Kadife torbada Andelib

2011-12-22T01:19:00.000+02:00

İncilâ Bertuğ Ersu Pekin

Ersu Pekin'in III. Selim ve döneminin Türk Müziği Tarihi açısından önemini anlatacağı toplantının yürütücüsü İncilâ Bertuğ.

Müzisyenler

  Özer Özel                         (Tanbur - Ses)
Aslıhan Eruzun Özel              (Kemençe)
Korkutalp Bilgin                      (Tanbur)
Esra Berkman                            (Kanun)
   Orçun Güneşer                                (Ney)

Dönemin bestekârlarından eserler seslendirecekler. Ayrıca III. Selim ve Dede Efendi hakkında yazılmış kitap ve dvd'ler satışa sunulacak

Yer: Dede Efendi Evi, Ahırkapı sokak No 17- Cankurtaran Tel 0212 516 43 14, İstanbul

İTÜ TMDK Balkanlar ve Orta Asya’ya Sanat Köprüsü Kurdu

2011-11-21T13:47:00.001+02:00

İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Müziği Devlet Konservatuarı, Belgrad Sanat Üniversitesi Müzik Akademisi ve Özbekistan Devlet Konservatuarı ile iki ayrı anlaşma imzaladı. Anlaşmalar kapsamında eğitim, kültür ve sanat alanlarında işbirliği yapılacak.

İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Müziği Devlet Konservatuarı ve Belgrad Sanat Üniversitesi Müzik Akademisi arasında eğitim ve sanat alanlarında yapılacak olan işbirliği anlaşması Prof. Dr. Cihat Aşkın ve Prof. Dr. Dubravka Jovicic tarafından imzalandı. Geçtiğimiz ay Saraybosna Üniversitesi Müzik Akademisi ile anlaşma imzalayarak Balkanlar’da sanat atağına gecen İTÜ TMDK Belgrad Müzik Akademisi ile imzaladığı yeni anlaşma ile hem iki ülke arasında tarihten gelen bağları kuvvetlendirmeyi hem de Belgrad ile İstanbul arasında bir sanat köprüsü kurmayı amaçlıyor.

Türk ve Sırp kültürleri hakkında araştırma yapacak olan Sırp ve Türk öğrencilere kapılarının açık olduğunu belirten Aşkın ve Jovicic, kurumlarının Etnomüzikoloji, Dans, Caz, Performans ve Müzik Teknolojisi alanlarında ortak çalışmalara imza atacağını açıkladı. İTÜ TMDK Müdürü Cihat Aşkın, tarihten gelen bağların sanat ve hoşgörü ile pekiştirilmesinin her iki ülke insanları için bir ihtiyaç olduğunu ve Balkan ülkeleri arasında oluşturulacak kuvvetli bir sanatsal ittifakın bölge için itici bir güç olacağını söyledi. Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Golemovic imza töreninde İTÜ Rektörlüğü’ne teşekkür ve iyi dileklerini ileterek " Osmanlı ve Sırp kültürlerinin birbiriyle iç içe olduğunu, bu yüzden bu anlaşmanın iki ülke sanatçıları ve akademisyenleri arasında önemli bir kapı açacağını" söyledi.

İTÜ TMDK Artık Bölgesel Bir Güç

İTÜ TMDK Balkanlar’dan sonra Orta Asya'da da yaptığı işbirlikleriyle TDMK’yı dünya çapında bir sanat merkezi haline getirme yolunda önemli bir adım daha attı. Özbekistan Devlet Konservatuarı ile yapılan anlaşma çerçevesinde popüler müzik, caz, folklor ve müzikoloji konularında önemli araştırmalar gerçekleştirilecek. Özbekistan heyetinin TMDK ziyareti çerçevesinde gerçekleşen anlaşma Prof. Dr. Cihat Aşkın ve Prof. Dr. Dilorom Amanullae arasında imzalandı. 2012 sonbaharından itibaren başlayacak olan Nevruz projesi çerçevesinde öğrenci, sanatçı ve bilim adamlarının karşılıklı olarak iki ülkeyi ziyaretleri ile devam edecek. İmzalanan protokolden sonra Özbekistan heyetine Doç. Dr. Cihangir Terzi ve Öğr.Gör. Hatice Doğan Sevinç mini bir konser sundu.

Öncelikle Türk öğrencilerin davet edilmesiyle başlayacak projeler 2012 sonbaharından itibaren hayata geçirilecek. Balkanlardan ve Türki Cumhuriyetlerden gelen öğrencilere Türk müziği eğitimi verilecek.

İTÜ Rektörlüğü’nün desteklediği TMDK dünyaya açılım projesi ile İTÜ Türk Müziği Devlet Konservatuarı 3 yıl içerisinde Amerika, Avrupa ve Asya'da 13 adet es kurum ile anlaşma imzalamış oldu.

http://www.itu.edu.tr/tr/Haber/?e3d35d6c-4fa9-4993-b691-b430b9bbe4b0

2011-11-11T23:51:00.001+02:00

ITU Türk Musikisi Devlet Konservatuarı & Orient-Institut İstanbul

‘Osmanlı Musikisi’ Tarihini Yazmak

25-26 Kasım 2011

25-26 Kasım 2011 tarihinde İTÜ Maçka Sosyal Tesisler Konferans Salonunda gerçekleştirilecek olan konferans İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuarı ve Orient-Institut İstanbul tarafından düzenlenmektedir. İki günlük konferans sırasında Osmanlı Tarihi, Osmanlı Musikisi Tarihi, ve Batı Müziği Tarihi konularında Türkiyeden ve yurtdışından uzmanlar tarafından aşağıda belirtilen 4 oturumda bildiriler sunulacak ve tartışmalar yürütülecektir:

1)     1.Oturum: Osmanlı Musikisi Tarihini Yazmak

2)     2.Oturum: Osmanlı Musikisinin Dönemselleştirilmesi

3)     3.Oturum: Tarihsel Osmanlı Musikisinin Yeniden İnşa Edilmesi

4)     4.Oturum: Anadolu Halk Müziğinin Tarihi

Osmanlı Musikisi kaynaklarına dair bilgi birikimimiz geçtiğimiz 20-30 yıl içerisinde önemli ölçüde gelişti. Son dönemde birçok önemli kaynak tıpkıbasım yeni baskıları ile kullanıma uygun hale getirildi ve bu kaynaklar üzerine yapılan monografik çalışmaların sayısında da artış görülmekte. Biz de Osmanlı Musikisi Tarihi araştırmalarında yeni dönem yaklaşımları, bu alt alanlara odaklanarak tartışmayı istiyoruz:

1)     Osmanlı Musikisine dair son dönemde yürütülen araştırmaları bütünleştirici bir tarih anlatısı ile nasıl biraraya getireceğiz? Osmanlı tarihi, sanat tarihi ve hatta Batı müziği tarihinin teorik modelleri ve yaklaşımları Osmanlı musikisi tarihinde nasıl uygulanabilir? Osmanlı musikisini dönemselleştirebilir miyiz? Hangi kritere, kategorilere, akımlara ve gelişmelere göre bir dönemselleştirme uygulanabilir?

2)     Kantemir Edvarı gibi kaynaklarla yeniden keşfedilen Osmanlı musikisi bugün nasıl icra edilmeli? Tarihsel olarak edindiği Ortaçağ, Rönesans ve Barok müzik performans pratikleri ile Avrupadaki ‘Erken Dönem Müzik’ akımı Osmanlı Musikisinin yeniden inşası için bir model olabilir mi? Osmanlı musikisi çalgıları icra teknikleri dahilinde nasıl ve ne ölçüde yeniden inşa edilebilir? Türkiyeli müzisyenler ve müzikologlar bu alanda Avrupalıların deneyimlerinden ne ölçüde yararlanabilirler? Ya da Osmanlı musikisi, Avrupalı deneyimleri ile karşılaştırma yapılamayacak, farklı bir müzikal kültür müdür?

3)     Anadolu halk müziği çalışmalarında bir tarihsel yaklaşım mümkün müdür? Anadolu müziğinin tarihsel anlatısının yaratımında ne tür yaklaşımlar, yöntemler ve kaynaklar temel alınmalı? Anadolu halk müziği anlayışı nasıl ideoloji temelli sistemlerle şekillendi ve kaynak-temelli, bilimsel tarihsel anlayışa nasıl geçiş yapılabilir?

Ayrıntılar

Anatolia Ensemble : Akdeniz Dalgaları

2011-11-01T23:39:00.000+02:00

ANATOLIA ENSEMBLE

Anadolu’nun zengin ve bereketli toprakları Akdeniz’in dalgalarıyla buluşuyor. Toprak ve ona can veren su... Bu birbirinden ayrı düşünülemeyecek tabiat mucizeleri müziğin birleştirici etkisini de arkalarına alarak yeni maceralara yelken açıyor. Anatolia Ensemble’ın müziği bu defa Yunanistan, İran ve Lübnan’dan konukları ağırlayacak. Anadolu’nun kendine has misafirperverliği ve hoşsohbeti, zengin repertuar ve doğaçlamaları, dinleyiciyi Akdeniz’in dalgalarıyla serinletip adeta mavi tura çıkarıyor. Bu eşsiz yolculuk için sadece gözlerinizi kapatıp kendinizi derinlere bırakmanız yeterli...

