagd. Goede en tijdig verstrekte informatie is dan van wezenlijk belang. Het HEC-rapport wees er in die zin terecht op dat er bij Bibliotheek.nl wat betreft het onderwerp communicatie best wat verbeterd kon worden. De BNL-blog vervult daar hopelijk een rol in. Maar er zijn binnen BNL meer mensen die verhelderende documenten maken. Onlangs werden een aantal zeer informatieve documenten gepubliceerd op de homepage van Stichting BNL waarvoor ik hier nog eens extra aandacht wil vragen.

Jaarplan 2011 en Update 2011
Wie op zoek is naar een totaalbeeld van de producten, diensten, activiteiten, rollen en verantwoordelijkheden van Bibliotheek.nl kan het beste een paar uurtjes leestijd vrijmaken voor het Jaarplan 2011. Dertig pagina’s vol interessante en ook zeer leesbare informatie over het reilen en zeilen van BNL in 2011 met een doorkijkje naar de toekomst. Het Jaarplan is prima bruikbaar als naslagwerkje en ook de lijst met afkortingen en begrippen op pagina 30 kan ik u van harte aanbevelen. De Update 2011 daarentegen is een zeer gecomprimeerd en fraai vormgegeven boekje voor iedereen met interesse in de Digitale Bibliotheek en bevat informatie over de belangrijkste onderdelen van de Digitale Bibliotheek. De Update is als PDF wat lastig leesbaar (vergrootglas noodzakelijk), gelukkig is de printversie gratis te bestellen bij officemanager Corry Stubbe.

Aansluiten maar
Het document ‘Aansluiting op Bibliotheek.nl’, geschreven door marketingmanager Dirk Houtgraaf, is vooral bedoeld voor de beleidsmakers en beslissers in Bibliotheekland maar is ook goed leesbaar voor iedereen die verder in het project geïnteresseerd is. Dirk wijst terecht nog eens op het vertrekpunt voor de Digitale Bibliotheek: de Agenda voor de Toekomst. Het aansluitingsdocument beschrijft verder in eenvoudige bewoordingen de ‘waarom-’ (waarom zou je aansluiten en wat zijn de voordelen), ‘wat- (waar gaat het precies over en hoe ziet het er uit)’, ‘hoe’- (op welke wijze kan er aangesloten worden kortom, de opties) en ‘wanneer (hoe verloopt de planning)’-vragen van het project. Het laatste hoofdstuk over widgets en de widgetstore is onvermijdelijk iets minder eenvoudig. In een volgende aflevering wil ik ook eens extra inzoomen op die widgets. Die widgets spelen immers een belangrijke zo niet cruciale rol in de nieuwe Digitale Bibliotheek.

Menukaart en widgetconfiguratie
De ‘Menukaart’ is een door implementatieconsultant Dennis Biesma gemaakt document voor de techneuten in de bibliotheek. Hierin wordt vrij gedetailleerd beschreven hoe de Website As a Service werkt en hoe de interactie tussen Digital Content Repository, Widgets en het CMS als Templatemanager verloopt. Verplichte kost voor webmasters en applicatiebeheerders in bibliotheken en mooi verdiepingsmateriaal voor mensen die een ‘knoppensessie’ hebben bijgewoond.

Ook de ‘Configuratie van een Widget binnen de WaaS’ komt van Dennis Biesma. Dit document spreekt voor zich en is een speciaal voor webmasters gescheven handleiding over de manier waarop je met widgets omgaat binnen de website as a service.

Video knoppensessie
Op Bibliotheek2.0 werd door een aantal mensen gevraagd om informatieve video’s over het project. Hierin is inmiddels een eerste stap gezet. Voor de mensen die niet aanwezig konden of wilden zijn bij een knoppensessie zijn de hoogtepunten uit de door BNL voor de bibliotheken in Noord- en Zuid Holland georganiseerde knoppensessie in drie video’s samengevat. Deze video’s zijn natuurlijk slechts verslagen van de presentaties en zeker nog geen instructieve video’s. Maar dat is iets voor later. De video’s zijn te zien op het Youtube-kanaal van Dennis Biesma.

Kortom, lees de documenten en bekijk de video’s! De digitale bibliotheek zal daarna weer een stuk concreter en duidelijker voor je zijn geworden.

foto: 'Oh of course now I see' door dvs

BNL-blog: De Polder, het Veld, het Spel en de Spelers

2011-06-14T09:27:23.000Z

De Spelers
Het wordt wellicht wat afgezaagd om te melden maar de bouw van de Digitale Bibliotheek voor alle Nederlandse burgers is een complex proces. In die complexiteit zijn veel spelers op het speelveld in ‘de polder’ die vaak een verschillend belang hebben bij dat proces. Concreet heeft Bibliotheek.nl te maken met (in willekeurige volgorde) de openbare bibliotheken, rijk, provincie, gemeentes, VNG, IPO, Koninklijke bibliotheek, GII, PSO’s, SIOB, VOB, leveranciers van bibliotheeksystemen en NBD/Biblion die allemaal zo hun belangen hebben in de totstandkoming van de Digitale Bibliotheek (mijn oprechte excuses als ik hier iemand vergeet). Die belangen kunnen inhoudelijk zijn of over invloed gaan en vaak heeft het met geld te maken. Het zijn onderwerpen waar ook ‘De Keizer’ graag en zeer uitvoerig over schrijft in zijn informatieve ‘www’s’.

Na iedere herstructurering wordt het ingewikkelder
Al die vaak uiteenlopende belangen maken dat het proces dat moet leiden tot de Digitale Bibliotheek soms met horten en stoten verloopt. Dat hortende is natuurlijk een direct gevolg van de bovengenoemde complexe structuur van de sector openbare bibliotheken die na de laatste herstructurering nóg ingewikkelder lijkt geworden. Dat doet me dan weer denken aan een oude blogpost van mij over de teloorgang van complexe organisaties die niet meer in staat zijn om in termen van vereenvoudiging te denken. Want zo’n herstructurering doe je immers om de zaken eenvoudiger te maken toch? Ik maak in ieder geval wekelijks mee hoe bij de vergaderingen van het Programmateam beslispunten op een goudschaaltje gewogen moeten worden om te voorkomen dat het proces vertraagd wordt door onrust onder de spelers. Voer voor bloggers zou je denken maar helaas niet blogbaar.

De eenvoud van de theorie
Op papier lijkt het allemaal zo eenvoudig. Er is een sector openbare bibliotheken met ambitie. Er is een (bijna vernieuwde) Agenda voor de Toekomst, met mooie visionaire paragrafen over de gezamenlijke digitale bibliotheek en het eenduidige merkbeeld. Er is een sector openbare bibliotheken die zich vrijwel unaniem aan de agenda en de uitgangspunten heeft geconformeerd. Er is een fraai Charter waarin VNG, IPO en OCW o.a. afspraken over rolverdeling t.a.v. de Digitale Bibliotheek hebben gemaakt. Er is het Ministerie van OCW die het proces naar de Digitale Bibliotheek ondersteunt met forse subsidies. Er is Bibliotheek.nl die in opdracht van OCW bouwt aan de infrastructuur en de diensten van de Digitale Bibliotheek. Er zijn de bibliotheken die de op te leveren infrastructuur en digitale diensten moeten gaan afnemen. Er zijn de PSO’s die bibliotheken daarbij gaan ondersteunen. Zo moeilijk hoeft dat toch allemaal niet te zijn zou je zeggen?

