Karanlık Köşe

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (21)

2026-01-17T15:50:00.000-08:00

2) AB Modeli Entegrasyon

Bu modelde Avrupa Birliği üyelerinin arasındaki hukuka benzer bir bütünleşme modeli söz konusu olur. Siyasi ve ekonomik sınırlar kalkar. İnsanların ve emtianın serbest dolaşımıyla adı konulmamış bir birleşme sağlanabilir. Böyle bir bütünleşmede devlet yetkili ve kurumlarının alacağı kararlar yeterli olacaktır, referanduma ihtiyaç kalmaz. Buradan hareketle şunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Eğer bu tarzda birleşmekle ilgili niyete girilmişse, Suriye’nin iç meseleleri hallolduktan sonra, çok hızlı bir şekilde kanunlar düzenlenir ve sonuca gidilir.

Böylesi bir durumda pekçok yapısal sorundan beri oluruz. Mesela anadilde eğitim problemi, etnik beklentiler vs. Tam entegrasyona göre siyaseten daha konforlu bir seçenek.

Bu şekilde bir birleşmede, iki ayrı bağımsız devletten bahsediyor olsak bile Türkiye’nin karar alıcı, Suriye’nin itaat eden rollerini oynayacağını biliyoruz. Pekala Suriye neden böyle bir ilişkiye razı olsun? Çünkü mecbur. Suriye, arkasında Türkiye olmazsa doğrudan İsrail’in hedefi haline gelir ve kısa sürede işgale uğrar. “Türkiye mi, İsrail mi?” sorusunun da tek cevabı var.

3) Müttefik Modeli Entegrasyon

Bu modelde iki ayrı bağımsız devlet, gümrük ve vergi kanunlarına tabii mal ve ticaret akışı, pasaport bazlı sınır geçişkenliği olur. İttifak daha çok askeri eksenli tesis edilir. Suriye’de kurulacak askeri üslerle de facto Türkiye Suriye’nin güvenlik garantörlüğünü üstlenir. Buna karşılık olarak, Türkiye’nin uluslararası siyasette takındığı tüm tavırlara Suriye de iştirak eder ve destek verir.

Bu model halihazırdaki statükonun devamı manasına gelir. Türkiye’nin iç siyasetinde çok bir dalgalanma yaratmaz. Ancak Suriye topraklarında uzun vadede oluşacak çatışma senaryolarında her seferinde tepkiler yükselecektir.

Şimdi bu üç entegrasyon modelini kıyaslayalım.

Tam entegrasyon hem öncesi, hem birleşme süreci, hem de sonrası en meşakkatli model. Ancak getirisi de en fazla olacak yapılanma. Şayet başarabilirseniz bugün Suriye olarak anılan ülkenin her karışındaki olaylara gönlünüzce yön verir ve müdahale edersiniz, çünkü artık iç meselenizdir. Bu topraklar üzerinizdeki egemenliğiniz ancak büyük bir kargaşa ya da kaybedeceğiniz bir savaşla sona erer. Diğer seçeneklerde Suriye içindeki politik değişimlerle her an ilişki bozulması ve hegemonya kayması yaşayabilirsiniz.

Ben Türkiye’nin mutlak manada tam entegrasyonu zorlaması gerektiğine inanıyorum. Sonrasında demografik ve kültürel çalışmalarla etnik ve dini kümelenmelerin engellenmesi ve var olanların seyreltilmesi gerekiyor. Yani Humus’da Arap kadar Kürt ve Türk de olması gerekiyor. Buna mukabil Konya’da Arap ve Kürt, Muş’da Türk ve Arap sayısının hatırı sayılır seviyelere yükselmesi lazım. Toplumsal entegrasyonun güçlü, millet bilincinin diri olabilmesi için bu çalışmalar çok önemli. Dijital çağda yetişen gençlerin sosyolojik aidiyet duygusu zayıfladığından etnik ve dini fayların kırılganlık oranı kendiliğinden azalsa da devletin ek önlemlerle bu tehlikeyi tamamen bertaraf etmesi gerekiyor.

Yazı dizime başlarken sahip olduğum kafa karışıklığı büyük oranda bitse de hala Erdoğan’ın kafasında ne olduğuna dair net bir öngörüm yok. Yani kendi ya da uzun vadede oğlunun iktidarı için neleri feda edebileceğini kestiremiyorum. Yaşadığım tedirginliğin boşuna olmadığını da zamanla göreceksiniz. İnşallah o türden sınavlarla test edilmeyiz ve inşallah ben yanılırım.

Bu yazıyı yazdığım son süreçte SDG’nin önce Halep’teki kuvvetleri bozguna uğratılarak sürüldü, ardından da Fırat’ın batısındaki birlikler doğuya doğru püskürtüldü. Tahmin ettiğim gibi SDG yavaş yavaş haritadan silinecek. SDG’ye arka çıkmayan ABD’ye İsrail’in baskısı iyiden iyiye arttı. Trump’ın her geçen gün Epstein adasından yeni fotoğrafları piyasaya sürülüyor. Buna rağmen Trump da geri adım atmıyor. SDG problemi tamamen çözülürse İsrail için hiç de hoş olmayan bir jeostratejik harita ortaya çıkacak. Sonrasında sıra Süveyda (Dürziler) ve Golan’a gelecek. Yani Ortadoğu’daki “Meksika Açmazı” düğüm düğüm çözülecek. Fakat dünya da bu vakitten sonra eskisi gibi dönmeyecek.

SDG hakkında çok fazla köpürtülmüş rakama ve şişirilmiş imaja şahit olduk. Asker sayısı olarak BBC 110 bin civarı bir rakam zikretmişti. Bu sayı nicelik olarak doğrudur. Ama vasıflı asker sayısı çok daha az. Hadi bunu da geçelim. Çok sayıda zorla silah altına alınmış ve davaya inanmayan Kürt genci olduğu kadar, davayla hiç alakası olmayan Arap gençleri gerilimin yükseldiği anda safları hemen terkedebilirler. Ordu sayıca kabarık ama psikolojik olarak zayıf bir yapıya sahip. Üstelik Arap nüfusun hakim olduğu bölgelerde fazlasıyla tedirgin ve özgüvensizler. Nitekim Suriye ordusu taarruza başladığında halk ve aşiretler de SDG’ye karşı kıyama kalktılar.

SDG sadece Kürt nüfusun hakim olduğu bölgelerde bir direniş gösterebilir. Ancak bunca hırpalanma ve can kaybından sonra o hamleye sıcak bakabilirler mi bilemiyorum doğrusu.

Hem Türkiye, hem Suriye adına hem de bu iki ülke coğrafyasında yaşayan halklar için heyecan verici ve hayırlı bir dönüşüm olsun diyerek duamızı edelim. Bu konular bu kadar basit incelenmemeli. Benim yazdıklarım eskiz niteliğinde, devlet çok daha geniş bir çalışma yapıyordur elbette. Ama devletimizin işleyiş mekanizmaları, bürokratların gevşeklikleri ve kurumsal örgünün bir türlü rayına oturmaması nedeniyle tereddütlerim yok değil.

Yazı dizimizin sonuna geldik. Dünya meselelerinin kalbimizi iyice karartmasına müsaade etmeden, bunca cedelin arasında insanı insan yapan naif yarısına da hakkını vererek bitirelim. Bir şarkıda dendiği gibi; “Sevmeyelim de taşa mı dönelim”?

Sizi, çok sevdiğim bir aşk şiiriyle baş başa bırakıyorum.

BAHÇELERDEN UZAK

- Ahmet Hamdi Tanpınar'a -

İstemem artık ışık, râyiha, renk âlemini,
Koklamam yosma karanfille, güzel yâsemini.

Beni bir lâhza müsâit bulamaz idlâle,
Ne beyaz bâkire zambak, ne ateşten lâle.

Beklemem fecrini leylâklar açan nîsânın,
Özlemem vaktini dağ dağ kızaran erguvanın.

Her sabah başka bahâr olsa da ben uslandım,
Uğramam bahçelerin semtine gülden yandım ...

Yahya Kemal Beyatlı

(Kendi Gök Kubbemiz, S. 131)

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (20)

2026-01-13T03:22:00.000-08:00

Türkiye’nin Suriye’yle birleşebilmesi için referandum öncesi hukuki düzenlemeler yapması gerekiyor. Şunu üzülerek söyleyebilirim ki TC Anayasası çok ilkel maddeler içeren, az gelişmiş ülke anayasalarını andıran, feodal ve demode bir anayasa. Azınlık hak ve hürriyetleri konusunda zayıf, devlet otoritesi konusunda fazla sert ve en önemlisi de tarihsel takıntılarla bezeli bir anayasamız var. Erdoğan ve arkadaşlarının anayasa değişimi için hazırlık yaptıklarını biliyoruz. Bu değişimle bir taşla iki kuş vurulmaya çalışılacak. DEM’le yakınlaşma ve İkinci Barış Süreci’ni bu gözle de okumak gerekiyor.

TC Anayasası’ndaki bazı kutsallara dokunmadan yol almamız mümkün görünmüyor. Ulus devlet modelinde iş gören yasalar emperyal moda geçmeye niyetlendiğinizde önünüze takoz olur. Mesela Türklük vurgusu içeren, Kemalist takıntılarla arkaik görüntü oluşturan, devletin halk üzerinde rahat baskı kurmasına fırsat veren birçok anayasa hükmünün değiştirilmesi veya tamamen çıkarılması gerekiyor. Bu çok zor ve büyük fırtınalar koparacak bir süreç. İşte bu süreçte de devletin arkalığını sırasıyla MHP, CHP ve Ak Parti’nin alması gerekiyor. MHP zaten adım attı ve görevini yapıyor. Bu görevin uzantısında ayrıştırıcı kafa yapısından ve Türklük vurgularından vazgeçeceğine dair emareler gösterdi. MHP bu konuda taviz verir ve geri adım atarsa diğer milliyetçi grup veya partilerin ne söylediği çok konuşulmaz. Oy oranında etkisi olur demiyorum, ama böylesi bir vazgeçişte ortalık karışmaz. Bence bu aşmamız gereken en kolay engel.

Atatürk konusunda dönülmesi gereken zorlu virajı da ancak CHP’nin yardımıyla aşabiliriz. Bu netameli konuyu biraz açmamız gerekiyor.