Neva Özgen, kemençe
Yelda Özgen Öztürk, çello
Kyriakos Kalaitzidis, ud
Carole Lahoud, ses
Kiya Tabassian, setar
Ziya Tabassian,tombak

Cemal Reşit Rey Konser Salonu / İstanbul
13 Kasım Pazar / 20:00

Efsane topluluk Bosphorus, fragmansı şekilde yayında!

2011-10-04T00:20:00.003+03:00

Uzun soluklu bir proje olacağı başından belliydi. Üzerinde iki seneye yakın çalıştığım ve saatleri alan onlarca sanatçı ile gerçekleştirdiğim röportajlar henüz tamamlanmadı. Ancak sona yaklaştığımı hissediyorum. 100'e yakın teşekkür listemde bir kişinin bile unutulmuş olması beni çok üzer. O nedenle henüz isim listesini göstermiyorum zira daha tamamlanmamış görüşmeler vardır.

Yaklaşık 90 dakika olmasını planladığım bu ilk belgesel çalışmamın kısa bir özetini sunacağını düşündüğüm 4'34"lük görüntü ve içerdiği bazı görüşmelerden kesitler bu belgeselin tamamını oluşturmamakta aksine tamamı için bir fikir vermesi amaçlanmaktadır.

Belgeselin bel kemini oluşturan siyah-beyaz görüntü, Yunan devlet televizyonu ERT'nin Atina Pallas Tiyatrosu'nda çektiği, Bosphorus'un Yunanistan'da verdiği ilk konsere aittir. Bu değerli ilk konser görüntüsüne ulaşmak şüphesiz paha biçilmez. Görüntülerdeki sanatçılar Yunanistan'daki ilk konserde bulunanlar olsa da topluluğun ilk albümünde ve daha sonraları yer alan kadrosu farklılık göstermiştir. Tüm bu ayrıntılara zarar vermemek amaçlı, belgesel tamamlanana kadar, bu adını fragmansı dediğim görüntü içerisinde herhangi bir tanımlama yapmadım. Bunun dışında belgesel sadece 25 yıl önceki serüveni değil günümüze kadar olan zaman dilimini de kapsamaktadır. Kısmet olur belgesel tamamlanırsa, dilerim ki gerek Türk Müziği çevresine gerekse ilgilenen her insana faydası dokunsun.

Buyrun http://vimeo.com/29981144

"Bitam Biöğrenci"

2011-09-25T22:24:00.000+03:00

Konservatuar öğrencileri için konserlerde çalmak giderek sıradanlaşıyorsa, aynı zamanda konserlere 'gitmek' bir o kadar tabulaşıyor. İstanbul ki her günü etkinliklerle dolu, öğrencilerine; özellikle de konservatuar ve güzel sanatlar öğrencilerine karşı yeterince seçenek sunuyor. Kültür sanat etkinliklerini takip etmek bile zorlaşabilir. Ancak bu büyük oranda İstanbul için geçerli. Konu İstanbul üzerinde odaklanmakta, zira bu alanda ciddi bir takipçisi olan bir de vakfı var. İstanbul Kültür Sanat Vakfı.

Cecillia Bartoli gelmişti bundan 4 sene kadar önce. Aya İrini'de çıkacaktı. Bilet kalmayacağını tahmin ettiğimden konserden 20 gün kadar önce bilet almaya gittim fakat bitmişti. Neden diye sorduğumda öğrenciler için ayrılan yerin kalabalık bir kitle toplayan Aya İrini'de o konser için 2 kişilik olduğu söylendi. Neden 2 kişilik yer ayrılı öğrenciler için? İndirimli olduğundandır herhalde?!. Peki adı Kültür Sanat olan bir vakıf için maddiyat bu kadar mı ön planda olmalı? Olayın arkasından bir hışımla İKSV'ye yazdığım e-postaya cevap olarak bir yetkili çağırılan sanatçıların pahalılığından bahsetmişti. Haklılık payını göz ardı etmek istiyorum. Sanmıyorumki sadece bilet gelirlerinden sanatçı ödeneği çıkartılsın! Sonuç olarak bugün karşılaştığım durum yeni ortaya çıkan bir proje. İKSV'nin "Bitam Biöğrenci" projesi. Detaylarını ilk okuduğumda gülümsedim. Diyor ki: Projeye destek verdiğinizde, sizin sayenizde kaç öğrencinin hangi etkinliğe katılacağını belirten bir sertifika adresinize gönderilecek. İster 15 TL ödeyerek 3 öğrenciyi, ister 50 TL ödeyerek 10 öğrenciyi sanatla buluşturun!' muş... Bilemiyorum bu güzel bir şey mi? Kim bu öğrenciler? Kim seçecek, nasıl seçilecek?

Ancak öyle umarım ki söylendiği gibi olur.

LED

2011-09-08T01:19:00.000+03:00

Çok renkli bir grup geliyor !

Vokal: Cengiz Vatansever
Davul: Mert Kazak
Gitar: Cem Arapkirlioğlu
Klavye/Synth: Baturay Yarkın
Bass Gitar: Çağdaş Kara

LED, Pop'tan Rock'a, Rock'tan Funk'a uzanan geniş yelpazedeki repertuarıyla dinleyicisini eğlendirmeyi amaçlayan bir gruptur. Biography Grup 2009 yılında, Cem Arapkirlioğlu, Cengiz Vatansever ve Mert Kazak ile kemik kadrosuna ulaştı, 2011'in ortalarında da Baturay Yarkın ve Çağdaş Kara'nın katılımı ile son halini aldı.

Cover Grupları:
maroon 5
teoman
athena
sertap erener
incubus
pink
jamiroquai
cake
duman
mor ve ötesi
modjo
kenan doğulu
bedük
anastacia
rob harris
kylie minogue

Yeden

2011-08-23T05:36:00.000+03:00

Yunanistan'da çok fazla doğu müzikleri yapan oluşumlar var. 1980 yıllarında Yunanistan'ın Avrupa Birliği'ne katılımı ve diğer kültürel açılımlarında bunda etkisi çoktur. Doğu müzikleri ya da kültürlerine geçmişten itibaren ilgiden ziyade bağları olan Yunanistan'ın, bu tarihlerde hızla yükselen ilgisinin sebebi Ross Daly'nin bu kapsamdaki çalışmalarının müzisyenler arasında popülerlik kazanması olarak da açıklanabilir.

Ege kuvvetleri (Δυνάμεις του Αιγαίου) grubu, Ross Daly'den sonra halk arasında küçük çapta doğu müzikleri yapan grupların ilklerindendir. Bu ve devamındaki grupların müziklerinde temel olarak Anadolu, Azerbaycan, İran ve nispeten daha az ve popüler motiflerin olduğu Hint ezgileri vardır. Ancak bunlar arasında en yoğun hissedilen Anadolu müzikleri olmuş, bir diğer değişle doğuyu dinleyen kulaklar ilk önce Anadolu'yu özümsemiştir.

Yıllar içinde gelişen bu 'moda' 90'larda tekrar bir yükseliş yapan Teodorakis müziklerinin içinde nispeten azalarak günümüze kadar gelmeyi başarmıştır. Bu gruplar içerisinde benim de takip ettiğim iki senelik bir oluşum mevcut; Yeden. Balkanlar, Anadolu, Orta doğu ve Orta Asya'dan etkilenmelerin doğurduğu ilhamlarla, özgün bestelerin ortaya çıktığı bir grup. Genellikle Yunan müzisyenlerin oluşturduğu Yeden'de bir de daha çok Yunanistan'da bulunan İspanya'lı bir müzisyende mevcut. Yunanistan'daki anlamıyla geleneksellik etrafında birleşen; fikirleri doğrultusunda bir araya gelen beş müzisyenin çabası sonucu Yeden ortaya çıktı. Müziklerindeki Anadolu ağırlığı grubun isminde de kendini göstermektedir. Türk Müziği'nde bir gam içerisindeki yedinci sese verilen ad olan Yeden, bu grubun birlikte karar verdikleri bir isim.

Christos Barbas Ney üflüyor. Ömer Erdoğdular ve zamanında Cinuçen Tanrıkorur'dan musiki meşk etmiş Markos Skoulios ile Ney çalışmış. Diğer bir çok üflemeli çalgıları da icra etmekte.
Eleni Kallimopoulou kemençe çalıyor. İhsan Özgen ile kemençeye başlamış daha sonra Yunanistan'da Ross Daly ile çalışmalarına devam etmiş. Aynı zamanda Makedonya Üniversitesi'nde akademisyen, Yunanistan'da kemençe çalan ender kişilerden.
Panos Poulos lavta ve bağlama çalmakta. Tanbur ile ilgili bir doktora çalışması bulunan, Tanburi Cemil Bey üzerinde uzun senelerdir çalışmalar yapmış bir müzisyen ve araştırmacı. Atina Üniversitesi'nde çalışmakta.
Efren Lopez Sans çok ilginç bir kişilik. Çalgılar üzerindeki yeteneğini yaşı kadar çalgıyı çalıyor olmasından anlayabiliriz.
Dimitris Tasoudis ise Yeden grubunun müzikal dengesini farklı anlayışı ile sağlayan davulcu.

