Karacaolives

Zeytin Hastalık ve Zararlıları

2015-08-11T02:31:00.001-07:00

Zeytin Zararlıları

1-Zeytin Sineği (Bactrocera oleae Gmelin)

Tanımı ve zarar şekli:

Ülkemizdeki bütün zeytinlik sahalarında görülen ergini sinek olan bir zararlıdır. Ergini 4-6 mm boyunda kahve ve bal renklidir. Larvaları yaklaşık 6-8 mm boyunda, şeffaf ve beyaz renklidir. Pupaları ise fıçı şeklinde ve kahverengi bir görünüme sahiptir.

Kışı genellikle toprağın 2-5 cm derinliğinde pupa halinde ve ormanlık alanlarda ergin Olarak geçirir. Kışlayan erginler kabuklu bitler ve yaprak bitlerinin salgılamış oldukları şekerli Maddelerle beslenirler. Toprak sıcaklığının 10 C’ye ulaşması ile birlikte erginler topraktan çıkmaya başlarlar ve civardaki tatlı maddelerle beslenmeye başlarlar. Haziran sonlarına doğru çiftleşen Dişi ergin sinekler iri ve yağlanmaya başlayan zeytin meyvelerinin yan yüzeyine gelecek şekilde 0,5-1 mm derinliğine yumurtasını yumurta koyma borusu vasıtası ile açmış olduğu yarığa bırakır. Her dişi her zeytin danesine ancak bir yumurta bırakır. Bazı yoğunluğun yüksek olduğu yıllarda meyvelere daha fazla yumurta bırakabilirler. Yumurta bırakılan yer 1-2 gün içinde kahve rengine dönüşür ve bu yere “VURUK” denir. Marmara Bölgesinde 3-4 nesil verebildiği bilinmektedir.

Zararlı larva döneminde meyve etini yemek ve galeriler açmak suretiyle zarara neden olur. Meyvelerin çürümesi, yağdaki asit miktarının artması ve yağ miktarının azalması gibi zararlara neder olur. Salgın olan yıllarda zarar oranı %70’e kadar ulaşabilmektedir.

Mücadelesi

Meyveler yumurta koyma olgunluğuna geldiğinde tuzaklarda yakalanan erginlerin sayısında artış tesbit edilmelidir. Salamuralık çeşitlerde %1, yağlık çeşitlerde ise %6 vuruk tesbit edildiğinde kaplama ilaçlama yapılmalıdır.

Kaplama ilaçlamada

Etkili Madde Adı ve Oranı	Fomülasyonu	Dozu (100 lt suya)
Formothion, 336 g/l	EC	150 ml
Cyfluthrin, 50 g/l	EC	30 ml
Deltamethrin, 25 g/l	EC	25 ml
Deltamethrin, 120 g/l	EC	5.5 ml
Fenthion, 525 g/l	EC	100 ml
Trichlorfon, %80	SP	125 g

ilaçlardan birisi kullanılabilir.

2-Zeytin Güvesi (Prays oleae Bern.)

Tanımı ve Zarar Şekli

Ergini kelebek olan zararlının boyu 7-8 mm kadardır. Ön kanatlarının üzerinde siyah renkli lekeler ve uçlarında ise gri saçaklar bulunur. Larvaları kirli beyaz ve sarımtrak renkte olup, boyları 0,8-1 cm kadardır. Pupası dışarıdan görülebilen seyrek dokulu açık renkli bir kokon içinde bulunur.

Zeytin ağacının farklı fenolojik dönemlerinde olmak üzere yılda 3 döl verir. Bunlar yaparak, çiçek ve meyve dölleridir.

a) Yaprak Dölü

Meyvelerde beslenen larvalardan meydana gelen erginler Eylül Aralık ayların arasıda çıkarak yapraklara yumurtalarını bırakırlar. Yumurtalardan sıcaklığın durumuna bağlı olarak 8-15 günde çıkan larvalar yaprağın epidermisine girerek kışı burada geçirirler. Şubat sonlarından itibaren kışladıkları yerlerden çıkan larvalar taze sürgün uçlarını ve yaprakları yiyerek beslenirler. Olgunlaşan larvalar uç yapraklarda kokon örerek yeniden pupa olurlar.

b) Çiçek Dölü

Yaprak dölünden oluşan erginler Nisan-Mayıs aylarında yeni oluşmuş çiçek tomurcuklarına Yumurtalarını bırakırlar. 8-10 günde çıkan larvalar çiçek tomurcuklarının içine girerek beslenirler. Larvalar 30-40 tomurcuğa zarar verebilmektedirler. Gelişmesini tamamlayan larvalar tomurcuklara ördükleri ağ içerisinde pupa olurlar.

c) Meyve Dölü

Mayıs sonu haziran başlarında meyvelerin 5 numara saçma büyüklüğüne gelen zeytin Danelerine çiçek dölünde meydana gelen erginler meyvelerin çanak yaprakları üzerine yumurta Bırakırlar. Yumurtalardan çıkan larvalar meyveye girirken sapla meyvenin bağlantısını bozarak Karabiber dökülmesine neden olurlar. Meyve içine giren larvalar ise çekirdek evinin iç yüzeyinde Beslenmelerine devam ederler. Meyve içinde beslenmelerini tamamlayan larvalar 2,5-3,5 ay sonra Pupa olmak üzere sapa yakın bir yerden meyveyi terk ederler.Bu sırada sap dibinde gözle görülebilen büyüklükte bir delik açarlar. Bu çıkış deliği genellikle meyve ile sapı birbirinden ayırdığından meyveler dökülür.

Mücadelesi

Zeytin tomurcuklarının kabarmaya başladığı Nisan başlarından itibaren delta tipi eşeysel çekici tuzaklarla ergin yoğunluğu takıp edilmelidir. Çiçek ve meyve nesline karşı kimyasal mücadele yapılaması tavsiye edilmekte olup aşağıdaki ilaçlar tavsiye edilen dozlarda kullanılmalıdır.

Etkili Madde Adı ve Oranı	Formülasyonu	Doz (100 lt suya)	A ç ı k l a m a
Öncelikli olarak tavsiye edilen ilaçlar
Diflubenzuron , % 25	WP	40 g	Çiçek nesline karşı
Triflimuron , % 25	WP	40 g	Çiçek nesline karşı
Beta Cyflutrin, 25 g/l	EC	25 ml	Çiçek ve meyve nesline karşı
İkinci derecede tavsiye edilen ilaçlar
Cyfluthrin, 50 g/l	EC	25 ml	Çiçek ve meyve nesline karşı
Deltamethrin, 25 g/l	EC	25 ml	Çiçek ve meyve nesline karşı
Diazinon, 185 g/l	EC	150 ml	Meyve nesline karşı
Fenthion, 525 g/l	EC	150 ml	Çiçek ve meyve nesline karşı

3-Zeytin Karakoşnili (Saissetia oleae Olivier)

Tanımı ve zarar şekli:

Zeytin Karakoşnilinin 7 ayrı biyolojik dönemi vardır.Kışı genellikle yapraklarda 2. ve 3. dönem larva halinde geçirmektedir.Kışı geçiren larvalar havaların ısınması ile sürgünlere göç etmekte,buralarda gelişerek yumurtasız dişi dönemine girmektedir.Marmara Bölgesinde yumurtalı dişi dönemine geçişi Temmuz ayını bulmaktadır.Yumurtadan çıkış periyodu 1 ila 3 aydır,yumurtalar ana kabuğu altında açılır ve aktif larvalar kabuk altından çıkarak yaprak sürgün gibi aksamlara yayılırlar.Yaz boyunca çıkan larvalar yaprak ve sürgünlerde dolaşarak 1 hafta içerisinde elverişli buldukları yere yerleşirler.Yaz sonlarına doğru 2. ve 3. dönem larva olurlar,kışa bu durumda girerler.Üreme gücü yüksek bir zararlıdır,her bir ana kabuğu altında 500-3000 adet arasında yumurta bulunur.Kışın sıcaklıklar 5-6 gün süreyle 0 derecenin altına düştüğünde ve yaz aylarında kuru sıcakların etkisiyle önemle ölçüde doğal ölümler meydana gelmektedir.

Larva ve ergin döneminde ağacın öz suyunu emerek beslenir.Beslenme sırasında salgıladığı tatlımsı maddelerde funguslar üreyerek (Karaballık Hastalığı = Fumajin) meydana gelir. Öz suyunun emilmesiyle ve karaballığın meydana gelmesiyle fotosentez zayıflar ağaç güçsüzleşerek verimde azalmalar olur.

Mücadelesi

Doğal düşmanlarının zararlıyı baskı altına alamadığı dönemlerde zararlıya karşı ilaçlama yapılmalıdır.

Kış mücadelesi; karakoşnilin yoğun olduğu bahçelerde Ocak-Şubat ayları içerisinde %70 ve %80 yazlık mineral yağ içeren ilaçlarla hava sıcaklığının 4-14 derece olduğu günlerde yapılmadır.

Yaz mücadelesi; yumurtaların %50 sinin açıldığı devrede birinci,%90 ının açıldığı devrede ikinci ilaçlama yapılmalıdır. Mücadelede Deltamethrin, Methidathion, Omathoate aktif maddeli ilaçlardan bir tanesi tavsiye edilen dozda kullanılmalıdır.

Zeytin Karakoşnili Mücadelesinde Kullanılan İlaçlar

.Etkili Madde Adı ve Oranı	Form. Tipi		Dozu (100 lt suya)	A ç ı k l a m a
Öncelikli olarak tavsiye edilen ilaçlar
Yazlık mineral yağ , %70	EM		1500 ml	- Parazitoitlenmenin %50’nin üzerinde olduğu bahçelerde, ilaçlama yapılmamalıdır. - Doğal düşmanların zararlıyı baskı altına alamadığı ve parazitoitlenmenin %50’nin altında bulunduğu yerlerde, ilaçlaması yapılmalıdır.
Yazlık mineral yağ , %85	EM		1250 ml
Beta cyfluthrin , 25 g/l	EC		50 ml
İkinci derecede tavsiye edilen ilaçlar
Cyfluthrin, 50 g/l	EC	50 ml		Parazitoitlenmenin %50’nin üzerinde olduğu bahçelerde, ilaçlama yapılmamalıdır. - Doğal düşmanların zararlıyı baskı altına alamadığı ve parazitoitlenmenin %50’nin altında bulunduğu yerlerde, ilaçlaması yapılmalıdır.
Deltamethrin, 25 g/l	EC	25 ml
Deltamethrin, 120 g/l	EC	5.5 ml
Methidathion 426g/l	EC	100 ml
Omathoate 565g/l	SL	100 ml

Zeytin Hastalıkları

1- Zeytin Halkalı Leke Hastalığı (Cycloconium oleaginum)

Hastalığa sebep olan fungus yıl boyunca ağaç üzerinde canlı olarak kalmaktadır. Hastalığın ilk belirtileri yaprakların üst yüzeyinde görülen siyahımsı gri renkli yuvarlak noktalar şeklindeki lekelerdir. Noktaların bulunduğu yerde renk açılır,daha sonra noktanın çevresinde yaprak renginde bir halka oluşur. Bu şekilde halkalar dışa doğru devam ederek hastalığın tipik belirtisi ortaya çıkar.Bir yaprakta 2-30 adet leke bulunabilir. Hastalığın en uygun gelişme sıcaklıkları 18-20 derecedir. İlk ve son bahar aylarında yağışlı geçen günler hastalığın gelişmesi için uygundur. Çok su tutan sık dikilmiş güneşlenmesi az fazla azotlu ve çiftlik gübresi verilmiş bahçeler hastalığın artmasına neden olur. Hastalıkla enfekte olan yapraklar.Haziran ve temmuz ayında dökülerek ağacın zayıf kalmasına ve verimin düşmesine neden olur.

Mücadelesi

Birinci ilaçlama sonbahar sürgünleri görülmeden hemen önce, ikinci ilaçlama Nisan ayı içerisinde yapılmalıdır.Her iki mücadelede de hazır bakırlılar, bitertanol ve %1 lik Bordo Bulamacı ilaçlarından biri ile ilaçlama yapılmalıdır.

1- Antraknoz-Çürükleke (Takoz Mantarı) Hastalığı

Hastalık etmeni fungustur.Hastalığın en çok görülen şekli meyvelerdeki zararıdır.Kuru meyvelerden veya hastalıklı dal ve yapraklardan dağılan fungus sporları meyve ile temasa geçer.yağmur,sürekli çiğ ve yüksek rutubetle çimlenen sporlar henüz genç ve yeşil olan meyvelere ulaşır.Böylelikle meyve üzerinde %40 a ulaşan bir ağırlık kaybı,meyvede kısmen yada tamamen kuruma,çıkarılan yağda asitlik artışı görülür.Hastalığın devam etmesi için %90 üzerinde hava nemi ve hastalığın yayılması içinde 18-25 derece arasında sıcaklığa ihtiyaç vardır.Bölgemizde ağustos ayından itibaren hastalık enfeksiyonu görülebileceğinden kimyasal mücadelesinin yapılması gerekmektedir.Hastalık yoğunluğunun nem ve sıcaklıkla direk ilgisi olması nedeniyle ağustos ayı sonunda ve eylül ayı ortalarında iki defa olmak üzere mücadele yapılmalıdır.

Mücadelesi

Halkalı Leke Hastalığına karşı yapılan mücadele bu hastalığında 1.mücadelesini karşılamaktadır.Eylül ayının ikinci yarısından itibaren yapılacak olan 2.mücadelede de hazır bakırlı ilaçlardan biri veya %1 lik Bordo Bulamacı usulune uygun olarak kullanılmalıdır.

2- Zeytin Solgunluğu (Verticillium dahliae)

Hastalık etmeni fungustur. Hastalık belirtileri zeytin ağaçlarının bazen bir veya birkaç dalında görüldüğü gibi bazende tamamında görülebilmektedir. Hastalık belirtilerini dallardaki sürgün ve yaprakların nisan mayıs Ayları içerisinde kuruması ve bu şekilde dökülmeden kış aylarına kadar ağaç üzerinde kalmasıyla gösterir.

Hastalık dezenfekte edilmeyen budama aletlerinin kullanılması ve aşı macunu ile kapatılmayan derin yara yerlerinden enfeksiyon yapabilmektedir.

Hastalık şiddetini artıran unsurlar olarak gereğinden fazla kullanılan azotlu gübreler, fazla sulama, dezenfekte edilmeyen budama aletleri, salma veya yağmurlama sulama yapılması sayılabilir.

Genellikle zeytin ve diğer bazı konukçular arasında (pamuk, domates, biber vb.) hastalığın geçişi mümkündür. Zeytin bahçelerinde sıklıkla verticillium görülmesinin nedeni aynı toprakta yukarıda belirtilen ürünlerin münavebe uygulanmaksızın tarımının yapılmasıdır. Ayrıca hastalıklı zeytin yaprakları toprakta hastalık etmeninin devamlılığını sağlar ve bulaşma kaynağıdır. Yine hastalığın sürüm ve sulama işlemleri yoluyla yakın mesafelere dağılımı söz konusudur. Uzun mesafelere taşınımı bulaşık bitki materyali ile olmaktadır. Yine toprağın sürüm şeklinin ve sayısının hastalığın şiddetini artırdığı düşünülmektedir. Sulamanın yapıldığı alanlarda hastalık daha yoğun görülmektedir. Bu nedenle sulamada damla sulama yöntemi tercih edilmeli ve gereksiz toprak işleme ve sulamadan kaçınılmalıdır.

Mücadelesi

İlaçlı mücadelesi bulunmamakla birlikte, hastalık enfeksiyonunu önlemek için kültürel önlemler uygulanmalıdır.

Uygulanacak kültürel önlemler:

1-Hastalıklı dallar sağlam kısımdan kesilerek yakılmalı ve yara yerine %2’lik göztaşı eriyiği sürülerek yara yeri aşı macunuyla kapatılmalıdır.

2- Budama aletleri ağaçtan ağaca geçerken çamaşır suyu çözeltisine batırılarak dezenfekte edilmelidir. bir litre suya 1 çay bardağı çamaşır suyu yeterlidir.

3-Hastalığa olan duyarlılığı artırması nedeniyle azotlu gübreler dengeli ve ihtiyaca göre verilmelidir.

4-Taban, su tutan ve ağır topraklı alanlarda zeytin bahçesi tesis edilmemelidir.

5-Bahçe tesisinde hastalıksız fidanlar kullanılmalıdır.

6-Ağaç veya fidan hastalık nedeniyle tamamen kurumuşsa sökülerek bahçeden uzaklaştırılmalı ve yakılmalıdır. Ağacın söküldüğü çukura ise sönmemiş kireç dökülerek hastalığın diğer alanlara yayılması engellenmelidir. Kısa vadede aynı yere fidan dikilmemelidir.

BESİN ELEMENTLERİ EKSİKLİKLERİ

Makro ve mikro element eksikliklerine karşı zeytinliklerde Aralık Ocak aylarında alınacak olan yaprak ve toprak örnekleri analiz ettirilmeli ve gübreleme bir program dahilinde yapılmalıdır.

Zeytin her ne kadar fakir toprakların zengin bitkisiyse de Bor (B) ve Potasyum (K) gibi bitki besin elementlerinin eksikliğine aşırı duyarlıdır.

Zeytinde Bor noksanlığının yapraklardaki etkileri

Zeytinde potasyum noksanlığının yapraklardaki etkileri

BESİN MADDESİ EKSİKLİKLERİ VE ÇÖZÜMLERİ

1. Besin Maddesi Eksikliğinde Görülebilecek Zararlar;

1. Genel olarak büyümede duraklama, bodurlaşma veya aşırı derecede sürgün gelişmesi,

2. Kök gelişmesinde aşırılık veya sınırlı büyüme,

3. Yapraklarda küçülme, dökülme, şekil bozukluğu ve genel renk bozuklukları, 4. Aşırı derecede çiçek ve meyve dökümü,

5. Çok az miktarda çiçek ve meyve tutumu,

6. Meyvelerde çok erken veya çok geç olgunluk,

7. Meyvelerde küçülme, et-çekirdek oranı ve yağ nispetinin azalması, renk problemleri,

8. Genel olarak büyüme ve meyve veriminde çevre bahçelerden farklılık görülebilir.

Yukarıda belirtilen arazlar görüldüğü takdirde aşağıda açıklanan konular araştırılarak çözümü bulunmalıdır.

1. Önce bitkinin kök, gövde, yaprakları incelenerek zararlı böcekler aranmalı,

2. Hastalık delilleri aranmalı,

3.Bahçede yapılan tüm uygulamalar gözden geçirilmeli,

a. Gübreleme zamanı, şekli ve miktarı

b. Sulama zamanı, şekli ve sıklığı

c. Toprak işleme derinliği ve sıklığı

d. Budama zamanı

4. Çevresel stresler araştırılmalı,

a. Aşırı kuraklık, aşırı yağış

b. Aşırı sıcaklık, aşırı soğuk

c. Nispi nem

d. Sıcak, kuru ve sert rüzgarlar

Toprak pH 'ı:

Toprağın yapısını, su tutma kapasitesi, verilen besin elementlerinin alınması, verim ve kalite üzerine direk etkilidir. pH, topraktaki kireç ve tuz oranına göre kendini belli eder. Bu oran arttıkça toprak alkalileşir, verim ve kalite düşer; azaldıkça verim ve kalite artar. Zeytin için gerekli pH 5.5 - 6.5 arasıdır. Biz buna ideal tip diyoruz. Dışardarı yaptığımız her türlü katkıyı toprak direk ağaca verim olarak gönderir. Bu topraklarda, kararma problemi, döllenme problemi gözükmez.

Toprak pH'1 toprak tahlilleri sonucu ortaya çıkar. Ve buna göre gübre ve gübreleme metotları, sulama metotları önerilir.

Toprak tuzluluğu:

Toprak bünyesindeki kireç ve diğer inorganik maddelerin oranına göre isim alır. Kirecin fazlalığı tuzluluğu artırır.

Etki eden faktörler:

Aşırı yıkanma, toprak erozyonu, hatalı sürüm, yanlış gübreleme vb.

Sonuçları:

Direkt olarak verim ve kalite üzerine etkilidir. Tuzluluk, pH ölçümleri sorıucurıda belli olur.

Gübrelemede ve sulamada en önemli dikkat edilecek husus pH ve toprak tuzluluğuna göre gübre, toprak işlemi vb. yapılmalıdır.

2. Besin Maddesi Eksiklikliği ve Çözümleri

Azot Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Çözümü

a. Belirtileri

1. Yapraklarda nektoz (sararmalar!

2. Alt ve orta kısımlarda yaprak dökümü

3. Sürgün teşekkülünde azalma

4. Somak ve çiçek teşekkülürıde azalma

5. Çiçek ve meyve dökümü

6. Meyvelerde küçülme ve şekil bozuklukları

7. Meyvelerde et oranında ve yağ miktarında azalma

b. Nedenleri

1. Toprak yetersizliği

2. Toprakta organik madde yetersizliği

3. Düşük toprak sıcaklığı

4. Fosfor miktarının düşük olması

5. Aşırı kuraklık

c. Çözümü

1. Toprağa azotlu gübrelerin verilmeli

2. Toprak koşulları olumsuz olduğunda, yapraktan, suda eritilmiş üre verilmeli

3. Ara ziraatı olarak baklagil türü bitkilerin ekilip toprağa gömülmesi.

3. Potasyum Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Çözümü

a. Belirtileri

1. Yaşlı yaprakların ucunun kahverengi, dibinin sarı hale gelmesi

2. Yapraklarda ve meyvelerde küçülme

3. Meyvede et oranı ve yağ miktarının azalması

4. Soğuk zararına karşı direncin azalması

5. Hastalık ve zararlılara direncin azalması

b. Nedenleri

1. Toprakta potasyum yetersizliği

2. Toprakta katyon değişim kapasitesinin düşük olması

c. Çözümü

1. Toprağa potasyumlu gübrelerin verilmesi yeterlidir.

2. Potasyum sülfat, potasyum klorür ve potasyum nitrat gübrelerinden biri suda erimiş şekilde yapraklara takviye olarak verilebilir.

4. Kalsiyum Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Çözümü

a. Belirtileri

1. Filiz kurumaları ve yaprak dökümü

2. Filizlerde kolay kırılma, gevşeklik

3. Koparılan yaprakların sertleşmeden kuruması

4. Genç yapraklarda üşümeye karşı hassasiyet

b. Nedenleri

1. Kalsiyum eksikliği

2. Toprakta aşırı miktarda magnezyum bulunması

c. Çözümü

1. Asitli topraklarda kireçlenme yapılmalı

2. Tuzlu-alkali topraklarda Jips uygulanmalı

3. Kalsiyum azotlu gübreler kullanılmalı

4. Potasyum gübrelerden biri kullanılacaksa, süper fosfat gübresi tercih edilmelidir.

5. Bor Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Çözümü

a. Belirtileri

1. Genç yapraklarda, yaprak ucundan başlayan kloroz ve nekrozlar (sararmalar)

2. Yapraklarda küçülme, dökülme

3. Sürgü uçlarında kurumalar

4. Gövde ve sürgünlerde bodurlaşma

5. Kurumuş, yaprağını dökmüş dallar ve çalılaşma

6. Meyvelerde şekil bozukluğu

b. Nedenleri

1. Toprakta bor eksikliği

2. pH'ın düşük olması

3. Aşırı kireç uygulaması

4. Aşırı kuraklık

c. Çözümü

1. Kireç kapsamı düşük topraklarda topraktan bora x uygulanır

2. Kireç kapsamı yüksek, aşırı kurak ve yağışlı yerlerde borax eriyik halde yaprakıara uygulanır.

6. Çinko Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Çözümü

a. Belirtileri

1. Damar arası klorozlar (sararmalar)

2. Yapraklarda küçülme ve şekil bozuklukları

3. Meyve tutmama ve zamanlı zamansız yaprak ve meyve dökümleri

b. Nedenleri

1. Toprakta çinko eksikliği

2. pH'ln yüksek olması

3. Toprakta aşırı miktarda fosfor olması

c. Çözümü

1. Asitli topraklarda, topraktan çinko sülfat veya çinko kileyt uygulanmalı,

2. Alkali topraklarda çinko sülfat veya çinko kileyt eriyik halde yapraklara uygulanır.

7. Magnezyum Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Çözümü

a. Belirtileri

1. Yaprak ucundan veya kenarından başlayarak sararmalar orta damar boyunca ve yaprak dibinde kalan yeşillik,

2. Tüm yaprağı kapsayan klorozlar (sararmalar)

3. Genç filizlerde yoğun yaprak dökümü

4. Filizlerde gelişmenin sınırlı olması,

b. Nedenleri

1. Toprakta magnezyum eksikliği

2. Toprakta Potasyum ve Kalsiyum bulunması

3. Aşırı yağışlar

c. Çözümü

1. Kireçli, alkali topraklarda, topraktan magnezyum sülfat uygulanmalı

2. Asiıli topraklarda, topraktan dolamit uygulanmalı

3. Toprak koşulları uygun olmadığında magnezyumlu gübrelerin eriyik halde yapraktan uygulanması

8. Demir Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Çözümü

a. Belirtileri

1. Genç yapraklarda kloroz (sararma)

2. Yaprak damarları yeşil, damar arasının sarı renk alması

3. ileri safhada sürgün kuruması ve çalılaşma

b. Nedenleri

1. Demir noksanlığı

c. Çözümü

1. Ağacın gövdesine kuru ve sulu demir tuzları verilir.

2. Yaprak ve topraktan demir bileşikleri uygulanır (Demir sülfat veya Demir Kleyt)

KAYNAK

Zeytin Yetiştiriciliği Aylara Göre Bakım Programı

2015-08-10T15:09:00.002-07:00

1. Ocak-Şubat Aylarında Yapılması Gereken Bakım işleri

Toplanması tamamlanmış zeytin bahçelerinde toplama işine devam edilir. Bu aylarda, havanın ve toprağın müsait olduğu bir dönemde, toprağın derince sürülmesinin yararı çoktur. Bu sürme işlemi, ilerideki ilkbahar yağmurlarının toprağa daha iyi işlemesini sağlayacağı gibi yabani otlarda toprağa gömülmüş olur. Aynı zamanda topraktaki haşere yumurtaları da imha edilmiş olur.

