Juan Carlos Der Dadjadian - psychanalyste

Did you see her?

2011-02-16T19:50:00.000+01:00

Yes, she is sitting on the quay, she's searching....

She was there. She saw it all.

History can close eyes just as it can half open them to deform facts by changing the contour of silhouettes. It can also twist them into unrecogniseable anamorphoses of events. However, what it can never do is escape the look any more than it can escape time..

This old woman's look taught me that in Izmir in 1922 during the occupation by the Turkish army, Armenians were obliged to remain at home. During this period, neighbours in the streets, while serving lemonade to the Turkish soldiers sitting on the footpaths, denounced each other: « the ones living below the balcony are Armenians, the ones living in the house on the right are Christians....» They believed they would protect themselves in this way but the Turkish two-edged sword cut them all down..

Others, braving the restrictions, secretly brought food and water to their Armenian friends. Houses that were normally full of life became antichambers of death..

The Armenians tried to flee, to find refuge with their distant relatives or friends. Then they learned that the ships of France, Italy and from other European countries were coming to repatriate their nationals

The assault by the Turkish army was also not going to be long coming.

On September 13th 1922, the army set fire to the town. The people all fled their refuges in an attempt to reach the quays, but the French and Italian soldiers there were not sufficiently numerous to protect them.

The Turkish soldiers entered the houses, creating havoc and destroying everything in their path. They carried out the genocide by applying its first rule : break the family structure, separate the men from the women and children.

The men were killed or loaded on to trains going to the void, death catching up with them every minute. Some found refuge in the Gregorian cathedral of Saint-Etienne, screaming and crying as the Turkish soldiers, their eyes shining with lust, shouted : "Your God is dead!", and carried away the young girls to rape them.

The church bells tolled loudly to summon help but no one responded to the call, the world had become deaf..

Still in our day, every evening on the 13^th of September the bells of the Eglise Saint Etienne ring, but Mother Church remains deaf and blind.

On the red night of this 13^th of September 1922 the flames flickered on the women and children who rushed to the quay trying to get aboard. The French sailors had hung the flag at half mast in an effort to protect the people who were trying to escape. The Turkish soldiers continued to fire on them, targeting those who tried to swim to the boats. Those who escaped were taken to (.......ne) on the island of Lesbos, then transported to Athens. From there they went all over the world.

Simon was 6 on the day of the great debacle of Izmir, he was walking with his father when a ball struck his hat, sending it into a doorway. From there he watched the soldiers come and pick up his father.

Simon remained hidden under the stairs until evening then, wanting to rejoin his family, he was carried along by the fleeing crowd boarding a ship. There he found his aunt and his two young cousins and was taken with them to

Argentina

Massacres, burnings, robberies, rapes, the whole catalogue of human barbarity was at the meeting. Nothing stopped those men drunk on enjoying without limits. Not the superego, nor morality, not ethics, nothing could stop it. The boundaries of humanity were useless, the limits had been crossed..

It was on board one of these boats, asking the others for news, that a woman learned that her mother was sitting in the quay looking for her… The old lady knew that her daughter and her two grand daughters had fled to the quay, but she had not been able to find them. In search of her family she refused to give up, she would continue to search, to look everywhere in the world until she found them..

Time was her ally and her family would not allow her to be forgotten; from generation to generation, she knew it, her decendants would continue to look for her.

Alsace, Auschwitz 1942

Jean was 18 and worked in his parents' grocery in Alsace.

He loved Anna and David equally. Both were jews engaged in the resistance..

One evening on the way back from a party they were arrested in front of David's house, and all their relations were rounded up within a few hours.

Jean was interrogated and brutally beaten before being deported to Auschwitz.

When the train arrived at the camp the doors of the wagons were opened with a deafening racket. Jean had to jump down from the wagon with the others, as he did so he caught sight of the German officer who was standing at the exit.

The officer said to him: « You, cook, stand over there! ». Jean was not a cook but the officer had decided that he was..

A blue triangle was put on the prisoner's uniform, a sign that he had comitted some infraction against German law. The officer who had caught his eye came up and ordered him to follow him. His name was Adrian. He led him to the cellar of a house at the edge of the camp and told him not to attract anyone's attention to himself. Only he knew that he was there. That evening Jean had to join him in his bed..

During the day he spent the hours looking through a gap in the shutter at a woman with grey hair who was watching him. Gradually, reflecting each other, they developed a dialogue of looks. She knew everything that happened in the camp and taught him a lot of things..

He discovered that man was the most vile of the animal world. Perhaps it was because he was the only one to use speech?

She told him that she had seen a woman working with her daughter clearing the snow outside when a passing soldier shot the child with his gun in one hand while caressing his genitals with the other.

The woman taught him that, while the massacre of bodies certainly existed in the present, that of souls would continue in the survivors for generations.

The woman also told him one day that a little girl had been born. Jean told Adrian. Straight away he went to find the child and, declaring that she was his own daughter, hid her outside the camp with a farming couple.

Little by little a friendship developed between the two men. Adrian confided that he had got some men from the camp taken on by a factory nearby, so giving them a chance of survival. Jean asked him to try to discover what had happened to his friends. Anna had been deported to Treblinka, David to Dachau, then… silence !

One day, Adrian announced to Jean that he had managed to remove all traces of his existence. His name no longer appeared on any lists, he had managed to make him disappear from the eyes of the camp authorities. A short while later they both undertook a long journey to liberty..

The old woman was always there, invisible. Sitting there she continued to search, scrutinising the forms in the smoke rising from the chimneys of the cremation ovens.. She tried to recognise her daughter or one of her grand daughters, someone from her family at last....but the images that formed took such familiar shapes that she saw everyone at once..

Rwanda

1994

Sitting on the ground on a carpet of rainbow coloured stripes, wrapped in an orange shawl over a white dress with green flowers, an old lady was searching, searching for her family…

The camp was stuck in the middle of semi-dry land scattered with a few shrubs, the sun was red. She could not move, a sand storm was battering the camp. In an ochre orange hubub people arrived from all directions at once.

The old woman had never known such a hot place. She thought she had fallen into the devil’s cauldron. Water evaporated the moment it appeared as if the thirsty gods and demons of the firmament were sucking it up.

The Tutsi fled Rwanda, their houses burned, the red of the fire mixed with the ochre of the sand. The heart of Africa beat wildly, woken with a start. It was like a heart attack that started to cross the cracks in the earth, flowing blood formed into streams. The spirits escaped from the bodies clutching one another, navigating these bleeding streams. They would rejoin the infinite.....

A group of Hutu men of all ages were drinking as much alcohol as they could get their hands on, drunk with the taste of death they were dancing, spitting and laughing wildly. One young man, drooling with pleasure, said that he had thrown grenades into the church where the Tutsi had taken refuge, blowing them up. Another proudly recounted that he had gutted a woman, three others described in detail their rape of a young woman. They egged each other on, showing that their sadism had no limits. In despair the old lady watched as meaning drained from life. Men, women and children, given up to these excesses had been reduced to mere things.

Politicians all over the world, just like Mother Church, kept quiet once more. Did the ferocious jouissance of the assassins find an echo in their own jouissances ?

The old woman spotted a small boy of about five in the distance and beckoned him to come to her.

The closer he got the bigger his eyes became and his lips began to stretch wide enough to join his earlobes. He believed he had found his grandmother. The old woman, well used to long journeys and great changes, did not want to deceive him. She began to change the colour of her eyes, which became progressively blacker. Then she changed her skin colour and became dark, her lips swelled a little. The joy of rediscovery could be read in her.

With the child in her arms she made him food out of rainwater. They were content together, the old woman hummed as the child ate. But suddenly an incredible force ripped them apart.

The Hutus had returned to the camp with machetes, hoes and studded clubs. They began to massacre but the child, buried under the dead, stayed alive. Hungry dogs feeding on the cadavers would wake him.

The powerless old woman could only witness the list of atrocities that had reared up in front of her. Each one would engrave itself in stone, trait by trait, side by side, recording the sad and shameful history of humanity.

The act of killing joins the catalogue of the jouissances of men.

Chapadmalal

Argentina

, the country that welcomed those fleeing the genocides, massacres and famine of Europe. On the Atlantic coast is Chapadmalal. This land belonged to an Indian chief of the Tehuelche tribe. The name Chapadmalal had been given to this land by the indiginous people because it was the place where the paths of several currents of wind crossed.

Simon was among the imigrants who were welcomed in these southern lands. He wanted to celebrate his 91st birthday and asked everyone in his family, which was scattered all over the world, to come and join him in Chapadmalal. They came from everywhere : from San Francisco, Athens, London, Berlin, from Kosovo and

Rwanda

. Children, grandchildren, great grandchildren, all had responded to the call. His family had become so huge that he could hardly believe it. Mixed marriages had achieved an astonishing alchemy, a wide range of skin colours and different languages, and they were all polyglot.

To celebrate Simon’s birthday they gathered in a large hotel restaurant near the beach. Everyone was greeting everyone else, trying to rediscover the parental links that united them. On this beautiful evening the sky emptied of all its clouds and left its kingdom to the moon. The moon, dressed in her most beautiful lights, was also invited to the feast. She looked proudly at her reflection in the sea and surveyed her accomplices

Dancing and singing from every country made up the spectacle. The young adolescents were thrilled to find themselves among each other’s relatives and friends. Life sparkled like a thousand little droplets on the surface of their skin. This evening would be remembered for ever by all of them

Just before dawn the whole family decided to go for a walk on the beach. They were so numerous that they looked like a demonstration : life reclaimed its right to exist so forcefully.

An old lady sitting on a rock near the beach was watching. She could hear, approaching from a distance, a group of people talking and singing. She distinguished words she knew in the words of some of the songs : she had once sung them herself. Then she heard different languages being spoken that she had also spoken. Her heart beat uncontrollably. All these people were coming towards her but how could she call out to them ?

A little girl who was dancing with her arms spread out like a spinning top, spotted the old lady. Curious, she started to go towards her. The lady with white hair and blue-grey eyes was dressed as she had been on the day she had left, in a checked dress in every colour of grey.

The little girl approached her with her arms wide and the old lady did the same. They asked each other’s names. Tamara and Candelaria hugged each other. « Do you know who I am? I am your great, great, great grandmother. Come into my arms my little one ! »

The whole family had stopped, only just able to gather breath, watching the scene. Candelaria turned and shouted to them to come quickly : « It’s Grandmother ! ». The old lady beckoned her hand and the family started to come towards her. Simon was the first. As soon as he got to the old lady she said to him : « Simon, my son, come ! ». They had both changed but their eyes had stayed the same. Their meeting was so emotional that it made the earth tremble and the trees shook their leaves in applause. The old lady summoned them all one by one : « Tomas, the youngest, Juan come and kiss me ! Marie, Silvia, Gigi, Johnny, Aleka, Emilia, Anita, Edgar, Luisa, Véné, Béata, Camille, Aaron, Bilha, Ephraïm, Ami, Délila, Aviel, Hadassa, Baroukh, Iris, Benaya, ……..

Juan Carlos Der Dadjadian

Դուք նրան տեսե՞լ եք

2010-11-01T21:00:00.000+01:00

Այո՛, կառամատույցին նստած` նա փնտրում է...

