Ji lo Dil khol ke...

सोबत...

2015-04-06T13:36:00.001+01:00

समुद्रकिनारा म्हटल की मला किहीम समुद्रकिनाऱ्याची आठवण होते. अलिबागच्या अलीकडे किहीम गाव हे मुंबईकरांना नवीन नाही. खूप वर्षांपूर्वी गावात समुद्रापासून जवळच डॉक्टर देव यांची वाडी आम्ही भाड्याने सहली साठी घेतली होती. कौलारू घर, समोर छोटेसे अंगण, मागल्या बाजूला भरपूर झाडे आणि छानशी बाग हे सगळ मनाला भावत होत. एक तर मुंबईकर आणि त्यात ज्याचा गाव चोरीला गेला आहे अशा मला त्या छोट्याश्या गावातल्या वाडीचे आकर्षण किती हे शब्दात मांडण कठीण. ती माझी त्या वाडीतील दुसरी भेट होती.

शुक्रवारी रात्री उशीरा पोहोचल्यावर रात्री पडवीत सगळे भरपेट जेवलो. तिथेच अंगणात वाडीतला कुत्रा आला तस आम्ही त्याला ही जेवायला दिल. जेवण उरकली अन सगळे गप्पात रंगून गेलो. रात्र जशी सरू लागली तसा गप्पांचा फड चांगलाच रंगत आला होता. पण सकाळी लवकर समुद्र किनाऱ्यावर जायचं म्हणून मग थोड उशीरा का होईना आम्ही सगळे झोपायला गेलो.

सकाळी लवकरच उठलो तोवर नाश्ता आला होता. थोडीशी थंडी असल्याने गरमागरम वाफाळलेल्या चहासोबतच्या कांदे पोह्यांवर सगळ्यांनी उड्या मारल्या. चला चला लवकर, म्हणून आम्ही समुद्रकिनाऱ्या कडे निघालो. वाडीतला कुत्रा आम्हाला जणू समुद्रकिनाऱ्याच्या वाटेचा मार्गदर्शक असल्यासारखा रस्ता दाखवत पुढे पुढे जात होता. वाटेतच शाळेला जाणारी एक दोन मुल मुली, कोपऱ्यावरच असलेले छोटेसे मंदीर, शाळा आणि एखाद दुकान असा आटोपशीर पसारा होता त्या वेळी किहीम गावाचा. नारळाच्या झाडांची बाग जवळच समुद्रकिनारा आल्याची निशाणी होती.

जसा समुद्रकिनारा आला तसे आम्ही सगळे पाण्याकडे धावू लागलो. पोहोण्याची कला अवगत नसल्याने प्रथम गुढघाभर आणि मग धीर धरत हळू हळू खोल पाण्यात आम्ही जावू लागलो. कोणी मग पाण्यात बॉल फेकाफेक करत होत, तर कोणी पाण्यात तरंगायचा सराव करत होत. १-२ तास पाण्यात डुबक्या मारल्यावर आम्ही कीनाऱ्या वरील वाळूत क्रिकेट आणि इतर खेळ खेळू लागलो. किनाराच्या झुडपांमधे बरीच कुत्री देखील मस्ती करत होती. गर्दी देखील हळूहळू वाढू लागली.

उन्ह डोक्यावर आली तशी आमच्या पोटात भूकेपोटी कावळे कोकलू लागले. म्हटल वाडीवर जेवण आल असाव. मग सगळ्यांना हाका मारत आम्ही वाडी कडे परतू लागलो. आणि बघतो तर काय आश्चर्य म्हणजे वाडीतला कुत्रा चटकन त्याच्या सवंगड्याना चला येतो मी म्हणत पटकन आमच्या सोबत निघाला. आम्ही वाडीकडे वाटचाल करू लागलो तसा तो पायाशी घुटमळत होता आणि पुढे जावून आम्हाला वाडीकडे परतायचा रस्ताच दाखवत होता. वाडीपर्यंत पोहचेपर्यंत तो आमच्या सोबत होता. साधारण ३-४ तास आम्ही समुद्रकिनाऱ्यावर दंगा मस्तीत मशगुल होतो, पण आमच काही त्या कुत्र्याकडे लक्ष गेल न्हवत. पण तो मात्र बरोबर आमच्या कडे लक्ष देऊन होता. इतक्या गर्दीतून त्याने आम्हाला बरोबर हेरलं आणि आमच्या सोबत परतला. खर तर ते त्या वेळी सुद्धा आमच्या लक्षात आल न्हवत. तेच जेंव्हा संध्याकाळी झाल, त्या वेळी आम्ही ते जाणलं. एका रात्रीच्या सोबतीत त्या कुत्र्याने आम्हांला आपलस मानल होत. एक मूक जनावर इतकी समज ठेवून, आम्हाला सोबत करत होत याच आम्हाला खरच विशेष वाटल.

आज मागे वळून बघताना त्या आठवणी किती हेलावून जातात. आज पैसा आहे, पण वेळ नाही. वेळ असला तरी, सगळे सोबत नाहीत. आयुष्य हे असच असत, आपण आपल्या आजच्या क्षणाला सोडून येणाऱ्या उद्यासाठी झटत असतो. आणि या सगळ्या गडबडीत आपलं लक्ष चुकत आपल्याच माणसांवरून. जीवाभावाचे मित्र निसटतात जीवनाच्या या गाड्यात. अहो रक्ताच्या नात्याची माणस कधी कधी सोबत करत नाहीत, पण त्या मुक्या जनावराने केलेली ती सोबत खूप काही शिकवून गेली.

माझी निवड...

2015-04-05T12:45:00.002+01:00

प्रिय दिपीकास,

अग खर तर माझा विश्वासच बसत नाही आहे की मी तुला पत्र लिहीतो आहे याचा. काही चुकल बिकल तर माफ कर बाई.

अग आज पहाटेच स्वप्न पडल मला. म्हणतात पहाटेची स्वप्न खरी ठरतात, म्हणून म्हटल तुला कळवाव. एका घनदाट जंगलात एका हरणाच गोंडस बछड घरा बाहेर पडलं आणि जवळच्या टेकडीवर जाऊन म्हणालं, "माझ शरीर माझ मन, माझी निवड." सगळे प्राणी चरकले, सर्वांच्या माना त्या बछड्याकडे वळल्या. बछड पुढ म्हटल, "माझे कपडे माझी निवड. मी घरी उशीरा आले, तरी ती माझी निवड. मी रात्री आले की सकाळी आले तरी ती माझी निवड. मी कुठे जायचं ती देखील माझी निवड. मी कोणा सोबत झोपायचं ही देखील माझी निवड." बछड्याची आई धाय मोकलून रडू लागली. सगळ्यांनी बछड्याला समजावलं, पण ते काही ऐकेना. संध्याकाळ झाली आणि ते बछड बाहेर पडलं. त्याने कुठून तरी 'माझी निवड' हा विडीयो पाहीला होता. अंधार पडू लागला, अन गर्द झाडीतून लबाड लांडग्याने त्याच्यावर हल्ला चढवला. बछड घाबरल म्हटल, "माझ स्वातंत्र, माझी निवड" लांडगा काही दाद देईना, अन शेवटी त्या बछड्याच्या नरडीचा घोट घेत लांडगा त्याला घेऊन पसार झाला. रात्र सरली, पहाट झाली तरी बछड्याचा पत्ता नाही. शेवटी सकाळ झाल्यावर गरुड भाऊंनी बछड्याच्या आई बापाला वाईट बातमी दिली. रडून रडून बिचाऱ्यांची दयनीय अवस्था झाली. रात्री सर्व प्राण्यांची तातडीची बैठक बोलावण्यात आली. जंगलातील लोकपाल भालू काकांना आजच्या बैठकीला येऊ नये असं कळवण्यात आल. लांडग्या विरुद्ध बेशिस्त वर्तनाबद्दल आणि जंगलाच्या नियमांचे उलंघन केल्याबद्दल प्रस्ताव मांडण्यात आला. त्यातच विविध प्राण्यांनी धक्काबुकी सुरु केली. या सगळ्या गोंधळात रानडूक्काराने जोरदार धडक मारली आणि मी अंथरुणातून बिछान्याबाहेर फेकला गेलो. डोळे चोळत मी उठलो अन पाहतो तर काय बायको झोपेत बोलत होती, "मी हात मारला की पाय मारला, तर ती माझी निवड" हे सगळ मला असह्य होऊ लागल, म्हटल आता पत्र लिहावच लागणार. त्या शिवाय पर्याय नाही.

'महीला सशक्तीकरण' यावर लिहावं तितक कमी आहे. पण सर्वात आधी एक गोष्ट लक्षात घे की पुरुष आणि महीला हे समान नाहीत. हो हो परत वाच. पुरुष आणि स्त्री हे समान नाहीत. पुरुष आणि स्त्री हे भिन्न आहेत. निसर्गाने त्यांची निर्मिती करताना त्यांना भिन्न बनवलं आहे. ते समान नक्कीच नाहीत, पण ते एकमेकांना पूरक होऊ शकतात. आणि हो ते जरी भिन्न असले तरी त्यांनी एकमेकांना सम्मानाने वागवायला हवे. कित्येक वर्षे पुरुषाने स्त्री जातीवर अन्याय केले आहेत आणि त्याला या आधीच थांबवायला हवे होते. पण अजून ही वेळ गेलेली नाही. परंतु तुझ्या विडीयो ने जो गोंधळ घातला आहे, त्या मुळे बदल होण्याऐवजी, वाईट जास्त होऊ शकेल अशी भीती वाटते. मी पुरुष म्हणून हे असं पत्र लिहीतो आहे, असा गैरसमज तू करून घेऊ नकोस.

सर्वात आधी म्हणजे आपण करायला जातो चांगल, पण होत नेमक उलट. त्याला कारण असत ते म्हणजे आपण आपल म्हणण मांडतांनाचा आपला सूर. जर आपला सूर व्यवस्थित नसेल, तर आपल्या चांगल्या हेतूचा बट्ट्याबोळ होतो. आणि तुझ्या विडीयोत नेमक हेच जाणवलं. महिलांचं सशक्तीकरण याचा हा अर्थ नाही की महिलांनी पुरुषांवर अधिकार गाजवायचा. तुझा सूर तू व्यवस्थित ठेवला असतास तर कदाचित प्रस्तुत विचारांना दर्शकांनी खुल्या मनाने स्वीकारले असते.

दुसर महत्वाचं म्हणजे आपण नक्की कोणाला उद्देशून हा विडीयो तयार करतो आहोत याच तूला भान होत का? तू फिल्म क्षेत्रातील आघाडीची नटी आहेस. त्यामुळे तुझ्यावर जास्त जवाबदारी आहे की तू काय विचार मांडतेस. तुला ठावूक नसेल तर सांगतो, फिल्म्सचा तरुण मुला मुलींवर त्यांच्या नकळत खूप जबरदस्त प्रभाव पडतो. आपल्या आवडत्या नट नटी यांच बरेच जण अनुसरण करतात. बिचाऱ्या त्या बछड्याच काय झाल ते तू बघितलस न? आपण नक्की कुठे राहतो आणि आपल्या सभौवतालची परिस्थिती याचा अंदाज घेऊन आपल्याला राहायला नको का? आपली काळजी आपण घ्यायला नको? मनाने अपरिपक्व मुली तुझ्या बोलण्यानुसार लग्ना आधी कामक्रीडा करू लागल्या अन त्या गरोदर झाल्या तर त्याचं पुढे काय? महीलांचं सशक्तीकरण व्हायलाच हव, अन त्या कार्यात मी तुझ्या खांद्याला खांदा लावून काम करेन. पण आपण काय बोलतो, आणि त्याचे काय परिणाम इतरांना भोगायला लागतील ह्याची काळजी घ्यायलाच हवी.

तू म्हणतेस की तू लग्न झाल्यावरही कोणाशी सेक्स करशील, तर ती देखील तुझी निवड असेल. आनंदी आनंद आहे. यावर लगेच कोणी सुद्धा हाच विचार करेल की, "मग पुरुषाला देखील त्याने कोणासोबत सेक्स करायची निवड आहेच की. मग त्याने लग्नानंतर कोणा परस्त्री सोबत संबध ठेवले, तर त्याला का दोष देता?" पण मी तुला सांगतो की या विषयावर चर्चा व्हायला हवी. मुळात आपल्याकडे लग्न आणि शरीरसंबध यांना एकत्र जोडण्यात आल आहे. हे कितपत योग्य आहे आणि याला पर्याय काय. व अशा पर्यायाचे दूरगामी परिणाम काय होतील? या सगळ्याचा विचार व्हायला हवा. त्यात आपली संस्कृती आणि पाश्चात्यांची संस्कृती यातले फरक ही लक्षात घायला हवेत. तिकडच्या गोष्टी आणि विचार उचलून जशेच्या तसे दुसरीकडे नाही लावता येत. आणि पाश्चात्यांच सगळच श्रेष्ठ हेही मानणे चुकीचे आहे. विचार नक्की व्हायला हवा. पण तो डोळसपणे, कुठल ही अंधानुकरण नको.

पण खर सांगू अग या सगळ्या गप्पा व्यर्थ आहेत. आपला समाज अजून इतका प्रगल्भ नाही. आपल्याला अजून खूप प्रगती करायची आहे. त्याला कित्येक वर्ष जातील. ज्या देशात बाया मुलींना शौचालयाची सुविधा घरात नसल्याने बाहेर जावे लागते आणि इतरांच्या वासनेला बळी पडावे लागते. तिथे या सगळ्यांच तू काय घेऊन बसलीस. तुझ एक वेगळ विश्व आहे, अन तू तुझ्या विश्वाबदद्ल बोलण ठीक आहे. पण इतरांची स्थिती वेगळी आहे.

कधी कधी तुझ्या हेतूबद्दल ही शंका घ्यावीशी वाटते. ह्याच कारणही सांगतो. अमेरीकेत ज्या वेळी तंबाखूच्या व्यापारांना त्यांच्या सिगारेटचा खप वाढवायचा होता, त्या वेळी त्यांनी साधा सरळ विचार केला की सध्या आपली बाजारपेठ म्हणजे इथले पुरुष. मग त्यांनी शक्कल लढवली. त्यांनी स्त्रीच्या स्वातंत्राचे प्रतीक म्हणून सिगारेट ची जाहीरात केली. तिथे त्या वेळी महीला सश्क्तीकरणाच इतक वार होत की महीलांनी विचार न करता सिगारेटी ओढावयास सुरुवात केली. त्या मुळे आम्हाला हा विचार करावयास लागेल की नक्की या सगळ्या मागे तुमचा छुपा हेतू तर काही नाही न. राग मानू नकोस, पण मनातली शंका फक्त जाहीर केली. तू अशी असशीलच असं मी म्हटल नाही.

माझ्या आयुष्यातील सर्व स्त्रियांचा मी मान राखतो. मग ती माझी आई असो, वा बहीण, बायको, मैत्रीण वा अजून कोणी. त्या मुळे इतकचं सांगतो की माझ्या या पत्र लिहीण्या मागे काही वाईट हेतू नाही. आणि तुला दुखवण्याचा तर नाहीच नाही. त्या मुळे शांत माथ्याने विचार कर आणि या पुढे चांगल्या कामास तुझ्या परीने मदत कर.

(पत्र शेवट करताना कळावे तुझा अशी लिहायची रीत आहे. पण बायको चिडायची गैरसमजाने म्हणून.)

कळावे लोभ असावा.

तुझा हितचिंतक,
संदेश

क़ाश वो...

2014-10-26T20:08:00.000+00:00

अफ़सोस की मेरे अपने मेरे भटक जाने से डरते है!