Derin sürümden sonraki toprak işlemelerinde toprağı sadece diskaro ile işlemek veya kazayağı çekmek yeterli olacaktır.

Gübreleme yapmadan önce arazinin toprak yapısının ve terkibinin bilinmesinin çok büyük yararı vardır.

Bu amaçla zeytin bahçesinin çeşitli yerlerinden usulüne göre alınan toprak numuneleri analiz ettirilmeli ve bu analiz neticesinde önerilen miktar ve çeşitlerinde gübre verilmelidir. Aksi halde bilinçsizce yapılan suni gübreleme ile toprağa ihtiyacı olmayan elementlerin verilmesi neticesinde gereksiz gübreleme yapılmış olacaktır. Bu durum hem zaman kaybı, hem de ekonomik zarar verecektir. Ayrıca gereksiz ve fazladan toprağa verilen bu elementler, diğer bitki besin maddelerinin de zeytin ağacı tarafından kullanımını engellernektedir. Bitki besin maddelerinin tam ve eksiksiz olarak verilmesi için diğer önemli bir tahlil de yaprak tahlilidir. Bu tahlil neticesinde ise zeytin ağacının hangi elemente ihtiyaç duyduğu daha teferruatlı ve sağlıklı tespit edilmiş olur. Gerek toprak analizi gerekse yaprak analizinin mutlak suretle yaptırılması ve bu analizler neticesine göre gübre verilmesi hem ekonomik yönden hem de ağaçların sağlıklı gelişmesi yönünden faydalı ve zaruridir. Karakoşnile karşı kış ilaçlaması yapılabilir.

2. Mart-Nisan Aylarında Yapılması Gereken Bakım işleri

Mart-Nisan aylarında yapılacak işler; budama, gübreleme, ilaçlama ve toprak işlemedir. Bu işlerin en önemlisi budamadır.

Zeytinlerde budama, hasat zamanından itibaren baharda sürgün büyümesine kadar geçen sürede yapılabilir. Ancak erken budama, ağaçların erken uyanmasına neden olacağından önerilmez. Bu durum Marmara Bölgesi gibi kış ve ilkbahar donlarının zeytinlere önemli zararlar verdiği yerlerde daha da önemlidir.

Budamanın, ağaçlarda uyanmanın başlamasından sonra yapılması da uygun değildir. Çünkü bu dönemde ağaçta depolanmış yedek besin maddelerinden bir kısmı sürgün faaliyeti için harcanmıştır. Dolayısıyla geç budamalar çiçek gözü oluşumunu geciktirir ve olumsuz etkiler. Bu nedenlerle en uygun budama zamanı, kışın geç, ilkbaharın erken dönemleri olan Şubat-Mart aylarıdır.

Zeytin kanserinin yaygın olduğu yerlerde, hastalığın yayılmasını azaltmak için budama yazın yapılmalıdır. Kış budamalarında ise budama aletleri sık sık dezenfekte edilmelidir.

Ağacın yaşı ve budamadan beklenen amaca göre zeytinlerde yapılacak budamalar; şekil budaması, mahsul budaması ve gençleştirme budaması olman üzere üçe ayrılır.

Zeytin ağacı çok ise şekil budaması yapılmalıdır. Diğer meyve ağaçları gibi zeytinlere de değişik şekiller verilebilir. Zeytin ağaçlarında ise en uygun şekil "serbest goble"dir.

Verime yatmış ağaçlarda ise her yıl düzenli olarak mahsul budaması yapılmalıdır. Mahsul Budamsında ilk önce kalın, kuru, odunlaşmış ve bodurdalar kesilmelidir. Budama uç dallardan başlanarak geriye ve içten dışa doğru yapılır. Bu arada hastalıklı dallar ve birbiri üzerine binen dallardan alttaki dallar kesilmelidir.

Ürün verimi azalmış, taç kısmı dağılmış ve değişik nedenlerden zarar görmüş ağaçların yeniden şekillenmesi için gençleştinme budaması yapılır. Gençleştirme budaması bir yılda bitirilmez. En az 3-4 yılda bitirilmelidir. Bu aylarda ağaçlarda sünme başlayacağından, ağaçlar azotlu gübrelerden birisi ile gübrelenmelidir. Bu gübreler, amonyum sülfat veya amonyum nitrat olabilir.

Mart-Nisan aylarında havalar ısınmaya başlayınca zeytin güvesi zararlısının yaprak içindeki tahribatı başlar. Bunun için ağaçlara herhangi bir insektisit (böcek öldürücü atılmalıdır. Aynca mantari hastalıklara karşı hazır bakırlı ilaçlarla veya "bordo bulamacı" denilen ilaçla ağaçlar ilaçlanmalıdır.

Bahçe içindeki yabancı otlara karşı da mücadele yapılmalı ve orta düzeyde toprak çapalanmalıdır. Yeni bahçe kurulacaksa, zeytin fidanlarının dikimi de Mart ayında yapılmalıdır.

3. Mayıs-Haziran Aylarında Yapılması Gereken Bakım işleri

Mayıs - Haziran aylarında havalar kurak gitmiş ise, zeytin ağaçlarında çiçeklenme başlamadan önce mutlaka sulama yapılmalıdır. Sulama işlemi dört şekilde uygulanabilir;

1-Tava sulama yöntemi,

2-Karık sulama yöntemi,

3-Yağmurlama sulama yöntemi,

4-Damla sulama yöntemi,

Özellikle su kaynağının diğer sulama yöntemleri için yeterli olmadığı durumda damla sulama yöntemi en iyi neticeyi vermektedir. Etkili yapılan damla sulamadan elde edilecek yararlar şu şekilde sıralanabilir.

- Ürün kalitesi ve verimde büyük artış sağlanır.

- Yöntemle, bitki kök bölgesinde bitkinin gereksinim duyduğu su sürekli sağlanmış olur.

- Iş gücünden kolaylıkla yapılır ve gübreden tasarruf sağlanır.

- Toprak kaymak tabakası oluşmaz, bu nedenle toprak işlemesi azalmış olur.

- Erozyon söz konusu değildir.

-Tesviyeye gerek yoktur.

Bahar yağışlanyla veya sulama işlemlerinden sonra bahçelerde görünecek yapancı otlarla mutlaka mücadele edilmelidir.

Bu ayların en önemli konusu zeytin güvesi zararlısının çiçek ve meyve nesiine karşı yapılacak ilaçlamalardır. Zeytin çiçekleri tomurcuk halinde iken zeytin güvesinin dişisi tomurcuklara yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan larvalar (kurtlar) tomurcuk içindeki döllenme organlarını yediği için açan çiçek sayısı azalmakta ve sonuçta verim de azalmaktadır.

Dişinin yumurtasını bıraktığı dönemler takip edilerek larvalar görüldüğünde veya yumurtadan çıkacağı zamanda ağaçlar insektisitlerle (böcek öldürücü) ilaçlanmalıdır.

Zeytin tomurcukları daneye dönüştüğünde bu sefer zeytin güvesi zararlısı daneler üzerinde zarar yaratmaktadır.

Zeytin danesi saçma iriliğine geldiği zaman zeytin güvesinin dişisi dane ile sapın birleştiği noktaya yumurtasını bırakır. Yumurtadan çıkan larva (kurt) danenin çekirdeğinin içine girerek çekirdeğin özünü yemektedir. Çekirdek özünü yedikten sonra tekrar girdiği sap deliği çukurundan çıkar. Bu arada sap ile dane arasındaki irtibatı kopardığı için danenin dökülmesine neden olur. Bunu önlemek için dişinin yumurta koyduğu dönem takip edilerek herhangi bir insektisit ile ağaç ilaçlanmalıdır.

4. Temmuz-Ağustos Aylarında Yapılması Gereken Bakım İşleri

Temmuz - Ağustos aylarında dane irileşmeye ve yağlanmaya başlayacağından sulama yapılmalıdır. Yabancı otlanma mevcut ise çapalama yapılmalı veya ilaçlama ile otlarla mücadele edilmelidir. Zeytin güvesinin daneye verdiği zarar temmuz ayında devam edeceğinden ilaçlanmanın yapılması gerekir. Ayrıca zeytin karakoşnilinin kabuğunun altından çıkan yavrulara karşı yazlık beyaz yağlafla ve insektisitlerden biri kullanılarak ilaçlama yapılmalıdır.

Sulama bu ayların en önemli sorunudur. Susuzluk sonucu yapraklar solar, daneler buruşur, kırışır sap kuruyunca da dökülmek zorunda kalır. Bu aylarda muhafazası için toprak sürülmeli veya çapalanmalıdır.

5. Eylül-Ekim Aylarında Yapılması Gereken Bakım İşleri

Bu aylarda yapılacak işler; ilaçlama, şu lama ve toprak işlemesidir. Zeytin zararlılarından biri de zeytin sineğidir. Ozellikle eylül ayında zeytin seneğinin dişisi zeytin danesinin 1 mm içerisine yumurtasını bırakır. Yumurtadan çıkan larva, zeytin danesinde beslenerek danenin bozulmasına neden olur. Bu daneler, her zaman dökülmediği için hasat zamanı toplanıp havuzlanırsa, sonuçta kalitesiz ve çürük zeytin elde edilir ki bu istenmeyen bir durumdur. Bunu önlemek için dişi sineğin yumurta bıraktığı devreler takip edilmeli ve bu dönemde özellikle sistemik etkili insektisitlerden biri ile ilaçlama yapılmalıdır. Ayrıca mantari hastalıklara karşı hazır bakırlı ilaçlardan biri veya bordo bulamacı ile ilaçlanmalıdır.

Havaların durumuna göre ağaçlar sulanmalıdır. Yabancı otlara karşı bahçe çapalanmalıdır.

6. Kasım-Aralık Aylarında Yapılması Gereken Bakım İşleri

Bu aylar zeytinin hasat edildiği dönemdir. Kasım ayından itibaren zeytin olgunlaştığı için hasada başlanır. Ağaçtaki zeytinler aynı anda karanmadığı için hasat her zaman 1 defa yapılamaz. Hasat bazı yıllar Ocak ve Şubat aylarına kadar sürebilir. Eğer hasat erken biterse, toprak mutlaka derin sürülmelidir. Ayrıca gerek görüldüğü taktirde Fosforlu ve Potasyumlu gübrelerle gübreleme yapılmalıdır.

Zeytin Pamuklu Biti : Mart - Nisan - Mayıs - Kısmi Haziran

Bordo Bulamacı zamanı: Hasat Sonu, Budama işlemleri bittikten sonra, Erken ilkbahar Donlarına karşı (Nisan - Mayıs),Erken Kış Donlarına Karşı (Eylül- Ekim)

Bordo Bulamacı

Hasat sonu atılırsa % 2 - 3

Budama işlemleri bittikten sonra, % 1.5 - 2

Erken ilkbahar donlarına karşı, % 1 - 1.5

Erken kış donlarına karşı, %1

KAYNAK

Zeytin Aşılama

2015-08-10T14:57:00.002-07:00

AŞI MATERYALİ ALMA

Aşı kalemleri, tacın dış kısmına isabet eden yüksek verimli normal gelişim gösteren dallardan alınmalıdır. Kalemler alındıktan sonra yapraklar derhal saplarından kesilerek temizlenmeli ve zedelenmeden ıslak kâğıda ve beze sarılmalıdır. Kalemleri Kış boyunca dondan ve güneş ışığından korunması için odun talaşı içerisinde polyethylen torbalarda muhafazası uygundur. İlkbahar ve Yaz aylarında kalemler yine polyethylen torbalar içerisinde soğutulmuş odalarda muhafaza edilebilirler. İç kabuk yüzeyleri kahverengiye dönüşmüş olan aşı kalemleri kullanılmamalıdır.

ÇELİK ALMA ZAMANI

Zeytin çelikleri yıl içerisinde iki devrede alınmaktadır.

1)İlkbahar devresi (Mart -Nisan )

2)Sonbahar devresi (Ağustos-Eylül ) çelikler alındığında daha iyi sonuç alınmaktadır.

KABUK AŞISI

Bu aşı tipinde aşı ne kadar alçaktan yapılırsa, sonuç o kadar iyi olmaktadır. Aşının başarılı olabilmesinin ilk şartı, anaçtan kaldırılan kanadın veya kanatların korunmasına bağlıdır. Anaçtan tek veya çift kanat şeklinde kaldırılan kabuk aşının üzerine iyice sarılarak sıkıca bağlanmalıdır. Daha sonra aşının çözülmesi esnasında yüzey temizce kesilerek çıkarılır. Bilhassa ergin ağaçların gövde ve kalın dallarına uygulanmaktadır.

Aşılama, kalemlerin öz suyu yürüyüp aktif hale geldikten sonra ve anaçlar aşılamaya hazır olunca yapılmalıdır. Aşılamada en iyi sonuç, bilhassa çiçeklenme devresinin başında alınmaktadır. Yağmurlar erken başlar ve bol olursa Sonbahar vejetasyon devresinde de aşılama yapılabilir. Aşı kalemi alınacak dallar 2-4 yaşları arasında ve kalemden çıkarılacak kabuk üzerinde ise 2-6 adet göz bulunmalıdır. Kalın bir kabuk altına aşılar tatbik edilecekse kalemden çıkarılacak kabuklar daha uzun ve geniş olmalıdır. Aşı bağı olarak plastik sicimler kullanılabilir. Bu işlemden sonra aşı yerlerinin siyah polyethylenle örtülmesi tavsiye edilmektedir. Aşının çözüm zamanı, aşının tamamlandığı andan îtibaren 15-30 gün’dür.

Aşıların yapılacağı yerler ağaç üzerinde şeklen aşının yapılmasına uygun olan dallar kesilerek düzeltilmeli ve lüzumsuz olanlar tamamen çıkarılmalıdır. Aşılanacak anaçlarda aşıdan en az bir yıl evveline kadar bütün kesimler tamamlanmış olmalıdır. Aşıların ağacın en aktif ve en canlı kısımlarında veya çıkarılan kalın bir dalın bıraktığı yaranın hemen altından ve alçaktan yapılması aşının daha iyi gelişmesini sağlamaktadır. Aşı yerlerinin seçimi, ağaçta halen mevcut bulunan yaraların ve aşı sonrası yapılacak son kesimler ile aşılama sırasında mecbur kalınacak dal kesimleri göz önüne alınarak yapılmalıdır. Böylece yaraların kapanmasını güçleştirecek, aşının gelişmesini yavaşlatacak, ağacın dengesinin bozulmasına sebep olacak ve ağacın üzerinde birden fazla yaranın meydana gelmesi önlenmiş olacaktır.

Aşının yapılacağı yer, muntazam ve mümkünse dik olmalıdır. Böylece aşının anaca kaynaması tam ve mükemmel olacaktır. Aşılanmış gövde veya dallar aşı noktasından bir metre kadar yukarıdan kesilmelidir. Aşının sürmesi sonucu gelişen sürgün, buraya bağlanarak rüzgârdan kırılması önlenmektedir.

15-20 yaşlarında gövdenin dip genişliği 15-20 cm. olan ve eğri gelişmiş bir zeytin ağacı mümkün olduğu kadar toprağa yakın bir yerden ve gövdenin yukarı bakan tarafından tek bir aşı ile aşılanmalıdır.

Aşı kalemi üzerinde 2-6 adet göz bulunmalıdır. İlk yıl bu gözlerden çıkacak bir veya birden fazla filizin hepsinin birden gelişmesine fırsat verilmemelidir. Sonraki 2-3 yıl zarfında bu filizler içerisinde en düzgün ve kuvvetli gelişen teşvik edilerek üzerinde hiçbir kesim yapılmamalıdır.

ÇOBAN AŞISI

Zeytin çöğürlerine genellikle çoban aşısı uygulanmakta olup, göz aşısı fazla yapılmamaktadır. Aşıda kullanılan kalemler, bir yıl önce oluşan sürgünlerden alınmaktadır. Kalemler karşılıklı iki göz ve iki yaprak ihtiva etmeli, boyları da 6-7 cm. kadar olmalı ve çöğürlerin kalınlığı ile orantılı olmalıdır. Ayrıca kalemin üzerindeki yaprakların 2/3’ü kesilerek su kaybetme yüzeyi azaltılmalıdır. Aşı kaleminin alt kısmı meyillice uzunlamasına kesilerek kama şekli verilmelidir.

Aşılama zamanı çöğürlere su yürüdükten sonra yani, çöğürler rahat kabuk vermeye başladığı zaman yapılmaktadır. Bu bölgelere göre Mart-Mayıs ayları olabilir. Aşılama işlemini sabah erken ve akşam vaktinde yapmakta fayda bulunmaktadır. Sıcaklık, rüzgâr ve şiddetli yağmur aşı tutma oranını olumsuz yönde etkilemektedir.

Bunun üzerine çöğür kabuğu konur ve rafya ile bağlanır.

Son olarak aşı macunu ile aşı noktası ve kalemin tepesi macunlanır. Bu işlemin amacı aşı yerinde kaynamanın oluşması için yeterli rutubeti sağlayarak aşının tutma oranını artırmaktır.

Aşının yapılış şekli aşağıda belirtildiği gibidir;

Dipleri daha önceden temizlenen çöğürlerin toprak sathından 10-15 cm. yukarısından tepeleri kesilmekte, yaprak ve yan dallar temizlenmektedir. Çöğürün kabuğu yukarıdan aşağıya doğru 2 cm. uzunluğunda dikey olarak çizilerek, kabuk aşı çakısının küt tarafı ile yanlara hafif açılmaktadır. Kalemin alt ucu kesiğin 1-2 mm. aşağısına gelinceye kadar çöğürün kesilen kabuğu altına tutturulur.

Son zamanlarda rafya yerine aşı bandı kullanımı da oldukça yaygınlaşmıştır. Yapılan aşının kaynaması 15-20 gün’dür. Kalem üzerindeki yaprak parçalarının kendiliğinden dökülmesi veya dokununca düşmesi aşının tuttuğuna işarettir. Normal koşullarda aşı tutma oranı % 80-90 civarındadır.

Aşılar tuttuktan sonra, rafya veya bantların aşının gelişmesini engellememesi için çözülmesinde fayda vardır. Çöğürler aşılama başlamadan birkaç gün önce ve aşı yapıldıktan bir hafta sonra sulanmaktadır. Sulama sırasında aşı noktalarının su içinde kalmamasına dikkat edilmeli ve aşı parseli susuz bırakılmamalıdır. Bölgemizde Mart-Mayıs ayları arasında aşılanan çöğürler Sonbaharda Eylül ayında naylon torbalara alınarak aşı parselinde açılan tavalara dörtlü sıralar şeklinde sıralanmaktadır. Torbalar kendi yükseklikleri kadar çukura yerleştirilirler. Sıra genişliği fazla olduğu takdirde ortadaki fidanların gelişmeleri bozulmakta ve dallanma düzgünce istenilen şekilde olmamaktadır.

Torbalara konulacak harç 1/3 oranında bahçe toprağı, yanmış gübre ve kumdan oluşmaktadır. Aşı parselinden sökülen aşılarda fazla kökler kesilmekte, sürgünlerde uç alınarak torbalara dikilirler ve tavalara sıralanan torbalı fidanlara hemen can suyu verilerek işlem tamamlanır. Doğrudan torbalara şaşırtılan çöğürler de aynı şekilde torbalarda aşılama işlemine tabi tutulabilirler.

GÖZ AŞISI

Çok yaşlı ve hastalıklı zeytin ağaçlarının gençleştirilme budaması sırasında kabuk aşı ile aşılanmaları mümkün olmadığı takdirde, bu budama sonucu gelişen 1-2 yaşındaki sürgünlere göz aşısı tatbik edilebilir. Göz aşısı nispeten yavaş gelişmektedir. Kabuk aşısı yapmak suretiyle gelişimin göz aşısına nazaran 1 veya 2 yıl çabuklaştırmak mümkündür. Ekonomik şekilde tatbiki mümkün olan yerlerde kabuk aşısı yapılması tavsiye edilmektedir.

KAYNAK

Zeytinde Gübreleme

2015-08-10T14:43:00.002-07:00

Gübre Nedir?

Tüm canlıların hayatlarını devam ettirebilmek için enerjiye ihtiyaçları vardır. Bu enerjiyi çeşitli yollardan sağlarlar. Bitkiler de ihtiyaç duydukları enerjiyi topraktan sağlarlar. Bitkiler saçak ve lateral (yan kök) kökleri vasıtası ile toprakta serbest olarak bulunan Oksijen, Hidrojen, Azot, Potasyum, Fosfor, Su atomlarını emer. Bu atomlar temel besin elementleridir. Bu elementlerin toprakta eksiklikleri veya fazlalıkları bitkilerde; kök hastalıkları, büyüme geriliği, bodurlaşma, çalışma ve verim düşüklüklerine sebep olurlar.

Bu temel bitki besin maddelerinin yanında (iz element) bitki maddelerine de bitki ihtiyaç duyar. magnezyum (mg). çinko (zn), kükürt (s). bor (b), molibden (mo) gibi iz elementlerdir. Bunlar bitkinin kök, gövde, yaprak gelişimi ile birlikte, meyve tutumu ve kalitesi üzerine etki eder. Bitkiler ihtiyaç duydukları besin maddelerini çeşitli yollarla belli ederler. (Büyüme geriliği, geç çiçek açımı, meyve kalitesinin ve şeklinin bozukluğu, sararmış yaprak dökümü vb.)

Neden Gübreleme Yapıyoruz?

Bitkiler ihtiyaç duydukları tüm besin maddelerini çeşitli yollarla topraktan alırlar. Fakat bazı sebeplerden dolayı (toprağın ağır iş yapısı), toprakta fazla kloroz oluşumu (aşırı sulanma). mikroorganizma faaliyetlerinin bozulması (aşırı ve fazla derin sürümler vb) bu besin maddelerini bünyelerine almazlar,

Çinko, mangan, bor, demir vb. iz element olarak geçer, bu gübrelerin eksikliklerinde ağaçlarda çiçeklenme sorunu, döllenme problemi, kararma problemi ve geriye doğru ölüm (çalılaşma) gözükebilir. işte bitkinin gelişimini devam ettirebilmek için ihtiyaç duydukları besin maddelerinin dışarıdan verilmesi işlemine gübreleme diyoruz.

Azot (N+²) : Kök gelişimi, çiçeklenme ve meyve oluşlumu üzerine etkili

Fosfor (P+) : Yaprak gelişimi, gövde gelişimi, dallanma ve çiçeklenme üzerine etkili

Potasyum (K+) : çoğu reaksiyonlarda katalizör görevi üstlenir, meyvenin gelişimi kalitesi üzerine etkili

Gübrelemede Dikkat Edilecek Hususlar:

Toprak ve yaprak analizleri yapılmamış ise azot, fosfor, potasyum içeren kompoze gübreler Şubat-Mart aylarında toprağa atılmalıdır, Gübreleme yaptıktan sonra, hemen gübrelerin örtülmesi gerekir.

Yalnız fosforlu veya potasyumlu gübreler atılacaksa, ağacın taç izi düşümü boyunca ortalama 20cm derinliğinde çukurlar açılarak bu gübreler verilip üzeri örtülmelidir. Çünkü bu gübreler geç eridiğinden kök bölgesine daha yakın atılmalıdır, Ağacın yaşı ve büyüklüğüne göre verilecek gübre miktarları da değişmektedir. Analiz yaptırılmamış ise ağaç başına ortalama olarak kompoze gübreler 3-4 kg., fosforlu gübreler 2-3 kg" potasyumlu gübreler ise 1-2 kg. olarak verilebilir. Ayrıca 2-3 yılda bir ağaç başına 50-60 kg, yanmış ahır gübresi atılmalı ve hemen sürüm yapılarak toprakla kapatılmalıdır.

Kireci az olan topraklara amonyum nitrat gübresi yerine Kalsiyumlu (Ca) gübreleri vermek daha yararlıdır.

Zeytin ağacı en çabuk azotlu gübrelerden, ikinci sırada potasyumlu gübrelerden, en geç ve uzun sürede fosforlu gübrelerden yararlanır.

Gübreleme Zamanları:

Kompoze gübreler, iklim şartlarına göre Ocak ayının sonundan Mart ayının ortalarına kadar, diğer gübreler ise Nisan ayının ortalarından Mayıs başına kadar verilebilir.

Zeytin Ağaçlarında Kullanılan Gübre Çeşitleri:

1- Organik Gübreler

2- Kimyasal Gübreler

1. Organik Gübreler

İlk tesis yıllarında toprağı organik madde bakımından zenginleştirmek amacıyla yeşil gübreleme yapılabilir. Yeşil gübrelerin (Bakla, Bezelye, fiğ vb.) tohumları Sonbaharda ekilir, Nisan başında toprağa karıştırılır. Ekim sırasında dekara 25-30 kg. Süper fosfat ve 15-20 kg potasyum sülfat verilir.

