Kankai Dham

कनकाईधाम कोटिहोममा लक्ष कुम्भपूजन महायज्ञ हुने

2018-02-02T11:25:00.003+05:45

कनकाई धाम काेटीहाेम झापा

२०७४ सालको फाल्गुण ४ गते देखि फाल्गुण १५ गते (अर्थात फाल्गुण शुक्ल प्रतिप्रदा देखि द्वादशी तिथि) भित्र त्रिपुष्करः पयोव्रत कुम्भलग्नमा सूर्य, वुध र शुक्र दशम स्थानमा स्वगृहि दृष्टि, मंगल घरमा वृहस्पति, कुम्भ राशीमै चन्द्रमा पर्ने हुदा यो समय महाकुम्भ योग पर्न जान्छ र यस्तो अति श्रेयस्कर ऐतिहासिक संयोग एक शताब्दीमा एक पटक मात्र पर्न सक्ने भएकोले उक्त समयमा कुम्भपूजन महायज्ञको अनुष्ठान गर्नाले सर्वत्र सुख, शान्ति, समिद्धि र पुण्य प्राप्ति हुने कुरा धार्मिक विद्वत वर्गवाट जानकारी भइ नेपाल तीर्थ प्रकाश संघको आह्वानमा राष्ट्रव्यापी रुपमा नेपालका विभिन्न ११ तीर्थस्थलहरुमा एकै समयमा एउटै धार्मिक पद्धति मार्फत गोविन्द त्रिपुष्करः पयोऽमृत लक्ष कुम्भपूजन महायज्ञ नामक वृहत धार्मिक अनुष्ठान हुन गइरहेको कुरा अवगत गराउन चाहान्छौ ।

यसै सन्दर्भमा नेपालको पूर्वाञ्चलमा उक्त अनुष्ठान काहा गर्ने भन्ने छलफल हुदा यस क्षेत्रकै अति महत्वपूर्ण धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्र, २०४२ सालमा राष्ट्रगुरु योगी नरहरिनाथज्यूको अगुवाईमा एक करोड गायत्री मन्त्रद्वारा होमादी महायज्ञ गरिएको, पवित्र पावन कनकाई माइ नदीको पूर्वीय तट कनकाई नगरपालिका वडा नं. ४ मा अवस्थित कनकाईधाम कोटीहोममा आयोजना गर्न उपयुक्त हुने भनी नेपाल तीर्थ प्रकाश संघ, कनकाईधाम धार्मिक विकास संस्था कोटीहोम, थर गोत्रिय वन्धु संघ संस्थाहरु र धार्मिक विद्धत वर्गहरुको भेलावाट ठहर भइ उक्त अवधिभर १२ दिवशीय लक्ष कुम्भपूजन माहायज्ञ गर्ने निर्णय भइसकेको र यस कार्यक्रमको लागि ५०१ सदस्यीय मूल आयोजक समिति तथा अन्य आवश्यक विभिन्न उपसमितिहरु समेत गठन भइ पूर्व तयारीका विविध गतिविधिहरु भई रहेको कुरा समेत सहर्ष अवगत गराउन चाहान्छौ ।

उक्त महायज्ञमा कर्ता भक्तहरु मार्फत चडाइने दश हजार वढी घडा (कलश) दैनिक पूजा, अर्चना,परिक्रमा, आरति गरिनुका अलावा पञ्च कुण्डीय लक्ष हवन, शिवव्रह्मलिङ्गको प्राण प्रतिष्ठा, व्रह्मतारक महामन्त्रको पारायण, दैनिक रुपमै वराह पूराण, रुद्री,चण्डी, वेद पाठ, भजन कीर्तन, विद्वानहरुवाट धार्मिक प्रवचन लगायत विविध धार्मिक तथा सास्कृतिक कार्यक्रमहरु जारी राखिने साथै भारतवाट हिन्दु धर्मका माहान गुरु शंकराचार्यज्यू लगायत नेपालका विभिन्न धार्मिक गुरु आचार्यहरुको आगमन हुने र दैनिक हजारौ भक्तजनहरुको सहभागिता रहने अपेक्षा राखिएकोले यो अनुष्ठान कोटीहोम महायज्ञ पश्चातको यस क्षेत्रको लागि सवैभन्दा ठूलो धार्मिक अनुष्ठान भई यसवाट हाम्रा तीर्थस्थलहरुको गरिमा थप अभिवृद्धि भएर जाने समेत अपेक्षा राखिएको छ ।

दैनिक दशौ हजार घडा पूजनका अलावा पन्च कुन्डीय लक्ष हवन, शिव ब्रम्हलिङ्गको प्राण प्रतिष्ठा, बराह पुराण, ब्रह्म तारक महामन्त्रको पारायण, रुद्री, चन्डी, वेद पाठ, भजन, प्रवचन लगाएत हुने १२ दिन सम्म चल्ने उक्त बृहत् अनुष्ठान हेर्ने र सहभागी कर्ता बन्ने मौका नगुमाउनु हुन हामी सबै धर्म प्रेमी माहानुभावहरुमा सादर अनुरोध गर्दछौ ।

- लक्ष कुम्भ पूजन महायज्ञ आयोजक समिति, कनकाई धाम कोटीहोम झापा

Welcome to Kankaidham (Kotihom)

2013-07-20T13:32:00.001+05:45

Kankai dham, Kotihom is a very famous religious & touristy site situated in Surunga village development, Jhapa district in eastern part of Nepal with area of about ten hectors. It is sprawling at the eastern bank of the Kankai Mai the sacred river that flows through the central part of the district.There are more than two dozens of small & big temples, inns, cloister etc.in Kankaidham. About the history of its set-up,a grand ritual ceremony (Kotihom Mahayaggya) was performed here in 1985 AD with the outstanding inspiration and leadership of late Yogi Naraharinath a towering personality in the religious and historical field in and out of Nepal. Since then it has been named kotihom and latter changed into Kankaidham,Kotihom....... Read More

Kankai river : brief introduction

2013-07-19T12:36:00.001+05:45

Kankai bridge : The longest concrete bridge of Nepal

Kankai or Kanakai (Both word are in writing tends) river is one of the famous river in Nepal as a religious secret river and due to its other advantage. The Kankai originates in the Mahabharat Range of Mechi zone in Nepal and flowing through nearly central part of Ilam and Jhapa district. Kankai bridge is known as the longest concrete bridge of Nepal constructed on Mahendra highway that add Kanakai and satasidham Municipality in Jhapa district.

The Kankai river is flowing with very clean and cold water excluding rainy season. So that people want to bath here. The water of Kankai river is used for irrigation and hydro electricity power. Kankai area has not more pollution problem, but flow of the rainy season cutting valuable field in both edge every year.....

Hindu People worship this river as Kankai Mai or Kankai Goddess. This river name Kankai is taken from Sanskrit language word ‘KANAKA’, that means gold. One saying is such about Kankai name. So many year ago when some saint used to live in hill region beside Kankai river for meditation, at that time some golden stone were appeared in water. So they called to Kankai river as ‘Kanakawati Mai’ or ‘Goddess with gold’. Gradually, People start to call ‘Kankai’ to this river.

Bank area of the Kankai River at Surunga and Satasidham VDC in Jhapa is a famous pilgrimage site. There is the famous religious touristy place of eastern Nepal called ‘Kankai Dham, Kotihom’ situated at east bank, and a beautiful Picnic spot called ‘Domukha’ and another pilgrimage ‘Maidhar’ is situated at west bank.

More than five hundred thousand devotees and tourist come in ‘Kankai Dham, Kotihom’ yearly from various parts of the country and even from Darjeling, Sikkim, West bengal and assam state too. There is under constructing Baudha Gumba and so many Hindu God’s temple in ‘Kankai Dham, Kotihom’.

The western bank of this river is known as Maidhar and the eastern one is known as Kotihom. Kankai Mela, probably the biggest mela of eastern region, is held here every Maghe Sankranti, the first day of the tenth month Magh of the Nepali calendar.

*Note : Kankai or Kanakai both word are in writing tends for the river and there is Kanakai municipality in Jhapa which is named as kankai river's name.