Atatürk ve Kemalizm

Yapmacıksız, objektif bir bakış açısıyla değerlendirdiğimizde, Mustafa Kemal Atatürk önemli tarihi bir şahsiyet olarak karşımıza çıkar. Ne yere göğe sığdırılamayacak kadar yüce bir karakterdir, ne de yerin dibine batırılacak kadar şeytani bir figürdür. Osmanlı paşası, Kurtuluş Savaşı başkomutanı, Cumhuriyet’in kurucusu ve ilk cumhurbaşkanıdır. Resim bu haliyle gayet iyi duruyor değil mi? Ama ayrıntılara girdiğimizde çok sayıda mide bulandırıcı zaafiyetine rastlayabileceğimiz bir şahsiyet. Dünya görüşü olarak çok farklı pencerelere sahip olsak da kendisine bu alanda suçlamam, ya da saygısızlık etmem. Dahası şahsi zayıflık ve ihtiraslarını görmezden gelebilirim, ama işgal ettiği makamın yetkilerini suistimal etme konusunda da oldukça kabarık bir sicile sahip. İctimai meseleleri ele alış tarzında kabul edemeyeceğim metodlar kullanması ayrı bir fecaat. Atatürk’ü eğrisiyle doğrusuyla tarihte bulunması gereken mevki veya mevziye yerleştirmeden, ussal tekamülde mesafe kat etmiş modern bir toplum veya devlet olma ihtimalimiz yok. Bu yoldaki tek şart değil, ama gerek şartlardan biri. Güçlü bir tabu olarak hem sevenlerinde hem nefret edenlerinde yıkılması, öğütülmesi gereken bir Atatürk tasavvuru var.

Kemalizm bu tasavvura sağdan yaklaşan sürünün ideolojisi. Atatürk’ün savunduğu ya da ileri sürdüğü görüşlerden bir ideoloji çıkmaz. Yeni hiçbir şey söylemiyor, Batı’dan duyduklarını haykırarak metazori bir şekilde endoktrine etmeye çalışan bir despot. Kemalizm denilen şey, Pozitivizm’in Türkiye özelinde pazarlanması ve uygulanması adına geliştirilmiş söylemler zincirinin kutsallaştırılmasıyla ortaya çıkmış yapay bir ıstılah. Mustağrip, özgüvensiz veya dini kısıtlardan azade bir hayat sürmek isteyenlerin sıkı sıkıya sarıldığı Kemalizm, toplumun kafasına vura vura oturtulduğu kutsal mertebe üzerinden pekçok soytarının sıkıştığında suistimal ettiği aşkın bir ideaya evrildi. Bu haliyle neredeyse dinler, peygamberler ve hatta Tanrı inancı kadar önemli bir kutsal haline geldi. Bir zamanlar sadece Rejim’den nemalanan vetoplumda marijinal karşılanacak bir hayat tarzı olan %1’lik kesimin alkışladığı, buna mukabil Anadolu insanlarının tamamına yakınında öfke ve küfürle anılan Mustafa Kemal, şimdilerde toplumun en az yarısı tarafından tartışılması bile söz konusu olmayan tarihi bir ikon haline geldi.

Devletin, eğitim sistemi ve kültür araçları üzerinden Kemalizm propogandası yapmasının Kemalizm’in genişçe bir kitlede kült haline gelmesinde katkısı fazla değildir. Asıl etki, küresel kültür araçlarının Türkiye’de rahatça at koşturması için olabildiğince alan açılan Menderes, Özal ve Erdoğan dönemlerinde toplumun kimlik kayması yaşayarak sekülerleşmesi ve kendi duruşunu Kemalizm’in yasalarla korunan kıllı kollarına atarak çözme kolaycılığıdır. Bu yüzdendir ki seküler yaşam tarzını benimseyen Alevi, Kürt veya Komunistler bile şimdilerde Kemalizm güzellemeleri yapmaktadır. Erdoğan döneminde şeriatçı veya radikal sayılabilecek pekçok kişi de sekülerizmin sunduğu dünya nimetlerine kayarken omurgayı yamultmuş ve bu ruhsal tenakuza fazla dayanamayıp Atatürk’le barışmayı tercih etmiştir.

Kemalizm’in doğuşu, büyümesi, kutsallaşması çok kapsamlı bir hikaye. Burada bitmez. Ama özetle şunu söyleyebilirim; Türkiye Kemalizm prangasından kurtulmadan gelişmiş bir demokrasi olamaz. Arkaik reflekslerin hem dindar hem de sekülerlerde bu kadar yoğun olması umut kırıcı. Hadi dindar insanların kendine göre bir mazeretleri var. Kulağına ayet, hadis fısıldanarak manupile ediliyorlar. Karşılığında sonsuz cennet vaadi var. Diğer yandan sekülerlerin sıradan bir insanı tanrılaştırarak kendilerini bu kadar ucuza satmaları inanılır gibi değil. Afrika’daki ilkel kabile dinlerine mensup insanlardan daha farklı değiller. İnşallah böylesine büyük ve önemli geçiş sürecinde bir şekilde ayarlar yapılıp Kemalist takıntıların köküne kibrit suyu dökülür. Bir daha vurgulayayım; benim derdim Atatürk’le değil, Kemalizm’le.

Suriye’deki insanlar için Atatürk’ün hiçbir kıymeti harbiyesi yok. Bizim tarihimizdeki yeri de onları doğal olarak ilgilendirmiyor. Suriyeliler Anayasamız’da defalarca geçen Atatürk kelimesini anlamakta ve kabul etmekte zorlanacaklardır. Çünkü despotik bir rejim olmasına rağmen eski Suriye Anayasası’nda bile şahıs ismi geçmez. Biraz objektif gözle bakabilsek TC Anayasası’nın ne kadar iptidai bir zihnin yansıması olduğunu görürüz.

Kemalist takıntıları mevcut kitlenin büyük kısmı CHP seçmeni. Onları hizaya getirmek de CHP’nin görevi olmalı. CHP yönetiminin kararlı bir duruşla Kemalist söylemlere mesafe koyarsa anayasada yapılacak birtakım değişikliklere gelecek tepkiler azaltılabilir.

Anayasa’daki Türklük ve Kemalizm baskısı kaldırılabilirse diğer düzenlemelere ciddi bir tepki gelmez. Devamında kanuni düzenlemeler de hızlıca yürürlüğe girebilir. Mevcut Anayasa ve alt kanunlarla suistimale fazlasıyla açık Cumhurbaşkanlığı Sistemi’nde de bazı değişimler yapılması gerekiyor. Ama yasama paradigmasında oldukça çelişik bir yapı var; güce sahip olanlardan güçten vazgeçmesini istiyorsunuz. Kim bu kadar kudreti bırakmak ister ki? Erdoğan’ın sahip olduğu kudretten vazgeçmesi veya kendisini denetime tabi ettirmesi belki en zor aşama olacak.

Tam entegrasyon süreciyle ilgili önemli kalemleri sıraladık. Azınlık hakları, etnik ve dini kültür kodlarının korunması konusunda hiçbir sıkıntı çıkmayacağını düşünüyorum. Dünya o dağları aştı, Türkiye de belirli bir olgunluğa geldi. Suriye zaten kozmopolit yapısından dolayı Türkiye’den çok daha ilerideydi.

Milletlerin uzak hafızalarında var olan çekinceler, düzgün bir propagandayla aşılabilir. Yakın hafızadaki kin ve tortulardan kurtulmak için en az bir neslin yaşlanmasını beklemek zorundayız (20-30 yıl). Bu dönemde yeni elektriklenmelere fırsat verilmezse şayet, tamamen üstü örtülemese de öfkenin dozajı kontrol altında tutulabilir. Ayrıca yeni neslin toplumsal meselelere olan hassasiyetinin hızla azalması, bencil yaşam tarzının yükselişi, sosyal kırılganlığın azalması gibi postmodern dönemin sunduğu fırsatlar olduğunu da unutmayalım.

Tam entegrasyon sürecini kabaca ele aldık. Biraz uzun oldu, fakat en zorlu süreç buydu. Şimdi Türkiye - Suriye yakınlaşma sürecinin olabileceği diğer iki formata göz atabiliriz.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 SONRAKİ

lginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (19)

2026-01-07T08:26:00.000-08:00

Türkiye’de siyasi duruşunu DEM ile eşleştiren Kürt kitlenin Suriye’yle birleşmeye vereceği tepki doğrudan üst yönetimlerin alacağı kararlara bağlı. Öcalan ve DEM’in birleşmeye yönelik atacağı müspet bir adım tabanda büyük oranda makes bulur. Fazladan Suriye’deki Kürtler de bu karara biat ederler. Türkiye’de yaklaşık %8 bir tabanı bulunan DEM, şayet “evet” oyu tarafında karar alırsa, “evet”çi sayısı en az %6-7 oranında artar.

Türkiye’de birleşmeye en çok direnç gösterecek insanlar İyi Parti, Zafer Partisi ve CHP’ye psikolojik aidiyet besleyenler. İyi Parti ve Zafer Partisi’nin tabanını ikna etmek bir hayli meşakkatli. CHP tabanının yarısı da benzer reflekslere sahip. Ancak CHP üst yönetimi bu konuda kararlı bir duruş ve sahiplenme gösterirse tabanının diğer yarısı mevzuyu sahiplenir. Bu da (%15) yeterli olamayabileceğinden DEM tabanından gelecek oylara her türlü ihtiyaç duyulacaktır. Önceki bölümde Suriye’yle entegrasyon sürecinde CHP’ye önemli roller düşecek derken bahsettiğim hususlardan birisi buydu.