क़ाश वो समझ पाते की भटककर मैं अब घर लौट आया हूँ।

अब इंतजार बस उस पल का है की वों भी घर लौट आए।
- संदेश

पीवत राम रस लगी खुमारी - कबीर

2014-10-26T19:34:00.000+00:00

गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो
चुप्पी को छूने दो लफ़्जोके नर्म तारों को
और लफ्जोंको … और लफ्जोंको चुप्पीकी गजल गाने दो।

गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो
खोल दो खिड़कियाँ सब और उठा दो परदे
नई हवा को जरा बंद घर में आने दो।
छत से है झांक रही कबसे चांदनी की परी
दीया बुझा दो आँगन में उतर आने दो।
फ़िजामें छाने लगी है बहार की रंगत
जुही को खिलने दो, चंपा को महक जाने दो ।
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो।

जरा संभलने दो मीरा की थिरकतीं पायल
जरा गौतम के सधे पाँव बहक जाने दो।
जरा संभलने दो मीरा की थिरकतीं पायल
जरा गौतम के सधे पाँव बहक जाने दो।
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो।

हँसते होंठो को जरा चखने दो अस्को की नमी
और नम्म आखोंको जरा फिर से फिरसे मुस्कुराने दो।
दिल की बाते अभी बहने दो हर सिंगारो सी
बिना बातो के कभी आँख को भर आने दो।
रात को कहने दो कलियोंसे राज की बातें
गुलोंके होठो से उन राजोंको खुल जाने दो।
जरा जमीन को अब उठने दो अपने पांवो पर
जरा आकाश की बाँहों की भी झुक जाने दो।
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो
जरा संभलने दो मीरा की थिरकतीं पायल
जरा गौतम के सधे पाँव बहक जाने दो।

कभी मंदीरसे भी उठने दो अजान की आवाज
कभी मस्जीदकी घंटीयोको भी बज जाने दो।
पिंजरे के तोंतो को दोहराने दो झुठी बातें
अपनी मैनाको तो पर खोल चहचहाने दो।
उनको करने दो मुर्दा रसमों की बरबादी का गम
हमें नई जमीन नया आसमान बनाने दो।
एक दिन उनको उठा लेंगे इन सर आँखोंपर
आज जरा पावों को तो संभल जाने दो।
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो
जरा संभलने दो मीरा की थिरकतीं पायल
जरा गौतम के सधे पाँव बहक जाने दो।

जरा सागर को बरसने दो बनकर बादल
और बादल की नदी सागर में खों जाने दो।
जरा चंदा की नरम धूप में सेंकने दो बदन
जरा सूरज की चाँदनी में भीग जाने दो।
उसको खोने दो, जो की पास कभी था ही नहीं
जिसको खोयाँ ही नहीं, उसको फिर से पाने दो
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो
जरा संभलने दो मीरा की थिरकतीं पायल
जरा गौतम के सधे पाँव बहक जाने दो।

अरे हाँ हाँ हुए हम लोगों के लिए दीवाने
अब लोगो को भी कुछ होश में आ जाने दो।
ये है सच की बहुत कडवी है मय इस साकी की
रंग लायेगी अगर सांसो में उत्तर जाने दो।
छलकेंगे जाम जब छायेगी खुमारी घटा
जरा मैखारो के पैमानों को तो संभल जाने दो।
जरा सांकी के तेवर तो बदल जाने दो
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो।
जरा संभलने दो मीरा की थिरकतीं पायल
जरा गौतम के सधे पाँव बहक जाने दो।

न रहे मैखाना … न मैख्वार … न साकी ... न शराब
नशें को ऐसी भी एक हद से गुजर जाने दो।
उसको गाने दो अपना गीत मेरे होठो से
और मुझे उसके सन्नाटे को गुनगुनाने दो।
जरा संभलने दो मीरा की थिरकतीं पायल
जरा गौतम के सधे पाँव बहक जाने दो।
गीत को उठने दो और साज को छीड जाने दो।

अन मग ...

2014-10-11T10:16:00.001+01:00

आज इकडे वादळी वारयांनी थैमान घातल आहे. हवामान खात्याने आधीच धोक्याचा इशारा दिल्याने, प्रत्येक जण सुरक्षित जागी निवारा घेऊन आहे. घरा बाहेर पडण्याच्या फंदात आज कोणीच दिसत नाही. अन मी देखील घरातल्या खिडकीतून वाऱ्याचा बाहेर चाललेला दंगा मस्ती पाहतो आहे. समोरच्या झाड वाऱ्यासोबत झुलतय. काही पान गळतायत, तर काही आई रूपी फांदीचा पदर पकडून राहताहेत. तयार झालेली पान मात्र मस्त हसत खिदळत हवेच्या झोक्यावर स्वार होऊन उड़त जातायत. आपल असच् असत का?

आयुष्यातले क्षण त्या पानागत असतात न. सुखाचे असो की दुःखाचे, आपण कशालाच घट्ट पकडायच नसत. आज पानगळ तर नंतर नवी पालवी, अन मग चिटुकल पिटुकल पान ते तारुण्याने मुसमुसलेले पोपटी पान असा प्रवास करत करत गर्द हिरव्या प्रौढ़ पाना पर्यंतचे हे चक्र सतत सुरु असत. आणि आपण वेड्या सारखे भरकटतो या सगळ्यात.

परिस्थितीने कितीही ओंजारल गोंजारल वा शेकवल, तरी आपण त्या झाडाच्या खोड़ा सारख स्थिर अन स्तब्ध रहायचं. मनातल्या पानरूपी उडणाऱ्या विचारांना उडू द्यायच, पण आपण मात्र त्यांच्या सारख वेड होऊन त्यांच्या मागे धावायच नाही. तटस्थपणे या सगळ्याचं साक्षीदार व्हायचं. सगळा गुंता हां असा चुटकी सरशी सुटतो पहा मग. ना दुःखाचे डोंगर आणि न सुखाचे ओझरते क्षण आपल्याला झुलवू शकतील. अन मग अनुभूती होईल त्या अपूर्व क्षणाची …

(काही गोष्टी या सांगता/लिहीता येतात, पण काही परमोच्च क्षण फ़क्त अनुभवता येतात. जे फ़क्त अनुभवताच येत त्या बद्दल लिहिण्याचा हट्ट नाही. पण फ़क्त त्या वाटेची दिशा दिसावी म्हणून हा प्रयत्न!)

प्रिय गच्चीस

2014-09-20T11:24:00.000+01:00

प्रिय गच्चीस,

कशी आहेस ग? मी तुला खुप खुप मिस करतोय. तसा आपल्या दोघात मी मोठा, पण आजवर तूच मला मोठी वाटायचीस. लहानपणी कित्ती मोठी वाटायचीस तू.

कित्ती कित्ती मजा केलीय न ग आपण. लहानपणीच्या रम्य आठवणी तूझ्या शिवाय अपूरयाच. तो लपाछपीचा डाव, सात फरश्यांचा लगोरीचा खेळ, मित्र मैत्रिणीं सोबतची लंगडी, विष अमृताचा खेळ, कधी हुतुतू तर कधी शाळेतील क्रीडा सप्ताहा नंतरची कबड्डी, भर पावसात रेनकोट घालून खेळलेला क्रिकेटचा सामना, पावसातील पाण्यावरुन सटकन वेगात येणारा चेंडू, तुझ्या मधोमध दर संध्याकाळचा फुटबॉल, होळी साठी जमवलेली ती लाकडे, कोजागिरी पोर्णिमेच्या रात्रीचा बासुंदीचा कप, भोंड़ल्याच्या वेळी 'ऐलमा पैलमा' गाणे ऐकताना बहीणी सोबत खाल्लेला खाऊ, रंगपंचमीत रंगाची केलेली ती बरसात, प्रजासत्ताकदिनी आणि स्वातंत्रदिनी शाळेत फडकवलेल्या तिरंग्याला तुझ्या सोबतीने दिलेली ती आमची सलामी, दिवाळीत लावलेला तो भला मोठा आकाशकंदील, बदामी मांज्यावर बदवलेल्या त्या पतंगी, उन्हाळ्यातल्या सुट्टीत वाळत घातलेल्या कैर्यांवरचा मारलेला तो फडशा, लक्ष्मी पुजनाच्या दिवशी कानठळ्या बसवणारे ते फटाके, भावबीजेच्या रात्री उशीरा टाकीवर चढ़ून दूरवर फुटणाऱ्या त्या फँसी आइटम्सचा मनोमन तृप्त करणारा नजारा, पाळलेल्या कुत्र्यांच्या पिल्लांसाठी बांधलेल ते विटांचे पक्क घर अन त्यात पाणी ओतून त्यांना घातलेली ती आंघोळ, रात्र रात्र उशीरा जागून आकाशातल्या ग्रहांच दर्शन घेण्यासाठी सगळ्यांनी केलेली ती गर्दी, समोरच्यांच्या कुंपणातील जांभळाच्या झाडावर मारलेला तो नेम, 'माझ्या मामाच् पत्र हरवल' म्हणत धरलेला तो फेर, चॉकलेटची चांदी चिकटवलेले फिरणारे ते भौवरे, खोट्या खोट्या युद्धातला आमचा तो बालसैनिकांचा फौजफाटा, हे सारे इतके विलक्षण आहे की एका समृद्ध बालपणाची साक्षीदार म्हणून मला सर्वात आधी तुझीच आठवण येते.

तूझे नाव 'गच्ची डांबरकर' हे तू सांगितल्यावर आपण २ मिनिटे नुसते हसत होतो आठवतय तुला? त्या वेळी लहानपणी अजाणतेपणी माझ्या कडून खुप मोठी चूक झाली आणि त्या बद्दल मी तुझी कधी क्षमाही मागितली नाही. शास्त्राच्या अभ्यासक्रमात् शिकवलेल्या भिंगाचा प्रयोग उन्हाळ्याच्या सुट्टीत आम्ही तुझ्या अंगावरील डांबराला वितवळ्याण्या साठी केला होता. भाजलेल्या अंगावरचे डाग तू किती मोठ्या मनाने सहन करून आम्हाला माफ़ केले होतेस. आम्हाला हे आज तरी जमेल का? तुझ्या लग्नात विदाईच्या वेळी मी किती रडलो होतो आठवतय न तुला. टाइल्सवाल्यांच्या स्थळाला तू नकार द्यावास असच मला वाटत होते, गच्ची डांबरकर ते गच्ची टाइल्सवाले हा तुझा प्रवास इतक्या झटपट झाला की आम्हाला ते झेपलच नाही. पण लग्नानंतर ही तू मात्र तुझ अस्तित्व टिकवून ठेवलस. तुझ रूप बदलल खर, पण तू मात्र आमच्यासाठी तीच होतीस.

बघता बघता वर्ष सरली. लहानाचा मोठा होत गेलो. मित्रांसोबत धम्माल मस्ती चालयची. गप्पांचे विषय बदलले पण भेटायची जागा मात्र गच्चीच. संध्याकाळी उशीरा पर्यंत जीवभावाच्या मित्रांसोबत तुझ्या साक्षीने केलेला तो संवाद, त्याला कशाचीच तोड़ नाही. आज तुझ्या पासून दूर गेलोय, पण मनात तुला भेटायची ओढ़ असते ग. घर जरी बिल्डिंग मधे नसल तरी हक्काने तुला भेटायला येतो मी. माणस बदलली ग, पण तू आहेस तशी आहेस.

आता तुझ्या बहीणींची दशा बघून, खुप वाइट वाटत. त्यांच्या डोक्यावर पत्र्याची छपर बघितल की डोकच फिरत. पावसाच पाणी वरच्या मजल्यावार राहणाऱ्यांच्या घरात गळू नये हे ठीक आहे, पण म्हणून चक्क पत्र्याच छप्पर अन ते ही गच्चीच्या डोक्यावर? बांधकाम करणाऱ्याने दर्जा निकृष्ट ठेवायचा आणि शिक्षा मात्र गच्चीला? या सोसायटीच्या सेक्रेटरी आणि चैयरमैन ना तुमचा विसर कसा ग पडला. आकाशातले चंद्र, तारे, पक्षी कसे दिसणार, कसा लुटणार पहील्या पावसात भिजायचा आनंद पुढची पीढ़ी? हे सगळे डोक्यावर पडलेत का ग? नशीब माझ की तुझ्या डोक्यावर तरी अजून कोणी छप्पर लावलेले नाही. अरे छप्पर लावण म्हणजे गच्चीचा गळा दाबून जीव घेण्यासारख आहे. कळेल का कधी तरी या लोकांना?

तुझा,
संदेश

राम राम...

2014-03-27T22:03:00.001+00:00

राम राम वाचक मंडळी,

कस हायसा तुमी. धाकल्या मालकांनी तुमास्नी सांगावा धाडला व्हता. हात्तिच्या, म्या कोन हे तुमास्नी कस कळणार न्हाय का.  म्या म्हादया. म्हंजी माज नाव महादेव हाय, पन सगळी मला म्हादयाच म्हणून हाक मारत्यात. ढाकल्या मालकास्नी ह्या माज्या हातावर खेळवला हाय मी तेंच्या लहांनपनी. लय देव मानूस हाय बाघा आमच मालक. माजी लयी काळजी घेत्यात.

म्या गेल्या दिवाळीलाच आलो हीकड परदेसात त्यांच्या सोबत. मला सवय न डोंगरावर जायची. तस म्या गेलो दुसरया दिवसी सकाळच्यास्न. हाय जवळच पार्क काय म्हनतांत ना तिथ. बघतो तर एक बाप्या पळायला लागला न्ह्व  का. म्या म्हटल काय कुत्र लागलय का माग (माझ धोतर ओढायच की हो). पन त्या बाप्या मागे एक नाय दोन दोन बाया धावत व्हत्या. म्या बघतच राहीलो की हो. काय काय एकेकाच नसीब, म्हणत मी माज्या पारूची म्हंजी माझ्या पार्वतीची आठवन काढ़त परितलो. धाकल्या मालकांना सांगितल तर ते हसून हसून थकना. म्हटल, 'म्हादोबा अव् ते जोग्गिंग करायला आले असणार. म्हंजी कसरती साठी'. तवा मला बी हसु आवरनास झाल. पन इथ सगळ्च न्यार हाय बघा. रस्ते एकदम गुळगुळीत अस्तायत. पन मला त्या रस्त्यांची लई कीव येते बघा. काय भी काम निघाल न की अगदी कापतात हो मशीनी घेऊन. पन मागुन एकदम मलम पट्टी करुन पहिल्यासारख झांक करतात बघा.

धाकल मालक आज काल काय बरे नाय से वाटतात. सारख त्या फोनला बोटानी साफ़ करत असतात. काय घान हाय ती काढायची म्हनुन म्या त्या फ़ोनला चांगला साबुन लावून राच्याला धुतीला. सकाळला फोन चालनास झाला तर म्या मालकास्नी म्हटल राच्याला मस्त धुतलाय त्याला, जरा उन पडली का वाळून देवु, म्हंजी चालेल जोरात. त्यानी मला दंडवत घातला अन म्हटले की काय पन धुवाच्या अगुदर त्याना विचारायच. दोन दिस बोल्ले नाही माज्या संग. पन त्यांच्या आवडीची भाजी करूँ दिली तशी खुश झाले न माज्या वर. पर एक बेस झाल बघा दोन दिस फोन बंद तसा मालकांच मन शांत झाल. अन मग त्यानी ठरवल की घरला आल की फोन फ़क्त कोंचा आला तर घ्याचा, नाय तर एकदम सकाळला बघायचा. समोरच्या मानसा परी आज काल फोन मढ़ी घुसलेली डोकी बघितली की, ते माजी पाठ थोपटवून म्हन्त्यात "म्हादोबा तुमच्या मुळ म्या आता असा नाय. तवा आता जे धुवायच ते धुवा. काय बी काळजी नग."

पर काय बी बोला गेल्या रइवारी एकदम डेंजर काम केल बघा त्यांनी. म्या म्हटल व्हत की झाड़लोट कराया झाड़ू मिळाली तर बर व्हयिल. तस लागलीच देसी दुकानातून झाड़ू आनली. आता नवी झाड़ू मंजी, झाडूचीच धूळ व्हते की नाय पइले चार पाच दिस. तर नाय मालक एकेच नाय. धरली झाड़ू आन तिला अर्धा तास कचरा कडायच्या मशीनने साफ़ केली. अव नवी झाड़ू नग नग म्हनुन जीव काढून वोरडत व्हती. मालक शेवटी थकल आनी मग ती झाड़ू जी मला बिलगली ती दोन दिवस सारखी माझ्या पूड माग... पूड माग करी. शिर्डीचा थोडा अंगारा आंला व्हता सोबत. त्यातला थोडा दिला मालकास्नी चहात मिसळून. काय तरी येगळ लागतय म्हणून प्यायले एकदाच. आन थोड़ी थोड़ी सुधारना हाय आता.

आर देवा … म्या पन न बोलाया लागलो की इसरूनच जातो की सगळ. मालकांचा निरोप व्हता तुमच्या सगळ्यांस्नी. मालक म्हटल की ते तुमाला विसरल न्हायित. सद्या कामाचा अन अभ्यासाचा लई भार हाये. म्हनुनशान काय बी लिव्हीत नाईत. तर वाइट वाटून घ्याच नाय.

तुमी घाबरू नगा. म्या हाय इथ काळजी कराया. चला रात लयी झाली, झोपाया हव. म्या लिहीन मधन मधन.

तुमचा,
म्हादया

अर एक राहील बर. माझी पारु भेटली तर तिला सांगाया इसरू नका की यंदा निवडणुका हाइत म्हनुन. जो भोसडीचा पाच पाच वर्स आपल्याला त्याच तोंड दाखवत नाय, तो आलाच मत मागाया  तर चुलीतल लाकूड दे भिरकावून त्याच्या माग.

खरी दौलत

2014-02-18T00:00:00.000+00:00

नक्की काय लिहू हेच कळेनास झालय आज. जीवनात खुप कठीण प्रसंग बघितले. आता त्याची आठवण ही नको अस वाटत. पण त्या परिक्षेच्या घडीला, पदोपदी धीर आणि प्रोत्साहन देणारी इतकी चांगली माणस भेटली, की देवाचे आभार मानावे तेव्हढे कमीच. रक्ताच्या नात्यांनाही लाजवातील अशी ही नाती बनतात. आयुष्यात अशी थोड़ी माणसच लाभली, पण त्यांचे आशीर्वाद सदैव सोबत आहेत अस वाटत. आज अश्याच एका प्रिय व्यक्तीच्या छाया छत्राला मी मुकलो आहे. देवा अशी देव माणस का बर तू हिरावून घेतो आहेस?
मी नक्की काय करतो आहे, हा प्रश्न आता जास्त छळु लागलाय. पैशाच सांग आणता येत नाहीं हे खर आहे, पण आपला जन्म फ़क्त पैसे कमावण्यासाठी नाही झाली याची खुप प्रकर्षाने जाणीव होते आहे. माझी खरी दौलत म्हणजे मी जोडलेली नाती! बस अजून काहीच नाही.

शनिवार रविवार आणि ...

