Jos van Helvoort : Jong van Hart

NVB09: don't blame the media

2009-11-15T18:30:00.004+01:00

Na het NVB congres van afgelopen donderdag heb ik het erg druk gehad met school en thuis zodat ik pas zondagavond toekom aan het overdenken van mijn aantekeningen.
Over de keynote van Bas Haring heb ik na mijn vorige post niet zo heel veel op te merken hoewel het wel aardig was dat ik samen met collega's Peter en Klaas Jan nog wel de gelegenheid had om hem vlak voor zijn vertrek 5 minuten te spreken. Wat opvalt is dat hij zich al bij voorbaat indekt door wel erg relativerend te doen over zijn persoonlijke overpeinzingen. Okee, we nemen die mee omdat hij natuurlijk ook een van de beroepsgroepen vertegenwoordigt waarvoor informatieprofessionals al dat werk doen. Klaas Jan vatte het discussiepunt overigens heel aardig samen met zijn opmerking dat het probleem van opbergen en terugvinden door Bas Haring wordt gereduceerd tot documenten die hij eerst zelf gelezen heeft.

De kers op de taart vond ik afgelopen donderdag overigens echt het 'toetje' in de vorm van een bijdrage over de zoekmachine Summon. Het betrof een in aller ijl toegevoegde lezing ter vervanging van Maarten van Veen die wegens ziekte verstek moest laten gaan. Summon indexeert de uitgaven van verschillende wetenschappelijke uitgevers zodat je op een 'google manier' kunt zoeken in wetenschappelijke content. Het verschil met Google Scholar lijkt me in ieder geval de ontdubbeling en het feit dat de index van Summon minder slordig is opgebouwd dan die van Google. Een toepassing van Summon vind je bijvoorbeeld bij de Library van de University of Liverpool.

En dan kom ik tenslotte bij de bijdrage waar ik in de titel van deze post naar verwijs, die van Andrew Keen. Dymphie heeft er live bloggend al verslag van gedaan. Keen wilde ons in ieder geval warm maken om zijn nieuwe boek te kopen. Social media (wikipedia, netwerksites) vormen in zijn ogen een bedreiging voor de sociaal-culturele verhoudingen. Gezag wordt ondermijnd en persoonlijke vrijheid komt in gevaar door een "Darwinian struggle for attention and reputation". Gelukkig geeft Keen ook wel aan dat je dat de internettechnologie zelf niet kunt verwijten. Sterker nog: in NRC van zaterdag 14 november staat een zeer lezenswaardig artikel van Frank Furedi waarin hij vanuit een heel andere invalshoek ook tot de conclusie komt dat het afwijzen van maatschappelijk gezag (hoe contradictioneel dat ook klinkt) de autonomie van het individu in gevaar brengt.

Technorati tag: NVB09

Hallo Haring!

2009-11-09T23:05:00.001+01:00

Bas Haring mag dan keynote spreker zijn op het NVB-congres van aanstaande donderdag, in de laatste IP slaat hij volgens mij toch heus de plank mis. Hij houdt een pleidooi voor het stapelen van informatie in plaats van ordenen. En de informatieberg die zo ontstaat gaat hij graag met een zoekfunctie te lijf. Ach, hij is zeker niet de eerste die meent dat we sinds de opkomst van zoekmachines alles best op één hoop kunnen gooien, maar zijn argumenten overtuigen mij niet erg.

Zo zegt hij over Google Scholar: "Dat is voor mij een grote berg ongestructureerde artikelen." Voor Haring misschien wel, voor mij niet. Heb jij nooit opgemerkt Bas dat je in Google Scholar, anders dan in gewone Google, wel degelijk kunt zoeken op auteursnaam, publicatiejaar of brontitel? En dat geweldige 'cited by', zou dat ook een structuur zijn die 'vanzelf' ontstaat? Nee natuurlijk, er is door informatieprofessionals lang geleden al goed nagedacht over deze manier om documenten aan elkaar te linken (ook een vorm van structureren) en Google maakt daar nu slim gebruik van.

Maar nog veel meer heb ik me gestoord aan de voorbeelden die hij geeft uit zijn eigen praktijk als wetenschapper en publicist: het opbergen van e mails in mapjes, het terugzoeken van een paar gedownloade PDF's. Dat is toch heus niet te vergelijken met het toegankelijk maken van informatie voor de zeer diverse groep klanten die door documentalisten, bibliothecarissen en document managers wordt bediend.