2. Kimyasal Gübreler

a. Azotlu gübreler

b. Fosforlu gübreler

c. Potasyumlu gübreler

d. Kompoze gübreler

a. Azotlu Gübreler

1. Amonyum sülfat (%21)

2. Amonyum nitrat (%26)

3. Üre (%46)

b. Fosforlu Gübreler

1. Süper fosfat (% 18)

2. Triple fosfat (%45)

c. Potasyumlu Gübreler

1. Potasyum klorür (%60)

2. Potasyum sülfat (%50)

3. Potasyum nitrat (%44)

d. Kompoze Gübreler

1. 15.15.15

2. 17,17,17

3. 20,20.20

4. 20.20.0

5. 15.15.0

6. DAP. (18.46)

Tavuk Gübresi;

Kimyasal gübrelerin son zamanlarda maliyetinin artması ve kullanılan gübre oranlarının çoğalması sonucunda üreticiler yeni arayışlar içine girmiştir. Ülkemiz genelinde, kanatlı hayvan yetiştiriciliğinin çok olması ve bunların atıklarını değerlendirme problemleri sonucunda ortaya çıkan bir olgudur,

Kanatlı hayvanlar, etlik ve yumurtalık olarak iki şekilde yetiştirilir. Çiftçilerimiz deneme yanılma yoluyla bu atıkları tarlalarında kullanmaya başlamıştır, Bunun sonucunda, tavuk gübrelerinin de diğer büyük baş hayvan gübrelerinin üretimde ve kalitede etkileri olduğu görülmüştür. Bu da yeni bir sektörün doğmasına yol açmıştır. Fakat tavuk gübresi, içerdiği asit oranı bakımından pH 3-5 olduğu ölçülmüştür. Hiç işleme tabi tutulmayan yüksek asitli bu gübreler, ilk kullanımlarında verim üzerine olumlu etki yapmıştır. Fakat, kullanım arttıkça yüksek astililiği nedeniyle toprak bünyesinde ve ağaç kök yapısında geriye dönüşü imkansız zararlar verdiği görülmüştür.

Şuan da eğer tavuk gü besi kullanacaksak, pH'ının 5.5-6.5 olması gerekir. Bunu sağlayabilmek için, bu gübreleri uzun süre bekletmeli, içlerine belirli oranlarda kireç katarak yakmalıyız. Hiç işleme tabi tutmadan direkt kullanırsak, toprak yapısını direkt olarak bozmakta, pH', kontrolsüz olarak yükseltmektedir. Verim ve kalite, ağaç üzerine olumsuz etkileri olmaktadır.

Toprak tahlili yaptırdığımız zaman pH 7.2 ve yukarısındaki topraklarda kullanıldığında verim ve kalite üzerine olumlu etkileri olduğu görülmüştür.

Toprak tahlili yaptırdığımız zaman pH 5-7 arasında ise verim ve kaliteyi olumsuz yönde etkilemekte, ağaçlarda kurumalar, aşırı meyve dökümü vb. göstermektedir.

Eğer tavuk gübresi kullanacaksak, uzmanların tavsiyesi ve toprak tahlilleri sonucuna göre kullanmalıyız ki, telafisi mümkün olmayan sorunlara neden olmasın.

Gübreleme Yöntemleri:

Serpme Metodu ile Gübreleme:

Bu gübreleme şeklinde gübreler ağacın taç izi düşümüne serpilir ve toprak ile hafifçe kanştırılır. Bu metot daha çok azotlu gübrelerin kullanılmasında uygulanır. Toprak yüzeyine serpilen azotlu gübrelerin toprak altına karıştırılması gerekir. Toprak yüzeyinde uzun süre kalan azotlu gübrelerin etkisi önemli ölçüde azalır.

Halka Şeklinde Hendek Metodu ile Gübreleme:

Bu gübreleme şeklinde gübreler ağacın taç iz düşümü çevresinde 20-25 cm derinlik ve 40 cm genişlikte açılan hendeklere eşit olarak verilir ve üzeri toprakla kapatılır. Bu tür gübreleme metodu, toprakta hareketi çok az olan fosfor ve potas içerikli gübreler için uygulanmaktadır. Bu şekilde gübreler kök bölgesinin yakınına verilmiş olur.

Tek Sıra Çukur Metodu ile Gübreleme:

Gübrelemede işçilik giderini azaltmak amacıyla kullanılan bir metottur. Bu gübreleme şeklinde gübreler, ağaç taç izdüşümü çevresine 20-25cm derinlik ve 40cm genişliğinde belli aralıklar ile açılan çukurlara eşit miktarlarda verilerek üzeri toprak ile kapatılır. Uzun kenarları gövdeye paralel olan bu çukurlara, fosforlu ve potasyumlu gübreler verilerek üzeri toprak ile kapatılır. Azotlu gübreler ise toprak yüzeyine dağıtılarak toprak ile karıştırılır.

Çift Sıra Çukur Metodu ile Gübreleme: Bu metodun maliyeti, tek sıra çukur metoduna oranla daha fazla olmasına karşın, zeytin ağaçlarının kök sistemine en uygun metottur. Çünkü birinci sıra çukurlar, zeytinin birinci kök bölgesi, ikinci sıra çukur/arda ikinci kök bölgesinin hizasında açılırsa toprağa verilen gübrelerden daha fazla yararlanılır. Ağaç taç izdüşümünde açılan bu çukurlara fosforlu ve potasyumlu gübreler ise çukurlar arasındaki yüzeye dağıtılır ve toprak ile karıştırılır.

Sıra Arası Hendek Metodu ile Gübreleme:

Özellikle alçak taçlı zeytin ağaçlarının gübrelenmesinde kullanılan bir metottur. Bu gübreleme şeklinde ağaçlar arasına 2-3m uzunluk, 40cm genişlik ve 20.30cm derinlikte açılan hendeklere fosforlu ve potasyumlu gübreler verilir ve toprak ile kapatılır.

KAYNAK

Zeytinde Budama

2015-08-10T14:19:00.000-07:00

1-Genç Ağaçların Budanması ve Terbiyesi;

Genç ağaçlarda kısa zamanda iyi bir çatı teşkil edilmesi ve tacın istenen büyüklüğe erişerek verimli hale gelmesi istenir. Genç ağaçlara istenen şeklin verilmesinde gelişmeyi sekteye uğratacak aşırı kesimlerden kaçınılmalıdır. Her ne kadar genç meyveye yatmamış zeytinlerin budanması vegetatif gelişmeyi geriletirse de kuvvetli bir gövde ve ana dal sistemi elde etmek üzere ilk yıllar bazı budamaların yapılması da gereklidir. Zeytin ağaçlarına goble, koni, serbest vazo v.s gibi çeşitli şekiller verilmektedir. Bununla beraber genç ağaçları bir tek gövde ve 3-4 ana dallı olarak şekillendirmek genellikle uygun düşmektedir.

Bu gövde ve çatının teşekkülü ilk bir-iki gelişme mevsiminde geliştirilebilir. Bu amaçla istenen yükseklikteki (30-60/ cm.) bir gövde üzerinde iyi dağılmış ve aynı noktadan çıkmayan ana dallar seçilir. Bunların geliştirilmesine gayret edilir. Gövdeden ve dipten çıkan sürgünler kesilir. Bütün yaz bu işlemlere devam edilir. Ayrıca gövdeyi güneş yakmalarına karşı korumak ve gövdeden obur çıkışını önlemek üzere, kağıt ve benzeri maddelerle gövdeler sarılabilir. İkinci yaz boyunca da ana dal seviyesinde görülecek fazla sürgünler ve dip sürgünler kesilir. Bu işler yazın yapılmamışsa ve kanser tehlikesi yoksa kışında yapılabilir. İlk yıllar genç ağaçların üst kısmında islenmeyen dallar dışında dal kesimi yapmamak veya çok az kesim yapmak gerekir. Daha sonra 3-5 yıl ana dalların teşekkülü sağlandıktan sonra ikinci ana dalların geliştirilmesi safhası başlar. Bu zamanda taç da dal yoğunluğu arttığından dal seyreltmesi yapılır. Bu budamayı bir defada değil, bir çok yılları içine alan bir devrede uygulamak uygun olur. Ağaçların hafif ve sistemli bir şekilde budanması, mahsuldarlığın gerilemesini önler. İkinci dal sisteminin birçok yıllara dağılarak şekillendirilmesi, çok yapraklı ve geniş "meyve kafesi" oluşmasını sağlar.

2-Verimli Ağaçların Budanması;

Yetişkin ağaçlar, kök-yaprak ve yaprak-odun faaliyetleri yönünden belirli bir dengeye erişmiş, meyve verimleri yüksek ağaçlardır. Ağaçlar büyüdükçe ve yaşlandıkça daha fazla meyve verirler; kendi hallerine bırakılırlarsa taç dengeleri bozulur. Mahsul kafesinde, kuru kısımlar ve zayıflamış sürgünler artar. Mahsul kafesi, ağacın en altından tepesine kadar yuvarlak 1 m. kadar derinlikte bir tabakadan ibarettir. En yüksek ürünü alabilmek için, bu kafesi yanlarda ve üstte sıhhatli ve verimli şanlarda tutmak gerekir.Tepede sıklığın artması, kurumuş kısımların ve canlı dallarda seyreltmeyi gerektirir. Böylece havalanma ve ışıklanma ile özümlemenin daha iyi şekilde yapılması sağlanır. Ayrıca seyreltme ile toplama ve ilaçlamada kolaylaşır, hastalık ve zararlıların gelişmesi de önlenir. Zeytin ağacından alabildiği besin maddesinden fazla mahsul verme temayülü vardır. Fazla mahsûl alındığı yıllar ekseriyetle yıllık sürgünlerin büyümeleri yetersiz kalır. Ertesi yıl meyve verimi oldukça düşer. Bir yıl ürün verip bir yıl vermeme haline periyodisite denir. Bu durum elverişli olmayan şartlarda daha çok görülür, iyi bakım ve besleme şartları uygun bir budama ile ağacın tabiatında mevcut olan periyosite (alternans) yi hafifletmek mümkündür. Zeytinciler çoğunlukla ağacın alternans temayülüne uyarak iki yılda bir ürün almayı kabullenirler. Buna göre de iki yılda bir dolu yılında hasadı takiben budama yaparlar. Böylece alternansı bir ölçüde tahrik de ederler. Budamada asıl amaç, ağaçta mahsulün çok olduğu zaman fazlasını biraz olsun atmaktır. Bu maksatla bol mahsul öncesinde bir budama yapılması gerekir. Ayrıca alternansı önlemek için dolu yılında meyve tutumundan hemen sonra meyve bağlama sahasında normal meyvede filizleri muhafaza ederek aşın yüklü ve küçük sürgünleri kesmek sureti ile bir seyreltme yararlıdır. Bu tür seyreltmeden amaç az yaprak ve çok meyveyi atmaktır. Böylece meyvenin atılması ile ağaçlar bir miktar sürgün yapma imkanına kavuşmuş olur.İki yıl da bir budama yerine her yıl yapılan hafif bir budama genellikle verim yönünden en iyi sonucu vermektedir.

Budama zamanı;

Ağaçlar yılın her zamanında budanabilir ancak budama soğuğa karşı ağacın direnci azalacağından soğuk tehlikesi olan yerlerde şiddetli soğuklar geçtikten sonra yapılmalıdır. Ilık yerlerde kışın veya ilkbaharda yapılır. Kanserde bulaşık yerlerde yağışsız ve sıcak bir mevsimde, çok bulaşık durumda yaz içinde budama yapılmalıdır. Kurak bölgelerde budama mümkün olduğunca geç yapılır. Zira budamadan önce yağış miktarının bilinmesi gerekir. Diğer meyve türlerinde olduğu gibi zeytin ağaçları da çok zayıf veya çok kuvvetli değil, orta kuvvette oldukları zaman en verimli olurlar. Sulama, gübreleme, budama, gibi bakım işleri ile bu durum sağlanabilir.

Budamaya başlamadan önce ağaçların durumu gözden geçirilir;

-İyi bir mahsul alınmışsa, orta bir budama yapılır.

-Yağış kıt, sulama yapılmamışsa ağır bir budama yapılır.

-Toprak şartlan iyi, gübre ve suda kullanılmışsa hafif budama yapılır.

-Hastalık ve zararlıların etkisi ile zayıflamışsa ağaçlar daha fazla budanır. Soğuk kış devrelerinden sonra soğuk zarar görmüş ağaçlarda yaprak dökümü, kabuk çatlama, filiz kurumaları olur. Böyle ağaçlardan zarar görmemiş gözlerden ilkbaharda bol sürgün meydana gelir. Eğer soğuktan hemen sonra kesim yapılırsa zarar görmemiş gözlerden sürecek sürgünler kesilmiş olabilir, o nedenle soğuk zarar görmüş ağaçlarda kesim işini Haziran-Temmuz da yapmak gerekir.

Budama Uygulaması;

-Zeytin ağacında kesim işine ağacın tepesinden başlanarak aşağıya doğru inilir. Ağacın üst kısımları daha çok özsu çektiğinden aşağı kısımlara göre daha ağır budamaya tabii tutulurlar.

-Ağaç üzerindeki oburlar kesilir. Ancak eğilmiş, uzamış, zayıflamış dallardan çıkan bu dalların yenilenmesinde kullanılacak oburlar bırakılabilir.

-Kurumuş çok zayıflamış dallar kesilir.

-Yapraklı bir sürgünün ucu kesilir. Uç alma daha çok şekil budamasında kuvveti azaltacak filiz ve dallarda uygulanır.

-Bir dalın alabildiğine uzamasını önlemek için dal kısaltılarak geriye alınır.

-Don, dolu, sırık, haşere zararları yanında kanser bulaşmasına, budamada sebep olabilir. Zeytin kanseri görülen yerlerde yazın, kurak mevsimde budama yapılmalı, budama nemli havada yapılıyorsa budama aletleri dezenfekte edilmeli, budamadan sonra ilaçlama yapılmalıdır.

Gençleştirme Budaması;

Zeytinliklerde yaşlanma veya hatalı bakım, budama, şiddetli kuraklık, aşın soğuklar, hastalık veya zararlılar nedeniyle vaktinden önce verimden düşen ağaçlarda gençleştirme budaması yaparak iyi bakım tedbirleri ile tekrar mahsuldar hale getirmek mümkün olur. Zeytin, gençleştirme budamalarına en dayanıklı ağaçların başında gelir. Yaşlı ve verimden düşmüş ve zeytinliklerin gençleştirilerek ıslahı genellikle taçta, ana dallar seviyesinde ve gövde seviyesinde, ayrıca dipten toprak seviyesinden olmak üzere üç esasa göre yapılmaktadır.

1-Taçta İskeletik Budama:

Bu budama uzun yıllar ihmal görmüş yada aşırı kuraklık şiddetli soğuk veya hastalık ve zararlıların tahribatı sonucunda-taçla verimden düşmüş ve gerileme görülen ağaçlarda uygulanır. Burada esas kaide ağacın üst ve yan uçlarında bilek kalınlığındaki dallar muhafaza edilir, çapı 3-5 cm den az kalınlıktaki bütün dal ve dalcıklar budanarak çıkarılır.

İskeletik budama uygulandıktan sonra 2-3 yıl içinde taçta latent gözlerden yeni sürgünlerin teşekkülü ile verimlilik yeniden meydana getirilir.

2-Ana dallar veya gövde seviyesinde yapılan gençleştirme:

Ana dalların gövdeye bağlandığı kısım iyi ise dallar gövdeye 30-35cm. mesafeden budanarak kabaklanan kesim yerleri perdahlanarak macunlanır. Eğer ağaç henüz bir miktar mahsul vermekte ise kesimler tedrici olarak yapılabilir. Tedrici kesimlerde ilk yıllarda bilezik alınıp ertesi yıl kesilebilir. Tedrici gençleştirmede bilezik alma işlemi her iki yılda bir ana dallar üzerinde aynı yükseklikte, sıra ile uygulanmalı ve böylece gençleştirme 6-8 yıl içinde tamamlanmış olmalıdır. Bilezik alma işlemi ağaç mahsul yılına girerken en geç 15 Şubata kadar uygulanırsa o yıl bu ağaçlardan bol mahsul alınır. Ertesi yıl bilezik alınan dal mutlaka çıkarılmalıdır. Ayrıca aynı yıl bileziğin altından gençleştirmeyi kolaylaştıracak kuvvetli sürgünler teşekkül eder. Bu sürgünlere ilk yıl dokunulmaz ertesi yıl bir kısmı seyreltilip iyi durumda olan dört beş sürgün seçilerek daha ertesi yıl bir seyreltme daha yapılır, seçilen sürgünlerin fazla yükselmesine meydan verilmez, tali sürgünlerin yanlara doğru gelişmesi sağlanır. Ağacın gövdesi yüksek, aynı zamanda dallar da yükselmişse ağacın gövdesi 40-60 cm yükseklikte olacak şekilde dipten 70-80cm mesafeden gövdeye l cm genişlikte çepeçevre bilezik alma yapılarak ağacın boyu indirilir. Bu işlem ağaç verim yılına girerken uygulanırsa o yıl bol ürün alınır. Eğer gövde yabani ise yine aynı yükseklikten gövde etrafına birkaç tane yama aşı yapılır. Aşılar tuttuktan sonra bunların sürmesi için aşı yapılan yerlerin üzerinden yanıtı boğmalar yapılır. Aşı tatbikinden 2-5 yıl sonra aşı yerinin 30-35 cm yukarısından çepeçevre bilezik alınır ve ertesi yıl ağaç aynı noktadan kabaklanarak gençleştirilmiş olur. Verimsiz topraklarda bilezik alma veya boğma yapma sakıncalı olabilir.

3-Ağacın dipten kabaklanması:

Şayet gövde yaralanmış, yanmış, hastalık ve haşerelerden tahrip olmuş ise veya yaşlanarak içleri boşalmış, kurumaya yüz tutmuş ise gövde toprak seviyesine yakın kesilerek kabaklanır. Kesim yeri perdahlanır, çürümeyi önlemek için ince bir tabaka yağlı boya astar sürülür. Tedricen yapılacak dipten gençleştirmelerde ağaç mahsul yılına girer 1-2 cm genişlikte gövdenin dip kısmından bilezik alma uygulanmalı esas kesim daha sonraki yıllarda yapılmalıdır. Böylece daha o yıl bileziğin altından teşekkül edecek sürgünler gençleştirmeyi garanti altına alacak ve hem de ağaçtan mahsûl alınacaktır, ilk yıl sürgünler gelişmeye bırakılıp ertesi yıl bir miktar seyreltilmelidir. Üçüncü yıl bir seyreltme daha yapılarak seçilmiş sürgünler uçları alınarak fazla yükselmeler önlenmelidir. Daha sonra bunlar üzerinde taze dalların gelişmesi sağlanmalıdır.

Dipten kabaklayarak gençleştirmede ağacın toprak üstü kısmen gençleşmekte toprak alt kısmı gençleşmeden kalmaktadır. Kök aksamımda gençleştirmek amacıyla; yaşlı ağacın dip kısmı açılarak, kalın bir kökte bir parça yumru kesilip gövdeden ayrılması şeklinde bir uygulama yapılabilir. Kesim yeri 10 cm kalınlıkta toprak tabakası ile örtülerek bir işaret kazığı ile yeri belli edilir. O yıl burada teşekkül eden sürgünlerden bir kısmı seçilir. Diğerleri kesilir. Bu sürgünlerin 4-5 yıl içinde büyüyüp meyveye yatması için, ana ağacın gölge yapacak kısmı, ağır bir şekilde budanır. Bu arada ana ağaç mahsul vermeye devam eder ve 5-6 yıl sonrada tamamen dipten çıkarılır.

Genç sürgünler ise kesilen kök kısmından dipten yeni genç kök sistemi oluşturur. Bakım şartlan uygun alanlarda gençleştirilen her ağacın ortasına bir yeni fidan dikilerek kesafetin arttırılması da pratik bir yoldur.

KAYNAK

Zeytinde Sulama

2015-08-10T14:08:00.001-07:00

Genel anlamda sulama, optimum bitki gelişimi yönümden gereksinim duyulan ve doğal yolla karşılanamayan suyun uygun zamanda ve miktarda, yapay yollarla bitki kök bölgesine verilmesidir.

Sulamanın Yararları: Gereksinim duyulan sulama suyunun bitki kök bölgesinde depolanması ile bitki su ihtiyacının karşılanması, böylelikle de devamlı ve kararlı bir bitki yetiştiriciliğinin yapılmasıdır. Bunun yanı sıra topraktaki fazla tuzun yıkanmasını sağlar, mevcut taban taşını yumuşatır, toprak ve bitki civarındaki havayı serinletir ve özellikle ticari gübreler su ile birlikte toprağa verilir.

Zeytinde Sulama: Sulamanın , sulanmayan koşullara oranla verimde büyük bir artışın olduğu gözlenmiştir. Öte yandan, zeytinde iyi ve düzenli bir sulama programı uygulanması sonucu elde edilecek yararlar yıldan yıla kendini gösterecektir ve aynı zamanda ağaçların üretken ve sağlıklı kalmasını sağladığı, yetersiz bir sulamanın ise verim düşüklüğüne, kalitede bozulmaya ve ağaçları bodurlaştırdığı belirlenmiştir.

Su Gereksinimi: Zeytin hep yeşil bir bitki olduğundan, bütün yıl boyunca su tüketir. Zeytin genellikle yıllık yağışı 400-600 mm dir. Yüksek verim için 600-800 mm lik yağışa ihtiyaç vardır.

Zeytinin su gereksinimine en çok duyduğu zaman yaz aylarıdır. Yaz aylarında gereksinim duyduğu ve bu gereksinim iklim, çeşit, fizyolojik koşullar (toprak kliması) ve plantasyon durumuna (özelikle ağaç sıklığı ve budama )bağlı olarak değişiklik gösterdiği vurgulanmaktadır.

Zeytin yetiştirilen ülkelerde çeşitli araştırıcılar tarafından su tüketimi belirlemek amacıyla potansiyel evapotranspirasyon baz alınarak yapılan araştırmalar, zeytinde aktüel evapotranspirasyon potansiyel evapotranspirasyon %60-70’i civarında olduğunu ortaya koymuştur.

Zeytinin su gereksinimi; gelişmenin başlangıcı ve somak oluşumunda 186 mm, çiçeklenme aşamasında 50 mm, meyvelerin büyüme aşamasında 378 mm, meyvelerin olgunlaşma aşamasında ise 150 mm olmak üzere, toplam 764 mm olarak saptanmıştır.

Su Verim İlişkisi:Yarı tropik iklim koşullarında kış aylarında yararlanarak yetiştirilen zeytinin gelişme periyodu içinde yapılması gereken kültürel işlemlerin uygulanma zamanlarını da içeren yıllık gelişim döngüsü şekil 1’de görülmektedir.

Şekil:1 Kuzey yarım küresinde Yarı tropik İklim Koşullarında Kış Yağışlarından Yararlanarak Yetiştirilen Zeytinin Yıllık Gelişim Döngüsüdür.

Zeytin Ağacının Üretimi Ve Büyümesi Üzerine Su Stresinin Etkileri

Fenolojik Olay

Dönemi

Su Stresinin Etkisi

Sürgün büyümesi	Genelde kışın geç döneminde yaz başlangıcında ve sonbahara kadar	Sürgün büyümesini azaltır.
Çiçek tomurcuğunun oluşumu	Şubat-nisan	Çiçek tomurcuğu azalır.
Çiçeklenme	Nisan-mayıs	Çiçeklenmesi tamamlanamaz
Meyve tutumu	Mayıs-haziran	Düşük meyve tutumu, periyodisitenin artması
Meyve büyümesi	Haziran temmuz	Hücre bölünmesi azaldığı için meyve hacminin küçülmesi
Meyve genişlemesi	Ağustos-hasat	Hücre uzamasının azalmasına ve meyvenin küçülmesi
Yağ birikimi	Eylül-hasat	Meyvede yağ içeriğinin azalması

Yarı tropik bölgelerde zeytinin kök bölgesinde kış yağışlarından ötürü depolanmış durumunda bulunan su, genellikle yaz mevsiminin büyük bir bölümünde bitki için yeterli olabilmektedir. Ancak, yüksek verim için, bitkinin çekirdek sertleşmesi aşamasından başlayarak meyve oluşumu aşamasının sonuna kadar olan periyot içinde suya gereksinim vardır. Meyve oluşumu aşamasında toprakta yeteri kadar suyun bulunması meyve büyüklüğünü ve et/çekirdek oranı artmakta, buna karşılık renk değişiminin gecikmesine ve olgunlaşma periyounun uzamasına neden olmaktadır. Yağlık çeşitlere oramla et/çekirdek oranının daha yüksek olması istenen sofralık zeytinlerde bitkinin meyve oluşumu aşamasında daha fazla suya gereksinimi vardır.

Kış yağışlarının yetersiz olduğu yarı tropik iklim koşullarında zeytinin çiçeklenme aşamasında da suya gereksinim vardır. Söz konusu gelişim aşamasında topraktaki su eksikliği çiçek ve meyve dökümünün artmasına neden olabilir. Bunun için, çiçeklenme aşamasında sulamanın azot alınımını kolaylaştırması nedeniyle, bu gelişim aşamasının başlangıcında sulama yapılması önerilmektedir, yani zeytinin suya en duyarlı olduğu zaman çiçeklenme ve çekirdek sertleşmesi aşamalarıdır. Nitekim yapılan çalışmalar bunları desteklemektedir.

Zeytinin aktif gelişme periyodu boyunca uygulanan yeterli bir sulama programı periyodisiteyi azaltma eğilimindedir. İlkbahar mevsiminde topraktaki su eksikliği aktif gelişmeyi olumsuz yönde etkilemekte ve o yılın yanında belki de gelecek yılın ürün miktarında bir azalmaya neden olmaktadır.

Aşırı miktarda su uygulamasıyla meydana gelen toprak ıslaklığı ve dolasıyla yetersiz havalanma köklerin çürümesine ve bunun sonucu olarak topraktan yeterli miktarda su alınamamasına, ayrıca sık yapraklanmaya, kısa boylu ve ensiz yaprakların oluşmasına neden olur ki, bütün bu olumsuz etkiler verim ve kaliteyi düşürür.

Sulama suyunun kıt olduğu koşullarda, daha küçük bir ekim alanının su gereksinimini en üst düzeyde karşılamak yerine, kısıtlı su uygulamasına gidilerek su kaynağını daha geniş bir alandaki bitkilerin sulanmasına yöneltmek ve böylece toplam üretimi artırmak tercih edilmelidir.