Cumhuriyet’in kurulduğu andan itibaren Türkiye’deki devlet politikası ve eğitim sistemi doğu ve güneye (İslam Coğrafyası) antipati ve kuzey ve batıya (Avrupa) sempati pompalayarak yüzlerce yıllık değer kodlarımızın insicamına suikastte bulunmuş olduğundan ve halkımızın en az yarısında (gençlerimizin çoğunda), bu propoganda karşılık bulduğundan Suriye ile birleşme fikri itici ve hatta gerileme olarak algılanıyor. Bunu tersine çevirmek çok kolay değil. Diğer yandan -hakkını verelim- aynı yapının Türk tarihindeki haşmetli yıllarla ilgili müspet anlatılarla güçlü ve büyük devlet olma özlemini mütemadiyen beslemesi sebebiyle, milletimizin zihni arka planında Neo-Osmanlı hayali canlılığını hala koruyor. Batı endeksli yaşam tarzına sahip insanlarımız birçoğunda dahi belli oranda böylesi bir fikre sıcak bakıldığını söyleyebilirim. Mevcut kompleksleri aşarken kullanılabilecek en önemli silah da sanırım yıllarca biriktirilmiş bu hamaset olacak. Ne kadar güçlü algı yüklemesi yapılırsa yapılsın Türkiye - Suriye birleşmesine ikna edilemesi hayli güç % 30-35’lik bir kitle var. Bu da şu anlama gelir; Referandumu riske etmemek için çok planlı ve topyekün bir çalışma yapılması lazım.

Aslında bu işi daha kolay sonuçlandırmanın bir yolu daha var; CHP iktidarı veya CHP’li bir cumhurbaşkanı. İsrail’i devlet olarak tanıma işini nasıl muhafazakar Menderes’e, Apo’yu takdis etme vazifesini nasıl milliyetçi Bahçeli’ye gördürdüysen, dindar ve fakir Suriye’yle birleşme fikrini varlıklı ve seküler kitleye benimsetme görevini de CHP’ye verirsin. Hazır CHP bu kadar hızını almışken, ara dönem olarak bir CHP iktidarını engellemezsin. Ayrıca bu inkıta sayesinde yavaş yavaş hanedan hazırlığı yapan Erdoğan ailesinin önünü de kesmiş olursun. Bu da devlet elitlerimizin başka bir görevi. Yıllarca ensemizde boza pişirip “Cumhuriyet” naraları attınız; şimdi monarşiye doğru hızla yol alan bu ülkeye sahip çıkmak da öncelikle sizin boynunuzun borcu olmalı. Evet, “boynunuzun borcu”. Anladınız siz onu. Milletimizin iradesini hiçe sayan her kim olursa olsun önünü kesmek gerekiyor. Diyelim ki milletimiz hanedana tav oldu ve öyle yönetilmek istedi, ona da müdahale edilmemesi gerekiyor, bir şartla; her 5 senede bir sandıkta icazet alacaklarsa. Özetle, devletimizin üzerine, her ne pahasına olursa olsun tarafsız, hakkaniyetli, adil bir seçim ortamı sağlaması farz. Seçimlerin öncesinde halkın iradesine ket vuracak manevralara veya seçimler sonrasında güç sahiplerinin istemediği sonuçlar zuhur ettiğinde operasyon çekmesine zinhar izin verilmemeli.

Referandumda “evet” sonucu alabilmek için bir başka manevra da şu şekilde hayata geçirilebilir; Öcalan ve DEM yetkilileri, artı Suriye’den SDG topyekün bir şekilde birleşmeye karşı çıkarlar. O zaman seküler milliyetçi kitle ters psikolojik manyelle Suriye’yle birleşme fikrine ısınabilir.

Türkiye devleti Suriye’yle birleşmeye karar verirse, ne yapar ne eder referandumdan “evet” çıkarır diye düşünüyorum. Ama bu seçeneğe sıcak bakar mı ondan çok emin değilim.

Farkındaysanız Türkiye’deki sosyolojik analizi parti tabanları üzerinden yaptım. Oysa Suriye’de daha çok dini ve etnik bazlı bir analize yeltendim. Çünkü Suriye’de çok partili demokratik bir sürece geçilmediğinden din ve etnisite hangi siyasi hareketlerde nasıl karşılık bulur, bunu kestiremiyoruz. Türkiye’deki partilerin oy oranından çok rahat şekilde milletimizin bir olaya göstereceği reaksiyonu %80 oranında öngörebiliyoruz. Şuurlu ve önünü arkasını hesap ederek oy veren %20’lik bir kitlemiz var, çok şükür. Sağduyusu yüksek bu kitle, oluşturulacak algı ortamından etkilenmeden karar alabiliyor.

Gelelim yapısal sorunlara. Referandum sonuçları, her iki ülkenin referandum öncesi alacağı bazı pozisyonlarla doğrudan alakalı. En önemli sorunumuz dil. Minör grupları bir kenara koysak bile Araplar ve Kürtlerin anadil beklentilerine güçlü bir cevap vermek gerekiyor. Türkçe’nin resmi dil olarak kalmasıyla ilgili bir sorgulama dahi yapılamaz. Ama Arapça ve Kürtçe de asla yasaklanamaz. Sonuçta eğitim, kültür ve bürokraside resmi dili, yani Türkçe’yi kullanmak zorundasınız. Bunu yapmazsanız doğal kırılma ve parçalanmalara kapı aralamış olursunuz. Şam’daki Arapça’nın pozisyonuyla Diyarbakır’daki Kürtçe’nin ağırlığı aynı değil. Diyarbakır’da süreç içerisinde hemen herkes Türkçe öğrendi. Hatta yeni nesil Kürt gençlerinin bir kısmı Kürtçe bilmiyor, bilenler de kendi aralarında konuşurken büyük oranda Türkçe’yi tercih ediyor. Şam’da herkes Arapça konuşuyor ve Türkçe bilen sayısı çok az. Türkiye’deki mültecilikleri sırasında Türkçe öğrenenlerin sayısı sadre şifa olacak cinsten değil.

Şam’da, Humus’da, Lazkiye’de Arapça’yla ilgili özel imtiyazlar verirseniz, aynısını Diyarbakır, Ağrı, Van Kürtçe için talep edecektir. Bu da uzun vadede ülkenin parçalanmasına giden yolu açar. O halde elimizde tek seçenek kalır; Diyarbakır’a uygulanan tarifeyi Şam’a da uygulamak. Pekala TC’nin kurulduğu günden beri Kürt şehirlere uyguladığı tarifeyi bu vakitten sonra Arap şehirlere uygulamak mümkün müdür? Zor soru.

Öncelikle TC’nin zamanında Kürtlere yaptığı zorbalıkları ve asimilasyon politikalarını şimdilerde uygulayamazsınız. Hem dünya, hem de Türkiye siyasi anlayış, özgürlükler ve toplumsal algılar temelinde çok değişti. Eski yöntemlerle yeni sosyolojiye ayar vermeye kalkışırsanız sonuç hüsran olabilir. Daha önce belirttiğim gibi bu süreçten ya güçlü bir kazanımla çıkarsınız, ya da geri dönülmez büyük kayıplarla. Burada mantıklı ve uzun soluklu çözümler üretmek zorundasınız.

İki ülke arasındaki refah seviyesi farkı olası bir birleşmede nasıl bir arıza çıkarır? Suriye, iç savaş çıkmadan önce bile Türkiye’den kırk yıl gerideydi. 14 yıllık savaş sırasında bir kırk yıl daha geriye gitti. Ülkenin bayındırlığı, ekonomik gücü veya teknolojik alt yapısı için cari olan geri kalmışlığı, eğitim, kültür ve toplumsal olgunluk gibi alanlarda iddia etmek çok cahilce bir yaklaşım olur. Yani, kabaca daha çok ekonomik ve maddi alanlarda dramatik farklardan bahsedebiliriz. Bu türden farklar çok hızlı bir şekilde kapatılabilir. Güçlü ve müreffeh olan tarafın (Türkiye) nüfusça daha kalabalık olması işi iyice kolaylaştırır. Batı ve Doğu Almanya’nın birleşmesi sırasında ekonomik refah farkı çok hızlı bir şekilde kapanmıştı, üstelik ağırlıklı ortalamada buluşulmamış, zayıf olan taraf güçlü tarafa yetişmişti. Normalde iki ülke arasındaki refah farkı üstesinden en kolay gelinecek problem. Devlet de bunu rahatça yönetebilir. Ancak zengin olan tarafın halkında, yani Türkiye vatandaşları arasında “bizim paramızı Suriyelilere yedirecekler” şaiyası hızla revaç bulabilir. Halihazırda bile Suriyeliler yüzünden fakirleştiklerini düşünen insan sayısı oldukça fazla. Yani devletimizin buradaki esas işi, finansal enstrümanlardan çok toplumsal algı baronlarıyla olacak.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 SONRAKİ

Devam edecek…

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (18)

2025-12-27T16:47:00.000-08:00

Türkiye, Suriye üzerinden Ortadoğu’ya akacak akmasına da İsrail çok şiddetli direnç gösteriyor. Büyük aktörlerin makro planları ile İsrail’in mikro planları arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan gerilimin sonuna yaklaşılıyor. Diplomaside İsrail’e karşı büyük öfke var. Çünkü her geçen gün aleyhine işleyen ABD, İsrail’in mevzuyu tıkama çalışmalarından ikrah etmiş durumda. Benim tahminim her şeye rağmen planın yürürlüğe gireceği şeklinde. Bu durumda SDG fesholunacak, hatta uzun vadede Dürzi ayaklanmacılar da bertaraf edilecek. Suriye yekpare bir yönetime ve toprak bütünlüğüne kavuşacak. Son problem olan Golan Tepeleri bile çözülecek. İsrail, yaklaşık 60 yıldır işgal ettiği bu topraklardan çekilmek zorunda kalacak. Bunu da karşılıklı güvenlik anlaşmaları çerçevesinde çözecekler.

Suriye bütün risklerden yalıtıldıktan sonra yeni bir süreç başlayacak. Türkiye ve Suriye arasındaki entegrasyon süreci nasıl ilerleyecek? Yukarıda yaptığım tahminler gerçekleşirse bizi hangi ihtimaller bekliyor, bunlara bir göz atalım.

Öncelikle Türkiye’nin bu sürece hazırlanması için yasal bazı adımları atması gerekecek. Anayasa değişikliği çok boyutlu ve sıkıntılı bir süreç. Hatta diyebilirim ki bütün sürecin en zor ve sancılı safhası anayasa değişikliği olacak. Bu işin analizine soyunmadan önce CHP’nin bu süreçteki rolünün kırmızı kalemle altını çizmek istiyorum.