Hallo Haring, je schrijft in een blad voor informatieProfessionals.

Technorati tags: Information Structuring Infomation Specialists

Loowi bijeenkomst 6 november in Den Haag

2009-11-07T16:42:00.009+01:00

Gisteren heb ik op uitnodiging van Michel Wesseling van het International Institute of Social Studies voor het Landelijk Overleg Onderwijs Wetenschappelijke Informatie een workshop verzorgd over het gebruik van mijn scoringsrubriek voor informatievaardigheden. Bijzonder hartverwarmend was het om van diverse kanten (Saxion, Wageningen, HvA) te vernemen dat het scoringsschema goed wordt ontvangen door docenten die men ermee benadert. Een belangrijke kanttekening die ik menigmaal voorbij hoorde komen is dat docenten het echter vooral geschikt vinden om hun eigen onderwijs- en beoordelingspraktijk op het vlak van informatiegebruik aan te scherpen. De docenten gebruiken de scoringsrubriek met andere woorden niet zo snel als een echt beoordelinginstrument maar het is voor hen wel aanleiding om meer aandacht te besteden aan het gebruik van (wetenschappelijke) informatie door hun studenten. Dat is al een heel groot winstpunt denk ik en is overigens in lijn met andere onderzoeken naar het gebruik van scoringsrubrieken (zoals beschreven in Jonsson & Svingby 2007, The use of scoring rubrics).

Technorati tags: Information literacy Scoring rubrics Performance assessment.

Goed nieuws van Refworks

2009-10-01T21:46:00.006+02:00

Jan Companjen (directeur van De Haagse Hogeschoolbibliotheek) stuurt me het nieuws dat Refworks voortaan ook voor alumni gratis beschikbaar blijft. Dat is inderdaad een hele vooruitgang. Het account voor de online bibliografische managementtool Refworks is voor de meeste studenten immers een voorziening die wordt aangeboden door de universiteit of de hogeschool waar ze studeren, zodat zij (tot voor kort) na hun inschrijving aan het betreffende instituut niet langer de beschikking hadden over de gegevens die zij gedurende hun studie verzameld hadden. Een addertje onder het gras is natuurlijk wel dat ook de beschikbaarheid voor alumni alleen geldt zolang het opleidingsinstituut waar de student heeft gestudeerd haar institutionele contract met Refworks verlengt.

Natuurlijk is het altijd al zo geweest dat je de verzamelde gegevens ook kon exporteren naar een uitwisselingsformaat zodat je ze niet echt kwijt hoefde te raken maar dat gold dan weer niet voor de toegevoegde attachments. Daarom maak ik me als medewerker van een hogeschool inderdaad wel degelijk druk over mijn Refworks-verzameling want wat ik daar inmiddels allemaal online heb gezet wil ik wel graag beschikbaar houden; ook als Refworks onverhoopt het loodje zou leggen of als mijn werkgever zou besluiten om de stekker eruit te trekken.

Technorati tags: Online bibliographic tools Refworks

Sterk!

2009-09-25T23:54:00.004+02:00

"Ik heb wel eens een boek gekocht naar aanleiding van een artikel [krantenartikel / JvH] alleen om het erin te kunnen opbergen zodat ik zeker wist dat ik het [artikel] terug zou kunnen vinden wanneer ik het nodig had."

Jacques Bonnet (2009). Een boekenkast vol geesten (p. 114).

Technorati tag: Personal documentation

Scoringsrubriek voor informatievaardigheden (2)

2009-09-25T18:05:00.011+02:00

Tot mijn verrassing vond ik vanavond al de nieuwe InformatieProfessional op de deurmat met mijn artikel over Performance Assessment van informatievaardigheden met behulp van een scoringsrubriek. Ik ben er heel tevreden over en ben benieuwd naar reacties uit 'het veld', zowel dat van de informatieprofessionals als dat van de hbo-docenten. Een digitale versie van het artikel is nu ook al hier te lezen.

En nogmaals: de scoringsrubriek zelf is in word-formaat ook te downloaden op de HBO-kennisbank (zoek op Helvoort). Aanpassing naar eigen wensen is toegestaan (Creative Commons).