Kök Gelişimi Ve Su Alımı: Zeytin ağaçlarının kök sistemi dikimden 3-4 yıl sonra saçak şeklini alır ve zamanla giderek gelişme gösterir. Hava kapasitesi düşük ağır bünyeli topraklarda toprak yüzeyine yakın yerlerde kökler, hafif bünyeli topraklarda daha derinlerde bulunur. Yan kökler 12 m uzaklığa kadar gidebilir. Böylece ağaçlar besin elementleri ve su kullanımı yönünden büyük bir toprak hacminden yararlanır. Kökler toprak profilinin 0,8-1,0 m derinliliğinde bulunmasına karşın,1.2-1.7 m derinliğine kadar olan toprak suyunu alabilmektedir.

Sulama Programı: Kış yağışlarının 500 mm civarında olduğu zeytinlik yörelerde sulamalar, çekirdek sertleşmesi aşamasında ve bu aşamadan sonra olmak üzere 2 kez uygulanır. Kış yağışlarının yetersiz olduğu durumlarda ise sulamalar erken ilkbaharda çiçek tomurcuğu farklılaşma aşamasında, erken yazda çiçeklenme aşaması başlangıcında ve özellikle çekirdek sertleşmeye başladığı meyve oluşum aşamasında olmak üzere 3 kez yapılacağı gibi, keza bir şekilde;

a)çiçeklenmeden 2-3 hafta önce,

b)meyveler normal büyüklüklerinin 1/3 üne ulaştığında ve

c) meyveler tam iriliği aldığında da yapılabilir.

Verim Ve Kalite: Sulanan zeytin ağaçlarının meyveleri yüksek oranda yağ içeriği düzeyine, sulanmayanlarınkine oranla daha fazla zaman süresi içinde ulaşırlar. Keza, sulanan ağaçların meyvelerinde yeşilden siyaha dönüm sulanmayanlarınkine oranla daha çok zaman alır. Sulanmayan ağaçlardaki taze meyvelerin yüzde yağ içeriği değerleri sulananlara oranla daha yüksek olma eğilimdedir, fakat kuru madde yüzdesi olarak yağ içeriği değerlerinde az bir farklılığın olduğu belirtilmektedir. Aslında, sulamanın yüzde yağ içeriğine olan etkisi üzerinde kesin bir şey söylememekte ve bu konuda bazı araştırıcılar yağ yüzdesini düşürdüğünü, bazıları yükselttiğini, bazıları yağ oranının belirgin bir parametre olmadığını vurgulamaktadır. Konu hakkında araştırmalar devam etmektedir. Sulu koşullarda iyi bir ticari verim ağaç başına ortalama 50-65 kg olmakla birlikte 100 kg’a kadar çıkabilmektedir.

Zeytin Ağaçlarını Kuraklıktan Korumak İçin:

1-Toprak işleme derin yapılmamalı

2-İlkbaharda ağaçların altında yabancı otlar toplanmalı

3-Tek yönlü gübre kullanımından kaçınılmalıdır.

4-Kurak sorun olduğu yerlerde ağaçlar alttan taçlandırılmalıdır.

5-Budama ile gereksiz dallar kesilerek ağaçtan uzaklaştırılmalıdır.

6-Kesinlikle ara ziraatı yapılmamalıdır.

7-Yeşil gübre olarak bitkiler erkenden sürülerek toprağa verilmelidir.

Sulama Zamanının Belirlenmesi:

1-Bitkilerin görünüşüne göre sulama zamanının belirlenmesi

a)yaprakların pörsümesi

b)yaprakların solması

c)gelişmenin yavaşlaması

2-Toprak neminin çeşitli yöntemlerle belirlenmesi

a)Gravimetrik metot

b)Bouyoucus alçı blokları

c)Tansiyometre ile

d)Nötron metre ile

e)His yöntemi ile

Zeytinin Sulanmasında Kullanılan Yöntemler: Sulama yöntemi deyimi kaynaktan tarla parseline kadar getirilen suyun bitki kök bölgesine veriliş biçimini tanımlar. Sulama suyunun toprağa verilmesinde kullanılan belli başlı yöntemler,yüzey, basınçlı, ve sızdırma sulama yöntemleri olmak üzere üç grupta toplanabilir.

Salma Sulama : Salma sulama yönteminde tarla başı kanallarından saptırılan su meyve bahçesine rasgele yayılmaya bırakılır. İstenen miktarda su kök bölgesine sızıncaya kadar arazi yüzeyinde su bulundurulur. Salma sulama yönteminin başarılı olması için arazi yüzeyinin çok düzgün ve sulama doğrultusunda dik yönde eğimsiz olması gerekir. Bu nedenle bazen hafif tesviye gerekir. Salma sulama yönteminin belli başlı tek avantajı, ilk yatırım masrafının çok düşük olmalıdır ve genelde sık dikilen bitkilerde kullanılır

Karık Sulama : Genellikle bütün sıra bitkileri.sebzeler ve meyve bahçelerinde ,bağlar, çilek ve benzeri bitkilerde kullanılır. Çok hafif bünyeli topraklar dışında bütün sulanabilir topraklarda kullanılır. Sulanacak araziler daha önceden yeknesak bir eğimle tesviye edilmelidir. Karık sulamada erozyon oluşturmayacak şekilde eğim oluşturmalıdır en ideal eğim %0.2-2 arasındadır. Sulama mevsimi sonunda bozulmalıdır.

Çanak Usulü Sulama : Özellikle fidanlar için uygundur,çanak izdüşümü kadar su verilir. Ağaç büyüdükçe açılan çukurlarda büyütülür.sulama mevsimi sonunda bozulmalıdır.

Yağmurlama Sulama : Yağmurlama sulama yönteminden su arazi yüzeyine yerleştirilen belirli aralıklarla yerleştirilen yağmurlama başlıklarından, belirli basınç altında püskürtülerek atmosfere, buradan da toprağa verilir.

Yağmurlama Sulama Yönteminin Üstünlükleri:

1- Düzgün olmayan tarım alanlarında tesviyeye gerek yoktur.

2- Taban suyunu yükseltmeden kontrollü sulama yapılır.

3- Suyun kıt olduğu durumlarda sudan daha çok yararlanılır.

4- Ekim alanını artırabiliriz.

5- Ticari gübreler sulama suyu ile verilir.

6- Bazı meyve, sebze bahçelerinde dondan koruyabilir.

7- Su alma hızı yüksek hafif bünyeli topraklarda yüksek sulama randımanı sağlar.

Yağmurlama sulama yönteminin uygulamasını kısıtlayan etmenler

1- Yağmurlama sistemlerinin birim alana düşen tesis masrafı yüksektir.

2- Sürekli enerji kullanmak gerektirdiği için işletme masrafı yüksektir.

3- Rüzgar suyu dağılımını olumsuz etkiler.

4- Bitkilerin tozlaşma döneminde zararlı olabilir

5- Bitki yaprakları ıslatıldığından bazı bitki hastalıkları yayılma eğilme eğilimi gösterir.

Damla Sulama Sistemleri: Damla sulama yönteminde arındırılmış su, düşük basınçlı bir boru sistemiyle damlatıcılarda boru şebekesinde basınç azaltılarak suyun toprak yüzeyine düşük debi ile damlalar biçiminde verilmesi sağlanır. Su damlatıcılardan çıktıktan sonra, toprakta doğal olarak yerçekimi ve kapillar kuvvetlerin etkisi ile hareket eder. Bu nedenle her bir damlatıcının ıslattığı alan suyun topraktaki yatay hareketi ile sınırlı kalır.

Bu yöntemde temel ilke, bitkinin günlük olarak kullandığı suyu, isterse bitki besin maddeleri ile birlikte, bitkide aşırı bir su isteği yaratmadan vermektir. Her sulama az su uygulanarak sık aralıklarla sulama yapılır. İşletme basıncı 1 atm civarında ve damlatıcı debileri ise 2-16 L/h arasındadır.

Damla Sulama Sisteminin Üstünlükleri:

1- Kısıtlı su kaynağı veya fiyatının yüksek olduğu durumlarda su tasarrufu ve sulama randımanı sağlar

2- İş saatinde indirim sağlar.

3- Ürünün istenilen miktar ve kaliteye ulaşması için ve kontrollü su temini

4- Bitki besin maddeleri sulama suyu ile birlikte verilir ve dolasıyla gübrelerden en üst düzeyde yararlanılır.

5- Tuzlu topraklarda yada tuz oranı yüksek sulama suyuyla emniyetli bir sulama yapılır.

6- Bitki hastalık ve zararlıların gelişmesi önlenir.

7- Sulamanın yanında drenaj sistemine gerek yoktur.

8- Eğimli arazilerde tesviyeye gerek duymaz. Rüzgar etkili değildir.

Damla Sulama Sisteminde Karşılaşılan Sorunlar:

1- Kimyasal, organik ve mekanik birikintiler nedeniyle damlatıcıların tıkanması

2- Yönetim kullanılacağı ideal süre ,damla frekansı ,iklimin fonksiyonu olarak her bitkiye iletilen su miktarı ,toprak ,ürünün çeşidi vb. gibi faktörlerle belirsizlik ve kontrol sorunları

3- Geleneksel ürün bakımı ve hasat çalışmalarının toprağın yüzeyine serilen borular nedeniyle engellenmesi

4- Özellikle yıllık ürün yetiştirilmesinde damlatıcıların sık sık kontrol edilmesi gerektiğinde tasarruf edilen çalışma zamanı tahmin edilenden azdır

5- Özelikle hafif topraklarda meyve ağaçlarının sulanmasında ,damlatıcı tarafından ıslatılan kök bölgesi alanı yeterince geniş değildir. Bu durumda ,her ağaç için orantısız şekilde daha fazla sayıda damlatıcı ve daha fazla metrajda boru gerekecektir ,bu da başında yüksek olan yatırım masraflarını daha da yükseltecektir.

6- Tuzlu sularda yapılan sulamalarda yüzeyde su biriktirmesi olacağından,yıkama amacıyla yağmurlama sulama veya yüzey sulama uygulamalarına gerek duyulur.

KAYNAK

Zeytinyağında Peroksit Sayısı Tayini

2015-08-06T17:12:00.002-07:00

Teorik Bilgi:

Hemen hemen bütün gıda ürünleri tüketilmeden önceki bekleme sürecinde hem havadaki hem de kendi bünyelerindeki oksijen ile etkileşirler. Zeytinyağının oksijen ile etkileşimi sonucu yağ içerisinde peroksit oluşur. Peroksit yağın yapısını bozarak onun zeytinyağı özelliklerini göstermesini engeller. Bu istenmeyen bir durumdur. Zeytinyağları üretim koşullarının etkisi, depolanma ortamındaki oksijen, sıcaklık, metal iyonu, ışık vb. etkiler sebebiyle bozulabilir. Zeytinyağındaki bozulmanın derecesi peroksit sayısı tayini ile belirlenebilir.

Peroksit sayısı, yağlarda bulunan aktif oksijen miktarının ölçüsü olup 1 kg yağda bulunan aktif oksijeninin miliekivalen (mili eşdeğer) olarak miktarıdır. Peroksit miktarının belirlenmesi yağın bozulma derecesi ve daha ne kadar saklanabileceği hakkında fikir verir. Yüksek peroksitli yağ düşük olana göre daha hızlı bozulur. Peroksit sayısı tayini zeytinyağı kalitesinin kontrolü için asitlik tayini ile beraber yapılması gereken ilk analizdir. Peroksit ortamdaki havadan çok kolay bir şekilde etkilendiğinden aynı numunede art arda yapılan iki analizin sonucu farklı çıkacaktır. Bu yüzden analiz iki paralel olarak yapılır. Sonuç iki paralelin aritmetik ortalamasıdır.

Peroksit tayini, potasyum iyodürün yağdaki peroksit oksijeni ile okside olarak iyodun serbest hale geçmesi, bu serbest haldeki iyodunda tiyosülfat ile titre edilerek miktarının bulunması ilkesine dayanır. Alınacak numune miktarı beklenen peroksit sayısına göre aşağıdaki tablodan belirlenir:

Beklenen Peroksit Sayısı (mEq aktif oksijen / kg)	Numune Ağırlığı (g)
5.0’a kadar	2,0
5 – 10	1,6
11 – 15	1,4
16 – 20	1,2
21 – 30	1,0

Ölçümler 0,001 g hassasiyetle yapılmalıdır. Analiz esnasında analizle eş zamanlı olarak bir kör deneme yapılır. Eğer kör denemede 0,01 N sodyum tiyosülfat çözeltisinin sarfiyatı 0,1 ml’yi aşarsa kimyasallar değiştirilir.

Kullanılan Kimyasallar:

Doymuş KI çözeltisi: Bir miktar potasyum iyodür saf su içerisinde çözünmeyen KI parçaları kalana kadar çözülür. Ortam koşullarından çok çabuk etkilenip bozunduğundan her analiz öncesi taze hazırlanmalıdır. Kullanılmayan çözelti koyu renkli şişede buzdolabında saklanmalıdır. Çözelti rengi sarıya dönmüş ise kullanılmamalıdır.
Kloroform
Asetik Asit: Su içermeyen saf hali (glasiyal) kullanılmalıdır.
Nişasta çözeltisi: %1‘lik ve mümkünse taze hazırlanmış olmalıdır. 1 g çözünür nişasta az miktarda saf su ile iyice karıştırılır. 100 ml’ye seyreltilir. Kaynamaya kadar ısıtılıp oda sıcaklığında soğutulur. Kullanılmayan çözelti buzdolabında saklanmalıdır.
Sodyum Tiyosülfat (Na₂S₂O₃.5H₂O) Çözeltisi: 0,01 N ve ayarlı olmalıdır. Sodyum tiyosülfat çözeltisi çok çabuk bozunur. Eğer taze hazırlanmaz ise çözeltinin bozulup bozulmadığı kontrol edilmelidir. Eğer beklenen peroksit sayısı 12,5 mEq O₂/kg değerinden daha düşükse 0,002 N ayarlı sodyum tiyosülfat çözeltisi kullanılır.

Kullanılan Araç Gereçler:

Pastör pipet
250 ml’lik iyice temizlenmiş ve kurutulmuş erlen
±0,0001 g duyarlılıkta analitik terazi
10 ml’lik, 25 ml’lik ve 100 ml’lik mezür
1 ml’lik cam pipet
Dijital büret veya 50 ml’lik cam büret

Analizin Yapılışı:

Gelen zeytinyağı numunesinden bir miktar pastör pipete alındı. Beklenen peroksit değeri 16 – 20 mEq O₂/kg aralığında olduğundan erlen içerisinde 1,20 g yağ tartıldı. Tartım virgülden sonraki 4 hanesi alınarak “ağırlık” etiketi ile kayıt edildi. Erlen içerisine 10 ml kloroform konularak erlen iyice çalkalandı ve yağın kloroformda çözünmesi sağlandı. Daha sonra oluşan karışım içerisine reaksiyonun gerçekleşmesi için asidik ortamı sağlayan 15 ml glasiyal asetik asit eklendi ve erlen şiddetle çalkalandı. Elde edilen çözeltiye 1 ml taze doymuş potasyum iyodür çözeltisi ilave edildi ve elde edilen çözelti bekletilmeden karanlık bir ortama alındı. Karanlık ortamda 5 dk. bekletilen çözeltiye süre sonunda reaksiyonu durdurmak amacıyla bekletilmeden 75 ml saf su eklendi. Elde edilen çözeltiye indikatör olarak %1’lik nişasta çözeltisi damlatıldı. Çözelti rengi siyaha döndü. Çözelti, rengi beyaz olana kadar 0,01 N sodyum tiyosülfat ile titre edildi. Harcanan tiyosülfat miktarı “sarfiyat” etiketi ile kayıt edildi. Kör deneme yapılarak kimyasalların kontrolü yapıldı.

Veriler – Hesaplamalar

Peroksit sayısı PV olarak ifade edilir. Veriler aşağıdaki formülde yerine yazılarak hesaplama yapılır:

Bu formüldeki kısaltmaların karşılığı ve birimleri aşağıdaki gibidir:

V: Analizde Harcanan sodyum tiyosülfat çözeltisi (Sarfiyat) (mililitre cinsinden)
V₀: Kör denemede harcanan sodyum tiyosülfat çözeltisi (mililitre cinsinden)
c: Harcanan sodyum tiyosülfat çözeltisinin kesin molaritesi
m: Numune miktarı (Ağırlık) (gram cinsinden)

0,01 N tiyosülfat çözeltisi kullanılan ve kör denemedeki sarfiyatı 0,1 ml’den düşük numuneler için elde edilen sarfiyat ve ağırlık verileri aşağıdaki pratik formülde yerine yazılarak hesaplama yapılabilir:

Hesaplama sonucu çıkan değer virgülden sonra tek haneli olacak şekilde alınarak mili eşdeğer aktif oksijen/ kg (mEq O₂/kg) birimiyle verilir.

İki farklı numunede eşzamanlı ikişer paralel analiz yapılmıştır:

1 Numaralı Numune

2 Numaralı Numune

Yorumlar:

T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Prina Yağı Tebliği’ne göre natürel zeytinyağlarının peroksit değeri maksimum 20 mEq O₂/kg olmalıdır. Her iki numunede yapılan analizler sonucu 1 numaralı numune bu şartlara uyarken 2 numaralı numune sınırı geçmiştir. Bu durum 2 numaralı numunenin alındığı yağın olumsuz barındırma veya üretim koşulları nedeniyle bozulmaya başladığını göstermektedir.

KAYNAK

Zeytinyağında Alkali (Sabun) Varlığı Tayini

2015-08-06T17:05:00.003-07:00

Teorik Bilgi:
Alkaliler suda çözünen bazlardır. Alkalik çözeltiler hidroksit iyonları içerdiğinden pH değerini yükseltir. Zeytinyağının diğer bitkisel yağlara göre en önemli özelliği ham olarak tüketilebilmesidir. Bu yüzden yağın yapısında doğal olmayan hiçbir madde bulunmaz. Zeytinyağı, diğer bitkisel yağlar gibi rafinasyon işlemine gerek duymadığından kimyasal temizleme yani yağın sodyum hidroksit ile tepkimesi sonucu açığa çıkan sabun parçacıklarını yapısında bulundurmaz. Fakat zeytinyağı rafine edilmiş bir bitkisel yağ ile tağşiş edilirse (karıştırılırsa) rafine yağdan gelen sabun parçacıkları zeytinyağına geçer. Türk Gıda Kodeksi Bitki Adı İle Anılan Yağlar Tebliği’ne göre T.S. 5038 numaralı standartta belirtilen metotla yapılan analiz sonucu natürel zeytinyağında sabun bulunmamalı, bulunsa dahi miktarı maksimum %0,005 m/m olmalıdır.
Bu analizle sodyum sabunu içeriği ve HCl ile deneme şartları altında reaksiyona giren diğer bazik maddeler (magnezyum sabunu, bazik fosfatidler vb.) tayin edilir. Yani yağın alkali içerip içermediğinin kontrolü yapılır.

Kullanılan Kimyasallar:

Aseton: Distile edilmiş ve %2 oranında saf su katılmış olmalıdır.
Bromofenol mavisi: % 95’lik (hacim/hacim) etanolle hazırlanmış % 1’lik (ağırlık/hacim) çözelti olmalıdır. Diğer bir tabirle ‰ 1’lik etil alkolde hazırlanmış çözelti olmalıdır. Hazırlanması için 95 ml etanol saf su ile 100 ml’ye seyreltilir. 0,1 g bromofenol mavisi tartılarak hazırlanan %95’lik etanol çözeltisi ile çözülür ve aynı çözelti ile 100 ml’ye tamamlanır.
NaOH çözeltisi: 0,01 N
HCl çözeltisi: 0,01 N ve ayarlı olmalıdır.

Kullanılan Araç Gereçler:

Kapaklı Deney Tüpü
Tüplük
500 cc’lik kapaklı balon
10 ml’lik ve 500 ml’lik mezür
5 ml’lik cam pipet
2 adet Dijital büret veya 2 adet 50 ml’lik cam büret

Analizin Yapılışı:
500 cc’lik balon içerisine %2 oranında sulandırılmış 500 ml aseton eklendi (Bu çözelti 500 ml aseton üzerine 10 ml su eklenerek balon içerisinde hazırlanabilir). Bu çözeltinin üzerine bir pipet yardımıyla ‰ 1’lik etil alkolde hazırlanmış bromofenol mavisinden 2,5 ml ilave edilir (Her 100 ml sulu aseton için 0,5 ml bromofenol mavisi ilave edilmiştir). Elde edilen açık sarı renkli çözelti mavi renkli oluncaya kadar 0,01 N NaOH çözeltisi ile titre edilir. Elde edilen mavi renkli çözelti 0,01 N HCl çözeltisi ile sarı renkli oluncaya kadar titre edilir. Oluşan çözelti analiz için devamlı kullanılacak deney çözeltisidir. Kullanılmayan deney çözeltisi buzdolabında saklanmalıdır. Eğer yeni hazırlanan deney çözeltisinin rengi yeşile dönerse 0,01 N HCl çözeltisi ile sarı renkli oluncaya kadar tekrar titre edilir.

Kapaklı bir deney tüpü alınır. Tüp içerisindeki alkalilerin giderilmesi amacıyla deney tüpü birkaç defa hazırlanan deney çözeltisi ile yıkanır. Tüp içerisindeki alkaliler giderildikten sonra tüpe zeytinyağı numunesinden 1,5 cm kadar konur. Üzerine eşit miktarda (1,5 cm) deney çözeltisi konur ve kapak kapatılarak tüp bir süre şiddetle çalkalanır. Ardından tüplüğe konularak tüp içerisindeki karışımın iki faza ayrılması beklenir. Karışım iki faza ayrıldıktan sonra üst fazın rengine bakılır. Eğer üst faz mavi renkte ise yağda alkali vardır denir. Eğer üst faz sarı veya yeşil ise yağda alkali yoktur denir.

Yorumlar:
Yeşil renkli üst faz çok az bir miktar alkali varlığını ifade eder fakat bu alkali miktarı ölçülürse Türk Gıda Kodeksi Bitki Adı İle Anılan Yağlar Tebliği’nde belirtilen maksimum değer olan %0,005 m/m değerinden küçük veya bu değere eşit bir değerle karşılaşılacaktır. Bu yüzden alkali miktarı yok sayılabilir. Eğer üst faz mavi renkli ise tebliğde belirtilen maksimum değer aşıldığından numune reddedilir.

KAYNAK

Zeytinyağında Asitlik Tayini

2015-08-06T17:02:00.003-07:00

Teorik Bilgi:
Zeytinyağında asitlik tayini asitlik derecesi ile serbest yağ asitleri tayinini kapsar. Bu analiz zeytinyağının bozulması (acılaşma) ve yağın kalitesi hakkında fikir verir. Zeytinyağlarının kalitelerine göre sınıflandırılmalarında bir ölçü kabul edilmektedir.

Yağlardaki asit sayısı (asitlik derecesi) “1 g yağın nötrleştirilmesi için gerekli potasyum hidroksitin mg olarak ağırlığı” şeklinde belirtilir. Buna asit yüzdesi de denir.
Zeytinyağı, ana madde olarak 1 mol gliserin ile 3 mol oleik asidin esterleşmesinden oluşan gliseril trioleat içerir. Aynı zamanda zeytinyağı, esterleşmeye girmemiş serbest yağ asitleri (oleik asit) de içerir. Serbest yağ asitliği (asidite), yağlarda bağlı olmayan toplam yağ asitlerinin yüzde miktarının ifadesidir. Zeytinyağı %75 oranında oleik asit gliseritleri taşıdığından yağlarda bağlı olmayan yağ asitleri toplamı oleik asit yüzdesi olarak belirtilir. Serbest kalan oleik asit miktarının az olması durumunda zeytinyağı üstün kaliteli ve lezzetlidir. Birçok etkenden dolayı serbest kalan oleik asit sayısı arttıkça zeytinyağında acılık ortaya çıkar. Kaliteli zeytinyağında serbest yağ asidi oranı yani asidite çok düşük olur. Eğer zeytinyağındaki asitlik derecesi istenilen düzeyde değilse, başka bir analize gerek kalmadan yağın kalitesi hakkında fikir yürütülebilir. Zeytinin toplanmasından ezilmesine hatta tüketim aşamasına gelmesine kadar asiditeyi etkileyen pek çok faktör vardır. Bunların yanında zeytinin yetiştiği bölgenin iklimi, arazi şartları, ağaçların bakımı, kullanılan gübre ve sulama gibi etkenler de asiditeyi etkiler. Bu durumda zeytinyağındaki asidite oranının asla sıfır olmayacağı söylenebilir. Asit oranı çok düşük (sıfıra yakın) çıksa bile mutlaka belli bir asitlik söz konusu olacaktır.

Kullanılan Kimyasallar:

Etil alkol – Dietil eter çözeltisi: 1/1 (hacim/hacim) oranında karıştırılmış %50 etanol – %50 dietil eter çözeltisi.
Fenolftalein çözeltisi: % 95’lik etil alkol ile hazırlanmış % 1’lik (ağırlık/hacim) çözelti olmalıdır. Hazırlanması için 95 ml etanol saf su ile 100 ml’ye seyreltilir. 0,1 g fenolftalein katısı tartılarak hazırlanan %95’lik etanol çözeltisi ile çözülür ve aynı çözelti ile 100 ml’ye tamamlanır.
Etanollü KOH çözeltisi: 0,1 N ve ayarlı olmalıdır. (Eğer çözelti sarfiyatı 10 mL’yi geçerse, 0,5 N etanollü potasyum hidroksit çözeltisi kullanılır.)