De weerbarstigheid van de praktijk
De praktijk is weerbarstig. Neem bijvoorbeeld de start van het nieuwe Bibliotheek.nl in 2010. Die had beslist gelukkiger gekund. Terwijl het ingewikkelde en soms pijnlijke proces van ontvlechting van de oude VOB, oude Bibliotheek.nl naar SIOB, VOB nieuwe stijl en Bibliotheek.nl nieuwe stijl gaande was moest het nieuwe Bibliotheek.nl direct zwaar aan de bak. Ondertussen moest de eigen organisatie nog op poten worden gezet. Vanwege deze moeizame start ontstond vertraging die later maar bij stukjes en beetjes kon worden ingelopen. De bibliotheken in polderland Nederland hebben ondertussen en eigenlijk van oudsher moeite met het verschil tussen in verenigingsverband gemaakte afspraken en de beleving/naleving van de afspraken. Zo zijn er bibliotheken die landelijke afspraken anders interpreteren en niet mee willen (of soms mogen) gaan in de landelijke huisstijl. Andere bibliotheken lijken ondanks alle afspraken niet mee te willen gaan in de gezamenlijke informatiearchitectuur. Er zijn ook bibliotheken die slechts voor een deel mee willen gaan. En er zijn natuurlijk bibliotheken die slechts mee willen gaan als dat op hun manier gaat. En dan is er de provincie waar PSO’s hun eigen winkel met digitale producten en diensten ook heel belangrijk vinden. Ik zie dat BNL ondertussen z’n stinkende best doet om overal maar rekening mee te houden. Ik zie ook dat aandacht voor uitzonderingen de focus verstoort en het tempo uit het proces haalt. Dat is dan weer de realiteit van het spel in de polder.

De vendors en de ‘vendor lock-in’
Dan zijn er de vendors, de leveranciers, die actief zijn in bibliotheekland. HKA, Infor, Bibliomondo, OCLC, NBD/Biblion, Serial Solutions (Aquabrowser) etc. die gewend zijn aan een jarenlange gestage bijna onveranderlijke afname van hun producten en diensten. Leveranciers die opereren in een in mijn beleving soms technofobe sector waar de afnemers maar al te graag hun techniek (en visie op techniek) volledig overlaten aan de leverancier. Afnemers die niet altijd even kritisch lijken te zijn op de door de leverancier gehanteerde tarieven. Gelukkig zijn er niet zoveel leveranciers meer als vroeger in bibliotheekland. Aan de andere kant is er daardoor vrij weinig concurrentie op de markt van Geïntegreerde Bibliotheeksystemen (ILS-sen) en worden er wellicht te hoge prijzen voor licenties, onderhoudscontracten en uitbreidingen gevraagd van de afnemende bibliotheken.
Die bibliotheeksystemen moeten straks gekoppeld worden aan de Digitale Bibliotheek.
Mijn advies aan bibliotheken hier is om ieder geval voorlopig géén meerjarige contracten aan te gaan met leveranciers. Alles (inhoud&techniek) wordt immers anders! En mijn verzoek aan de leveranciers is om te stoppen met het verleiden van (onschuldige/onwetende) bibliotheken tot meerjarige contracten. Jullie weten toch ook wat er speelt neem ik aan?

Tempo houden
Bij zoveel partijen in de polder kan niet iedereen even tevreden zijn. De wijn mag immers niet al te waterig worden! We hebben in het belang van ons barre voortbestaan een digitale bibliotheek van niveau nodig dus er kunnen niet eindeloos concessies aan de uitgangspunten worden gedaan. Ik schreef laatst dat bibliotheken met de nieuwe Digitale Bibliotheek niet langer in de achterhoede van de ICT verkeren. Maar dan moeten we wel met z’n allen in dezelfde richting blijven werken en het tempo erin houden. In deze tijd verandert voor je er erg in hebt een voorsprong weer in een achterstand.

foto: 'The Grid' door Dysturb

BNL-blog: de Nieuwe Bibliotheek krijgt ‘smoel’

2011-05-20T04:50:24.000Z

De droom
In m’n vorige bericht over ‘Het Proces’, beschreef ik hoe de Digitale Bibliotheek deel uitmaakt van een veel groter veranderproces dat moet leiden tot de ‘Nieuwe Bibliotheek’: de nieuwe toekomstbestendige, maatschappelijk relevante én veelbezochte bibliotheek die het Ministerie van OCW en bibliotheekbranche zo graag zouden zien. De Nieuwe Bibliotheek die de huidige bibliotheek af moet leiden van de door Frank Huysmans in het SCP-rapport ‘De Bibliotheek 10 jaar na nu’ geschetste zeephelling. Het ís ook een prachtig vergezicht! Stel je voor, dankzij de nieuwe huisstijl zie je in alle gemeenten openbare bibliotheekvestigingen met dezelfde frisse en eenduidige uitstraling, vestigingen die gebruik maken van gezamenlijk ontwikkelde producten en diensten. En de websites van die bibliotheken bieden toegang tot één digitale bibliotheek voor alle Nederlanders die in een harmonieus proces van halen en brengen wordt onderhouden door alle met elkaar samenwerkende bibliotheken binnen één gezamenlijke informatiearchitectuur.
Hoe mooi kan de nieuwe bibliotheek zijn?

De polder
Hoewel de huidige polderwerkelijkheid nog niet de gedroomde is, zijn er in de afgelopen twee jaar wel degelijk flinke slagen in de goede richting van die Nieuwe Bibliotheek gemaakt. Wat betreft de digitale afdeling van de nieuwe bibliotheek heb ik me in de afgelopen afleveringen van de BNL-blog vooral geconcentreerd op een aantal concrete producten en op de techniek van de Digitale Bibliotheek zoals die grotendeels in 2011 in een aantal stappen vorm gaat krijgen.
Maar techniek en slimme functionaliteit zijn zaken waar je de gebruiker niet mee lastig moet vallen. Techniek hoort immers dienend te zijn aan de inhoud en slimme functionaliteit wordt door de gebruiker veelal als vanzelfsprekend ervaren. De gebruiker is wat dat betreft wel wat gewend. Het succes van de nieuwe Digitale Bibliotheek zal vooral worden bepaald door de look&feel en de uitstraling van de websites. Een deel van de uitstraling ontstaat al door de gekozen generieke informatiearchitectuur: de ‘Website As A Service’ met uniforme templates, de generieke navigatiestructuur, de multifunctioneel inzetbare widgets en centrale opslag voor content leiden als het ware vanzelf tot een eenduidige beeld.

Het smoel
De landelijke huisstijl doet de rest. De nieuwe Digitale Bibliotheek krijgt zo ‘smoel’. Ondanks de vele lokale uitwerkingen en de diverse thematische vensters ontstaat een krachtig gezamenlijk ‘merkbeeld’. Een mooi recent voorbeeld is de inmiddels 5e thema-etalage van de Digitale Bibliotheek, de Culinaire Etalage van Bibliotheek Eemland. Deze zal op 2 juni officieel geopend worden maar is nu al zichtbaar. Er wordt door het programmateam van BNL veel aandacht besteed aan merkbeeld en uniforme look&feel. Dat kun je goed zien bij de tot nu toe gelanceerde producten van de Digitale Bibliotheek zoals de hierboven genoemde ‘Digitale Etalages’ en ‘eBooks Eregalerij. Als je doorklikt op één van de themas bij de Digitale Etalages krijgt je al een aardige indruk van hoe een lokale bibliotheekpagina er in de WAAS (Website As A Service) uit zal gaan zien. Fantaseer even de naam van je eigen bibliotheek onder het logo linksboven. Visualiseer vervolgens bij het blokje ‘actueel’ je eigen activiteitenagenda en bij het twitterblokje je eigen bibliotheektweets of je eigen aanwinsten bij het blokje aanwinsten. Je krijgt dan een aantrekkelijke mix van landelijk en lokaal.