2013-10-27T21:57:00.002+00:00

'माय लेक' - पत्र २

प्रिय रघुस,

का्य रे बाबा, तुझ पत्र मिळाले नाही अजून. टपाल खात्याचा संप वगैरे आहे की काय? का तो पोस्टमन चिड्लाय, तेच कळत नाही. गेल्या वेळी दिवाळी मागायला आला होता, तर ह्यांनी त्याची २० रुपये देऊन बोळवण केली. "२० रुपयात काय येणार? त्या पेक्षा तुम्हीच ठेवा.", अस म्हणत तो निघून गेला. निवृत्त झालेल्यांच कस व्हायच या महागाईत काही कळत नाही बघ. जाउन दे, माझ आपल तेच ते सुरु नको.

शनिवारी तुझी जेवताना खुप आठवण झाली. तुझ आवडत 'वालाच बिर्ड' खाताना, भरुन आल बघ. "तिखट झालय बाई", म्हणत मी डोळे पुसले. पण ह्यांच्याही ध्यानात आलच बघ. संसाराला आज ५० वर्ष झाली. नाही म्हटल, तरी आपल्या माणसाच सगळ कस न बोलल, तरी समजत. म्हणतात कसे, "देशा बाहेर गेलास, पण मनातून आणि आठवणीतुन कसा जाशील?" एक दिवस जात नाही रे तुमच्या आठवणी शिवाय. बघ मी परत सुरु झाले नाही का. म्हातारपणी हे असच होत बघ थोड्स. तुला काही तरी विशेष सांगायच, म्हणून पत्र लिहिलय.

तू गेल्यावेळी लावलेले गुलाब उमलत नाही रे बरोबर. बघ त्यालाही कळत आपला बाप नाही पाणी घालायला ते . म्हटल जरा थोड़ मातीत ख़त मिसळवू. मी ख़त मिसळवलेली माती स्वयंपाक घरातून घेउन कुंडीकडे जात होते. नेहमीप्रमाणे हे आपले पाय पसरवून क्रिकेट बघत बसलेले. सचिन ब्यटिंग करत असला की हे जराही हलत नाहीत बघ. आणि झाल शिंकले जोरात. लहान मुला सारख आईसक्रीम खाऊ नका अस सांगितल तरी आपल ऐकतय कोण ना. पडली विकेट सचिनची. अरे अपशकुनामुळे नाही काही. सचिन पण पवेलियन कड़े जाताना इकडे तिकडे बघत म्हणाला, " साल कोण शिंकल इतक्या जोरात. कोंसंट्रेशन तुटल न माझ."

मी देखील घाबरलेच की. आणि ह्यांच्या कड़े मागे बघत बघत मी पुढे चालले होते. हे आळशी नंबर एक. मघाशी दिलेले केळ खाल्ले, पण साल जमिनीवरच ठेवलेली. सरला पाय माझा. काय होणार दुसर? हातातली ख़त घातलेली माती उडाली घरभर. सगळ्या घरभर माती झाली, थोड़ी यांच्या कानात तर थोड़ी भिंतीवरच्या कालनिर्णयवर पण पडली. मला हात दयायच सोडून हे माझ्यावरच चिडले आणि म्हटले "काय साध चालतापण येत नाही तुला?" गंम्मत म्हणजे थोड़ी माती दूरदर्शनसंचावर आणि पर्यायाने सचिनवरही उडाली जराशी. बिच्चारा हेलमेट काढून मान हलवत गेला माती झटकत. शेवटी मीच उठले कशी तरी.

काल बटाट्याची भाजी केली होती ना. त्यामुळे यांच पोट आधीच बिघडलेले. म्हणून म्हटल आज तुम्ही बाहेर हॉल मधेच झोपा, नाही तर सिरीया सारखी परिस्थिती होईल बेडरूम मधे. मला बाई त्रास होतो ह्यांच्या रासायनिक वायु क्षेपणास्त्रांचा. हसतोस का्य?

रात्री दिवे मालवून मी झोपायला गेले आत. आणि हे बाहेर निजलेले. चांगला डोळा लागतो न लागतो तोच मला बाई कोणाच्या रडण्याचा आवाज आला. काय झाल ह्यांना म्हणून मी बाहेर आले. बघते तर हे आपले ढाराढूर झोपलेले, कुंभकर्णाचा बापच जणू काही. ओह सॉरी, तू नाहीस बर कुंभकर्ण. दूरदर्शनसंच चालू राहीला की काय म्हणून बघते तर तो ही ठार झोपेत त्याच्या स्वप्नात रममाण. आवाज कुणाचा म्हणत शेवटी मी दिवे लावले सगळे. कोण तरी लहान बाळ रडत आहे अस वाटल.

आणि बघते तर काय. अरे त्या कालनिर्णयावर दुपारी ख़त असलेली माती उडालेली होती न त्याचा परिणाम. अरे शनिवार आणि रविवार यांच्या मधे चक्क नवीन वार जन्माला आलेला. इवलसे ते पिल्लु बघून डोळ्याचे पारणे फिटले बघ. शनिवारबाई खुप थकलेल्या होत्या. मी पटकन त्यांच्यासाठी दुधाचा कप आणला. एक घोट पिउन, त्या म्हणाल्या, "जरा बघाल का हो बाळाला?" रविवारराव आपल्या मिशांना पिळ देत बछड्याला गोंजारत होते. मी पिल्लाला घेतले माझ्याकडे आणि निजवले अंगाईगीत गाऊन.

पहाटे पहाटे सगळी काम सोडून मी धावत बाहेर आले. म्हटल स्वप्न तर नव्हत ना. आणि काय सांगू अरे खरच शनिवार आणि रविवारच्यामधे बाळ दिसल मला. वारांच्यात बारसे लगेच करतात म्हणे. मग मीच विचार केला, "सोमवार, मंगळवार, बुधवार, गुरुवार, शुक्रवार, शनिवार आणि रविवार." आणि एकदम नाव सुचल म्हटल की ह्याला आपण परिवार अस म्हणू. परिवार हा असा वार असून दे की सगळेच फ़क्त आपल्या परिवाराला आपला वेळ देतील. कामाच्या व्यापात वीकेंडलाच जगणारी पीढी, परिवारच्या दिवशी आपल्या घरच्यांनाच फ़क्त वेळ देतील. कोणी कोणी देखील त्या दिवशी कामाचे बहाणे सांगुन घराबाहेर पडू शकणार नाही. अगदी डॉक्टरांना देखील सुट्टी मिळेल. परिवारच्या दिवशी कुठे अपघात होणार नाही, कोणी आजारी पडणार नाही, अगदी कोणी प्रसुतीसाठी देखील येणार नाही. टिंग टोंग करत दारावरची घंटा वाजली. देव जणू तस्थातुच म्हटला माझ्या प्रार्थनेला. दरवाजा उघडला तर दारात दुधाची पिशवी, पण दूधवाला काही दिसेना. आणि मग लक्षात आल, अय्या आज परिवार नाही का. विसरलेच मी. तुमच्या कड़े हे कालनिर्णय पाठवते आहे कूरियरने. रघु बेटा काळजी घे, परिवारची. बछड लहान आहे अजुन. विमानात जास्त त्रास नाही झाला म्हणजे मिळवले. चांगला मोठा कर बर त्याला.

यांच्या कानात माती गेली होती म्हणून हे जरा टरकुनच आहेत. सारखे आंघोळ करतात आणि कान साफ़ करत असतात. काय बोलाव यांना पण. मला खुप लहान झाल्या सारख वाटते आहे. खुप हसू येत आहे.

तुझी,
आई

ता. क.: यंदा दिवाळीत फराळ थोडा कमी केला तरी चालेल, पण पोस्टमनला चांगली दीवाळी द्यायची म्हणते मी. अरे आमच काय घेउन बसलास. त्याची पण लहान मुल असतीलच की घरी. महागाई ही काय फ़क्त आमच्या साठीच? त्यालाही थोड़ी मदत होईल. आपल्या चांगलेपणाची कोण जाणीव ठेवत की नाही याचा मी नाही विचार करत. जे जमत ना ते करायच. बाकी आहेच तो वरचा बघायला. आणि हो सचिनची आता वानखड़े वरची शेवटची खेळी आहे नाही का. यांना चांगल्या डॉक्टरकड़े न्यायला हव. नाहीतर शिंकतील जोरात. काय?

प्रिय परवाना (License)

2013-10-22T23:56:00.001+01:00

प्रिय परवाना (License),

मला वाटत आज तू इतका मोठा झाला आहेस की, तुला तुझ्या जन्माची गोष्ट सांगायची वेळ आली आहे.

खुप वर्षांपुर्वीची वेळ आहे. कांदा ज्या काळी फ़क्त सोलला की रडवायचा आणि पेट्रोल ही 'परवडेबल' होत त्या वेळची ही गोष्ट. दुपारच्या रणरणत्या उन्हात मी गाडी चालवत होतो. उंदीरमामाला पकडण्यासाठी दबा धरून मांजर जशी लपून बसलेली असते, तसच 'सिग्नल तोडून गाडी हाणणारा बकरा' पकडण्यासाठी चौकाच्या पुढेच झाडाच्या सावलीत दबा धरून बसलेला वाहतुक पोलिस. हे सगळ कस प्रेडिक्टेबल हिंदी चित्रपटा सारख.

वाहतुकीच्या सर्व नियमांचे पालन करून चाललेली आमची गाडी, शेवटी वाहतुक पोलिसांनी अड़वलीच.

वाहतुक पोलिस: "चल बाजुला घे रे गाडी."

मी: "साहेब, काय चुकल माझ? मी तर आसन पट्टा ही लावलेला आहे."

वाहतुक पोलिस: "कसला चट्टा?"

मी: "साहेब, चट्टा नाही हो. आसन पट्टा. आसन पट्टा हो म्हणजे आपला सीट बेल्ट."

वाहतुक पोलिस: "राहून दे तो तुझा पट्टा. चल लाइसन दाखव बिगी बिगी."

मी: "साहेब, वाहतुक परवाना नाही माझ्याकडे."

वाहतुक पोलिस: "काय?"

मी: "साहेब, वाहतुक परवाना ... म्हणजे तुमच लाइसन हो. नाही आहे माझ्याकडे."

घाम पुसत वाहतुक पोलिस जरा चिडून: "घरात काय पुजा घातली कय त्याची?"

मी: "साहेब, वाहतुक परवानाच नाही माझ्याकडे. म्हणजे घरातही नाही आहे."

वाहतुक पोलिस: "साला. तुझ्याकड़े लाइसन नाही. आणि तु तोंड वर करून मला उलटा बोलतो? थांब मोठी पावतीच फाड़तो तुझी."

मी: "साहेब, अस काय करता? लाइसनची काय गरज आहे. दोन मुलांचा बाप आहे मी. मी का्य कॉलेजात जाणारा वाटलो काय?"

वाहतुक पोलिस: "तू दिमागचा दही करू नको रे. लाइसन नाही, मग तू गाडी कशी चालवतो?"

मी: "गाडी चालवायला कशाला पाहिजे लाइसन? तुमच्याकड़े आहे लाइसन?"

वाहतुक पोलिस: "का्य भंकस लावली आहे बे? गाडी तू चालवणार आणि लाइसन माझ बघणार?"

मी: "तस नाही हो. पण तुमच्याकड़े लाइसन आहे?"

वाहतुक पोलिस: "आहे."

मी: "बर तुम्हाला मुल् बाळ आहे?"

वाहतुक पोलिस: "आहे तर. हे बघ माझ्या निलेश आणि कमलाचे फोटो."

मी: "तुमच्या सारखे नाही दिसत हो."

वाहतुक पोलिस: "भोसड़ीच्या, काय बोल्ला?"

मी: "अहो, म्हणजे मूल अगदी रूपवान आहेत. वहिनी वर गेली आहेत, अस म्हणायच होत मला."

वाहतुक पोलिस: "हाँ बरोबर बरोबर. आपण इथे उन्हात ऊभ राहून राहून साफ़ काळ पडलो. पन तू का्य माझी फॅमिली हिस्ट्री विचारायला आलाय का बे? "

मी: "तुम्ही चिडू नका हो. बर आता तुमच 'फॅमिली लाइसन' दाखवा बर."

वाहतुक पोलिस: "फॅमिली लाइसन? ते काय असत बे?"

मी: "अहो म्हणजे तुमच कुटुंब वाढवण्यासाठीचे लाइसन"

वाहतुक पोलिस: "म्हंजे. मुला बाळासाठी?"

मी: "हाँ. आता कस बरोबर बोललात. 'ड्राइविंग लाइसन', गाडी बरोबर चालवता येते की नाही त्या साठी. बरोबर?"

वाहतुक पोलिस: "हा बरुबर."

मी: "मग मुला बाळासाठी 'फॅमिली लाइसन' नको? कोणीही उठाव आणि चकली पाडाव तस पोर बाळ जन्माला घालावी? मुला बाळाना पोटभर खायला देता येण्याचे वांदे, दारु गर्दची नशा करणारे आणि मुलांना भिकेला लावणारे आई बाप चालू द्यायचे? अस कोणालाही उठ सुठ पोर जन्माला घालू दयायच? मग भलेही ते रस्त्याच्या कुंडीत सापडल किंवा वेश्या व्यवसायात विकल गेल तरी चालणार? मुलांचा सांभाळ कसा करायचा? त्यांचा विकास करायचा? त्यांच्या शिक्षणासाठी काही तजवीज आहे का, हे बघितल्या शिवायच मुल बाळ जन्माला घालू द्यायची?"

वाहतुक पोलिस: "म्हंजी काय अमीर लोकांनीच मूल करायची आणि गरीबांनी असच रहायच?"

मी: "मी अस म्हटलेले नाही. पण प्रतिभावान मूल आपल्याला हवी असतील आणि त्याना आपल्याला अनाथालयाच्या दारात जाऊ द्यायचे नसेल, तर अस 'फॅमिली लाइसन' नको?"

वाहतुक पोलिस: "म्हंजी तुम्ही म्हनता ते बरोबर हये. पण हे सगळ जमायच कस?"

मी: "तो मुद्दा दुय्यम आहे. प्रथम तुम्ही 'फॅमिली लाइसन' हव की नाही ते सांगा. मार्ग कस काढायचा ते नंतर जमेल. पण प्रथम विचार पटतोय का?"

वाहतुक पोलिस: "बरोबर हये. पटतय बर तुमच म्हणन. साहेब तुमच नाव, गाव कय सांगा की राव."

मी: "हे घ्या माझ कार्ड"

वाहतुक पोलिस: "लई बर वाटल बघा साहेब तुमच्यास्नी बोलून. भेटत रहा मधी मधी"

मी: "हो नक्की. बर येऊ मग आता?"

वाहतुक पोलिस: "व्हय साहेब"

आणि त्या दिवशी मी घरी गेल्यावर, दहा दिवसात पत्र आल. कोणाच पत्र म्हणून उघडून बघितल तर, तू होतास. त्या दिवशीच्या वाहतुक पोलिसाने आपणहून माझ्या नावे 'लाइसन' बनवल होत. फोटोच्या जागी मात्र माझ्या ऐवजी श्रीकृष्णा चा फोटो होता. इतक्या प्रेमाने त्याने तुला पाठवल होत, म्हणून मी देखील तो फोटो तसाच ठेवलाय.

तुझा,

संदेश

I like red wine!

2013-10-21T05:41:00.002+01:00

नित्या,

तुला 'प्रिय नित्या' अस लिहायची गरज वाटली नाही, कारण साखरेला जस 'गोड साखर' म्हणायची गरज नसते अगदी तस आहे. फोन वर आपण कितीही वेळ बोललो तरी कमीच आहे. आणि तुला जरा आज काही तरी वेगळच सांगायचे आहे, म्हणून हा पत्राचा खटाटोप.

तुला माहीतीच आहे की संगीता कामावर लवकर जाते, आणि मग रोहनला शाळेत नेणारी मुलगी येइपर्यंत मला घरी थांबायला लागते. गेल्या आठवड्यात नेहमीप्रमाणे संगीता कामावर गेली, आणि मी कार्यालयात जायच्या तयारीत, आतल्या खोलीत होतो. अन रोह्न आणि त्याला सांभाळणार्‍या मुलीचे संभाषण कानावर पडले.

रोहन: "After school we will go to super market and buy red wine."

माझा प्रथम माझ्या कानावर विश्वास बसेना. म्हटल आंघोळ करताना बहुदा कानात पाणी गेल असाव. म्हणून मी परत कान देऊन ऐकू लागलो. तर परत आपल तेच. मी धावतच बाहेरच्या खोलीत आलो, तसा रोहन मला बिलगला. मुलांना लाडात येउन आई वडीलांकडून मस्का मारून हव्या त्या गोष्टी कशा मिळवायच्या हे कस बरोबर कळत ना. त्याच्या उंचीपर्यंत येउन संवाद साधावा, म्हणून मी खाली बसलो.

4 वर्षाचा रोहन (लाडात): "I like red wine."

मला हसू का रडू हेच कळत नव्हते. त्याच्या वाक्यातल्या 'red wine' या दोन शब्दांवर लक्ष देण्यापेक्षा 'red' या शब्दावर मी माझ लक्ष केंद्रीत केले. आणि मला अगदी हायस वाटले. रोहनला लाल रंग आवडतो. त्याने "I like white wine.", अस म्हटल असत तर बाब गंभीर होती. "red wine" त्याने कुठे बघितली ह्या विचारात मी गर्क. आणि 'Cooking Shows' चा हा प्रताप आहे हे लगेच ध्यानात आल. संगीतासोबत रोहनने नक्की 'Cooking Shows' मध्येच "red wine" बघितली असणार. सगळ्या गोष्टींचा उलगडा झाल्यावर, मी रोहनला शाळेत पाठवले आणि कार्यालयात गेलो. दुपारी जेवणाच्या सुट्टीत संगीताला झाला प्रकार सांगितला आणि 'दूरदर्शन आणि दारु' बंदीचा अध्यादेशच मी काढला.