Kullanılan Araç Gereçler:

Pastör pipet
2 adet 250 ml’lik iyice temizlenmiş ve kurutulmuş erlen
±0,0001 g duyarlılıkta analitik terazi
Mezür
Dijital büret veya 50 ml’lik cam büret

Analizin Yapılışı:
Erlenlere numara verilerek 1 numaralı erlen içerisine 1/1 oranında karıştırılmış %50 etanol – %50 dietil eter çözeltisinden 50 ml ilave edildi (25 ml etanol ile 25 ml dietil eter erlen içerisinde karıştırılarak da hazırlanabilir). Üzerine hazırlanan etil alkollü fenolftalein çözeltisinden 2 – 3 damla damlatıldı. Çözelti asitliğinin nötrleştirilmesi amacıyla 0,1 N etanollü KOH çözeltisi ile kalıcı pembe renk elde edilene kadar titre edildi. 2 numaralı erlende zeytinyağı numunesinden ±0,01 duyarlılıkta 5,0 g tartıldı ve ağırlığı virgülden sonra 4 haneye kadar “ağırlık” etiketiyle kaydedildi. 1 numaralı erlende bulunan çözelti 2 numaralı erlende bulunan numunenin içerisine boşaltıldı. Oluşan yeni karışım 0,1 N etanollü KOH çözeltisi ile kalıcı pembe renk elde edilene kadar titre edildi. Harcanan KOH miktarı “sarfiyat” etiketiyle kaydedildi.

Veriler – Hesaplamalar:
Ağırlık: 5,0540 g
Sarfiyat: 3,67 ml

Analiz edilen numunelerin serbest yağ asitliği kütlece % olarak ve oleik asit üzerinden aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanır. Harcanan her 1 ml 0,1 N NaOH çözeltisi 0,028 g oleik aside eşdeğerdir. Elde edilen sonuç virgülden sonra iki haneli olarak % oleik asit cinsinden yazılır:

Analiz edilen numunelerin asitlik derecesi (asit sayısı) aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanır. Harcanan her 1 ml 0,1 N KOH çözeltisi 56,1 mg potasyum hidroksiti karşılamaktadır. Elde edilen sonuç virgülden sonra iki haneli olarak “mg KOH/g” birimiyle yazılır:

Yorumlar:
Türk Gıda Kodeksi Bitki Adı İle Anılan Yağlar Tebliği’ne göre natürel zeytinyağlarında asidite oranı maksimum %2,0; asit sayısı maksimum 4,0 mg KOH/g olmalıdır. Denetlenen numune bu oranları çok az geçmiştir fakat denetlenen yağın natürel zeytinyağı olarak pazarlanması uygun değildir. Değerlere göre denetlenen zeytinyağının hafif kusurlu kabul edilen natürel birinci sınıf zeytinyağı olarak pazarlanması uygun görülmüştür.

KAYNAK

Zeytinyağında Nem ve Uçucu Madde Tayini

2015-08-06T16:57:00.004-07:00

Teorik Bilgi:
Nem ve uçucu madde tayini zeytinyağının ekstraksiyonu sırasında zeytin dokularından yağa geçen suyun ve uçucu maddelerin tespiti amacıyla etüvde kurutma yöntemi ile yapılmaktadır. Bu analiz için etüv dışında rezistanslı veya infrared nem tayin cihazları, Karl – Fischer titratörlü nem tayin cihazları kullanılabilir. Karl – Fischer’in 15 dakikada sonuç vermesi yanında etüv maliyet açısından uygundur.

Kullanılan Araç Gereçler:

Petri Kabı
±0,0001 g duyarlılıkta analitik terazi
Desikatör
Etüv

Analizin Yapılışı:
Temiz bir petri kabı 105 ⁰C sıcaklığındaki etüvde 3 – 4 saat bekletildikten sonra desikatörde soğutularak sabit tartıma getirilir. Desikatörde soğuyan petri kabı bekletilmeden tartılır ve ağırlık “dara” etiketiyle kaydedilir. Ardından aynı petri kabında analizi yapılacak zeytinyağı numunesinden 5 gram civarında tartılır ve ağırlık “m₁” olarak kaydedilir. İçinde numune bulunan petri kabı 105 ⁰C sıcaklığındaki etüvde 6 saat bekletilir. Süre sonunda etüvden alınan petri kabı desikatörde soğutulur. Soğuyan petri kabının tartımı alınır ve tartım değeri daradan çıkarılarak bulunan ağırlık “m₂” etiketi ile kaydedilir.

Veriler – Hesaplamalar:
Isıtılmadan önce tartılan numune ağırlığı (m₁): 5,5454 g
Isıtılmadan önce hesaplanan numune ağırlığı (m₂): 5,5378 g

Yorumlar:
Türk Gıda Kodeksi Bitki Adı İle Anılan Yağlar Tebliği’ne göre natürel zeytinyağlarındaki nem ve uçucu madde oranı %0,2’yi geçmemelidir. Alınan örnekte nem ve uçucu madde miktarı %0,14 çıkmıştır. Numune istenen standartlara uygundur denebilir.

KAYNAK

Zeytinyağında Kırılma İndisi Tayini

2015-08-06T16:53:00.002-07:00

Teorik Bilgi:

Zeytinyağının saflığını gösteren kolay, hızlı fakat günümüzde belirleyici bir analiz olarak kabul edilmeyen bir analiz metodudur. Kırılma indisi maddenin erime noktası, yoğunluğu, kaynama noktası gibi fiziksel özelliklerinden birisidir. Her maddenin kendine özgü bir kırılma indisi vardır. Işığın farklı ortamlardan geçerken yön değiştirmesine kırılma, ışığın boşluktaki hızının madde içerisindeki hızına oranına ise kırılma indisi denir. Bir maddenin kırılma indisi ışını dalga boyuna, sıcaklığa ve derişime bağlıdır. Bu yüzden kırılma indisi tayini yapılırken 20 ⁰C’de çalışılmalıdır. Bir çözelti içerisinde çözünmüş olan madde miktarının yüzdesi bilinmiyorsa maddenin kırılma indisi değeri ile tespiti mümkündür.

Her yağın kırılma indisi bazı sınırlar içerisinde o yağ için karakteristiktir. Bu indis yağların doymuşluk derecesi ile ilgili olmakla beraber asidite, oksidasyon ve ısı ile muamele gibi faktörlerinde indis üzerinde etkisi vardır. İklimsel değişikliklerde kırılma indisini değiştiren bir etmendir. Bu yüzden zeytinyağı için sabit bir kırılma indisinden söz edilemez.

Kırılma indisi, katı ve sıvı saydam ortamların kırılma indislerini ölçen refraktometre adlı bir cihaz ile tespit edilir. Birkaç farklı refraktometre çeşidi bulunsada yağ sanayisinde genelde kullanılan türü ABBE refraktometresidir. ABBE refraktometresi ayırım sınırı yarım gölge olan ve aynı okülerden ölçüm değerininde görüldüğü masaüstü yapısında bir cihazdır. Genellikle kırılma indisi 1,3 – 1,7 arasında olan maddelerin kırılma indisini ölçmektedir. ABBE refraktometresinde iki prizmanın arasına (prizma haznesine) kırılma indisi tayin edilecek madde sıvı film olarak yerleştirilir. Refraktometrede üstteki skaladan kuru maddeler için ağırlıkça % derişim, alttaki skaladan kırılma indisi okunur.

ABBE Refraktometresi

Okülerden görünen plaka ve skalalar

Ölçüm yapmak için cihaz öncelikle gün ışığına yönlendirilir ya da doğrusal bir ışık kaynağına bağlanır. Ardından prizma haznesi açılarak temiz olup olmadığı kontrol edilir, gerekirse etanol ile temizlenir. Prizma sıcaklıklarının 20 ⁰C’de sabit olması gerekir. Sıcaklık değeri cihaza bağlı termometre ile sürekli kontrol edilir. Cihazın termostatı veya ısı kontrol ünitesi varsa 20 ⁰C’ye ayarlanır. ±0,5 ⁰C’lik bir oynama kabul edilebilir. Eğer farklı bir sıcaklıkta (t sıcaklığı) ölçüm yapılacaksa ölçüm sonucu aşağıdaki formül yardımıyla düzeltmeye tabi tutulur:

Bu formüldeki kısaltmaların karşılığı ve birimleri aşağıdaki gibidir:

n20D:20 ⁰C’deki kırılma indisi
ntD: t ⁰C’deki kırılma indisi
t: Ölçümün yapıldığı sıcaklık (⁰C)

Ölçümden önce cihazın saf su ile sıfır ayarı yapılmalıdır. Bu işlem için 20 ⁰C’ye getirilen cihazın alt prizmasına saf su damlatılır ve kırılma indisi skalasından okunan değerin 1,3330 olup olmadığı kontrol edilir. Değilse cihazın gösterge çizgisi 1,3330 değerine ayarlanmalıdır. Ayarlamada öncelikle okülerden bakıldığında gösterge çizelgesinin üzerinde ayrı olarak görülen görüş alanındaki karanlık ve aydınlık alanların birbirinden net olarak ayrılmasını sağlamak, sonrada karanlık ve aydınlık alanları eşitlemek gerekir. Bu işlem karanlık ve aydınlık alanları birbirinden ayıran çizgiyi makro vida ile çapraz çizgilerin kesiştiği noktada çakıştırarak yapılır. Mikro vida ile netleştirme işlemi yapılmalıdır. Saf su ile ayarlama yapılırken netleştirme işleminden sonra sıcaklık 20 ⁰C’de iken alttaki kırılma indisi skalasının 1,3330 taksimat çizgisi skalayı dik kesen sabit çizgi ile üst üste olmalıdır, değilse makro vida ile ayarlama yapılır. Eğer karanlık ve aydınlık alanları ayıran net çizgi çapraz çizgilerin ortasından geçiyorsa cihaz ayarlanmış demektir. Aksi durumda skala değiştirilmeden refraktometrenin üstündeki kertikli kapağın altında bulunan ayar vidası ile çakıştırma yapılır. Böylece refraktometre ayarlanmış olur.

Kullanılan Araç Gereçler:

ABBE Refraktometresi

Analizin Yapılışı:

Yağ numunesinden eser rutubet ve tortu maddelerinin giderilmesi için süzgeç kağıdı ile süzülür. Numune tamamen rutubetsiz olmalıdır. Bu yüzden süzme işlemi gerekirse susuz sodyum sülfat üzerinden gerçekleştirilir. Cihazın sıcaklığının 20 ⁰C olması ve ışık alması sağlanır. Prizmaların temiz ve kuru olmasına dikkat edilmelidir. Prizma haznesi açılarak alt prizma üzerine pipetle bir iki damla zeytinyağı konulur ve üst prizma dikkatlice kapatılır. Okülerden bakılarak makro vida yardımıyla çakıştırma işlemi yapılır ve çizgi mikro vida ile netleştirilir. Karanlık ve aydınlık skalalar tam olarak eşitlendiğinde alt skaladan kırılma indisi değeri okunur ve kayıt edilir. Okuma işlemi sonunda prizmalar etanol çözeltisi ile temizlenir.

Sonuç:

Yapılan işlemler sonucunda natürel zeytinyağının kırılma indisi 1,4640 olarak tespit edilmiştir.

Açılmış bir prizma haznesi

KAYNAK

Zeytinyağında Özgül Absorbans Değeri Tayini

2015-08-06T16:46:00.000-07:00

Teorik Bilgi:

Zeytinyağının 232 nm ve 270 nm’de ölçülen özgül absorbans değerleri oksidasyona dayanıklılarının bir ölçütü olarak değerlendirilen önemli bir kalite kriteridir. 232 nm’de ölçülen özgül absorbans değeri oksidasyonun birinci basamağı olan hidroperoksitlerin ve konjugedienlerin; 270 nm’de ölçülen özgül absorbans değeride oksidasyonun ikinci basamağı olan karbonilik bileşikler ile konjugetrienlerin göstergesidir. Peroksit değeri yüksek olan zeytinyağlarında K232 değeri çok yüksek, limit dışı çıkar. ΔK değeri ise zeytinyağlarının asit ağartma toprakları ile işlenip işlenmediğinin belirlenmesinde kullanılan ve rafine ya da prina yağı varlığının tespit edildiği önemli bir kriterdir. K270 değeri de tağşişle ilgili bilgi verebilir. Rafine yağ tağşişi yapılmış zeytinyağlarında mutlaka K270 değeri artar. Rafine veya riviera zeytinyağlarına karıştırılan prina yağları da K270 değerinde artışa sebep olur. Bu yüzden özgül absorbans analizi doğal zeytinyağına rafine yağ karıştırılıp karıştırılmadığının belirlenmesinde kullanılan metotlardandır.

Kullanılan Kimyasallar:

Siklohekzan

Kullanılan Araç Gereçler:

±0,0001 g duyarlılıkta analitik terazi
25 ml’lik balon joje
UV-Vis Spektrofotometre
Kuartz küvetler
Pastör pipet

Analizin Yapılışı:

25 ml’lik balon joje içerisinde 0,25 g zeytinyağı tartılır ve tartım değeri virgülden sonraki 4 hanesi alınarak “m” etiketi ile kaydedilir. Balon jojedeki numune kalibrasyon çizgisine kadar siklohekzan ile tamamlanır. Balon joje iyice çalkalanarak numunenin siklohekzan içerisinde çözünmesi sağlanır.

Analizde UV-Vis spektrofotometresi olarak Agilent Technologies markasının Cary 60 modeli kullanılmıştır. Cihazın bağlı olduğu bilgisayar ve ardından cihaz açılır. Bir süre cihazın hazır konuma gelmesi beklenir. Ölçüm için kullanılacak küvet siklohekzan ile iyice yıkanır, ardından kör analiz için siklohekzan ile doldurulur. Cihazın lambası yeşile döndüğünde kapak açılarak siklohekzanla dolu küvet analiz gözüne yerleştirilir. Cihazın yazılımından ΔE (ΔK) ölçüm metodu seçilir. Bu metot 274 – 266 nm arası ölçüm için önceden ayarlanmış bir metottur. Metod ayarlandıktan sonra cihaza 274 – 266 nm arası baseline alması için komut verilir. Baseline ölçümü bittikten sonra küvet cihazdan çıkarılır ve hazırlanan numune çözeltisi ile birkaç kez çalkalanır. Ardından küvet hazırlanan numune çözeltisi ile doldurulur ve cihazdaki yerine yerleştirilir. Cihaza 274 – 266 nm arası ölçüm yapması için gerekli başlatma komutu verilir. Ölçüm sonuçlarından 270,0 nm’ye karşılık gelen değer E270 değerinin hesaplanması için kayıt edilir. Ardından ölçüm sonuçlarından 270,0 nm ile 270,9 nm arasındaki en yüksek değer tespit edilir. Bu değerin karşılık geldiği dalga boyu, bu dalga boyunun 4 eksiği ve 4 fazlası değerleriyle beraber not edilir. Elde edilen bu değerlerle aşağıdaki formül kullanılarak ΔE hesaplaması yapılır (En yüksek değerin 270,0 nm’de çıktığı varsayılmıştır):

Yapılan hesaplamanın ardından cihazın ölçüm metodu değiştirilerek cihaz 266 nm – 232 nm arası ölçüm yapması için ayarlanır. Yukarıda anlatıldığı şekilde önce 266 nm – 232 nm arasında kör çözelti için baseline; sonra numune çözeltisinin 266 nm – 232 nm arasında ölçümü alınır. Ölçüm sonucunda 232,0 nm dalga boyuna denk gelen değer okunur ve kayıt edilir.

E232 (K232) ve E270 (K270) değerlerinin bulunabilmesi için alınan numune miktarının 4 ile çarpılıp, 232,0 nm ve 270,0 nm’de ölçülen değerlerin bu çarpıma bölünmesi gerekmektedir. Çünkü analiz 100 ml yerine 25 ml çözelti ile yapılmıştır. Formül aşağıdaki gibidir:

Bu formüldeki kısaltmaların karşılığı aşağıdaki gibidir:

X: 232,0 veya 270,0
m: Tartılan numune miktarı (Gram)

Veriler – Hesaplamalar:

ΔE hesaplaması için 274 – 266 nm arası yapılan ölçümde en yüksek değerin 270,0 nm’de olduğu görülmüştür.

270,0 nm’de okunan değer: 0,1923 A

274,0 nm’de okunan değer: 0,1793 A

266,0 nm’de okunan değer: 0,1970 A

Hesaplama sonucu virgülden sonra 3 haneli olarak verilmelidir. Eğer sonuç negatif çıkarsa ΔE değeri sıfır kabul edilir.

Tartılan numune miktarı (m): 0,2526 g

270,0 nm’de okunan değer: 0,1923 A

232,0 nm’de okunan değer: 2,2326 A

Yorumlar:

Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Prina Yağı Tebliği’ne göre natürel zeytinyağının E232 değeri maksimum 2,6; E270 değeri maksimum 0,25; ΔE değeri maksimum 0,01 olmalıdır. Numunede yapılan analizler sonucu çıkan değerler tebliğdeki maksimum değerlerden daha küçük olduğundan yağ standartlara uygundur denebilir.

KAYNAK

Eterde Çözünmeyen Madde (Çözünmeyen Safsızlıklar)

2015-08-06T16:38:00.003-07:00

Teorik Bilgi:

Zeytinyağının üretimi sırasındaki kötü işlemlerin sonucunda yağ içerisine kalan ve petrol eterinde ya da n-hekzanda çözünmeyen uçucu maddeler dışındaki toplam yabancı maddelere eterde çözünmeyen maddeler adı verilir. Bu maddeler toprak, kum vb. maddeler, azotlu maddeler, okside olmuş yağ asitleri, mineral maddeler, karbonhidratlar, bazı reçine ile kalsiyum veya alkali sabunların bir kısmı olabilir. Bu işlem için siyah bant (büyük gözenekli) süzgeç kâğıdı kullanılmalıdır. Analizde kullanılacak numune mutlaka homojen olmalıdır.

Kullanılan Kimyasallar:

Petrol Eteri

Kullanılan Araç – Gereçler:

Siyah bant süzgeç kağıdı
250 ml’lik erlen
±0,0001 g duyarlılıkta analitik terazi
Etüv
Beher
Balon

Analizin Yapılışı:

Süzgeç kâğıdı akordiyon şeklinde katlanarak bir beherin içerisine konur. 105 ⁰C sıcaklığındaki etüvde 15 dakika bekletilir. Süre sonunda etüvden alınan beher ve süzgeç kâğıdı desikatörde soğutularak tartımı alınır. Erlen içerisinde 10 g zeytinyağı numunesi tartılır ve üzerine 100 ml eter ilave edilir. Erlenin kapağı kapatılarak 30 dk. beklenir. Süre sonunda erlendeki çözelti tartılan süzgeç kâğıdı ile bir balona süzülür. Süzgeç kâğıdında yağ kalmaması gerektiğinden süzgeç kâğıdı eter ile iyice yıkanır. Süzgeç kâğıdındaki tüm yağ giderildikten sonra süzgeç kâğıdı behere geri alınarak 105 ⁰C sıcaklığındaki etüvde 15 dk. kurutulur. Süre sonunda etüvden alınan beher ve süzgeç kâğıdı desikatörde soğutularak tartımı alınır.

Veriler – Hesaplamalar:

Boş beher ve süzgeç kâğıdının ilk ağırlığı (m₁): 52,1042 g

Boş beher ve süzgeç kâğıdının son ağırlığı (m₂): 52,1461 g

Numune miktarı (m_numune): 10,0355 g

Yorumlar:

T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Prina Yağı Tebliği’ne göre natürel zeytinyağlarında çözünmeyen safsızlık oranı maksimum %0,1 olmalıdır. İncelenen numune bu oranı aştığından standart dışıdır. Bu duruma zeytinyağının üretim yada depolanma aşamasında etki eden faktörler neden olmuş olabileceğinden numunenin alındığı yağın üretim ve depolama koşulları kontrol edilmeli, gerekirse yağ filtrelenmelidir.

KAYNAK

Zeytinyağında Bağıl Yoğunluk (Özgül Ağırlık) Tayini

2015-08-06T16:34:00.002-07:00

Teorik Bilgi:

Bağıl yoğunluk tayini 20 ⁰C sıcaklıkta belirli hacimdeki yağ numunesinin ağırlığının aynı sıcaklık ve hacimdeki suyun ağırlığına oranının tespiti için kullanılır. Saflık kriteridir fakat günümüzde tağşiş saptamada kullanılan belirleyici bir analiz değildir.

Kullanılan Araç – Gereçler:

50 ml hacimli termometreli ve cam kapaklı piknometre
Termostatlı su banyosu
±0,0001 g duyarlılıkta analitik terazi

Analizin Yapılışı:

Piknometre iyice temizlenip kurutulduktan sonra tartılır ve darası alınır. Tartım değeri kaydedilir. Tartım sonrası piknometre 15 – 18 ⁰C sıcaklığındaki saf su ile hava kabarcığı kalmayacak şekilde doldurulur ve termometreli kapağı kapatılır. Ardından boğazına kadar su banyosuna daldırılır ve 30 dk. süresince beklenir. Bu sırada piknometrenin kılcal borusundan taşan su dikkatlice silinir. Süre sonunda piknometre kapağı kapatılarak su banyosundan alınarak iyice kurutulur ve tartımı alınır. Tartım değeri daradan çıkarılarak elde edilen değer “m_su” etiketiyle kaydedilir. Tartım değeri bulunduktan sonra piknometre boşaltılır ve iyice kurulanır. Ardından 15 – 18 ⁰C sıcaklığındaki yağ numunesi ile hava kabarcığı kalmayacak şekilde doldurulur ve termometreli kapağı kapatılır. Piknometre boğazına kadar su banyosuna daldırılır ve 30 dk. süreyle beklenir. Bu sırada kılcal borudan yağ taşarsa dikkatlice silinir. Süre sonunda piknometre kapağı kapatılarak su banyosundan alınır ve iyice kurutulurak ve tartımı alınır. Tartım değeri daradan çıkarılarak elde edilen değer “m_yağ” etiketiyle kaydedilir.

Veriler – Hesaplamalar:

KAYNAK

Zeytinyağında Mineral Yağ Aranması

2015-08-06T16:30:00.003-07:00

Teorik Bilgi:

Yer altında kaya tabakaları arasında bulunan petrolden üretilen yağlar (benzin, parafin, mazot, gazyağı vb.) mineral yağ olarak isimlendirilir. Bu analiz ile zeytinyağına petrol esaslı bir yağ karıştırılıp karıştırılmadığı tespit edilebilir. Analizin duyarlılığı %1 civarındadır.

Kullanılan Kimyasallar:

Etanollü KOH çözeltisi: 0,5 N

Kullanılan Araç Gereçler:

Pastör pipet
Deney tüpü
10 ml’lik cam pipet
Termostatlı su banyosu
Büret
Süzgeç kağıdı
Huni
Erlen
Baget

Analizin Yapılışı:

Numune olarak alınan yağ süzülür ve iyice karıştırılır. Ardından bu numuneden 10 damla alınarak bir deney tüpüne konur. Alkollü 0,5 N KOH çözeltisinden 5 ml alınarak tüpteki yağ numunesinin üzerine eklenir. Tüpteki çözelti 90 ⁰C’lik su banyosunda 2 dakika boyunca kaynatılır. Süre sonunda tüp su banyosundan alınır ve çözelti üzerine bir büret yardımıyla dikkatlice saf su ilave edilir. Her 1 ml saf su ilavesinden sonra tüp iyice çalkalanır. Tüpün içerisindeki çözelti bulanık bir hal alıncaya kadar saf su ekleme ve çalkalama işlemine devam edilir. En az 5 ml saf su ilavesinden sonra bulanıklık meydana gelmezse analiz edilen yağda mineral yağ yoktur denilebilir.

Yorumlar:

Zeytinyağı doğal bir yağ olup bünyesinde doğal olmayan hiçbir şey barındırmaz. Mineral yağlar insan sağlığı açısından tehlikeli olduğundan zeytinyağında bulunmamalıdır. Analiz sonucunda numunede mineral yağ bulunmamıştır.

KAYNAK

Zeytinyağında Sabunlaşmayan Madde Miktarı Tayini

2015-08-06T16:26:00.007-07:00

Teorik Bilgi:

Doğal yağlardan olan zeytinyağının ekstraksiyonu sırasında kullanılan basınçlı sıcak su nedeniyle yağın bir kısmı gliserin ile serbest yağ asitlerine hidrolizlenir. Eğer yağ asitleri kuvvetli alkaliler ile karşılaşır ise alkali sabun ortaya çıkar. Sabunlaşmayan maddeler ise yağda çözünmüş halde bulunan fakat NaOH gibi alkalilerle sabunlaşmayan ve analizlerde kullanılan bilinen yağ çözücülerde (petrol eteri, dietil eter, n-hekzan, etanol vb.) çözünen maddelerin toplamıdır. Bunlar yüksek alifatik alkoller, steroller, pigmentler, hidrokarbonlar ve yağda çözünen vitaminlerdir. Yağın alkolde hazırlanan bir baz çözeltisi le sabunlaştırılıp oluşan sabunun çözücü ile birkaç ekstraksiyonu ve yıkanan ekstraktın kuruyuncaya kadar buharlaştırılması ilkesine dayanır.