Yeden grubu ile ilgili daha ayrıntılı bilgilere Yeden'in resmi internet sayfasından ulaşabilirsiniz. Her ne kadar Yeden ismini taşıyan albümü internette kendileri paylaşmış olsa da satın almanızı öneririm. Bunun yanında Myspace'deki sayfalarından da onları meşru olarak dinleyebilirsiniz.

Atlas Ensemble

2011-08-17T05:28:00.000+03:00

Uluslararası bir orkestra, uluslardan öğeler taşır; aynı fakat farklılaşmış renklerin buluşmasını sağlar. Atlas Ensemble böyle bir oluşum. 60 kadar icracı, bestecinin buluşması ile toplu olarak fikirlerin birleştirilip ortaya nihayi ürünü çıkartmak da aynı şekilde düşüncenin sonucu. Özellikle akraba çalgıların buluşturulması ile Atlas ortaya çıkıyor denilebilir. Farklı kültürlerde icra edilen, aynı soydan gelen fakat zaman ve mekan içinde farklılaşmış çalgıların buluşturulması, icracılarının da o farklı kültürlerdeki yaşayışlarının temsilini paylaşması Atlas'ın farklılığını kanıtlamaktadır. Bunu, batı müziği orkestralarının tekdüze dizilimleri ve yapılarındaki çalgılarının tek yönlü gelişimlerinin adeta resmediliği sunumlarına bir alternatiften öte karşılık ya da karşı bir arayış olarak görebiliriz. İlk temsilini 13 Eylül 2002 yılında yapan Atlas Ensemble bugüne kadar periyodik olarak konserler vermeye devam etmiştir.

Besteci ve sanat yönetmeni olan Joël Bons'un girişimleri ile kurulan Atlas Ensemble, 1980 yılında Amsterdam'da kurulan ve genellikle mızraplı çalgıların kullanıldığı Nieuw Ensemble'ın daha deneysel girişimlere açık üyesi. Bu toplulukta Türkiye'den İstanbul Teknik Üniversitesi Öğretim üyesi Yrd.Doç. Neva Özgen de kemençe çalmaktadır.

Hemen hemen her sene düzenli temsilleri bulunan Atlas Ensemble, müzikal çalışmaları ve değiştirdikleri bağlamında üzerinde inceleme yapılması gereken bir topluluk. Çalışmaların nasıl gerçekleştiğini ve topluluğun küçük bir hikayesini

Joël Bons

Joël Bons'dan öğrenmek için burdan buyrun.

Atlas Ensemble'daki öncü çalgılar:
Ney
Kemençe
Shakuhachi
Duduk
Zurna
Sheng
Sho
Pipa
Setar
Tar
Ud
Kanun
Zheng
Koto
Santur
Erhu
Zhonghu
Sarangi
Kemança

CTRL+C & CTRL+V

2011-08-17T02:09:00.000+03:00

Ctrl+c: "Terörü lanetliyoruz, vatan sağolsun..."
Ctrl+v: "Terörü lanetliyoruz, vatan sağolsun..."

send ?

DARWİN DÖNEMECİNDE KLASİK KEMENÇE ÇIKMAZI

2011-08-16T17:43:00.000+03:00

“Gökler geri alıyor yeryüzünden sesini.
Şimdi geniş alnından ebedin gölgesi var!
Başında ağlayanlar, sonuncu bestesini,
Ağır ağır kapanan gözlerinden duydular!..”

Nazım Hikmet’ in dizeleri ile uğurlanıyor Cemil Bey…

Her ne kadar klasik kemençe ile ilgili birçok yazı, kemençenin kelime anlamı ve tarihi ile veya Cemil Bey’in “hocam” dediği Vasilaki ile başlasa da, ben yazıma Tanburi Cemil bey’ in ölümü ile başlıyorum.

“Fatih Camii’ndeki az sayıdaki insan, 29 Temmuz 1916 da vefat eden dahi bir virtüözü uğurluyor.” Ne acılı bir gün. Bir dahi; bilindiği üzere diğer tüm dahiler gibi, “erken” zamanda varlıklarından bizleri mahrum bırakıyorlar. Onun Klasik kemençe tavrı üzerine getirdiği birçok yenilik, annelerimizin vitrinde üstlerine danteller örtmesi gibi, üstleri örtülerek, ısrarla tozları alınmadan “bu gün bile yeni” olan özelliklerini koruyarak bekliyor, bekletiliyor! Ne kadar şanslıyız ki, her açıdan oldukça zor olan klasik kemençe, Cemil Bey tarafından azâd edildi. O, bu enstrümanın “çalınabilineceği”ni gösterdi. Nerden bilebilirdi ki, bu gün klasik kemençe; popüler kültürün hegemonyası altındaki halkın, farkında olmadan ona boyun eğmesi ve o kültürün bir ürünü ve aynı zamanda bir besini olması gibi, yavaş yavaş kemirileceğini?

Ayrıntılara geçmeden önce, klasik kemençenin yapısı hakkında kısa birkaç bilgi vermekte yarar var: Dikey olarak kesilmiş bir armudu andıran klasik kemençe, bol ahenk akorduna göre akortlanan telleri pesten tize doğru Yegah – Rast – Neva olarak sıralanır. Yegah ve Neva tel boyları eşit, Rast teli diğer tellere oranla 1 tam ses daha uzundur, dolayısıyla telleri “asimetrik” sıralanmıştır. (Musikimizde çok değerli, yeri doldurulamaz bir besteci ve usta bir icracı olan Tanburi Cemil Bey, tanburdan sonra eline aldığı “asimetrik” tel boylarına sahip klasik kemençe’ de dünyada kimseye nasip olmamış bir muvaffakiyete sahip olmuştur. Tanbur’u klasik kemençe yayı ile çalmayı denedikten sonra da yaylı tanbur u icat eden bu büyük dahi, elbette klasik kemençe de farklı denemelerde bulunmuştur !)

Klasik kemençe ilk kez İstanbul’da kullanılmaya başlandığında, gerek Türk Musikisi’nin icra tarzı, gerekse Türk Musikisinde kullanılan enstrümanların fiziksel özellikleri, Klasik kemençe’nin icrasında ve fiziksel değişimde büyük rol oynamıştır. En önemli değişim telleridir. Rum kökenli olan bu çalgının telleri değişmiş, daha çok folklorik tonu olan metalik teller yerine bağırsak teller tercih edilmiştir. (Günümüzde bağırsak tellerin kullanımı zor, değeri yüksek, kısa ömürlü, bulunması seyrek ve yapısal olarak oldukça nazik olduğundan, bağırsak tellere nazaran daha kolay çalınan, daha ucuz ve uzun ömürlü olan plastik “petrol ürünü” tellerin kullanımı daha yaygındır. Kuşkusuz Klasik kemençenin eşsiz tonunu oluşturan ve aktaran teller, bağırsak tellerdir.) Ancak Klasik kemençe üzerinde fiziksel yapısının dışında, Rum Kemençesinden kalan bir başka miras da yegâh telidir. Yegah teli, teller değiştirilmeden önceki hali ile yine metalik olarak kullanılmaktadır. Günümüzde en çok tercih edilen Yegah telleri, sentetik bir tel üzerine yapılmış (Alüminyum sargılı) sarmal ya da çok ince bir bağırsak telin üzerine yapılmış sarmal tellerdir. Ortalama bir kemençe boyu 410 mm’dir. Eni, 145, sap kalınlığı 31, tekne derinliği 35 mm’dir. Bu ölçüler, Baron kemençe olarak adlandırılan kalıp ölçüleridir. Son zamanlarda genellikle imal edilen kemençe kalıbı Baron kemençedir. Tarihten bu yana kemençe yapımı belli başlı üç yapımcı tarafından sağlanmıştır. Bunlar; Baron, Küçük İzmitli ve Büyük İzmitlidir. Kısaca tarif etmek gerekirse, Baron kemençenin yapısı daha ağırbaşlı, sade ve sakin, İzmitli kemençelerinin yapıları ise daha nazik, görkemli ve süslemelidir. Klasik kemençenin küçük yapısının dışında boyundan büyük marifetler sergilemesi elbette onu bir “gözbebeği” kavramı içine gizlemektedir. Bu nedenledir ki, kemençe yapısının oturmasından bu yana, kemençe üzerinde adeta bir süsleme yarışmasına girişilmiştir. Bir birinden değerli, güzel süslemeler klasik kemençe üzerinde yer kapma yarışına girmişlerdir. Genellikle tercih edilen fildişi ve sedef süslemeler nedeni ile kemençenin kulağa hitap etmesinin yanında göze de itap etmesi kaçınılmazdır. Ancak bu güzel tabirlerin yanında Tanburi Cemil Bey’in “demir leblebi” benzetmesini unutmamak gerekmektedir, zira yapılan bu tatlandırıcı tanım onun cazibesine kapılmanın belki de ne kadar tehlikeli olduğunu sezdirmektedir. Klasik kemençe oldukça cazibeli ve çekici, beklenmediği kadar marifetli, “görülmediği gibi” tehlikeli, duyulduğu kadarıyla çok duygulu, içten, bazen hırçın bazen nazik, sanıldığının aksine “zor”dan biraz daha zor bir enstrümandır.