कनकाई धाम ( कोटीहोम ) मा बहु उद्देश्यीय सामुदायिक भवनको निर्माण कार्य प्रारम्भ

2012-06-30T18:09:00.000+05:45

कोटीहोम बहु उद्देश्यीय सामुदायिक भवनको सिलान्यास पूजा गरिदै

पूुर्वाञ्चलको महत्वपूर्ण धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्र कनकाईधाम, कोटीहोममा वहुउद्देश्यीय सामुदायिक भवनको निर्माण कार्य प्रारम्भ गरिएको छ । झापा जिल्ला लगायत पूर्वाञ्चलका विभिन्न स्थानवाट मात्र नभएर पूर्वाेत्तर भारतका समेत भक्तहरुको धार्मिक आस्थाको केन्द्र वनेको कनकाईधाम, कोटीहोममा २०४२ सालमा योगी नरहरिनाथज्यूको अगुवाईमा एक करोड गायत्री मन्त्रोच्चारणका साथ विश्व कल्याण कोटीहवन माहायज्ञ सम्पन्न गरिए पश्चात धामको रुपमा विकसित हुदै आएको हो ।
यहाँ वर्षेनी पाँच लाख वढी दर्शनार्थी तथा पर्यटक पूजापाठ, विवाह, व्रतवन्ध,पुराणादी गर्न र घुम्न आउने भएता पनि उनीहरुको लागि उपयुक्त वासस्थान र कार्यक्रम स्थलको अभाव हुने गरेको र विभिन्न वन्धु संघ संस्थाद्वारा यस अघि वनाइएका भवनहरु पनि अपर्याप्त र सामान्य हैसियतका भएकाले कनकाईधाम धार्मिक विकास संस्था, कोटीहोम आफैले सुविधा सम्पन्न वहुउद्देश्यीय भवन निर्माणको पहल शुरु गरेको कुरा त्यस संस्थाका अध्यक्ष श्री कोमल प्रसाद प्रसाईले सिलान्यासको अवसरमा वताउनु भयो । केही वर्ष अघि देखि गुरुयोजना लागु गरी योजनावद्ध विकासका कार्यहरुलाई तिव्रता दिइएको कोटीहोममा गत वर्ष यस ठाउँको मूल मन्दिर करिव ४० लाखको लागतमा पुनः निर्माण सम्पन्न भएको थियो, भने फूलवारी उद्यान वाटिका विकासको पहिलो चरणको कार्य पनि सम्पन्न गरि सकिएको छ, र उक्त वाटिका भित्र आगामी वर्ष पानी फोहोरायुक्त संरचना सहितको योगी नरहरिनाथको स्मारिका वनाउने योजना रहेको कुरा सो संस्थाका सचिव कृष्ण प्रसाद घिमिरले जानकारी गराउनु भयो ।

कोटीहोममा अहिले सम्म वनाइएका भवनहरु मध्ये सवै भन्दा वृहत आकारको मानिएको यो वहुउद्देश्यीय भवनको लम्वाई १५० फीट र चौडाई ५० फीट हुने कुरा जानकारी दिदै सो संस्थाका वरिष्ठ उपाध्यक्ष तथा निर्माण समितिका अध्यक्ष श्री गोविन्द कुमार वस्नेतले सो भवनको पहिलो तल्लामा करिव ४०० मानिस अटाउने सभाहल, भान्सा कोठा, कार्यालय,काउन्टर, शौचालय र केही भाडाका सटरहरु वनाइने, दोस्रो तल्लामा २ वोटा मिनि हल सहित अतिथि कक्ष र तेस्रो तलामा पनि आवासीय कोठाहरु निर्माण गरिने कुरा जानकारी गराउनु भयो ।

करिव २ करोड लागत अनुमान गरिएको उक्त भवनको लागि यस वर्ष नेपाल सरकारवाट रु ४ लाख मात्र प्राप्त भएकोले त्यस रकममा संस्थाले आफ्नै कोषको केही वचत रकमलाई समावेश गरी कार्यालय तर्फको ६० फीटे संरचनाको एक तला खण्ड केही महिना भित्रमै निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष राखिएको सो संस्थाका कोषाध्यक्ष लक्ष्मी प्रसाद पाठक वताउनु हुन्छ । स्मरणीय कुरा के पनि छ भने, कोटीहोम क्षेत्रमा वन्धु भवन निर्माणको लागि चासो देखाएर जग्गा माग्न आउने वा पुन निर्माण गर्न चाहाने वन्धु संस्थालाई कोटीहोम संस्थाले यही भवनमा लगानी गर्न आव्हान गर्ने गरेको छ, र यसरी लगानी गरे वापत उक्त भवन आफूले कार्यक्रम गर्दा निशुल्क उपयोग गर्न, आफ्नो संस्थाको स्थाइ कार्यालय कोठा राख्न तथा लगानीकर्ताको नाम समेत राखिने प्रावधान भएकोले भेटवाल वन्धु, सेडाई वन्धु, गड्तौला वन्धु लगायतका संस्थावाट त्यसमा लगानी गर्ने सहमति प्राप्त भएको र उहाँहरुले आगामी हिउँदवाट निर्माणमा सहभागिता जनाउने कुरा वताइएको छ ।
यती ठूलो निर्माण कार्य जन स्तरवाट सम्पन्न हुने कुरामा जिज्ञासा राख्दा कोटीहोम संस्थाका उपाध्यक्ष द्वय श्री रुद्र प्रसाद चिमारिया र गोपाल प्रसाद भट्टराई भन्नुहुन्छ– विशेष गरी झापावासीहरुले कुनै धार्मिक कार्य गर्दा, मर्दा पर्दा र घुमफीर गर्दा पनि जाइ रहनु पर्ने कनकाईधाम क्षेत्रमा वन्न लागेको यो सुविधा सम्पन्न भवनको लागि याहाँका प्रशासनिक निकायहरु, वन समिति, सवै क्षेत्रका समाजसेवीहरु र नेपाल सरकारवाट पनि यथासक्य सहयोग प्राप्त हुने आश्वसन प्राप्त भइरहेकोले धेरै ठूलो लगानी कै भए पनि उक्त संरचना निर्माण सम्पन्न हुनेमा हामीहरु विश्वस्त छौ ।
कोटीहोम वहुउद्देश्यीय सामुदायिक भवन निर्माण सम्पन्न भए पश्चात सामाजिक कार्यक्रहरुवाट प्राप्त हुने दस्तुरको अलावा व्यावसायिक सटरहरु पनि निर्माण हुने भएकोले राम्रै आयमुलक हुने ठानिएको सो भवनको प्राविधिक नक्सा डिजाइन तथा लगत इस्टिमेट इन्जिनियर तीर्थराज श्रेष्ठ र संस्थाका महासचिव तथा प्राविधिक गंगाराम दाहालद्वारा तयार गरिएको छ ।

YOGI NARAHARINATH

2012-02-02T13:09:00.003+05:45

योगी नरहरिनाथ

प्रारम्भ:

पूर्वीय आध्यात्म दर्शनमा धेरै बिशिष्ट व्यक्तिहरुको अभ्युदय भएको छ । भारत बर्षको प्राचिन धार्मिक सस्कृतिको बृहद बिकाश र बिस्तारमा यस्ता महान व्यक्तित्वको योगदानले प्रमुख भूमिका खेलेको पाइन्छ । अध्यात्मिक आकाशमा उदाएका यस्तै महान ताराहरु मध्ये एक हुनुहुन्थ्यो नेपालका राष्ट्रगुरु योगी नरहरिनाथ । योगीजीलाई बिद्वानहरुले ब्रह्मबेत्ता,पुरातत्वबिद, राजनीतिज्ञ, आध्यत्मबादी, जीवन्त इतिहासकार, जीवन्त चाणक्य, र महान तपस्वी, योगी आदि अनेकन शब्द अलङ्कारले विभूषित गरेका छन् । यतिमात्र होइन वहालाई धर्म र सस्कृतिका जयस्तम्भ, लोक सस्कृतिका धुरन्धर, बहुमुखी प्रतिभाका खानी, आयुर्वेदीय जरिबुटिका बिशिष्ट ज्ञाता, राजी र राहुटेहरुको थात-थलो, वंशानुक्रमका पारखी, जुम्ला, सिजा राजधानीका दर्रा-दर्राका कथाहरु भन्न सक्ने, सम्पूर्ण थर, गोत्रका वंशावली पर्गेल्ने विद्वान व्यक्तित्वका रुपमा परिचित गराउने गरिन्छ ।

वाल्यकाल र शिक्षा :