ठरल तर आज पासून रोहनला फ़क्त लहान मुलांसाठीचेच कार्यक्रम बघू द्यायचे. इथे किमान तशी सोय तरी आहे. मुंबई मधे असतो तर याने आज वर काय केल असत, याचा विचार करवत नाही रे बाबा. उठ सुठ "आमच्या वेळी अस नव्ह्त हो", अस म्हणणारा मी नाही. पण तरी देखील खुप काही बदलले आहे यार. हिंदी चित्रपटातील गाण्यात झाडामागे लपाछुपी खेळणारे नट नटी, संगीताच्या ठेक्यावर अलगद पाकळ्याना स्पर्शणारी ती फुल हे सगळ कस कालबाह्य झालय ना. इंग्रजी कळत नसणारी, वयात येणारी मूल कशी बिचारे 'आता काही तरी होईल … आता काही तरी बघायला मिळेल' या आशेवर इंग्रजी चित्रपट बघायचे. त्यातूनच त्यांचा इंग्रजीचा सुद्धा अभ्यास व्हायचा. आता तशी गरजच उरली नाही म्हणा. (नाही म्हणजे मराठी शाळेत आज काल कोणी जातच नाही न.) कच्च्या बच्यां सोबत बघता येतील असे कौटुंबिक चित्रपट आणि मालिका देखील असायच्या. पण कसल काय. अरे तुला तो तुषारचा मित्र आठवतो का रे? तो नाही का ज्याने सांगितले होते की नेहमीच चित्रपट पाहिल्यावर त्यातील विषयावर चर्चा करणारे आई वडील, 'फूलनदेवी' चित्रपट पाहिल्यावर एकदम गप्प गप्प होते ते. फूलनदेवी चित्रपट मी स्वत: पाहिलेला नाही. पण तो विषय आणि त्यातील भाषा ही कदाचित न झेपणारी असावी. असो. विषयांतर नको.

सांगायचा मुद्दा हा की मनस्वी दूरदर्शन वर काय बघते या कड़े लक्ष दे. आपण सगळे कामावरून दमून आलो की काही तरी मनोरंजन म्हणून दूरदर्शन संच सुरु करतो. लहान मुलाला काय कळतय किंवा लहान मूल आजुबाजुला आहे आणि ते देखील आपल्या सोबत दूरदर्शन वरील कार्यक्रम बघत आहे ह्याचीही जाणीव कधी कधी आपल्याला नसते. हिंदी सिनेमातील ढिशुम ढिशुम पाहून, रोहनने एक दोनदा मागे विचारले होते, "What are they doing?" आणि त्या वेळी माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला की, हे राव पण आपल्या बाजूला बसून हिंदी चित्रपटातील हाणामारी बघताहेत. लगेच मी तो सिनेमा तिथेच बंद केला.

मुलींना नाचण्याचे वेड हे नैसर्गिकच असते. 'तथाकथित लोकप्रिय' गाण्यांवर ठुमका घेणारी आपली लेक किती गोड नाचते न अस आई वडील म्हणतात, पण त्या गाण्याचे नक्की बोल काय आहेत हेच ते विसरतात. 'Item songs' वर नाचणारी कच्ची बच्ची आणि त्यांच्यासाठी टाळ्या वाजवणारे आई वडील बघितल्यावर, नक्की काय कराव हेच सुचत नाही.

रोहनला मी इतक जपतो की काय सांगू. त्याच्या कड़े तशी बरीच खेळणी आहेत, पण त्यात एकही बंदूक नाही हे विशेष. मी अती करतो आहे अस वाटेल एखाद्याला. १० - १५ वर्षांची मुले इथे गैंग बनवून एक दुसरयाचा जीव घेतात हे बघितल, की मी हे का करतो ते लक्षात येइल. आणि जे योग्यच नाही, त्याची सावली तरी कशाला पडू द्यायची म्हणतो मी?

देव करो आणि आपल्याकडेही लहान मुलाना योग्य असे कार्यक्रम सुरु होवो.

काळजी घे बर.

संदेश

ता.क.: अरे तुला आणि रुपालीला सोबत नाटक बघायला जाता येत नसल तरी, तु पंकज सोबत जावू शकतोस हे मी विसरलोच. शनिवार रविवार तरी आम्हाला तू घरी हवास, हे बायकोच म्हणणे ठीक आहे. पण महिन्यातून एकदा मित्रांसोबत नाटक बघायला वेळ काढता नाही आला, तर साली जिंदगी बेकार आहे.
अरे हो विसरलोच ... बॉक्स ऑफिस वर गल्ला किती भरला यावर आजकाल काही लोक सिनेमाचे यश ठरवतात. पण तुला सांगतो Chennai Express सिनेमा बघितला, आणि शाहरुख़ आज काल इतके भिकार सिनेमा करतो याचे नवल वाटू लागले. Public काय आज काल काहीही बघते अस वाटत.

प्रिय मावशीस

2013-10-19T22:45:00.000+01:00

प्रिय छ्बा मावशीस,

तुला धक्काच बसेल ग बाई. पत्र आणि ते पण संदेशच. कशी आठवली मावशी, म्हणून आठ्या आणू नकोस कपाळावर. बस जरा नीट आणि वाच.

अग परवा तुझी खूप आठवण काढली मी. परवा की नाही मी भारतीय उच्च आयोगाच्या कार्यालयात, भारतीय विसा मिळावा यासाठी गेलो होतो. कामावर जरा उशीरा येईन अस सांगितल होत. नेमक आजच ट्रेनची गडबड, आणि मग कसा तरी मी एकदा पोहोचलो भारतीय उच्च आयोगाच्या कार्यालयाबाहेर. मुंबईमधे अमेरिकेत जाण्यासाठी जशी रांग लागते, तशीच इथे भलीमोठी रांग लागली होती भारताच्या विसासाठी. आज काही खर नाही. इतका उशीर झालाय, की आजच्या दिवसात माझा नंबर लागेल अस वाटत न्हव्ते. पहिली पाच मिनीटे जरा अस्वस्थ वाटत होत, पण नंतर दोन गुजराती वयस्कर बायका माझ्या मागे रांगेत उभ्या राहिल्या. त्यांनी देखील इतकी रांग त्यांच्या कामासाठी आहे का हे मला विचारले. म्हटल की इथे बहुदा एकच रांग आहे. एक दोन माझ्या वयाची माणस ही रांगेत उभी राहिली. आता मला थोडस हायस वाटू लगाल. माणसाच मन कस आहे बघितलस, आपण रांगेत शेवटी असलो की चिंता. एकदा का आपल्या मागे रांग वाढली की आपला आपला नंबर लागेल हा विश्वास आपोआप बळावतो.

मागे असलेल्या त्या गुजराथी बाईंशी मी त्यांच्या अर्जाबद्द्ल थोडीशी चौकशी केली आणि मी कशासाठी आलोय तेही त्याना सांगितले. वेळ हळूहळू पुढे सरकत होता, तशी मुंगीच्या गतीने आम्ही देखील कार्यालयाच्या प्रवेशद्वारा जवळ सरकत होतो. हे अस रस्त्यावर रांग लावून उभ राहायच, म्हणजे कस वाटत ग. गेल्या वेळी तर थंडीत म्हातारी कोतारी आणि चिल्लर पिल्लर घेऊन सगळे असे पावसात उभे होते. आपली मुंबईची थंडी नाही ग, १० अंशाखाली पारा असला की थोडदेखील पाऊस सहन होत नाही. पटापट टोकन देऊन सगळ्यांना हे मोकळे का करत नाहीत, अस मी त्या बाईंशी बोलताना बोललो. पण लोकांच काही खर नाही, इथेही काळा धंदा करून टोकन विकतील. म्हणून कदाचित ते अशी सोय करत नसतील, ही माझी शंका मांडली. त्यांना देखील ते पटल. शेवटी हो नाही म्हणत आमचा नंबर आला. आणि आमच्या हातात टोकन देऊन, २ वाजता या अस फर्मान कानावर पडल. म्हणजे आता परत यायला लागणार. पण किमान आज नंबर लागला याच समाधान होत. मी पटकन कार्यालयासाठी निघालो.

दुपारी ठीक दोन वाजायच्या आधी मी तिथे पोहोचलो. बाजूला बघितल तर त्या दोन्ही बायका तिथेच होत्या. माझ्या नंतरचा त्यांचा नंबर होता. ५५५ असा त्यांचा नंबर बघून, मी त्याना गमतीने म्हटल की तुमचा एकदम लकी नंबर आहे बर. म्हटल पत्त्याच्या जोडावर असे ५५५ चे डीझाइन असते. एकदा माझी कोणाशी गट्ट्टी जमली, की मग गप्पा मारताना माझी गाडी अगदी सुसाट धावते.

आत आम्ही खुर्च्यांवर जाऊन शेजारीच बसलो होतो. मी कोणता नंबर चालू आहे ते बघितल आणि माझ्या हातातील नंबर येण्याआधी किती नंबर आहेत याच गणित मांडल. २ खिडक्या आणि दर अर्जदारापाठी ५ मिनिटे पकडून, आमचा नंबर खिडकीवर यायला ४ वाजणार हे मी त्या बाईंना मी सांगितले. २ तास आता इथे वाट बघायची, त्या पेक्षा अलकाला पत्र लिहु असा विचार केला. आणि मग तिथेच श्रीगणेशा केला. मधे मधे काही नंबर ते ज्यादाच्या खिडक्यांवर बोलावत होते, तिथे माझे लक्ष होते. परत दुसर्‍या एका नवीन बाईने इथे फी कशी द्यायची हे विचारले. कॅश(रोकडा) नाहीतर पे ऑर्डर लागेल अस मी बोललो. आणि मग त्याना बाहेर रोकड यंत्रम्हणजेच मराठीत कॅश मशीन कुठे आहे ते सांगितले. ह्या सगळ्या दिव्यातून मी आधी गेलो असल्याने, तिथे मला मार्गदशक म्हणून सहज काम मिळेल अस विचार मनात चमकला. मी आपल पत्रात गर्क होतो, आणि शेवटी नंबर आला. कागदपत्र तपासून झाल्यावर, पैसे भरण्यासाठी आम्ही खिडकी नंबर ५ वर आलो. मी पैसे दिले, आणि तिथेच बाजूला सरलो. त्या गुजराती बाई खिडकीपाशी येऊन त्यांच काम करत होत्या. मी कागदपत्र नीट ठेवली. आणि मोबाईल फोन उघडून त्यांना घड्याळात ४ ला ३ मिनीटे असल्याचे दाखवले. त्या देखील अगदी दिलखुलास हसल्या, आणि म्हणाल्या, "तुझ गणित पक्क आहे." आणि मग एक क्षण थांबून त्यांनी मायेने म्हटल, "अरे तुझ्या साठी मी काही तरी गोड आणायला पाहिजे होते." मी फक्त हसलो. निघताना त्यानी मला शुभेच्छा दिल्या आणि मी कामावर गेलो.

मावशे अग लहानाचा मोठा झाल्यानंतर इतक्‍या वर्षानी मला कोणीतरी मायेने खाऊबद्दल विचारले. आणि मन भूतकाळात गेल. आणि सर्वात प्रथम तुझी आठवण झाली बघ. तुला आठवत का ठाऊक नाही. पण एकदा मी तुझी धांदल उडवली होती. तू माझगाव वरुन डोंबिवलीला आली होतीस. त्या वेळी मी इतका काही लहान नव्हतो, पण मला खूप भूक लागली होती. तू घरात शिरून आतल्या खोलीत जायच्या आधी मी तुला विचारले, "मावशी, माझ्यासाठी खाऊ काय आणलास?" मी मोठा झालो म्हणून तू काही आणले नव्हतेस. आणि आईला बोललीस, "अय्या माई, हा बघ ना कस बोलतोय. मी काहीच नाही आणला खाऊ याच्यासाठी. जा हे घे पैसे. घेऊन ये काही तरी खालून."

त्या नंतर तू काही काळ तरी काही ना काही खाऊ आणायचीस ना विसरता. पण लहानपणी तू रमेशमामाच्या दुकानातून पानाच्या लाल गोळ्या आणायचीस न, त्या अजून ही आठवातात. आज मोठा झालो, पण अजूनही वाटत की कोणीतरी आपल्यासाठी मायेने खाऊ आणावा. मावशे मी मोठा झालो शरीराने, पण तुझ्यासाठी अजून लहानच आहे ग. गेले ते सोनेरी दिवस, उरल्या फक्त आठवणी. बघ पाणी आल डोळ्यात. मावशे, तुला आम्ही विसरू अस वाटत तरी कस ग? आई इतकी माया करते ती 'मा'सी म्हणून मासी म्हणतात न. पुढल्या वेळी खाऊच विसरू नको बर.

आणि काळजी घे सर्वांची.

तुझा,
संदेश

ता.क.: रमेश मामाला सांग आम्हाला त्याच्या दुकानातील सोडती नंतर लॉटरीच्या वाया गेलेल्या तिकिटांची खूप खूप आठवण येते. लॉटरीचा तो तुमच्या घरातला खजाना आम्हाला अगदी वेड करायचा. आणि हो रमेश मामाला सांग की, जरा व्यायाम कर. नुसता बसून बसून पोट सुटत आहे.

प्रिय अलकास...

2013-10-17T22:18:00.002+01:00

॥श्री॥

प्रिय अलकास,

आज तूझ पत्र वाचले आणि मनास भावले. ठरवले की लगेच उत्तर देऊ.

तुझ्या आई बद्दल तुझ्या पत्रातून कळले. अग देवापुढे आपले काय चालणार? पण मला काय करता येईल, असा विचार केला. आणि म्हटले की तुझ्या पत्राला नुसते फेसबुकवर लाईक करून नाही चालणार. तुझ म्हणणे पटतंय मला. पैसा जरूरी आहे, यात वादच नाही. आणि जीवाला जीव देणारी माणसं लाभणे, म्हणजे लॉटरी लागण्यासारखेच आहे ग सध्याच्या काळात.

पण पैशापाठी येणारी माणसे ती काय कामाची? पैशांनी विकत घेता येईल ते नुसत शरीर, पण जोडायची असतात ती मनं आणि ते ही फेविकॉलने. पैशापाठी येणारया माणसांपरी आपण एकटेच बरे. शेकडोंच्या गर्दीपेक्षा, आपला "प्रामाणिक एकलेपणाच" जास्त प्यारा बर. किमान तो आपल्याला फसवायचा तरी नाही. अलका, अग कडू गोड अनुभव सर्वांनाच येतात. पण आपला दृष्टिकोन महत्वाचा. उन्हाळाच नसता, तर पावसाची अन थंडीची मजा ही थोडी कमी झाली असती न. चांगले वाईट म्हटलं तर असत, आणि म्हटलं तर नसत. चांगले वाईट ही दोन्ही एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. खरं तर. एकाच्या असण्यातच दुसरा दडलेला असतो. तुला भौवरा किंवा भिंगरी आठवतेय का? जेव्हा तो/ती फिरक्या घेतो/घेते, त्या वेळी जे रंग नसतात तेही दिसतात की नाही? अग माणसाचं अगदी तसच आहे. वेडे स्वयं परमेश्वराने ज्याची निर्मिती केली, तो वाईट असेलच कसा? अलका, अग परिस्थिती माणसाची परीक्षा घेते. काही त्यात सह्याद्री सारखे कणखर होऊन पास होतात, तर काही ढेपाळून नापास होतात. आपण इतकच करायचे की स्वत: ढेपाळायचे नाही, आणि आजूबाजूच्यांनाही ढेपाळू द्यायचं नाही. हात अगदी घट्ट धरायचा, अन सोडायचा मात्र कधीच नाही.

तुला कदाचित वाईट अनुभव जास्त आले असतील, पण मी स्वानुभवावरून सांगतो की 'जीवाला जीव देणारी', 'प्रोत्साहन देणारी' आणि 'कसलीच अपेक्षा न बाळगता मदतीचा हात देणारी' माणसं या जगात आहेत. खरच. मला अशी कितीतरी देवमाणसे भेटली. खर सांगू माझा एकच प्रामाणिक प्रयत्न चालू आहे. आणि तो म्हणजे चांगली माणस भेटत नाहीत, अस म्हणण्यापेक्षा चांगल माणूस बनून दुसऱ्यांच्या आयुष्यात आशा आणि आनंद घेऊन येण्याचा. अग लक्षात ठेव, समोरच्याच्या आचरणात आपल्याला बदल घडवून आणणे कठीण आहे, पण आपल्यात तर तो बदल आपण नक्कीच करू शकतो की. मग उशीर कशाला?