—Klasik kemençe ile ilgili bu genel tanımlamalardan sonra, seyir halinde olduğumuz Türk Müziği yollarında, yazının temel fikri olarak ilk önce Darwin dönemecine gireceğiz, daha sonra Klasik kemençe çıkmazına sapacağız.-

DARWİN DÖNEMECİ

Klasik kemençe’nin, bir İngiliz doğa bilimci olan Charles R. Darwin (12 Şubat 1809, 19 Nisan 1882) ile ne gibi bir kesişmesi söz konusu olabilir? Cevap; Klasik kemençe, günümüze kadar geçirdiği evrimlerden sonra “değişik ortamlara uyum sağlamak amacı” ile değişimi, “gelişimi” ve terminolojiye kattığı yeni isimlerin yarattığı karışıklık ve ağırlık.

Charles R. Darwin, bilim dünyasında genel bir kabul gören “canlıların ve türlerin doğal seçilim yolu ile ortak bir kökenden evrimleşerek ortaya çıktığını savunması ve bir canlının değişik ortamlara uyumu sonucunda değişik türlerin oluşması” kuramıyla evrim teorisini geliştirmiştir. “Darwin dönemeci”nde, Darwin’nin evrim teorisi kavramı, anlatılmak istenen konu için bir benzetme olmuştur. Klasik kemençe’nin geçirdiği evrim ve beraberinde ge(rek)tirdiği terminoloji karmaşası, Klasik kemençe ve Türk Müziği ve hatta “Müzik” ile herhangi bir yakınlığı olmayan Darwin ya da onun evrim teorisi ile “türlerin değişik ortamlara ayak uydurması sonucu ortaya çıkan yeni türler” kavramı benzerlik göstermektedir. Bu benzerlik, her ne kadar apayrı boyutlarda ve apayrı kültürlerde bulunsalar bile, kuramsal açıdan bakıldığında, kanımca; sistematik bir ideolojinin ortak paydalarıdır.

Darwin’in kuramını bir kalıp düşünce, görüş veya tez olarak ele alırsak, hayatımızda karşılaştığımız birçok zamansal gelişim örnekleri, bu kuramın öngördüğü nitelikleri ve nicelikleri barındırmaktadır. Örnekler vermek gerekirse; anatomi alanında savunulan ve kabul edilen bu görüş, çok uç noktalarda aranmayı gerektirmeyecek kadar yakındır insanlara. Sözgelimi insan, bulunduğu coğrafyaya milyonlarca yıldır uyum sağlamış ve halen uyum sağlayıp hayatını devam ettiren sosyal bir varlıktır. Kuzey de, oldukça soğuk bölgelerde yaşayan insanlar soğuğa alışık durumda olurlar ve vücutları bu doğal yaptırıma uyum sağlamış konumdadır. Aynı şekilde, Afrika’da, sıcaklığın yüksek olduğu bölgeler de yaşayan insanların soğuk bölgelerde karşılaşacağı zorluklar şüphe götürmez bir gerçektir. Ancak, asıl teori bitkiler üzerinedir ve konuya bu mantık çerçevesinde bakıldığında, aslında herhangi bir farklılık görülmemektedir.

Aslında oldukça birbirine yakın bu örnekler “uyum sağlama” görüşü çerçevesinden bakıldığında belirginleşmektedir. Bu bağlamda, Klasik kemençe ve Darwin kuramı’nın birbirine olan yakınlığı bu tür bir yaklaşımla açıklanabilir. Darwin dönemeci ise bu yaklaşımın anatomi biliminden, müzikal dünyadaki nesnelerin, öğelerin ve düşüncelerin kavramsal ve düşünsel kulvarına yönelimi simgeler.

KLASİK KEMENÇE ÇIKMAZI

Yanyalı Ferik Mustafa Paşa’nın oğlu olan Mahmud Demirhan Bey’in Cemil Bey’e yolladığı bir mektupta böyle yazmaktadır…

“Çok zevkle ve severek çalardı, başka bir renk ve tavır halketmişti. Bir zamanlar, hemen hemen, tanburu bırakmıştı, kemençeyi elinden düşürmezdi, o kadar düşkündü. Çaldığım zamanlar ben, kemençeye ( yegah kirişi tarafına bir parça ilavesiyle ) dördüncü bir kaba rast kirişi koymuştum; yine olmadı. Sonra Cemil de bu tarzda daha büyük cesametde bir kemençe yaptırdı, o da olmadı. Kemençenin o tatlı ve yakıcı sesi kayboldu.”

Mektupta da belirtildiği gibi; Kemençe’de, (4.telin, Kemençe’de ki “gerekliliğini” vurgulamak amacı ile…) “büyük bir eksikliğin tespiti ve lüzumlu bir ihtiyacın açık ifadesidir” gibi söylemlerin, gerçek dışılığın ötesinde bir düşünce anlayışı olduğu açıkça belirmektedir.

Klasik kemençe’nin 1922’de 4.teline “kavuşması” gerçekleşmiş ve Darwin dönemecine bağlı olan “Kemençe Yolu” bir çıkmaz niteliği kazanmıştır. Bu düşünce yönteminde vurgu, Kemençe’nin 4. telden sonra terminolojiye yüklediği veya kattığı yeni deyimler ve bu deyimlerin yarattığı karmaşık anlam dünyası. 100 yıl önce Kemençe’nin kaç ismi vardı? Bu gün kaç? Kimi kesimlere göre iki Kemençe ( 4.telli ve 3.telli ) aynı sınıfta ve kavramsal çerçevede düşünebiliyorsa, neden ikisi farklı adlandırılıyor. Yeniden gündeme getirilip bir ihtilal ile yerleştirilen 4. telin, Kemençe’nin kavram dünyasında oluşturduğu isim kombinasyonları, Kemençenin; “ortamlara ayak uydurma ve bunun sonucunda yeni türlerin ortaya çıkması” tezinden yola çıkılan dönemecin “çıkmaz” bir yönünü temsil etmesi Klasik kemençe çıkmazının temel düşünce başlangıcıdır.

İstanbul’da Kemençe’nin doğuşu ile birlikte, genel hatları itibari ile Kemençe’nin 3 ismi mevcuttu. Bu üç isimin ikisi Rumlar tarafından sıkça kullanılıyor, diğeri ise Türkler tarafından kullanılıyordu. Rumların, İstanbul’da ki Kemençe’ye verdikleri isimler, πολίτικη λύρα (politiki lyra) ve İstanbul Kemençesi idi ve halen her iki Kemençe türü için kullanılmaktadır. Diğer isim ise Türklerin kullana geldikleri “Kemençe” ismidir. Çıkmazın yapımını sağlayan isim kombinasyonları, 4 telli Kemençenin “topluma” kabul ettirilmesi ve fiilen kullanılmaya başlanması ile yaygınlaşmaya, terminolojiye değer katmaktadır.

Çıkmazdan Önce:

*Kemençe: genel anlamı ile hem Kemençe ailesini temsil etmektedir hem de 100 yıl önce İstanbul’da kullanılan, Rumların İstanbul kemençesi (Politiki kemençe ) olarak bildiği ve Cemil Bey’in geliştirme aşamasına gelip 4. tel denemelerinden sonra bundan vazgeçtikten ve orijinali ile kullanmaya başladığı Kemençedir.

Çıkmazdan Sonra:
*Kemençe: Yine Kemençe ailesinin genel ismi olmaya devam etti.
*3 Telli Kemençe: Değişime uğrayan kemençe’nin yani orijinal olan 4.tel takılan kemençenin ismidir. 4 telli kemençeden ayırmak için, “3 telli” ifadesinin “işgüzarlıkla” kabullendirildiği isimdir. Bir başka açıdan bakıldığında aslında bu isim gerçekte Türk Müziğinde kullanılan kemençeyi ifade etmekte yetersiz kalmaktadır. Çünkü Karadeniz kemençesi, Bulgar kemençesi (Gadulka ), bazı Yunan kemençeleri zaten 3 tellidir.

*Klasik kemençe (1): 4. telin takılmasından sonra başlayan “klasiklik” tartışmasının doğurduğu isimdir. Bu tartışma eskiden beri yapısını korumuş kemençe’nin, yeni oluşturulan 4 telli kemençe’den ayrı tutulması amaçlı ve ondan daha klasik olduğunun; aslında var olan kemençe anlam dünyasında klasik olan yani “eski”,”orijinal” anlamında olan kavrama sahip olduğunu belirtir. “Klasik kemençe (1)” olarak belirtilmiştir çünkü, “Klasiklik” tartışmasına neden olan 4 telli kemençe de kimi taraflar bünyesinde klasik kemençe olarak anılmaktadır ve ileride bu klasik kemençe (2) olarak belirtilecektir.