Կինն այնտեղ էր: Այլևս ոչինչ իր աչքից չէր վրիպում :

Պատմությունը կարող է փակել իր աչքերը, ինչպես նաև դրանք կկոցել` փոխելով ստվերների ուրվապատկերը: Պատմությունը կարող է նաև իրադարձություններն անճանաչելիորեն խեղաթյուրել:

Մինչդեռ, նա երբեք չի կարող խուսափել ո՛չ տեսածից, ո՛չ էլ ժամանակից: Այդ կնոջ հայացքից տեղեկացա` ինչ էր տեղի ունեցել Իզմիրում 1922-ին թուրքական բանակի պաշարման ժամանակ. հայերը ստիպված էին մնալ իրենց տներում : Այդ ժամանակ մայթեզրերում նստած թուրք զինվորներին զովացուցիչ ըմպելիք մատուցելով` հարևաններն առարկում էին. «պատշգամբի ներքևում ապրողները հայեր են, իսկ աջ կողմի տան բնակիչները` քրիստոնյաներ»: Նրանք այդպիսով պատսպարվելու հույս ունեին, մինչդեռ թուրքական յաթաղանը նրանց նույնպես հնձեց :

Մյուսները, չվախենալով արգելքներից, գաղտնի իրենց հայ ընկերներին ջուր և ուտելիք էին բերում: Սովորաբար կենսախինդ տները դարձել էին մահվան շեմեր: Հայերը փորձում էին փախչել, թաքստոց գտնել հեռավոր բարեկամների, ընկերների մոտ: Հետո նրանք տեղեկացան, որ ֆրանսիական, իտալական և եվրոպական այլ երկրների նավերը ժամանում էին` իրենց բնակիչներին տարհանելու: Թուրքական բանակի գրոհը չէր ուշանալու:

1922թ. սեպտեմբերի 13-ին բանակն այրեց քաղաքը: Մարդիկ լքեցին իրենց բոլոր թաքստոցները` փորձելով հասնել այն կառամատույցներին, որտեղ սակայն ֆրանսիացի և իտալացի ռազմիկները բավական չէին` նրանց պաշտպանելու համար:

Թուրք զինվորները մտնում էին տները, սրի տակ առնում և ավերում ամեն ինչ: Նրանք ցեղասպանությունն իրականացնում էին` դրա առաջին կանոնը կիրառելով` խարխլել ընտանեկան կառուցվածքը, բաժանել տղամարդկանց, կանանց և երեխաներին:

Տղամարդիկ սպանվում էին կամ գնացք նստեցվում` գնալով դեպի անհայտություն, ուր մահն ամեն վայրկյան նրանց կյանքին կարող էր վերջ տալ:

Որոշները թաքստոց էին գտել Սուրբ Էթիեննի գրիգորյան տաճարում, այնտեղ հեծեծում և գոռում էին: Միևնույն ժամանակ թուրք զինվորները տենչանքից փայլող աչքերով ասում էին. « Ձեր Աստվածը մահացել է» և հափշտակում էին օրիորդներին` բռնաբարելու համար:

Եկեղեցու զանգերն ամենուրեք հնչեցին օգնություն հայցելու համար, սակայն կոչին ոչ ոք չարձագանքեց. աշխարհը խուլացել էր:

Դեռևս մեր օրերում սեպտեմբերի 13-ի գիշերները Սուրբ Եթիենի զանգերը հնչում են, սակայն մայր եկեղեցին խուլ ու համր է մնում:

1922թ. սեպտեմբերի 13-ի այդ կարմիր գիշերը լուսավորում էր կառամատույցին գտնվող կանանց և երեխաներին, որոնք նետվում էին դեպի կառամատույցը` նավ բարձրանալու համար: Ֆրանսիացի ծովայիններն այնտեղ բացել էին դրոշները` փախչել փորձող բնակչությանը լավագույնս պաշտպանելու համար: Թուրք զինվորները շարունակում էին կրակել նրանց վրա, նշան բռնելով այն մարդկանց վրա, որոնք փորձում էին լողալով հասնել նավերին: Փախստականներին տարան Միթիլեն` Լեսբոսի կղզի, այնուհետև` Աթենք, այնտեղից էլ նրանք սփռվեցին աշխարհով մեկ:

Իզմիրի այդ իրարանցման օրը Սիմոնը վեց տարեկան էր, քայլում էր իր հոր հետ, երբ մի փամփուշտ թռցրեց հոր գլխարկը` նրանց նետելով ինչ-որ մուտքի մոտ, որտեղից Սիմոնը նկատեց վրա հասնող և հորը բռնագրավող զինվորներին :

Մինչև երեկո Սիմոնը թաքնված էր մնացել աստիճանների տակ, այնուհետև, ցանկանալով միանալ ընտանիքին, նետվել էր փախչող ամբոխի մեջ և նավ բարձրացել :

Նավի վրա Սիմոնը գտավ իր հորաքրոջն ու զարմիկներին և նրանց գնաց Արգենտինա :

Մարդկային բարբարոսության մի ողջ ցանկ` կոտորածները, հրդեհները, թալաններն ու բռնաբարությունները սովորական զբաղմունք էր դարձել: Ոչինչ չէր կանգնեցնում անսահման հաճույքին տրված մարդկանց: Ո՛չ գեր եսը , ո՛չ բարոյականությունը, ո՛չ էթիկան, այլևս ոչինչ արգելք չէր հանդիսանում: Մարդկայինի սահմաններն անցած էին:

Այդ նավերից մեկի վրա էլ հարցուփորձ անելով` մի կին տեղեկացավ, որ իր մայրը կառամատույցին նստած` իրեն էր փնտրում: Ծեր կինը տեղեկացել էր, որ իր աղջիկն ու երկու թոռնուհիները փախել էին դեպի կառամատույցը, սակայն նրանց չէր գտել: Իր ընտանիքի փնտրտուքներով տարված` կինը հրաժարվում էր ընկրկելուց, նա շարունակելու էր որոնել` ամենուր նրանց զննելով, մինչև գտնելը:

Ժամանակն իր դաշնակիցն էր, և իր ընտանիքը թույլ չէր տա մոռացության մատնվել. նա գիտեր, որ իր հետնորդները սերնդե սերունդ շարունակելու էին իրեն փնտրել:

Էլզաս, Օսվիչ 1942

Տասնութամյա Հովհաննեսն աշխատում էր Էլզասում իր ծնողների նպարեղենի խանութում: Նա ընկերակցում էր Աննայի և Դավթի հետ : Երկուսն էլ հրեա էին և ներգրավված էին Դիմադրության շարժման մեջ:

Մի երեկո խնջույքից վերադառնալիս Դավթի տան առջև նրանք ձերբակալվեցին, և մի քանի ժամում նրանց բոլոր հարաբերությունները խզվեցին:

Հովհաննեսին հարցաքննեցին, ծեծեցին, այնուհետև վտարեցին դեպի Օսվիչ:

Երբ գնացքը հասավ ճամբար, վագոնի դռները բացվեցին խլացուցիչ աղմուկով: Հովհաննեսը մյուսների նման վագոնից իջնելու համար ստիպված եղավ դուրս ցատկել: Այդ պահին նրա հայացքը հառեց դռան մուտ կանգնած գերմանացի փոխգնդապետի հայացքին :

Փոխգնդապետը նրան ասաց. «Դու´, խոհարա´ր, այն կո՛ղմ գնա»: Հովհաննեսը խոհարարը չէր, սակայն փոխգնդապետն այդպես որոշեց: Բանտարկյալի նրա հագուստի վրա եռանկյունաձև կապույտ նշան փաքցրեցին` որպես գերմանական կանոնների խախտման ցուցանիշ: Այդ պահին իր հանդիպած փոխգնդապետն մոտեցավ և հրամայեց իրեն հետևել: Նրա անունն Ադրիան էր: Նա Հովհաննեսին տարավ ճամբարի եզրամասում մի տան մառան և հրամայեց ոչ մեկի աչքին չերևալ: Միայն փոխգնդապետը գիտեր, որ Հովհաննեսն այնտեղ էր, երեկոյան Հովհաննեսը նրան պետք է հանդիպեր իր մահճակալում:

Օրվա ընթացքում նա ժամեր շարունակ փեղկի ճեղքից նայում էր ճերմակած մազերով մի կնոջ, որն իրեն էր զննում: Նրանք հետզհետե սկսեցին հայացքներով երկխոսել: Կինը գիտեր ճամբարի ողջ անցուդարձի մասին և Հովհաննեսին բազում տեղեկություններ հայտնեց: Հովհաննեսը բացահայտեց, որ կենդանական թագավորությունում մարդն ամենազազրելի կենդանին էր:

Պատճառը գուցե խոսելու կարողությունն էր: Կինը Հովհաննեսին պատմեց, որ մի օր նա նայում էր, թե ինչպես մի կին իր աղջկա հետ դրսում ձյունն էր մաքրում, երբ անցնող մի զինվոր իր զենքով մեկ ձեռքով կրակեց երեխայի վրա, մինչդեռ մյուս ձեռքով նա շոյում էր իր սեռական օրգանը:

Այդ կինը Հովհաննեսին տեղեկացրեց, որ մարմինների կոտորածն անշուշտ առկա էր, սակայն ողջ մնացածների հոգիների կոտորածը շարունակվում էր սերնդե սերունդ:

Մի առավոտ այդ կինը նրան ասաց նաև, որ աղջիկ էր ծնվել : Հովհաննեսը դրա մասին պատմեց Ադրիանին: Վերջինս անմիջապես սկսեց երեխային փնտրել և հայտարարելով, որ խոսքն իր իսկ աղջկա մասին էր, փոքրիկին հանձնեց ճամբարից դուրս ապրող ֆերմերների մի զույգի:

Հետզհետե երկու մարդկանց միջև ընկերություն էր ձևավորվել: Ադրիանը տղային խոստովանել էր, որ նա մարդկանց օգնում էր դուրս գալ ճամբարից և հարակից գործարանում առաջարկում էր աշխատանք` նրանց այդպիսով ապրելու հնարավորություն տալով: Հովհաննեսը փորձեց տեղեկանալ, թե ինչ էր պատահել իր ընկերներին. Աննան վտարվել էր Տրեբլինկա, Դավիթը` Դաշո, այնուհետև…..լռություն:

Մի օր Ադրիանը Հովհաննեսին հայտնեց, որ իրեն հաջողվել էր նրա բոլոր հետքերը մաքրել: Հովհաննեսի անունն այլևս ցուցակներում չկար, նրան հաջողվել էր Հովհաննեսին թաքցնել ճամբարի ղեկավարության աչքերից:

Շատ չանցած` երկուսն էլ ճանապարհ ընկան` դեպի ազատություն:

Ծեր կինը շարունակ այնտեղ էր: Նա անտեսանելի էր: Նստած` կինը շարունակում էր փնտրել, զննում էր դիակիզարանների ծխնելույզներից դուրս եկող ծխի քուլաները: Դրանցում նա փորձում էր ճանաչել իր աղջկան, թոռնուհիներից մեկին, կամ գոնե իր ընտանիքի անդամներից մեկին…

Սակայն ձևավորվող պատկերներն այնքան հարազատ տեսք էին ընդունում, որ կինը միաժամանակ ճանաչում էր բոլորին և չէր ճանաչում ոչ մեկին:

Ռվանդա 1994

Ծիածանի գույներով զոլավոր գորգին նստած, նարնջագույն շալը կանաչ ծաղիկներով սպիտակ զգեստին փաթաթած`մի ծեր կին փնտրում էր...իր ընտանիքը:

Վրանը տնկված էր կիսատափաստանային հողերի մեջտեղում, հողը կարմիր էր, տնված էին մի քանի թփուտներ: Կինը չէր կարողանում շարժվել, ավազե մի փոթորիկ բախվում էր վրանին:

Շիկակարմրմավուն այդ թնդյունի մեջ միաժամանակ բոլոր կողմերից մարդիկ էին գալիս : Այդ ծեր կինը երբեք այդքան շոգ վայրում չէր եղել: Նա կարծում էր` ընկել է Սատանայի կաթսան. ջուրը գոլորշիանում էր մատուցվելուն պես, ասես երկնքի ծարաված աստվածներն ու սատանաները ջուր էին խմում :

Տուցիները փախչում էին Ռվանդայից, տներն այրվում էին, կրակի բոսորը միախառնվում էր ավազի շիկակարմրի հետ: Աֆրիկայի սիրտը բաբախում էր ողջ ուժգնությամբ, այն հանկարծակիի էր եկել: Դա նման էր սրտի կաթվածի, այն հողում ճեղքեր էր ստեղծում, արյունը հոսում էր` առվակների վերածվելով: Մարմիններից դուրս պրծած հոգիները միմյանց կառչած` լողում էին արյան այդ առվակների վրայով: Նրանք գնում էին դեպի հավիտենություն....