Eén voor allen, allen voor één
De kracht van het gezamenlijke hangt af van het volume van het aantal deelnemers. Een werkelijk krachtig merkbeeld krijg je immers alleen als iedereen ook werkelijk meedoet. Stel je voor dat je in een dorp of wijk geconfronteerd wordt met een Albert Heijn waar alle huiskleuren groen en paars zijn? Geloof je dan nog dat je in een vestiging van Albert Heijn bent?
Hoewel het de bedoeling is dat álle bibliotheekorganisaties aan het landelijk merkbeeld meedoen, hoor ik toch nog over bibliotheken die persé hun eigen look&feel willen behouden. Persoonlijk begrijp ik dat niet zo goed. Zo’n eigen smoel met behoud van eigen techniek is toch sowieso duurder dan meedoen aan een gezamenlijke inspanning? Is het dan niet in ieders belang om een zo efficiënt en effectief mogelijke Digitale Bibliotheek te organiseren tegen zo laag mogelijke kosten? En ondergraaft zo’n eigen verhaal dan niet de gezamenlijke kracht omdat de kosten per saldo voor de overige deelnemers hoger zullen worden? Het is in ieder geval reuze goed nieuws dat OCW zich inmiddels heeft verbonden aan meerjarige financiering van de infrastructuur.
Het woord is nu aan de bibliotheken om daadwerkelijk alle op die infrastructuur draaiende centraal neergezette producten en diensten af te gaan nemen. Voor wat ik nu heb gezien wordt de Digitale Bibliotheek met alle nieuwe en vernieuwende functionaliteit én gebruiksgemak er eentje waar iedere bibliotheekorganisatie zowel inhoudelijk als technisch ruimschoots z’n ei in kwijt kan. Een beetje gek ben je wel als je niet meedoet.

Het gedeelde gezicht
In de subsidievoorwaarden bij de door het Ministerie van OCW beschikbaar gestelde aansluitingssubsidie wordt veel belang gehecht aan het gezamenlijk ‘merkbeeld’. Hieruit valt af te lezen dat subsidie alleen wordt verstrekt bij volledige aansluiting inclusief huisstijl. Citaat: “De aansluiting op Bibliotheek.nl wordt zichtbaar voor de bibliotheekgebruiker door middel van een gezamenlijke webpresentie in een landelijke huisstijl. Deze is zodanig opgezet, dat lokale componenten kunnen worden ingepast”.

Die gezamenlijke éénduidige uitstraling wordt als een kritische succesfactor gezien voor het slagen van de Nieuwe Bibliotheek. Aan Bibliotheek.nl zal het niet liggen.

foto: Preparing an outdoor advertising

BNL-Blog: Het Proces

2011-05-05T14:30:00.000Z

De gevels achter de steigers worden zichtbaar
Het afgelopen jaar is het project landelijke Digitale Bibliotheek een complexe bouwfase ingegaan waarvan het einde in zich komt. In de komende maanden worden geleidelijk de steigers weggehaald en worden gevels zichtbaar. Ik vertelde in de eerdere afleveringen van deze blog over de belangrijkste onderdelen en zoomde in op een paar van die ‘gevels’ zoals de Digitale Etalages en ‘Jeugd’. Afgelopen week is weer een geveltje onthult: de ‘eBooks Eregalerij’ met als bonus een prachtige iPad app die zelfs een toptien vermelding haalde.

Digitale Bibliotheek is onderdeel van veranderprogramma
De Digitale Bibliotheek staat niet op zichzelf en is een belangrijk hoofdstuk uit de Agenda van de Toekomst. In die zin onderdeel van een groot veranderprogramma voor de branche. Ook de landelijke Digitale Bibliotheek moet je nadrukkelijk zien in het kader van organisatieverandering. De Digitale Bibliotheek zorgt er straks namelijk voor dat de totale branche niet alleen op digitaal gebied maar ook qua huisstijl en marketing gezamelijk kan optrekken en veel efficiënter werken.

Wie zijn de hoofdrolspelers
In deze aflevering wat meer informatie over het proces áchter de Digitale Bibliotheek. Tijd om nader kennis te maken met de hoofdrolspelers van het project. Zoals bij iedere bouw is er ook bij de bouw van de digitale bibliotheek sprake van een architect en een architectuur. Deze architect bedenkt in abstracte technische termen een logisch samenhangend totaalplan. Bij BNL schreef informatiearchitect Gerard Kuijs het eerste plan. Een heus team van architecten, waaronder IT architect Wim Dekker en conceptarchitect Jeroen Barendregt waren naast Gerard Kuijs verantwoordelijk voor de uitwerking. In het architectenteam is ook gesproken over hoe het plan praktisch handen en voeten moest krijgen, wat er verder nog nodig was aan onderzoek en zijn de opdrachten voor de aanbesteding van de diverse onderdelen van het project geschreven.

Het Programma
Alle onderdelen van de bouw zijn ondergebracht in het zgn ‘Programma’. Na de hierboven beschreven planfase is een programmateam samengesteld dat sinds begin 2011 onder verantwoordelijkheid van Innovatiemanager Dennis Eijsten zorgdraagt voor het proces. Aernold van Gosliga houdt als programmamanager alles bij elkaar. In het programmateam werken diverse mensen samen die ieder voor zich verantwoordelijk zijn voor een stukje van het proces. Een niet onbelangrijk stukje vormen de requirements. Bij internetprojecten is het essentieel dat er goede requirements worden geformuleerd. Dat zijn de exacte omschrijvingen van wat een bepaald onderdeel van de Digitale Bibliotheek functioneel zou moeten doen. Zoals ik in m’n vorige bijdrage over Jeugd beschreef is de zgn. ‘product owner’ verantwoordelijk voor het verzamelen van requirements voor het uiteindelijke product. Kwaliteitsmanager Martin Piller is verantwoordelijk voor het beoordelen van de aangeleverde requirements op testbaarheid. Kortom hij toetst of de requirements wel SMART genoeg zijn geformuleerd.

De Branche Advies Groep (BAG)
De requirements moeten goed afgestemd worden met de branche. Daarvoor is een zgn. Branche Advies Groep (BAG) in het leven geroepen, een tijdelijke informele adviesgroep bestaande uit een aantal onafhankelijke experts die zowel inhoudelijk als technisch een goed oordeel kunnen vellen. Deze BAG adviseert over de requirements en speelt later ook een belangrijke rol bij de uiteindelijke acceptatietest van een bepaald onderdeel van het programma. Martin Piller regelt ook de afstemming met de BAG. In de komende maanden zal gebruikersvertegenwoordiging vanuit de branche een meer officieel karakter gaan krijgen.

Van requirements naar Functioneel Ontwerp
Op basis van de requirements wordt een functioneel ontwerp (FO) voor de verschillende programma-onderdelen gemaakt. Feitelijk zijn die FO’s nauwgezette beschrijvingen van de werking én van de navigatiestructuur van een programmaonderdeel. Jeroen Barendregt, de functioneel architect, is hiervoor verantwoordelijk. Het functioneel ontwerp dient dan weer als uitgangspunt voor de bouwers van een product. Binnen het projectteam is programmamanager Aernold van Gosliga tevens verantwoordelijk voor de realisatie van de te bouwen onderdelen. Hij wordt hierbij ondersteunt door Leon Degeling en Jeroen Barendregt die een belangrijk deel van de inhoudelijke en technische regierol voor hun rekening nemen.

Van acceptatietest naar beheer
Als een product uiteindelijk wordt opgeleverd dan moet het worden getest. Dat testen wordt onder verantwoordelijkheid van Martin Piller gedaan en in samenspraak met de BAG. Als de test goed is verlopen dan wordt het product vervolgens overgedragen aan manager beheer & exploitatie bij BNL Jaap Bulle. Hij is ervoor verantwoordelijk dat de Digitale Bibliotheek duurzaam wordt beheerd door IT leveranciers en/of branchepartners zoals PSO’s en dat in de toekomst de inkomsten en uitgaven van het project goed met elkaar in overeenstemming zijn.