*3 Telli Klasik kemençe: “Klasiklik” düşünseli çerçevesinde, “işgüzarlığın” da egemen olduğu, ortada iki tane klasik kemençe varmış gibi gösterip ikisini birbirinden ayırmak için ismin başına getirilen, “3 tele sahip olan” ve aynı zamanda “Klasik ” olan kemençe ismidir.

*4 Telli Kemençe: Yine 3 telli Kemençe tanımında olduğu gibi küçük bir anlam karmaşasına yol açabilecek bir isimdir, ancak bunun yanında, Türk Müziğinde; Klasik kemençe’nin değişime uğradıktan sonraki, 4. telin takılmasından sonraki ismidir.

*Klasik Kemençe (2): “Klasik lik” anlayışının 4 telli Kemençe’ ye uygulanması ile ortaya çıkan isimdir. 4 telli Kemençe kimi çevreler tarafından, Klasik kemençe olarak görülmektedir ve anılmaktadır. Bu bağlamda, bakıldığında aslında her iki kemençe için “Klasik ” tanımı kullanılmaktadır. Ancak şu nokta göz önünde tutulmalıdır ki var olan bir Kemençenin isminin önüne getirilen “Klasik ” sıfatı, onu diğerinden belli bir düşünce savunumu ile ayırmak amaçlıdır, bunun sonucunda, 4 telli kemençenin, (2) Klasik kemençe ismi ile anılması bu mantık çerçevesinde çelişki yaratmaktadır.

*4 Telli Klasik Kemençe: Yukarı da belirtilen, iki Kemençe için kullanılan Klasiklik sıfatı, kendi içinde yarattığı çelişkiyi bu tanımda göstermektedir. 4 telli kemençe için kullanılan isimlerin değişik bir türevidir ancak, diğerlerinden pek bir farkı olduğu söylenemez. 4 telli klasik kemençe tanımı da, klasik kemençe olduğu düşüncesinin yanı sıra, 4. telinin mevcut olduğunu belirtmek için kullanılan bir isimdir.

SONUÇ

Görüldüğü gibi, klasik kemençeye 4. telin takılması ve bunu akademikleştirme çalışmalarının, terminolojik ve “duygusal” anlamda yarattığı çıkmaz ortadadır. Darwin teorisinin temel alındığı bu düşünce de, var olan bir türün değişik ortamlara ayak uydurma sürecinde farklılık, elbette beraberinde terminolojik bir gereklilik sunmaktadır. Bu gereklilik ise, onu tanımlayacak bir isimdir. Eğer bir tür farklı ise o türe farklı isim konulması ve kullanılması en uygun olanıdır. Öteden beri var olanın, yüksek değerlerini ısrarla veya zorla kabullendirmek sanatın yanı sıra, enstrümanın kendisine haksızlıktır! Çıkmazın yarattığı karışıklığın genel hatlarının yanında, terminolojiye kattığı isimlerin ve bu mantalitenin ağırlıkla sorgulandığı bu yazıyı bitirirken, kemençe üstadı Cemil Bey’in hayatındaki ( Cemil Bey’in hayatı, genel hatları ile kemençenin kendisidir. ) bir anıyla bitirmek istiyorum. Cemil Bey, çaldığı veya elinden geçen enstrümanların yanı sıra, kemençe’ ye daha farklı bir önem vermiştir. Onu da diğer enstrümanları gibi geliştirme çabası içerisinde zaman zaman kullanmıştır. Kimi zaman Cemil Bey’in Kemençeyi akşam ezanından, Sahur vaktine kadar çalıştığı söylenir.

Üzerinde bu kadar çalıştığı enstrümanını, en sonunda “demir leblebi” diye tanımlaması, kemençenin zorluğunu açıkça belirtmektedir. Ancak bu, zorluk onun kolaylaştırılması gerektiğini ifade etmemelidir. Her ne kadar onun bu kadar zor olduğunu belirtmekten çekinmese de, Cemil Bey kemençe üzerinde yaptığı denemelerin sonunda, tekrar enstrümanın özünde karar kılmış, kendisinden bu güne kalan en önemli eserlerinden olan taksimlerini, klasik kemençe ile icra edip plaklara doldurmuştur. Amerika’ya kadar giden bu plaklar, inanılmaz zor olan, ancak, eşsiz bir ses yapısına sahip olan Klasik kemençemizi barındırmaktadır. Klasik kemençenin o büyülü, eşsiz sesi, “zorluğunda” saklıdır. Sanatta ve Müzikte, bu zorluğu yenmedeki sabrı gösterenler ancak muvaffak olabilmişlerdir.

* 2005'te santralmüzik'te yayınlanmıştır.

Hocam İhsan Özgen'in Sanatı Yaşamak adlı kitabından bir paragraf

2011-08-13T04:00:00.001+03:00

"Fransız besteci Claude Debussy 19. yüzyılda Avrupa'da ortaya çıkan İzlenimcilik (Empresyonizm) resim akımına ilgi duymuş, bu akımın öncülerinden etkilenmiştir. Çalgıları Monet, Renoir, Sisley'in kullandığı serbest fırça darbeleri gibi kullanmıştır. Işığı titreşimler içinde belirten dağınık kontur çizgileri kullanan izlenimci ressamların peşinden giden, bu akımın müzikteki yansımalarını eserlerine taşıyan Debussy için izlenimci demek gerekir. Rus besteci Mussorgski Maskeli Balo adlı eseri ile bir ressam, Miro ise resimleri ile bir bestecidir. Keza Tanburi Cemil Bey de taksimlerinde kullandığı geniş yaylar ve glisandolarıyla bir ressamdı (Viyolonselle Hüseyni Taksim). Taksimlerindeki es'ler onun musiki tuvalindeki boşluklardır. Cemil Bey'in yayıyla oluşturduğu resimsel çizgiler müziği ile bütünleşerek şiirsel bir anlatıma ulaşır. Cemil Bey başka bir anlamda sembolist bir şair veya ressam olarak tanımlanabilir, tıpkı Ahmed Haşim tıpkı Paul Gauguin gibi." ...

"Sanatı Yaşamak" isbn: 978-975-08-1643-7 Yapı Kredi Yayınları

"İstanbul'un 100(!) Musikişinası" kitabı?

2011-08-13T03:26:00.000+03:00

Sunuş:
"İstanbul Büyükşehir Belediyesi olarak, İstanbul ile ilgili nitelikli yayınları bundan sonra da sizlerle buluşturmaya devam edeceğiz" Kadir Topbaş, İBB Başkanı.

Önsöz:

"İstanbul musikisini bu kitaptaki 100 musikişinas oluşturdu da geriye kalan binlerce musikişinas 'etkisiz elemanlar'mı idiler? Elbetteki hayır. Binlerce pırlantanın içinden, kesimi, şekli ve parlaklığı biraz daha farklı olan 100 tanesini seçmemiz gerekiyordu. Varlıklarıyla ve ürettikleriyle emsallerinden bir nebze daha farklılık ortaya koymuş ve bu özellikleriyle bir tür 'vazgeçilmezlik' kazanmış 100 önemli musikişinas..."

"Bu güzel dizide, İstanbul'un musiki dünyasına ruh veren 100 güzel yüzü sizlerle buluşturmak da ne mutlu ki bize düştü" Mehmet Güntekin, 2010

Ali Ufki Bey
Itri
Kantemiroğlu
Zaharya
Ebubekir Ağa
Tanburi Mustafa Çavuş
Tab'i Mustafa Efendi
Tanburi İzak
Hacı Sadullah Ağa
Dilhayat kalfa
Sultan III. Selim
Hamparsum Limoncuyan
Dede Efendi
Dellalzade İsmail Efendi
Tanburi Büyük Osman Bey
Neyze Yusuf Paşa
Zekai Dede
Hacı Arif Bey
Leon Hancıyan
Baron Usta
Neyzen Aziz Dede
Nikoğos Ağa
Mahmud Celaleddin Paşa
Tanburi Ali Efendi
Mehmed Sadi Bey
Kemençeci Vasilaki
Notacı Hacı Emin Efendi
Ziya Paşa
Leyla Saz
Hüseyin Fahreddin Dede
Santuri Edhem Bey
Kemani Tatyos Efendi
Şevki Bey
Ahmed Rasim
Rahmi Bey
İsmail Hakkı Bey
Hafız şaşı Osman Efendi
Ali Rıfat Çağatay
Selanikli Ahmed Bey
Ahmed Irsoy
Lem'i Atlı
Subhi Ezgi
İbnülemin Mahmud Kemal İnal
Tanburi Cemil Bey
Rauf Yekta
Ahmed Avni Konuk
Refik Talat Alpman
Udi Nevres Bey
Bimen Şen
Abdülkadir Töre
Hafız Sami Efendi
Sadeddin Arel
Kaptanizade Ali Rıza Bey
Hafız Kemal
Nasibin Mehmed Bey
Yahya Kemal Beyatlı
Nuri Halil Poyraz
Subhi Ziya Özbekkan
Vecdi Gönül
Muhlis Sabahattin Ezgi
Fehmi Tokay
Şerif Muhiddin Targan
Refik Fersan
Sadeddin Kaynak
Hakkı Süha Gezgin
Yesari Asım Ersoy
Münir Nureddin Selçuk
Mustafa Rona
Yorgo Bacanos
Abdülbaki Gölpınarlı
Sadeddin Nüzbet Ergun
Selahaddin Tanur
Selahaddin Pınar
Cevdet Çağla
Mesud Cemil
Nev'eser Kökdeş
Şefik Gürmeriç
Mustafa Nafız Irmak
Ekrem Karadeniz
Ruşen Ferid Kam
Osman Nihat Akın
Emin Ongan
Safiye Ayla Targan
Reşat Aysu
İzzeddin Ökte
Ercümend Berker
Etem Ruhi Üngör
Süheyla Altmışdört
Nevzad Atlığ
Alaeddin Yavaşça
Arif Sami Toker
Niyazi Sayın
Necdet Yaşar
Kani Karaca
Yılmaz Öztuna
Cüneyd Kosal
Bekir Sıdkı Sezgin
Erol Sayan
Murat Bardakçı

________
?
________

...