Տարբեր տարիքի հութուները խմբով խմում էին իրենց ձեռքի տակ ընկած ալկոհոլային խմիչքները, իսկ տղամարդիկ, կանայք և երեխաները, բոլոր զրկանքները կրելով, վերածվել էին առարկաների:

Աշխարհի բոլոր քաղաքական գործիչները մայր եկեղեցու նման կրկին լռել էին. արդյո՞ք մարդասպանների վայրագ հրճվանքը դարձել էր նաև իրենց սեփական հրճվանքը:

Ծեր կինը նկատեց, որ հեռվում մոտ հինգ տարեկան մի տղայի, որին մոտենալու նշան արեց: Որքան երեխան առաջ էր գալիս, այնքան խոշոր էին բացվում նրա աչքերը : Նրա շրթունքները սկսեցին հետ քաշվել` ականջների ծայրերին դիպչելու համար: Տղան կարծում էր` գտել էր իր տատիկին: Ծեր կինը, վաղուց ի վեր հարմարված լինելով երկարատև ճանապարհորդություններին և մեծ փոփոխություններին, նրան չհուսահատեցնելու համար սկսեց փոխել իր աչքերի գույնը: Նրա աչքերը հետզհետե սևացան, այնուհետև նա փոխեց նաև իր մաշկի գույնը, որն ավելի մգացավ, նրա շրթունքները հետզհետե ուռչեցին: Այդ ամենը վկայում էր նրա բացահայտումների ուրախության մասին:

Հենց որ երեխան իր ձեռքերում հայտնվեց, կինը նրա համար շիլա պատրաստեց անձրևի չնչին ջրով: Նրանք միասին էին, երեխան ուտում էր, իսկ կինը` երգում: Բայց հանկարծ նրանց մի անասելի ուժ բաժանեց միմյանցից:

Հութուսները վերադարձել էին ճամբար` նագաններով, քլունգներով և մեխապատ մահակներով: Նրանք սկսեցին կոտորել, սակայն երեխան, դիակների տակ թաղված, ողջ էր մնացել: Նրան արթնացրին դիակները հոշոտող քաղցած շները: Ուժասպառ ծեր կինը միայն կարող էր հաստատել դաժանությունների այն ցուցակը, որն ուղղվում էր իր աչքի առջև: Դրանցից յուրաքանչյուրն իր բոլոր մանրամասնություններով կողք կողքի փորագրվելու էր քարի վրա` վկայակոչելով մարդկության տխուր և ամոթալի պատմությունը:

Սպանությունը եկավ համալրելու մարդկային վայելքների ցուցակը:

Շապադմալալ

Արգենտինա` ցեղասպանություններից, կոտորածներից և Եվրոպայի սովից մազապուրծ եղածների հյուրընկալության երկիր: Ատլանտյան ափին գտնվում է Շապադմալալը: Այդ տարածքը պատկանում էր Թեհուլչե ցեղի հնդիկ ցեղապետին: Շապադմալալ անունն այդ հողերին տրվեց տեղացիների կողմից, քանզի այդտեղ միմյանց են բախվում քամու տարբեր հոսանքներ:

Սիմոնը մեկն էր այն ներգաղթողներից, որոնք հանգրվանել էին ավստրիական հողերում: Նա ցանկանում էր նշել իր իննսուն մեկ ամյակը և աշխարհասփյուռ յուրաքանչյուր ընտանիքի խնդրեց գալ իրեն միանալ Շապադմալալում: Եկել էին բոլոր վայրերից` Սան Ֆրանցիսկոյից, Աթենքից, Լոնդոնից, Բեռլինից, Կոսովոյից, Ռվանդայից: Բոլորը` երեխաները, թոռներն ու ծոռներն արձագանքել էին իր կոչին: Իր ընտանիքն այնքան էր ընդարձակվել, որ նա դժվարանում էր դրան հավատալ: Խառն ամուսնություններից տարագույն դեմքերի և մաշկերի, տարբեր լեզուների հետաքրքիր ալքիմիա էր ստեղծվել: Բոլորն էլ բազմալեզու էին:

Սիմոնի ծննդյան տարեդարձը նշելու համար նրանք հավաքվեցին ծովափին գտնվող մեծ հյուրանոց-ռեստորանում: Ոմանք ծանոթություններ էին հաստատում` փորձելով վերագտնել իրենց միացնող արյունակցական կապերը: Այդ հրաշալի երեկոն երկինքն ազատվել էր ամպերից` իր թագավորությունը լուսնին թողնելու համար: Լուսինը, զարդարված իր լույսի ամենագեղեցիկ երանգներով, նույնպես հրավիրված էր խնջույքին: Նա հպարտորեն նայում էր ծովի վրա նետված իր արտացոլանքին ու հսկում հրավիրվածներին:

Բոլոր երկրների պարերն ու երգերը ներկայացում էին կազմում, անչափահասները շատ ուրախ էին զարմիկների, զարմուհիների և ընկերների հանդիպման համար: Նրանց մաշկը կյանքի բերկրանքից փշաքաղվել էր հազարավոր բժտիկներով:

Լուսաբացից առաջ մեծ ընտանիքը որոշեց ափով քայլել: Ընտանիքն այնքան բազմամարդ էր, որ միջոցառման տպավորություն էր ստեղծում. կյանքն իր ողջ ուժով վերագնտում էր գոյություն ունենալու իր իրավունքը:

Ժայռի ծայրին նստած մի կին նայում էր: Նա լսում էր հեռվից մոտեցող մի խմբի, որը երգում և խոսում էր: Կինը մի քանի երգերի խոսքերում հայտնաբերեց իր իմացած խոսքերը. նախկինում նա այդ բառերով երգել էր: Այնուհետև կինը լսեց տարբեր լեզուներով խոսակցություններ, որոնցով նաև ինքն էր խոսել: Նրա սիրտը պարուրվեց անվերահսկելի սրտխփոցով: Նա չգիտեր` ինչպես կանչեր մոտեցող մարդկանց:

ՀáÉÇ նման թևերը լայն տարածած պարող մի աղջնակ նկատեց ծեր կնոջը: Նա սկսեց հետաքրքրասիրությամբ կնոջը մոտենալ: Սպիտակամազ, կապտականաչավուն աչքերով կինը հագնված էր ինչպես իր մեկնելուց առաջ. հագին մոխրագույնի բոլոր երանգներով խորանարդիկներով զգեստն էր:

Աղջնակն ու ծեր կինը, ձեռքները տարածած, մոտեցան միմյանց : Նրանք միմյանցից հարցրեցին իրենց անունները : Թամարան և Կանդելարիան գկրախառնվեցին:

«Գիտե՞ս ես ով եմ: Ես քո նախատատն եմ: Արի՛ ինձ մոտ, փոքրիկս » :

Մեծ ընտանիքը կանգ էր առել, նա հազիվ էր կարողանում զսպել շունչը` նայելով տեսարանը: Կանդելարիան շրջվեց և նրանց ճչաց արագ մոտենալ. «սա իմ տատի˜կն է»: Ընտանիքը սկսեց կնոջը մոտենալ, միաժամանակ ծեր կինը նրանց ձեռքով նշաններ էր անում : Սիմոնը խմբի գլխամասում էր : Հենց որ նա մոտեցավ ծեր կնոջը, վերջինս նրան ասաց. «Սիմո՛ն, որդի՛ս, ե՛կ այստեղ»:

Նրանք փոխվել էին, սակայն նրանց աչքերը նույնն էին մնացել: Նրանց հանդիպման հուզմունքը հողին ստիպում էր դղրդալ, ծառերը սկսել էին թափահարել իրենց սաղարթները, որոնք ասես ծափաhարում էին: Ծեր կինը նրանց մեկ առ մեկ կանչեց. Թոմա՛ս, ամենափոքրի՛կ, Խուա՛ն եկե՛ք գրկախառնվենք, Մարի՛ա, Սի՛լվիա, Գիժի, Ջոննի, Ալեկա, Էմիլիա, Անիտա, Էդգար, Լուիզա, Վենե, Բեատա, Կամիլիա, Ահարոն, Բիլհա, Եփրեմ, Ամի, Դելիլա, Ավիել, Հադասա, Բարուկ, Իրիս, Բենիա, ……

Juan Carlos Der Dadjadian

¿La vieron?

2010-11-01T20:53:00.000+01:00

Sí, sentada en el muelle, buscaba…

Sentada estaba allí. Nada escaparía a su mirada….

La Historia puede cerrar los ojos, tanto como ella puede entreabrirlos para deformar los hechos, cambiando el contorno de las siluetas. También puede retorcerlos en anamorfosis imposibles de reconocer. Sin embargo, lo que ya nunca más podrá hacer, es escapar a la mirada, ni tampoco al tiempo.

La mirada de esta anciana mujer me dijo que en Izmir, en 1922, durante la ocupación del ejército turco, los armenios estaban obligados a permanecer en sus casas. Durante ese tiempo, en las calles, sirviendo limonadas a los soldados turcos sentados en las veredas, los vecinos denunciaban: “los que viven en ese balcón, son armenios, los que viven en la casa de la derecha, son cristianos…” Creían que de esta forma se cubrían, pero el sable turco también los alcanzó.

Otros, desafiando las prohibiciones, llevaban a escondidas a sus amigos armenios, agua y comida. Las casas que habitualmente estaban llenas de vida, se convirtieron en antesalas de la muerte.

Los armenios trataban de huir, de encontrar refugio cerca de sus parientes lejanos o de amigos. Luego, supieron que barcos franceses, italianos y de otras naciones de Europa, llegaban para repatriar a sus propios ciudadanos.

Era una premisa, el ataque turco no tardaría en llegar.