Kullanılan Kimyasallar:

Etanol: %50’lik
Etanollü KOH Çözeltisi: 2N (120 g KOH_(k) %95’lik etanolde çözülüp 1 litreye tamamlanır)
Eter

Kullanılan Araç – Gereçler:

200 ml’lik şilifli balon
Mezür
Geri soğutucu
Su banyosu
Desikatör
Etüv
500 ml’lik ayırma hunileri

Analizin Yapılışı:

Balon içerisinde 5,0 g yağ tartılarak tartım değeri kaydedilir. Üzerine 50 ml 2N etanollü potasyum hidroksit çözeltisi katılır ve balon geri soğutucudaki ilgili yerine takılır. Çözelti geri soğutucu altında 1 saat kaynatılır. Süre sonunda kaynama durdurularak balona geri soğutucunun tepesinden 50 ml saf su katılır, çözelti karıştırılarak soğumaya bırakılır. Çözelti soğuduktan sonra balondan ayırma hunisine aktarılır. Balon toplam 50 ml eter ile 3 defa yıkanır ve bu yıkama eterleri de ayırma hunisine eklenir. Ayırma hunisindeki karışım kuvvetlice çalkalanır ve iki fazın birbirinden ayrılması beklenir. Alt faz alınır. Ayırma hunisindeki karışım tekrar çalkalanarak iki faza ayılması beklenir. Fazlar ayrıldıktan sonra alt faz ikinci bir ayırma hunisine alınır. Bu çözelti iki defa 50şer ml eter ile yıkanır ve alt fazları alınır. Elde edilen üç eter ekstraktı üçüncü ayırma hunisinde birleştirilir ve üç defa 50şer ml %50lik etanol ile yıkanır. Eter çözeltisi huninin üst tarafından darası alınmış bir balona alınarak damıtma düzeneğine bağlanır ve çözücü giderilir. İşlem sonunda balon 100 ⁰C’deki etüvde yatay konumda 15 dk. kurutulur. Balon desikatörde soğutulur ve tartılır. Balon tekrar kurutmaya alınır ve işlemler ağırlıklar arasındaki fark %0,10’dan az olana kadar tekrarlanır. Eğer kurutma işlemi 3 defa yapılıp hala değişmez ağırlık elde edilemezse numune içerisinde doğal olmayan sabunlaşmayan madde varlığı bulunduğu kanaatine varılır.

Veriler – Hesaplamalar:

Yorumlar:

T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Prina Yağı Tebliği’ne göre natürel zeytinyağlarında sabunlaşmayan madde oranının en fazla 15 g/kg çıkması gerekmektedir. Analizi yapılan numunenin sonucu belirtilen değerden daha küçüktür yani numunenin alındığı yağ standartlara uygundur.

KAYNAK

Zeytinyağında Trigliserit Kompozisyonu

2015-08-06T16:20:00.001-07:00

Teorik Bilgi:

Gliserinin organik asitlerle oluşturduğu esterler gliseritleri meydana getirmektedir. Trigliseritler ise gliseritle 3 farklı ya da aynı yağ asidinin birleşmesi sonucu oluşan bileşikler olup bitkisel yağların ana maddelerinden biridir. Zeytinyağı 20 tür trigliseritten oluşmaktadır. Fakat bu 20 farklı trigliserit türünün yağ içerisindeki oranları farklıdır. Gliserol köküne 3 tane linoleik asidin bağlanmasıyla oluşan ve bu analizde incelenen trilinolein (LLL) trigliserit türünün natürel zeytinyağı içerisindeki oranı en fazla %1,5 olabilir. Fakat ayçiçek yağı için bu oran %20 civarındadır. Bitkisel yağlarda ve buna bağlı olarak zeytinyağlarında trigliserit kompozisyonu 42 karbondan başlayıp 52 karbonda bitmektedir. Zeytinyağında tohum yağı veya diğer bitkisel yağ türlerinin tağşişinin saptanması amacıyla yapılır. Natürel zeytinyağlarında trilinolein oranı 0,10 – 0,17 civarındadır. Ayçiçek yağında ise bu oran 22,02 civarındadır. Zeytinyağına yapılacak düşük oranda yağ tağşişi bile bu oranı yükseltmektedir. Trilinolein değerinin bir üst limiti yoktur fakat natürel zeytinyağında bu oran 0,25’i geçerse o yağda tağşişten şüphelenmek gerekir.

Trigliserit kompozisyonu tayini için yaygın olarak HPLC (yüksek performanslı sıvı kromatografisi) yöntemi kullanılmaktadır. HPLC cihazı güç birimi, pompa ve algılayıcı olmak üzere 3 temel birimden meydana gelir. Pompanın hemen dışında analizi yapılacak numunenin sisteme verilebileceği bir besleme noktası yer almaktadır. Buradan sisteme verilen analiz numunesi litrenin yüz binde birine duyarlı şırıngalarla HPLC’ye verilir ve burada taşıma sıvısına (hareketli faza) karışarak HPLC cihazının diğer önemli parçalarından biri olan kolona gelir. Cihazın genel bir şeması aşağıdaki gibidir:

Kolon paslanmaz çelikten imal edilmiş yaklaşık 30 cm uzunluğunda içi dolgu maddesi ile kaplı bir çubuktur. Tek görevi taşıyıcı sıvıya verilmiş analiz numunesini mümkün olduğunca dolandırmaktır. Böylece numuneyi taşıyan sıvının katetmek zorunda olduğu mesafe çok fazla artar ve buda numunedeki moleküllerin ayrılmasına yardımcı olur. Kolonun iç yapısı temel olarak aşağıdaki gibidir:

Sıvının katedeceği mesafe arttıkça ayırmada o kadar iyi olur. Bu yüzden çeşitli uzunluklarda kolonlar mevcuttur. Kolonun iç yapısındaki dolgu maddesinin de ayırmada etkisi vardır. Süngerimsi yapıda olan ve üzerinde delikler bulunduran dolgu maddesinden büyük ve düz moleküller kolayca geçip kolonu terk ederken moleküller küçüldükçe dolgu maddesi ile etkileşeceğinden kolondan daha geç çıkacaktır. Kolonlar pompadan sonra HPLC’nin en önemli parçalarından biridir. Yapıları gereği kolayca tıkanabilirler. Bu yüzden belirli aralıklarla çözücü sıvılar geçirilerek temizlenmelidir. Yağ sanayisinde genellikle superspher marka RP 18 model 25 cm’lik kolonlar kullanılır. Bu kolonlardaki dolgu maddesi 4 µm büyüklüğündeki silisyum dioksittir.

Birbirinden ayrılarak sırayla kolondan çıkan moleküller algılayıcıya gelmeye başlar. HPLC cihazında kullanılabilecek çok çeşitli algılayıcılar olsada yağ sanayisinde genel olarak kırılma indisi algılayıcısı kullanılır. Algılayıcı tıpkı refraktometredeki gibi bir kristalden oluşur. Kristalin içerisinden kolondan çıkan sıvı geçer. Yukarıdan verilen ışın bu sıvının içerisinden geçerken kırılır ve ışığa duyarlı dedektör üzerine düşer. Dedektör üzerine düşen ışığın kırılmasını hesaplayarak elektriksel sinyale çevirir ve yazıcıya iletir. Yazıcı gelen elektrik sinyaline göre pikleri çizerek analiste verir. Günümüzde yazıcılar yerlerini bilgisayarlara bırakmıştır.

HPLC’de kullanılan taşıyıcı sıvıda kesinlikle çözünmüş gaz bulunmamalıdır. Sıvı içerisinde çözünmüş gazların oluşturacağı hava kabarcıkları pompanın verimsiz çalışmasına ve hatalı analize neden olur. Bu yüzden kullanılacak taşıyıcı sıvının ultrasonik banyodan geçirilerek içindeki çözünmüş gazların giderilmesi gerekmektedir. Sıvı yolundaki hava kabarcıklarının giderilmesi için sıvı pompaya verilmeden bir süre atık olarak akıtılmalıdır. Sistemde hava kabarcığının olmadığına emin olunduktan sonra cihaz üzerindeki valf yardımıyla taşıyıcı sıvı pompaya verilir.

Bitkisel yağlarda özellikle 42 karbonlu trigliserit miktarı (trilinolein) karakteristiktir. Bu yüzden bu analizde trilinolein miktarına bakılacak ve teorik bilgilere göre tağşiş olup olmadığı yorumlanacaktır.

Analizin Yapılışı:

Bir tüp içerisinde 0,5 g yağ tartılarak üzerine 10 ml aseton eklenir. Tüp iyice çalkalanarak enjekte edilecek zeytinyağı numunesi hazırlanmış olur. Analizde hareketli faz (taşıyıcı sıvı) olarak aseton – asetonitril kullanılmaktadır. Sıvı kullanılmadan önce içerisindeki çözünmüş gazlar ultrason banyosu ile giderilir. Ardından sıvı yolundaki hava kabarcıklarının giderilmesi için sıvı bir süre pompaya verilmeden dışarı akıtılır. Sistemde hava kabarcığı kalıp kalmadığı kontrol edilir. Eğer hava kabarcıkları tamamen giderilmiş ise cihaz üzerindeki valf yardımıyla hareketli faz pompaya verilir. Hazırlanan analiz numunesi ucunda şırınga filtresi takılı bir enjektör yardımıyla besleme noktasından HPLC’ye enjekte edilir. Analiz yaklaşık 1 saat sürmektedir.

Yorumlar:

Yapılan analiz sonucunda aşağıdaki grafik elde edilmiştir:

Bu grafik üzerinde yapılan bölümlendirme sonrası 42 karbonlu trilinolein piklerinin değerleri aşağıdaki ölçümdeki gibi tespit edilmiştir:

Ölçüm sonuçlarından Alan (Area) değerlerine bakılarak teorik bilgi ile yapılan karşılaştırmada piklerin istenen değerlerde olduğu görülmüştür. İncelenen numunenin alındığı yağda başka bir bitkisel yağ veya tohum yağı tağşişi olmadığı söylenebilir.

KAYNAK

Zeytinyağının Yağ Asitleri Kompozisyonu ve Trans Yağ Asitleri

2015-08-06T16:07:00.002-07:00

Teorik Bilgi:

GC ile yapılan bu analiz zeytinyağının saflık kriterlerinden biri olup zeytinyağına yapılan yüksek oranda bitkisel yağ veya tohum yağı tağşişinin saptanmasında belirleyicidir. Zeytinyağının yağ kompozisyonu ulusal ve uluslararası standartlarda belirtilmiştir. Buna göre zeytinyağının yağ asitleri bileşimi, bu yağ asitlerinin karbon sayıları ve standartlara göre zeytinyağında %m/m toplam metil esteri olarak bulunma oranları aşağıdaki gibidir:

Yağ Asidi	Karbon Sayısı	Bulunma Oranı
Miristik asit	C14:0	<= 0,05
Palmitik asit	C16:0	7,5 – 20,0
Palmitoleik asit	C16:1	0,3 – 3,5
Heptadekanoik asit	C17:0	<= 0,3
Heptadeseonoik asit	C17:1	<= 0,3
Stearik asit	C18:0	0,5 – 5,0
Oleik asit	C18:1	55,0 – 83,0
Linoleik asit	C18:2	3,5 – 21,0
Linolenik asit	C18:3	<= 1,0
Araşidik asit	C20:0	<= 0,6
Gadoleik asit	C20:1	<= 0,4
Behenik asit	C22:0	<= 0,2
Lignoserik asit	C24:0	<= 0,2

Görüldüğü üzere zeytinyağında oleik, linoleik, palmitik, stearik ve palmitoleik asit miktarları yüksek oranda bulunmaktadır. Analizi yapılan yağda linolenik, miristik, araşidik, gadoleik, behenik ve lignoserik asit miktarlarının yüksek çıkması durumunda ise diğer bitkisel yağların veya tohum yağlarının yüksek orandaki tağşişinden şüphelenilebilir.

Doğal zeytinyağında tüm yağ asitlerinin doğal bir sıralanışı vardır. Rafinasyon işlemine maruz kalan zeytinyağındaki yağ asitleri yüksek ısı ve basıncın etkisiyle cis yapısından trans yapısına geçebilir. Natürel zeytinyağında yapılan analizde trans–oleik (TC18:1), trans–linoleik (TC18:2) ve trans–linolenik (TC18:3) değerlerinin yüksek çıkması durumunda rafine zeytinyağı tağşişinden şüphelenilebilir.

Bu analiz için GC (Gaz kromatografisi) cihazı kullanılır. Gaz kromatografisi, fiziksel ve kimyasal özelliklerdeki farklardan yararlanılarak bir karışımı oluşturan bileşiklerin birbirinden ayrılmasıdır. Bu işlem yüzeyi geniş, katı bir destek (yatak) üzerinde hareketsiz duran bir faz ile bu faz üzerindeki hareketli faz arasında ayrılması istenen bileşiklerin göç etme hızlarının farkından yararlanılarak yapılır. Ayrılması istenen karışım, destek katısı ve üzerindeki sabit fazla doldurulmuş cam veya metal bir kolondan geçirilir. Böylece ayırma gerçekleşir. Ayrılan bileşenler kolonun diğer ucunda farklı zamanlarda çıkar ve uygun bir dedektörle tespit edilip miktarıyla orantılı olarak kaydedilir. Yapılan analizde GC’de taşıyıcı gaz olarak yüksek saflıkta hidrojen gazı kullanılmaktadır. GC cihazının şematiği aşağıdaki gibidir:

Kullanılan Kimyasallar:

Metanollü KOH çözeltisi: 2N
Hekzan

Kullanılan Araç Gereçler:

Pastör pipet
Santrifüj tüpü
±0,0001 g duyarlılıkta analitik terazi
Santrifüj cihazı
10 ml’lik mezür
1 ml’lik cam pipet
Mikro pipet
GC/MS cihazı
25 ml’lik kapaklı erlen

Analizin Yapılışı:

Gelen zeytinyağı numunesinden 0,1 – 0,3 g arası tartılarak üzerine 0,5 ml 2N metanollü KOH çözeltisi eklenir. Erlenin kapağı kapatılır ve iyice çalkalanır. Erlendeki çözelti mezüre alınarak 10 ml’ye hekzan ile tamamlanır. Mezürdeki çözelti santrifüj tüpüne alınır. Tüp santrifüj cihazına konularak 4000 devirde 10 dk. boyunca çalkalanır. Süre sonunda tüp santrifüj cihazından alınır ve tüp içerisindeki çözeltinin üst fazından 1 µl alınarak GC’ye enjeksiyon yapılır.

Yorumlar:

Yapılan analiz sonucunda aşağıdaki gibi grafik ve ölçüm değerleri elde edilir. Kullanılan grafik ve ölçüm sonuçları örnektir:

Aşağıdaki örnek grafikte ölçüm sonuçları grafik üzerine geçirilmiştir:

Grafikteki piklere ve ölçüm sonuçlarındaki % konsantrasyon (Conc.) değerlerine bakılarak teorik bilgilere göre yorum yapılırsa yağın standartlara uygun olduğu söylenebilir.

KAYNAK

Zeytinyağı'nda Kullanılan Coğrafi Etiketler

2015-08-06T15:48:00.003-07:00

Edremit Körfez Bölgesi Zeytinyağları

Coğrafi sınırları; Kazdağları ve Madra ile çevrelenen Edremit Körfez Bölgesi; Ezine, Ayvacık (Küçükkuyu); Edremit, Havran, Burhaniye, Gömeç, Altınova; Dikili, Bergama, Zeytindağ, Aliağa (Şakran) dahildir.

Edremit Körfezi yöresine has, edremit/ayvalık çeşidi zeytinlerin yetiştiği yöreden aldıkları etkilerin sonucu oldukça akışkan, taze meyve tadı, çimen kokusu hissedilen yağlardır. Damakta ve dil ucunda hafif ve geçici bir acılık ve yakıcılık hissedilmesi karakteristik özelliğidir.

Patent Belgesi

Güney Ege Zeytinyağları

Coğrafi sınırları; İzmir/Foça, Menemen, Kemalpaşa, Ödemiş, Tire, Torbalı, Bayındır, Selçuk; Aydın/Kuşadası, Ortaklar, Germencik, Erbeyli, İncirliova, Köşk, Nazilli, Kuyucak, Atça, Sultanhisar, Buharkent, yenipazar, Koçarlı, Söke, Dalama, Çine, Bozdoğan; Muğla/Milas, Yatağan, Bodrum, Fethiye, Ortaca, Köyceğiz, Marmaris, Dalaman ilçelerini kapsar.

İzmir, Aydın ve Muğla yöresini kapsayan memecik çeşidi zeytinlerinden elde edilen daha koyu renkte, daha az akışkan ve meyve lezzeti daha baskın olan yağlardır. Ağırlıklı olarak Memecik zeytinlerinin yetiştiği bölgede, zeytin ağaçları genellikle meyilli ve taşlık alanlarda yer alır. “Güney Ege Zeytinyağı” olarak adlandırılan bu zeytinyağı, damak tadına önem veren pek çok kişinin tercihidir.

Patent Belgesi

Ayvalık Zeytinyağları

Coğrafi sınırları;Doğusunda Madra dağları,batısında Ege Denizi, güneyinde İzmir il hududu olan Madra Çayı, kuzeyinde Gömeç ilçesi ile çevrili alan.
Altın sarısı renkte, hoş kokulu,yüksek aromalı, kimyasal ve duyusal özellikleri çok iyi olan ve Edremit-Ayvalık yağlık zeytinlerinden üretilen zeytinyağı.

Patent Belgesi

Nizip Zeytinyağları

Oda sıcaklığında sıvı olan, berrak yeşilden sarıya değişen renkte, kendine özgü tat ve kokuda, Nizip yağlık zeytininden üretilen zeytinyağı. (TPE tescil belgesindeki açıklama)

Patent Belgesi

Not: Türk Patent Enstitüsü verileri incelendiğinde, Edremit Körfez Bölgesi zeytinyağları için tescil işleminin Ayvalık Zeytinyağları tescil belgesinden önce alındığı görülmüştür. Bu nedenle, Edremit Körfez Bölgesi zeytinyağları tescil belgesinde Ayvalık ifadesi geçmekte olup, coğrafi sınırlara Ayvalık yöresi de dahil edilmiştir. Ancak daha sonra Ayvalık Zeytinyağları, kendi adına tescil belgesi alarak iki bölge birbirinden ayrılmıştır.

Zeytin Halkalı Leke Hastalığı

2015-08-01T12:56:00.001-07:00

Zeytin ağacının başlıca hastalıkları zeytin halkalı leke hastalığı, Verticillium solgunluğu, zeytin dal kanseri hastalığı ve kök çürüklüğü hastalığı olarak bildirilmektedir. Bunlardan halkalı leke hastalığı dünyada en yaygın olan ve ana hastalık olarak kabul edilen fungal zeytin hastalığıdır. Hastalık zeytinde şiddetli şekilde erken yaprak dökümlerine ve bazen de sürgün kurumalarına neden olmakta , sofralık zeytin meyvelerinde istenmeyen lekelere, yağlık çeşitlerde ise olgunlaşmada gecikmelere ve yağ veriminde düşmeye yol açmaktadır. Türkiye’de de son yıllarda hastalık gittikçe daha çok dikkati çeker hale gelmekte, üreticiler hastalıkla mücadelede zorluklarla karşılaştıklarını beyan etmektedirler. Bu derlemede, zeytin halkalı leke hastalığı hakkında yayımlanmış dünya ve Türkiye literatürü yanında 2012 yılında tamamlanmış doktora tez çalışmasında (Tunç, 2012) elde edilen güncel bulgulara yer verilmekte, gerek mevcut kaynaklar ve gerekse bulgular bir bütün içinde yorumlanarak okuyucuya sunulmaktadır. Derlemede, bu önemli hastalık üzerinde çalışmak isteyen araştırıcılara ve bilinçli zeytin üreticilerine toplu bilgi sunma yanında, Türkiye’de bu hastalık hakkında henüz eksikliği duyulan araştırma konularına da işaret edilmektedir. Hastalığın Yaygınlığı ve Ekonomik Önemi Hastalık, dünya zeytin yetiştiriciliğinde önde gelen Akdeniz ülkeleri (Fransa, İspanya, Portekiz, İtalya, Kıbrıs, Yunanistan, Tunus, Fas, İsrail), Rusya’nın doğu Karadeniz kıyıları, Güney Afrika, A.B.D.- Kaliforniya, Güney Amerika ülkeleri (Şili, Peru, Arjantin) ve Avustralya’da görülmektedir. Bununla birlikte, bu ülkelerdeki zeytinliklerde veya yabani zeytinlerin olduğu doğal alanlardaki yaygınlığı homojen değildir. Yaygınlığında çeşitlerin duyarlılığı veya yabani zeytinlerin genotipi, patojenin virülensi ve özellikle yüksek yaprak nemliliğine neden olan çevre koşulları etkili olmaktadır. Wilson ve Ogawa (1979), zeytin halkalı leke hastalığının A.B.D. - Kaliforniya’da % 20 civarında verim düşüklüğüne neden olan önemli bir hastalık olduğunu bildirmektedir. İspanya’da hastalık zeytin yetiştirilen tüm illerde görülmekte, Endülüs bölgesi genelindeki zeytinlerin % 60’nı etkilemekte, Jaen, Cordoba ve Seville illerinde hastalıkla bulaşık ağaçlarda şiddetli yaprak dökümü oluşturan endemik bir hastalık olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Endülüs’teki hemen hemen tüm zeytin çeşitlerinin etmene hassas veya çok hassas olmaları nedeniyle, hastalığın “Özel Entegre Zeytin Üretimi Yönetmeliği”nde çok önemli bir sorun olarak kabul edildiği ve en yüksek fungisit uygulama maliyetine sahip bir sorun olduğu bildirilmektedir. Yine İspanya’da 1964-1974 yılları arasında yapılan bir araştırmaya göre, halkalı leke hastalığı üretimin % 6’sı kadar zarara neden olmuş, İspanya’nın 3/5’nda hastalığın yaygın olduğu dikkate alınarak hastalıklı bir ağaçta ürün kaybının % 10’u bulduğu ileri sürülmüştür. Aynı araştırıcıya göre, hastalık çok yağışlı yıllarda, aşırı sık dikilmiş zeytinliklerde, dere yatakları çevresinde ve içinden akarsu geçen vadilerde, dolayısıyla tüm nemli bölgelerde yol açtığı yaprak dökümleri sonucu rekolte kaybına neden olmaktadır. İsrail’de Shabi ve ark. (1994), zeytin yetiştiriciliğinde temel fungal sorunun şiddetli yaprak dökümleri oluşturan S. oleaginea olduğunu, seyrek tesis edilmiş geleneksel zeytinliklerdeki zararın, sulanan ve daha sık şekilde dikilmiş entansif tesislere göre daha az olduğunu bildirmektedir. Suriye’de 2004-2006 yılları arasında yürütülen çalışmaya göre, zeytin yetiştiriciliğinde en yaygın sorun halkalı leke hastalığıdır. Hastalığın ağaçları zayıflatarak üretimi dolaylı olarak etkilemesi üreticiler tarafından fark edilmediği için özellikle sahile yakın nemli bölgelerde etmen üretim için bir tehdit oluşturmaktadır .İran’da zeytinde verimliliği ve gelişmeyi etkileyen en önemli hastalıkların halkalı leke hastalığı ve Verticillium Solgunluğu olduğu bildirilmektedir . Bu ülkede 2007-2010 yılları arasında yapılan bir çalışmaya göre, halkalı leke hastalığı tüm zeytin bölgelerinde yaygın bir hastalıktır ve yüksek bağıl neme sahip, kuytu ve korunaklı alanlarda hastalık daha şiddetli seyretmektedir. Ayrıca, hastalık şiddetinin yaşa bağlı olarak arttığı ve hastalığın yaygınlığı ile hastalık şiddeti arasında bir ilişki bulunduğu ileri sürülmektedir . Cezayir’de 1987-1988 yıllarında yapılan bir çalışmaya göre, halkalı leke hastalığı en yaygın olarak sonbahar sonu-ilkbahar döneminde ortaya çıkmakta, Temmuz başı- Kasım ortası periyodu ise en az öneme sahip dönem olmaktadır. Ayrıca, hastalık şiddeti ağacın tacının alt kısımlarında üst kısımlara göre daha şiddetli olmakta, ağaçların kuzey yönündeki yaprakları, güney yönündekilerden daha fazla zarar görmektedir. Türkiye’de bu hastalığı ilk kez Bremer (1948) İzmir, Aydın, Manisa gibi Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde tespit etmiştir. Arı ve Bilgir (1956)’e göre, hastalık Balıkesir, Çanakkale ve Muğla illeri ile az miktarda Gaziantep’te bulunmakta ve ayrıca Doğu Karadeniz, Çoruh vadisi ve Bursa’da da kaydedilmektedir. Hastalık Batı Anadolu’da, özellikle tabandaki, dere yataklarındaki araziler ile nispeten sulama olanağına sahip zeytinliklerde ilkbahar döneminde şiddetli yaprak dökümlerine neden olarak ağaçların beslenmesini, meyve tutumunu ve verimliliğini olumsuz etkilemekte ve bazı yıllar çiçeklenmeden sonra % 40 oranında meyve dökümüne neden olmaktadır. Çeçen (1985), etmenin zeytin ürünü üzerindeki zararının en az % 15-30, en fazla % 50- 90 seviyesinde olabildiğini belirtmektedir. Bursa Tarım İl Müdürlüğü, 2008 yılında zeytin halkalı leke hastalığına karşı başta ilaçlama olmak üzere gerekli tedbirlerin alınması konusunda uyarıda bulunmuş, hastalığın zeytin ağaçlarında yaprak dökülmesine yol açarak % 30-40’lara varan bir verim düşüklüğüne sebep olduğunu açıklamıştır .Hastalığın Türkiye’deki zeytin alanlarında yaygınlığı ve zarar seviyesi konusunda yapılmış iki araştırma bulunmaktadır. Bursa ilinin önemli zeytin üretim bölgeleri olan İznik, Orhangazi, Gemlik ve Mudanya ilçelerindeki zeytin alanlarında 1-15 Kasım 1999 ve 1-15 Mayıs 2000 tarihlerinde yapılan 2 survey çalışmasına göre, bölgede ortalama hastalıkla bulaşık bahçe oranı sırasıyla % 91,9 ve % 97,3, bahçelerdeki hastalıkla bulaşık ağaç oranı sırasıyla % 67,8 ve % 77,3, hastalık ile bulaşık ağaçlarda ortalama bulaşık yaprak oranı sırasıyla % 6,1 ve % 13,5 olmuş, ağaçlardaki hastalık şiddeti ise, 0-4 skalasına göre, 0 ile 2,7 arasında değişim göstermiştir .İkinci çalışma ise Çanakkale, Balıkesir, Manisa, İzmir, Aydın ve Muğla illeri ve ilçelerindeki zeytin alanlarında 2009 ve 2010 yıları Nisan-Haziran döneminde gerçekleştirilen surveylere dayanmaktadır. Çalışmada 6 ilde iki survey yılının ortalaması olarak halkalı leke hastalığı’nın % 55 oranında yaygın olduğu, hastalığın görüldüğü bahçelerde ise ağaçların tamamının etmenle bulaşık olduğu, yaprakların bulaşıklık oranı % 54, hastalık şiddeti % 62 düzeyinde tespit edilmiştir. Ayrıca, hastalığın bölgedeki durumunun belirlenmesinde kullanılan parametrelerin tümünde en yüksek değerler Muğla ilinde gerçekleşmiş, bu ili yaygınlık açısından İzmir, Balıkesir, Manisa, Çanakkale ve Aydın illeri takip etmiştir. Bulaşık yaprak oranı ile hastalık şiddeti değerlerinde ise Muğla ilinden sonra Çanakkale, Aydın, İzmir, Balıkesir, Manisa illeri sıralanmıştır. Bu değerlendirmelerde illerin komşu ilçeleri arasında dahi bu parametrelerin dağılımı açısından belirli bir ilişki olmadığı saptanmıştır.