आईची आठवण कोणाला ग नाही येणार? अग देवाने आपली काळजी घेण्यासाठी पाठवलेला देवदूतच की तो. आपण की नाही आपल सगळ गृहीतच धरतो बघ. आपल्याला जे लाभल, ते आपल हक्काच होतच मुळी. आणि देवाने ते कधीही हिरावून नेता कामा नये, असा आपला आग्रह असतो. अग पण दोन क्षणासाठी त्या तान्ह्या बाळांचा विचार कर, ज्यांच्या जन्मावेळीच त्यांच्या वरच मायेच छत्र हरपत. त्याचं काय? कोण भरवणार त्यांना काऊ चिऊचे घास? कोण देणार त्याना मायेची उब? तुला खूप काही मिळाल ग. अन असा का नाही विचार करत की तुझ्या माउलीची कोणाला तरी नितांत गरज होणार असेल, अन त्या साठीच तुझ्या आईची देवाने निवड केली असेल. जे लाभल त्यासाठी धन्यवाद मान ईश्वराचे. मी तर म्हणतो, आईच्या मायेसाठी आपण काही तरी पुण्यकर्मच केल असणार.

राहीला प्रश्न पैशांचा. अग आम्ही खास जीवाभावाचे मित्र (आर्थिक पातळीवर) तीन टप्प्यात विभागलो गेलो आहोत. आणि ज्या वेळी आम्ही एकमेकांकडे बघतो, त्या वेळी एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते आणि ती म्हणजे पैसा कितीही असला तरी तो आपल्या गरजांसाठी तोकडाच पडतो. गरजा ह्या हनुमानाच्या शेपटी प्रमाणे वाढतच जातात, आणि आपल्याला त्या त्यांच्या लपेटात गुंडाळतच असतात. मी एक आकडा धरला आहे मनात. प्रत्येकाचा तो कदाचित वेगळा असेल. पण तो आकडा हवा हे नक्की. आणि एकदा का तो आकडा आपण गाठला, की जरा विश्रांती घ्यायची. आणि नक्की विचार करायचा की आपण वाहतो आहोत की काय ते.

माझ्या लग्नात जे भडजी होते न, ते विधी चालू असताना मध्ये मध्ये प्रश्न विचारत. आणि संगीता आणि मी तोंडी परीक्षेला बसल्यागत त्यांची उत्तरे देत होतो. तर भडजीनी विचारले, "सर्वात मोठ नात कोणत?" अन मी उत्तर दिले, "मैत्रीचे!" तर असा मी, मैत्री साठी जीवाचे रान करणारा, दिल्या शब्दाला जगणारा आणि घट्ट हात धरणारा. अलका, या पुढे तुला कधीही सच्च्या मित्राची गरज भासली, तर एक हात मदतीसाठी नेहमीच तयार असेल. मैत्रीमध्ये अटी नसतात, पण एक विनंती मात्र आहे, "कधी मी ढेपाळलो, कुठे चुकलो, पडलो, तरी हात सोडायचा नाही. कारण माझ्या मित्र/मैत्रिणीचा हात माझ्याकडून कधीच सुटणार नाही."

तुझा नवा मित्र,

संदेश

ता.क.: 'सौ प्रतिशत शुद्ध दोस्ती' ची ही माझी ऑफर शेवटच्या श्वासापर्यंत उपलब्ध आहे. आणि ही माझी ऑफर फक्त अलकापुरतीच मर्यादित नाही.

डोंबल...

2013-10-12T04:54:00.001+01:00

रात्री जेवण जरा उशीराच झाली बर आज. लगेच झोपण बर नाही, म्हणून दूरदर्शनवरील बातम्या बघायला दूरदर्शन संच सुरू केला. १०-१५ मिनिटे आजूबाजूला काय घडतंय याची खबर पुरेपूर लागली. आणि पोटाच सोडा, डोक्याचं दुखण सुरू झालं. साली नसती झंझट मागे लागली. पटकन पायात चपला सरकवल्या, आणि गल्लीत फेरफटका मारून याव म्हणून बाहेर पडलो. डोंबिवलीत दिवसा कितीही गर्मी असली, तरी रात्री फिरायला अगदी मस्त वाटत. एक तर एम आय डी सी मधील उद्याना समोर किंवा टिळकनगर पोस्ट ऑफिसच्या पायऱ्यांवर आमची मित्रांची टोळी हमखास तुम्हाला भेटणार.

आज कोणीच कसं दिसत नाही म्हणून मी एकटाच फोनशी खेळत बसलो होतो. अधून मधून जाणाऱ्या रिक्षा आणि त्यांचा धूर (किंबहुना धूर आणि त्यातून क्वचितच जाणाऱ्या रिक्षा) या शिवाय जास्त कोणीच न्हवत. इतक्यात पोपटवाला ज्योतिषी आपलं डगल सांभाळत माझ्या शेजारी येऊन विसावला. मी त्याच्या कडे बघितल आणि न बघितल्या सारखं करून फोन वर पुन्हा खेळू लागलो. आज काल आजूबाजूच्यांना विसरून, दुरवरच्या लोकांशी फोनवरून जोडण्याची एक साथच आलीय म्हणा की. शेवटी कंटाळलो आणि फोन खिशात ठेवला. दुसऱ्यांच भविष्य सांगून आपलं वर्तमान सांभाळणारा, तो ज्योतिषी मला अगदी मामुली वाटला. माझ्याकडे बघून तो हसला आणि म्हटला, "पोरा कसली चिंता करतोस. तुझ सार भल होईल. बिनधास्त हो. चिंता नसावी." मी म्हटलं, "बाबा, माझ्या पेक्षा तुमची चिंता जास्त असावी असंच वाटतय. असे गावोगावी भटकून पोपटाच्या जीवावर किती आणि कसे दिवस काढणार तुम्ही?" माझ बोलण ऐकून तो खुदकन हसलाच. आणि बोलला, "अरे पोरा. माझी कसली आली आहे चिंता? तुझीच साडेसाती सुरू आहे. खिसा भरला असला तरी मनातील समाधानाची तिजोरी खालीच आहे की. काही तरी शोधतो आहेस खरा, पण ते गवसण्याआधीच हातातून निसटत आहे. बरोबर न? काय?" माझ्या मनाला त्याच बोलण अगदी चुटपुट लावून गेलं. आणि लगेच उठून मी त्यांच्या समोर हात जोडून बसलो. म्हटलं, "माफ करा. तुमचं बोलण अगदी खर आहे. तुम्हाला मघाशी मी तुच्छ लेखले, त्यासाठी क्षमा करा."

ज्योतिषी महाराज म्हणाले, "बेटा, चालायचंच. दोन ... चार बुक शिकली की माणसाचे पाय आपोआपच हवेत जातात." मी शरमिंदा झालो आणि मान खाली घातली. महाराजांनी माझे जोडलेले हात हातात घेतले आणि म्हणाले, "आता पोपटाची विश्रांतीची वेळ, म्हणून मीच हात बघतो जरा." हाताकडे एकदा बघितल्यावर, महाराजांचे डोळे विस्फारले. त्यांनी पुन्हा हातावरील रेषांचा अभ्यास केला आणि शेवटी मला चक्क प्रणाम केला. ज्यांना आत्तापर्यंत मी महाराज म्हणत होतो, तेच मला म्हणाले, "महाराज, आपले दर्शन झाले, हे माझे अहोभाग्य! आपल्या हातात राजयोग आहे." मी म्हटलं, "का थट्टा करताय उगाच गरीबाची? कसला राजयोग… इथे नोकरी आणि छोकरी मिळायचे वांदे आहेत." महाराज म्हणाले, "बेटा, तुम्ही जे मनात आणाल ते सत्यात उतरवण्याची ताकद आहे मनगटात. आजमावून तर बघा." महाराजांना झुकून नमस्कार केला आणि मी तडक तिथून निघालो.

राजयोग! बस ठरलं तर मुख्यमंत्री हो थेट मुख्यमंत्रीच. नगरसेवक, आमदार, खासदार सब झूट. थेट मुख्यमंत्रीच बनायचं आता तर. इतक्यात नित्या जेवण आटोपून ढेरीवर हात फिरवत आला. नित्या शिवाय डोंबिवलीत आपल पान हलत नाही. त्याला माझा बेत ऐकवला.

नित्या, "अरे बाबा पण त्या साठी निवडणुकीत उतरायला लागेल, आणि आपल्या राज्यात निवडणुका नाही इतक्यात. मार्च मध्ये थेट लोकसभेच्या निवडणुका होतील."

मी: "निवडणुका नाहीत म्हणजे काय. अडचणीवर मात करून पुढे जायचंच. आपण आपलं स्वत:च राज्यच निर्माण करु."

नित्या: "पण त्या साठी दिल्लीवरून मंजुरी नको?"

मी: "कसलं दिल्ली आणि बिल्ली घेऊन बसला आहेस तू? मंजुरी आणि आपल्या राज्यासाठी? अरे चल हट. आणि बघायचच तर छोट स्वप्न कशाला? आपण थेट आपला स्वतंत्र देशच निर्माण करुया की."
नित्या बेवडा नाही. पण तो कधी तरी पितो. दारू मुळात वाईट नाही. वाईट बनतो तो माणूस (जास्त घेतली की), हे त्याच तत्व. आणि नित्याची माफक अपेक्षा इतकीच की एकदा दारू घेतली की सकाळी उठल्या शिवाय नशा उतरली नाही पाहीजे. पण स्वतंत्र देशाची संकल्पना ऐकल्यावर, बिचार्याची पूर्णपणे उतरली.
नित्या: "तू काय झोपेत वगैरे नाही न बरळत?"

मी: "अरे त्या राम नगर मधल्या तुझ्या शितल शप्पथ. आपण भंकस करायच्या मूड मध्ये बिलकुल नाही आधीच सांगतो तुला."

रामनगर मधली शितल हे नित्याच प्रकरण जाम शेकलं होत. तो एक वेगळा किस्सा आहे. आणि शितलच नाव निघाल की आम्ही सगळे दोस्त गंभीर आहोत, हे नित्याला लगेच कळत.

नित्या: "पण आपला देश निर्माण कुठून करायचा? देशात लोकशाही की हुकूमशाही? देशाची राजधानी कोणती?"

मी: "अरे आपण जिथे उभे आहोत ते टिळकनगर हे आपल्या नव्या देशाची राजधानी. आणि देश म्हणजे डोंबिवली. आणि न लोकशाही न हुकूमशाही. राजेशाही हो हो राजेशाहीच!"
आता मला जरा जास्तच उत्साही वाटायला लागलं होत. आणि नित्या जीव ओतून माझ बोलण ऐकत होता.

मी: "भलेही मी या राष्ट्राची निर्मिती करतो आहे. पण मी फक्त १ महीन्यासाठी या देशाचा राजा बनणार. सत्तेची हाव आपल्याला नाही. १ महीन्यात मंत्रीमंडळ नेमायच आणि मग आपण गादी खाली करायची. माझ्या काही खास कल्पना आहेत. ऐक निटपणे.
१. देशातील अधिकाराच्या जागीच्या खुर्च्या ह्यांची विशेष रचना असावी. बसण्याची जागा जमिनीस समांतर नसून, घसरगुंडी सारखी असावी. जेणेकरून कोणीही अधिकाराच्या जागेवर हक्क सांगून जास्त वेळ चिकटून राहू शकणार नाही.
२. मंत्रीमंडळ आणि अधिकाराच्या जागांवर बसणाऱ्या उमेदवाराची कमाल वयोमर्यादा १० ते १२ असावी. मुलं ही देवाघरची निष्पाप फुल असतात. त्यांच्या प्रामाणिकपणा वर शंका करावी लागणार नाही, म्हणून ही कमाल मर्यादा. नंतर त्यांना शिंग फुटली आणि त्यांनी शेण खाल्ल तर. म्हणून ही तजवीज.
३. डोंबिवली देशाचे चलन हे "डोंबल" म्हणून ओळखले जाईल. १ डोंबलाचा दर म्हणजे ७० अमेरिकन डॉलर किंवा १०० पौंड इतका ठरवण्यात यावा.
४. डोंबिवली देश हा स्वरक्षणासाठी १ डोंबल देखील खर्ची घालणार नाही. मुळात डोंबिवलीकर मारामारीत पुढे होणारे नाहीत. त्यातूनच जर शेजारी राष्ट्रांनी आपल्यावर आक्रमण केल्यास, अखिल डोंबिवली डास संघटना शत्रूचा विनाश करेल. वाचवण्यात येणारे सारे डोंबल कला, विञान, रस्ते विकास आणि रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी वापरला जाईल.
५. राज्यघटना आणि कायदे हे इतके सोपे आणि आटोपशीर असावेत, की ते पूर्णत: पाचवीच्या इयत्ते मध्ये थोडक्यात उत्तरे द्या या सदराखाली पाच गुणांसाठी विचारले जाऊ शकतील.
६. दिवाळीच्या पहील्या दिवशी फडके रस्त्यावर तरुण मुल आणि मुली हे नक्की कशासाठी येतात हे ठाऊक असताना, ते युवा भक्तीदिन साजरा करण्यासाठी जमतात अस जगाला सांगून आम्ही आमची गोड फसवणूक करणार नाही.
७. सोशल साईट वरती देवाचे फोटो लाईक/शेअर करा, अन्यथा काही तरी विपरीत घडेल असे पोस्ट करणाऱ्यांना चार रस्त्यात सर्वांसमोर फटकवण्यात येईल.
८. शालेय जीवनात विद्यार्थ्यांना कविता पाठांतर कराव्या लागणार नाहीत. किंबहुना त्यांना कवितांची गोडी कशी लागेल या कडे लक्ष केंद्रित केले जाईल.
९. शालेय अभ्यासक्रमात पाठांतरावर जोर न देता, सर्व विषयांची गाईड्स नष्ट करण्याचे आदेश देण्यात येतील. प्रत्येक विद्यार्थी स्वत: हून विचार कसा करू शकेल या वर भर देण्यात येईल."

नित्या आणि माझ्या या बेताची कूणकूण, पोलीस पाटलांना लागली. आणि रात्रीच आम्हा दोघांची रवानगी पोलीस कैदेत झाली.

"उठ रे राजा उठ. चल उठ", म्हणणारा तो तुरुंग अधिकारी मला थोडा ओळखीचा वाटला. आणि तो थोडा बहुत बायको सारखाच दिसत होता.

वैतागून बायको: "रोजचीच तुमची नाटक. रोज काय ती स्वप्न बघता, आणि बरळत बसता. आम्हाला झोपायचं असत की नाही?"

बायकोने चादर झटकली तसं मी माझ्या नवीन देशाच्या चलनाला सांभाळायला पुढे झालो.

बायको: "काय डोंबल बघताय?"

मी (स्वगत:) "अरेच्च्या म्हणजे हीला सुद्द्धा 'डोंबल' चलना बद्दल कळल तर."

प्रिय प्रेम...

2013-09-29T00:04:00.002+01:00

प्रिय प्रेम,

आमच्यावर इतका रागावलायस का? बाबा चुकलो आम्ही. चूक भूल माफ कर रे राजा. अस किती दिवस रुसून बसणार आहेस तू?

सोन्या इकडे अनर्थ ओढवला आहे रे. तू तोंड घेऊन गेलास ना की तुझ्या मागोमाग आपले सदा (सदसद्विवेकबुद्धी) आणि पम्या(प्रामाणिकपणा) पण आम्हाला एकट टाकून जातात रे. आणि मग काय आनंदी आनंदचं म्हणायची वेळ येते. तुमच्या गैरहजेरीत इथे घृणा, द्वेष, वैरभाव, भ्रष्टाचार यांच चांगलच फावत मग.

तिथे सिरीया मध्ये मारामारी, गोळीबार, बॉम्बस्फोट, हल्ले हे म्हणजे रोजचंच झाल आहे. माणुसकीला काळीमा फासून चक्क रासायनिक शस्त्रे वापरली शत्रूंना मारण्यासाठी. तान्ही पोर ज्यांनी खेळायचं बागडायचं, त्यांना कोवळ्या वयात या नराधमांनी जीवे मारलं रे. तर परवा केनियात मॉलमध्ये हल्ला केला गेला. शेजारी देश दोन्ही बाजूंनी आमच्यावर हल्ला करतोय. इतकं विष यांच्या मनात कालवे पर्यंत तू होतास कुठे?

सदाच्या तर किती तरी दांड्या झाल्या आहेत आधी पासूनच, त्याच्या मुळे कितीतरी लोक भरकटतायत. कोणीतरी उठून एके दिवशी भावनेला हात घालत चिथावणी देत. झालचं कल्याण मग. चालले आपले लोक डोक गहाण ठेऊन. मग कोणाच्या हातात दगड, तर कोणाच्या हातात बंदूक. नुकसान शेवटी आपलं सगळ्यांचच आहे, हे कोणाला उमजतच नाही का?

देवाच्या चरणी जावून पाया पडाव, तर तिथे माजोरे कार्यकर्तेच पोरा बायांना ढकलताहेत. हा असा सेवाभाव? अशा आस्तिकतेपेक्षा नास्तिक परवडले. ते तरी किमान प्रामाणिक असतात. पम्याला सांग की बाबा आता तुझ फॅमिली प्लानिंग खूप झालं. आता होऊन जाऊन दे म्हणा. अरे त्याला एकट्याला झेपत नाही इतकी लोकसंख्या. तो तरी कुठे कुठे पुरेसा पडणार?

सोन्या ऐक रे आमच. तुमच्या शिवाय कोण वाली आहे आमचा. लवकर या बर. आणि हो रस्त्यावरून बिलकुल येऊ नका. खड्ड्यात पडून तंगड मोडेल. आजच बातम्यात वाचलं की एक तरुणी सकाळी कामासाठी निघाली होती. बिचारी खड्डे चुकवत चुकवत ऑफिस मध्ये पोहोचेपर्यंत, म्हातारी बनून थेट ढगातच गेली. त्या पेक्षा तुम्ही रात्रीलाच या.