El 13 de Septiembre de 1922, el ejército Turco incendia la ciudad. La gente abandona los refugios para intentar llegar a los muelles en donde los militares franceses e italianos no eran suficientes para protegerlos.

Los soldados turcos entraban en las casas saqueando y destruyendo todo a su paso. Ponían en marcha el Genocidio aplicando su primera regla: quebrar la estructura familiar separando a los hombres de las mujeres y los niños.

Los hombres eran asesinados o embarcados en trenes hacia la nada; la muerte los alcanzaba en cualquier momento. Algunos habían encontrado refugio en la Catedral Gregoriana de Saint-Etienne; la gente gritaba y gemía... mientras los soldados turcos, con los ojos brillando de codicia, decían. « ¡Su Dios está muerto! », y se llevaban a las jovencitas para violarlas.

Las campanas de la iglesia repicaban a más no poder, pero nadie respondía al llamado.

El mundo se había vuelto sordo.

En la actualidad, las noches del 13 de Septiembre, las campanas de la Iglesia Saint Etienne suenan, pero la Madre Iglesia permanece sorda y muda.

La noche roja de ese 13 de septiembre de 1922 reflejaba sus llamas sobre las mujeres y los niños que se precipitaban sobre el muelle para poder embarcar. Los marinos franceses habían desplegado allí banderas para proteger lo mejor posible a la población que trataba de huir. Los soldados turcos continuaban disparando sobre ellos, teniendo como principal blanco a los que intentaban llegar a los barcos nadando. Los rescatados, fueron llevados a Mytilene, la isla de Lesbos, y luego encaminados hacia Atenas, y desde allí partieron hacia el resto del mundo.

Simón tenía 6 años el día de la gran debacle de Izmir. Caminaba con su padre, cuando una bala atravesó su sombrero arrojándolo contra un portón, desde donde vio llegar a los soldados, que cargaron a su padre.

Hasta el anochecer Simón permaneció escondido bajo las escaleras, y luego, queriendo reunirse con su familia, fue arrastrado por la multitud que huía y se subió a un barco. En él, se encontró con su tía y sus dos pequeñas primas y así fue llevado a la Argentina.

Masacres, incendios, robos, violaciones... todo un catálogo de la barbarie humana se había dado cita. Nada detenía a esos hombres librados a un placer sin límites. Ni el superyó, ni la religión, ni la moral, ni la ética; pusieron un freno. Los mojones de la humanidad eran ineficaces, los límites habían sido franqueados.

Y fue a bordo de uno de estos barcos, preguntándose unos a otros, como una mujer supo que su madre, sentada sobre el muelle, la buscaba… La anciana mujer supo que su hija y sus dos pequeñas nietas habían huido hacia el muelle, pero no las encontró. En búsqueda de su familia, se negaba a ceder. Iba a continuar buscando, examinando con las mirada entre toda la gente, hasta encontrarlas.

El tiempo era su aliado y su familia no la dejaría caer en el olvido. Ella lo sabía; de generación en generación, sus descendientes seguirían buscándola.

Alsacia, Auschwitz 1942.

Jean tenía 18 años, trabajaba en el almacén de sus padres en Alsacia. Compartía su cariño entre Anna y David. Los dos eran judíos y voluntarios de la Resistencia.

Una noche, cuando volvían de una fiesta, frente a la casa de David, fueron detenidos, y todas sus relaciones fueron apresadas en cuestión de horas.

Jean fue interrogado, brutalmente golpeado y luego deportado a Auschwitz.

En cuanto el tren llegó al campo, las puertas de los vagones se abrieron con un ruido ensordecedor. Como los otros, Jean debió saltar para bajar del vagón. En ese instante, su mirada se topó con la del oficial alemán que se encontraba en la salida.

El oficial le dijo: « ¡Tú, el cocinero, ponte allí! ». Jean no era cocinero, pero el oficial, así lo decidió.

Sobre sus ropas de prisionero, le pusieron un triángulo azul, signo de que había cometido una infracción grave contra las leyes alemanas. El oficial con quien había cruzado su mirada, se reunió con él y le ordenó que lo siguiera. Se llamaba Adrián. Lo llevó hasta el sótano de una casa, en un extremo del campo y le advirtió que no se dejara ver por nadie. El solo sabía que se encontraba allí. Por la noche, Jean debía reunirse con él en su cama.

Durante el día, pasaba horas mirando por la ranura de un postigo. Una mujer de cabello gris lo observaba. Progresivamente fueron dialogando con la mirada. Ella sabía todo lo que pasaba en el campo y le enseñó un montón de cosas.

Descubrió que el hombre era la bestia más inmunda del reino animal. ¿Tal vez lo era porque se trataba del único que tenía el uso de la palabra?

Ella le contó que veía a una mujer trabajar afuera con su hijita, limpiando nieve cuando un soldado que pasaba disparó con una mano sobre la niña, mientras con la otra acariciaba su sexo.

Esta mujer enseño, que existía la masacre de los cuerpos, es verdad, pero que también existían la masacre de las almas y estas masacres se perpetuaban en los sobrevivientes durante generaciones.

La mujer también le contó que una mañana había nacido un bebé. Jean le contó a Adrián. Rápidamente Adrián fue a buscar a la niña y declarando que se trataba de su propia hija, se la confió a una pareja de granjeros fuera del campo.

Poco a poco, se estableció una amistad entre los dos hombres. Adrián le confió que hacía salir hombres y mujeres del campo, que él proponía como empleados a una fábrica cercana, dándoles de esta manera, una oportunidad de sobrevivir. Jean intentó informarse acerca de qué sucedió con sus amigos. Anna había sido deportada a Treblinka, David a Dachau, luego… silencio.

Un día, Adrián le dijo a Jean que había logrado borrar todo rastro suyo. Su nombre ya no figuraba en las listas, y que lo había hecho desaparecer a los ojos de las autoridades del campo. Poco después, los dos; emprendieron un largo viaje hacia la libertad.

La anciana mujer siempre estaba allí. Sentada, continuaba buscando. Escudriñaba las formas del humo que salía de las chimeneas de los hornos crematorios. Intentaba reconocer a su hija o a alguna de sus nietas, o a alguien de su familia… pero las imágenes que se formaban tomaban formas tan familiares que las veía en todas y en ninguna al mismo tiempo.

Rwanda 1994

Sentada en el piso sobre una alfombra rayada con colores del arco iris, envuelta en un chal anaranjado sobre un vestido blanco con flores verdes, una anciana mujer buscaba. Buscaba a su familia...

El campo estaba ubicado en medio de tierras semiáridas. El suelo era rojo, salpicado con pequeños arbustos. Ella no podía moverse, una tormenta de arena se abatía sobre el campo. En medio de una algarabía bajo un cielo de polvo ocre naranja la gente llegaba de muchos caminos al mismo tiempo.

Esta anciana mujer nunca había estado en un lugar tan caluroso. Creía haber caído en la caldera del diablo. El agua se evaporaba tan pronto como se la servía, como si los Dioses y los Demonios del firmamento bebieran, sedientos.

Los Tutsi huían de Rwanda, las casas ardían, el color rojo del fuego se mezclaba con el ocre de la arena. El corazón de África latía con fuerza; había sido tomado por asalto. Era como una crisis cardiaca que comenzaba a producir fisuras. La sangre corría formando ríos. Las almas escapadas de los cuerpos, agarradas las unas a las otras y navegaban sobre rios de sangre.

Se reunirían en el infinito...

Los Hutu, hombres de todas las edades, bebían en grupos todo el alcohol que pasaba por sus manos, ebrios por el gusto de matar, bailaban y escupían, reían sin parar.

Un joven hombre babeando de placer contaba cómo en la Iglesia en donde los Tutsi habían encontrado refugio, él los había hecho explotar con granadas. Otro, orgulloso, contaba como había destripado una mujer, otros tres daban los detalles de la violación a una joven. Se alentaban entre ellos, exhibiendo su sadismo sin límites. Desesperada, la anciana mujer veía cómo la vida perdía sentido. Hombres, mujeres y niños librados a todo tipo de excesos, eran reducidos a simples cosas.

Los políticos del mundo entero, así como la Madre Iglesia callaron una vez más. ¿El placer feroz de los asesinos era quizás un eco de su propio placer?

La anciana percibió, a lo lejos, a un niño de unos cinco años y le hizo señas para que se acercara. Cuanto más se acercaba el niño, más grandes se abrían sus ojos; y sus labios comenzaron a ampliar hasta alcanzar los lóbulos de sus orejas. Creyó haber encontrado a su abuela. La mujer, acostumbrada desde hacía mucho a los largos viajes y a los grandes cambios, para no decepcionarlo comenzó a cambiar el color de sus ojos. De a poco se volvieron negros, luego cambió también el color de su piel, volviéndose más oscura, sus labios se dilataron poco a poco. Se podía leer en ellos la alegría del reencuentro.

Una vez que tuvo al niño en sus brazos, le preparó una especie de guiso con un poco de agua de lluvia. Se sentían bien juntos. El niño comía y la anciana canturreaba. Pero, de pronto, una fuerza increíble los separó a uno del otro.

Los Hutus que habían entrado al campo con machetes, azadas y palos con clavos, comenzaron a masacrarlos, pero el niño sepultado bajo los muertos, permanecía con vida. Horas después, los perros hambrientos que comían los cadáveres lo despertaron.

La anciana mujer, impotente, no podía constatar la lista de atrocidades que se alzaba frente a ella. Cada una se tallaría sobre piedra, trazo por trazo, unas al lado de las otras, escribiendo la triste historia de la humanidad.

El acto de matar, se agregaría al catálogo de placeres del hombre.

Chapadmalal

Argentina, tierra de cobijo de sobrevivientes de genocidios, masacres y del hambre en Europa. Sobre la costa atlántica se encuentra Chapadmalal. Estas tierras pertenecían al jefe indio de la tribu Tehuelche. El nombre de Chapadmalal fue dado por los indígenas, ya que en este lugar se cruzan y se reúnen distintas corrientes de vientos.

Simón era un inmigrante entre tantos que encontraron amparo en estas tierras australes. Quería festejar sus 91 años y pidió a toda su familia diseminada por el mundo que se reuniera con él en Chapadmalal. Vinieron de todas partes: de San Francisco, de Atenas, de Londres, de Berlín, de Kosovo, de Rwanda. Hijos, nietos, bisnietos; todos respondieron a su llamado. Su familia se había vuelto tan grande, que apenas podía creerlo. Matrimonios mixtos habían logrado una alquimia sorprendente, distintos tonos de piel, diferentes lenguas y todos eran políglotos.

Para festejar el cumpleaños de Simón, se reunieron en el restaurante de un hotel, al borde del mar. Unos se conocían, otros no, charlaban entre ellos tratando de encontrar los lazos familiares que los unían. En esta noche magnífica, el cielo se despojó de sus nubes para dejarle el reinado a la luna. La luna, engalanada con sus más hermosas luces, también estaba invitada a la fiesta. Orgullosa, miraba su reflejo sobre el mar y observaba a sus invitados.

Bailes y cantos de todos los países componían el espectáculo. Los adolescentes estaban encantados de conocer primos, primas y amigos de unos y de otros. Danzas y cantos de diferentes países formaban el espectáculo. Los jóvenes adolescentes estaban felices de los encuentros entre primos, primas y amigos que estaban allí. La vida bullía con miles de burbujas sobre la piel. Esta noche quedaría para siempre en la memoria de todos.