De implementatie
Vervolgens moet de Digitale Bibliotheek vanaf oktober dit jaar in gebruik worden genomen door de afzonderlijke bibliotheken die aansluitingssubsidie hebben ontvangen. Dat wordt geregeld door implementatiemanager Erik Visser. Hij zorgt voor een grondige analyse van de specifieke situatie van een bibliotheek. Op basis van die analyse wordt bepaald welke activiteiten uitgevoerd moeten worden om de bibliotheek ook daadwerkelijk aan te kunnen sluiten op de landelijke Digitale bibliotheek. Ook Erik wordt ondersteund door een team, het implementatieteam. Zie hiervoor m’n eerder gepubliceerde bericht over de ‘Knoppensessie’.

De herpositionering van de nieuwe bibliotheek
Ben ik dan nog mensen vergeten? Ja er is natuurlijk nog een accountteam bestaande uit Naomi Degenaars, Bertil Voogd, Wouter ter Meulen en Margareth Bles die het contact met de bibliotheken onderhouden en die per toerbeurt de overleggen van het programmateam bijwonen. Verder is het belangrijk dat het ‘merk’ bibliotheek, zeg maar de herpositionering van de nieuwe bibliotheek qua inhoud én met alle huistijlelementen goed wordt vertaald naar de Digitale Bibliotheek. Dat is de verantwoordelijkheid van Karlijn van der Lelij, Stephanie Verhagen en marketingmanager Dirk Houtgraaf in overleg met het ontwikkelteam.

Van achterstand naar voorsprong
Tot slot, vorige week was ik aanwezig bij de drie dagen durende ‘Next Web Conference’ in de Amsterdamse Westergasfabriek. Daar waren sprekers van naam en faam aanwezig om verslag te doen van de laatste stand van zaken in de internetwereld en kregen een stuk of twintig starters de kans om in vijf minuten hun nieuwe product te pluggen voor de ruim 2000 aanwezigen. Mijn eindconclusie van drie dagen presentaties was dat er de afgelopen paar jaar eigenlijk niet zoveel nieuws is gebeurd. De data staan nog steeds in the cloud, we gaan allemaal mobiel, het draait om apps en alle apps worden social. Vrijwel alle getoonde starters waren slimme combinaties van al bestaande functionaliteit. Ik denk eigenlijk dat de bibliotheken na lancering van de landelijke Digitale Bibliotheek niet langer zullen achterlopen op digitaal gebied. We hebben dan een prachtig duurzaam en generiek digitaal platform. Ook onze data staan voortaan in the cloud. Widgets en apps kunnen snel en naar believen gemaakt worden. De Digitale Bibliotheek is er dan ook voor iPhone, iPad etc. en ‘derden’ kunnen dan ook naar believen slimme combinaties maken met onze data. Verder wordt de Digitale Bibliotheek hardstikke social. Kortom, wellicht kunnen we voor het eerst in de geschiedenis een digitale voorsprong gaan nemen?

BNL-blog: Wat gebeurt er met Jeugd bij Bibliotheek.nl?

2011-04-26T05:30:00.000Z

Jeugdbibliotheek.nl houdt op te bestaan
In de afgelopen afleveringen van deze blog heb ik vooral over de nieuwe onderdelen van de Digitale Bibliotheek geschreven. Er zijn echter ook bestaande digitale producten die een plekje moeten krijgen. Dan gaat het niet over het één op één overzetten van oud naar nieuw. Soms krijgt zo’n oud product een geheel nieuwe opzet. Jeugdbibliotheek.nl is daar zo’n voorbeeld van. Jeugdbibliotheek.nl was de landelijke jeugdwebsite voor en door openbare bibliotheken. De redactieraad van JBNL bestond uit een aantal redactieleden afkomstig van de aan het project deelnemende bibliotheken. JBNL heeft een aantal jaren als project gedraaid en werd ook uit projectsubsidies betaald. Per 1 januari 2011 is echter het project afgelopen en is de landelijke redactie evenals de landelijke pagina stopgezet. Een aantal bibliotheken zoals OBA, Roosendaal en Haarlem houdt de site dit jaar nog in de lucht. JBNL was zodanig opgezet dat alle landelijke content beschikbaar was voor de deelnemende bibliotheken. Die bibliotheken konden daarbij lokale content toevoegen en deze naar believen ook landelijk beschikbaar stellen. Dit principe liep eigenlijk al vooruit op de manier waarop straks de WAAS (Website As A Service) gaat werken. Vorig jaar werd al besloten dat ondanks de beëindiging van het project, onderdelen van JBNL ondergebracht zouden worden bij Bibliotheek.nl. Jeugd is immers belangrijk! Minstens de helft van alle bibliotheekleden bestaat uit jeugdleden en willen we in de toekomst ook nog leden hebben dan is het belangrijk om bibliotheekproducten en diensten voor de jeugd te blijven ontwikkelen.

Ieder deelproject z’n eigen productowner
In m’n vorige bericht omschreef ik het project Digitale Bibliotheek als het leggen van logische puzzelstukjes binnen een logisch geheel. Het leggen van zo’n puzzelstukje is feitelijk een deelproject binnen het totale project. Voor ieder deelproject is daarbij een ‘productowner’ toegewezen die o.a. verantwoordelijk is voor het formuleren en verzamelen van ‘requirements’ (functionele wensen en eisen) en de afstemming daarvan met het ‘veld’. Ook de inpassing van de onderdelen van Jeugdbibliotheek.nl is zo’n deelproces. Myrna Vossen, die bij Bibliotheek.nl verantwoordelijk is voor de realisatie van de ‘dienst’ Jeugd neemt in die hoedanigheid de inpassing van Jeudbibliotheek.nl binnen Bibliotheek.nl voor haar rekening.

Vijf doelgroepen binnen Jeugd
Vorige week 14 april kwam de gebruikersraad van Jeugdbibliotheek.nl bijeen om zich te laten informeren over de voortgang van de ‘verbouwing’ van Jeugdbibiotheek.nl. Jeroen Barendrecht, functioneel architect in het programmateam van Bibliotheek.nl, is de man die requirements kan omzetten in ‘functionele concepten’ en hij was aanwezig om uit te leggen hoe de dienst jeugd wordt vormgegeven binnen de WAAS. Jeroen legde uit dat er in de nieuwe opzet vijf doelgroepen worden onderscheiden: 0-6 jaar, 6-9 jaar, 9-12 jaar, 12+ en 15+ jaar. Die doelgroepen kunnen naar hun pagina’s navigeren via een ‘landingpage’ (startpagina).

Jeugd visueel gemaakt
In het voorbeeld hiernaast kun je de landingspagina zien met buttons per leeftijdscategorie.
Iedere doelgroep krijgt z’n eigen op leeftijd afgestemde templates (=webpagina sjabloon). Die templates zijn generiek van opzet en hebben dezelfde structuur als de andere templates binnen de WAAS, het onderscheid zit ‘m dus vooral in het gebruikte beeldmateriaal en de achtergronden.
Alles werkt in principe op dezelfde manier zoals ik dat in m’n vorige bericht over de knoppensessie en de Digitale Etalages heb weergegeven.
De templates worden beheerd met het cms. Alle content die nodig is voor Jeugd, waaronder de content van Leesplein en de te behouden content van JBNL wordt ondergebracht in de centrale Digital Content Repository. Daar kunnen bibliotheken ook hun eigen (jeugd)content onderbrengen. Er komen per leeftijdscategorie speciale widgets beschikbaar die worden ondergebracht in de centrale ‘widgetstore’. Kortom iedere aangesloten bibliotheek beschikt straks in principe standaard over het landelijke thema jeugd en kan zelf beslissen of ze daar ook lokale jeugdcontent aan toe willen voegen.