Türkiye – Suriye Entegrasyonu

Aslında buna entegrasyon demek yerine Türkiye’nin Suriye’yi yutması demek daha doğru olur. Ancak diplomatik nezaket ve kamuoyunun incitilmemesi adına mevzubahis süreç bir entegrasyon olarak pazarlanacak. Bu entegrasyonun şekli nasıl olursa olsun önümüzde aşılması gereken yapısal sorunlar var; dil problemi, ekonomik refah farklılıkları, etnik dini azınlık beklentileri, din algısındaki öncelikler, hukuki bariyerler, uzak ve yakın tarihi hafıza. İhtimalleri madde madde masaya yatırırken bu bu yapısal sorunları da tek tek çözümlememiz gerekiyor. Başlayalım.

1) Tam Entegrasyon

İki ayrı devletin birleşerek tek çatı altında yönetilmesi. Böylesi bir süreçte her iki ülkenin kendi içinde yapacağı referandumla birleşmeye ayrı ayrı “evet” demesi gerekiyor. Bu şekilde bir entegrasyon başarılması en zor, ancak sonuçları itibarıyla en etkili yöntem. Sadece başarılması zor değil, başarılabilirse şayet, sonrasını yönetmek de hayli maharet isteyen bir operasyon.

Halkların ülke birleşimine karşı tutumları nasıl olur? Suriye halkı buna büyük destek verecektir. Ama Türkiye halkı için önemli soru işaretleri mevcut. Her iki ülkeyi ayrı ayrı inceleyelim.

Suriye’nin %75’i Sünni Müslüman. Bunların %80’i de Arap (Genel nüfustaki oranları %60 civarında). Dindarlık oranları hayli yüksek. Radikal İslami görüşlere sahip kitle iktidarı domine ediyor olsa da toplumdaki oranları o kadar güçlü değil, azınlık seviyesindeler. Eski El-Kaideci bu grup reel politik uyarınca kendilerini revize etti. Eskisi kadar keskin olmadıkları gibi, kendi fikirlerini topluma dayatma aymazlığına da düşmediler. Bu çerçevede halkla sağlıklı ilişki kurup güven inşa ettiler. Yani yönetimin yönelimlerinin halkta mutlaka karşılığı olur. Evet, Sünni Arap kitle genel manada itikadi ve ameli olarak dindar, ama radikal değil. İhvan’ın çizgisine yakın. Türkiye’den bakıldığında marijinal gözükebilecek bu tablo, sanıldığı kadar ürkütücü değil. Türkiye’deki Milli Görüş tabanının inanç ilkelerine ve yaşam tarzına benzer bir kitle.

Kürtler de Sünni grubun parçası ve yaklaşık olarak ana Sünni gövdeyle aynı manevi iklimleri var. Ancak etnik kimlik hassasiyeti yüksek seviyede ve son yarım asırlık süreçte sadece Kürt olmaktan dolayı hem Suriye hem Türkiye’de yaşadıkları eziyetler hala hafızalardaki tazeliğini koruyor. Sınır engeline rağmen Türkiye’deki Kürtlerle yoğun psikolojik ve sosyolojik birliktelikleri var. Türkiye’deki Kürtlerin entegrasyona göstereceği teveccühe göre hareket edecekler. Nüfusta %8 gibi bir ağırlıkları var.

Türkmenler, Çerkezler ve diğer Kafkas göçmeni halklar genel nüfusun yaklaşık %5’ini oluşturuyorlar ve koşullar ne olursa tamamı birleşmeye sıcak bakacak durumdalar. Sünni halkın yaklaşımı bu çerçevede özetlenebilir. Anormal bir durum olmazsa tamamı entegrasyonu arzu ederler diye düşünüyorum.

Suriye’nin %10’u farklı mezheplerden Hristiyan. Suriye’deki Hristiyan azınlığı Türkiye veya Avrupa’daki Hristiyanlarla karıştırmayın. Mesela Lübnan Hristiyanları Avrupai yaşam tarzına sahipken Suriye’dekiler dini pratikleri yüksek bir topluluk ve muhafazakar yaşam tarzına sahipler. Türkiye gibi azınlık haklarındaki öngörülebilirlik oranı Suriye’ye göre çok daha yüksek bir ülkenin vatandaşı olmayı seve seve kabul ederler.

Nüfusun %12’sini oluşturan Nusayri ve Şiilerde durum biraz karışık. Nusayriler yaklaşık %10 ve tüm Suriye’de yaşam tarzı seküler olan tek kitle. Esad Rejim’in mezhepdaşı olmaktan ötürü mevcut rejimle kanlı bıçaklı haldeler. İsrail ve İran ne kadar propaganda ve baskı yaparsa yapsın bu kitle birleşmeye en gönüllü olacak grup. Hem Türkiye’nin özgürlük garantilerine daha çok güveniyorlar, hem de mevcut yönetimden kurtulmak için Türkiye vatandaşı olmayı tercih edeceklerdir. Şii gruplarda durum tam tersi seyrediyor. Ağır İran politik etkisiyle bu türden bir birleşmeye karşı tavır göstereceklerdir.

Son grup olarak %3’lük Dürzi cemaati de büyük oranda Türkiye’ye sıcak bakacaktır. İsrail güdümündeki Dürzi grupların zayıf reaksiyonu da pek bir ağırlık taşımıyor.

Suriye’nin Türkiye’ye göre daha fakir, bakımsız ve politik istikrardan yoksun olması doğal olarak Suriyeliler arasında birleşme arzusunu ekstradan güçlendirecektir. Yukarıdaki tablodan anlaşıldığı üzere doğru tutumlar takınılır ve mevzu güzel izah edilirse Suriye’de Türkiye’yle entegrasyon fikri rahatlıkla %80-90 oranında hüsnü kabul görür. Doğru tutumlardan kastımız nedir? Türkiye’den yükselecek faşist söylemler, Türkiye ve Türklük vurgularının sık sık yapılması bu sürece zarar verir. Bu süreçte karşı tarafın onur ve kimliklerine saygısız yaklaşımları mutlaka bastırmak, susturmak gerekiyor. Suriye’deki Türkmenler de azınlıktan çoğunluğa geçişin cezbesine kapılıp üstencil ve hamasi bir tavır sergilememeli. Yani tam entegrasyon niyetlenilirse, süreç öncesinde hem Türkiye hem Suriye’de sahada bilinçlendirme ve rehabilitasyon çalışması yapılmalı. İran ve İsrail tarafından gerçekleştirilmesi muhtemel sosyolojik sabotajlar ve sosyal medyada zuhur edecek kışkırtıcı mesajlara karşı yumuşak güç ve sıkı istihbari tedbirlere başvurularak önlemler alınırsa Suriye tarafında pek bir sorunla karşılaşılmaz diye düşünüyorum. Tabii tüm bunların geçerliliği, dilde, dinde ve etnik faliyetlerde yasal özgürlük garantileri verilmesiyle mümkün. Aksi durumda ortalık karışır ve mevzunun nereye gideceği hiç belli olmaz.

Suriye tarafı kolay, turpun büyüğü Türkiye’de. Türkiye’deki sosyolojik tabloyu kabaca kategorize ederek, tespit ettiğimiz kitlelerin tam entegrasyona nasıl reaksiyon gösterebileceğine göz atalım.

Toplumumuzdaki mukaddesatçı kitle Suriye’yle birleşmeyi büyük oranda sevinçle karşılar. Milliyetçi muhafazakar kitle de mevzuya benzer şekilde yaklaşır. Her iki grupta da Neo-Osmanlıcılık standard reflekstir. Suriye’nin zaten bize ait olduğuna dair inanca sahiptirler. Ak Parti ve MHP tabanı bu iki kitleyle %100 olmasa da büyük oranda uyuşur. Yani, yaklaşık %35’lik bir kitle iktidarda kim olduğundan bağımsız bir halde böylesi bir teşebbüse destek verir. “Tamam, neredeyse yarıya ulaştık” diye düşünüyorsanız yanılırsınız. Kalan %65 farklı gerekçelerle bu birleşmeye karşı gelebilir veya gelecektir.

-----

Not: Cumhurbaşkanı Erdoğan 25 Aralık’da Lübnanlı mevkidaşı Joseph Aoun ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirmiş ve Türkiye'nin, Lübnan'ın güvenliğini destekleyecek uluslararası mekanizmalarda görev almaya her daim hazır olduğunu ifade etmiş.

Bir önceki bölümde Türkiye’nin Lübnan üzerindeki etkisinin artabileceğine dair bir tahmin paylaşmıştım. Belki de bu telefon görüşmesiyle ısınma turlarına başlandı.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 SONRAKİ

lginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Yaşa Fenerbahçe

2025-12-26T20:24:00.000-08:00

Şimdilerde çok hevesim kalmasa da çocukluk ve gençlik yıllarımda fanatik Trabzonsporluydum. Bilirsiniz, o çağlarda insan şahsiyeti tam oturmadığından kendisini başkaca dış etiketlerle ifade eder. Ortalama bir erkek çocuğu için tuttuğu takım, bu bağlamda en çok öne çıkan ve sahiplendiği aidiyettir. Yine aynı çerçeveden hareket edersek ilerlemiş yaşlarına rağmen takım fanatizmi cari olan bir erkeğin, hala ergenlikten çıkamamış olduğunu söyleyebiliriz. İyi yönden ele alırsak da henüz gençlik ateşi sönmemiştir diyebiliriz.

Futbol, ilkokula başladığım sene radarıma girmişti ve ailemin de etkisiyle Trabzonspor’u tutmaya başladım. Bütün maçları radyodan takip ediyor ve yedekleriyle beraber kadromuzu ezbere biliyordum. Hatta spikerlerin futbolcuların oyunlarıyla ilgili yorumlarını aklımda tutar, seyretmediğim halde o yorumları kendi fikrim gibi anlatırdım. Mahalledeki abilerin bana maçla ilgili sorular sorup, cevaplarıyla eğlendiklerini de hatırlıyorum.

Bende öyle bir tutku ve fanatizm gelişti ki, maç kaybettiğimizde hastalanacak dereceye gelmiştim. Ne büyük talihtir ki o sene Trabzonspor şampiyon oldu, sonrasında da lise 2. sınıfa kadar altı kez şampiyonluk yaşadık. Takım tutmanın en çok anlam ifade ettiği dönemlerde, arkadaşlarım arasında sürekli başımı dik gezdiren, bana özgüven ve gurur yaşatan Trabzonspor’a bu yönüyle minnettarım.