Technorati tags: Performance assessment Information literacy

Scoringsrubriek voor informatievaardigheden (1)

2009-09-13T00:00:00.005+02:00

Het afgelopen jaar heb ik me intensief bezig gehouden met de ontwikkeling van een scoringsrubriek voor informatievaardigheden. Een scoringsrubriek is te beschouwen als een checklist waarbij behalve beoordelingscriteria ook het gedrag van studenten op verschillende niveaus is geoperationaliseerd. De scoringsrubriek die ikzelf ontwikkeld heb is te gebruiken voor de beoordeling van het informatiegebruik door studenten in hun onderzoeksrapporten, verslagen, essays, presentaties etcetera.

In InformatieProfessional van oktober verschijnt een artikel waarin ik de achtergronden van de scoringsrubriek uitleg en kort inga op ervaringen die ermee zijn opgedaan bij Saxion en de Nederlandse Defensie Academie. De scoringsrubriek zelf is als Word-document nu echter al te downloaden bij de HBO Kennisbank (zoek op 'helvoort'). Hij wordt daar gepubliceerd onder een Creative Commons licentie (naamsvermelding, niet commercieel, gelijk delen) zodat docenten een eigen variant kunnen ontwikkelen als ze dat wensen.

Technorati tags: Performance assessment Information literacy

Alles gevonden... en toch geen ruis

2009-09-08T21:47:00.009+02:00

Dit studiejaar ben ik voor het eerst sinds twee jaren weer betrokken bij het onderwerp Document Management, wat minder sexy ook wel aangeduid als 'archivering'. Wat mij al enige tijd intrigeert is dat binnen het vakgebied DM het klassieke verhaal over de verhouding tussen Recall en Precision van een retrievalsysteem niet op lijkt te gaan.
In het kader van document management zijn gebruikers van het retrievalsysteem immers vaak op zoek naar een dossier waarvan ze weten dat het bestaat en ze willen alleen dat éne dossier terugvinden (100% precisie). Ze willen met andere woorden niet gehinderd worden door allerlei zoekresultaten die iets te maken lijken te hebben met het dossier maar die op de keper beschouwd gaan over een heel andere 'zaak'. Tegelijkertijd verwachten ze wel dat het dossier ook 'compleet' is (100% recall). Je schiet er immers weinig mee op als je je in het kader van bewijsvoering baseert op een half verhaal.

Ik herinner me dat Eric Sieverts nog niet zo heel lang geleden een column in IP of op de website van IP heeft geplaatst waarin hij aandacht besteedde aan dit intrigerende verschijnsel bij zoekvragen naar items waarvan het bestaan bekend is en waarbij de axioma's van de syntactische retrievalsystemen niet op lijken te gaan. Ik kan dat verhaal echter niet terugvinden. Als iemand het zich wel herinnert, of Eric zelf: graag!

technorati tags: Recall&Precision

Over het zoeken van een bril

2009-08-30T21:37:00.006+02:00

Het zal menige echte brildrager (en daarmee doel ik dus niet op die zeurende vijftigers die zich beklagen over min één of min anderhalf) bekend voorkomen: hoe kom je tot de keuze van een nieuw montuur op het moment dat je tot de conclusie bent gekomen dat het bestaande hulpmiddel ter compensatie van je visuele tekortkoming echt niet meer voldoet?

Van oudsher word je bij de brillenwinkel geholpen met een soort van scheerspiegel die de klant in de gelegenheid stelt een inspectie te doen van zijn of haar nieuwe voorkomen. Lastig is echter dat het dan om een momentimpressie gaat en dat de kans groot is dat je een paar uur later over je keuze gaat twijfelen. Vergelijking van het aanbod bij verschillende opticiens is al helemaal moeilijk.

Bij Specsavers helpen ze je tegenwoordig ook via het internet door een online tool waarmee je allerlei monturen virtueel op je neus kunt uitproberen (foto). Leuk bedacht maar ik vraag me af of die animaties of avatars wel echt de werkelijkheid benaderen. De beste methode is volgens mij heel simpel: vraag je partner of de opticien om een foto te maken van jou met de uitgekozen brillen op je neus en vergelijk ze thuis nog eens rustig op je computerscherm.

Technorati tag: Choose glasses

Papieren of digitale bieb

2009-06-28T18:17:00.010+02:00

Arjen Fortuin ergert zich in NRC Handelsblad (26 juni) blijkbaar aan het dequisitiebeleid zoals dat door de mediatheek van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden wordt gevoerd. Hij doet dat naar aanleiding van de foto's die Coen Peppelenbos op zijn weblog publiceerde. Grappige naam trouwens in dit verband van deze docent aan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden ('mijn lief, mijn lief, o waar gebleven').