नेपालको बिकट मानिएको कर्णाली अंचलको जुम्ला जिल्ला अन्तर्गत कालिकोटको लालु गाउँमा वि. सं. १९७१ साल फाल्गुन १७ गते मत गौरी र पिता ललितका माइला छोराका रुपमा उहाँको जन्म भएको कुरा तथ्य हरुबाट थाहा हुन्छ। उहाको प्रारम्भिक शिक्षा दिक्षा माता पिताबाट वि. सं. १९७६ वैशाखी पुर्णिमाको दिन जुम्ला जिल्लाको छिनाशिम स्थित श्री भैरवनाथ, श्री चन्दननाथ मन्दिर परिशरको चन्दननाथ भाषा पाठशालामा योगी छिप्रानाथजीका सानिध्यमा अध्ययन कार्यको शुभारम्भ भएको थियो । त्यसपछि मात्र उहाँले गोरखा, काठमाडौँ, काँशी, हरिद्वार कुरुक्षेत्र, पंजाव, रावलपिण्डीका विद्यालय, महाविद्यालय, तथा विश्व विद्यालयका गुरुकुलहरुमा अध्ययन गरेर औपचारिक रुपमा शास्त्री र विद्यालंगकार (स्नातकोत्तर) तह सम्मको शिक्षा ग्रहण गर्नु भएको कुरा उहाका गुरु छिप्रानाथ योगीले मृगस्थली स्थित सिद्धांचल गोरखनाथ मन्दिरमा बताउनु हुदा पत्ता लागेको हो ।

भारत बसाई सहयोग र सम्मान :

योगी नरहरिनाथ ले जीवनको केहि समय भारत लगाएत विश्वका विभिन्न राष्ट्रमा विभिन्न गतिविधिमा खर्चनु भएको छ । उहाले बिशेषता भारतमा अध्ययन, अनुसन्धान, र योगीको रुपमा मात्र होइन भारतीय स्वतन्त्रता संग्रामका बेला भारतीय विश्वविद्यालयको बिद्यार्थी अवस्थामा महात्मा गान्धीको आह्वानमा चलेको सत्याग्रह आन्दोलनमा भाग लिएर हिड्दा रावलपिन्डी, लाहोर, मुल्तान, सिन्ध, पन्न्जाव (हाल पाकिस्तान), दिल्ली, कोलकाताका कारागारमा पनि कठोर वन्दी जीवन बिताउनु भएको थियो । .....
यस अलावा नाथ सम्प्रदायका अनुयायी बनेर वा प्रचारक बनेर होस् वा एक महान सन्त बनेर पनि भारतका विभिन्न भागको भ्रमण गर्नु भएको थियो । स्वतन्त्रता पछि भारत सरकारले वहाँलाई प्रदान गर्न लागेको भारत रत्नको ताम्र पत्र वहाँले सायद योगीको हैसियत कायम राख्न होला, स्वीकार गर्नु भएन । त्यसो त वहाले 'इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र संग्रह' नामक खोजपूर्ण ऐतिहासिक ग्रन्थका निम्ति तत्कालिन राजा महेन्द्रबाट प्रदान गरिन लागेको विद्यावारिधि (डक्टरेट) को मानार्थ उपाधि पनि ग्रहण गर्नु भएन । आफूलाई सम्मान र प्रशंसाको पात्र बनाउने महत्वाकांक्षा नभएका योगीले यसरी प्राप्त हुने सम्मान र उपाधिलाइ अस्विकार गर्नु भएका घटना धेरै पाइन्छन ।

कोटीहोम महायज्ञ र योगीजीको योगदान :

नेपाली जनताले योगी नरहरीनाथलाइ नेपाली जातिको पहिचान गर्ने गराउने, सयौ कोटीहोम लगाउन सक्ने महान विद्वान, सन्त, योगी, तपश्विको रुपमा बढी चिन्दछन । हुन पनि योगीजी ले देश बिदेशका १३३ स्थानमा विश्वकल्याँ कोटीहोम महायज्ञ गर्नु भयो, त्यसमध्ये झापा जिल्लामा २०४२ साल पौष महिना भर लगाइएको एक महिने विश्वकल्याँ कोतिहवन महा यज्ञ भएको स्थान नै आजको कनकाई धामको रुपमा विकशित भएको छ । यदपि, भनिन्छ; उहाको अग्रसरतामा लगाइएका यति धेरै कोटीहोम मध्ये १३ औं कोटीहोम लगाइएको झापा सुरुंगाको कनकाई धाम नै अविछिन्न कोटीहोम धामको रुपमा सबै भन्दा विकशित भएको क्षेत्र हो ।

.......क्रमश :

KANKAI DHAM, KOTIHOM : A NEW DESTINATION IN EASTERN NEPAL

2012-02-01T23:32:00.000+05:45

Brief Introduction :

Now 'Kankai dham Religious Development Committee' is actively involving in it sustainable development of this area. The fire begun in the ritual ceremony of 1985 is still incessantly burning inside the alter of Shivapanchayan Temple which is being renovated into a concrete form. Every year more than a half million devotees and tourists visit here for performing the ritual deeds such as worship,marriage/wedding, Bratabandha ( a religious ritual of giving a sacred thread to Hindu bachelor),Puraan (Mythology) etc.Moreover thousands of people from far and wide come here for getting peace mind by evading them from their hectic mechanical schedules of domestic chores and noisy disturbing environments.

How to get Kankaidham, Kotihom ?

It has easy accessibility. From Kathmandu take a bus to Surunga-Jhapa, a small town on the east-west Highway. you will reach there in ten minutes rickshaw ride. The other option is fly to Bhadrapure (45 minutes flight from Kathmandu) and catch a taxi. You will reach there in 30 minutes' drive from Bhadrapure airport.

Things to do.

Take a bath in sacred Kankai river. Enjoy and take photos of scenic view (natural gift).Relax among local people with their extra-ordinary lifestyle .Bird-watching. Walk around the for taste of rural lives.

'Dahalg'

नेपालको एउटा नया गंतव्य : कनकाईधाम कोटिहोम

2011-12-26T20:57:00.009+05:45

कनकाईधाम कोटिहोम पुर्वान्चलको एउटा महत्वपूर्ण धार्मिक पर्यटन क्षेत्र हो | यो धाम नेपालको झापा जिल्लाको सुरुंगा गाबिस अंतर्गत कनकाई माई नदीको पूर्वीय तटमा पर्दछ | बिगत २०४२ सालमा राष्ट्रगुरु योगी नरहरिनाथको अगुवाईमा यहाँ एउटा बृहत् धार्मिक अनुष्ठान कोटिहोम माहायज्ञ गरिएको थीयो, त्यासपश्चात यस स्थानलाई कोटिहोम भनिन थालियों र पछि सस्थागत हुदै गएपछि कनाकाईधामको रुपमा बीकशीत भयो | यस धार्मिक पर्यटन छेत्रको बिकाश कोशको लागि कनाकईधाम धार्मिक बिकाश सस्था कोटिहोम सुरूंगा नामक निकायाले याहाकों सर्बांगिन बिकासको लागि कार्य गरिरहेको भए पनि यहाँ अरु २ दर्जन जति साना ठूला संघ सस्थाहरूले आ आफ्ना गतिबिधि गरिरहेको पाईन्छ | कोटीहोममा २०४२ सालमा माहायज्ञ गरिएको ठाउमा रहेको अग्नी आज पर्यन्त अबिछिन्न प्रज्वलित छ र सोही स्थानमा रहेको याहाकों शिवापान्चायन मंदिर हाल पक्की रुपमा निर्माण भै सकेको छ | यस बाहेक यहाँ दर्जनौ पाटी, पौवा,धर्मशाला र मंदिरहरु अबस्थित छन | यस धार्मिक परिसरमा हाल निर्माणाधीन उद्यान बाटिकाले याहा आउने जो सुकैले बास्तबिक शान्ति र मनोरंजन प्राप्त गर्दछ्न |

कोटिहोममा बार्षिक पाच लाख धार्मिक दर्शनार्थी तथा पर्यटक आउने गरेको सस्थाको रिकर्डबाट देखिन्छ | बिशेष गरी यहाँ आउने मानिसहरु पूजा आजा, बिबाह, ब्रतबंध,पुराण आदि धार्मिक कार्य गर्न साथै दैनिक ब्याबहरिक जीवनको अस्त ब्यस्तता शहरी कोलाहलपूर्ण बाताबरनबाट मुक्ति पाउन घुम्नको लागी याहाँ आउने चलन छ | यस बाहेक यो स्थान नेपालमा सबै भन्दा बड़ी थर गोत्रीय सस्थाहरू एकीकृत भएको धाम पनि यो मात्र हो | साथी योगी नरहरिनाथले नेपालमा लगाएका १०० भन्दा बड़ी कोटिहोम मध्ये यो तेर्हौ कोटिहोम हो र महायज्ञ पश्चात् सबै भन्दा बड़ी बिकसित भएको क्षेत्र पनि संभवत: यो नै हो | याहाको कनकाई नदी किनारको खुल्ला र शान्त तटीय क्षेत्र , हरियालिपूर्ण जंगल, नजिकै देखिने चूरे पहाडको मनोरम दृश्य,कनकाई नदीको स्नान योग्य स्वच्छ चिसो पानी र सर्व सुलव सुगम क्षेत्र भएको कारण सबैको मन जित्न सफल हुदै गए पनि सस्थाको सिमित साधान स्रोतको कारणले याहा पर्यटकहरुको लागि सुबिधायुक्त भवनहरू निर्माण हुन नसकिरहेको कुरा महसूस हुन्छ |