Antes del amanecer, la gran familia decidió pasear por la playa. Eran tantos que parecían una manifestación: la vida retomaba con fuerza su derecho de existir.

Una anciana mujer sentada sobre una roca en la playa, observaba. Oía a lo lejos un grupo que se acercaba cantando y hablando. En las letras de algunas canciones, adivinaba letras que ella conocía, en otros tiempos ella las había cantado. Luego escuchó hablar en diferentes lenguas que también había hablado. Su corazón se desbocó con latidos incontrolables. Toda ésta gente que se acercaba, ¿cómo hacer para llamarlos?

Una niñita que bailaba con los brazos abiertos como un trompo, vio a la anciana mujer. Curiosa, empezó a acercarse. La mujer de cabellos blancos, de ojos azul-grisáceos, estaba vestida como en el día de su partida, un vestido a cuadros en todos los tonos de grises.

La pequeña niña se acercó a ella con los brazos abiertos y la anciana hizo lo mismo. Una le preguntó a la otra; ¿cómo te llamas? Tamara y Candelaria se besaron. ¿Sabés quién soy? Soy tu tatarabuela. Ven a mis brazos, hijita.

La gran familia se detuvo, a penas podía retener el aliento viendo aquella escena. Candelaria se dio vuelta y les gritó que vinieran pronto: « ¡Es la abuela! ». La familia comenzó a avanzar hacia ellas, mientras la anciana los llamaba con la mano. Simón iba primero. En cuanto se acercó a la mujer, ésta le dijo: « ¡Simón, hijo, ven! ». Habían cambiado tanto, pero sus ojos seguían siendo los mismos. La emoción del reencuentro hacía temblar la tierra, los árboles empezaron a agitar sus hojas a modo de aplauso. La anciana mujer los nombro uno a uno: Tomas, que era el recién nacido, Juan ven a darme un beso, Maria, Silvia, Gigi, Johnny, Aleka, Emilia, Anita, Edgar, Luisa, Véné, Béata, Camille, Aaron, Bilha, Ephraïm, Ami, Délila, Aviel, Hadassa, Baroukh, Iris, Benaya, ……..

Juan Carlos Der Dadjadian

Paris, mayo 2008

Traducido al castellano por:

Valeria Arce Tosunian

Buenos Aires, junio 2008.

L’avez-vous vue ?

2010-11-01T20:29:00.000+01:00

Oui, assise sur le quai, elle cherche…

Elle était là. Rien n’échapperait à son regard.

L’Histoire peut fermer les yeux comme elle peut aussi les entrebâiller pour déformer les faits en changeant le contour des silhouettes. Elle peut aussi tordre en anamorphoses méconnaissables les événements. Cependant, ce qu’elle ne pourra jamais faire, c’est d’échapper au regard, pas plus qu’au temps.

Le regard de cette vieille femme m’a appris qu’à Izmir en 1922 pendant l’occupation de l’armée turque, les Arméniens étaient dans l’obligation de rester chez eux. Pendant ce temps, dans les rues, en servant des limonades aux soldats turcs assis sur les trottoirs, des voisins dénonçaient : « ceux qui habitent en dessous du balcon sont arméniens, ceux qui habitent la maison à droite sont chrétiens …» Ils croyaient ainsi se mettre à l’abri, mais le glaive turc les faucha aussi.

D’autres, bravant les interdits, amenaient en cachette à leurs amis arméniens de l’eau et de la nourriture. Les maisons habituellement pleines de vie étaient devenues des antichambres de la mort.

Les Arméniens essayaient de fuir, de trouver refuge auprès de parents éloignés, d’amis. Puis ils apprirent que des navires français, italiens et d’autres pays d’Europe arrivaient pour rapatrier leurs ressortissants.

L’assaut de l’armée turque n’allait pas tarder.

Le 13 septembre 1922, l’armée incendia la ville. Les gens quittèrent tous leurs refuges pour tenter de rejoindre les quais où les militaires français et italiens n’étaient pas en nombre suffisant pour les protéger.

Les soldats turcs entraient dans les maisons, saccageaient et détruisaient tout sur leur passage. Ils mettaient en place le génocide en appliquant sa première règle : rompre la structure familiale, séparer les hommes des femmes et des enfants.

Les hommes étaient tués ou embarqués dans des trains allant vers le néant, la mort pouvant les cueillir à tout instant. Certains avaient trouvé refuge dans la cathédrale grégorienne de Saint-Etienne, ils gémissaient, criaient, pendant que les soldats turcs, les yeux brillants de convoitise, disaient : "votre Dieu est mort!", et enlevaient les jeunes filles pour les violer.

Les cloches de l’église sonnèrent à tout va pour demander de l’aide, mais personne ne répondit à l’appel, le monde était devenu sourd.

De nos jours encore, les nuits du 13 septembre les cloches de l’Eglise Saint Etienne sonnent, mais la mère Eglise reste sourde et muette.

La nuit rouge de ce 13 septembre 1922 reflétait ses flammes sur les femmes et les enfants qui se précipitaient sur le quai pour pouvoir embarquer. Les marins français y avaient déployé des drapeaux en avant-poste pour protéger au mieux la population qui tentait de fuir. Les soldats turcs continuaient à tirer sur eux, ciblant ceux qui tentaient de gagner les navires à la nage. Les rescapés furent amenés à Mytilène, l’île de Lesbos, puis acheminés à Athènes ; de là ils partirent à travers le monde.

Simon avait 6 ans le jour de la grande débâcle d’Izmir, il marchait avec son père lorsqu’une balle percuta le chapeau de celui-ci, les projetant dans l’entrée d’une porte cochère d’où il vit les soldats arriver et charger son père.

Jusqu’au soir Simon était resté caché sous les escaliers, puis voulant rejoindre sa famille, il avait été emporté par la foule qui fuyait et embarqué dans un bateau. Sur celui-ci, il retrouva sa tante avec ses deux petites cousines et fut emmené avec elles vers l’Argentine.

Massacres, incendies, vols, viols, tout le catalogue de la barbarie humaine était au rendez-vous. Rien n’arrêtait ces hommes livrés à un plaisir sans limites. Ni le surmoi, ni la religion, ni la morale, ni l’éthique, plus rien ne faisait barrage. Les bornes de l’humanité étaient inefficaces, les limites étaient franchies.

Ce fut à bord d’un de ces navires, en demandant des nouvelles les uns aux autres, qu’une femme apprit que sa mère, assise sur le quai la cherchait… La vieille femme avait su que sa fille et ses deux petites-filles avaient fui vers le quai, mais elle ne les avait pas retrouvées. En quête de sa famille, elle refusait de céder, elle allait continuer à chercher scrutant du regard partout dans le monde, jusqu’à les retrouver.

Le temps était son allié et sa famille ne la laisserait pas tomber dans l’oubli; de génération en génération, elle le savait, ses descendants continueraient à la chercher.

Alsace, Auschwitz 1942.

Âgé de 18 ans, Jean travaillait dans l’épicerie de ses parents, en Alsace. Il partageait son amour entre Anna et David. Tous deux étaient juifs et engagés dans la Résistance.

Un soir au retour d’une fête, devant la maison de David ils furent arrêtés, et toutes leurs relations furent raflées en quelques heures.

Jean fut interrogé, brutalement frappé, puis déporté vers Auschwitz.

Lorsque le train arriva au camp, les portes des wagons furent ouvertes dans un vacarme assourdissant. Comme les autres, Jean dût sauter pour descendre du wagon. A cet instant, son regard s'accrocha à celui de l’officier allemand qui se tenait à la sortie.

L’officier lui dit : « Toi, le cuisinier mets-toi là ! ». Jean n'était pas cuisinier, mais l'officier en décida ainsi.

Sur sa tenue de prisonnier, on lui mit un triangle bleu, signe qu’il avait commis une infraction contre les lois allemandes. L’officier dont il avait croisé le regard le rejoignit alors et lui ordonna de le suivre. Il s’appelait Adrian. Il le conduisit dans la cave d’une maison, en bordure du camp et lui donna l'ordre de ne se faire remarquer de personne. Lui seul savait qu’il était là ; le soir, Jean devait le rejoindre dans son lit.

Durant le jour, il passait des heures à regarder, par la fente d’un volet, une femme aux cheveux gris l’observait. Progressivement, ils se mirent à dialoguer par le regard. Elle savait tout ce qui se passait dans le camp, et lui apprit énormément de choses.

Il découvrit que l’homme était la bête la plus immonde du règne animal. Peut-être était-ce parce qu’il était le seul à faire usage de la parole ?

Elle lui raconta qu’elle regardait une femme travailler dehors, avec sa fillette, à déblayer de la neige quand un soldat qui passait avait tiré d’une main sur l’enfant avec son arme, tandis que de l’autre main, il se caressait le sexe.

Cette femme lui apprit qu’il existait le massacre des corps, certes, mais que celui des âmes se poursuivait sur les survivants pendant des générations.

Cette femme lui raconta aussi un matin qu’une petite fille était née. Jean en parla à Adrian. Aussitôt celui-ci s’en fut chercher l’enfant et, déclarant qu’il s’agissait de sa propre fille, la confia à l’extérieur du camp à un couple de fermiers.

Peu à peu, une amitié s’était créée entre les deux hommes. Adrian lui avait confié qu’il faisait sortir du camp des hommes qu’il proposait à l’embauche à l’usine toute proche, leur offrant ainsi une chance de survie. Jean tenta de s’informer de ce qu’étaient devenus ses amis, Anna avait été déportée à Treblinka, David à Dachau, puis… silence !

Un jour, Adrian annonça à Jean qu’il était parvenu à effacer toutes ses traces. Son nom ne figurait plus sur les listes, il avait réussi à le faire disparaître aux yeux des autorités du camp. Peu après, tous deux entreprirent un long voyage vers la liberté.

La vieille femme était toujours là, invisible. Assise, elle continuait à chercher, scrutait les formes des fumées sortant des cheminées des fours crématoires. Elle tentait d'y reconnaître sa fille ou l'une de ses petites-filles, quelqu’un de sa famille enfin… mais les images qui se formaient prenaient des formes si familières qu’elle les voyait tous et personne à la fois.

Rwanda 1994

Assise par terre sur un tapis rayé aux couleurs de l'arc-en-ciel, entourée d’un châle orange sur une robe blanche à fleurs vertes, une vieille femme cherchait, elle cherchait sa famille…

Le camp était planté au milieu de terres semi-arides, le sol était rouge, parsemé de quelques arbustes. Elle ne pouvait pas bouger, une tempête de sable s'abattait sur le camp. Dans un brouhaha ocre orangé des gens arrivaient de tous les chemins à la fois.

Cette vieille femme n'avait jamais connu un endroit si chaud. Elle pensait être tombée dans la chaudière du diable ; l'eau s'évaporait sitôt servie comme si les dieux et les démons du firmament s’abreuvaient, assoiffés.