तुमचा,

संदेश

ता. क. आणि हो एक सांगायच राहीलचं. या खेपेला कांदे थोडे जास्तच आणा. आम्ही ते बँकेत लॉकर मध्येच ठेवायचे म्हणतोय. पम्या नसल्यामुळे KYC नॉर्मची ही काही भानगड नाही बँकेत.

प्रिय आईस

2013-09-28T00:52:00.000+01:00

प्रिय आईस,

मी मोठा झालो… एवढा शिकलो, तरी तुला मी कधीच पत्र लिहीले नाही. म्हणून आज माझे पत्र पाहून कदाचित दचकशील. पण पत्रास कारणच आहे ग तस खास. फोन वर नसत जमल मला.

अग आज सकाळी कामावर जात होतो त्या वेळचा प्रसंग. ट्रेन मध्ये एक लहान मुल, त्याच्या आई सोबत खेळताना इतक खळखळून हसत होत की काय सांगू. त्याला हसताना पाहून दोन क्षण माझ्या चेहऱ्यावर स्मितहास्य उमटले. आणि नंतर समोरच्याच काचेच्या खिडकीतील माझ्या प्रतिबिंबाकडे लक्ष गेल. आणि काय सांगू तुला. त्या मुलाच्या आणि माझ्या चेहऱ्यात मला किती विरोधाभास जाणवला, याचा तुला अंदाज ही नाही येणार. आणि मग नजर आजू बाजूच्या सगळ्याच सहप्रवाश्यांकडे गेली आणि जाणवलं की काही तरी गोची झाली आहे. सगळी मोठी माणस अगदी एका छापातून काढावीत तशीच वाटली मला. डोंबिवलीत आपल्या सोसायटीत कधी कधी २ - २ दिवस पाणी यायचं नाही न, त्या वेळी सगळ्या मोठ्यांचे व्हायचे न अगदी तसेच चिंतातूर चेहरे होते आमचे. आनंद आणि कुतूहल जणू संपावरच गेलेत आणि भाव हे म्हणजे कुरकुरेच्या पाकीट उघडल्यावर आत खूप काही असेल या आशेवर पाणी सोडणारेच.

लहानपणी आजोळी जाताना ट्रेन मुंब्र्याच्या खाडी वरून जायची त्या वेळी, ते बघ कित्ती पाणी आहे अस म्हणणारा मी आज मात्र तितक्याच कुतूहलाने का नाही बघत. गणपती उत्सवात तू आम्हाला पेन्सील, खोड रबर आणि पेन द्यायचीस तेंव्हा किती मजा वाटायची. बदामी मांजावर कंवे पतंग उडवून, बोटांना जखमा झाल्या तरी चेहरे कसे टवटवीत असायचे नाही का आमचे? कोजागिरी पौर्णिमेत गच्चीवरील स्पर्धेत बक्षिसांसाठी भांडण झाली, तरी सगळे दुसऱ्या दिवशी कसे परत एकत्र यायचो? पावसात भिजता भिजता गच्चीवर फुटबॉल आणि क्रिकेट खेळणारे आम्ही, आता मात्र पावसाला का भितो? तासाला भाड्याने छोटी सायकल आणायचो त्या वेळी स्वर्गालाच बोट लागली अस वाटायचं, पण आता गाडी असून मजा का नाही येत? पूर्ण सोसायटीमधील मुल अप्पाजींच्या घरी दुसऱ्या वाहीनीवरील "जायन्ट रोबोट" बघायला कसे गर्दी करायचो. आज भारंभार वाहीन्या आहेत आणि त्यात २४ तास कार्यक्रम आहेत, पण गम्मत का नाही वाटत तशीच?

लहानपणी एकदा तू संजूला आणि मला आठ आठ आणे दिले होतेस, आठवतंय का तुला. संजू ने तर झटपट ५० पैसे खर्च ही केले होते, पण मी अगदी जपून जपून ठेवले. शेवटी १० दिवसांनी परत तुलाच दिले होते आठ आणे. आज मात्र थोडे पैसे असले तरी मी 'अजून कमवा' म्हणत पैसे संग्रहीतच करत चाललोय. इंजिनीरिंग च्या दुसरऱ्या वर्षी गणितात मी बहुदा पहिला आलो होतो, पण आज जीवनाच्या परीक्षेत मात्र माझ गणित कुठे तरी चुकतंय की काय?

मला वाटत हा घोळ सगळा त्या साबणाचा आहे. तू जो पर्यंत आम्हाला लहान मुलांच्या साबणाने आंघोळ घालायचीस तो पर्यंत सगळंच कस व्यवस्थित होत. पण या मोठ्यांच्या साबणाने चेहऱ्यावरचा आनंदच जणू धुवून टाकलाय. उद्या मी लहान मुलांच्या साबणानेच आंघोळ करणार आहे.

काही कर, पण या वर काही तरी मार्ग दाखव. कारण रोहनला मला आपल्या 'मोठ्यांसारख मोठ' नाही होऊ द्यायचंय. त्याला की नाही आपण 'छोट्यांसारख मोठ' बनवु. आणि हो तू देखील लहान मुलांच्या साबणानेच आंघोळ कर काही दिवस.

तुझा लाडका,
संदेश

ता.क.: अग लहान पण त्या रजत मधील कार्लेकाकू त्यांच्या मुलीला इतक्या जोरात हाक मारायच्या नाही का. त्या वेळी कुठे ठाऊक होत, पण आता मला ही त्यांचीच सवय लागलीय बहुदा. आल न लक्षात? अग अस काय करतेस, संगीता नाही का त्यांच्या मुलीच नाव.

वाढदिवस...

2013-04-20T20:34:00.003+01:00

बालपणीचा काळ सुखाचा. त्यात तसा प्रत्येक दिवस (परीक्षेचा सोडला) तर आनंदाचाच. पण वाढदिवस मात्र विशेष लक्षात राहण्यासारखा. आवडीचे खाद्यपदार्थ, नवे कपडे, नवीन खेळणी/भेटवस्तू आणि उनाडक्या करण्यासाठी दिलेली मोकळीक आठवली, की आजही चेहऱ्यावर स्मितहास्य उमलत.

जसा जसा मोठा झालो तसा मित्रांसोबत संध्याकाळी धमाल करायचो. छान कपडे घालयचे आणि ठरलेल्या रेस्टॉरंट मध्ये जावून आवडते जेवण जेवायचे, हे अगदी ठरलेलं. कालांतराने सगळ्या मित्रांपासून दूर कामासाठी जावे लागले. मग लग्न, संसार, मुलबाळांची जबाबदारी यात वर्ष कशी पुस्तकाची पाने उलगडावी अशी पटकन सरली. आता मात्र वाढदिवस वाढत्या वयाची जाणीव करून देतोय. कितीही पैसा ओतला, तरी पहिल्यासारखी मजा मात्र हरवली आहे.
या वर्षी वाढदिवस अगदी साधेपणाने साजरा करायचे ठरवले. मी जन्मलो आणि या जगात मनुष्यरूपात आलो त्याबद्दल मी देवाचा/प्रकृतीचा आभारी आहे. पण सगळेच ते आभार मानण्यासाठी जगू शकतात? नाही. आफ्रिकेतील विविध देशात आजही परिस्थिती अशी आहे की, बाळ जन्माला आणि जगल तरी ते पुढली १-२ वर्ष जगेल याची शाश्वती नाही. ठरवलं होत की मोठा माणूस झालो की समाजासाठी काही तरी करेन. पण मोठा होई पर्यंत तरी वाट का बघायची. आज माझी परिस्थिती अवघड आहे, पण तरी त्यातूनही काही पैसे मदत म्हणून नक्कीच देवू शकतो. कालच savethechildren आणि unicef या दोन संस्थाना माझ्या परीने मी मदत केली. जो पर्यंत स्वत: काही करू शकत नाही, तो वर चांगल काम करणाऱ्यांना मी किमान पैशांच्या रुपाने मदत नक्कीच करू शकतो की. या पेक्षा अजून चांगला तो वाढदिवस मी काय साजरा करणार होतो?

मी शोधतो आहे एक असा ...

2013-03-14T21:30:00.003+00:00

दुपारचं रणरणत उन आणि धुराळा उडवणारी बस हे आता इतक अंगवळणी पडलंय की त्या शिवाय चैनचं पडत नाही म्हणा की. आजही बस आली तशी गण्याने हातात दोन चार दगड उचलले आणि बसच्या खिडक्यांवर दिले भिरकावून. त्यातला एक खिडकीतल्या बाप्याच्या डोक्यात बसता बसता वाचला. आणि त्याने आई बहिणीची आठवण करून देणारी दिलेली शिवी, गण्याला पेटवून गेली. काय वेडा वगैरे आहे की काय हा रस्त्यावरचा, असा विचार करत बस मधले प्रवासी झोपी गेले. गण्याचं हे अस वागण मला अपरिचित नाही.

गण्या आईच्या पोटातून हातात दगड घेऊन आला न्हवता. त्याच्या हातात दगड देणारे कोणी निराळेच होते. खूप खूप वर्षांपूर्वी तालुक्याच्या बाजाराला गावातून एखाद दोन वरच्या आळीतल्या बैलगाड्या जायच्या. त्यातली काही पोर जाम टारगट होती. मी आणि गण्या खेळत असताना आम्हांला हिणवून चिडवून जायची. आम्ही त्यांना भीक नाही घालत म्हणून त्यांचा टारगटपणा जास्तच वाढला. आम्हाला कधी दगड मार तर कधी घालून पाडून बोल अस नेहमीच चालायचं. कधी लागलं की आम्ही पण एखाद दोन दगड भिरकवायचो. जातीच्या आधारावरील ह्या आळीने बऱ्याच भांडणांना जन्म दिला. गावागावात वैरी निर्माण झाले. पुढे बैलगाडीची जागा एसटी बसने घेतली. त्यातली काही माणस होती, पण बरीचशी मात्र माणूस म्हणण्याच्या देखील लायकीची न्हवती. आम्हाला सतत डिवचण्यात त्यांना जणू मजा येत असावी. पुढे हे चक्र असचं चालू राहील. प्रश्न फक्त बसच्या प्रवासापुरता मर्यादित न्हवता. दैनंदिन जीवनातही उच्चभ्रूंनी आमची अडवणूक केली. नात मुळातच न्हवत, पण समाजातील दुरावा मात्र काळापरी वाढतचं गेला.

पुढे मी गाव सोडून पोट पाण्यासाठी शहराची अन पर्यायाने परदेशाची वाट धरली. खूपं वर्षांनी गावात आलो. इतका काळ लोटला, तरी गाव काही बदलल्याच जाणवलं नाही. गण्या भेटला आणि प्रेमाने त्याने मिठी मारली. मला एकट्याला टाकून गेलास न, अशी त्याची प्रश्नार्थक नजर चुकवत आम्ही नेहमीच्या जागेवर गेलो. आणि पुन्हा बस धुराळा उडवत गेली. बस मधून कोणी काही चिडवल नाही, तरी गण्याने मात्र नेहमीप्रमाणे १ - २ दगड भिरकावलेच बस वर. गाण्याचा मी हात धरला. विचारलं, "काय करतोयस तू हे?" गण्या म्हटला, "अरे नाही सहन होत रे आता. खूप खूप सोसलं. विनाकारण नेहमी झुकावच लागलं. तू गेलास इथून सुटून. पण मी अडकलोच ना यांच्या तावडीत. माझा काय दोष होता? फक्त या आळीत जन्माला आलो इतकाच." गण्याला दोन्ही खांद्यावर थोपटत "शांत हो", म्हणून झाडाखाली बसवल. म्हटलं, "गण्या यार दुर्लक्ष कर रे तू. जावून देत या मूर्खांना. माफ कर मोठ्या मनाने." गण्या गप्प होता.

दुसऱ्या दिवशी मी स्वत: वरच्या आळीतल्या लोकांना भेटायला गेलो. त्यात सगळेच वाईट होते अस ही नाही. पण एक नासका आंबा संपूर्ण पेटी नासवायला पुरेसा असतो. त्यांना हात जोडून मी विनवणी करत म्हटलं, "आता हे पुरे झाले. उच्च नीचतेची ही संकल्पना सोडून एक व्हा. अजून ही वेळ गेलेली नाही. गण्या तुम्हाला वेडा वाटतो. पण त्याला वेडा बनवलं कोणी? तुमच्या मधीलच काही खोडकर लोकांनी ना. अस आपण कधी पर्यंत चालू द्यायचं? आज तुम्ही जाती वरून भांडताय. उद्या कोणी इतर धर्माचा वा देशाचा दिसला, तर त्याच्याशी देखील तुम्ही भांडाल. माणसाला माणसापासून तोडू नका. आधीच खूप नुकसान झालंय. अजून आपल्याला नाही परवडणार हे.

अरे ही दुनिया ही एक रंगभूमी आहे. आपण जन्म घेतो त्या वेळी विंगेतून आत यायच्या आधी आपल्या हातात कोणी तरी आपली स्क्रिप्ट टेकवत. आणि आपण या आयुष्यारुपी नाटकात फक्त त्या स्क्रिप्टला खर मानूनचं जगतो. काही फाजील माणसं आपला स्वार्थ साधायला तुमच्या स्क्रिप्ट मध्ये फेरफार करतात. एखाद्याला ब्राम्हण तर एखाद्यासं क्षुद्र बनवतात. कधी कोणास हिंदू तर कोणास मुसलमान वा ख्रिश्चन बनवतात. इतकं पुरे नाही म्हणून की काय तर एखाद्याला भारतीय, दुसऱ्याला पाकिस्तानी आणि तिसऱ्याला अमेरिकी बनवतात. मुळात नाटक असत वेगळ, पण कसंचं काय होत. अरे कधी तरी डोळे उघडा आणि पहा त्या विंगेतल्या विकृत लोकांना. किती वर्ष अस हे आपण चालुन द्यायचं? अरे बुद्ध बौद्ध न्हवता, न महावीर जैन होता अन ना येशू ख्रिश्चन होता. हा घोळ सगळ्या अनुयायांनी घातलेला आहे. तुमच्या स्क्रिप्ट कडे पुन्हा एकदा नजर टाका आणि त्यात केलेल्या खाडाखोडा कोणी कशासाठी केल्या हे विचारात घ्या.

या पुढे कधी कोणी तुमच्या बसवर उगीच दगड मारलाच तर त्याला वेडा ठरवू नका. त्याला प्रेमाची गरज नितांत आहे हे लक्षात घ्या. शरीरावरील घाव भरतात, पण मनातल्या व्रणांचे काय? त्याच्या वर उपाय नको का, आपण करायला. तुम्ही नसाल नासके, पण तुमच्यापैकी कोणीतरी नासका असल्या शिवाय हा समोरचा दगड हातात घेईलच कशाला ना? जरा पुढाकार घ्या समजूतदारपणे आणि ह्या माणसा माणसातील भिंती तोडून टाका.

मी लहानाचा मोठा होईपर्यंत माझ्या स्क्रिप्ट मध्ये कोणी मी 'ब्राम्हणेतर' आहे, तर कोणी मी 'मराठी' आहे अस लिहील. किती तरी लोकांनी मी 'हिंदू', 'भारतीय' आहे अस लिहील. आणि आज तर चक्क कोणी तरी मी 'ब्रिटीश' आहे अस लिहीले. आणि या सगळ्या लेबलना मी रामराम ठोकण्याचा प्रयत्न करतोय. कधी कधी मी फसतो आणि मी स्क्रिप्ट प्रमाणे वागू लागतो. पण पुन्हा जाग आली की स्क्रिप्ट मधल्या खाडाखोडी दुरुस्त करतो. मला जगायचंय एक साध माणूस म्हणून. आणि गेले कित्येक वर्ष मी शोधतो आहे एक असा खोडरबर जो जात, रंग, धर्म, भाषा, देश या सगळ्यांच्या रेषा खोडून, माणसाला माणसाशी जोडू शकेल."

विशेष विनंती: तुम्हाला तो खोड रबर मिळाला तर मला नक्की कळवा. कारण आजूबाजूला इतकी लबाड माणस आहेत की ते माझ लक्ष नसल की पुन्हा पुन्हा माझ्या स्क्रिप्ट मध्ये खाडाखोड करतात.

अजब दुनिया ...

2013-02-19T17:15:00.005+00:00

आज जरा ट्रेन मध्ये गर्दी कमीच वाटते. कदाचित लोक सुट्टी घेऊन गावाला गेली असतील, असं मी स्वतःशी बोलत होतो आणि इतक्यात ट्रेन बोगद्यात शिरली. काही कळायच्या आतच ट्रेनमधले दिवे मंद होत पूर्णतः विझले. काळ्याकुट्ट अंधारात काही म्हणजे काहीच दिसत न्हवत.