Bu girişi yaptım ki hem Fenerbahçeli olmadığımız bilinsin, hem de futbolun sosyal, ekonomik ve psikolojik konumuyla alakalı geniş bir müktesebata sahip olduğumuz anlaşılsın. Yani yazacaklarım ezberden veya tahmini değil, sahadan tecrübe ettiğim bilgiler çerçevesinde oluşturduğum kanaatlerimin muhassalasıdır. Saha derken futbolun yaşandığı ve konuşulduğu sosyal ortamları kastediyorum. Erkekler zaten kendi aralarında futbol konuşmayı sever. Bir de tutkulu bir taraftar iseniz, sosyal çevreniz benzer tutkuları olan insanlardan oluşur, bulunduğunuz ortamlarda sık sık konu futbola gelir ve ister istemez yüksek perdeli tartışmalar ve bilgi alışverişine şahit olursunuz. Taraftarlık reflekslerii, topluluk psikolojisi gibi birçok toplumsal olguyu gözlemleme fırsatınız olur.

O dönemlerde Trabzonspor’u en çok zorlayan ekip Fenerbahçe’ydi. Galatasaray ve Beşiktaş’ın kış uykusuna yattığı dönemlerdi. Zamanla Trabzonspor eski gücünden uzaklaştı ve Beşiktaş’la Galatasaray baş göstermeye başladı. Diğer takımlar iniş çıkışlar yaşasa da Fenerbahçe hep iddialıydı. On yıldan fazla şampiyon olamadığı şu dönemde bile daima şampiyonluğu kovalayan bir takım. Bu sebepledir ki açık ara en çok şampiyon Galatasaray olduğu halde lig tarihi boyunca en çok puan toplayan, en çok galibiyet alan ve en fazla gol atan takım ilginçtir ki Fenerbahçe’dir. (Resmi istatistikler için bakınız)

Bir takımın büyüklüğünü ilk akla gelen yöntemlerle hesaplarsanız kolayca Türkiye’deki en büyük kulübün Galatasaray olduğunu söylersiniz. En çok şampiyonluk yaşayan, en çok Türkiye Kupası kaldıran ve bütün bunlar yetmezmiş gibi Avrupa’da iki şampiyonluk kazanan bir kulüp Galatasaray. Ayrıca son dönemlerde yakaladığı yüksek grafikle taraftar sayısında önce Fenerbahçeyi yakalayıp ardından liderliğe oturmuş durumda ve her geçen gün farkı arttırmaya devam ediyor. İstatistiki veriler üzerinden yüzeysel analizler yapanların aksine ben Türkiye’nin en büyük kulübünün halen Fenerbahçe olduğunu düşünüyorum. Her Trabzonsporlu gibi nefret duysam da, uzun süre önce güçlü bir hisle Fenerbahçe’nin çok büyük kulüp olduğunu düşünmeye başlamıştım. Akabinde bu duygunun gerekçeleri üzerine biraz kafa yordum. Hamasi kısıtlamalardan kendinizi beri tuttuğunuzda kabul etmek istemediğiniz acı gerçeklerle yüzleşirsiniz.

Fenerbahçe’nin neden en büyük kulüp olduğu, ancak tarihsel derinliği olan dinamikler çerçevesinde anlaşılabilir. Meseleye kabuktan değil, çekirdekten yaklaşalım. Osmanlı’da futbolun yaygınlaşmaya başladığı ilk dönemlerde hem organizatör, hem yönetici hem de oyuncu olarak ağırlıklı olarak ecnebileri öne çıkar, çünkü futbol ecnebi diyarlarından neşvü nema olmuştur. Selanik ve İzmir’de yabancıların kurduğu takımlar zamanla silinip gitmişler. Türklerin kurduğu ilk takım Black Stockings (Siyah Çoraplar) Futbol Kulübü 1901 yılında İstanbul’da kuruluyor. Bir sene sonra da Kadıköy Futbol Kulübü hayata geçiriliyor (gerçi kuranlar Rum, ama sonuçta Osmanlı vatandaşları). Hani eskiden aileler çok çocuk yapardı da bir kısmı çocukken ölür, hayatta kalabilenlerle yollarına devam ederlerdi ya. Aynı onun gibi ilk kulüplerin bir kısmı uzun ömürlü olmamış. Bu yüzden kurulan üçüncü kulüp olduğu halde 1903 doğumlu Beşiktaş’ı Türkiye’nin en eski futbol kulübü olarak biliriz. Kaldı ki jimnastik kulübü olarak kurulduğundan futbol şubesi ancak 1911 yılında faaliyete geçmiştir. 1904’de Kadıköy Futbol Kulübü’nün ikiye bölünmesiyle İstanbul’daki Rumların kurduğu Elpis ve İngiliz askerlerin tesis ettiği İmogene de zamanla tarih sahnesinden çekilmişler.

Türkiye’de futbol kulübü olarak kurulmuş ve halen yaşayan en eski takım 1905 yılında kurulan Galatasaray’dır. Ardından Fenerbahçe (1907), Beykoz, Üsküdar Anadolu ve Vefa (1908) kulüpleri gelir. İstanbul dışında kulüplerin faaliyete geçişi İzmir’de Karşıyaka (1912) ve Altay (1914) kulüplerinin kuruluşlarıyla başlar. Resmi kayıtlarda Ankaragücü’nün kuruluşu 1910 olarak görünse de Ankaragücü İstanbul’dan devşirme bir kulüptür. 1910 yılında İstanbul’da kurulan Altınörs ve Sanatkarangücü kulüpleri işgal yıllarında Ankara’ya taşınır ve Cumhuriyet’den sonra birleşerek Ankaragücü adında faaliyetlerine devam eder. Büyük şehirler dışında kurulan ilk futbol kulübünün bir kasabada olması ilginç. Afyon’a bağlı Şuhut ilçesi 1912 yılında bu yönüyle tarihe geçer. Şuhut Belediyesi Hisar Kulübü adıyla kurulan bu kulüp hala yaşamaktadır. 1922 yılında Konyaspor ve Aydınspor’un kurulmasıyla futbol tüm Anadolu’ya yayılma evresine geçer.

Futbol tarihine kısa da olsa değinmemin bir sebebi var. Bunca eski kulüp hala yaşıyor. Ancak gerek idarecilerin vizyon farklılıkları, gerekse takımın bulunduğu şehrin kimi avantajlarıyla bazı kulüpler öne çıkmış, büyüyüp serpilmişler. Trabzonspor sahne alana kadar da iş İstanbul’da dönmüş, Beşiktaş, Galatasaray ve Fenerbahçe üç büyük kulüp olarak futbol dünyasında egemenlik kurmuş. Burada yazımıza rehberlik edecek önemli bir ayrıntının altını çizelim. Profesyonel liglerin başladığı dönemlerde, üç büyük kulüp arasında Fenerbahçe hep bir adım öndedir. Hem şampiyonlukta hem taraftar sayısında lider olması Fenerbahçelilere özgüven kazandırmış ve zamanla hem yöneticilerin hem taraftarların diğer kulüplere karşı tavırlarını üst perdeden, küstah ve ukala bir çizgiye çekmiştir (Örnek: Fenerbahçe Cumhuriyeti söylemi). Hikayemiz tam da burada başlıyor işte.

Fenerbahçelilerin diğer kulüp taraftarlarıyla nobran ilişkileri karşı tarafta öfke ve nefret duygularının yeşermesine neden olmuş, Fenerbahçe Türkiye’nin en sevilmeyen kulübü haline gelmiştir. Elbette tek etken bu değil. Bir taraftan da derin kıskançlığın kamçıları sırtımızı dövmekte ve nefretimizi büyütmektedir. Böyle bir ankete rastlamadım, ama yapılsa halen en nefret edilen takım olarak açık ara Fenerbahçe’nin çıkacağından eminim. Bunu futbol muhabbetleri yaptığım ortamlardan gayet iyi biliyorum. İşte bu nefretin doğal sonucu olarak ortamlarda Fenerbahçelilere karşı gelişen agresif yaklaşımlar Fenerbahçelileri ister istemez savunma ve sahiplenme moduna geçirmiş, taraftarlık kavileşip fanatiklik hasıl olmuştur. Fenerbahçe’yle ilgili bu gerçeği zaten bu fanatikliği farkettikten sonra yakalayabilmiştim. Diğer takım taraftarları arasında öylesine, sosyallik olsun, eğlencence niyetiyle futbola alaka gösterenler varken Fenerbahçelilerin tamamına yakını takımına ölümüne sevdalıdır. Fenerbahçe’nin büyüklüğü işte buradan gelir. Şöyle bir etrafınızdaki Fenerbahçelileri düşünün, ne dediğimi anlayacaksınız.

Yazar Ali Bayramoğlu’nun Türkiye’nin entelektüel dünyasında en popüler olduğu zamanlardı. Gazetesindeki sütunda bir Fenerbahçe mağlubiyetinden sonra öyle bir yazı yazdı ki okurken hayretlere düştüm. Ne siyaset, ne sosyoloji, ne ekonomi, ne de felsefe. Konu tamamen Fenerbahçe ve Fenerbahçelilik üzerine duygusal bir yazıydı. Kendisine hiç yakıştıramamıştım. Fenerbahçeli nice kelli felli iş adamının, iddialı siyasetçinin, ağırbaşlı ilim ehlinin söz konusu Fenerbahçe olduğunda bir ergen gibi refleks göstermesinden anladım ki Fenerbahçelilik başka bir şey. Buradan hareketle kendime göre büyük kulüp tespit etme kriteri geliştirdim. Bir kulübün büyüklüğü sadece taraftar sayısına ya da başarılarına bağlı değil. Esas kriter taraftar sayısı ve aidiyet oranının çarpılmasıyla ortaya çıkan hasıla. Bu vecheden baktığımızda vicdanlı ve nesnel bir değerlendirme yapan herkes Fenerbahçe’nin Türkiye’nin en büyük kulübü olduğunu görür.