Het is de aloude discussie tussen de liefhebbers van het 'oude boek' en zij die geloven in digitale substituten. Die discussie wordt trouwens niet helemaal eerlijk gevoerd want het is onduidelijk of de boeken worden vervangen en of het überhaupt om de laatste exemplaren gaat. Ter geruststelling van Fortuin en Peppelenbos: heel veel is ook nog te vinden op DBNL.

Wat ik me wel afvraag: zou Fortuin zich ook zo druk maken als de bibliotheek haar licenties opzegt voor bijvoorbeeld "Applied measurement in education" of de "European journal of education"?

Technorati tag: digital libraries

Integriteit

2009-06-02T23:07:00.001+02:00

Het laatste nummer van InformatieProfessional staat in het kader van "Integriteit". Ook natuurlijk omdat de IP-lezing van 11 juni aan dat thema is gewijd. Jammer dat ik verstek moet laten gaan!
Maar wat verstaan we echter onder "integriteit" in het kader van informatievoorziening? Betrouwbaarheid van de informatie hoort er in ieder geval bij, maar hoe wordt die betrouwbaarheid zelf dan tot stand gebracht? Als ik er met mijn studenten over spreek dan zijn we het erover eens dat de gegevens correct moeten zijn (niet gemanipuleerd) maar dat ook de autoriteit van de afzender of samensteller een rol speelt. Volgens Wikipedia gaat het in het kader van informatiebeveiliging óók om volledigheid en tijdigheid maar dat lijkt meer betrekking te hebben op ict-systemen en digitale data dan op de informatie zelf. Hoe zit dat met informatie waar een boodschap in zit, informatie dus die echt wil communiceren?

Natuurlijk geldt ook daar dat volledigheid of compleetheid een rol speelt maar tegelijkertijdwordt ook een eigen visie op prijs gesteld. De afzender of auteur kan dus wel degelijk keuzes maken: zijn of haar eigen invalshoek, analyse en interpretatie kunnen juist het verschil maken met vergelijkbare informatie die op verschillende andere plekken ook te vinden is. Dat hoeft niet ten koste te gaan van de betrouwbaarheid of de integriteit van de boodschap. Het wordt echter anders als die eigen visie gepaard gaat met eenzijdigheid. In hetzelfde nummer van IP staat daar mijns inziens een niet zo fraai voorbeeld van. Hoewel het artikel van Tineke IJtsma veel wetenswaardigs bevat (zoals het inzicht dat informatie in veel organisaties een 'commodity' is geworden maar dat dat nog niet betekent dat er ook een groei van de vraag naar informatieprofessionals is te verwachten) vind ik dat ze zich toch wel op een heel beperkt aantal bronnen baseert. Kom op Tineke, de informatiewereld is groter dan de paar artikelen of onderzoeken die door collega's van je eigen organisatie zijn geproduceerd.

Technorati tag: Integrity of information

Een persoonlijk kennissysteem

2009-05-03T22:16:00.003+02:00

Information Literacy wordt door de meeste auteurs die erover publiceren opgevat als een samengesteld geheel van deelvaardigheden die van nut zijn bij het oplossen van een informatieprobleem. In het Nederlands spreken we dan ook wel over "Informatievaardigheden" (meervoud). Het is vooral Albert Boekhorst geweest die het gebruik van deze term in Nederland heeft bevorderd, onder andere door de titel van het leerboek voor studenten in het hoger onderwijs dat hij samen met Diane Koers en Inge Kwast publiceerde.

Er bestaat echter een alternatieve opvatting die inhoudt dat iemand informatievaardig wordt genoemd als hij/zij beschikt over een 'personal knowledge base' wat je in het Nederlands zou kunnen vertalen als een 'persoonlijk kennissysteem'. Goed beschouwd bedoelde Boekhorst dit ook: hij spreekt in zijn proefschrift namelijk ook wel over "informatievaardig zijn" (2000, p. 101) maar blijft verder meestal de term "informatievaardigheden" gebruiken wat minstens suggereert dat het vooral om vaardigheden bij een concrete taakuitvoering gaat.

Maar wat bedoelen we met een "persoonlijk kennissysteem"? Duidelijk is dat het een persoonsgebonden en dus subjectief karakter heeft. Het gaat bij kennis immers om informatie waar "betekenis" aan is toegekend. Een meer concrete invulling kan ik echter ook bij Christine Bruce niet vinden. Maar onderwijskundige modellen brengen me wel wat verder. Zo wijzen Van Merriënboer en anderen erop dat "ondersteunende informatie" tijdens de uitvoering van specifieke beroepstaken onder andere leidt tot de constructie van "mentale modellen" en "cognitieve strategieën" die behoren bij een bepaald vakgebied. En Pintrich (2002) beschrijft de metacognitieve kennis waarover lifelong learners zouden moeten beschikken. Al met al denk ik dat een "personal knowledge base" eruit ziet zoals in bijgevoegd plaatje.