In het plaatje rechts is zo’n jeugdpagina vormgegeven. Wie goed kijkt ziet bijvoorbeeld op deze pagina weer zo’n thema uit de eerder beschreven ‘thema-etalage’ terugkeren. Verder zie je op deze pagina de bekende ‘nieuws-’, ‘uitgelicht-’ en ‘activiteitenmodules’ terugkeren. Maar dan alles binnen een herkenbare jeugdcontext.

De Gebruikersraad van Jeugdbibliotheek.nl toonde zich enthousiast voor de nieuwe opzet. Het mooie is dat de oude formule ‘landelijk/lokaal’ behouden kan blijven terwijl er op een geïntegreerde manier veel meer content en functionaliteit beschikbaar komt. Verder kunnen de meeste jeugdwidgets ook gebruikt worden binnen sociale netwerken of op een iGoogle-pagina. Zo komt de jeugdbibliotheek toch weer een stukje dichter bij de persoonlijke levenssfeer van kinderen.

‘Jeugd’ komt binnen de WAAS beschikbaar vanaf oktober dit jaar.

BNL-blog: De Knoppensessie

2011-04-16T07:00:00.000Z

Puzzels leggen
In de vorige afleveringen beschreef ik de drie hoofdcomponenten van de Digitale Bibliotheek. Ik kan me goed voorstellen dat met die beschrijvingen de lezer wat mentale puzzelstukjes heeft kunnen leggen. Ondertussen is de ‘legpuzzel’ Digitale Bibliotheek natuurlijk wel een hele grote en er zijn nog vele stukjes te leggen voordat je als buitenstaander een min of meer compleet beeld kunt vormen. Maar dankzij de grondig uitgedachte architectuur bestaat de puzzel gelukkig uit hele logische stukjes en passen de stukjes ook in een logisch geheel. En als alle stukjes uiteindelijk gelegd zijn en je eindelijk het geheel kunt zien verzucht je wellicht: oh, had dat dan eerder gezegd! Da's handig en mooi en dat willen wij ook!

Naar/aan de knoppen met Dennis Biesma en Erwin Rijss
Om mensen te helpen met het visualiseren van de Digitale Bibliotheek zijn door het implementatieteam van Bibliotheek.nl zgn. ‘knoppensessies’ bedacht. Afgelopen 12 april was ik aanwezig bij een knoppensessie op het hoofdkwartier van Bibliotheek.nl. Zo’n knoppensessie is bedoeld om bij implementatie betrokken bibliotheken meer inzicht te verschaffen in de praktische werking van de voor- en achterkant van het systeem. Je ziet dan niet alleen concreet hoe een website, de voorkant dus, eruit ziet. Je krijgt ook direct inzicht in de manier waarop heel praktisch pagina’s ingericht worden binnen de website en waar je bijvoorbeeld content en widgets vandaan haalt, kortom de achterkant van het systeem. De sessie werd geleid door Dennis Biesma en Erwin Rijss, beiden implementatieconsultants uit het team van BNL’s implementatiemanager Erik Visser.

De servicebus als wereldstekker
Erwin stond eerst uitgebreid stil bij het schema van de informatiearchitectuur achter de Digitale Bibliotheek en legde glashelder uit hoe de verschillende lagen worden onderscheiden, hoe bijvoorbeeld de bibliotheeksystemen moeten worden gekoppeld en hoe de NBC in het verhaal past. In het bouwwerk is een cruciale rol weggelegd voor de zgn. ‘servicebus’ die als multifunctionele volautomatische verbindingsofficier tussen bibliotheeksystemen en infrastructuur en NBC en widgetstore en DCR (de Digital Content Repository) wel erg doet denken aan de bekende ‘wereldstekker’ die bij de ANBW verkrijgbaar is. Met één nadrukkelijk verschil: de ‘servicebus’ heeft het altijd druk en regelt en vertaalt een permanente stroom van data tussen de verschillende onderdelen in het systeem. Dat in tegenstelling tot de wereldstekker die je altijd kwijt bent als je ‘m het hardst nodig hebt en een verweesd bestaan leidt in de la met andere spullen die je niet meer kunt terugvinden.

Van contentmanager tot templatemanager
Erg verhelderend vond ik de manier waarop de verschillende typen cms-sen in het systeem zijn bedacht. Er wordt in het land nog veel gesproken over de overeenkomsten en verschillen, de voor- en nadelen van de meest gehanteerde cms-sen Joomla, Bart4 en Drupal. Die discussie werd onlangs weer even in volle hevigheid gevoerd n.a.v. mijn stukje over de White Label Website Infrastructuur. Dennis Biesma legde uit dat de rol van die cms-sen in de architectuur van de Digitale Bibliotheek heel anders van karakter is. De rol van content management systeem is namelijk toebedeeld aan de Digital Content Repository, de digitale opslagplaats voor tekst, beeld, geluid, titels, metadata, etc. Voortaan bouwt een bibliotheek in die DCR z’n contentpagina’s op. In de DCR krijgt iedere deelnemende bibliotheekorganisatie z’n eigen hoekje. De rol van Joomla of Bart of Drupal beperkt zich vervolgens tot die van ‘templatemanager’. Oftewel die heb je alleen nog nodig om widgets uit de widgetstore en contentpagina’s uit de DCR te plaatsen op de pagina’s van je website. In principe een rol die ieder cms zou kunnen vervullen waarmee de discussie over de pro’s en cons van die cms-en niet echt meer een issue is. Dennis maakte verder duidelijk hoe het widgetplatform gaat werken en hoe je widgets vanaf het platform op een pagina in je website kunt plaatsen en hoe je ook zelf als bibliotheek een widget kunt toevoegen aan de widgetstore.

Digitale Etalages

De werking van het systeem werd live gedemonstreerd aan de hand van de nét in Almere officieel gepresenteerde Digitale (Thema)Etalages. Die thema-etalages zijn geheel gemaakt in de nieuwe 'Website As A Service' oftewel de WAAS die ik in m’n eerste BNL-blog beschreef en laten heel mooi zien hoe het gaat werken. Kortom deze knoppensessie was heel nuttig en een echte aanrader voor bibliotheken die het implementatietraject gaan doorlopen. De knoppensessies worden voor bibliotheken georganiseerd volgens het tijdpad van de implementatie.

Video-opnames van een knoppensessie bij Probiblio in Hoofddorp zijn te zien op het Youtube-kanaal van Dennis Biesma.

Foto: Update door Exey Panteleev

BNL-Blog: Wat is een datawarehouse?

2011-04-09T15:30:00.000Z

In de eerste afleveringen van de BNL-blog beschreef ik twee van de drie onderdelen van de infrastructuur van de landelijke Digitale Bibliotheek: de ‘White Label Website Infrastructuur’ en ‘Nationale Bibliotheekcatalogus’. De derde pijler van dit belangrijke bouwwerk is het ‘Datawarehouse’. Maar wat is in in hemelsnaam een datawarehouse? Het artikel in Wikipedia over datawarehouse zegt het volgende:

“Een datawarehouse is een grote verzameling van gegevens. Meestal gaat het over een gigantische hoeveelheid aan elektronische data die bedoeld is voor ‘decision support’. Deze gegevens moeten grondig geanalyseerd worden aangezien ze gebruikt worden als basis voor belangrijke beslissingen. Hiervoor moeten deze gegevens gebundeld, gesynchroniseerd en verwerkt worden. Men wil deze gegevens dan ook zo opslaan dat deze verwerking efficiënt kan gebeuren”.