"DahalG"

--0--

हिन्दु धर्ममा बलिप्रथा : एक विवेचना

2011-12-26T20:44:00.004+05:45

--आचार्य कुशलकुमार निरौला
पशुबलि एउटा आस्थासंग जोडिएको विषय हो । जहाँ आस्था हुन्छ, त्यहाँ कुनै नियम, कानुन र प्रमाणहरु चल्दैनन् । यो पशुबलि पनि आस्थासंग जोडिएको एउटा प्रथा हो । हामी देवताको पूजा-अर्चना गर्छौ, त्यो पनि आस्थाको नै पर्याय हो । सात्विक, राजसी र तामसी गरेर तीन प्रकारका गुणहरु हुन्छन् । गीताका अनुसार "भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम्'' । भूत, प्रेत आदिको पूजा गर्ने व्यक्ति अन्त्यमा भूत, प्रेत आदिकै योनीमा जाने र सात्विक भावनाले पूजा गर्ने व्यक्ति देवतालाई प्राप्त गर्ने गर्दछन् । भावनाको नै सम्बन्ध भएता पनि हिंसा गर्नु र बलि चढाउनु तामसी पूजा अन्तर्गत पर्दछन् ।

‘अहिंसा परमो धर्म ’ भन्ने मूल मन्त्रको आडमा हिन्दु धर्म अडिएको छ । यहाँ हिंसा गर्नुलाई धर्मको संज्ञा दिइँदैन । यस भू-मण्डलमा सात द्विप भएको पुष्टि हाम्रा वेद शास्त्रहरुले गरेका छन् : "सप्त द्विप वति पृथ्वी सा द्वी विधा: नित्या अनित्या च '' । तिनका नाम हुन् जम्बूद्विप, प्लक्षद्विप, शाल्मलिद्विप, कुशद्विप, क्रौन्चद्विप, शाकद्विप ,पुष्करद्विप । त्यसमा पनि भारतवर्षमा {नेपाल, भारत} देवताहरुले अवतार लिने र लीला गर्ने जस्ता कार्यहरु हुने गर्छन् । हिन्दमहासागरबाट आविर्भूत भएको र यहाकाँ मानिसहरु हिन्द भाषी भएको हुदाँ यहाका धर्मावलम्बीहरु हिन्दु कहलाउन थाले । उनीहरुको आफ्नै प्रकारको विशेष सनातन धर्म छ, उनीहरु धर्मभीरु हुन्छन्, धर्मप्रति आस्था र विश्वास गर्ने गर्छन् : “ धर्मस्य तत्वं निहितं गुहाया माहाजनो येन: गता: सा: पन्था:’’।

धर्म भन्ने वित्तिकै धारण गर्नु, सेवा गर्नु, भलाई गर्नु भन्ने बुझिन्छ । धर्मले हत्या हिंसाको पक्ष लिदैन भन्ने बुझ्नुपर्छ । धर्म शब्द कुनै हिंसाको द्योतक हैन । मन, वचन र कर्मले कसैको हिंसा-हत्या नगर्नु, प्राणिमात्रमा सद्भाव राख्नु, अर्काको कुभलो नचिताउनु नै धार्मिक प्रवृत्तिका लक्षणहरु हुन् ।

हिन्दु धर्ममा मुख्य गरेर तीन प्रकारका सुकृत कर्महरु हुन्छन् :

(१) नित्य (२) नैमित्तिक (३) काम्य ।

(१) नित्य - शौच, सन्ध्या, तर्पण आदि नित्य कर्म अन्तर्गत पर्दछन् । नित्य कर्म गर्नाले शरीर एवं मन शुद्ध हुने तथा देवपूजन, हवन, यज्ञ आदि गर्नलाई अधिकार प्राप्त हुन्छ भने नगर्नाले प्रत्यवाय नामको दोष लाग्छ ।

(२) नैमित्तिक - ग्रहण आदिको विशेष अवसरमा हवन, यज्ञ, देवपूजन आदि गर्नु नैमित्तिक कर्म अन्तर्गत पर्दछन् । नैमित्तिक कर्म गर्दा अपार लाभ हुन्छ नगर्दा प्रत्यवाय नामको दोष लाग्छ ।

(३) काम्य - कुनै कामनापूर्तिका निमित्त गरिने कर्म काम्य कर्म अन्तर्गत पर्दछन् । जसलाई गर्नाले कामनाको पूर्ति हुन्छ भने नगर्नाले कुनै पनि दोष लाग्दैन ।

गृहस्थाश्रममा रहने क्रममा मनुष्य जानेर या अन्जानमा नै हिंसा गरिरहन्छ । दाउरा बाल्दा, घर सफाई गर्दा, लुगा धुँदा, ढिकी-जातो गर्दा आदि कार्य जीवको हिंसा नभई हुन सक्दैन । त्यसको प्रायश्चित गर्नलाई पञ्चमहायज्ञ गर्ने आदेश शाश्त्रहरुले दिएकाछन् । ती पञ्चमहायज्ञ हुन् :

(१) ब्रह्म यज्ञ :- वेद, पुराण, इतिहास, धर्मशास्त्र, रामायण, महाभारत आदिको पठन-पाठन गर्नु ।

(२) पितृ यज्ञ :- जीवित माता-पिता आदिको मान-सम्मान, सेवा र मरेपछि तर्पण, श्राद्ध आदि गर्नु ।

(३) देव यज्ञ :- समय समयमा हवन, देव-पूजन, तीर्थ यात्रा आदि गर्नु ।

(४) भूत यज्ञ :- भोजन गर्नु भन्दा पहिले वैश्वदेव, भूत, गाई, कुकुर, काग आदिलाई बलि दिनु ।

(५) नृयज्ञ :- घरमा अतिथि, अभ्यागत आदिको आगमन भएमा स्वागत-सत्कार गर्नु ।

यसरी पाँच प्रकारका यज्ञको विवेचन हाम्रा धर्मशास्त्रमा भएको छ भने पाँच प्रकारका बलिको पनि व्यवस्था गरिएको छ । यी पन्चबलि निम्न प्रकार छन् :-

(१) गोबलि :- गाईका निमित्त गोग्रासका रुपमा पकाइएको भोजन पातमा गाईलाई दिने ।

(२) श्वानबलि :- कुकुरलाई खाना दिने ।

(३) काकबलि :- पृथ्वीमा कागलाई बलि दिने ।

(४) देवादिबलि :- पातमा देवतालाई बलि दिने ।

(५) पिपीलिकादिबलि:- कीरा-फट्यांग्रा, कमिला आदिलाई पातमा बलि दिने ।

यसप्रकारले नित्य पञ्चमहाबलि दिनुपर्ने विधान शास्त्रमा वर्णित छ । जसरी सन्ध्या आदि नित्यकर्म नगर्दा प्रत्यवाय नामको दोष लाग्छ त्यसैगरी पञ्चबलि नगर्दा पनि दोष लाग्छ भन्ने शास्त्रको निर्णय छ । यहाँ बलि शब्द कुनै हत्या हिंसा, मार-काट गरेर रगत चढाउनु भन्ने अर्थमा प्रयोग भएको हैन । भोजनका लागि जुन हविष्यान्न घरमा पकाइन्छ त्यसैले बलि दिनुपर्दछ (अभावमा साग-पात, फल-फूल, गहुँ, चामल, तिल, मूंग, जौं आदिलाई पात ओछ्याएर पातमा बलि दिने विधान छ) ।

प्रश्न उठ्छ - के शास्त्रमा पशुबलिको विधान छ त ?