Referenties:
- Bruce, C. (1997). Seven faces of information literacy in higher education. Geraadpleegd op 20-1-2009 op http://sky.scitech.qut.edu.au/~bruce/inflit/faces/faces1.php
- Merriënboer, J. v., Clark, R. & Croock, M. d. (2002). Blueprints for complex learning: the 4C/ID-model. Educational Technology Research and Development, 50 (2), 39-61
- Pintrich, P. (2002). The role of metacognitive knowledge in learning, teaching, and assessing. Theory into Practice, 40 (4), 219-225.

Technorati tags: Information literacy

Refworks revisited

2009-03-27T23:54:00.004+01:00

Ik zie in mijn archief dat het iets meer dan een jaar geleden is dat ik hier blogde over mijn eerste ervaringen met Refworks. Anders dan ik toen verwachtte ben ik toch wel een "steady user" geworden. Zo erg zelfs dat ik eigenlijk geen dag zonder kan. Inmiddels ben ik record nummer 500 voorbij en, behalve voor een paar sites die ik echt dagelijks gebruik zoals Refworks zelf, hebben de items uit Refworks zelfs mijn bookmarks vervangen. Wie wil weten wat ik professioneel zoal lees: hier is de link naar mijn bestand onder Refshare. Niet schrikken hoor, er zit wel heel erg veel onderwijs in.

Technorati tag: Refworks

Peilen via Twitter

2009-03-07T22:07:00.004+01:00

Er is deze dagen nogal wat te doen over Twitter. De berichtgeving over de vliegtuigramp met de Boeing van Turkish Airlines vorige week woensdag deed veel mensen zich afvragen of al die Twitteraars niet beter hun handen uit de mouwen hadden kunnen steken om daadwerkelijk hulp te bieden.
Kattebelletje schreef in het laatste nummer van IP over de rol die Twitter kan vervullen in de informatiedienstverlening en er zijn inderdaad nogal wat bibliobloggers die juist via Twitter hun netwerk onderhouden.

Maar ook op een passieve manier (door alleen maar te 'volgen') kan Twitter een heel handig hulpmiddel zijn. Zo kun je via #idmdh09 goed zien wat mensen gisteren van onze Haagse alumniconferentie vonden. Als je het coördineert kun je het dus ook als een echt survey-instrument inzetten.

Technorati tags: twitter survey

4 modussen van zoeken

2009-02-22T23:00:00.010+01:00

Informatieprofessionals maken onderscheid tussen verschillende typen zoekvragen. Een bekend onderscheid is dat tussen open en gesloten zoekvragen. Wowter maakt onderscheid tussen zoekvragen met voorkennis en meer exploratieve zoekvragen.

Op mijn zwerftochten over het web kwam ik vanmiddag echter een heel andere indeling tegen die ook een aardig perspectief biedt. Ik doel daarbij op het onderscheid dat Marcia Bates maakt tussen 4 modussen van "information seeking", verdeeld over 2 verschillende dimensies.

Aan de ene kant onderscheidt ze meer actieve manieren van informatie zoeken, doelgericht (via zoekmachines of databases) en minder doelgericht door te surfen of te browsen. Deze twee vormen zijn vooral geschikt voor het oplossen van concrete informatieproblemen en hebben betrekking op een actuele informatiebehoefte.

Aan de andere kant staan de meer passieve manieren van informatiezoeken. Je bent dan minder gericht op het oplossen van een specifiek probleem maar wel alert om informatie op te pikken die je in de toekomst van pas kan komen. De doelgerichte vorm daarvan ("monitoring") kennen we nu vooral als het volgen van nieuws en ontwikkelingen met behulp van attenderingssystemen (e-mail, rss). De minder doelgerichte vorm doet vooral een beroep op de strategische vaardigheid om de bruikbaarheid te herkennen van iets wat min of meer toevallig op je weg komt.

Bij beide vormen van "passive information seeking" speelt een rol dat je als informatiegebruiker alert bent op het vastleggen en verzamelen van mogelijk interessante informatiebronnen. Bijvoorbeeld door er over te schrijven op je weblog ;).