Na het lezen van deze omschrijving zal het nog steeds niet meevallen om aan de buurman uit te leggen wat een datawarehouse is. Het datawarehouse is namelijk een van de meest abstracte onderdelen van de infrastructuur en laat zich eigenlijk het beste uitleggen aan de hand van de praktische toepassingen. De vraag is dus wat je concreet kunt doen met een datawarehouse?

Voor juiste beslissingen zijn goede betrouwbare data nodig
Technisch gezien is de landelijke datawarehouse gewoon een grote ‘bak’ met data. Dat zijn niet alleen data afkomstig van de op de infrastructuur aan te sluiten bibliotheken zoals bijvoorbeeld de gegevens van leden (naam, adres, woonplaats, leeftijd, geslacht en leenhistorie) uitleningen, verlengingen, titels, objecten etc. In het datawarehouse kunnen ook bijvoorbeeld ook data van het Centraal Bureau voor Statistiek worden opgeslagen of bijvoorbeeld data die afkomstig zijn uit marktsegmentatieonderzoek. In ieder geval data die handig zijn om te gebruiken als managementinformatie ter ondersteuning van beslissingen of data die je nodig hebt om een marketingactie op te plegen.

Gezamenlijk campagne voeren wordt straks veel gemakkelijker
Managers, directeuren, marketeers, collectievormers etc. zitten permanent te springen om betrouwbare klantgegevens voor hun ‘Customer Relationship Management’ (CRM). Het wordt ook steeds belangrijker om marketingacties te organiseren op heel specifieke doelgroepen. Maar voor een individuele bibliotheek is het een ‘hell-of-a-job’ om gegevens over gebruikers uit het bibliotheeksysteem te halen en te combineren met gegevens over niet gebruikers die je overal en nergens vandaan moet halen. Laat staan daar analyses op los te laten en er vervolgens nog eens betekenisvolle acties op te plegen. Bibliotheken houden op hun eigen gebrekkige manier dit soort gegevens bij of laten dit doen door een PSO. Die rapportages zijn meestal onvolledig waardoor het een tijdrovende en inefficiënte klus is om er conclusies uit te kunnen te trekken. Verder beschikken de meeste bibliotheken überhaupt niet over de knowhow om die gegevens goed te kunnen verwerken en analyseren. Het is in de huidige situatie vrijwel onmogelijk om bibliotheken op basis van gelijke criteria te kunnen vergelijken. Kortom, zowel voor effectieve CRM als betrouwbare managementinformatie als een goede benchmark is een gezamenlijke datawarehouse eigenlijk noodzakelijk.

Een praktisch voorbeeld
Stel dat je als bibliotheek een marketingactie wilt organiseren om te voorkomen dat jongeren afhaken als ze moeten gaan betalen voor hun lidmaatschap. Dan heb je als marketeer gegevens nodig over die jongeren zoals, wie zijn die jongeren, hoeveel jongens, hoeveel meisjes, waar wonen ze, hoe was hun uitleengedrag het laatste jaar? Wát hebben ze gelezen, geluisterd, gekeken? Voor welke trends zijn ze gevoelig? Welke media gebruiken ze? Etc. etc. Gegevens die je in ieder geval nodig hebt om de inhoud van je campagne te bepalen en ervoor te zorgen dat je campagne via de juiste kanalen wordt gevoerd. Dat soort gegevens wil je snel uit een gemakkelijk toegankelijke database kunnen halen en dat is precies waar het datawarehouse voor bedoeld is. Vanwege het versnipperde databeheer zijn bibliotheken op het gebied van marketingcampagnes en managementrapportages nu noodgedwongen inefficiënt en weinig effectief bezig. Gezamenlijk campagne voeren wordt een stuk gemakkelijker als bibliotheken zich met elkaar op dezelfde gegevens kunnnen baseren, binnen de zelfde infrastructuur werken en ook nog eens hetzelfde beeldmerk hanteren. Je bepaalt dan gezamenlijk de doelgroep, bepaalt gezamenlijk een actie. Vervolgens kun je gezamenlijk de gegevens uit het datawarehouse halen en natuurlijk gezamenlijk campagnemateriaal laten maken.
Dat gaat straks heel veel uren schelen terwijl de kwaliteit en de effectiviteit van campagnes een stuk zal toenemen. En voor bibliotheekdirecteuren moet het toch een prachtig perspectief zijn als ze bij de zoveelste vraag van een wethouder om de lokale bibliotheek te vergelijken met andere bibliotheken nu bij wijze van spreken na een paar handelingen over de juiste gegevens kunnen beschikken.

Belangrijke rol voor PSO’s
Wat betreft het gebruik van het datawarehouse is een belangrijke rol voor de PSO’s weggelegd. Die vervullen ook een belangrijke positie tussen bibliotheken in de provincies en de leveranciers van de bibliotheeksystemen. De PSO’s hebben de datawarehouse nodig om bijvoorbeeld producten en diensten op het gebied van marketing voor bibliotheken in de provincie te ontwikkelen. De PSO’s kunnen bibliotheken ook ondersteunen bij de aansluiting op het datawarehouse. De precieze rolverdeling tussen Bibliotheken, PSO’s en Bibliotheek.nl over de manier waarop het datawarehouse moet worden gebruikt en beheerd wordt binnenkort vastgelegd in een overeenkomst. Het datawarehouse komt in het laatste kwartaal van dit jaar beschikbaar voor de de bibliotheken die aansluitsubsidie hebben ontvangen.

Foto: Pose Zak door Pro Zak

BNL-blog: De Nationale Bibliotheek Catalogus

2011-03-25T09:00:00.000Z

Onderwerpen waar het woordje ‘Nationaal’ of ‘Nationale’ in voorkomt hebben de neiging om groter te lijken dan ze zijn en kunnen zelfs mythische proporties aannemen. Neem bijvoorbeeld het ‘Nationaal Historisch Museum’, een groots, meeslepend en omstreden project dat waarschijnlijk nooit meer zal worden dan wat je er nu van kunt zien op internet: een heel aardige digitale etalage. Aan de andere meer onbenullige kant wordt het woord ‘Nationale’ gebruikt om van een mug een olifant te maken zoals bijvoorbeeld bij de ‘Nationale Ballonvaart Bon’ of de ‘Nationale Wijnweek’.

NBC versus CCOB
De Nationale Bibliotheekcatalogus, of NBC, heeft een beetje van dat mytische, grootse en meeslepende van het Nationaal Historisch Museum. Die NBC is geen geheel nieuwe gedachte. Er wordt door mensen zoals KB directeur Bas Savenije al een aantal jaren openlijk gedroomd van een nationale toegang tot alle betrouwbare informatie en dankzij een tijdens een FOBID studiedag gegeven presentatie van Fons Bouthoorn, Manager Media aanbod bij NBD/Biblion, werd een tijd lang gedacht dat NBD/Biblion de Nationale Bibliotheekcatalogus zou gaan bouwen. Dat is dus niet zo. NBD/Biblion heeft wél de Centrale Catalogus voor Openbare Bibliotheken gebouwd, de CCOB, een vehikel dat o.a. is bedoeld om een aantal innovatieve diensten voor openbare bibliotheken mee te kunnen realiseren en dat alleen door NBD/Biblion aan bibliotheken geleverde titels bevat.