Les Tutsi fuyaient le Rwanda, les maisons brûlaient, le rouge du feu se mélangeait à l’ocre du sable. Le coeur de l'Afrique battait à toute allure, il était pris d'un sursaut. C’était comme une crise cardiaque qui sur la terre commençait à creuser des fissures, le sang s’écoulait formant des ruisseaux. Les âmes échappées des corps, agrippées les unes aux autres, naviguaient sur ces ruisseaux sanglants. Elles allaient rejoindre l’infini…

Les Hutu, hommes de tous âges, buvaient en groupe tous les alcools qui leur passaient dans les mains, ivres du goût du meurtre, ils dansaient, crachaient, riaient sans retenue. Un jeune homme bavant de plaisir racontait comment, dans l’Eglise où les Tutsi avaient trouvé refuge, il les avait fait exploser à coup de grenades. Un autre, fier, racontait comment il avait éventré une femme, trois autres donnaient les détails du viol d’une jeune fille. Ils s’encourageaient mutuellement, exhibant leur sadisme sans limites. Désespérée, la vieille femme voyait la vie perdre son sens. Hommes, femmes et enfants, livrés à tous les excès, étaient réduits à n’être que des choses.

Les hommes politiques du monde entier, tout comme la mère Eglise s’étaient tus encore une fois. La jouissance féroce des assassins faisait-elle écho à leur propre jouissance?

La vieille dame aperçut, au loin, un petit garçon âgé d’environ cinq ans, elle lui fit signe de s’approcher.

Plus l’enfant avançait, plus il ouvrait grand les yeux, et ses lèvres commencèrent à s’étirer pour aller rejoindre l’aube de ses oreilles. Il croyait avoir retrouvé sa grand-mère. La vieille dame, habituée depuis le temps aux longs voyages et aux grands changements, pour ne pas le décevoir commença à changer la couleur de ses yeux. Ils devinrent progressivement noirs, puis elle changea aussi la couleur de sa peau, elle devint foncée, ses lèvres se dilatèrent peu à peu. On pouvait y lire la joie des retrouvailles.

Une fois l’enfant dans ses bras, elle lui prépara une tambouille à l’aide d’un peu d’eau de pluie. Ils étaient bien ensemble, l’enfant mangeait et la vieille dame chantonnait. Mais, tout à coup, une force inouïe les arracha l’un à l’autre.

Les Hutus étaient rentrés dans le camp avec des machettes, des houes et des gourdins cloutés. Ils commencèrent à massacrer, mais l’enfant enseveli sous les morts, était resté en vie. Des chiens affamés qui mangent les cadavres le réveillèrent ensuite.

La vieille femme impuissante ne pouvait que constater la liste des atrocités qui se dressait devant elle. Chacune allait se graver sur la pierre, trait par trait, les unes à côté des autres, consignant la triste et honteuse histoire de l’humanité.

L'acte de tuer, est venu s’adjoindre au catalogue des jouissances de l'homme.

Chapadmalal

Argentine, terre d’accueil des rescapés des génocides, des massacres et de la famine en Europe. Sur la côte atlantique, se trouve Chapadmalal. Cette terre appartenait au chef indien de la tribu Tehuelche. Le nom de Chapadmalal fut donné à ces terres par les indigènes car dans ce lieu se croisent et se rencontrent divers courants de vents.

Simon était un immigré parmi tous ceux qui ont trouvé accueil sur ces terres australes. Il voulait fêter ses 91 ans et demanda à toute sa famille éparpillée dans le monde de venir le rejoindre à Chapadmalal. Ils étaient venus de partout : de San Francisco, d’Athènes, de Londres, de Berlin, du Kosovo, du Rwanda. Enfants, petits-enfants, arrière-petits-enfants, tous avaient répondu à l’appel. Sa famille était devenue si vaste qu’il avait du mal à le croire. Des mariages mixtes avaient réussi une alchimie étonnante, de teintes de peaux diverses, des langues différentes et tous étaient polyglottes.

Pour fêter l’anniversaire de Simon, ils se réunirent dans un grand hôtel-restaurant au bord de la plage. Les uns faisaient connaissance avec les autres, essayant de retrouver les liens de parenté que les unissaient. En cette soirée magnifique, le ciel s’était dépouillé de ses nuages pour laisser son royaume à la lune. La lune, apprêtée de ses plus belles lumières, était aussi conviée à la fête. Fière, elle regardait son reflet sur la mer et veillait sur ses convives.

Des danses et des chants de tous pays composaient le spectacle, les jeunes adolescents étaient ravis des rencontres entre cousins, cousines et amis des uns et des autres. La vie pétillait de mille petites bulles à la surface de leur peau. Cette soirée allait rester à jamais dans la mémoire de tous.

Juste avant l’aube, la grande famille décida de se promener au bord de la plage. Elle étaient si nombreuse qu’on aurait dit une manifestation : la vie reprenait avec force son droit à l’existence.

Une vieille femme assise sur un rocher au bord de la plage, regardait. Elle entendait de loin s’approcher un groupe qui chantait et parlait. Elle décela dans les paroles de certains chants, des paroles qu’elle connaissait : jadis elle les avait chantées. Elle entendit ensuite parler des langues différentes qu’elle aussi avait parlées. Son cœur s’emballa dans un battement incontrôlable. Tous ces gens s’approchaient, mais comment faire pour les appeler ?

Une fillette qui dansait les bras écartés comme une toupie, aperçut la vieille femme. Curieuse, elle commença à s’approcher. La femme aux cheveux blancs, aux yeux bleu gris, était vêtue comme le jour de son départ, d’une robe à carreaux dans tous les tons du gris.

La petite fille s’approcha d’elle les bras ouverts et la vieille dame fit de même. Chacune demanda à l‘autre comment elle s’appelait. Tamara et Candelaria s’embrassèrent. « Sais-tu qui je suis? Je suis ton arrière, arrière, arrière-grand-mère. Viens, ma petite, dans mes bras. »

La grande famille s’était arrêtée, à peine si elle pouvait retenir son souffle en regardant la scène. Candelaria se retourna et leur cria de venir vite : « c’est grand-mère ! ». La famille commença à avancer vers elles tandis que la vieille dame leur faisait des appels de la main. Simon était en tête. Dès qu’il se fut approché de la vieille dame, elle lui dit : « Simon, mon fils vient ! ». Ils avaient changé, mais leurs yeux étaient restés les mêmes. L’émotion de leur rencontre faisait trembler la terre, les arbres s’étaient mis à agiter leurs feuillages en guise d’applaudissements. La vieille dame les interpella un à un : Tomas, le dernier né, Juan vient m’embrasser, Marie, Silvia, Gigi, Johnny, Aleka, Emilia, Anita, Edgar, Luisa, Véné, Béata, Camille, Aaron, Bilha, Ephraïm, Ami, Délila, Aviel, Hadassa, Baroukh, Iris, Benaya, ……..

Juan Carlos Der Dadjadian

Le redoublement de l’être chez un enfant

2010-09-01T21:51:00.002+02:00

La Lettre mensuelle - N° 95 École de la Cause freudienne. Paris Janv.91
(Extrait du cas)

Voici quelques réflexions sur le cas d'un petit garçon de 8 ans que nous appellerons Garik. Il est amené en consultation par sa mère pour des difficultés de sommeil : Depuis le tremblement de terre,
"Il ne dort pas seul, il ne veut pas qu'on éteigne la lumière. Il ne dort qu'à la condition d'être avec moi".
Sa mère le dit nerveux :

"Il dessine dans sa chambre pour se calmer".

Lors de la conception de Garik, il y eu un conseil de famille, réuni pour statuer sur cette prochaine naissance. Au cours d'un conseil de famille réuni, La belle-soeur énonça clairement et fermement le désir de la mère: «Si elle ne le veut pas, qu'elle ne le garde pas", induisant, chez la mère la réponse : "donc, je le garde". Ce qui nous permet de déduire la structure grammaticale de son fantasme : "Ce n'est pas moi qui désire sa mort, c'est elle... donc, je le garde".(et ) Elle s'érige maintenant en protectrice de son "objet.
Nous allons retrouver la trace de ce moment traumatique dans une série d'événements où le tremblement de terre viendra s'inscrire.

Le premier événement est l'épisode du refroidissement de la mère au sixième mois de La grossesse. Ce moment se cristallise autour de la toux. Sa mère (qui), en toussant, (Elle risquait en toussant, de lâcher l’enfant.)

Le deuxième événement est la tentative de sevrage, au dixième mois. Ce moment se cristallise autour de l'instant où la mère croit l'enfant mort.

Le troisième événement est l'épisode de la toux cette fois-ci de l'enfant, qui entraîne son hospitalisation avec sa mère. Ce moment se cristallise sur la « toux », cette fois-ci, c'est l'enfant qui risquait de lâcher sa mère.
Le quatrième événement est celui du tremblement de terre où il échappe, encore une fois, à la mort. A la suite de quoi, encore une fois, se réactualise l'impossible séparation de la mère et de l'enfant : évacuation conjointe au bord de la mer Noire, refus de dormir seul.

Au cours d'une séance, Garik nous dit qu'il a fait de nombreux rêves sur le tremblement de terre, surtout durant son séjour au bord de la mer Noire.
IL rêve : "Il y avait un grand mur. On a mis des pierres et de la boue pour le fermer. A ce moment-là un autobus passait. Il y a eu un tremblement de terre, l'autobus est tombé dans le ravin, et là, je me suis réveillé".
Dans son (ce) rêve, la lim
ite est marquée par la figure de mur. Celle-ci fait bord au corps de la mère où la castration maternelle est présentifiée par le trou qu'il doit colmater par des pierres et de la boue. Ce rêve montre sa position subjective face à la castration de l'Autre maternelle: A l'aide de ces objets, il en colmate le trou pour préserver sa vie.
Un jour, sa mère l’accompagne à la séance en tenant sous son bras, avec fierté, ses plus beaux et plus grands dessins, avec l'intention de nous montrer ce dont il est capable. Dialectique qui ne nous échappe pas car elle n'est pas sans évoquer son rêve où il colmata la béance maternelle. Les dessins se situent dans un rapport de similitude avec les pierres et la boue. Ceci nous permet de déduire la place que ses dessins occupent dans son économie psychique.

Ses dessins viennent "colmater" sa mère tout en lui apportant un peu de calme.
Les phénomènes psychosomatiques de sa prime enfance permettaient d'assurer le lien mère-enfant. Quand Garik a eu accès à la symbolisation, ses phénomènes corporels ont put être relayés par une production hors-corps, « les dessins », comme redoublement de lui-même.

Répétition et trauma chez les enfants d'Arménie

2010-09-01T21:47:00.002+02:00

(Extrait du texte)

A la suite du séisme du 7 décembre 1988 une mission de Médecins du Monde est arrivée sur le terrain avec une équipe médicale.

Passés les secours de première urgence, est apparue l'urgence d'une aide particulière pour les "détresses psychiques". Je cite un rapport de l'époque : " les enfants présentaient les signes d'une névrose traumatique grave, et certains ont développé des phénomènes psychosomatiques (affections dont ils étaient indemnes avant le séisme), d'autres se sont enfermés dans un mutisme confinant à l'autisme ".

Mon intervention s'est située à deux niveaux : d'une part je travaillais avec les psychologues français sur les difficultés qu'ils pouvaient rencontrer dans leur travail, d'autre part J'assurais des consultations pour les familles en situation très difficile.