Technorati tag: Information literacy

De IP'er en zijn / haar opleiding

2009-02-01T15:02:00.003+01:00

In het vakblad InformatieProfessional (IP) van februari geeft Josje Calff het startsein voor een discussie over het beroep IP'er en de opleidingen voor die beroepsgroep. Als docent bij de Haagse opleiding IDM kan ik het natuurlijk niet nalaten me daarin te mengen.
Het blad IP heeft voor haar stuk vijf pagina's ingeruimd. Josje Calff stelt daarin relevante vragen aan de orde. Maar of die ook leiden tot de discussie die zij zegt te willen aanzwengelen, is zelf ook nog maar een vraag. Daarvoor bevat haar bijdrage volgens mij te veel losse eindjes. Zo concludeert ze aan het einde van haar stuk dat "bibliotheken er goed aan doen vooral te zoeken naar personen met de juiste competenties" waarbij ze openlaat welke competenties dat dan zoal zouden moeten zijn.

Als er één kwestie is die die zij aan de orde stelt en die wel uitnodigt voor gedachtenwisseling, dan is het wellicht haar pleidooi voor geschikte opleidingen (en dan bij voorkeur op graduate oftewel master-niveau) voor de grote groep zij-instromers. Terecht merkt Josje op dat veel informatieprofessionals van nu min of meer toevallig in het bibliotheek- of informatievak zijn terechtgekomen. Het zou echter ook wel eens kunnen zijn dat juist dat verschijnsel heeft bijgedragen aan het weinig "sexy imago" van onze beroepsgroep. Om het even bij de context van haar eigen werkkring te houden: de afgestudeerde historicus of taalkundige die het in het onderwijs niet redde, was blij dat hij / zij in de universiteitsbibliotheek aan de slag kon. Een aantal daarvan zijn uitstekende informatieprofessionals geworden, maar er zaten ook aardig wat "brekebeentjes" tussen. Als voormalig coördinator van het zogenaamde cursorisch onderwijs bij GO-opleidingen, heb ik er daar te veel van zien voorbijkomen.

Het pleidooi van Josje voor een opleidingsaanbod op masterniveau voor het zittende bibliotheekpersoneel, gaat bovendien voorbij aan het feit dat de Bachelor Master-structuur in het huidige Nederlandse hoger onderwijs nog onvoldoende uit de verf komt, in die zin dat studenten aan de universiteit de Bachelor-studie nog altijd te weinig zien als een afgeronde opleiding waarmee ze een start kunnen maken op de arbeidsmarkt om zich in een latere fase van hun loopbaan alsnog te kwalificeren met een aanvullende masteropleiding. Zo gezien leidt de "aanzet tot discussie" van Josje Calff dus toch wel tot wat licht gesputter van mijn kant. De redactie van het vakblad IP doet er dan ook goed aan om juist bij haar stuk de optie open te zetten om er op te reageren.

Technorati tag: LIS education

Ook Cyrille Offermans meent dat...

2009-01-18T01:00:00.005+01:00

Nadat ik in mijn vorige post beweerde dat informatievaardigheden veel meer behelzen dan zoeken op het internet, ben ik aan het lezen gegaan in Cyrille Offermans' essaybundel Schipbreuk, Over kennis, cultuur en beschaving (Cossee, 2008). Offermans' werk ken ik van lang geleden, toen ik me nog veelvuldig verdiepte in de didactiek van het letterkundeonderwijs. Hij heeft niet zo veel met 'Informatievaardigheden', begrijp ik. Toch is het opvallend dat ik op pagina 48 en 49 lees: "zonder een systeem van ietwat zinvol samenhangende kennis in je hoofd ben je helemaal niet in staat zinvolle vragen te stellen en gericht te zoeken, evenmin kun je het 'gevondene' een zinvolle plaats geven in 'wat je al hebt'."

Te toevallig en te mooi om het niet vast te leggen.

Informatievaardigheden een gepasseerd station?

2009-01-17T22:59:00.002+01:00

Het begint nu inderdaad echt op een traditie te lijken, de jaarlijkse alumniconferentie van mijn werkgever, de opleiding IDM van De Haagse Hogeschool. Het onderwerp is dit jaar mediawijsheid. En vanwege mijn betrokkenheid bij informatievaardigheden mag ik als dagvoorzitter optreden. Hoewel de begrippen mediawijsheid en informatievaardigheden afkomstig zijn uit een verschillende context (culturele instellingen, openbare bibliotheken resp. onderwijs en schoolbibliotheken) lijken ze toch vooral betrekking te hebben op dezelfde inhoud. Bij allebei staat het vinden, selecteren en gebruiken van informatie centraal.