Wat is de NBC eigenlijk?
Er wordt zeer verschillend gedacht over de NBC en niemand lijkt exact te weten wat die catalogus is, of liever gezegd, zou moeten zijn. Is de NBC bijvoorbeeld gewoon een catalogus, maar dan een hele grote? Of is de NBC een hypermodern zoeksysteem? Gelukkig weet Stichting Bibliotheek.nl, opdrachtgever van de NBC, dat wel en wordt er al weer enige tijd onder leiding van productmanager Johan Stapel gestaag aan gewerkt. De Nationale Bibliotheekcatalogus is noch een mug noch een olifant en wordt op de website van Stichting Bibliotheek.nlomschreven als ‘Een vrij toegankelijke nationale publiekscatalogus waarin alle bezit van de Nederlandse bibliotheken is opgenomen’. Kortom een online catalogus waarin alle Nederlanders onbelemmerd naar alle in Nederlandse bibliotheken opgenomen bibliotheekmaterialen kunnen zoeken. Je kunt niet alleen naar materialen van openbare bibliotheken zoeken want de NBC is gebaseerd op het GGC, het zgn. ‘Gemeenschappelijke Geautomatiseerde Catalogiseersysteem’. En dankzij een zgn. ‘open index’ is er nog meer mogelijk.

Over ‘gewone bibliotheken’ en bibliotheken in het GGC
Dat GGC is het catalogiseerplatform waarin niet alleen de Koninklijke Bibliotheek en de universiteitsbibliotheken maar ook de huidige ‘Plus-bibliotheken’ (voormalig WSF-bibliotheken), hogescholen, onderzoeksinstituten zoals Aletta, KITLV en ISG (Instituut voor Sociale Geschiedenis) en de bibliotheek van het Nationaal Archief hun bezit registreren. De meeste ‘gewone’ openbare bibliotheken catalogiseren echter niet in het GGC maar in hun eigen bibliotheeksysteem. Het is bij de NBC de bedoeling dat alle titels uit de verschillende bibliotheeksystemen worden opgenomen (dit noemen we bezitsregistratie) in het GGC waardoor in principe een vrijwel compleet overzicht van alle in Nederlandse bibliotheken voorkomende titels ontstaat. Verder moeten die verschillende bibliotheeksystemen synchroon worden gehouden met het GGC (dit noemen we bezitssynchronisatie). In een later stadium volgt dan de combinatie met een zgn. ‘Open Index’ waardoor het mogelijk wordt om via zoekacties in de NBC ook andere content dan louter bibliotheektitels te vinden. Technisch gezien is de NBC dus eigenlijk een soort ‘schil’ om het GGC.

Let’s synchronise our.....
Zoals ik in m’n vorige artikel al schreef is de NBC één van de drie hoofdonderdelen van de dit jaar te realiseren infrastructuur waarop de landelijke (openbare) Digitale Bibliotheek zal worden gebouwd. Maar wat krijgen die 68 bibliotheekorganisaties nou eigenlijk als ze worden aangesloten op de NBC? Ten eerste is het voor iedereen belangrijk om te beseffen dat de NBC niet in één keer klaar is. De NBC komt in een aantal fases tot stand net zoals de aansluiting van de bibliotheken op de NBC gefaseerd zal gebeuren. In de eerste fase gaat het om de bezitsregistratie van de titels uit de verschillende bibliotheeksystemen van openbare bibliotheken in het GGC. Daarna volgt de ‘bezitssynchronisatie’: dankzij permanente koppelingen tussen de verschillende bibliotheeksystemen (met behulp van zgn. ‘servicebussen’) met het GGC wordt binnen de Nationale Bibliotheekcatalogus permanent de meest actuele stand van zaken getoond. Na die syncronisatie kun je in de NBC zoeken, en je kunt zien in welke bibliotheek de gevonden titel aanwezig is. Maar je kunt dan nog niets reserveren of lenen.

Eerst ervaring opdoen
Na de oplevering van de eerste release NBC in mei dit jaar zal de bezitssynchronisatie eerst met een kleine groep bibliotheken plaatsvinden. Op basis van de ervaringen met deze groep wordt er een zgn. ‘toolset’ samengesteld met gedetailleerde instructies hoe de synchronisatie met de verschillende bibliotheeksystemen het beste kan verlopen. Ondertussen wordt er bij de andere aan te sluiten bibliotheken onderzocht in hoeverre zij kunnen matchen met het GGC. De NBC zal in het begin vooral een zoekvenster zijn op alle titels maar is nog niet bruikbaar als vervanger van je huidige webcatalogus of Aquabrowser. Dat zoekvenster kan dan bijvoorbeeld gebruikt worden in de vorm van een zoekwidget die je extra op de homepage van je website plaatst.

De NBC als vervanger van je huidige bibliotheekcatalogus?
De volgende fases van de NBC, die in 2012 en later zullen worden gerealiseerd, zijn nog interessanter. De Nationale Bibliotheekcatalogus wordt integraal onderdeel van de in de vorige blog beschreven WAAS. Er komt een gepersonaliseerde omgeving waarin het ook mogelijk wordt om na in te zijn gelogd (ook via Facebook, Twitter, Google etc.) gevonden titels direct te reserveren en tags en recensies toe te voegen aan beschrijvingen. Verder wordt de NBC gecombineerd met een zgn. ‘Open Index’. Dankzij die open index kunnen nog veel meer bronnen worden doorzocht dan louter bibliotheektitels. We hebben het dan niet alleen over bekende bronnen zoals Muziekweb, Literatuurplein en de DBNL maar bijvoorbeeld ook content van de NOS en ook bronnen die als zgn. ‘linked data’ beschikbaar zijn zoals Wikipedia of de erfgoedinformatie uit Europeana. Of wie weet thuisraadpleging van die vermaledijde databanken zoals Krantenbank. Met de doorontwikkelde NBC zal ook een flink stuk van de droom van Bas Savenije werkelijkheid zijn geworden. Die NBC zal in ieder geval een meer dan volwaardige vervanging zijn van de huidige door bibliotheken gehanteerde publiekscatalogi.

Jan Klerk

Illustratie: Portal v 2 door Chiaralily

BNL-Blog: De White Label Website Infrastructuur

2011-03-16T13:00:00.000Z

Zoals op mijn eigen weblog aangekondigd hierbij de eerste bijdrage voor de BNL-blog. Reacties zijn welkom!

Bibliotheekprofessor Frank Huysmans trok in 2008 in zijn onderzoeksrapport over de toekomst van openbare bibliotheken de conclusie dat bibliotheken het alleen gaan redden als er o.a. flink wordt geïnvesteerd in een landelijke digitale bibliotheek. Drie jaar later is het dan zover. Dit jaar/begin volgend jaar wordt in vier releases (mei, augustus, oktober, januari 2012) de infrastructuur van de Landelijke Digitale (openbare) Bibliotheek gerealiseerd. Die infrastructuur is nodig om straks een groot aantal innovatieve digitale diensten te kunnen realiseren voor en door openbare bibliotheken. Het is de bedoeling dat álle openbare bibliotheken in Nederland worden aangesloten op deze infrastructuur. Dat aansluiten gebeurt in fases. Dit jaar hebben 68 bibliotheekorganisaties van het Ministerie van OCW subsidie ontvangen om te worden aangesloten op die infrastructuur. 2011 moet je nadrukkelijk als een pilotjaar zien. Alles is nog nieuw, er zullen ongetwijfeld kinderziektes zijn en niet alle mogelijke aansluitingsproblemen zijn vooraf bekend. Je zult daarom zien dat het in 2012 voor de volgende aan te sluiten groep bibliotheken een stuk vlotter zal gaan.

Het is de bedoeling dat er wordt aangesloten op de drie hoofdonderdelen van de infrastructuur: ‘De Nationale Bibliotheek Catalogus’ oftewel de ‘NBC’, het zgn. ‘Datawarehouse’ en de ‘White Label Website Infrastructuur’ (hierna te noemen WLWI). Voor de realisatie hiervan zijn door Bibliotheek.nl verschillende Europese Aanbestedingen uitgevoerd. Met het infrastructuurproject opereren bibliotheken in de frontlinie van de digitale innovatie en ik denk dat we straks enorm trots mogen zijn op de resultaten. Op deze weblog zal ik proberen in te zoomen op de verschillende onderdelen van het project en de consequenties daarvan voor openbare bibliotheken te beschrijven. En dat voor zover mogelijk in eenvoudige bewoordingen.