J'ai centré mon travail sur le repérage clinique des symptômes : état dépressif, anorexie, mutisme, phénomènes psychosomatiques, troubles du sommeil, du comportement etc. Pendant les entretiens, j'ai été surpris de la facilité des Arméniens à associer idées et souvenirs à mes questions, à parler de leur intimité.

Laisser la place à l'expression individuelle a ouvert au sujet la possibilité de formuler leur histoire personnelle, et de s'approprier cette histoire interrompue par l'événement.

Dans l'après-coup de notre travail, nous avons pu constater que les entretiens menés avaient eu pour effet de permettre à un certain nombre d'enfants et à leurs parents d'exprimer l'insupportable, et ce faisant, de symboliser leur souffrance.

Trouver un lien par la parole a eu comme conséquence un soulagement de l'angoisse.
Quand je suis arrivé au lieu de consultations à Kirovakan, j'ai observé les personnes qui m'attendaient, assises en silence, le regard lointain. Au cours de la journée je sortais de temps en temps, les personnes qui se trouvaient là venaient me raconter leur version du tremblement de terre. Petit à petit chacun se rendait compte que ce qu'il avait vécu différait de ce qu'avait vécu son voisin. Les récits s'entremêlaient, et les discussions s'animaient peu à peu au fil de la journée.
Ces liens recréés leur permettaient de rétablir un tissu social brutalement déchiré, de s'extraire de la mortification et de relancer une dialectique de vie et de désir.

Le Leon

2010-08-29T22:00:00.003+02:00

Réalisé par : Santiago Otheguy
Avec : Jorge Roman,...
Sortie le : 11 juillet 2007
Film : France, Argentine, drame, 2006, Noir et blanc, Tout public

Synopsis
Dans un labyrinthe de rivières et de ruisseaux, monde sensuel et sauvage, Alvaro mène une vie humble et solitaire, la pêche et la coupe des roseaux constituant son labeur quotidien. Son homosexualité et sa passion pour les livres font de lui un personnage à part parmi les habitants de cette région d'Argentine perdue dans le temps. Le seul lien entre ce territoire sans frontières définies et la ville est constitué par "La León". Ce bateau-bus est piloté chaque jour par « El Turu », un homme violent et autoritaire, devenu le relais incontournable de toute communication entre les habitants. El Turu voit la différence d'Alvaro comme une menace et semble déterminé à le harceler...

Ma lecture de ce film :

Le scénario se déroule vraisemblablement dans la province de Corrientes sur une des multiples branches de la rivière Paraná. Au nord et vers l’est nous trouvons la province argentine de Misiones et vers l’ouest l’Etat du Paraguay. Je le suppose car, interrogés par Alvaro, les coupeurs de bois disaient pour une partie venir du Paraguay, tandis que les autres étaient appelés les Misioneros, c'est-à-dire les gens qui habitent la province de Misiones.

Comme le synopsis l’indique, cette région d’Argentine se trouve perdue dans le temps et très isolée. Ce n’est pas par hasard que le réalisateur a choisi cet endroit pour tourner un film qui parlera de la solitude, et pour mieux mettre en relief la tristesse inhérente de ses habitants, le film est tourné en blanc et noir.

L’endroit composé d’îlots épars, est hostile, les villes qui l’entourent sont délabrées et abandonnées à leur sort, le seul lien entre les habitante entre eux et avec les villes est assuré par un bateau « La León » dont le pilote, un homme violent et aigri surnommé « Le Turu » n’aime pas tout ce qui est différent. Il met le feu au campement des coupeurs de bois venus du nord pour qu’ils s’en aillent, il ne veut aucune personne étrangère dans les îlots. Le Turu est aussi interpellé par Alvaro, le personnage du film sur lequel on ne connaît pas d’histoire avec des femmes et dont il suppose, à juste titre, qu’il est homosexuel.

Le nommé Turu, comme c’est souvent le cas, est attiré par ce qu’il rejette le plus et qui n’est rien d’autre que son propre désir refoulé. Un soir, lors d’une fête, il arrive à coincer Alvaro, et comme ce dernier est consentant ils ont un rapport sexuel. Sans aucune suite – chacun reste dans sa propre solitude. Alvaro comme beaucoup d’autres pour survivre doit faire plusieurs métier : la coupe des roseaux, la coupe illicite du bois, la reliure de livres, etc.

Alvaro est présenté comme un solitaire, ayant une jouissance homosexuelle, donc marginal comme tous ces contrées et n’arrivant pas à établir des liens autres que le travail.

Je me demande si ce film ne nous montre pas autre chose de beaucoup plus radical, c'est-à-dire : un malaise des temps modernes où hommes et femmes, homosexuels ou pas, sont chacun voués à leur solitude, et cela même en habitant dans des pays industrialisés avec tous les moyens dits de « communication » à leurs disposition. Des vies en blanc et noir, sans couleur, sans liens autres que le travail.
Malgré sa lenteur c’est un film à voir et qui donne à réfléchir.

Another Gay Movie

2010-08-29T21:51:00.001+02:00

Un film American de Todd Stephens, avec Michael Carbonaro, Jonah Blechman, Jonathan Chase, Mitch Morris, Ashlie Atkinson, Scott Thompson, Graham Norton, Stephanie McVay, John Epperson.

Sortie le 20 juin 2007.

Le Synopsis du film:

De jeunes acteurs jouent le rôle de jeunes gays de leur âge se trouvant tous vierges à la fin de leurs études secondaires. Ils se sont juré lors d’une soirée entre amis de remédier à ce problème avant la fin de l’été. Muffler, leur "virile" copine lesbienne, une vraie Casanova, s'amuse à les titiller.

Voici ma lecture de ce film sous l’angle du traitement de l’homosexualité.

Voilà un souffle nouveau qui nous arrive de l’ouest, une brise d’air frais qui permet de rebondir avec joie en regardant les méandres qu’empruntent les adolescents, les impasses rencontrées lors du passage à l’âge adulte. Cette fois au cinéma, l’homosexualité n’est pas présentée comme de coutume, sous les auspices du malheur. Ce film est à comparer avec un autre film, « My Beautiful Laundrette» où l’on trouve une sortie aussi digne.

La problématique qui est présentée au travers de ces adolescents, qui découvrent leurs corps et qui sont au seuil de se confronter au corps de l’autre, est une problématique universelle. Ils pourraient bien être des hétérosexuels confrontés au fait d’aborder les filles. Mais il pourrait s’agir aussi de filles vis-à-vis de garçons ou de filles entre elles.

Ce film a la faculté de nous montrer et de démonter des idées préconçues et des préjugés qui sont renforcés par des théories « psy » où l’on prétend, que du fait qu’un homme rencontre un autre homme il se met à l’abri de la castration. Ces théories soutiennent que, dans l’homosexualité, le fait que le partenaire soit porteur du pénis écarte toute angoisse inhérente à la rencontre sexuée. Ces théories vont même plus loin, faisant des homosexuels les tenants de la négation de l’existence de l’Autre sexe (les femmes) ; ils sont identifiés, du coup, comme agents actifs de discriminations.

Ce film nous montre tout le contraire, c'est-à-dire que, dans le fait même d’être confronté à l’autre, cet autre est d’emblée perçu - quel que soit son sexe biologique -, comme radicalement autre. Les peurs, les angoisses, etc., qui accompagnent ce passage dans la rencontre des corps sexués, sont inhérentes à tous, hommes ou femmes, homosexuels au pas.

Nous pouvons apprécier aussi dans ce film le traitement des différentes formes de jouissances à l’intérieur même d’une jouissance qui « serait homosexuelle». Les variétés présentées, nous les trouvons aussi bien dans l’hétérosexualité. Nous pouvons dire, qu’en somme, ce ne sont que des formes multiples et variées de jouissances du genre humain.

Par l’intermédiaire de cette écriture filmographique, le réalisateur arrive à faire exploser la forme compacte et unifiée sous laquelle l’homosexualité est présentée. Au profit du multiple, il place chaque individu sur son contour le plus singulier de sa jouissance. Les impasses auxquelles chacun est confronté, et auxquelles il doit faire face pour s’assumer, sont aussi inédites que variées.

En prenant le contre pied d’un autre préjugé, le réalisateur n’oublie pas de convoquer l’amour pour démontrer que « l’amour et la fidélité » ne sont pas des conditions réservées aux seuls couples hétérosexuels.

Le démantèlement systématique de préjugés fera que n’étant pas « politiquement correct » il ne restera pas longtemps sur la toile.

Juan Carlos DER DADJADIAN

Psychanalyste

Paris le, 14 juillet 2007

Taare Zameen

2010-08-29T17:16:00.002+02:00

« Taare Zameen »

« La Tête dans les étoiles ! »

Ce film en hindi a été produit par Bollywood et est sorti en Inde le 21 décembre 2007 . Réalisé et produit par Aamir Khan, qui y joue aussi un rôle important, celui d'un professeur. Il partage l'écran avec le jeune Darsheel Safary qui tient le rôle principal.

Nous avons choisi ce film puisqu’il montre d’une façon très éclairante les difficultés que rencontrent certains enfants et leur entourage face aux troubles de l’apprentissage : ralentissement mental pour interpréter les consignes, manque de compréhension face à une problématique donnée, difficultés en lecture, écriture etc.

Toutes ces difficultés se présentent dès le très jeune âge et elles se trouvent à des degrés très variés selon les individus. Parmi la population que nous recevons - et pas seulement - ces troubles de l’apprentissage ont causé, parfois définitivement, des effets subjectifs plus au moins graves quant à l’inhibition intellectuelle et sociale des personnes.

« Ishaan Awasthi, âgé de huit ans, est un enfant espiègle et imaginatif. Issu d'une famille aisée, ses piètres résultats scolaires font le désespoir de ses parents qui décident de l'inscrire dans un pensionnat pour qu'il y acquière rigueur, goût du travail et de la réussite. Mais dans cet environnement rigide et hostile, coupé de sa famille et de ses amis, Ishaan se renferme et s'étiole jusqu'au jour où un jeune professeur découvre ses talents de peintre et sa dyslexie, cause de ses difficultés d'apprentissage ».

Quelques prémisses sur la dyslexie qui nous aideront à mieux comprendre le film et à pouvoir échanger par la suite.

La dyslexie désigne un trouble psychique ayant des répercussions au niveau de la parole et de l’apprentissage de la lecture et de l’écriture. Si l’on se réfère à l’étymologie grecque du mot "dys" signifiant difficulté et "lexis" le lexique, les mots, la dyslexie serait fondamentalement un trouble du langage.

C’est un terme apparu la première fois en 1897 sous la plume d’un médecin anglais, le Dr Morgan, pour décrire le cas d’un jeune lecteur récalcitrant de 14 ans. Elle est plus spécifiquement une difficulté d’accès au langage écrit, mais on remarque le plus souvent, des problèmes d’expression orale (langage mal constitué, formulations imprécises et pauvreté du vocabulaire, des troubles de l’évocation (il cherche ses mots) ou de l’idéation (difficultés de formulation et d’enchaînement des idées). C’est une personne qui n’arrive pas à fondre sa pensée dans les mots qu’il prononce, tout comme s’il n’arrivait pas à faire coïncider la bande son (les mots parlés) avec la bande visuelle (les mots écrits).