उजवीकडील फटीतून प्रकाशाची छोटीशी झलक दिसत होती. मी उठलो आणि ज्या छोट्याश्या दरवाजातून प्रकाशाची किरण येत होती, तो मी उघडलो. अन बघतो तर काय, डोळे दिपून जावे असे नयनरम्य दृष्य मला दिसले. रंगांची अशी उधळण मी रंगपंचमीच्या दिवशीही कधी पहिली न्हवती. जिथवर नजर जात होती तिथवर फक्त रंगच रंग दिसत होते. मी थोडासा पुढे डोकावलो. तर "अरे वा वा वा! अलभ्य लाभ... अलभ्य लाभ! सुस्वागतम! आमच्या रंगांच्या दुनियेत आपल मी मनापासून स्वागत करतो", अस म्हणत माझा आवडता जांभळा रंग, प्रसन्न चित्ताने माझ्या सामोरी आला. जांभळा रंग माझा इतका आवडता आहे की काय सांगु. त्याची नुसती झलक जरी कुठे मला दिसली, की मी लागलीच ती वस्तू खरेदी करतो. आणि आज तर चक्क जांभळा रंग स्वत: माझ्या समोर उभा म्हटल्यावर मी जाम खुश झालो.

मी: "तुमची स्वत:ची एक वेगळी दुनिया असेल, असं वाटल न्हवत मला."

जांभळा: "अहो, साहजिकच आहे. प्रत्येकाला आपले तेवढेचं विश्व असे वाटत असते. पण खर तर आपल्या आजू बाजूला असलेल्या प्रत्येक गोष्टींचे, स्वत:चे अस एक विश्व असते. आपल्याला ती दिसत नाही इतकच. जसा तुमचा परमेश्वर तुम्हाला दिसत नाही, पण तुमची श्रद्धा ही असतेच की नाही."

मी: "बरोबर आहे. पण काय हो हा समोर नक्की काय प्रकार चालू आहे? काही विशेष?"

जांभळा: "कुठे ... अच्छा तिथे समोर ते ... ते म्हणताय हो तुम्ही. अहो तो लग्न समारंभ चालू आहे."

मी (स्वगत): "आयला! रंगांची देखील लग्न? कमाल आहे नाही. चला बघुया तरी गंमत."

जांभळा: "अहो त्यात इतकं आश्चर्य वाटायचे कारण नाही. तुमच्यात होतात की नाही लग्न. थोड्याप्रमाणात तसं म्हणायला हरकत नाही."

मी: "चला बघुया तरी कोण नवरा मुलगा आणि नवरी मुलगी आहे ते."

जांभळा: "अहो, लाल आणि पिवळा यांच्यातील सोयरीक आहे बर."

उतावीळपणे मी: "पण त्या मांडवावर एकच खुर्ची कशी हो? त्या दोघांना बसायला २ खुर्च्या तरी नकोत का?"

जांभळा: "इथेच तर खरी गंमत आहे. तुमच्यात लग्नात २ जीव एकत्र येतात. सुख दुखात साथ न सोडण्याच्या आणाभाका खातात आणि लग्नाच्या दुसऱ्या तिसऱ्या वाढदिवसापर्यंत आपापल्या मार्गाने वेगळी व्हायला मोकळे. कधी मुलाचा नाही तर कधी मुलीचा अहंकार भारी होतो. आणि त्याचा भार पेलता पेलता, शेवटी संसाराचा गाडी कधी रस्त्यावरून बाजूला येते हे त्यांच्या ध्यानात देखील येत नाही. प्रत्येक जण आपली स्वतःची ओळख टिकवण्यात आणि वाढवण्यात मशगुल असतो. पण ज्या साथीदारासोबत सप्तपदी चालले असतात त्याच्या/तिच्या सोबत खरेपणाने त्यांना एकरूपही होता येत नाही."

मी (स्वगत): "जांभळे रावांनी सॉलिड शाल जोडीतला मारला बर..."

जांभळा: " रंगांच्या विश्वात दोन रंग एकमेकांवर इतका जीव लावतात ... इतका जीव लावतात की काही विचारू नका. दोन रंग आपल्या स्वत:ला विसरून इतकं प्रेम करतात, की त्यात त्यांची स्वत:ची ओळखही ते हरवून बसतात. मग त्यात आपली जन्मापासूनची रंग रुपी ओळख देखील मिटवायला देखील ते मागे पुढे होत नाहीत. इतके ... इतके एकरूप होतात म्हणून सांगु की दुसर असं कोणी उरतंच नाही. मग कशाला आणि कोणाला हवी आहे दुसरी खुर्ची? हा आपल्यातला अन हा परजातीतला असली विचारसरणी नाही बर आमच्याकडे. कोब्राची मुलगी कोब्रा कडे आणि मराठाची पोर मराठ्याच्याच घरात गेली पाहिजे असले विचार नाही आम्हा रंगात. आणि हो एक राहिलंच ... लग्नाचा सोहळा वगैरे आमच्या विश्वात नसतोच खर तर. दोन जीव एकमेकांवर भाळले, अन प्रेमात पडले की लग्न झालंचं, अस समजा. लग्नाचा गाजावाजा हा समाजाला डंका पिटून करायचाच, असा काही नियम नाही इथे. चालता चालता तुम्हाला इथे गल्ली गल्लीत लग्न होतायत अस दिसेल, त्यात नवल नाही काही. तुम्ही माझ्या कडे कधी नीट निरखून पाहिलंय का? आल का काही लक्षात?"

मी: "नाही बुवा. काय म्हणायचंय काय तुम्हाला?"

जांभळा: "अहो लाल आणि निळा यांच्या प्रेमाची निशाणी म्हणजेच मी, जांभळा! इतकं कसं तुमच्या लक्षात आलं नाही?"

ओशाळून मी: "सॉरी हं... माझ्या ध्यानातचं आली नाही ही गोष्ट."

थोडसं पुढे गेल्यावर ...

मी: "मग तुमच्या कडे सरकार कोणाचे आहे? इकडे पण घराणेशाही आहेच का?"

मिश्कील हसत जांभळा: "कसं आहे न. जसा आपला चष्मा असतो तसचं आपल्याला जग दिसत. अगदी त्यातला प्रकार आहे तुमचा. तुम्ही रंगाच्या या विश्वाला परत परत तुमच्या मानवी विश्वाचीच मापदंड लावता आहात."

परत ओशाळून मी: "सॉरी हं... विसरलोच मी हा मुद्दा. बर मग तुमचा सगळा कारभार चालतो कसा?"

जांभळा: "चालायचंच... असो. तुमच्या एक गोष्ट लक्षात आलेली दिसत नाही. तुमच्या कडे लग्न झाले की एका नवीन 'कुटुंब' या गोंडस नावाच्या, संस्थेची सुरूवात होते. माणूस आणि बाई या दोहोंचा ९० टक्के वेळ आणि उर्जा हा त्या 'कुटुंबाच्या' साठी खर्च होतो. आणि मग उरलेला १० टक्के वेळ हा कधी असाच नाही तर शेकाडोतून एखाद्याचा समाजोपयोगी कार्यात खर्ची जातो."

मी: "अगदी बरोबर!"

जांभळा: "रंगांच्या बाबतीत मात्र असं होत नाही, कारण व्यक्तीला समाजापासून तोडणारी 'कुटुंब' ही व्यवस्थाच इथे अस्तिवात नाही. आमचा प्रत्येक रंग हा सतत सगळ्यांच्या भल्या साठी झटतो. त्याला स्वत:चं आयुष्य आहे, पण तितकाच तो इतरांच्या बद्दलही संवेदनशील असतो. त्या मुळे आमच्या कडे कोणाचही सरकार तर नाहीच पण साधा एक राजकीय पक्ष देखील नाही."

मी (स्वगत): "आपल्या कडे असं झाले तर किती बर होईल नाही."

जांभळा: "माफ करा हो. पण आपण तिकडे डावीकडे जास्त लक्ष देऊ नका."

मी: "कुठे तिकडे... म्हणजे त्या समोरच्या ओसाड वाटणाऱ्या घराकडे. कोण राहत हो तिथे? इतकी उन्ह डोक्यावर आली तरी इथली मंडळी अजून उठेलेली दिसत नाहीत. किती हा आळशीपणा?"

जांभळा: "माफ करा. पण ही सगळी तुमचीच कृपा आहे."

चमकून मी: "म्हणजे, याला आम्ही मानव जबाबदार?"

जांभळा: "होय. हा हिरव्यांचा वाडा. एके काळी काय वर्दळ असायची इकडे, काय सांगु. हिरवे कधी सुद्धा सकाळच्या प्रहरी घरी भेटायचे नाहीत. इतकी इतकी हिरवळ होती वसुंधरेवर की त्यांना बरेचदा डबल दुट्या कराव्या लागायच्या. पण मानवाची जात साली ... माफ करा हो. मी जरा ओघात वाहवत गेलो. मला तुम्हाला थेट दुखवायचे न्हवते."

मी: "नाही नाही... आलं ते ध्यानात माझ्या. बोला तुम्ही पुढे."

जांभळा: "अहो मानवाला काय दुर्बुद्धी झाली काय सांगु. ज्या झाडांनी मायेने सावली आणि फळ दिली, त्यांनाच मानवाने तोडायला सुरुवात केली. पैशाची चटक एकदा लागली, की मग त्या पुढे बाकी काहीच चालत नाही. पुढे पुढे मानवाने हिरवीगार जंगलच्या जंगल तोडायला सुरुवात केली. कधी पुढचा मागचा विचार नाही केला. कुठून आली ही झाडे, कशी येतील ही पुन्हा, याचा विचार करतोय कोण. दिसलं झाड तोडा आणि विका लाकडं. मग त्या वेळे पासून बिचारे हिरवे, एखाद्या कंपनीने ऐन जवानीतच जबरदस्तीने रिटायरमेंट घ्यायला भाग पाडल्यासारखे झालेत. खूप हिरमुसलेले असतात. कधी कोणी मुला/मुलीने आपल्या कोमल हाताने बीज लावले, की त्या वेळी मात्र जीव हातात घेऊन रोपट्याला हिरव्या रंगात रंगवायला धावतात. पण ते कधी तरीच."

शरमेने मान झुकेलेली अन मी शेवटच कधी एखाद रोप लावले होते, ते आठवत होतो.

मी: "अहो, उजवीकडे कोण राहत हो तिकडे. घरात कोणी नाही वाटते तिथेही."

जांभळा: "अहो तिकडे तपकिरी, राखाडी आणि काळे राहतात. त्यांची आजकाल जाम गट्टी जमलेली आहे. ते आत्ता भेटणार नाहीत. दुपारचे जाम ताणून देतात बिचारे."

मी:"म्हणजे, मला कळल नाही काही."

जांभळा: "वाईट वाटून घेऊ नका. पण अहो, तुम्हा मानवांचीच कृपा. अजून दुसरे काय. कोणी तक्रार करू नये म्हणून पहाटे पहाटे कारखान्यातून विषारी पाणी कोणतीही प्रक्रिया ना करता नाल्यात सोडून देतात, मग बिचारे अर्धवट झोपेतील तपकिरी, राखाडी आणि काळे धावतात लेंग्या मध्येच. मागे एकदा गडबडीत लुंगी सुटली होती काळ्यांची. काळ्यांची सुटल्यामुळे बर झालं, कोणाला काही दिसलंचं नाही पहाटेच्या अंधारात. त्या वेळी पासून आम्ही ठरवलं की या मानवांचा काही नेम नाही, कधीही बोलावतील. सो नो मोर लुंगी, झोपताना सगळेच लेंगा घालून झोपतात आता."

मी: "अहो, हे लाल बटन काय आहे बंर. दाबून बघू का?"

सहप्रवासी: "अहो थांबा... काय करताय काय तुम्ही? गेली दहा मिनिट त्या बिचाऱ्या बाईच्या अंगावरील रंगबिरंगी कपड्याकडे इतकं जवळ जावून काय बरळत होतात हो एकटेच?"

खडबडून जागा झालेला, मी (स्वगत): "आयला. आज जर ते लाल बटन दाबल असत मी तर जेलची हवा नक्कीच होती. पण तरी हे रंग मला जे सांगत होते, ते काही खोटे नाही माझ्या स्वप्नासारखे."

(तुम्हाला काय वाटत?)

अप्पा...

2013-02-16T06:30:00.004+00:00

रविवारी दुपारच्यालाच दारावर कोणी थाप मारली, म्हणत मी दरवाजा उघडला. अन बघितलं तर समोर अप्पा! म्हटलं, "अरे अप्पा आज अचानक दुपारीच कस काय. सगळ ठीक तर आहे ना?" "दाराबाहेरूनचं कटवणार की काय आज?" विचारत अप्पा घरात शिरला. "आपल्याच घरातून तुला कोण कटवणार?" म्हणत मी दार लावून त्याच्या बाजूला बसलो.

अप्पा आमच्या शेजारच्या आळीत राहायला. तसा वयाने तो माझ्या पेक्षा मोठाच, पण माझा अगदी जिगरी दोस्त. लहानपणी गल्ली क्रिकेटच्या सामन्यात अप्पाने मारलेल्या फटक्यांनी खिडक्यांच्या काचा फुटल्या की आम्ही सगळे धूम ठोकायचो. पण अप्पा एकटा ज्यांच्या घरची काच फुटली आहे, त्यांच्या घरी जावून नुसती माफी मागायचा नाही तर काचेचे तुकडे स्वत: हाताने वेचून साफ करायचा. डाव्या खिशातून टेप काढायचा अन कोणी काही बोलायच्या आधीच फुटलेल्या खिडकीची मापं घ्यायचा. संध्याकाळच्या आत खिडकी पहिल्यासारखी केली की मगच त्याला चैन पडायची. आपल्या मुळे दुसऱ्याला थोडा देखील त्रास होऊ दयायचा नाही, ही त्याच्या आई वडलांची शिकवण अप्पा कधीच विसरला नाही.

गणेश उत्सवातील कार्यक्रमात 'माझा आदर्श भारत' या निंबध स्पर्धेत मी लिहिलेल्या निंबधाला मला ज्या वेळी पहिले पारितोषिक मिळाले होते त्या वेळी मला डोक्यावर घेऊन अप्पा नाचला होता. प्रेमाने आणि कौतुकाने त्याने मला पार्कर कंपनीचे पेन भेट म्हणून दिले होते. आणि त्या वर 'यशस्वी भव!' असा संदेशच प्रिंट करून घेतला होता. ते पेन मी नेहमीच माझ्या खिशाला लावून मी मिरवत असतो. अस वाटत की जणू अप्पाची थाप माझ्या पाठीवर आहे.

सत्य आणि अहिंसेच्या ह्या खंद्या पुरस्कर्त्या बरोबर मी एकदा रेशनिंग ऑफिस मध्ये रेशन कार्डाच्या कामा साठी गेलो होतो. तिथल्या ऑफिसरने अप्पाकडे टेबलाखालून चहापाण्यासाठी पैसे मागितले. तर अप्पाने सर्वांसमोर त्याच्या मुस्काटात दोन लगावून दिल्या. तिथे नंतर इतका राडा झाला की अप्पाला शांत करण्यातचं दुसरा दिवस उजाडला. "भडवीचे सरकारी ऑफिस मध्ये बसला म्हणून आम्हाला काय लुटणार का?", अप्पा म्हणाला. समजावणीच्या सुरात त्याला मी म्हटलं, "अप्पा जान दे रे. हे सगळे साले शेण खाणारेच. पण देऊन टाकायचे होतेस ना ५० - १०० रुपये. आपल काय बिघडलं असत?" अप्पा जाम चिडला. अप्पा चिडल्याची खबर त्याचा लाल झालेला चेहरा आणि नाक यावरूनचं कोणालाही कळेल, अशी देवाने त्याची घडण केली होती. "प्रश्न फक्त पैशांचा नाही. तर तत्वांचा आहे.", अप्पा बोलला. आई वडलांनी दिलेल्या अनेक शिकवणीपैकी, तत्व आणि मुल्यांची सोबत कधीचं सोडू नकोस हे वाक्य माझ्या डोळ्यासमोर आले.

असा आमचा हा अप्पा गेले काही दिवस खचलायस मला जाणवायला लागल होत. त्याला कारणही तसचं होत. काही महिन्यांपूर्वीच अप्पाच्या आईला इस्पितळात दाखल कराव लागलं होते. हृद्य विकाराच्या तीव्र झटक्यानंतर डॉक्टरांनी आम्हाला त्याच्या आईला मुंबईतील मोठ्या इस्पितळात हलवायला सांगितलं होते. त्यावेळी धावपळ करून मी रुग्ण वाहिनी बोलावली होती. डोंबिवली ते मुंबई मधील अंतर म्हणजे कमीत कमी १.५ ते २ तास तरी पकडायचे. आणि त्यात ट्राफिक ज्याम असेल तर मग सगळ दैवावरचं आहे. कर्मवादी अप्पाला त्याच्या मनगटातील ताकदीवर आज वर इतका विश्वास होता, की त्याने कोणतीही कठीण परिस्थिती अगदी लीलया पार केली असती. पण दैवावर हवाला टाकून, आईचा जीव धोक्यात टाकायचं त्याला जड जात होत. मी म्हटलं की आपण लगेच निघू. रुग्ण वाहिनी मध्ये एक जुनियर डॉक्टर, अप्पा आणि मी त्याच्या आई सोबत होतो. रिकामी रस्त्यावर गाडी हाणत आम्ही मुंबईत पोहोचण्याचा प्रयत्न करतोय, तोच ट्राफिक लागले. बेशिस्त पणे गाडी चालवून रस्त्यावरील लेनची कोणीच फिकीर करत न्हवते. त्यातच धूर, हॉर्नचा कर्कश्श आवाज अप्पाच्या डोक्याचा भूगा करत होता. आपण पुढे कसे जावू या विवंचनेत असतानाच, २ बाईकस्वार मदतीला धावून आले. त्यानी आपली बाईक पुढे दामटवली आणि सिग्नलला जावून चक्क त्यांच्या गाड्या रस्त्यात आडव्या घालून आमच्या पुढील गाड्यांना सिग्नल तोडून पुढे जायला सांगितले. त्यांच्या मुळे आम्ही नाही नाही म्हटलं तरी २.५ तासात मुंबईत पोहोचलोच.