Esnaf & Sanatkâr

2011-08-13T03:11:00.000+03:00

esnaf Ar. e¹n¥f
1. Küçük sermaye ve zanaat sahibi: “Kendileri balıkçı olmayıp da balık satan esnafı da severim.” -S. F. Abasıyanık.

2. mec. Başlıca düşüncesi, mesleğinin bütün inceliklerinden yararlanıp bunları karşısındakinin zararına kullanarak ve meslekte kötü örnek oluşturarak çok para kazanmak olan kimse.

3. argo Kötü yola sapmış olan kadın: Esnaftan bir kadın.
Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük

sanatkâr Ar. ¹an¤at + Far. -k¥r
1. Sanatçı: “Başı aylarca ağrımayan, sinirleri bozulmayan, yanılmayan sanatkâr, olduğu yerde sayandır.” -N. Hikmet.

2. El ile yaptığı işi kendisine meslek edinen işçi veya usta.

3. sf. Bir işi ustalıkla yapan, usta, mahir.
Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük

Freud: Bana Çocukluğundan Bahset "Armudi"!

2011-07-15T15:58:00.000+03:00

Armudi Kemençeye Psikanalitik Analiz Açısından Bakış

2009 yılında bir yazı yazmıştım. Bu yazıyı yazmamda öncelikli sebep İhsan Oktay Anar'ın 'Suskunlar' adlı romanıydı. Bu romanda ne Freud'dan ne de kemençenin tarihinden bahsediliyor elbette ancak romanda geçen çalgılar içerisinde kemençe ile ilgili verilen ilginç ve küçük ayrıntılar, çalındığı yerler ve çalan kişiler; İstanbul'un o zaman ki görünümü gözümde farklı bir manzara oluşturdu. İstanbul'u bu roman sayesinde ikiye böldüm. İçindeki insanları ve dolayısıyla çaldıkları çalgıların kimliklerini de ikiye böldüm. Romanda hissettiğim iki etken unsur olan Galata ve Konstantiniyye'yi bu iki etken olarak tanımladım. Sonrası ise, kemençeyi Freud'un divanına yatırmakla kendi kendine geldi. Bir çalgıyı, insan yapımı bir aleti kişileştirmekle olabilecek bir durumdur bu. Bir çalgı, sosyal çevresindeki etkilerden dolayı gelişir, değişir, iyileşir, kötüleşir, duygusallaşır, hırçınlaşır, çirkefleşir, içine bile kapanır...

2006 yılında Porte dergimizde yazdığım "Bir İstanbul Kemençesi" isimli yazımda, ilk defa bu çalgının ismi konusunda bir adım atmış oldum. Aşağıda okuyacağınız yazı da bunu desteklemiş oldu. Klasik Kemençe dediler, Üç telli Klasik Kemençe dediler, tırnak kemençe dediler... Daha neler neler. Ben de diyorum ki, bu İstanbul Kemençesi'dir. İstanbul'un bir özetidir bu çalgı.

Sevgiler

Çalgıların kimlikleri, bazen ortaya çıktığı veya yaşadığı toprağın sosyal durumundan etkilenip şekillenebiliyor. Nasıl ki bir insanın şimdiki karakteri, çocukluğunun bir uzantısı olma ihtimalini doğuruyorsa, kişileştirilmiş bir enstrümanın karakterinde de aynı noktalar bu yolla saptanabilir.

Konu bakımından değerlendirilen romanlarda, tarihsel romanlar kendi içerisinde de üçe ayrılır. Bunlar; Kurgusal anılar, kurgusal aile tarihi, araştırmalara dayalı roman. Pek çok tarihi romanın savaş konulu olduğu göz önünde bulundurulsa dahi, Suskunlar eseri bu görüşün dışında, araştırmalara dayalı tarihsel roman türünden bir örnek olarak değerlendirilebilir. Suskunlar, tarihsel romanın birçok niteliğine sahip olmasına karşın, birçok noktada masalcı bir anlatımın ağırlığı ön plana çıkabilmektedir. Hoffman’a göre, iki tür tarihi kurgu taşıyan roman vardır. Birincisinde ortam tarihseldir fakat hikâyede tarihi olay veya kişi bulunmaz. İkinci türde ise, ortam ve karakterler bilimsel veri odaklıdır. Suskunlar romanı, Hoffman’ın tarihsel roman tanımına göre birinci tür romanın kapsamına girmektedir.

Tarihsel romanlar bir taraftan belli kişi ya da ortamların durumlarını ya da ilişkilerini, kurgusal bir çerçeve içerisinden aktarmasının yanında, aynı zamanda romanda kullanılan kişisel, mekânsal ya da tarihsel öğelerin bulundukları zamandan itibaren günümüze kadar olan süredeki yolculuklarını vermektedirler. Tarihsel romanların en büyük özelliklerinin, kullanılan öğelerin tarihsel serüvenini okuyana üstü kapalı ya da bilinçsizce verebilmesidir. Romanda geçen tarihsel öğelerin geçmiş zamana ait olması, o zamandaki durumlarını belli bir kurgu içinde anlatması anlamını taşır. Bu anlatım şekli o tarihi öğelerin günümüze karşılık gelen uzantılarını genellikle saklar. Oysaki tarihi romanlar, bu türden anlatım yönteminde geçen tarihi öğelerin günümüze kadar olan ilerleme, gerileme ya da gelişim süreçleri hakkında oldukça önemli ipuçları verilir.

Yazının ana konusu olan ve Suskunlar romanında geri planda açıkça olmasa da, yeteri kadar belirtilen bir müzik aletinin, bu türden bir anlatım biçimi sayesinde aynı zamanda günümüze kadar olan tarihsel gelişiminin tohumlarının nasıl atıldığı belirtilebilir. Gerçek şu ki; onlarca kişi, mekân ve olaylar arasında sıkışıp kalmış bir müzik aletinin ayrıntılı olarak fiziksel veya sosyal gelişimi belirtilmeyebilir, ancak; müzik aletinin kendisinin yanı sıra tamamen onun etrafındaki sosyal hayatın analiz edilmesi bize o müzik aletinin gerçek gelişimi hakkında en önemli bilgileri verebilir. Çünkü bir çalgının fiziksel veya sosyal gelişiminin takip edilmesinin en önemli yollarından birisi, dönemindeki sosyal kimliği ile şimdiki kimliğinin ayrıntılı karşılaştırılmasıdır. Bu türden bir karşılaştırma da başka bir teknikle, Psikanalitik analiz yolu ile çözümlenmeye çalışılmıştır. Bir müzik aletinin tarihsel gelişimini ortaya çıkarma konusunda psikanalitik analiz formülü ancak o çalgıya kişileştirme uygulayarak yapılabilir. Bu da, o çalgının teoride insanlaştırılarak, bir ruhsal aygıta sahip olmasını sağlamakla olabilir. Bu sayede, onun zihinsel yapısının nasıl şekillendiği, bize aynı zamanda bir çalgı olarak yapısındaki tarihsel gelişmelerin neden ve sonuçları ile birlikte sunulmasını sağlar. Bu bağlamda, çalgının psikanalitik analizi, Freud’un zihinsel yapı ve mekanizma olarak tanımladığı id, ego, süper ego / bilinç dışı, bilinç ve bilinçaltı kavramları ile yapılmaya çalışılacaktır.