समयको काल–चक्रानुसार मानवको घनत्व बढ्दै जानु स्वाभाविक हो । बासस्थान खोज्ने र नयाँ ठाउमा जाने क्रमसंगै हिमाली, पहाडी भेगमा गएर मानिसहरु बसोबास गर्न थाले । अन्नको अभाव, अत्यधिक जाडो हुने हुँदा शरीरलाई तताउन जाँगर बढाउन पशु–पंक्षीलाई मारेर खान थाले । तान्त्रिक युग संग-संगै तन्त्र-साधना गर्ने धामी, झाँक्रीहरुले पनि पशु-पंक्षीको बलि दिनुलाई पनि धर्म मान्न थाले । आखिर मासु खानु नै छ त देवताको पूजा गरेर नै किन न खाने ? भन्ने धारणा मानसमा बढ्यो, फलत: पशुबलि पूजाको एउटा अभिन्न अङ्गका रुपमा विकसित भयो ।

हिन्दुधर्मानुसार देवतालाई रिझाउने तीन पद्दति प्रचलित छन् – (१) यान्त्रिक (२)तान्त्रिक (३) याज्ञिक । बलि दिनु तान्त्रिक पद्दति अन्तर्गत पर्दछ, तर तान्त्रिक पद्दतिको पूजा गर्ने अधिकार ब्राम्हण, क्षत्रियलाई हुँदैन । त्यसैले दुर्गा शप्तसतिको विकृतिकम् रहस्यम्को २८ श्लोकमा “रुधिराक्तेंन बलिना मांसेन सुरया नृप । बलिमांसादिपूजेयं विप्रवर्ज्या मयेरिता ।।“ आदि शब्दको प्रयोग भएको छ । जो तामसिक जनहरु मासुको प्रयोग गर्ने गर्छन् उनीहरुलाई मात्र तामसिक पूजा गर्ने अधिकार छ । हिन्दु धर्मका कुनै पनि धर्म ग्रन्थहरुले पशुको बलि दिने, मासु खाने जस्ता हिंसाका कुरालाई पुष्टि गरेको छैन । “अहिंसा परमो धर्म:” भनेर अहिंसालाई नै ठूलो धर्म मान्ने हाम्रो धर्मले वेद आदि शास्त्रमा बलि दिनु भनेको छ र हिंसा गर्ने अनुमति दिन्छ भनेर भन्नु या गलत तर्क गर्न खोज्नु अल्पज्ञताको नै परिचय हो ।

प्राचीन कालमा बलि:- प्राचिन कालमा अश्वमेध यज्ञ हुने गर्थे, जसमा अश्वको मेध हुने गर्थ्यो । यँहा अश्व भनेको घोडा नभएर अभिमान हो र मेध = बध अर्थात् अभिमान रुपी घोडाको बध गरिन्थ्यो । अभिमानको प्रतिक घोडालाई यज्ञमा ल्याईन्थ्यो र त्यसलाई स्पर्श गरेर छोड्ने गरिन्थ्यो । कैयौ स्थानमा अश्वमेध यज्ञलाई घोडाको बलि दिने भनेर गलत अर्थले परिभाषित गरेको पाईन्छ, तर त्यो अर्थको अनर्थ मात्रै हो । त्यस्तै कैयौं मानिसहरु जिज्ञासा गर्छन् : यज्ञ गरेर सुरा, मदिरा पान गर्नु, पशुको बलि दिनु, यो हिंसा हैन भनेर शास्त्रमा भनिएको छ आदि । तर स्मरण रहोस् पहिले नै भनिसकिएको छ कि हिन्दु धर्मले अहिंसा नै ठूलो धर्म हो भनेर मानेको छ । त्यसैले कुनै श्लोक, कुनै पदको पनि हिंसापरक अर्थ लाग्दैन । जस्तै भनिएको छ -

“यद् घ्राणभक्षो विहित:सुरायास्तथा पशोरालाभनं न हिंसा ।

एवं व्यवाया प्रजया न रत्या इमं विशुद्धम् न विदु: स्वधर्मम् ।।“

( श्रीमद्भागवत ११ -५-१३ )

अर्थात् जो यज्ञ सम्बन्धित नियम छन्, त्यसअनुसार यज्ञ गरिएपछि सुरालाई संसावन प्रासनका रुपमा सुघिन्छ, त्यसपछाडि अभिमानरुपी पशुलाई आलम्भन (स्पर्श, स्मरण) गरेर सदासर्वदाका लागि टाढा भगाइन्छ, न कि पशुको हिंसा नै गर्नु भनेको हो । तर अज्ञानतावश शास्त्रमा मदिरा खाने र पशुको बलि दिने दुवै कुरा लेखिएको छ भनेर कु-तर्क प्रस्तुत गर्ने गरिन्छ ।

कतै-कतै टीकाकारहरुले आलभेत, आलम्भनको अर्थ मार्नु, हिंसा गर्नु भन्ने लगाएको पाईन्छ, तर यदि आलभेत, आलम्भनको अर्थ मार्नु, हिंसा गर्नु हुने हो भने विवाह पद्दतिमा “तत: बर:कन्या हृदयं आलभेत” लेखिएको अर्थ के होला ? त्यसैले संस्कृतका एउटा शब्दको अनेक ठाउँमा अलग-अलग अर्थ लाग्छ भन्ने कुरालाई कहिल्यै बिर्सनु हुँदैन । भनिएको पनि छ : “अर्धमात्रा लाघवेन पुत्रोत्सवं मन्यन्ते वैयाकरणा” अर्थात् व्याकरणकारहरुले आधा मात्रा मात्रै पनि पाए भने पनि पुत्रोत्सव मनाउछन् रे ।

त्यति मात्र नभएर रामायण, महाभारत आदि ग्रन्थको कयौं ठाउँमा मांस शब्दको प्रयोग भएको छ । जस्तै- वाल्मीकि रामायण अयोध्या कांड ५३|२, १६| १ आदि ठाउँमा फलको भित्रि गुदीलाई पनि मांस भनिएको छ । त्यसैले भगवान् श्री रामले सीताका निमित्त “यो मांस पाकेको र उपर्युक्त छ, तिमी यसलाई खाऊ” भन्नुभएको हो ।

नेपालको सन्धर्भमा बलि :- नेपाल तीन भाग पहाडी र एक भाग मात्रै तराई भएको देश हो । देशमा धेरै पहाडी भेग भएको हुँदा यहाँका बासिन्दाले मासु खानु साधारण कुरा नै हो । भनिएको छ : “दक्षिणे मातुली कन्या उत्तरे मांस भोजनी” अर्थात् दक्षिण प्रान्तमा मामाकी छोरीसंग पनि विवाह हुन्छ भने उत्तरी भेगमा बस्ने मानिसहरुले मासु खान्छन् । नेपाल मात्रै नभएर भारतको उत्तरी भेग (गढवाल, कुमाउ, हिमाञ्चल, जम्मु, काश्मिर, आसाम) मा बस्ने मानिसहरु पनि प्राय: मासु खाने गर्छन् । आसामको कामाख्या मन्दिरमा त दैनिक हजारौं बोका, राँगा आदिको बलि दिने गरिन्छ । अनादिकालदेखि नै हाम्रो देश नेपालमा पनि तान्त्रिक पद्दतिले प्रश्रय पाएको छ । बाहुन, क्षेत्रीदेखि लिएर राई, लिम्बू, मगर, नेवार तथा अन्य किरात, मंगोलिन सबैले प्राय: मासु खाने र देवी-देवतालाई पनि रगत-मासु चढाउन थाले । दशैँ आदि चाडको बेलामा त झन् हजारौ बोका, पाठा, हाँस, कुखुरा, राँगा आदिको बलि दिन थालियो । बाबु-बाजेले यही नियम बसाए, छोरा-नातिले पनि यही सिके, फलत: दशैंको बेलामा प्रत्येक घरमा बलि दिनु नै पर्छ भन्ने सबैमा भान पर्न गयो र अहिले यो एउटा अभिन्न अंगको रुपमा विकसित भयो । बलि दिनु राम्रो होईन, यो प्रथा गलत हो, बलिप्रथा बन्द हुनुपर्छ भनेर अहिले आवाज उठ्न थालेको छ । यसलाई सकारात्मक सोचको विकास भएको मान्नु पर्छ । नयाँ सोच ,नयाँ विचार , नयाँ भावनाको विकाश हुदै जानु समयको माग,परिवर्तन एवं विकाश क्रमको नियम पनि हो र शास्त्र सम्मत निर्णय पनि यहि नै हो । खुनको बलि ले हैन नरिवल ,कुभिन्डो,आदिको बलि दिएर यज्ञलाई पूर्ण गर्न सकिन्छ, देवतालाई प्रसन्न गर्न सकिन्छ । देवताहरु सात्विक हुने हुँदा कसैको खुनको भोका अवश्यमेव देवताहरु हुँदैनन् । झन् दशैँको बेलामा लाखौ पशुहरुको बलि दिने गरिन्छ यो प्रथालाई पनि अब सुधार गर्दै जानु पर्छ पशुको ठाउमा नरिवल ,कुभिन्डो,आदिको बलिदिने चलन बसाल्नु पर्छ शास्त्रमा पनि नारिकेल एवं कुश्मांड बलिको नै बिधान छ । अस्तु ......।

कनकाई माइ मा ५० करोडको लागत मा कनकाई आर्यघाट बन्ने !!!