La dyslexie est un dysfonctionnement cérébral qui entraine des répercussions psychiques, l’inversion des données, la lenteur des interprétations, les difficultés pour s’exprimer avec des idées claires et précises entrainant, pour les personnes dyslexiques, des sérieux problèmes de communication. Souvent incomprises par leur entourage, elles engendrent chez autrui de l’agacement, voire de l’énervement ; les personnes dyslexiques, face aux hostilités qui les entourent, se replient sur elles-mêmes, ce qui n’arrange en rien leur problématique et assez souvent cet isolement est source d’aggravation.

Les caractéristiques les plus marquantes de la dyslexie sont :

Des confusions visuelles

Des confusions visuelles entre des lettres dont les graphies sont voisines (m et n ; b et d ; m et w ; p et d ; c et o etc.) qui sont symétriques par rapport à un axe vertical b et d, p et d ou même par rapport à un axe horizontal u et n. Des confusions auditives lorsque les sons paraissent voisins (d et t ; f et v ; oi et a etc.) "tarachute" pour parachute./ "conteau" pour "couteau’" On parle aussi dans ce cas de confusion phonétique.

Des inversions de lettres dans les syllabes ("clo " pour "col") On appelle cela des confusions dans l’exécution motrice "souflfe" au lieu de "souffle". "memsonge" au lieu de "mensonge"

Ou encore des inversions de syllabes dans les mots ("branche" pour "chambre" ,"partique" au lieu de "pratique" / "pestacle" au lieu de spectacle…)

Voire des fautes d’usage sur des mots courants "quoment" au lieu de comment. Il confond des lettres de graphies voisines, en inverse d’autres, en oublie et parfois même en permute ! Autrement, il s’agira d’omissions ou même d’ajouts de lettres "amal" pour animal /"gelisser "pour glisser » etc.

Des difficultés à distinguer des sons

Un certain nombre de dyslexiques auraient également du mal à distinguer des sons de fréquence très proche : pour certains, cette difficulté à attribuer un son à une lettre (et réciproquement) serait la cause principale de la difficulté rencontrée dans la lecture.

La perception auditive et le sens du rythme sont également perturbés, ils reconnaissent et analysent mal les sons. Ils n’arrivent pas à reproduire des structures rythmiques, même simples. On s’aperçoit qu’une personne dyslexique n’appréhende pas normalement le monde qui l’entoure et ne parvient pas à le déchiffrer correctement. De toute évidence, il ne voit pas, n’entend pas et ne comprend pas les choses de la même manière que les autres. Un dyslexique rencontrant des difficultés en calcul et en mathématiques sera de plus incapable de lire et de résoudre un énoncé, ce qui fera référence à une difficulté supplémentaire appelée "dyscalculie".

Nous nous ne faisons pas ici un catalogue de différentes difficultés rencontrées par les personnes dyslexiques. Nous, nous ne traitons pas non plus les différentes théories quant à son étiologie.

Nous voulons, avec ces quelques prémisses, simplement vous sensibiliser a cette problématique qui pose, tant pour les personnes dyslexiques que pour leur entourage, des moments très difficiles à vivre dans une totale incompréhension de l’autre.

The Bubble - mon analyse

2010-08-28T19:32:00.001+02:00

Un film israélien de Eytan Fox avec Ohad Knoller, Alon Friedman, Daniela Virtzer, Yousef 'Joe' Sweid, Miki Kam, Shredi Jabarin, Lior Ashkenazi, Zion Barouch, Oded Leopold, Dorin Munir, Zohar Liba
Sortie le 4 juillet 2004.

Le Synopsis officiel du film (Ad Vitam) :

Trois jeunes israéliens, Noam, disquaire, Yali, gérant de café, et Lulu, vendeuse dans une boutique de produits de beauté, partagent un appartement dans un quartier branché de Tel-Aviv, symbole de cette « bulle », surnom donné à la ville. Dans ce cocon quasi déconnecté de la réalité des territoires et des conflits politiques qui agitent le pays, ils mènent une existence tout à fait ordinaire, préférant se concentrer sur leur vie amoureuse. Leur quotidien va pourtant être bouleversé par l'arrivée d'Ashraf, un Palestinien dont Noam tombe amoureux lors d’un incident au Check Point de Naplouse.
------------------------------
Je vous fais part de ma lecture de ce film sur l’angle du traitement de l’homosexualité.
Voilà encore une fois que l’homosexualité est présentée sous les auspices du malheur.
Les amoureux qui ne correspondent pas à l’idéal social sont « châtiés ».

Il y a trois personnages centraux, Noam et Yali deux hommes homosexuels et Lulu une femme hétérosexuelle.

Noam est israélien et tombe amoureux d’Ashraf un palestinien. Bien évidement leur amour est présenté comme un amour impossible car les personnages non seulement sont issus de deux peuples en guerre, mais en outre ils sont homosexuels. Pour clore le drame, Ashraf devient terroriste et traître. Il se fait exploser à Tel-Aviv, entraînant la mort de son amoureux Noam et blessant ses amis qui l’avaient accueilli, protégé, choyé, inséré dans le monde du travail …..

Yali, l’ami du couple, qui était employeur d’Ashraf et colocataire de l’appartement où Ashraf avait trouvé asile, perd l’usage de ses jambes lors de l’attentat.
Parallèlement il y a un autre couple qui se forme, hétérosexuel, entre la sœur d’Ashraf et un homme présenté comme terroriste ; le lendemain de leur mariage, la femme meurt accidentellement, tuée par des soldats Israéliens lors d’une course poursuite à la recherche d’un terroriste. La mort de sa sœur entraîne l’engagement d’Ashraf dans le terrorisme.
Quant à Ashraf, à lui tout seul il incarne « trois pestes » : être homosexuel, être terroriste et traître.

Dans l’histoire et pas seulement du cinéma, les homosexuels ont pu être représentés mais à condition d’incarner tout ce qui est rejet et déviances de normes sociales : pécheurs, jouisseurs, malades mentaux, etc.… et maintenant ils incarnent de nouvelles figures abjectes issues des conflits où les droits de l’homme sont bafoués. Dans notre exemple, nous voyons qu’Asharf incarne en tant qu’homosexuel les figures abjectes de notre temps « le terroriste, redoublé ici du traître », je signale au passage qu’il est aussi musulman.

Le seul couple qui trouve une issue heureuse est un couple hétérosexuel formé par Lulu, la colocataire, et un garçon. Travailleurs tous les deux, bien pensants, défendeurs des droits de l’homme, œuvrant pour la paix et ayant des ambitions pour l’avenir. Voilà le bon modèle, bien que ridiculisé dans le film du fait de leur naïveté politique.

Décidément il n’y a de bonheur possible que pour les hétérosexuels bien normés.

Plan B de Marco Berger

2010-08-28T19:17:00.006+02:00

Plan B

"Les marionnettes de l'inconscient"

Ce magnifique film intimiste du réalisateur Marco Berger nous montre d’une part, que le moi d’une personne est une marionnette de l’inconscient et d’autre part, que celui qui dirige le « moi » est le sujet de l’inconscient.

Dans différentes séquences, ce film nous montre l'émergence des formations de l’inconscient. Par exemple : de quelle manière, le sujet de l’inconscient utilise-t-il le mot d’esprit pour se frayer un chemin vers le conscient. Grâce au mot d’esprit, l’inconscient se révèle là où, dans le domaine du conscient, une vérité ne peut pas être dite.

L’inconscient peut se faire entendre à travers son sujet faisant passer vers le conscient sa propre vérité ; il le fait soit sous forme d'un mot d'esprit soit dans un acte en faisant jouer un « comme si ».

Freud a écrit un livre intitulé : “Le mot d’esprit et sa relation avec l'inconscient”

Nous pouvons remarquer que dans le langage familier nous entendons souvent dire que celui qui joue avec le feu finit par se brûler.

Bruno, un des protagonistes du film apprend que son ancienne petite amie sort dorénavant avec un autre homme. Son ancienne petite amie lui avait dit au téléphone que ce garçon est un homme très ouvert et sincère et qu’il lui avait avoué qu’il avait eu une expérience homosexuelle.

Bruno incarne dans ce film un personnage obsessionnel. C'est-à-dire quelqu’un qui d’une part souffre de tortures infligées par ses pensées et, d’autre part, est attiré par l’autre homme, son semblable, auquel il attribue, un savoir y faire avec la jouissance. Bruno, affecté de cette névrose, tombe dans son propre piège. Le « Plan B » est la toile d’araignée que Bruno brode, où il est en même temps l’araignée qui tisse et la mouche qu’elle attrape.

Pablo, contrairement à Bruno, est un garçon pur et sincère, il n’a pas peur de se confronter à sa propre vérité. Le mensonge qu’il a raconté à sa fiancée fonctionne pour lui comme un bouclier pour se protéger de sa propre vérité ignorée jusqu’alors ainsi que pour mettre à l’écart une trop forte pression qu’il pourrait ressentir venant du désir de sa compagne. Mais au travers du mensonge prononcé par « le moi » conscient, ce fut l’occasion pour le sujet de l’inconscient de faire advenir vers le conscient une vérité jusque-là refoulée.

Dans le gymnase où nos deux protagonistes se sont rencontrés, ce fut Pablo qui le premier regarda avec insistance Bruno. Pablo trouvait Bruno très semblable à un homme qu’il avait aperçu en photo chez sa fiancée, l’ancienne amie de Bruno.

Sous la photo de Bruno, Pablo avait vu écrit: « le français », C’est pour quoi dans le gymnase, Pablo demanda à Bruno si on l’appelait «le français ».

Bruno n’avait pas compris cette question venant de Pablo. En effet, la fiancée de Pablo avait changé les noms sous les photos qui étaient fixées sur un panneau chez elle. Pablo, avait remarqué sur ce panneau la photo de ce nommé « le français » et il l’avait prélevée sans rien dire, soigneusement enveloppé dans un bout de papier il l’avait rangée dans son portefeuille.
Bruno qui ne connaissait pas cette petite histoire, rigolait. Il pensait que cette question venant de Pablo était plutôt une excuse formulée pour s’approcher de lui.

Sur cette séquence du film, nous pouvons apprécier comment, à travers le regard, se met en scène le désir. Pour Bruno, Pablo incarnait « l’autre homme » celui qui, dans la névrose obsessionnelle, enserre en lui le mystère d’un savoir y faire avec la jouissance.

Bruno, trouvant que Pablo était un garçon plutôt mignon, mit en place le « Plan B ». Ce que Bruno ne savait pas c’était que le mystère que Pablo enserrait en lui n’était rien d’autre que son propre désir refoulé.

En revanche, pour Pablo, Bruno représentait la possibilité pour lui, de pousser plus loin la quête de sa propre vérité. Le mensonge que Pablo, avait dit à sa fiancée, à savoir qu’il avait couché avec un garçon, le hantait depuis un certain temps.

Ainsi nous pouvons dire que le « Plan B » est un piège avec lequel l’inconscient traque le conscient. Dans le terreau du « Plan B » nos deux protagonistes qui ne sont rien d’autre que des marionnettes de l’inconscient vont livrer leur jeu. Surprise ! De mots d’esprit en mots d’esprit, de « comme si » en « comme si », l’inconscient va se frayer son chemin vers le conscient. Il en finit par imposer sa propre vérité.

Nos deux protagonistes d’apparence hétérosexuels vont finir, à la fin de la partie, par former un couple homosexuel.