Nu hebben de twee collega's aan wie de eer is toebedeeld om zich bezig te houden met de inhoud en de organisatie van de conferentie ervoor gekozen om als titel te kiezen voor "Beyond media literacy". Zouden zij nu echt vinden dat mediawijsheid of informatievaardigheden inderdaad een gepasseerd station zijn? En wat vind ik daar eigenlijk zelf van?

Als we technologische ontwikkelingen in beschouwing nemen dan zijn er denk ik wel argumenten om in het onderwijs minder de nadruk te leggen op zoekvaardigheden. In onze eigen opleiding benadrukken we ook voor niet IDM (minor) studenten nog altijd het gebruik van verschillende wetenschappelijke databases. Maar ook ik kan er niet omheen dat de content daarvan steeds vaker ook gevonden wordt door de algemene zoekmachine Google. Daarnaast biedt de hogeschoolbibliotheek sinds enige tijd ook federated search aan door middel van Webfeat. Beide vormen van contentintegratie maken het voor niet-informatieprofessionals betrekkelijk eenvoudig om relevante en betrouwbare informatie te vinden zonder dat ze op de hoogte zijn van de ins en outs van de afzonderlijke databases. Wie met deze eindgebruikers praat hoort ze wel degelijk zeggen dat ze dat "goed genoeg" vinden. Mijn eigen ervaring is dat dat niet alleen geldt voor studenten die een studie volgen op bachelorniveau maar bijvoorbeeld ook voor collega's die als onderzoeker werken binnen een lectoraat of bezig zijn met een promotietraject.

Diezelfde zoektechnologieën zorgen er echter ook voor dat de gevonden informatie in eerste instantie vaak betrekkelijk gefragmenteerd wordt aangeboden. De hitlist van Google toont in eerste instantie slechts titels, een kort tekstfragment met de gezochte keywords en de betreffende url. En voor rss-readers (een andere methode om zonder veel zoekvaardigheden op de hoogte te komen van relevante informatie) geldt hetzelfde. Om de toegevoegde waarde van een site of document te kunnen bepalen moet de informatiegebruiker de context van het betreffende document dus zelf reconstrueren of afleiden uit de beschikbare summiere gegevens.

Vermoedelijk trap ik een open deur in als ik zeg dat scholieren en studenten nu juist daar niet zo heel goed in zijn. Zij lijken een zelfde mechanistisch criterium voor "relevantie" te hanteren als de zoekmachines zelf: als het woord erin voorkomt voldoet het aan de zoekvraag. Daadwerkelijk lezen en interpreteren, dat doet de gemiddelde jongere heus niet vanzelf.
Hetzelfde verschijnsel van decontextualisering wordt namelijk ook in de hand gewerkt door het digitale karakter van documenten. Met CtrlF zijn de bedoelde keywords in het betreffende document snel opgezocht. Websites bestaan in praktijk uit verschillende kleine eenheden aan informatie die stuk voor stuk makkelijk geselecteerd en bewaard kunnen worden. De vorm waarin informatie zich tegenwoordig aandient werkt met andere woorden in de hand dat jongeren zich concentreren op fragmentarische brokstukken en onvoldoende toekomen aan de interpretatie van zo'n fragment in de context van zijn tekstuele of visuele omgeving. De vraag naar de bruikbaarheid van informatie in het kader van eigen taakuitvoering of het eigen belang als deelnemer aan de burgermaatschappij wordt door hen in veel gevallen amper gesteld.

Volgens mij zijn mediawijsheid en informatievaardigheden daarom nog lang niet passée, al geef ik toe dat zoeken en vinden wel erg gemakkelijk aan het worden zijn.

Technorati tags: media literacy information literacy

30 kilometer, maar toch...

2009-01-09T21:15:00.003+01:00

Ik ben bepaald niet met de schaatsen aan geboren. Opgroeien in de omgeving Eindhoven betekende vooral een beetje krabbelen op een bevroren bosven. Toen wij in 1990 naar Alphen aan den Rijn verhuisden, raakte ik al snel in de ban van de toertochten bij Nieuwkoop. Na 12 jaar kon het vandaag dan eindelijk opnieuw.