2011-10-19T22:15:00.007+05:45

झापा जिल्लाको सुरुंगा गाबिस अन्तर्गत कनकाई माइको पूर्वीय तट कनकाई धाम कोटीहोमको समिपमा करिब ५० करोड को लागतमा कनकाई आर्य घाट बन्ने भएको छ ! कनकाई आर्यघाट निर्माण समितीको यही कार्तिक ३० गते सोमबार कोटीहोममा सम्पन्न प्रथम साधारण सभामा सो सम्बन्धि नीति कार्यक्रम, तथा गुरु योजना सार्बजनिक गरियो ! झापाका सभासद श्री केशव कुमार बुढाथोकीले ब्यानर अनावरण गर्नु भएको उक्त सभाको पाँच कन्या द्वारा पानसमा दिप बाली उद्घाटन गरिएको थियो भने सभापतित्व सस्थाका अध्यक्ष श्री प्रभाकर कणरिया ले गर्नु भएको थियो !

         यस भन्दा करिव ५ महिना अघि नै निर्माण व्यवसायी संघ झापा, मेची पेट्रोलियम डिलर्स एसोसियसन, उधोग बाणिज्य संघ सुरुंगा का पदाधिकारीहरुको सक्रियता र कनकाई धाम धार्मिक बिकास सस्था कोटीहोम तथा गाबिस सुरुंगा को सहयोगमा कन्काई नदी किनारा मा असंख्य मृतकहरुको दाह सस्कार गर्ने परम्परा रहे पनि आर्यघाट नभएको कारण समस्या भै रहेकोले आधुनिक आर्यघाट निर्माण गर्न तदर्थ समिति गठन गरी बिधान र गुरु योजना निर्माण कार्य अघि बदाइएको थियो !
          सोहि बमोजिम निर्मित गुरु योजना अनुसार करिब ३५ करोड मा कनकाई माइ पुल देखि उत्तर ३ कि मि तटबन्ध निर्माण गर्ने, ५ करोडको लागत मा मूल भवन बनाउने, ५ करोडको लागत मा ७ वोटा पक्कि चिता र विधुतीय दाह सस्कार ग्रीह बनाउने र बाकि ५ करोड को लागतमा आवस्यक पूर्वाधार हरु : जस्तै दुइवोटा प्रवेश मार्गहरु, ८ इन्ची मोटर बोरिंग,मलामी खाजा घर, क्रियाकर्म घर,प्रतिक्षालय,रात्री बत्ति,खाने पानी,फुलबारी पार्क आदि निर्माण गरिनेछ !
        झापा का उधोगपति, निर्माण ब्यबसायी,ब्यापारी र राजनेतिक उच्च नेतृत्वहरुको एइक्यबद्दता पूर्ण उपस्थिति रहेको उक्त सभामा बिशेष अथिति सभासद केशब कुमार बुडाथोकी, ए माओबादी जिल्ला सह इन्चार्ज सी पी कडरिया, ने का जिल्ला अध्यक्ष उद्दब थापा, एमाले जिल्ला अध्यक्ष रबिन कोइराला, उधोग बाणिज्य संघ झापा अधक्ष राजेन्द्र घिमिरे पेट्रोलियम डिलर झापा अध्यक्ष लय भण्डारी, निर्माण व्यवसायी झापा अध्यक्ष गणेश बस्नेत कोटीहोम अध्यक्ष कोमल प्रसाई, गाबिस सचिव तुलशी भण्डारी, नागरिक समाज अध्यक्ष आशा शर्मा सिवाकोटी लगायत दर्जनौ झापाका प्रतिष्ठित व्यक्तिहरुले आवस्यक सहयोग गर्ने बचन दिदै मन्तब्य राख्नु भएको थियो !
            सस्थाको नीति अनुसार प्रथम चरण मा झापा भित्र बाट १००८ जना उक्त सस्थाको सस्थापक सदस्य बनाउने र त्यस बापत रु ५ हजारको दरले उठाई तुरुन्त काम सुरु गर्दै बाकि रकम नेपाल सरकार, जिविस, बिदेशी सहयोग र आवस्यक चन्दा संकलन गरी पुरा गरिने छ !
           यो साधारण सभाबाट यस अघि गठन भएको तदर्थ समितिलाइ बैधानिकता दिदै १७ सदश्यीय मूल कार्य कारिणी समिति गठन समेत गरिएको छ : जस अनुसार अध्यक्ष : प्रभाकर कडरिया , उपाध्यक्षहरु :एकराज उप्रेती र दिपेन्द्र पोखरेल , सचिव: मदन गोपाल सुब्बा , सह सचिव युवराज संग्रौला, कोषाध्यक्ष : राम प्रसाद बाराकोटी, सह कोषाध्यक्ष केदार गिरि हुनुहुन्छ भने सदस्य हरुमा बेद प्रकाश अग्रवाल,लोकबन्धु कन्दंवा, दिपेन्द्र ढकाल, सागर बाबु उप्रेती, कोमल प्रसाद खरेल, बृख बहादुर कार्की ,लक्षिमा कोइराला, आशा शर्मा शिवाकोटी, गंगा राम दाहाल,र सुर्य उप्रेती रहेको समिति तिलचन्द्र उप्रेती संयोजक रहेको निर्वाचन आयोग मार्फत ४ वर्षको लागि सर्वसम्मत चयन भएको थियो !
                                                                                   * प्रस्तुति / फोटो : गगन दाहाल

कनकाईधाम (कोटीहोम) क्षेत्रमा स्थापित संघ सस्थाहरु

2011-10-18T22:57:00.001+05:45

कन्काईधाम क्षेत्रमा बि . स . २०४२ सालको बिश्वोकल्याण कोटीहवन महायज्ञ भए पश्चात नै यस क्षेत्रमा धेरै संघ सस्थाहरुको उदय भएको पाइन्छ, यध्दपी त्यस भन्दा अगाडी पनि यहाँ केही धार्मिक संघ सस्थाहरु क्रियाशील थिए | महायज्ञको समयमा योगी नरहरिनाथ ज्यूसंग उपस्थित भक्तहरुले आ-आफ्नो थर, गोत्र इतिहास, सस्कृति र बंशावलीको बारेमा जिज्ञासा राख्दा योगीज्यूले आफूले अनुसन्धान गरी पाए सम्मका कुरा राखी दिए पछि जन समुदायमा आफ्नो बन्धुहरु संघठित भएर खोजि कार्यमा लाग्ने चासो बढेर गयो र यहाँ त्यस्ता थुप्रै थर गोत्रीय सस्थाहरु जन्मिए, जो कतिपय अहिले पनि यस क्षेत्रमा सक्रियता पुर्बक क्रियाशील छन् भने कति निस्क्रिय पनि बनेका छन् | यसका अतिरिक्त यहाँ केही महत्वपुर्ण धर्म साम्प्रदायिक सस्थाहरु पनि स्थापित छन् |

यहाँ यीनै कनकाईधाम क्षेत्रमा स्थापित सस्थाहरुको बारेमा छोटकरीमा जानकारी दिने प्रयास गरिएको छ :-
धर्म साम्प्रदायिक सस्थाहरु :-

१. श्री कृष्ण प्रणामी सत्संग सेवा समिती

२. बचन बंशी कबिर धर्माश्रम

३. राधाकृष्ण मन्दिर संचालन समिति (निम्वार्ग)

४.गायत्री आश्रम (शिव मार्गी)

५. आर्य समाज

६. सांगाक छोइलिंग बौद्ध गुम्बा समिति

थर गोत्रीय (बन्धु ) सस्थाहरु
१. ढकाल बन्धु हित तथा बंशावली अनुसन्धान समिती
२.ठाडा राई अधिकारी बन्धु समाज
३. मुडुला कार्की बन्धु समिती
४. फुयाल बन्धु समिति
५.खरेल प्रबर्दन समिति
६.निरौला बन्धु प्रतिस्ठान
७. कश्यप गोत्रीय अधिकारी बन्धु समिति

८.चापागाई बन्धु समिति
९.मिश्र बन्धु सेवा समाज
१०.दाहाल बन्धु प्रतिष्ठान
११. प्रसाई ट्रष्ट नेपाल