Fethullah Gülen arabada seyahat ederken büyük ve coşkulu kalabalıklar görür ve bunların takım taraftarları olduğunu öğrenince, siyasal iktidara yürüyen yolda kendisi ve ekibi için kaldıraç etkisi olacağını düşünür ve futbol camiasına el atmaya karar verir. Her kritik kurumu ele geçirme hesabı yapan bu mel’un kafa özellikle Galatasaray’da ciddi bir şekilde yapılanır. Beşiktaş ve diğer kulüplerde de belli oranda nüfuz yakalar. Ama söz konusu Fenerbahçe olunca başarılı olamaz. Bunun intikamını, 3 Temmuz 2011’’de, FETÖcü savcı ve polisler üzerinden yapılan şike operasyonuyla alır. 15 Temmuz sonrası bu davaların hepsinden beraat kararı çıksa da, bu iş bir kumpas olarak nitelendirilse de o davalardaki iddiaların tamamının doğru olduğunu biliyoruz. Zaten çok sayıda delil ve itiraf da ortaya konmuştu. Fenerbahçe öyle veya böyle bu badireyi atlattı. Ne ki bir hayli hırpalanan kulübün kendisine gelmesi vakit aldı.

Şimdi size şu soruyu soruyorum: 3 Temmuz’da Fenerbahçe’nin başına gelenler herhangi başka bir kulübün başına gelse halleri nice olurdu? İşte önceki paragraflarda bahsettiğim o taraftarının aidiyet ve sahiplenme duygusu Fenerbahçe’yi ayakta tutmuş, biraz sendelese bile yoluna devam etmesini sağlamıştır.

Fenerbahçe’nin alt lige düşürülmesi gündeme gelmiş, ama ne siyaset kurumu ne futbol erkanı buna cesaret edememiştir. Düşünsenize, o zamanki maç yayın kuruluşu abonelerinin %52’si Fenerbahçe taraftarı. Yani diğer bütün kulüplerin taraftarlarından takımı için fedakarlık gösterip paraya kıyan ve abone olanların toplamı bir Fenerbahçe kadar etmiyor. En çok taraftar Galatasaray’ın mı dediniz? Siz böyle bir kulübü alt kümeye düşürürseniz yayıncı kuruluş iflas eder, federasyon çöker, hükümet bile değişebilir. Spor gazetecisi Simon Kuper’in dediği gibi “Futbol asla sadece futbol değildir”. Futbol, diktatör Franco’yu yıllarca iktidarda tutmuştur. Fildişi Sahili’ndeki iç savaş ünlü futbolcu Didier Drogba’nın çağrısıyla bitmiş, Maradona sevgisi Napoli taraftarına İtalya - Arjantin maçında Arjantin lehine tezahürat yaptırmıştır.

Kitlelerin ilgi gösterdiği her alan gibi futbol dünyası da çok karanlık bir sektör. Fenerbahçe şike yapıyor da diğerleri yapmıyor mu? 3 Temmuz’da Beşiktaş da Türkiye Kupası için şike yapmakla suçlanmıştı. Gariban Trabzonspor da şikeye yeltenmiş, ama parası az olduğu için becerememişti. Galatasaray’ın o sene ne ligde ne kupada iddiası kalmadığından şikesi yok görünüyordu. Oysa biliyoruz ki Galatasaray da bu işlerde mahirdir. Futbol kategorisinde en alt lig olan 2. Amatör kümede dönen şikeleri duyunca milyar dolarlık üst liglerde neler olacağını tahayyül bile edemiyorum. 3 Temmuz operasyonuna kadar bu iş böyle dönüyordu. Sonrasında kesildiğini sanıyorum, ya da öyle umut etmek istiyorum.

Fenerbahçe’nin şampiyonluklarının hepsinde hile hurda vardır. Ama zaten eskiden futbol saha içi kadar saha dışında da oynanırdı. Diğer takımların şampiyonluklarının da özellikle 1990-2011 arası temiz olmadığını düşünüyorum. O zamanlar futbol dünyası böyle dönüyordu ve Fenerbahçe bu işlerde sanırım daha becerikliydi. Zaten kulüp yöneticilerinden birisi Fenerbahçe eski başkanı Aziz Yıldırım’a kasadaki yüklü bir açığı sorduğunda Yıldırım, “Şampiyonluğun sadece sahada oynanarak kazanıldığını mı sanıyorsun?” diyerek bunun itirafını yapmıştı. Tabii ki iyi bir takım kurmak ve sahada mücadele etmek ön şarttı. Ama saha dışında rakipleriniz oyun kurarken pasif kalır aksiyon almazsanız şampiyon olamazsınız. Ya da başka bir deyişle 5 kere yerine bir kere olabilirsiniz belki.

Konunun bir başka boyutuna göz atalım. Büyük takımlar her maçlarında karşlarında motive olmuş bir takım bulurlar. Çünkü büyük takımların maçları vitrin maçlarıdır. Diğer takım futbolcuları kendilerini göstermek için bütün gayret ve dikkatleriyle maça asılırlar. Fakat Fenerbahçe maçlarının daha farklı bir atmosferi olur. Çünkü Türkiye genelinde yaygın olan Fenerbahçe nefreti futbolcular için de geçerlidir ve onlara ekstra motivasyon kaynağı olur. Fenerbahçe’nin şampiyon olabilmesi için Tüm Türkiye’ye galebe çalması gerekir, daha doğrusu gerekirdi. Şimdilerde yerli futbolcu sayısı bir hayli azaldığından bu faktörün belirleyici etkisi iyice azalmış durumda. Ama geçmiş yıllardaki Fenerbahçe şampiyonlukları bu yönüyle kıymetlidir, hem saha içinde hem saha dışında gösterilen büyük cehdle kazanılmıştır.

Bu yazıyı okuyan diğer kulüp taraftarları, özellikle de Galatasaraylılar çılgına dönmüştür. İçlerinden bana kafir küfür saydırıyorlardır. Her mürit de kendi şeyhinin yeryüzündeki en mübarek insan olduğuna inanmıyor mu? Aşıkların gözü kördür. Ama kafalarının arkalarında bir yerlerde gerçeği bal gibi de bilirler. Siz de ne kadar inkar ederseniz edin Fenerbahçe’nin büyüklüğünün farkındasınız. Hadi Galatasaraylıların gönlünü alacak bir şerh düşeyim. Vektörel hesapta en büyük kulübümüz Galatasaray’dır, ama skaler olarak en büyüklük Fenerbahçe’nindir. Ve unutulmamalıdır ki esas olan skaler niceliğinizdir. “Skaler ve vektörel ne demek” mi diyorsunuz? O halde ben de “her şeyi yazardan beklemeyin” diyorum. Belki Galatasaray 20-30 sene sonra bahsettiğim kriterlere göre en büyük kulüp olacak. Ancak halihazırda o tahtta Fenerbahçe oturuyor.

Bu yazı futbolla ilgili değildir, bu yazı Fenerbahçe’yle ilgili hiç değildir. Anlayan için bu yazı sosyopsikolojik değerlendirmeler içeren ve satır aralarında önemli toplumsal tespitler barındıran bilimsel bir yazıdır. O gözle bir daha okumanızı tavsiye ederim.

Mesajlarımı verebilmek adına futbolun sosyal etki gücünü istismar ettim; tıpkı siyasiler gibi.

Mazinde bir tarih yatar…

----------------------

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

İnsan Önemlidir

Yeterince Yaşadım

Cahilliğe Methiye

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (17)

2025-12-24T07:48:00.000-08:00

Sevdiğim bir kardeşim, 14. bölümü yayınlamamın akabinde bana bir yazı gönderdi. Mehmet Ali Gelibolu imzası taşıyan bu yazı, ünlü stratejist John Mearsheimer’in görüşleri üzerine bina edilmiş. Yazının linkini buraya bırakıyorum ve okumanızı tavsiye ediyorum. Yazının bana yollanmasının nedeni Mearsheimer’le benzer görüşlere sahip olmamız. Önümüzdeki dönemde Avrupa’nın çökeceğini ve özne konumunu kaybedeceğini vurgulamış. Aslında ben de bunu Çayna başlıklı yazımda ve daha öncesinde de yazmıştım. Ancak Avrupa’yla ilgili görüşlerine birkaç şerh düşmek zorundayım. Bu vesileyle kısaca geçtiğim Avrupa bahsini de biraz genişletmiş oluruz.

Öncelikle şunu söylemeliyiz. İngiltere’yi dışarıda bırakırsak Kıta Avrupası 2. Dünya Savaşı’ndan beridir önemli bir aktör değildi zaten. Bizim ülke içi komplekslerimizden dolayı gözümüzde büyüttüğümüz etki gücü oldukça zayıf bir kıtaydı. Evet, ekonomik durumları, konforları yerindeydi, kendilerine göre huzurlu bir ortam tesis edebilmişlerdi. Fakat 80 yıldır ABD’nin dediğinin üzerine söz söyleyemeyen bir garibanlar topluluğuydu. Bunu Özal’ın özel sohbetlerde yaptığı yorumlardan beridir biliyorum, yani 80’lerden. Bir ara Avrupa Birliği üzerinden aktör olma hülyasına kapılsalar da hevesleri kursaklarında kaldı. BM Güvenlik Kurulu’nun daimi 5 üyesinden biri olan ve doğal olarak kararları veto hakkı bulunan, üstüne üstlük nükleer silahlara sahip olan Fransa’nın bile bir ağırlığı yok. Rusya, Çin ve hatta Türkiye tarafından sıkça tokatlanan şamar oğlanı görünümünde. Sömürgelerini tek tek kaybediyor ve biçare şekilde seyrediyor. Veto hakkını en az kullanan ülke (16 kez) ve bunların 15 tanesini ABD’nin kuyruğunda kullanmış. Sadece bir kez sömürgeleriyle alakalı tek başına veto hakkı kullanabilmiş, o da 50 yıl önce. Kıta Avrupası’ndaki en güçlü devletin durumu bu. Varın gerisini siz hayal edin.

Avrupa yaşadığı iki büyük savaştan sonra askeri ve politik aktör olma yeteneğini kaybetmişti. Ancak ekonomi, sanat ve bilimde hala lokomotif karakterini muhafaza ediyordu. Şahsen ben Avrupa’nın çöküşünden bahsederken bu alanlardan bahsediyordum. Fakat Avrupa’nın çöküşü hiçbir zaman mutlak manada olmaz. Avrupa’nın skaler büyüklüğü buna müsaade etmez. Avrupa mecburen sanal konfor dönemini bitirecek ve yeniden diriliş için koşturmaya başlayacak. Gelecek on yıllarda doğum oranları ve nüfusu yeniden artmaya başlarsa hiç şaşırmam.