Infrastructuur Digitale Bibliotheek versus White Label Website Infrastructuur
Eerst maar eens die White Label Website Infrastructuur. Dat is de infrastructuur die nodig is om de zgn. White Label Website mogelijk te maken. Een website die voor alle bibliotheken zowel technisch als functioneel hetzelfde is, maar die het wel mogelijk maakt om binnen de voorwaarden van de landelijke huisstijl je als lokale bibliotheek te profileren met ook eigen content. Die WLWI is dus een onderdeel van de Digitale Infrastructuur (de hoofdstructuur dus zoals genoemd in de eerste alinea) en valt ook uiteen in een aantal onderdelen die tijdens eerder genoemde releasemomenten worden opgeleverd. We hebben het dan concreet over

Een ‘Web Content Management Systeem’ (WCMS), dat is de software die nodig is om al die verschillende websites van openbare bibliotheken te bedienen. Die software is webbased dus en wordt niet lokaal geïnstalleerd.
Een Widgetstore waar bibliotheken widgets kunnen afnemen om op hun websites te gebruiken en waar bibliotheken ook zelf widgets aan toe kunnen voegen zolang deze aan de voorwaarden voldoen.
Niet te vergeten de widgets zelf natuurlijk.
Een ‘Digital Content Repository’ (hierna DCR) oftewel een digitale ’opslagplaats’ waarin je de content bewaart die nodig is om op de websites van openbare bibliotheken te tonen. Dit kan dus ook door bibliotheken gegenereerde content zijn!

Al die componenten en daarbij behorende data gaan draaien op centrale servers die door Bibliotheek.nl worden gehuurd. De landelijk digitale bibliotheek zit straks dus ‘in the cloud’.
Maar was er in Deventer niet ook al een White Label Website gelanceerd? Daarover zo meer.

Afscheid nemen van je huidige website en cms
Websites van openbare bibliotheken kunnen straks worden ‘bediend’ met één Web Content Management Systeem (CMS) en gemeenschappelijk (ja er wordt ook wat van de bibiotheken verwacht) gevoed met content en services. Die constructie wordt de ‘WAAS’ genoemd: ‘Websites As A Service’. Het is de bedoeling dat alle bibliotheken een plekje krijgen in de WAAS, van waaruit ze hun eigen gegevens kunnen bijhouden. Dit is één van de spannendste onderdelen van het aansluitingstraject. De WAAS komt namelijk in de plaats van alle op dit moment door bibliotheken gehanteerde cms-sen en websites. Kortom het is de bedoeling dat de bibliotheken die dit jaar worden aangesloten op de digitale infrastructuur afscheid gaan nemen van hun huidige CMS’sen zoals Bart, Joomla, etc. en daarmee ook afscheid nemen van hun websites die daar nu op draaien. Dat afscheid nemen is natuurlijk een pijnlijk proces. Wat te denken van al de investeringen, tijd en energie die je in je huidige website hebt gestoken! Aan de andere kant kan dit afscheid heel bevrijdend zijn. De aansluiting levert je namelijk, als het goed is, veel tijd op die je aan andere zaken kunt besteden en is in die zin een reële kostenbesparing. Het is echter voor de meeste bibliotheken echter lastig om afscheid te nemen van hun website op een moment dat het qua beeld en functionaliteit nog helemaal niet helder is wat je te wachten staat. Wat is bijvoorbeeld standaard en wat is flexibel? Dat zijn belangrijke vragen waar we ook in Haarlem graag antwoord op willen hebben.

White Label website Deventer versus White Label WAAS
De WAAS moet er voor zorgen dat bibliotheken op de meest efficiënte manier en tegen de laagst mogelijke kosten webservices kunnen gaan afnemen. Volledige deelname van alle bibliotheken zal het uiteindelijk voor alle deelnemers goedkoper maken. Er bestaat in het land de nodige verwarring over wat nu precies onder die White Label Website wordt verstaan. Ook de website van bibliotheek Deventer is vorig jaar Oktober namelijk gepresenteerd als een White Label Website. De website van Deventer kun je volgens de definitie ‘White Label’ noemen omdat er in Deventer gestreefd is (op basis van de toen bekende specificaties van Bibliotheek.nl) naar één uniform websitemodel qua layout en functionaliteit en daarbij is vormgegeven volgens de laatste versie van de landelijke huisstijl. Verder zou de Deventer site gemakkelijk kopieerbaar moeten zijn naar andere bibliotheken.
Maar de in Deventer gekozen constructie is feitelijk iets heel anders dan de WAAS die op dit moment in opdracht van Bibliotheek.nl wordt gebouwd. Ook de Deventer huisstijl wijkt inmiddels af van de laatste versie. Dat is simpelweg een gevolg van voortschrijdend inzicht. Neemt niet weg dat onderdelen van het Deventer traject,zoals de widgets, straks herkenbaar, maar op een andere technische basis, terug kunnen keren in de WAAS. Verder zullen leermomenten van het Deventer-traject gebruikt worden bij het inrichten van de WAAS.

Consequenties voor de lokale bibliotheek
Ook in Haarlem gebruiken we onderdelen die in Deventer zijn ontwikkeld en geschikt gemaakt voor de Haarlemse website. Daarbij gaat het om een aantal widgets die zijn aangepast aan de in Haarlem gebruikte configuratie van cms Bart4 en bibliotheeksysteem Vubis Smart. Ook voor Haarlem betekent aansluiten afscheid nemen van de huidige website, een website waar we trots op zijn en waarmee we voorop liepen in technische ontwikkeling. Ook in Haarlem willen we graag concreet weten wat we qua functionaliteit kunnen verwachten van de WAAS. Het is zeker positief als we niet langer tijd hoeven te investeren in de ontwikkeling van een algemene website en dat we ons kunnen gaan concentreren op meer specifieke webdiensten, dat gaat zeker heel veel uren schelen. Maar we willen liever geen achteruitgang qua functionaliteit. Verder was onze navigatie mede gebaseerd op input van klanten. Hoe zit dat bij de nieuwe site? Kortom meer helderheid over de gekozen layout, de aanpak en specificaties van de WAAS zouden welkom zijn. Hopelijk kan ik hierover én over de planning van de verschillende onderdelen in een volgend bericht meer informatie geven. De WAAS komt in elk geval in oktober dit jaar beschikbaar voor de bibliotheken die het implementatietraject gaan doorlopen.

Kosten
Belangrijk om te weten is dat er bij de realisatie van de WLWI van wordt uitgegaan dat er volledig door de aan te sluiten bibliotheken wordt deelgenomen. Bibliotheken die half of op een andere manier willen deelnemen omdat ze bijvoorbeeld de huidige website willen behouden en/of alleen centraal ontwikkelde webdiensten en widgets willen afnemen zullen extra kosten moeten maken voor maatwerk. Die extra kosten zijn altijd voor rekening van de bibliotheek en kunnen niet worden gedekt uit de OCW subsidie voor aansluiting. Verder is het natuurlijk zo dat iedere afwijking van een individuele bibliotheek kostenverhogend werkt voor de bibliotheken die wel volledig deelnemen. Ik kan me herinneren dat in april 2008 tijdens de ‘24-uurs Conferentie’ de aanwezige bibliotheekdirecteuren met veel vuur pleitten voor meer centrale regie en sturing op innovatie en hamerden op het belang van het ontwikkelen van een gezamenlijk gezicht van de openbare bibliotheken in Nederland. De WLWI is mijns inziens een essentieel onderdeel van dit gezamenlijk gezicht. Beste bibliotheekdirecteuren, laten we nu doorpakken!

Foto: Play by the New Rules door Chocolate Geek