Het begint te kriebelen

2008-12-30T12:18:00.002+01:00

Vond ik vorige week dinsdag nog "dat je je niet gek moet laten maken", nu struin ik toch het internet af voor de ijsverwachtingen. Snel zoeken gaat via onderstaande Google Aangepaste Zoekmachine. Geavanceerd zoeken kan ook heel goed met de zoekmachine van Schaatsforum.nl.

Site-suggesties op de Google Aangepaste Zoekmachine zijn natuurlijk van harte welkom.

Laat je niet gek maken

2008-12-23T21:49:00.003+01:00

Bij RTL4 hadden ze in het nieuws van half acht al een item over de Elfstedentocht. Maar volgens Zoover mag ik blij zijn als ik aan het einde van de volgende week één of twee keer de schaatsen van zolder kan halen. En in Leeuwarden schijnt het niet anders te zijn.

Lijstjes delen

2008-12-22T21:10:00.008+01:00

Onze studenten maken deze weken een 'information review'. Terwijl we tot vorig jaar een papieren rapport vroegen, willen we nu graag dat ze een gevulde database opleveren. Hoewel het ook in MsAccess of Adlib mag, geef ikzelf toch de voorkeur aan Refworks. Het leuke is dat deze citation manager niet alleen voor persoonlijk gebruik is bedoeld maar dat je de gegevens ook kunt delen op het www met Refshare. Vorige week stelde een alerte student me de vraag of toegevoegde attachments ook zichtbaar worden, want dat zou toch schending van copyright inhouden! Goed opgemerkt, maar ik moest het antwoord schuldig blijven. Ter geruststelling van mijzelf: zoals het op de HHS is ingericht, is het antwoord Nee. Daarom hier de verwijzing naar mijn collectie citations.

Technorati tag: Share citations

Als het voetballend niet lukt...

2008-12-21T18:48:00.001+01:00

kun je nog altijd tot de 'beste en populairste sportsite' worden verkozen. PSV.nl meldt met trots dat het de beste website van het jaar 2008 is. Je mag er echter niet zo heel veel waarde aan hechten: de winnaar van 2007 was immers Feyenoord. Een hoge ranking op de People's Choice Award zou ook wel eens een indicatie kunnen zijn dat je aanhang er de voorkeur aan geeft om thuis bij de kachel te blijven zitten in plaats van de gang naar het kille stadion te maken.

KBenP en GO

2008-12-19T22:59:00.000+01:00

Het maakte wel wat los bij me vanochtend, het bericht op Nedbib dat GO opleidingen per 1 januari 2009 een werkmaatschappij wordt van KBenP. Ik heb bij (toen nog) "Stichting GO" een arbeidsverleden van zo'n 12 jaar (tot september 2000) en heb halfweg jaren '90 aan de wieg gestaan van de samenwerking met mensen als Paul Baak die nu samen met Kees Koenen de directie voert over KBenP.

Mijn afscheid bij GO in augustus 2000 (foto, met links Paul Baak en in het midden Ton van Bedaf die samen de 'trekkers' waren van de cursus 'digitale archivering') werd vooral ingegeven door de inschatting van een betrekkelijk gering persoonlijk ontwikkelingsperspectief, de GO op zichzelf ben ik altijd een bijzonder warm hart blijven toedragen. Kijkend naar de afgelopen jaren kan ik alleen maar mijn petje afnemen voor het overweldigende cursusaanbod en de manier waarop dat steeds up to date is gehouden. Ik wil oud-collega's als Theo, Ron en Friso graag toewensen dat ze het imago van de GO als onafhankelijk opleidingsinstituut ook in de nieuwe constructie kunnen blijven waarmaken. Geef hun die ruimte Kees en Paul!

Dichtstbijzijnde boek meme

2008-12-06T13:59:00.002+01:00

"46 Zie voor dit gedicht en het daarop volgende conflict tussen De Gemeenschap en de rooms-katholieke hiërarchie: Van Faassen, 'De Gemeenschap, "De droom van Nolens" en de gevolgen'."
Een eindnoot dus bij de inleiding op 'Roomse Ruzie', Van Faassen en Chen 2007.

De regels zijn simpel:

Neem het dichtstbijzijnde boek, nu meteen
Ga naar pagina 56
Vind de vijfde zin
Citeer die zin op je blog
Kopieer deze instructies onderaan de post
Zoek niet naar een goed boek, mooi boek, maar pak het dichtstbijzijnde.

Hattip: www.wowter.nl/blog/