Yine Mearsheimer’in iddia ettiğinin aksine Avrupa’daki ülkeler ve paktlar arasında geçmişten gelen gerilimler tekrardan nüksetmez. Dış tehdit varken içeride kavga olmaz. Aile üyeleri kendi aralarında çatışmaya, rahatlık battığı zamanlarda başlar. Avrupa zor zamanlarda topyekün reaksiyon gösterme becerisini tarihte defalarca gösterdi (Endülüs, Osmanlı, Moğol tehdidi vs). Machievelli’nin dediği gibi kolay savaş kaybetseler de kolay asimile olmazlar. Bu yönüyle baktığımızda Avrupa fazlasıyla muhafazakardır. Protestan-Katolik bloğu hemen canlanır. Şimdi Ortodoksları da cepheye dahil ederek teolojik konsolidasyonu sağlamaya çalışıyorlar. Papa’nın İznik ziyaretinde Ortodoks ve Katoliklerin beraber ayin yapmasının bir anlamı vardı elbette. Potansiyel düşman Rusya’nın da Ortodoks olduğu göz önüne alınırsa bu hamlenin kıymet-i harbiyesi daha iyi anlaşılabilir.

AB imza seremonileri Papa 10. Innocent'in (Masum) huzurunda atılır.

Ateizmin bu kadar yaygınlaştığı bir coğrafyada dini aidiyetlere çok fazla anlam yüklediğimi düşünebilirsiniz. Her bir ferdi ateist olsa da Avrupa Hristiyan’dır. İnsanın kimliğini kültür ve medeniyet inşa eder ve bu inşanın en güçlü bileşeni hep maneviyat olagelmiştir. Avrupa, Eski Yunan, Roma ve ne kadar inkar etseler de Endülüs’ün çocuğudur, omurgası da Hristiyanlıktır. Tam da bu sebeple İtalya, Yunanistan ve İspanya bütün Akdeniz gevşekliklerine rağmen Protestan disipliniyle boy gösteren Avrupa için vazgeçilmezdir. İnsanlar nasıl bütün zihni yeteneklerine rağmen duygusal basınçlara boyun eğiyorsa toplumlar da öyledir. Avrupa'yı önümüzdeki dönemlerde zorlu bir süreç bekliyor olsa da toparlanmaları doğu milletlerinden çok daha hızlı olacaktır. Braudel’in savunduğu gibi tarihin hızlı değişenlerinden (olaylar) çok, yavaş değişenlerine (olgular) odaklanırsak daha doğru tahlillerde bulunabiliriz.

Hazır konusu gelmişken Papa Leo’nun Türkiye ziyaretine de ufaktan değinmek istiyorum. Kimi çevrelerce ciddi yaygara kopartılsa da, bu ziyaret Türkiye’nin elini güçlendirmiştir. Bazı eski takıntı ve korkuların aşılması gerekiyordu. Devlet bunu aşmış, toplum da zamanla aşar inşallah, özellikle de dindar ve milliyetçi kitleler.

Bu ziyaret sırasında gündeme gelen Heybeliada Ortodoks Ruhban Okulu’nun yeniden açılması da güzel bir gelişme. Ortodoks dünyanın elitleri elimizin altında olsa hiç fena olmaz doğrusu (Bakınız CIA - Fethullah Gülen İlişkisi). Türkiye bu izinleri verirken karşılığında neler aldı bilmiyorum. Ama bedava vermediğinden eminim. Okulda yetişen rahiplerin misyonerlik çalışması yapmasından korkmak gibi geçerliliği kalmamış bagajlara takılmamamız gerekiyor. Türkiye’de 300’den fazla misyoner okulun aynı anda faaliyet yürüttüğü zamanlar oldu. Kaç Müslüman’ı Hristiyan yapabildiler? Neredeyse hiç. Ama “İslam’dan uzaklaştırdılar” diyebilirsiniz. Bu doğru. Mesela Saint Joseph’de okuyan çocuklar Hristiyan olmuyorlar ama İslam’dan da uzaklaşıyorlar. O halde bizim hasmımız Hristiyanlar değil, Hristiyan görünümlü Pozitivistler. Bu bağlamda dindar bir Katolik, Gregoryan veya Ortodoks ve hatta Protestan bile bizimle aynı cephededir, en azından önümüzdeki yüzyıl öyle olacağını iddia ediyorum. “İstanbul’da hala gözleri var” gibi bir kontra-argümanla gelrirseniz, “Onlar önce Berlin, Paris, Viyana, Atina’yı ellerinde bir tutsunlar, sonrasında İstanbul’u düşünürüz” der sizi savuştururum.

Avrupa çok çaresiz kalır da İslam dünyasından ve özellikle de Türkiye’den medet umar hale gelirse, bizimle aralarındaki en önemli çatışma alanı olan “teslis” inancından bile vazgeçebilir. Din dediğin nedir ki; siyasetin oyuncağı. Anglikan mezhebin bir kralın uçkur sevdasına kurulduğu bir dünyada, din her türlü eğilip bükülür. Bazen şahsi hesaplar, bazen devlet refleksleri bazen de toplumsal yönelişlerle din dizaynı hep yapılagelmiştir. Sanmayın ki bu ahlaksızlık bizde yok, İslam tarihinde de makro ve mikro ölçekte sayısız örneği mevcuttur.

Nasıl Suriye’de olan biten bizi fazlasıyla ilgilendiriyorsa, aramızda din gibi büyük bir ayıraç olmasına rağmen Avrupa’nın durumu da aynı derecede bizi ilgilendirir. Çin’in gelişimiyle önümüze çıkan fırsatların başka versiyonları Avrupa’nın çöküşüyle de çıkacak; çifte piyango. Nasıl kavşaktaki ülke olmanın yüküyle yüzyıllardır boğuşuyorsak, nimetlerini de değerlendirmeliyiz. İşte şu seneler, tam da o seneler.

Avrupa bahsini burada kapatıp asıl konumuza dönelim. Başta Suriye olmak üzere Türkiye’ye açılacak alan ve bunu takip eden dönemde neler olabiliceğine dair projeksiyonlar ve bir sonraki kırılmaya nasıl hazırlanmamız gerektiğiyle ilgili yorumlara geçelim. Ama öncesinde sizi Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in birkaç gün önce yaptığı açıklamayla baş başa bırakıyorum: “Terörsüz Türkiye ile birlikte Doğu ve Güneydoğu yeni imalat ve sanayi merkezleri haline gelecek”.

Türkiye’nin ilk faslı Suriye olacak. Sonrasını tam kestirememekle beraber Irak, Ürdün ve Lübnan’ın da sırada olduğunu düşünüyorum. Lübnan’la ilgili tereddütlerim vardı, çünkü Avrupa’nın Levant’taki kalesiydi. Ama biraz düşününce, bölgeyi terörize edebilecek güçlü unsurlar barındıran Lübnan’ın da muktedir bir abinin inhisarına bırakılması gerekecektir şeklinde bir sonuca vardım. Türkiye’ye sunulacak hakimiyet alanının azami sınırları bu ölçüyü geçmez. Petrol ve doğalgaz zengini Arap monarkları yedirmezler, vakumla sömürüyorlar. Ne zaman ki petrol tükenir ya da revaçtan düşerse o zaman “al senin olsun” diyebilirler, yani götürüsü getirisinden fazla olduğunda. Batı’da Mısır, doğuda İran doğal sınırları belirleyen büyük devletler. Hülasa çerçeve az buçuk belli.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 SONRAKİ

lginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (16)

2025-12-22T01:45:00.000-08:00

ABD, Çin’i ekonomi üzerinden vurmak zorunda. Bu Çin’i dağıtmaz, yok etmez veya küçültmez. Sadece hızını azaltır, ki bu da az bir başarı değildir. Mesela ABD markalarının Çin’de üretilmesini engelleyip başka ülkelere kaydırabilir. Bunun için işgücü ucuz ama insan kalifikasyonu yüksek ülkeler lazım. Bu tanıma en uygun ülkeler Pakistan, İran, Endonezya, Türkiye, Irak, Suriye, Mısır, Hindistan, Bangladeş, Vietnam, Filipinler gibi Kenar Kuşak ülkeleri.

İngiltere’nin eski arka bahçeleri Pakistan ve Hindistan’da köprülerin altından çok sular aktı. Pakistan net bir biçimde Çin’le ittifak halinde. Diğer yandan Batı’nın nüfuzu hala varsa da Hindistan da artık eski Hindistan değil. Çin’in nüfus-kaynak eksenli yükselişini gördükten sonra maymunun gözü açıldı. Bütün pespayeliği ve fukaralığına rağmen Hindistan’ın önümüzdeki 15 yıl içerisinde dünyanın en büyük üçüncü ekonomisi olması bekleniyor. Ayrıca Hindistan da BRICS’in kurucu üyelerinden biri olarak bir ayağını diğer kutba atmış durumda. Trump Mayıs ayında “Hindistan ve Rusya’yı Çin’e kaptırmış gibiyiz. Onlara uzun ve müreffeh bir gelecek diliyorum” şeklinde bir açıklama yaptı. Belli ki ABD, Hindistan’ın başına buyruk, özgüvenli tavırlarına atfen bu şekilde düşünüyordu. Hindistan, Pakistan’a da aynı özgüvenle saldırdı. Savaşta sağlam bir tokat yiyen Hindistan’ın muharebe yetenekleri konusunda kağıtttan kaplan olduğunu başta kendileri olmak üzere tüm dünya gördü. Kuyruğunu bacaklarının arasına sıkıştıran Hindistan ABD ile Ekim ayı sonunda 10 yıllık bir savunma anlaşması imzaladı. Çok kimse fark etmedi ama Pakistan ve Hindistan arasındaki o kısa savaş Türkiye’nin ve özellikle de Çin’in elektronik harp ve hava gücü açısından ne kadar önemli mesafeler kat ettiğini gösterdi.

Çin'in son 30 yılda dünyada at koşturmaya başlayan markaları.