अप्पा अगदी धीराने वागत होता. त्याला मी इतक खंबीर बघितले होते की अप्पा मनातून कोसळेल अशी भीती मला बिलकुलच न्हवती. अतिदक्षता विभागात आम्ही अप्पाच्या आईला दाखल केल आणि डॉक्टरांची वाट बघत बाहेरच उभे होतो. लागलीच डॉक्टरांनी अप्पाला आणि मला आत बोलावलं. ते म्हटले की वाहिन्यांमध्ये इतकी मोठी ब्लॉक्स आहेत की बायपास शिवाय पर्याय नाही. हातावरच्या फोडाला जपतात त्या पेक्षाही मायेने वाढवलेल्या आईसाठी काहीही करायला अप्पा तयार होता. आम्ही बायपास साठी तयार आहोत, अस अप्पा म्हटला. डॉक्टर म्हटले की तुम्ही बायपास सर्जरीसाठी आगाऊ म्हणून २ लाख भरा आणि मला इस्पितळाच्या बिला व्यतिरिक्त ३ लाख द्या. अप्पा आणि माझ्या पायाखालची जमीनचं सरकली. मला मी पुन्हा रेशनिंग ऑफिस मध्ये आहे की काय असा भास होऊ लागला. कमी शिकलेलला तो रेशनिंग ऑफिसर आणि या उच्च शिक्षित हृद्य विशेषज्ञ या मध्ये काहीच फरक नाही का? रुग्णांची सेवा करायची सोडून, त्यांना जीवन मरणासाठी झगडताना त्यांच्या हृदयावर अदृश्य सुरी ठेऊन पैसा लुटणारा हा सुशिक्षित गुंडचं नाही का? अप्पा १० सेकंद शांतता होता. तो प्रत्येक क्षण महत्वाचा होता आणि मला ते सगळंच असह्य वाटू लागले होते. एका बाजूला तत्व तर दुसऱ्या बाजूला ती तत्व शिकवणारी माय, अशा बिकट कोंडीत परमेश्वराने आज अप्पाला पकडलं. सतत जिंकणारा अप्पा आज हरला. डोळ्यात आसवं आणत त्याने डॉक्टरांचे हात हाती घेतले आणि अप्पाने विनवणी केली, "डॉक्टर काही करा, पण माझ्या आईला वाचवा." त्या क्षणी माझ्या काळजाचा ठोका चुकला.

बायपास सर्जरी यशस्वी झाली आणि आप्पाची आई सुखरूप घरी परतली. परतला नाही तो आमचा अप्पा. शरीराने तो जरी परतला असला तरी मनाने मात्र तो साफ कोलमडला होता. अप्पा खरच हरवला होता. त्या घटनेनंतर अप्पा शांत शांत वाटू लागला होता. कधीच कोणाला जी माणसं त्रास देत नाहीत, त्यांची देव अशी का परीक्षा घेतो हे मला कळत नाही.

"बर आज काय मग अप्पा? विशेष काही काम वगैरे?" मी विचारलं.

"नाही तसं खास नाही पण एक अर्ज भरला होता महत्वाचा तो बरोबर आहे की नाही, याची खात्री करून घ्यायला म्हणून तुला दाखवायला आलोय.", अप्पा म्हटला.

"बर बघू कसला अर्ज आहे एवढा तो." म्हणत मी अप्पाच्या हातातून अर्ज घेतला. आणि एकदम चाट पडलो. आणि त्याला विचारल, "अरे हा तर तुझ्या लेकाचा परदेशी जाण्यासाठी विसाचा अर्ज आहे. भारत खूप प्रगती करेल आणि आपण जगावरही एके दिवशी राज्य करु अस तूच म्हटला होतास आणि आता तूच आता लेकाला परदेशी धाडतो आहेस?"

अप्पा म्हणाला, "आता मी थकलोय रे. मी खूप लढा दिला या लोकांशी, इथल्या व्यवस्थांशी. पण आज मी हरलो रे. मी पार एकटा पडलोय. आपल्या आजू बाजूला वाईट प्रवृत्ती इतक्या आहेत, की कोणाला त्याची काहीच पडलेली नाही. खर तर भ्रष्टाचार हा लोकांच्या नसा नसा मध्ये भिनला आहे. निती आणि मुल्य ही फक्त शाळेत आणि घरात शिकवण्यासाठीच आहेत अस समजून लोक त्यांचे आचरण करतचं नाहीत. आज पर्यंत मी ह्या सगळ्यांशी झगडा देत होतो, पण आता तर मी देखील त्यांच्यातलाच एक झालोय. इथे काही बदल होतील की हे ठावूक नाही, पण कमीत कमी माझ्या मुलांनी तरी परदेशी जावून या समस्यांपासून दूर जावे असं वाटलं तर त्यात मी चुकलो कुठे? म्हणा मला देखील पळपुटा."

मी निमुटपणे अर्ज न्याहाळत होतो, आणि दुरुस्तीसाठी म्हणून मी खिशातून पेन काढले ते बघताच, अप्पाने भरल्या डोळ्याने माझा हात धरला. काही क्षणांनंतर अप्पा सावरला. त्याने मी भरलेला अर्ज घेतला आणि मला अछा करून तो घरी परतला. मला काहीचं कळेना. थोड्या वेळाने माझ हाताकडे लक्ष गेल. पाहतो तर हातात तेच अप्पाने भेट म्हणून दिलेले पार्करचं पेन.

अप्पा गेल्या वर मला प्रश्न पडला की नक्की कोण हरलं? अप्पा, मी की हा संपूर्ण समाज? किती जणांची मुले अशी आपण परदेशी धाडू शकणार आहोत?

कोणाच्या तरी बलात्काराची सोय म्हणूनच मुलींना जन्माला घालायच का?

2012-12-29T00:15:00.002+00:00

भारतीय

2012-11-12T23:58:00.002+00:00

आज अचानक "भारतीय" हा मराठी चित्रपट बघण्याची संधी मिळाली. भारतातील मागासलेल्या खेड्यांचा ज्वलंत प्रश्न इतक्या प्रभावीपणे मराठी चित्रपटातून मांडला आहे की काय सांगू. "स्वदेश" या चित्रपटाची खूप आठवण आली. भारतात परतून समाजोपयोगी उपक्रम राबवण्याचा मानस खूप आधी पासूनचा आहे आणि तो कायम राहील.

भारतीय नागरिकांना 'दुहेरी नागरीकत्व' भारत सरकार देत नसल्याने, खूप देशप्रेमी भारतीय नागरीकत्व गमावत आहेत. त्यात थोडे का होईना भारताचे नुकसान होत आहेच. काय योगायोग आहे नाही, "उद्या मी स्वत: ब्रिटेनचे नागरीकत्व स्वीकारत आहे." भारतीय असल्याची माझी ओळख एका प्रमाण पत्राने संपते? मुळात कोणी निर्माण केली ही विविध देशांची अन त्यांच्या नागरीकत्वाची संकल्पना? २१ व्या शतकात आज देखील एक देश दुसऱ्या देशांबरोबर भांडतोच आहे. सैन्याच्या खर्चावर अमेरिका ७११ बिलियन डॉलर, चीन १४३ बिलियन डॉलर आणि भारत ४६ बिलियन डॉलर खर्च करत आहे. ही रक्कम खूप मोठी आहे, अस कोणालाच का वाटत नाही? भारतात शेतकरी आत्महत्या करतो आहे, चीन मधील एक सामान्य माणूस छातीच्या बरगड्यांची पैशा अभावी शस्त्रक्रिया करू शकत नसल्याने कागद लावून बरगड्या झाकतो आहे. अमेरिकेच्या प्रश्नांबद्दल काय काय लिहाव, हाच १ प्रश्न आहे.

शरीराने आपण वाढलो, पण मनाने अन बुद्धीने कधी तरी आपण मोठे होणार का? विमानातून उडताना पृथ्वीवर कुठेच रेषा दिसत नाहीत. मग माणसाने निर्माण केलेल्या नकाशावरील या रेषा कधी तरी आपण पुसू का?

शिक्षण क्षेत्र आणि आरक्षण ...

2012-04-21T23:12:00.000+01:00

शिक्षण क्षेत्र आणि आरक्षण

आरक्षण हा विषय थोडा नाजूक आहे. बऱ्याच जणांचा त्याला विरोध आहे आणि त्या बद्दल मी त्यांच्या मतांचा आदर करतो. जसं मला मत आहे, तसं ते इतरांना देखील आहेचं की. त्या मुळे सर्वांनी माझ्या म्हणण्यानुसार चं करायला हव, असा काही आग्रह नाही. पटल तर बघा, नाही तर सोडून द्या. पण वादावादीच्या फंदात पडू नका. कारण वेळ आधीच कमी आणि वादावादीतून काही साध्य होईल अस ही नाही. आधीच आपली कल्पना दिलेली बरी.
या आधीच मी आरक्षण हव हे मत मांडलेल असताना, त्यात काही खुलासा करावा अस वाटलं म्हणून हा खटाटोप. माझ्या मते काही विशेष क्षेत्रात आरक्षण हे नसाव. उदाहरणार्थ शिक्षण, आरोग्य, इत्यादी. गुणवत्तेच्या आधारेच अशा महत्वाच्या क्षेत्रात नोकरी द्यावी. अन्यथा आपण आपल्या आणि येणाऱ्या भावी पिढीच्या पायावर कुऱ्हाड मारल्या सारख होईल. ब्राम्हण आणि इतर पुढारलेल्या मंडळीनी मागासवर्गीयांना कमी नं लेखता, त्यांना मानाची वागणूक द्यावी अन त्यांना देखील प्रगती करता यावी यासाठी मदत करावी. आरक्षण हे कायम स्वरूपी नसून, ते एक कालमर्यादेसाठी असावे. अन्यथा ती एक गंभीर समस्या बनेल. गेल्या काही महिन्यात बरेच राज्यात जे बंद झाले ते बघून खूप चिंता वाटते. मागासवर्गीय म्हणून आपल्या जातीला मान्यता मिळावी या साठीचे हे बंद होते. अशी जर मानसिकता असेल तर खूप कठीण आहे. मला सगळेचं राजकीय पक्ष सारखे आहेत. पण जर स्वातंत्र मिळाल्याच्या ६४ वर्षानंतर देखील जर असे बंद होत असतील, तर भारतामध्ये नक्की विकास कोणाचा झाला हा प्रश्न आहे.

मराठी कविता - सावली माझी अचानक रुसली ...

2012-03-20T23:41:00.000+00:00

सावली माझी अचानक रुसली,
फद्कल मारून ट्रेन मधेच बसली.
म्हटलं इथे आपल भांङण नको,

लोकाना फुकटचा तमाशा नको.

म्हणते कशी, मला छानसा मोबाइल दे,

नोकिया नाही आय फ़ोनच दे.

दमदाटी करून विचारल तिला,

मोबाइलच तू ग अस काय करणार?

हळूच लाजत सावली म्हटली,

समोरच्या मंजूला SMS टाकणार.

खर्चाच गणित मांडून म्हटलं,

इतक्याशा पगारात कस ग परवडणार?

रंग एक सोडला तर ... रंग एक सोडला तर,

सावली पूर्ण माझ्यावर गेली.

बर्‍या बोलानं देतोस का,

म्हणुन चक्क धमकावुन गेली.

नाही देत जा, नाहीच दिला,

तर काय तू करशील.

अग सोडलं मी तुला,

तर तू कुठे उरशील?

गाडी ठाणे स्टेशनात शिरतचं होती,

अन सावलीने संधी नेमकी हेरली.

दारात तिने माझा अंगठाच ठेवला,

गर्दीतल्या प्रत्येकाने त्यावर चप्पल ठेवली.

दुखण्याने मी आर्त किंकाळी फोडली,

अन बाजूची पोर घाबरून रडायला लागली.

शेजारची बाई पार धांदरून गेली,

अन दुधाची बाटली तिने माझ्या तोंडाला लावली.

सुजलेला अंगठा अन तोंडात बाटली... सुजलेला अंगठा अन तोंडात बाटली

माझा अवतार बघण्यासारखा होता.

पण मुलुंडला माझ काय होईल,

याचा विचार मला खरच करवत नव्हता.

अजून तमाशा नको म्हणून,

लगेच खिशातून मोबाईल काढला.

अन सावलीच्या हाती मोबाईल देऊन,

सुटकेचा मी सुस्कारा टाकला.

७.२७ ची ट्रेन मी कधीच सोडली,

ट्रेन आली की कससंच होत.

सगळ्या सावल्या माझ्याकडे बघतात,

अन कुजबुजत साऱ्या फिदीफिदी हसतात.

मंजू हल्ली फार दिसत नाही,

अन दिसली तरी हसत नाही.

कसं सांगू तिला ते SMS माझे नसतात,

अन ते तिच्यासाठीही नसतात... अन ते तिच्यासाठीही नसतात...

न केलेला गृहपाठ...

2012-03-18T00:47:00.002+00:00

टिळकनगर शाळेतील दहावीचा वर्ग. मी वर्गात साधारण मागून तिसऱ्या रांगेतील बाकावर चिमण शेजारी बसायचो. चिमण म्हणजे माझा खास दोस्त (अजय जोशी). खिडकी जवळील बाकांची रांग रिकामीच असायची. पुढे दीपक कोगजे अन मिलिंद बोराडे, तर उजवीकडे प्रगती मुळे आणि बहुदा विद्या कुलकर्णी (आता नीटस नाही आठवत) मागे नीरज परिहार. मुली शाळेतील हुशार अन आम्ही मध्यम सदरात मोडणारे विशेषत: अभ्यास बिलकुल नं करणारे म्हणून कुप्रसिध्द. शाळा व खासगी शिकवण्या या सगळ्याच ठिकाणी गृहपाठ न केल्याने होणाऱ्या शिक्षेचे विशेष अनुभवी बळी.

विषय इंग्रजीचा. नक्की आठवत नाही. पण वाटत की अत्रे बाई शिकवायला होत्या. चला काल शिकवलेल्या धड्याखालील प्रश्नांची उत्तर सांगा बर, असा बाईंचा आदेश आला. आता झाली का बोंब. क्रिकेट आणि इतर महत्वाच्या गोष्टीमध्ये हा गृहपाठ राहिलाच की. इंग्रजी हा आपला आवडता विषय. परत त्यात सगळ्यांच्या सारखा आपला देखील अभ्यासक्रम खाजगी शिकवणीत आधीचं झालेला. आपला नंबर आज न लागवा हीच चिंता. कोणी कोणी अभ्यास केलेला नाही? या वर एखाद दोन हात वर, आणि त्या नंतर त्यांनी खालेल्ला ओरडा किंवा मार. आज आपण सरळ गुन्हा कबुल करावा की गपचूप रहाव या विचारांचे मनात युद्ध सुरूच. प्रश्न हळूहळू दुसऱ्यांच्या खाती जात असल्याचा आनंद टिकतो न टिकतो, तोच पुढला प्रश्न ताठरे तू उत्तर दे असा अध्यादेश जारी झालेला.

मी उभा राहिलो तशी माझी कोरी वही मला वाकुल्या दाखवू लागली. उत्तर की आजही शिक्षाचं अशा सगळ्यांच्या प्रश्नार्थक नजरा माझ्याकडे रोखून पाहत होत्या. मी पान मागे चाळून प्रथम प्रश्न वाचला. परत पाने पुढे चाळून उत्तर कुठे लिहीले आहे त्याचा शोध घेण्याचा प्रयत्न करतो आहे अस दर्शवले. चिमण, प्रगती आणि इतर मुली माझ्या कोऱ्या वहीतील उत्तर शोधण्याच्या गुन्ह्याचे साक्षीदार की भागीदार याचा निर्णय ठरवण्यात गुंग. अन मी ठाम पणे उभा राहून न केलेल्या गृह्पाठातील उत्तर अगदी धडाधड कोऱ्या वहीत बघून बाईना सांगितले. बाईंच्या चेहऱ्यावर समाधान अन चिमण, प्रगती व इतरांच्या डोळ्यात आश्चर्य. आणि आपण काही केलेच नाही या थाटात स्वारी स्थानापन्न! काळ बदलला आहे, विषय बदलले आहेत. वही आजही कोरीच असते, पण गुन्ह्याचे साक्षीदार बदलेले आहेत.

Ji lo Dil khol ke...

सोबत...

माझी निवड...

क़ाश वो...

पीवत राम रस लगी खुमारी - कबीर

अन मग ...

प्रिय गच्चीस

राम राम...

खरी दौलत ﻿

शनिवार रविवार आणि ...

प्रिय परवाना (License)

I like red wine!

प्रिय मावशीस

प्रिय अलकास...

डोंबल...

प्रिय प्रेम...

प्रिय आईस

वाढदिवस...

मी शोधतो आहे एक असा ...

अजब दुनिया ...

अप्पा...

कोणाच्या तरी बलात्काराची सोय म्हणूनच मुलींना जन्माला घालायच का?

भारतीय

शिक्षण क्षेत्र आणि आरक्षण ...

मराठी कविता - सावली माझी अचानक रुसली ...

न केलेला गृहपाठ...

खरी दौलत