Sigmund Freud, ruhsal aygıtın çeşitli kurallar, ilkeler ve kavramlaştırmalar içerdiğini açıklayarak, onun çeşitli sistemlerden veya durumlardan (instances) oluşan yapısını üç görüşle inceler. Bunlar; dinamik, yapısal ve ekonomik görüştür. Dinamik görüş daha çok çatışma üzerine odaklaşmaktadır. Ruhsal aygıt birbirinden farklı ve çelişen dürtüleri bir arada tutar ve bunun sonucunda da çatışma yaşanır. Ekonomik görüşe kısaca değinecek olursak ruhsal aygıtın içinde dolaşan bir enerinin varlığından bahsetmeliyiz. Ruhsal süreçler hareket halindedir, yani enerji artabilir ya da azalabilir. Bu yüzden de ‘Libido’ dediğimiz hareketin şiddeti ve süresi hep dikkate alınmalıdır. Yapısal görüş kendi içinde birinci veya ikinci diye ayrılmaktadır. Birinci görüşe göre (topografik kuram) ruhsal aygıt üç sistemden oluşmaktadır: Bilinç, bilinç öncesi ve bilinçdışı. Bilinçdışı, bastırmanın etkisiyle bilinç ve bilinç öncesine ulaşamayan ve içerisinde karşıt duyguları, düşünceleri barındıran bir depodur. Bilinçdışı içeriklerini oluşturan dürtülerdir. Dürtüler asla bilinci öğeleri değildir ve ancak tasarımlar halinde açıklanabilirler. Bilinç öncesi ise bilinç ile bilinçdışı arasında bir yerde olup düzenleyici bir sistemdir. Kişiden kişiye ve hayatın belirli anlarından farklılıklar göstererek, daha az veya daha çok geçirgenlik sağlayabilir. Bilinç öncesinin hem bilince hem de bilinç dışına çifte sansür uygulayarak dengeleyici bir görevde bulunur. Bilinç ise algı ile beraber yürüyen sistemdir. En önemli özelliği algılanan malzemeyi gerçeklik ilkesine göre değerlendirmesi ve zihinde yerleştirebilmesidir. İkinci yapısal görüşe baktığımızda ise üst benlik, benlik ve alt benlik sistemlerini görmekteyiz. Burada benlik, üst benlik ve alt benlik arasında düzenleyici bir görev üstlenir. (Tunaboylu 2004; 145-148)

Freud’a göre alt benlik doğuşta ruhsal aygıtın tümünü kapsar. Daha sonra, senlik ve üst benlik alt benlikten farklılıklaşarak ayrı işlevsel birimler olarak gelişirler. Alt benlikte zaman kavramı yoktur. Alt benliğin değer yargıları yoktur. Başka bir biçime dönüşebilme yani şekil değiştirebilme, alt benliğin özelliklerindendir. Dürtü tek başına, dış dünyanın gerçeğini, çevrenin beklentilerini ve tepkilerini hesaba katamaz, bunu benlik yerine getirir. Kısacası benlik dediğimiz ruhsal yapı, biryandan dürtüsel doyumların değişik biçimlerde devamlılığını, biryandan da dış dünya ile ilişkileri başlıca ve önemli oranda yürüten işlevler bütünüdür. Gerçeklik ilkesini kullanır. Zaman içerisinde egonun bir parçası toplumsallaşma ve değerlerle ilgili olarak evrimleşir. Bu evrimin sonucunda gelişen parçaya süper ego (üst benlik) adı verilir. süper ego bilinçdışı ve bilinç süreçleri beraberce barındırır. Vicdan, süper egonun bilinçli kısmında yer alır. süper egonun (frenleyici, yasaklayıcı) ve idin (haz ilkesi) baskıları altında ego uygun çözüm yolları arar. (Psikanalitik Kurama Giriş 2006; 23-24)

Suskunlar romanı, Eflatun adında bir Suskun’un gözünden anlatılan, İstanbul’un büyülü mekânsal enerjisi içerisinde ve musiki ile iç içe geçen olaylar zincirini yansıtır. Çingenelerin, dini bütün sofuların ve tezatların hüküm sürdüğü anlayışların; birbiri ile yapışık ancak birçok çatışmanın yaşandığı sosyal sınıfların, en önemlisi Mevleviliğin ve onun zengin ancak kapalı dünyasının masalsı süslemelerle irdelenir. Konu olan kişiler ve mekânlar her ne kadar gerçek dışı kurguların ürünleri olarak görülse de, bir o kadar da gerçeklik payı mevcuttur. Tarihi bir roman olma özelliğini, başta büyük çapta halen geçerli olan mekânsal bilgilerin ve dönemin özellilerini anlatan diyalogların verilmesi ile başından sonuna kadar korumaktadır. Bu ilişkiler arasında romanın da odak noktasından oldukça uzakta ve geri planda yeri geldiğinde konuyu destekleyici görev üstlenen Armudi Kemençe’nin günümüze uzanan hem yapısal hem de sosyal hayat ve çevresel algıda gelişiminin ve değişiminin yansıması belirtilmiştir. Romanda bu durumun açık olarak belirtilmemesi, çalgıyı kişileştirerek Freud’un ortaya attığı psikanalitik kuramla desteklenip, bu gelişim ve değişim sürecinin gizlenmiş noktalarını ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Bu bağlamda, Armudi Kemençe bir insan gibi görülerek ruhsal aygıtının ardındaki gizler açığa çıkartılabilir. Normal bir analizdeki serbest çağrışım tekniğinin sağladığı çözümlemeyi, romandaki düşsel öğeleri açığa çıkartarak elde edebiliriz. Romanın masalsı zaman ve mekânı da rüya benzeri bilinç dışı bir süreci yansıtarak simgelerin anlamlarını çözümlememize yardımcı olacaktır. Kemençenin zihinsel yapısındaki ruhsal aygıtın analizi sürecinde belli bir takım öğelere rastlanır. Armudi Kemençenin geçtiği mekânların özellikleri bize onun benliği hakkında ipuçları verebilir. Kemençenin yoğunlukla içinde bulunduğu mekânlar Galata ve Konstantiniyedir. Bu iki mekân birçok açıdan birbirine zıtlık oluşturacak öğeler içermektedir. Örneğin, Galata meyhanelerin, gece eğlencelerinin merkezi durumunda iken Konstantiniye içinde çok sayıda mevlevihanenin bulunduğu ahlaklı ve huzurlu bir mekândır. Örneğin Galata, romanda bir kayıkçının sözleriyle şöyle tarif edilmektedir:

“Galata’ya götürdüğüm nice imamı, zahidi, sofuyu ve dini bütün âdemi, dinlerini ve imanlarını unutmuş olarak buraya getirdim…Eğer oraya gidersen bu güne kadar yaşadığın namuslu hayatı unutur bambaşka biri olursun.” (Anar 2007; 108)

Galata’nın bu özelliklerine psikanalitik kuram çerçevesinde bakılacak olursa bu bölgenin, dürtüselliğin (haz ilkesinin) hâkimiyetinde bir yer olduğu görülmektedir. Galata’da hüküm süren ahlak dışı yaşamı, içki ve kumar odaklı sosyal hayatı, yaşantının gündüzle sınırlı kalmayıp tüm bir gece boyunca sürmesi ve sokaklarında suç işleme potansiyelinin fazlalığı, alt benliğin dürtülerin gücünden gelen enerjiyle dolu olması, mantıklı kuralların olmaması, karmaşık bir yapıda olması, zaman kavramının bulunmaması, sürekli hareketlilik içinde olması gibi özellikleriyle paralellik gösterir. Armudi Kemençenin eğlence amaçlı kullanımı ve Konstantiniye’ye aykırı bir melodik yapısı, bütün bu unsurların bulunduğu galatanın Kemençe üzerindeki etkisinin yadsınamaz olduğunun göstergesidir.

Armudi Kemençenin kullanıldığı diğer bir mekân olan Konstantiniye ise İslam dininin ağırlığının bulunduğu, hoşgörü ve nezaketin egemen olduğu, toplumsal kuralların katı denecek şekilde uygulandığı, ahlaki değer yargılarına sahip çıkılan bir yerdir. Bu özellikleri ile Konstantiniye, Armudi Kemençenin üst benliğine benzetilebilir. Üst benlik gerçeklik ilkesine göre hareket eder, enerji boşalımı bekletilebilir, çevresel koşullara göre ertelenebilir, bilinçli düşünmeyi içerir, mantığın ve kullanılan dilin alışılmış yasalarını izler ve yetişkin bir insanın düşünce biçimi gibidir. Kemençe, Konstantiniye’de tasavvuf kültürü geleneğinin etkisiyle farklı bir melodik yapıya kavuşmuştur.

“ … Veysel Bey bir bismillah çekerek yayını Kemençenin tellerinde gezdirmeye ve çıldırasıya kıvrak, ziyadesiyle neşeli bir hüseyni köçekçe çalmaya başladı…”(Anar 2007; 54)

Kitabın ana karakterlerinden birisi olan Kemençeci Veysel Bey’in Kemençeyi icraya besmele çekerek başlaması bu etkiyi kanıtlayan bir ifade olarak kabul edilebilir.