१२. लामिछाने बस्नेत बन्धु समिति

१३. कोइराला बन्धु समिति
१४. ढुङ्गेल बन्धु समिति
१५. भेटवाल बन्धु सेवा समिति
१६. बोहोरा बन्धु समिति
१७. चिमरिया बन्धु समाज
१८.गौतम बन्धु सेवा समाज
१९. खुलाल खड्का बन्धु समिती
२०. माहाराजी खड्का बन्धु समिति
२१. रायमाझी बन्धु परिवार
२२. धृत कौशिक बन्धु प्रतिस्ठान
२३.बिस्वकर्मा मन्दिर निर्माण समिति
२४.लामिछाने बन्धु परिवार
२५. भण्डारी बन्धु समाज
२६.न्यौपाने बन्धु समिति
२७. डागी बन्धु समिति
थप अरु केही बन्धु सस्थाहरु स्थापित हुने क्रममा भए पनि औपचारिक जानकारी प्राप्त नभई सकेकोले पछि समाबेश गरिनेछ | साथै उपरोक्त सस्थाहरुले यहाँ गरेका बिबिध कार्यहरुको बिवरण क्रमश: थप गरी समाबेश गरिनेछ |

बोलबम: धर्मं सस्कृति र बिकृति

2011-09-14T01:51:00.000+05:45

जल उठाउन कनकाई नदी तर्फ जादै भक्तजनहरु

श्रावण महिना भरि हिन्दु धर्मावालाम्बिहरूले बिभिन्न शिवालयहरुमा जल चदाएर भगवान शिवको पूजा आराधना गर्ने परम्परालाई नै बोलबम पर्व भनिन्छ | नेपालमा यो परम्पराको थालानी केही पछि मात्र भयो वा खासगरी भारतका शिव प्रेमी भक्तहरूले बिश्वनाथ धाम लगाएत बिभिन्न शिवालयेमा देखाएको अपार श्रद्दा को प्रभाब नेपालमा पनि पर्यो |

बास्तवमा श्रावणमा शिवजीलाई जल चादाउनुको अर्थ र महत्वा कति छ त्येस बारेमा ब्याख्या गर्ने मेरो आशय होइन | किनकी हरेक धर्मं परम्परामा कुनै एउटा आत्मा उत्थानको को रहस्य लुकेको हुन्छ गुरु पंडित हरुले त्येसको ब्याख्या गरिरहेकै छन, तर ब्यावाहारमा हामी त्येसलाई कसरी अपनाउछौ भन्ने कुरा नै महत्वपूर्ण कुरा हो | धर्माले जहिले पनि मानिसलाई पबित्र बन्नको लागी प्रेरणा दिई रहेको हुन्छ | श्रावानको प्रचंड गर्मी महिनामामा हलुका गेरू बस्त्र लाउने नदी तलाउमा जाने त्यहा स्नान गरेर पबित्र शिवालयाहरुमा जल चादाउदा आत्मिये शांति प्राप्त हुने कुरा त भौतिक रूपले हेर्दा पनि उचित नै देखिन्छ, अझ आध्यात्मिक दृष्टिकोणले धेरै बड़ी महत्व होला |

तर बोलबम धर्मं परम्परा मनाउने नाममा देखिने बिकृति हेर्दा आज झस्कनु पर्ने परिस्थिति आई सकेको छ | गेरू रंग वा कपड़ा बैराग्येताको प्रतिक हो जो सहजै सबैले लगाइंछ तर मनमा कति बैराग्य बोकेर हामी भगवानको आराधना गर्दैछौ भन्ने आफुलाई बोध हुदैना | खासगरी यो पर्व प्रति अत्यधिक युवा युवतीको झुकाव रहन्छ | यो नराम्रो कुरा होइन होला तर बास्तबिक्तामा गएर हेर्ने हो भने जहा धर्मं केवल आदम्बर र मनोरंजनको साधन बनिरहेको छ | खासगरी बेलुकी धाम क्षेत्रमा गएर रात बिताउदै सोमबार बिहान जल चडाउने चलन भित्र नराम्रो बिक्रीतिले ज़रा गाडिराहेको छ |

गाजा, भांग, धतुरो देखि चरेस अफीम सम्मका लागू पदार्थ खानु, असभ्य भाषामा बोल्नु हो हल्ला मच्चाउनु बाद बिबाद झै झगड़ा हुनु महिला माथि दुर्ब्याबहार हुनु धामको बाताबरण कोलाहल बन्नु जस्ता कुराहरु अब बोलबम भित्र हुने सामान्य कुरा भए | येति मात्र होइन
जसलाई हामी भगवान मानेर पूजा गर्न आएका हुन्छौ तिनै भागवान्लाई पुकारेर लगाइने जयेगान नारा सुन्दा लाग्छ त्याहा कुनै धर्मं होइन भगवान माथी ब्यंग्य गरेर रोमांस गरिँदै छ |

अर्काले जे गर्यो त्येही सीखो गरेर धर्मं हुन्छ भन्दै रोमांटिक र आडम्बरी शैलीमा बग्दै जाने हो भने बास्तबमा आध्यात्मिक जगतका लागी यो भन्दा चिन्ताको बिषाये अरु के होला र ? कुन कुराले हाम्रो आत्माले बिक्रितिबाट मुक्त गराउछ भन्ने कुरामा भन्दा पनि लहै लहैमा केही गर्दा भागवानले केही माग पूरा गरि दिनछान भन्ने बिश्वाश मा केटाकेटीले भाड़ाकुटी खेले जस्तो बनाइदिऔ आज धर्मंलाइ हामीले | सदाचार, सद्ब्यावाहार, योग, तपश्या र साधना जस्ता अद्यात्मिक चरित्र र चेतनाका कुराहरु अब केवल कथाका बिषाये बस्तु मात्र भए | येस्तई परम्परालाई हामीले हुर्काउदै जादा हामी भाबिस्येमा कहा पुग्छौ त्यों कुरामा हामी सबैले गंभीर बन्ने हो की ?

"DahalG"

संसार परलय हुनलाग्दा म...

2011-08-29T01:52:00.000+05:45

'कनकाई' नेपालको सबै भन्दा लामो पुल:

पाठक मित्र ! सर्ब प्रथमत : मैले यो कुनै कथा सुनाउन लाग्या होइन र हास्यब्यंग्य लेखेको पनि होइन | यो यौटा यस्तो घटना जो आफ्नै जीवनमा घटकों थियो र रमाइलो पनि थियो त्यसैले मैले मेरो अनुभूति सबै संग बाडन उचित ठाने |

सायद १२ बर्ष भन्दा अघि कै कुरा हुनु पर्छ, त्यतिबेला म कामको शिलशिलामा पश्चिम नेपाल तिर बस्थे र घर आउदा खासगरी म एकांत प्रेमी भएका कारणले साझ बिहान एक्लै घुम्न कनकाई माइको किनारलाई सारै मन पराउथे | अहिले जस्तो नदीले कटान गरी नसकेको त्यों बेलाको माई किनारको स्वस्छ शांत र हरियालिपूर्ण बाताबरनले मनलाई साच्चई नै आनंद दिन्थ्यो | आज पनि सुरुंगाको माई किनारमा त्यों स्वच्छ र हरियालीपूर्ण जंगल त छ, तर त्यों रमाइलो र खुल्ला फाट धेरै कटान भयो |

यस्तै एक साझ करीब ६ बजे तिर म त्यों खुल्ला फाटमाँ एक्लै बिस्तारै हिन्दै थिए ,पश्चिम तिर घाम डूबी सकेका थिए तर शाझ परी सकेको थिएन | येतीकैमा पूर्बी आकासमा दिउसो देखिने जून जस्तो हल्का खैरो रंगको एउटा बिशाल पिंड जमिनतिर खस्दै गरेको मैले देखें म एकछिन रोकिएर हेरे | शुरुमा मैले त्यों पिंड कति नजिक वा टाडा छ ठम्यऔन सकिन , तर त्यसको तल झर्ने गति पनि ज्यादै कम भएकोले मैले त्येसलाई राम्ररी नै हेर्न सके बास्ताबमा त्यों धेरै टाडा जस्तो लागेन किनकी त्यों मैले हेर्दा नांग्लो जत्रो बिशाल देखिन्थ्यो | अब के गर्ने ? त्यों बिशाल पिन्दले प्रीथ्बिलाई ठाक्कर दिदा अब कोई बाच्नेवाला थिएन अथवा संसार परलय हुदै थियो | मैले धेरै कुरा सम्झे आफु, परिवार, अनि संसार...आदी | बिस्फोटन को प्राबिधिक नियेम अनुसार म पनि भुइमा थुचुक्क बसेर र वारिपरी हेरे रुखहरू थिएनन , म खुल्ला फातमा थिए | तैपनी अब के हुन्छ वा त्यों बिस्फोट हुदा कति भुई बज्रंछ र धनजनको कति स्वाहा गर्छा भनेर आतेश हुदै रहे |