Hastalıkla Savaşım Kültürel Önlemler ve Dayanıklı Çeşitlerin Yetiştirilmesi Antón ve Laborda (1989)’ya göre, dünyadaki zeytin çeşitleri Spilocaea oleaginae (Cast.) Hugh. etmenine karşı davranışlarına göre duyarlı çeşitler, orta derecede duyarlı veya duyarlı çeşitler, dayanıklı çeşitler ve duyarlılığı bilinmeyen çeşitler olarak gruplandırılmaktadır. Örneğin, “Arbequina”, “Frantoio”, “Manzanilla”, “Picholine”, “Maroccaine” ve “Verdial” aşırı duyarlı, “Cornicabra”, “Gordal”, “Hojiblanca”, “Nevadillo de San Martos” ve “Picual” çeşitleri orta derecede duyarlı, “Ascolano”, “Farga”, “Leccino”, “Nevadillo blanko”, “Sevillano”, “Zorzaleño” çeşitlerinin ise az duyarlı zeytin çeşitleri oldukları bildirilmektedir. Zeytin halkalı leke hastalığı’na dayanıklılık/ duyarlılık konusundaki mevcut çalışmalar, zeytin çeşitleri ve klonları arasındaki duyarlılık farklarını neredeyse tamamen bahçe koşullarında tanımlamaktadır. Bu nedenle, bazen çelişkili veriler ortaya çıkmakta, hatta aynı katalogda dahi aynı çeşitler duyarlı, orta derecede duyarlı veya duyarlı, dayanıklı olarak belirtilebilmektedir (Çizelge 1). Bu durum, farklı çevre koşulları, fungus populasyonundaki virulenslik farklılıkları, konukçu klonlarının duyarlılığındaki farklılıklar ve bitki materyalinin yetersiz tanımlanması ile açıklanmaktadır. Bu bilgi eksikliği, kontrollü koşullar altındaki inokulasyonların sonuçlarının eksikliğine bağlanmaktadır. Lopez-Doncel ve ark. (2000) tarafından, bu durum dikkate alınarak, çeşitler arasındaki farkları belirginleştiren ve farklı zeytin bölgelerindeki zeytinlerde bulunan S. oleagina populasyonları arasında patojenisite farklılıkları bulunduğunu gösteren yapay bir inokulasyon metodu geliştirildiği ve bu değişkenliğin bahçe gözlemlerindeki çelişkileri açıklayabileceği bildirilmektedir. Alsalimiya (2003) ise bu gibi çalışmalarda daha fazla sayıda zeytin çeşidi ve patojen izolatını içeren, yıl içindeki tüm patojen generasyonlarını dikkate alan, kapsamlı ve kontrollü koşullar altında yürütülecek çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu bildirmektedir. Türkiye’de çeşit dayanıklılığı konusunda yapılmış sadece iki çalışma bulunmaktadır. Antalya’da bahçe koşullarında yürütülen ilk çalışmada; “Ayvalık” çeşidi dayanıklı, “Memecik”, “Manzanilla” ve “Gemlik” çeşitleri orta derecede hassas, “Domat” çeşidi ise en hassas bulunmuştur . Ancak, bu çalışmada bazı çeşitlerde Mayıs ayında elde edilen enfeksiyon değerlerindeki düşüşün nedeni hastalığın yoğun olarak görüldüğü dönemlerde fungisit uygulanmasına dayandırılmakta olup, bu durum hastalık çıkışının, diğer bir ifade ile çeşit dayanıklılığının fungisit kullanımı sonucunda değiştiği kanısını uyandırmaktadır. İzmir’de sera ve bahçe koşullarında yürütülen diğer çalışmada ise, yerli çeşitlerimizden “Memecik” “Ayvalık”, “Domat”, “Gemlik” arasında etmene karşı davranışları açısından önemli bir fark ortaya çıkmamış ve yabancı orijinli Manzanilla çeşidinden daha dayanıklı bulunmuşlardır. Ayrıca, Memecik çeşidi bahçe koşullarında hiç belirti göstermemiş ve hastalıktan en az etkilenen çeşit olmuştur. Ancak, “Memecik”in en yaygın olarak yetiştirildiği Muğla ilinin hastalığın en yaygın görüldüğü il olmasının, hastalık çıkışını idare ve teşvik eden çevre koşullarının çeşitlerin genetiksel yapılarının önüne geçebileceğini gösterdiği, bu durumun hastalığın mücadelesinde çeşit dayanıklılığının tek başına yetersiz olabileceğine işaret ettiği bildirilmektedir.

Çizelge 1. Değişik ülkelerde yapılan çalışmalarda halkalı leke hastalığına karşı davranışı farklı bulunan zeytin çeşitleri (Antón ve Laborda, 1989).

Table 1. Olive varieties that have diverse behavior against Spilocaea oleaginea in studies conducted in different countries (Antón ve Laborda, 1989).

Halkalı leke hastalığına duyarlılığı (Sensitivity to leaf spot disease)
Zeytin Çeşidinin Adı Olive variety	Duyarlı (Sensitive)	Orta derecede duyarlı veya duyarlı (Moderately sensitive or Sensitive)	Dayanıklı (Resistant)
Manzanillo	Espana (Benlloch, 1942) Espana (Ramirez Diaz, 1972) Espana (Alvarado ve De Benito, 1975) Espana (De Benito, 1984) Espana (Jimenez Diaz, 1985)	California (Wilson ve Miller,1949) Marruecos (Renaud, 1968)	Chipre (Georghiou, 1957) Egipto (Zayed ve ark., 1980)




Barouni	Marruecos (Renaud, 1968)	California (Wilson ve Miller,1949)	California (Hartamnn ve Papaioannous, 1951)
Frantoio	Italia (Gambogi, 1958) Italia (Andreucci, 1960) Italia (Tenerini ve Loprieno, 1960) Italia (Bonifacio, 1964) Italia (Bonifacio, 1965) Espana (Jimenez Diaz, 1985)	Italia (Tenerini, 1964)	Marruecos (Renaud, 1968)





Toggiasca	Italia (Gambogi, 1958)		Marruecos (Renaud, 1968) Yugoslavia (Mijuskovic, 1985)

Ascolano		California (Wilson ve Miller,1949) Israel (Palti ve ark., 1949)	Chipre (Georghiou, 1955) Chipre (Georghiou, 1957) Espana (Jimenez Diaz, 1985) Espana (J. Dîaz ve Blanco Lopez, 1987)



Ascolana Tenera		Marruecos (Renaud, 1968)	Yugoslavia (Mijuskovic, 1985)

Sevillano		California (Wilson ve Miller,1949) Chipre (Georghiou, 1957)	Espana (Jimenez Díaz, 1985) Espana (J. Díaz ve Blanco Lopez, 1987)

Mission	California (Wilson ve Miller, 1949) Egipto (Zayed ve ark., 1980)	California (Hartmann ve Papaioannou, 1951)

Diğer Kültürel İşlemler

Bu konuda özellikle ağaç tacı altında ve içinde hastalık için uygun koşulların (yüksek nem gibi) azaltılması veya önlenmesine yönelik uygulamalar yer almaktadır. Tarım, Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı “Zeytin Bahçelerinde Entegre Mücadele Teknik Talimatı”nda, halkalı leke hastalığı ile mücadelede önerilen kültürel işlemler;

a) Taban arazide, ağır ve su tutan topraklarda, hava sirkülasyonu iyi olmayan ve nemli yerlerde zeytinlik tesis edilmemesi,

b) Su tutan arazilerde tesis edilen zeytinliklerde drenaj kanalları açılarak fazla suyun akıtılması,

c) Gübreleme ve sulamanın tekniğine uygun yapılması, fazla azotlu gübrenin kullanılmaması,

d) Ağaçların havalanacak ve ışık alacak şekilde budanması ve kuru dal ve dalcıkların temizlenmesi, e) Yere dökülen lekeli yaprakların toplanıp yakılması veya toprağa gömülmesi şeklinde sıralanmaktadır. Tunç (2012) tarafından Batı Anadolu illeri Çanakkale, Balıkesir, Manisa, İzmir, Aydın ve Muğla’da 101 farklı bahçede üretici uygulamaları ile hastalık çıkışı arasındaki ilişkiyi saptayabilmek amacıyla üretici ile yüz yüze yapılan anket çalışmasına göre, kültürel işlemlerden toprak işlemenin bahçelerin % 62’sinde ve özellikle ilkbahar döneminde yapıldığı, budamanın tüm bahçelerde ve genellikle 2-3 yılda bir (bahçelerin % 76’sında) erken ilkbahar döneminde (ŞubatMart) (bahçelerin % 91’inde) uygulandığı, ayrıca bahçelerin % 66’sında bu uygulamanın ağaçta daha fazla ışıklanma ve havalanma sağlayan goble taç şeklini oluşturmaya yönelik yapıldığı tespit edilmiştir. Çalışmada, ayrıca bölgedeki bahçelerin yaklaşık % 70’inin sulanmadığı ve sadece yaz aylarında sulanan bahçelerde ise Verticillium Solgunluğu hastalığını önlemek amacıyla da önerilen damla sulamanın tercih edildiği saptanmıştır. Üreticinin bu uygulama alışkanlıklarının hastalık çıkışını teşvik etmediği sonucuna varılmıştır.

Kimyasal Mücadele

Son yıllarda dünyada hastalığın yaygınlık ve öneminin artmasına paralel olarak kimyasal mücadele olanaklarının da yoğun olarak araştırıldığı görülmektedir. Etmene karşı bakır oksiklorür, protamin Cu, tebuconazole ve dodin’in etkilerinin karşılaştırıldığı bir denemede, bakır oksiklorür daha etkili bulunmuş, ancak, çiçeklenmeyi ve verimliliği düşürecek şekilde yaprak dökümüne neden olduğu için kullanılmasının az ürün yıllarında kısıtlanması önerilmiştir. Denemede, protamin Cu ve dodine iyi bir etki göstermiş ve çok ürün yıllarında bakır içeren preparatlar yerine dodine kullanılması önerilmiştir. Tebuconazole uygulaması kontrole göre bulaşmayı belirgin olarak düşürmemiştir (Iannotta ve ark., 2002). Obanor ve ark. (2005) tarafından, Yeni Zelanda da in vitro koşullarda yürütülen denemede Spilocaea oleagina’nın spor çimlenmesine fungisitlerin etkisi test edilmiş ve kresoxim-methyl, captan, boscalid, cyprodinil/fludioxonil ve boscalid /pyraclostrobin etkili maddeli fungisitlerin zeytin ağaçlarını hastalıktan koruma potansiyeline sahip olabilecekleri saptanmıştır. Bu çalışmada, kresoxim-methyl ve captan konidium çimlenmesine en yüksek etkili bulunmuş, daha yeni fungisitler olan boscalid ve boscalid/pyraclostrobin’nin de de etkili olduğu görülmüştür. Denemede kullanılan benzimidazole grubu fungisitlerden carbendazim etkili, ancak thiophanate-methyl etkisiz bulunmuştur. Ayrıca, iki bakırlı fungisit olan bakır oksiklorür ve bakır sülfat da konidium çimlenmesini önlemede etkisiz kalmışlardır. Ayrıca, Obanor ve ark., (2008) tarafından yine Yeni Zelanda da sera ve bahçe koşullarında yürütülen başka bir çalışmada, hastalığa karşı boscalid, captan, carbendazim, Bakır hidroksit ve bakır sülfat, difenoconazole, dodine, kresoxim-methyl ve kresoxim-methyl/Bakır hidroksit karışımlı fungisitlerin etkililikleri araştırılmıştır. Sera denemelerinde tüm fungisitler hastalık şiddetini etkili şekilde düşürmüş ve etkililik seviyesinde patojenin inokulasyonu ile fungisitlerin uygulanması arasındaki zaman aralığı etkili bulunmuştur. Bahçe denemesi üç farklı bölgede bulunan ticari zeytin bahçelerindeki ağaçlarda ve üç ardışık sezondan (kış, ilkbahar, sonbahar) her birinde iki ilaçlama uygulaması yapılarak yürütülmüştür. Bu çalışmada fungisitlerin çeşidi ve uygulama zamanı yapraklardaki hastalık şiddetinin önlenmesinde etkili bulunmuştur. Ayrıca, kışın, Bakır hidroksit ve bakır sülfat hariç, hiçbir fungisit kontrole göre hastalık şiddetini düşürmemiştir. Fungisitlerin çoğu, sonbahar uygulaması en etkili olmak üzere ilkbahar ve sonbahar uygulamalarından sonra hastalık şiddetini düşürmüştür. Test edilen fungisitlerden bakır sülfat ile kresoxim-methyl + Bakır hidroksit karışımı hastalık şiddetini düşürmede sırasıyla % 85-96 ve % 63-93 olmak üzere en etkili bulunmuşlardır. Ayrıca, fungisitlerin kurak bölgelerde yağmurlu bölgelerden daha yüksek etki gösterdiği de saptanmıştır. Kuzey İspanya’da yürütülen bir çalışmada ise, doğal şekilde bulaşmış yapraklardan elde edilmiş Spilocaea oleaginea konidilerinin çimlenmesine (yeni bir strobulin grubu fungisit olan) kresoximmethyl’in etkisi denenmiştir. Kresoxim-methyl’in ED50 değeri 0.02 μg a.i./ml olup bu değer bahçede fungusa karşı kullanılan bakırlı veya organik fungisitlerin ED50 değerinden çok daha düşüktür. Denemede, etmenin sporlarını taşıyan belirtili zeytin yapraklarına kresoximmethyl uygulaması, konidilerin canlılığını kontrole göre % 79’dan fazla düşürmüş, fungisite yüzey gerilimi azaltıcı aktif maddeli ürünlerin ilave edilmesi konidi canlılığındaki düşüşü % 99’a çıkarmıştır. Ayrıca, kresoxim-methyl’in hastalığa karşı koruyucu ve tedavi edici etkisi serada saksılardaki zeytin bitkilerine suni inokulasyon yapılarak değerlendirilmiştir. Kresoxim-methyl’in koruyucu etkisi standart bir organik bakırlı fungisit karışımından çok az daha düşük bulunmuştur. Buna karşılık, tedavi edici etkisinin inokulasyondan 10 gün sonra dahi kayda değer şekilde devam ettiği saptanmıştır. Kresoxim-methyl, geniş spektrumlu, mitokondriumlarda “bc 1-kompleksinde” elektron transferini önleyebilme gibi yeni bir etkililik yöntemine sahip bir fungisit olması ile tanınır. Bu aktif madde yaprak yüzeyinde ve epikütikular vaks tabakalarında sağlam bir tortu tabakası oluşturur ve buna dayanılarak koruyucu fungisit olarak birçok meyve ağacında yaprak leke hastalıklarına karşı kullanılır. Kresoxim-methyl, S. oleagina ‘nın spor çimlenmesine karşı koruyucu bir etkiye sahip olması yanında, uygulamadan sonra 7 gün süreyle aktif haldeki leke lezyonlarında konidioforların ve konidiumların oluşmasını da önlemiştir. İtalyanın Calabria bölgesinde 1999-2000 yıllarında 5 yaşında “Nocellara del Belice” çeşidi zeytin bitkilerinde halkalı leke hastalığının kontrolünde sodyum bikarbonat ile dodine, bakır oksiklorür ve hexaconazole fungisitlerinin etkisi denenmiştir. Çalışmada bakır oksiklorür bitki üzerinde asılı olan ve toprağa düşmüş enfekteli yapraklara, diğer fungisitler sadece bitkide asılı olan yapraklara uygulanmıştır. Deneme sonunda, S. oleaginea enfeksiyonuna karşı hexaconazole, bakır oksiklorür ve dodine’den daha etkili bulunmuştur. Sodyum bikarbonat ise düşük etkili bulunmuş ve bu maddenin hastalığa çok duyarlı olmayan zeytin çeşitlerinde ve enfeksiyon için uygun olmayan iklim koşullarına sahip bölgelerde fungisitler ile değişimli olarak kullanılması önerilmiştir (Pennisi ve Agosteo, 2002). Kontak etkili fungisit olan captan’ın Yeni Zelanda da elma kara leke hastalığı ve zeytin halkalı leke hastalığı gibi birçok üründe yaygın şekilde kullanıldığı bildirilmiştir. İtalya’da, 1994-1998 yılları arasında Sardunya’daki Sassari ilinde hastalığın şiddetli olduğu bir alanda çiçek oluşumu ve meyve tutumu gösterge olarak alınarak, erken yaprak dökümü ile bitki davranışı arasındaki ilişki araştırılmıştır. Çalışmada bakır oksiklorür ve dodine karışımı ilkbaharda iki kez uygulanmış, yazın fungisit uygulanan ve uygulanmayan bitkilerdeki yaprak dökümü arasında önemli bir fark bulunmamıştır. Sonbahar ve kış süresince ise fungisit uygulanmayan ağaçlarda önemli oranda daha yüksek yaprak dökümü görülmüş, fungisit uygulanmayan ağaçlarda çiçek salkımı sayısının önemli oranda (% 31) daha düşük olması erken yaprak dökümünün ciçek tomurcuğu farklılaşmasına etkisi olduğunu kanıtlamıştır. Fungisit uygulanan ağaçlar yapraklarını daha uzun süre dökmedikleri için tomurcukları önemli oranda daha yüksek (% 81) çiçeklenme göstermiştir. Ayrıca, fungisit uygulanan bitkilerde meyve verimi erken yaprak dökümü olan kontrol bitkilerine göre önemli oranda yüksek olmuş, meyve tutumu oranı ise fungisit uygulanan ağaçlarda % 42 olurken, ilaçlama yapılmayan kontrol ağaçlarında % 13 seviyesinde kalmıştır. Özetle, bu çalışmada yaprak dökümünün patojen tarafından teşvik edildiği ve erken yaprak dökümünün çiçek oluşumu ile meyve tutumuna önemli oranda olumsuz etki yaptığı tespit edilmiştir. Buradan, halkalı leke hastalığı ile kimyasal mücadelenin verimlilik üzerine kesin bir olumlu etkiye sahip olduğu ve olumlu etkinin özellikle infeksiyon basıncının yüksek olduğu durumda daha belirgin olduğu sonucuna varılmaktadır. Araştırıcılara göre, infeksiyon ve buna bağlı yaprak dökümünün hafif olduğu koşullarda mücadele yapılmayan ağaçların da verimi tatmin edici olabilmektedir. Martin (2011)’e göre, hastalık ile mücadele eşiği hastalığın şiddetine ve çeşitlerin duyarlıklık derecesine göre saptanmaktadır. Duyarlılığı yüksek ve orta derecede olan çeşitlerde yazın halkalı leke şiddeti yüksek (bulaşık yaprak oranı % 30-40) olduğu zaman sonbaharda ilk yağmurlardan önce ilaçlama yapılmalıdır. Yazın hastalık şiddeti düşük (bulaşık yaprak oranı % 10) olduğu zaman ilaçlama yapraklar üzerinde yeni lekeler görülünceye kadar ertelenebilir. Hastalığı teşvik eden yüksek nemli bölgelerde gelişen duyarlı çeşitler kış döneminden sonra yeni enfeksiyonlara açık, hassas yeni yapraklar oluşacağı için tekrar koruyucu olarak ilaçlanmalıdır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Zirai Mücadele Teknik Talimatlarında bu hastalığın mücadelesinde önerilen ilaçlama programının hazırlanmasında dikkate alındığı tahmin edilen üç araştırma bulunmaktadır. Ege bölgesinde özel bir mikroklimaya sahip Karaburun bölgesinde 1971- 1974 yılları arasında yürütülen ilk çalışmada, fungus sporları için başlıca uçuş periyodunun iklime bağlı olarak Mart-Haziran arasında olduğu, ilkbaharda spor uçuşunun Nisan ayında maksimuma ulaştığı, sonbaharda ise sıcaklık ve neme bağlı olarak ilkbahara oranla oldukça düşük spor uçuşu olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgulara dayanılarak, Bordo bulamacı ile Şubat-Nisan, Mart-Nisan ve Nisan Ekim dönemleri olmak üzere 3 ayrı dönemde uygulamalar yapılmış ve Şubat-Nisan ve Mart-Nisan ilaçlamalarının önerilmesi uygun bulunmuştur. Akdeniz bölgesinde, Adana ilinde 1975-1980 yılları arasında yürütülen diğer çalışmada ise, etmenin spor uçuşlarının sonbahar, kış ve ilkbahar dönemlerinde yağışlı günlerde ve ortalama sıcaklığın 8-20○ C arasında olduğu günlerde gerçekleştiği saptanmıştır. Ayrıca bu çalışmada, bulaşık bahçelerdeki hastalığın sonbaharda yağışların erken başladığı yıllarda kasım ayı başında % 1’lik, aralık ayında % 1,5’luk, Mart ve Nisan ayları başında % 1’lik Bordo bulamacı ile yapılacak ilaçlamanın hastalığı etkili şekilde kontrol edebileceği sonucuna varılmıştır. Bursa ilinde, 2005 ve 2006 yıllarında hastalığın ilaçlı mücadele sayısının azaltılmasının araştırıldığı üçüncü bir çalışmada ise, hastalığın yıllık seyri düzenli olarak her ay yapılan surveylerle izlenmiştir. Orhangazi ilçesi ile Uludağ Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi (=TUAM)’nde bulunan iki zeytinlikte yürütülen çalışma sonucunda, hastalığın tüm yıl boyunca yoğunluğu ve şiddeti değişse bile zeytinlikte mevcut olduğu, hastalığın en yaygın ve şiddetli olduğu ayların Mart, Nisan ve Mayıs ayları, en düşük olduğu ayların ise Temmuz ve Ağustos ayları olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, Marmara Bölgesi’nde tek ilaçlamanın yeterli olmayacağı, sonbahar ilaçlamasının hasat öncesi yerine hasat sonrası yapılmasının hastalığın kontrolünde daha etkili olabileceği ve hasat edilen üründe fungisit kalıntısı riskini ortadan kaldırabileceği sonucuna varılmıştır. Bu çalışmaların dışında, 1970’li yıllardan günümüze kadar, Türkiye’de zeytin alanlarında bu hastalığın biyolojisi ve ilaçlı mücadelesi ile ilgili başka bir çalışma yapılmamıştır. Türkiye’de hastalık ile ilaçlı mücadelede çeşitli bakır formülasyonları önerilmektedir. Üreticilerimiz de bu öneri doğrultusunda hastalıkla mücadelede bakırlı preparatları kullanmaktadırlar. Bu durum, bakırlı bileşiklerin özellikle yapraklar ıslak iken uygulanmalarının fitotoksite riski oluşturması yoğun kullanılmaları durumunda toprakta birikme tehlikesi bulunması dikkate alındığında, önemli bir olumsuzluk olarak nitelendirilebilir. Ayrıca, çiçeklenmeyi ve verimliliği düşürecek şekilde yaprak dökümüne neden olduğu için bakırlı preparatların kullanılmasının az ürün yıllarında kısıtlanması da önerilmektedir. Diğer yandan, bu hastalıkla ilgili yapılan bir çalışmada Bakır hidroksit ve bakır sülfat hastalık etmeni Spilocaea oleaginea’nin çimlenmesine karşı etkisiz bulunmuştur. Hastalığın kimyasal mücadelesine ilişkin sözü edilen anket çalışmasında, ziyaret edilen bahçelerin yarısında (% 55), hastalığın görüldüğü bahçelerin 1/3’ünde (% 34), hastalığın görülmediği bahçelerin ise % 26’sında hastalığa karşı ilaçlı mücadele yapıldığı, bu sonuca göre, ilaçlı mücadele yapılan bahçe oranı düşük olduğu ve bu eksikliğin hastalık çıkışının baskılanmasında yetersizlik doğurduğu bildirilmekte ve bu durumun nedeni, anket çalışması yürütülen zeytinliklerin genel olarak meyilli ve kırtaban alanlarda bulunması ve bu nedenle yer aletleriyle kaplama ilaçlamanın zorluğuna dayandırılmıştır.

Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birliği teknik elemanlarına göre, koperatif bölgelerinde (Milas, Sultanhisar, Bozdoğan, Kuyucak, Erbeyli, Altınoluk, Havran, Ezine) üreticiler son yıllarda bakırlı preparatlar kullanarak mücadele yapmalarına rağmen hastalığı önleyemediklerini dile getirmekte, teknik talimatta hastalığa karşı önerilen ilaçlama takviminin ve ilaçların hastalıkla mücadele için yetersiz kaldığını düşünmektedirler. Kanımıza göre bu durum, fenolojik esaslı ilaçlama takviminde etmenin biyolojisini etkileyen faktörlerin dar veya geniş üretim bölgelerinde farklılık göstermesine dayanabileceği gibi, bakırlı preparatların hastalığa karşı etkililiğindeki yetersizliğe de dayanabilir. Bu görüş kapsamında, Tunç (2012) tarafından 6 aylık “Gemlik” çeşidi zeytin fidanlarıyla yürütülen çalışmada, halkalı leke hastalığının koruyucu ve tedavi edici olarak savaşımında, bakır hidroksit ve Bordo bulamacı, kresoxim-methyl, kresoxim-methyl+ bakır hidroksit karışımı, dodine, hexaconazole ve captan fungisitlerinin etkisi sera koşullarında denenmiştir. Çalışmada, tüm fungisitler hastalığa karşı %93-100 arasında değişmek üzere yüksek oranda koruyucu etki göstermişlerdir. Denemede, test fungisitleri tedavi edici etkililik açısından 2 grupta toplanmışlardır. Birinci grupta; % 78’lik etkililiği ile % 1’lik Bordo bulamacı başta gelirken, onu hexaconazole (% 70) ve bakır hidroksit (%65) izlemiştir. İkinci grupta ise etkilikleri % 64 - % 57 arasında değişmek üzere captan, kresoxim-methyl + bakır hidroksit karışımı, dodine ve kresoximmethyl yer almıştır. İlginç olarak, Bordo bulamacı’nın % 1,5’luk dozu ise hastalığa karşı en düşük seviyede tedavi edici etkiye sahip olmuştur.

Alternatif Savaşım

Bitki hastalıklarıyla mücadelede bazı maddelerin bitkilere patojen ile karşılaşmadan önce uygulanması ve böylelikle bitkilerdeki dayanıklılık sisteminin uyarılması yöntemi gittikçe önem kazanmaktadır. Zeytin ağacında dayanıklılığın uyarılmasına yönelik henüz yeterli çalışma yapılmamasına rağmen, S. oleagina’ya duyarlı bir klonun fidanlarının denemelerde farklı tepkiler göstermesi bir dayanıklılık sisteminin varlığına işaret etmektedir. Roca ve ark. (2006)’a göre, bakırlı fungisitler ve diğer kimyasal maddeler S.oleagina’ya karşı zeytin bitkisinde kazanılmış sistemik dayanıklılığı uyarmaktadır. Roca ve ark. (2006) tarafından yapılan bir denemede, ticari bitki aktivatörleri, bakırlı ürünler ve çeşitli laboratuar kimyasalları “Picual” çeşidi zeytin bitkilerine S. oleagina inokulasyonu öncesi ve sonrası uygulanarak hastalık oranı ile hastalık şiddeti değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, tüm bitki aktivatörleri hastalık oranı ve şiddetini belirgin şekilde düşürmüş, ticari bakırlı ürünler ise hastalığa etkisiz olma ile % 100 etkili olma arasında geniş bir farklılık göstermiştir. Ancak, bu çalışmada test bitkilerinde hastalık oranı ve şiddetinin düşük seviyelerde görülmesi nedeniyle bu maddeler aracılığıyla dayanıklılığın uyarılması yönteminin bahçe koşullarında entegre bir kontrol yöntemi olarak önerilmesinden önce bu konudaki çalışmalara devam edilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Benítez (2003)’e atfen Alsalimiya (2003), sodyum salisilat (SA), benzothiadiazol (BTH), metil jasmonate (MJ), ethephon ve bakır klorür (CuCl2) gibi farklı dayanıklılık uyarıcılarının zeytin bitkisine uygulanmasının S.oleagina’ya dayanıklılık ile ilişkili çeşitli genleri aktive ettiğini bildirmektedir. Ayrıca, Benítez ve ark. (2007) tarafından, SA, BTH, sodyum methyljasmonate (MJ) ve ethephon’nun yapıları ve hedefleri farklı olmasına rağmen zeytin ağacının dayanıklılık genlerini uyardıkları, bununla birlikte farklı uyarıcıların aynı genleri teşvik etmeleri nedeniyle savunma mekanizmalarının tartışmaya açık olduğu bildirilmektedir. Sistani ve ark. (2009) tarafından İran’da bahçe koşullarında “Mission”, “Rawghani”, “Koroneiki” ve bilinmeyen bir zeytin çeşidi ile yürütülen ve benomyl, carbendazim+Ipredion (Rovral TS), bakır oksiklorür ve Bordo bulamacı’nın halkalı leke hastalığı’na etkisinin araştırıldığı çalışmada, fungisit uygulamasının çeşitlerin hastalığa reaksiyonunu değiştirdiği saptanmıştır. Çalışmada, “Koroneiki” çeşidi fungisit uygulaması öncesi hastalığa en dayanıklı zeytin çeşidi olarak bulunurken, “Rawghani” fungisit uygulaması sonrası en dayanıklı çeşit olmuştur.

Bitkiler tarafından oluşturulan fenolik bileşiklerin konukçu bitki dayanıklılığı ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Bu konuda, S.oleigena’ya farklı seviyede dayanıklılık gösteren 11 zeytin çeşidi ile yapılan çalışmada, dayanıklılığın temel fenolik bileşikler tarafından belirlenen multifaktoriyel bileşenler ile ilişkili olduğu saptanmıştır .

Kaynak

Zeytinyağı, kanser hücrelerini 1 saatte yok ediyor

2015-08-01T06:52:00.004-07:00

ABD'de yapılan bir araştırma, zeytinyağındaki oleokantal maddesinin kanser hücrelerini 1 saatten kısa sürede yok edebileceğini gösterdi.

New York'ta Hunter Üniversitesi'nden bilim adamlarının fareler üzerinde yaptığı araştırma, zeytinyağına acımsı tat veren bu antioksidan maddenin kanser hücrelerinin içine girerek "hücrenin midesi" olarak nitelendirilen lizozomları, dolayısıyla kanseri 1 saatten kısa sürede yok edebileceğini gösterdi.

Maddenin prostat, meme ve pankreas kanserleri üzerinde etkili olduğunu belirten bilim adamları, kanserle mücadele için 90 kilo ağırlığındaki bir kişinin en az 2,25 litre zeytinyağı tüketmesi gerektiği örneğini verdi.

Oleokantalın her gün tüketildiğinde etkili olabileceğini ifade eden bilim adamlarından Paul Breslin, sonuçların kesinlik kazanması için hayvanlar ve insanlar üzerinde daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğuna da dikkati çekti.

Araştırmanın sonuçları, Fransız "Science et Avenir" dergisinde yayımlandı.

Kaynak

Likopen, Zeytinyağı, Kanser İlişkisi

2015-07-31T12:47:00.006-07:00

Likopen; sebze ve meyvelerde doğal alarak bulunan karoten familyasına ait bir pigmenttir. Likopen güçlü bir antioksidandır ve vücudumuz tarafından üretilmeyip çeşitli besinlerle vücuda alınır. Başlıca likopen kaynağı domates olup ayrıca tropikal meyveler, karpuz ve kırmızı greyfurt gibi meyve ve sebzeler de likopen kaynaklarındandır. Araştırmalara bakıldığında likopen yoğunlukla ketçap, salça gibi işlenmiş domates türevlerinde yoğunlukla bulunmaktadır.

LİKOPEN ORANI YÜKSEK OLAN MEYVE VE SEBZELER
Ürün                                        Likopen (mg /100 g)
Domates Salçası                                     85
Domates Ketçabı                                   15.9
Domates Suyu                                        9.5
Domates sosu       14.1
Karpuz                                                     4.0
Pembe Greyfurt       4.0
Taze domates       3.0

*Likopen oranı iklim şartları, toprak yapısı ve domates çeşidine göre değişiklik gösterebilmektedir.

Kaynak

Ağızdan alınan vitaminlerin vücut tarafından emilen miktarı ile naturel olarak alınarak emilen miktarı arasında çok büyük fark var.

Domates taze yendiği taktirde içindeki vitaminler tamamen kendini korusa da, ne yazık ki içindeki likopen miktarı maksimumunda değil. Domates, zeytinyağı ile pişirildiği zaman, vücudun Likopen moleküllerini emmesi çok daha kolaylaşıyor. Ne kadar mı?

ÜRÜN	MİKTAR	LİKOPEN (mg/miktar)
Domates Suyu	250 ml (su bardağı)	25
Ketçap	15 ml (çay kaşığı)	2.7
Domatesli Makarna Sosu	125 ml (çay bardağı)	28.1
Salça	30 ml (çorba kaşığı)	13.8
Domates çorbası (hazır)	250 ml (su bardağı)	9.7
Domates	125g (orta boy)	3.7

İçindeki vitaminleri koruması yönünden tazesi en iyisi, ama likopen miktari ile ilgili olarak bu orantı ters. Yapılan araştırmalarda, zeytinyağı ile beraber pişirilmiş salça yenildikten sonra kandaki likopen miktarinin normal domates yendikten sonrakinden üç kat daha fazla olduğu kanıtlanmış.

Kaynak

Likopenin Faydaları
Likopen; büyük bir antioksidan kaynağı olup, zarar görmüş hücreleri onarmaktadır. Böylece çeşitli kanserleri önleyebileceği görülmektedir. Araştırmalara göre; prostat kanseri, sindirim sistemi, rahim kanseri, meme kanseri, mide kanseri ve akciğer kanserini engelleyebilmektedir. Ayrıca kadınlarda kalp ve damar hastalığını koruyucu etkiye sahiptir.
Kandaki kolesterol oranının düşmesine yardımcıdır. Toronto Üniversitesi’nin yaptığı bir araştırmaya göre likopen; LDL kolesterolün oksidasyonunu baskılayarak koroner kalp hastalığı riskini azaltmaktadır.

Likopen akciğerdeki iltihaplanmayı onarıp, astım riskini azaltmaktadır. Günde 1 porsiyon ve daha fazla domates ve türevlerini tüketmek prostat kanserini önleyici etkiye sahiptir.
Kan basıncını düşürücü etkiye sahiptir ayrıca likopen; cildin oksijeni daha iyi ve etkili kullanmasını sağlar.

Ayrıca likopen; sıcak veya soğuk ortamlarda saklanabilmektedir. Sıcak ortamda kimyasal yapısında herhangi bir bozulma gözlenmemiştir. Ayrıca domates piştikçe likopen oranı artmaktadır ve zeytinyağı ile birlikte yenildiğinde vücut tarafından daha iyi sindirilmektedir.

Kaynak

Zeytinyağında Yapılan Hileler (Tağşiş)

2015-07-11T09:26:00.002-07:00

Tağşiş, kelime anlamı olarak “ Bir şeyin içine başka bir madde karıştırma, katıştırma” demektir. (http://www.tdk.gov.tr/)

Zeytinyağı ile ilintili olarak Tağşiş kelimesi, hileli yağları ifade etmek için kullanılmaktadır. İçeriğinde Zeytinyağından farklı bir madde karıştırılan yağlar, hileli yağlar olarak nitelendirilmektedir. Daha basit bir ifade ile; ticari kaygılar nedeni ile, Zeytinyağının içerisine “Ayçiçek, mısır, kanola, avokado” gibi bitkilere ait yağların karıştırılması olarak düşünebiliriz.

Zeytinyağını sık tüketmeyen, saf yağın tadını bilmeyen insanlar için bu ayrımı yapabilmek oldukça güç olmaktadır. Kaldı ki, tağşiş ifadesinin net olarak kullanılabilmesi için laboratuvar ortamında test yapılması ve yapılan test sonucu ile hilenin ortaya konulabiliyor olması gerekmektedir. Aldığımız her 3-5 litre için test yaptıramayacağımıza göre geriye tek bir seçenek kalıyor; duyusal test..

Sürekli olarak yağ tüketiminiz var ise, saf bir yağın tadını biliyorsanız, hileli yağı tadından anlamanız da çok güç olmayacaktır.

Natürel zeytinyağı bitkisel orijinli bir yağ olduğundan en önemli tağşiş ve hile kaynaklarıda bitkisel kökenli olup bunları iki ana grupta toplamak mümkündür:

A. Zeytinyağının kendi türevleri olan ve hile amacıyla kullanılan yağ kaynakları

Bu durumu hile olarak tanımlamak daha uygun olacaktır. Çünkü yapılan işlem zeytinin kendi orijininden gelmektedir.

1. İkinci ekstraksiyon zeytinyağları: Presleme, santrifüjleme veya perkolasyon yöntemlerinden herhangi biri ile zeytinlerden yağ fazı elde edildikten sonra diğer iki faz pirina (yağlı zeytin posası) ve karasu ile birlikte toplam üç faz açığa çıkmaktadır. Karasuyun olumsuz çevresel etkisini azaltmak amacıyla ilk defa 1992 yılında İspanya’da zeytinyağı sektöründe kullanılan iki fazlı sistemde ise yağ ve sulu pirina elde edilmiştir. İki veya üç fazlı kontinü sistemlerden açığa çıkan pirinada kalan (% 4 – 10) yağı, ekonomik açıdan geri kazanmanın yolu, mekanik yöntemlerle (dekantörde) gerçekleştirilen ikinci ekstraksiyondur. Bu sistem, birinci ekstraksiyon (natürel zeytinyağın elde edilmesi) sonucu açığa çıkan pirinanın tekrar malaksöre gönderilerek ikinci bir malaksasyon ve sonra dekantörde santrifüjleme işlemine tabi tutularak, aynı zeytin hamurundan daha fazla, fakat birinci ekstraksiyon yağından farklı karakterde bir zeytinyağı elde edilme işlemidir. Bu yağlar taze pirinadan bekletmeden doğrudan fiziksel yöntemlerle elde edildiğinden dolayı natürel zeytinyağı sınıfına dahil edilirken, beklemiş pirinalardan elde edilenler pirina yağı özelliği göstermektedir. Bu sistem ilk defa 1992 yılında İspanya’da iki fazlı kontinü sistemin yaygınlaşmaya başlamasıyla zeytinyağı üretiminde ortaya çıkmış ve oradan diğer üretici ülkelerde ekonomik açıdan sağladığı yarar nisbetince görülmeye başlamıştır.

2. Rafine zeytinyağı, kolon sızması veya riviera zeytinyağı: Rafine zeytinyağı, yüksek asitli – peroksit sayısına sahip veya doğrudan tüketime elvermeyecek kadar duyusal kusurlu ham (lampant zeytinyağı) yağlarının fiziksel veya kimyasal yöntemlerle yapılan rafinasyonu sonucu elde edilmektedir. İşlemler sonucunda elde edilen rafine zeytinyağına tat,aroma ve biraz dayanıklılık vermek amacıyla bir miktar (% 1 – 10 arasında) natürel sızma zeytinyağı ilavesiyle de riviera adıyla bilinen zeytinyağı çeşidi üretilmektedir. Ayrıca son yıllarda natürel sızma zeytinyağında serbest yağ asitliğinin %1’den % 0.80’e indirilmesi sonucunda, asitliği % 1 – 1.2 civarındaki natürel zeytinyağlarının deodorizasyon ile asitlik düzeyini sızma kategorisine indirmek mümkün olmaktadır. Bu yağların adı kolon sızması olarak bilinmektedir. Bu yağlara da az bir miktar (% 10 -20 civarı) sızma zeytinyağı ilave edilerek hile yapılmaktadır. Bu yağlar aslında natürel sızma değil bir çeşit deodorize yağ (kolon yağı) dır.

3. Rafine pirina yağı veya yemeklik pirina yağı: Rafine pirina yağı yüksek asitli - peroksit sayısına sahip ham pirina yağlarının fiziksel veya kimyasal yöntemlerle yapılan rafinasyonu sonucu üretilmektedir. Rafine pirina yağına bir miktar (% 1 – 10 arasında) yemeklik kalitede natürel zeytinyağı ilavesiyle yemeklik rafine pirina yağları elde edilmektedir.

Zeytin orijinli bu üç farklı yağ kaynağının farklı oranlarda natürel zeytinyağlarına kar etmek amacıyla ilavesi ekonomik anlamda en önemli hile kaynağını teşkil etmektedir.

B.Diğer bitkisel tohum ve meyve yağları

Bu kısımdaki işlemler tağşiş olarak tanımlanır. Çünkü natürel zeytinyağına kendi cinsinden olmayan bitkisel kökenli tohum veya meyve yağları katılmaktadır.

1.Tohum yağları (kolza [kanola], [orta-yüksek oleik asitli] ayçiçek, soya, pamuk, mısır, yerfıstığı, hardal,susam,haşhaşvs),

2.Bitkisel rafine karışım yağlar,

3.Fındık yağı,

4.Avokado yağı (özellikle Pasifik orijinli olan bu meyvenin yağının temel gliseridik yapısı, fenolik bileşenleri ve renk maddeleri zeytinyağına çok benzemektedir. Bu gün için ekonomik olarak üretimi çok sınırlı olmakla birlikle, Yeni Zelanda’da avokado yağının butik üretimi yapılmaktadır. Bu bitkinin Akdeniz havzasında da kültürü yayılmaktadır).

Natürel Zeytinyağındaki Tağşiş ve Hileleri Belirlemede Kullanılan Yöntemlere Kısa Bir Bakış

Natürel zeytinyağına yapılan tağşişleri tespit etmek için kullanılabilecek yöntemleri iki ana grupta toplamak mümkündür.

1.Kromatografik yöntemler: Bu yöntemde natürel zeytinyağları Kapiler Gaz Kromatografisi (Capillary GC) ve Yüksek Basınç Sıvı Kromatografisi (HPLC) ile analiz edilmektedir (2).Kapiler kolonlu GC ‘de yapılan analizler ve hangi tip tağşis ve hilelerin belirlenmesinde kullanıldığı şöyle sıralanabilir: yağ asitleri cis – trans izomerlerinin belirlenmesi (rafine zeytin/pirina yağlarının-özellikle toplam trans yağ asitleri ile- ve diğer bitkisel yağların tespiti), yağ asitleri etil metil esterleri toplamı (deodorize zeytin/pirinayağı veya kolon sızmasının tespiti),Steren (Stigmadien) analizi (rafine veya ham tohum yağları, rafine zeytinyağı ve pirina yağının tağşişi), Vaks (mumsu) maddelerin analizi (pirina yağı ilavesinin tespiti), Sterol analizi (diğer bitkisel – kısmen fındık yağı-yağların tespiti). Yapılan bazı çalışmalar ile natürel zeytinyağına % 5-10 civarındaki bazı bitkisel tohum yağlarının (ayçiçek, soya, kolza, hardal ve yerfıstığı yağları) ilavesi GC ile yapılacak yağ asitleri (bu bileşen her bitksel yağ için karakteristiktir) analizi ile kolaylıkla belirlenebilmektedir. Yağ asitleri yapısı zeytinyağına benzeyen fındık , badem ve kabak çekirdeği yağı tağşişlerinin belirlenmesınde yağ asidi profili analizinin etkili olamadığı da görülmüştür.

Natürel zeytinyağlarının Triaçil Gliserol veya Trigliserit (TAG) analizleri Yüksek Basınç Sıvı Kromatografisi (HPLC) analiz yöntemiyle yapılmaktadır. Bu analiz yağların taşıdığı karakteristik trigliserit bileşenlerinin olması esasına dayanır. Zeytinyağındaki minortrigliseritler içinde en karakteristik olanı trilinolein (LLL) olup, bu değer hakkında resmi bir norm olmamasına karşın zeytinyağları için en fazla %1,5 olabilir. Özellikle trilinolein (LLL) düzeyi ve TAG bileşenlerine dayılı hesaplanacak bazı parametreler, natürel zeytinyağına diğer bitkisel tohum yağları ile yapılacak tağşişler ve hileler için GC sonuçlarından daha dikkat çeken karakteristik bilgi kaynağı olduğu görülmüştür (4-7).Ancak son yıllarda HPLC ile yapılan bazı analitik çalışmalarda, natürel zeytinyağındaki tokoferolfraksiyonlarının (α ve γ tokoferol) fındık yağınınkiyle miktar bakımından farklılık göstermesi, zeytinyağına fındık yağı tağşişinin daha sağlıklı ve güvenilir bir şekilde tesbiti konusunda ümit verici bir parametreyi de gündeme getirmiştir. Yapılan buçalışmalarda fındıkta (toplam α ve γ tokoferol) düzeyi natürel zeytinyağına göre oldukça yüksek bulunmuştur. Kolon sızmasının belirlenmesindede HPLC ‘de yapılan payro-feofitin analizlerinin de oldukça etkili olduğu ifade edilmektedir.

2.Spektroskopik Yöntemler: Bu kısımda öncelikle ilk bilinen yöntem natürel zeytinyağlarında kalite analizlerinde zorunlu olarak kulanılanUltraviyodeki özgül soğurma derecesi veya özgül absorbanstır. Natürel zeytinyağlarına % 10 ‘dan fazla rafine edilmiş çeşitli tohum yağları,rafine zeytinyağı veya pirina yağı, ikinci ekstraksiyon zeytinyağı ve rafine fındık yağı ilavesi edildiğinde UV 232 nm ve 270nm’de ölçülen spektrofotometrikabsorpsiyon değerlerinin genellikle limit değerlerinin üzerine yükselmektedir. Fakat bu yöntem her zaman tağşiş ve hileri tespit etmekte güvenlir bir parametre değildir. Bunun yanında ileri düzeydeki moleküler spektroskopik yöntemler olan (Fourier dönüşümlü infrared spektroskopisi [FTIR – ATR], Fourier dönüşümlü yakın infrared spektroskopisi [FT – NIR], Uyarılma Yayılma Floresans Spektroskopisi [EX – EM Floresans] ve son olarak Senkronize Floresans [SYN Floresans]), 13C NMR ve P-NMR, Raman spektroskopisi teknikleri de bu grupta yer almaktadır.

Adı geçen bu yöntemler ile natürel zeytinyağlarına yapılabilecek muhtemel tağşişlerin (pirina, rafine zeytinyağı ve çeşitli bitkisel tohum yağları ile özellikle fındık yağını da kapsayan karışımların) belirlenmesi konusunda son yıllarda ülkemizde yapılan sınırlı sayıda çalışma olmakla birlikte, yurt dışında ise yapılmış bazı araştırmalar bulunmaktadır.

Spektroskopik verilerin sınıflandırılması ve yorumlanması çoklu veri analizine dayalı kemometrik teknikler yardımı ile olmaktadır. Bu yöntemlerden NIR ve FTIR yönteminin etkili olduğunu belirleyen araştırıcılar, spektroskopik yöntemlerin genel olarak kromatografik yöntemlere (GC ve HPLC) göre daha ucuz, hızlı, güvenilir ve kimyasal gerektirmediği için kullanım kolaylığına sahip olduğunu da vurgulamışlardır.

Kaynak: http://www.apelasyon.com/Yazi/171-dogal-zeytinyaginda-hile-ve-tagsis

Yukarıdaki görsel ile ilgili olarak http://www.zeytinagacidergisi.com/zeytinyagi-sahtekarlarini-acikliyoruz%20-%201354 adresi ziyaret edilebilir.

Zeytin Ağaçlarındaki Mantar Hastalığı

2015-07-10T16:38:00.002-07:00

Balıkesir'in Ayvalık ilçesi ve Edremit Körfezi'nde, zeytin ağaçlarında bir çeşit mantar olan halkalı leke hastalığının, sert geçen kışın da etkisiyle yüzde 80'e varan ürün kaybına neden olabileceği bildirildi.

Ayvalık Ziraat Odası Başkanı Hasan Kıtay, yaptığı açıklamada, bölgede 2 milyondan fazla zeytin ağacı bulunduğu söyledi.

İlçenin Altınova yolu ve çevresi ile Mutluköy mevkisinde, Edremit Körfezi'nin bazı bölümlerinde bu yıl mantar hastalığının yaygın görüldüğünü belirten Kıtay, bu hastalığın zeytinde gelecek sezon bazı bölgelerde yüzde 80'e ulaşacak, ortalamada ise yüzde 20 civarında verim kaybına yol açmasından endişe duyduklarını kaydetti.

Zeytin halkalı leke hastalığının, üreticilerin zamanında etkin mücadele yapmaması, fazla nem ve yağıştan kaynaklandığını dile getiren Kıtay, şöyle konuştu:

"Geçtiğimiz yıllarda genelde mayıs ayının sonlarında görünen hastalık, bu yıl mart ve nisanda ortaya çıktı. Ayvalık ve çevresinin yağışlardan fazlasıyla nasibini alması nedeniyle zeytinliklerde henüz taban sularının yüksek olması hastalığın boyutunu artırdı. Ayvalık Ziraat Odası olarak ilçe geneli ile Edremit Körfezi'ndeki bir çok zeytinlik alanda etkin olan hastalıkla ilgili üreticileri bilinçlendirmek için bazı üniversitelerden bölgede araştırılma yapılmasını isteyeceğiz. Bunun yanı sıra ilaçlama aşamasında ekip ve ekipmanlarımızla üyelerimizin hizmetindeyiz. Hastalıkla mücadelede ilaçlamayı tercih eden üreticilerimizin odamıza başvurması halinde bu konuda üzerimize düşeni yapmaya hazırız."

Ayvalık Ziraat Odası Meclis Başkanı Mehmet Amaç da söz konusu hastalıkta "bakırlı ilaçlar"la mücadelenin önemine işaret etti.

Hastalığın yayılmasının önlenmesi gerektiğini belirten Amaç, önlem alınmaması durumunda ağaçlardan bir tek zeytin bile alınamayacağına dikkati çekti.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü yetkilileri, bölgede kış aylarında şiddetli soğuk ve don yaşandığını ifade ederek, bu durumun hastalığın etkisini yükselttiğini kaydetti.

Kaynak: http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/28920839.asp

Zeytinyağı Kamu Spotu

2015-07-10T16:30:00.001-07:00