Bu romanda Kemençe hakkında yaptığımız yorumları, Kemençenin müzikolojik tarihine baktığımızda da doğrulayabiliriz. Armudi formdaki Kemençenin büyük ihtimalle İstanbul’a gelişi (yada kullanımı) Rum kökenli olabilir ve genellikle Rum kökenli insanların yaşadığı bölge de Galatadır. Bu yüzden Galata’da Kemençenin, İslami geleneklerin dışında kullanılması şaşırtıcı değildir. Kemençe, bu iki kültür arasında gidip gelen bir yapıya sahiptir. Bu değişken ortamlar arasında kullanımı onun melodik zenginliğini de destekler. Bu durum, bize benliğin üst benlik ve alt benlik arasında yaşadığı simgesel çatışmayı anımsatır. Benlik, dürtülerin yönlendirdiği bir yapı olmakla birlikte, dürtüleri bastıran ve kontrol eden üst benliğin etkisi altındadır. Tıpkı Kemençe’nin, Galata’da yankılanan eğlenceli melodilerinin Konstantiye’de ki Mevlevihane’de dingin melodilere dönüşmesi gibi.

Sonuç olarak farklı kültürel zenginliklerin, dini temaların ve sosyal yaşantı farklılıklarının en güzel şekilde harmanlandığı; birliktelikten oluşan hazzın doruk çizgilerinde yaşayan bir kent İstanbul’un bu tatlı çatışmalarının bir ürünü olan Armudi Kemençe, kazandığı nitelikleri hiç şüphesiz ait olduğu kentine borçludur. Onun kişileştirilip, zihinsel süreçlerinin bilinçdışı unsurlarının çözümlenmesi, karşımızda ne büyük bir kültür harmanının durduğunu göstermekle kalmıyor, aynı zamanda bir müzik aletinin nelerden beslendiğini ve yapısal olarak nasıl oluştuğunu gösteriyor. Enstrümanlar için yapılan kimlik arayışları, ütopik olma ihtimali de olsa bu çeşit bir yöntemle sürdürülebilir veya sonuca ulaşmada belli bir mesafe kat edilebilir. Bir suskun mevlevinin gözünden İstanbul’un resmedildiği bu romanda, tartışmasız onun ürünü bir müzik aletinin farkına varamadığımız düşünce kırıntıları ortaya çıkmaktadır.

Kaynakça

Akvardar, Y., Çalak, E., Etaner, U., Hürol, C., Sunat, H., Tükel, R., Üçok, A., Yücel, B., 2006, Psikanalitik Kurama Giriş, İstanbul, Bağlam Yayınları, S. 23-24
Anar, O. İhsan, 2007, Suskunlar, İstanbul, İletişim Yayınları
Eagleton, T., çev. Tuncay Birkan, 1996, Edebiyat Kuramı, İstanbul, Ayrıntı Yayınları
Freud, S., çev. Selmin Evrim, 1944, Hayatım ve Psikanaliz, İstanbul, İmsel Kitabevi
Parman, T., Psikanalizi Yazmak, 2002, İstanbul, Bağlam Yayınları
Tunaboylu-İkiz, T., 2004, Projektif Testlerin Klinik Psikolojide Kullanımı isimli konferans, Türk Psikologlar Derneği, İstanbul
www.freudfile.org
http://www.iep.utm.edu/f/freud.htm

* 2009'da Musikidergisi'nde ve daha sonra İTÜ Müzik Bilimi Kulübü Porte Dergisi'nde yayınlanmıştır.

Saraybosna Gülleri

2010-11-04T22:26:00.000+02:00

Bir buçuk saat içinde iliklerimize işleyen bir soğuğun içinde bulduk kendimizi. Yavaş yavaş inen yağmur damlalarına eşlik ediyordu minik minik kar taneleri. Havalimanının zeminine ayağımı bastığımda uzun zamandır beklediğim hissi çok derinden duydum. Savaş kelimesini kullanmayacağım. Savaş değildi çünkü. işkenceydi. işkenceyi hissetmeye şartlamıştım kendimi. O soğuk hava, milyonlarca bomba düşmüş saraybosna toprağına dokunduğum o an üzüntü, şaşkınlık, kararsızlık duygularının hepsini birden hissettim. Bir belgesel film çekilmişti işkencenin olduğu yıllarda. BBC'den bir muhabir. askeri bir uçakla havalimanına iniyor ve şartlanmışçasına kamera o havalimanının zemini ve muhabirden başkasını gösteremiyordu. Açıkçası, o ruh halini filmi izlerken insan hissettiğinden midir nedir, insan sadece önüne bakmak istercesine izlediği filmde de sadece karşısına odaklanıyor. Herneyse.
Filmde beni en çok etkileyen bir iki cümleden birisi şu idi. "Burada 'full-time' işi olanlar sadece mezar kazıcılar ve muhabirler". Bu cümle, işkencenin iğrençliğine iğrençlik katmaya yeter sanıyorum.

film gerçek ortamda çekildiği için çok çabuk etkiliyor insanı ve orada o anda herhangi bir hayati tehlike olmadığını bilmeniz bile buna engek olamıyor. Her ne kadar akademik dedikleri amaç uğruna gitmiş olsaktagezmek görmek isteği zaman zaman ön plana çıkıyordu. Ama bunun acısını da hissediyordum. Daha acının taze olduğu bir toprak, kulakları sağır edercesine çığlıklar, bomba sesleri olmasa bile onlar aslında halen o topraklarda. Bunu hissediyordum. Belkide saraybosnanın o soğuğu, çaresizliğin kanıtıydı. Ölümü beklemek gibi mi yoksa?

Saraybosna müzik akademisi ile otel arasında gidip geldik. Yürüdüğümüz her yol, yanından geçtiğimiz her bina, kokladığımız hava ve hatta müzik akademisinin içi bile bu işkencenin izlerini yüzümüze bir tokat gibi vuruyor. Şehrin o muhteşem güzelliğini seyrederken bu dehşet işkencenin de içinde olduğumuzu bilmek o kadar üzücü ki. Nur yüzlü, pamuk yanaklı, lokum hatta çekirdek çitler gibi yemek isteyeceğiniz tatlı mı tatlı bir yavrucağın aslında sakat olduğunu ve o sakatlığın ömrünün sonuna dek devam edeciğini bilmeniz ve hiç ama hiç bir şey yapamayacağınızı bilmek gibi bir duygu. Bu şehir değişmeyecek! Bu şehirde inatla evlerin duvarlarındaki milyonlarca mermi ve şarapnel parçalarının beklediğini gördüğüm her gün, saraybosna gülü dedikleri o bombaların birinin düştüğü yerde insanların öldüğünü bildiğim ve o çığlıkları içimde hissettiğim her gün bu acıyı yüreğimde paylaştığımı içimdeki o ölen insanlara söylediğim ve onların bunu duyduğunu umuyorum.

Etrafı dağlarla çevrili güzeller güzeli bir şehir. Etrafındaki dağlardan günde ortalama 300 tane bombanın rast gele atıldığını düşünün. İster evinizde, ister sokakta olun, savaşamadan öleceğinizi biliyorsunuz. Tepenize bir bomba düşeceğini ya da nerden geldiğini bilmediğiniz bir mermiye kurban gideceğinizi... Etrafınızda ölüm çemberi kurulmuş. Dışarı çıkamıyorsunuz, saklanamıyorsunuz, kaçamıyorsunuz! Dünyanın gözü önünde, herkesin duyduğu herkesin bildiği herkesin 'seyrettiği' ve adına savaş dedikleri işkenceye geride kalanları ile tanık oluyorsunuz. Ya o kütüphane!!! 2milyon kitap. Sonsuz anılar, ülkenin-şehrin tarihi, herşeyi yok olmuş. 2milyon kitabın her biri bir insan. Her biri bir insan olan o kitaplar da acı çekerek yok oldu. Şehrin her yerindeki acılara tanık oluyorsunuz. O full-time iş yapan muhaberlerin dünyaya izlettirdikleri görüntüleri anımsayıp, aynı yerlerde o anı hissetmeye çalışarak insanların acılarına ortak olmaya çalışıyorsunuz ve o ölüm çemberinin kurulduğu dağlarda tepelerde beyaz bulutlar gibi çökmüş mezarlıklar gözünüzü alıyor. Artık bakamıyorsunuz. Her mezar taşında ölümü 92-93-94 yazan insanların isimlerini okumak zor geliyor. Saraybosna güllerinin üzerine basarak yürüyen insanlara bazen kızgınlık duyuyorsunuz ama yapacak neyimiz var? Her sokağında çığlıkların olduğu şehrin insanlarına, ailesinden ölen olmayan bu acıyı yaşamayan insanın kalmadığı 'şehrin sahipleri'ne kızamadığınızı farkediyorsunuz. Sonra bir insanın yüzüne bakarak soruyorsunuz hem de utanmadan, iğrenmeden sorabiliyorsunuz 'türk askeri' diye başlayan soruyu! Utanmadan bunu sorabiliyoruz, utanmadan ecdadımızın orada yaşayageldiğini, her tarafında ecdadımızdan bir eser olduğunu bilerek ve böbürlenerek cesaretleniyoruz ve soruyoruz. Sonra size şöyle cevap veriyorlar: "Geç kaldınız"!

Bu cevaba cevap verebiliyorsak gerçekten utanmıyoruz.

Follow @erhanbayram