म त्याती धेरै हताश हुने पनि थिईन होला, संजोग कस्तो भने -नेपाली पाठक मित्रहरुलाइ त थाहा नै होला,त्यों बेला सिक्किमका एक जना भबिस्येबेत्ताले श्रावन पहिलो हप्प्तामा संसारमा ठुलो परलय हुनेछ भनेर बोले अरे अनी नेपालमा पनि त्यों कुरा त्यों बलाका मान्छेको मुख, मुखहैमा झुन्डिएको थियो मैले त पत्यएको त थिइन तर संजोग त्यों पिंड त्यही श्रावन पहिलो हप्तामै झर्दै थियो| स्वभाबिक रुपमा मैले पनि त्यों हल्ला नभएर सच्चाई रैछ की के हो भनेर एक छीन गंभीर बने |

म रहेको ठाउभन्दा २०० मीटर जति पुरवा ४\५ बरषे सिसौका रुखको जंगल थियो | मानु कुनै अज्ञात गृह प्रीथ्बिमा ठोकिन आये जस्तो देखिने त्यों पिंड बिस्तारै जंगल को रुखको हान्गाले छेलिदै भुइमा खासे पछी म झंन डराए,
किनकी त्यों त म बाट करीब ३०० मीटर मात्र टाडा भएको मैले अंदाज गरे | यति नजिक यो रहे छ येदी बिस्फोट हुने हो भने बाचिंदैन भन्ने नै मलाई लागी रहेको थियो | तर एउटा कुरा के थाहा भयो भने यो मैले सोचे जस्तो ठुलो रहेनछ |

त्यों बस्तु भुइमा झरेको म बाहेक सायेद कसैले पनि देखेन किनकी त्यों जन्गालमा झर्र्यो र त्यास वरपर कोई थियेन| मइले त्यों झरे पछि कतिबेला बिस्फोट हुन्छ भनेर करीब १० मिनेट जति प्रतिक्छा गरे तर त्यों बिस्फोट भएन | त्यसपछि अध्यारो हुदै गयेकोले म घर तिर लागे तर त्यों के झरेको होला भन्ने खुल्दुली भई नै रह्यो | रात परेकोले त्याहा जाने आट पनि गरीन र तत्कालाई कसैलाई येस बारेमा कही भनिन पनि| भन्न पनि के भन्ने ,ब्यार्थको हल्ला गर्न पनि मन लागेन |

राती सुतेर पनि धेरै बेर सोची रहे आखिर त्यों बस्तु के होला -कुनै ग्राहकों टुकरा, बिग्रियेर झरेको रॉकेट वा कुनै प्रकारको छेप्यास्त्र बम... आदि | जे भए पनि कतिबेला उज्यालो हुन्छ र हेर्न जाने भनेर उत्सुकता भई रह्यो |

भोली पल्टा बिहान म सबेरे उठे र कसैलाई कही नभनी साइकल लिएर म त्यों बस्तु झरे तिर अघि बड़े |जन्गालमाँ धेरैबेर खोज्दा मात्र निकै परा एउटा सेतो बस्तु देखियो र म केही साबधानिसाथ छेउमा गए र हेरे तर त्यहा पिंड थिएन बरु त्यों ४ बर्गा मिटरमा फैलिएको कपड़ा जस्तो थियो | बिस्तारै उठाएर हेरे आखिर त्यों के थियो होला अहिले सम्म पाठक मित्रहरूले अंदाज गर्नुभो ?

बास्ताबमा त्यों बस्तु अरु केही नभएर एउटा बिशाल बेलन रहेछ -जसको मुखतिरको केहि भाग फुटेको कारणले धरतीमा खसना पुग्यो | येधपी त्यों बेलन अरु जस्तो सामान्य बेलन थिएन ,क्रीम कलरको निकै बाकलो थियो र करीब २ मीटर उचाइको थियो | त्यसको भीतरी पटोमा रहेको सेतो पाउदरको कारण त्यों मैले राखे पनि करीब ३\४ बर्शमा आफै पोचियो |
त्यती ठुलो बेलन कुन देशबाट के प्रयोजनको लागि छोडियो होला त्यों त थाहा भएन तर कनकाई माई किनार तिर जादा व अरु बेला पनि मेरो जीवनको एउटा रोचक घटनाको रुपमा म त्येसलाई समझी रहन्छु |

' DahalG'

कनकाई बग्छ

2011-08-18T11:40:00.001+05:45

सललल कनकाई बग्छ धारा बनेर

चिरिबिरी छ चराको छेउ संगीत धेर

कणकण छ उडेको बालुवाको बथान

पवन सित झुलेको शाझ, दिउसो, बिहान !

बिटाप- बिपिन झ्याम्मै झेलिएको तटैमा

चर-अचर सबैको ब्रह्म भेटे घटाईमा

पलपल मा छु सुन्दै कोटी होमादी गीत

मलजल छ मिलेको शब्द ब्रह्म प्रतिक !

गिरि र बन चिरेरै बग्छ पीउष-धारा

मह त़प त़प झर्दो स्वच्छ मौरी छ धारा

जति तलतल बग्दो देख्छु उक्लिन्छ माथि

बिपुला छ कनकाई पत्रिका झैँ प्रतापी !

अपलक मा छु हेर्दै बग्छ साहित्य धारा

बिचलित मन यो हुन्छ बाच्ने साहारा

सररर छ फुलेझै लेखानी को मुहान

घरघर छ पुगेको दिब्य बानि बितान !

तट वरिपरी मात्र हैन यो दूर-दूर

माग माग छ उडेको सहित्य धारा कपुर

बिगलित जना आए भेट्छ जीवन्त बाणी
बिचलित मन धाएबन्छ त्यो पद्मपाणी

अहरह म छु पिउदै अक्षरातीत गङ्गा

गति,यति,लय-छंदी व्योम चुम्दो छ चंगा

सब बिषय समेटी अग्लिएको अथाहा

सररर कनकाई बग्छ वाणी प्रवाह !

-- रोहिणी बिलाश लुइँटेल, शनिश्चरे, झापा

के दोष छ र

2011-08-08T11:38:00.001+05:45

पिउदा पिउदै रित्तिएको बोत्तल संग के दोष छ र,

सेवा गर्न राखिएको होटल संग के दोष छ र !

ठोक ठोक कति ठोक्छौ तिम्रै हात दुख्छ होला,

निश्वास र निश्वार्थ को टेबल संग के दोष छ र !

-- अनिश्चित सिर्जना बराल , शान्तिनगर, झापा

कनकाइधाम भित्रको श्रावन

2010-07-27T00:18:00.001+05:45

श्रावणको बर्षा संगै रातहरु बगि दिदा,

सम्झानाका छिटाहरू खसेकाछ्न मझेरिमा |

प्रतीक्षाका घडिहरू आज भोली गर्दा गर्दै,

निरासताको जिन्दगानी बगेकोछ परेलिमा

कति धेरै सपनाहरु बोकी बोकी हिन्दा खेरी,

जिन्दगीको बाटो आज लुकेकोछ अधेरिमा |

अधेरीकै छितिज भित्र जिन्दगीलाइ खोजि हिड्दा,

हावा जस्तै बोली पनि उडेकोछ शुसेलिमा |

* गगन

कविताको कविता

2010-01-22T23:02:00.001+05:45

कविता - कविता सन्सार कविता,

हर मन्दिरको झंकार कविता,

बिना कविताको ब्याक्ति नहुने,

'सोमत' बिनाको लाचार कविता !

कविता रुन्छ कविता हास्छ,

कविता कहिले पिरती गास्छ,

नांगै एक्लै गल्लिहरुमा,

पागल कविता छम छमी नाच्छ !

हिड्दा कविता बस्दा कविता,

खादा कविता सुत्दा कविता,

माथि बसेर देवकोटाहरुले,

निहाली हेर्छन् कविता रमिता !

औकात आफै बाड्छ कविता ,

महँगो भन्दै ढाट्छ कविता,

दलाल गरेमा आक्रोश पोख्छ,

कविता बन्यो बर्खाको सरिता !

"कविता" खोज्छ कवि होस् कविता,

मानब मुटुको छवि होस् कविता,

रात्रिहरुमा चन्द्र भएनी ,

दिनहरुमा रवि होस् कविता !

-- 0 --

( कृपया बाध्यताबस सिर्जिएका ब्याकरनीया कमजोरी प्रति शीर झुकाउछु ! )

- गगन दाहाल