İran’ın durduğu yer ve durumu malum. Endonezya, Filipinler ve Vietnam gibi ülkeler de coğrafi ve demografik kısıtlar nedeniyle Çin’le ilişkilerini riske etme lüksüne sahip değil. Hasılı Çin’den kaydırılacak üretim için en makul alan Ortadoğu gibi duruyor. Önümüzdeki dönemde ABD’nin Çin’e çifte sıkıştırma yapması gerekiyor ki sonuç alsın. Sadece üretim hatlarını başka ülkelere kaydırarak Çin’i durduramazsınız. Çin artık küresel tanınırlık eşiğine erişmiş markalara sahip ve çok güçlü üretim tesisleri var. ABD ilk tedbire ek olarak Çin’in kendi üretimlerinin dünya pazarına arzını engellemesi gerekiyor ki rakibini frenleyebilsin. Bu yüzden de uyduruk bahaneler üreterek dünya genelinde Çin mallarına ambargo uygulatması, ya da aşırı yüksek ithalat vergileri koydurarak Çin’in rekabet gücünü azaltması gerekiyor. Bunun için de tüketim kapasitesi yüksek ülkelere sözünü dinletmesi gerekiyor. Türkiye, bahse konu olan bu iki sıkıştırmada da eli güçlü bir ülke. Dahası, yakın zamana kadar sürekli kontrol altında tutulmaya çalışan ve kafasında sopa kırılan Türkiye kendisini bu cendereden çıkardıktan sonra kıymete bindi ve bir şey istenirken bir şeyler verilmesi gereken bir güç haline geldi.

Kısacası ABD’nin artık eskisi gibi Çin’le tek başına mücadele ettiğinde galebe çalacak kadar güç farkı yok. Yeni ittifaklar yapmak ve elini güçlendirmek zorunda. Önümüzdeki dönemde Türkiye geniş bir alanda jandarmalık yapacak gibi duruyor; ABD’nin Ortadoğu’daki tımarlı sipahisi. Kendisine sunulan hakimiyet alanında hem ekonomik kaynağını üretecek, hem de bölgenin asayişi ve istikrarını sağlayacak. Buna, bölgeden sürekli neşet eden radikal unsurların sıkıntılarıyla uğraşmak ve bertaraf etmek de dahil. Böylece Çin’den kaydırılan alt yapılar hem sağlıklı bir şekilde, istikrarlı bir ortamda üretime devam edecek, hem de Çin’in ekonomik damarlarından bir kısmına neşter vurulmuş olacak.

Peki Türkiye kendisine tevdi edilen bu pozisyona hangi nazardan bakıyor? Şu anda mevzuya fazlasıyla teşne olduğu aşikar. Önüne çıkan bu konjonktürel fırsatla büyük bir sıçrama yapacak. Fakat Türkiye’nin gizli bir ajandası var ve başta İsrail olmak üzere bu ajandanın herkes farkında. Ancak onların da geleceğe matuf planları muhakkak vardır. Son bir asırda ilk defa bu kadar geniş alanda at koşturan Türkiye, sahadaki paramiliter akıncı dönemi kapatıp düzenli orduya geçtiğinde paradigma tamamen değişir. Eskiden kaybettiğin mevziler zaten senin geçici olarak sahiplendiğin yerlerdir. O bahçelerden koparıp getirdiğin elmalar yanına kar kalır. Fakat bundan sonra aynı bahçeler malın mülkün hükmünde olacak ve onlara uzanacak eller Ankara’nın kalbine ve onuruna halel getirecektir. Bu organizasyonel ve psikolojik olarak yönetilmesi hayli zor bir süreç. Halihazırda var olan fay hatlarının daha derin ve büyükleriyle yüzleşmek, onları idare etmek zorundasınızdır. Kırılganlık riskiniz bir o derece yükselir. Ve zamanı gelip de sizin üstünüzü çizmek isteyenler için o fay hatları her zaman yumuşak karnınız olarak oracıkta bekler.

Türkler gibi skaler değeri büyük milletler vektörel açılım fırsatı bulduğunda çok tehlikeli bir güç haline gelebilir. Çinliler bunun son kırk yıldaki en güzel örneğidir. ABD’nin Almanlar ve Japonların başında sürekli elinde sopayla beklemesi de aynı sebepledir. Önümüzdeki dönem, Türkiye’ye duçar olan İngiltere ve ABD’nin sahip olduğumuz potansiyeli kendi hedefleri doğrultusunda kontollü kullanımı ve buna mukabil Türkiye’nin bu süreç zarfında edebildiğince güç kesbedip konumunu muhkem hale getirme çabasıyla geçecek. Zamanı gelip de kendisine ayar verilmeye kalkışıldığında Türkiye’nin buna güçlü bir reaksiyon vermesi elzem. Şu günlerde yaşadığımız ve yardımcı oyuncu rolüyle sahne aldığımız baş döndürücü gelişmelerin bir benzerinde, ilerleyen süreçte bu sefer tıpkı Çin gibi başrol oyuncusu olarak boy göstermemiz gerekecek. Şayet o günkü role yeterince hazırlanamazsak sahnelere bir daha hiç çıkamayacak kadar kenara itilebiliriz. Yazı boyunca sıkça vurguladığım gibi büyük riskler ve fırsatları bir arada barındıran şu gelişmelerin ehemmiyetinin umarım ki devlet erkanı farkındadır. Ciddi endişelerim yok değil. Hamasetle kendimizden geçebilir, küçük zaferlerin sarhoşluğuyla ipi gevşetebiliriz. Şahsi ikbal hesapları devleti destinasyonundan saptırabilir. Bütün bunların üstesinden ancak akil ve ağırbaşlı kurumsal bir devlet mekanizması gelebilir. Büyük devlet olmanın farzı da budur.

Hamaset ve şahsi ihtiraslar deyince aklıma Ahmet Davutoğlu geldi. Evet birçok zaafiyeti ve heyecanıyla ülkeye ve bölgeye yorgunluk yaşattı, doğrudur. Ancak burada hakkını verelim. Türkiye’nin skaler büyüklüğüne inanan ve buna vektörel bir perspektif kazandıran isim Davutoğlu’ndan başkası da değil. Durağan, defansif ve küçük düşünen bir ülkeye aktif ve hayalleri olan bir vizyon kazandırdı. Arıza karakterler taşları yerlerinden oynatır. Yanlış işleyen düzenlerde bu bir hayrın başlangıcı olabilir. Kendisine buradan minnetimi sunarken, bir yandan da kitaplarının başına dönmesini rica ediyorum. Düşünsün, yazsın, çizsin, ama pratiğe bulaşmasın fıtratı müsait değil. Erdoğan da arıza bir karakter değil mi? Ama ensemizde boza pişiren bozuk bir düzeneği de yine Erdoğan hırpalamadı mı? Mevcut düzen devam ediyor olsaydı bugünleri bu şekilde karşılayabilir miydik? Düzen bozucular bence görevlerini yaptılar, sıra yeniden inşacılarda.

Yazı dizimizin sonuna yaklaştık. Önce Avrupa’yı sorgulayacağız. Ardından önümüzdeki süreçte Türkiye’nin nasıl bir yol haritası izlemesi gerektiğine dair ukalalıklar yaparak yazı dizimi tamamlayacağım inşallah.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 SONRAKİ

lginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (15)

2025-12-12T09:34:00.000-08:00

Olan biteni anlamak için Çin’i iyi anlamak gerekiyor. Çin üzerine beş sene önce kaleme aldığım 4 bölümlük yazı dizisine göz atarsanız faydalı olur diye düşünüyorum (Yazının linki). İlk bölümünde başkanlık sisteminin önümüzdeki dönemde ülkelere ne gibi avantajlar sağlayacağını anlatmıştım, hala da aynı görüşteyim, başkanlık sisteminin şiddetli bir savunucusuyum. Türkiye’deki başkanlık sisteminin fazlasıyla suistimal edilmiş olması bizim devletimizin ayıbı. Erdoğan ve avanesinin hoyrat yaklaşımları, devletin neredeyse bütün teammüllerinin rafa kalkması, dalkavukluğun liyakati ezip geçmesi, sokaktaki ve bürokrasideki insanların ötekileştirmesi, adaletin maymuna çevrilmesi gibi birçok zaafiyet, kral olunca ilk babasını astıran çingene misali bu yönetim kültürüne aşina olmamamızdan kaynaklanıyor. Umarım yavaş yavaş olgunlaşır ve başkanlık gücünü eline geçirdiğinde istismar edenlerin sigaya çekilebileceği, yahut istismara fırsat tanımayacak düzenlemeleri yapabiliriz. Ama şunu da not düşmekte fayda var, bu kadar düşük profil sunmamız Erdoğan’ın şahsi zaafiyetleri ve devletin diğer ileri gelenlerinin bu zaafiyetlerin önüne geçme konusunda pısırık davranıp, risk almamasından kaynaklanıyor.

Tekrar asıl konumuza, Çin’e dönelim. Çin’in son dönemdeki büyük değişim ve sıçrayışının arkasındaki mimar Deng Şiaoping’in görüş ve politikalarını da iyi incelemek lazım. “Bir milletin kaderi, bir insanın iki dudağı arasında şekillenmemeli” diyen Şiaoping’in Çin Denizi’ne savrulmuş külleri, Türkiye’nin ekonomi politikalarında Erdoğan’ın kurduğu sulta ve dayatmayı görseydi, yeniden bir araya gelir sırt üstü yüzmeye başlardı. Tek parti rejimiyle yönetilen komunist Çin bile kendisini tek adam diktatöryasından koruyacak bir sistem inşa edebilmişken, cumhuriyetle yönetilen (yönetildiği iddia edilen) ülkemizin bu hale gelmiş olması çok üzücü. Hay Allah! Konu yine bizim yoz başkanlık sistemine geldi. Tekrar Çin’e dönelim.

Çin, ABD’nin başını ezebileceği eşiği aşmış durumda. Başını ezemez ama, hala dizginleme şansı var. Ben bu şansın da, askeri alanda çok yüksek olmadığını düşünüyorum. Çünkü Çin’in herkesin bildiğinden daha fazla gücü var. Bunu yine Deng Şiaoping’den biliyoruz. Henüz çıktısı alınmamış kritik projelerin kamuoyuna ifşasını tehlikeli ve yanlış bulan, hatta eldeki bazı güçlerin mecbur kalmadıkça hep gizli tutulması gerektiğini savunan Şiaoping, bunu bir devlet stratejisi olarak Çin devletinin yönetim felsefesine nakşetmeyi de başarmıştı. Otomotivde, bilişim teknolojilerinde, konvansiyonel ticaret ve e-ticarette her yıl yeni bir sürpriz ve başkaldırıyla dünyayı sarsıyorlar. Savunma sanayiinde de çılgın gibi ilerlediklerini düşünüyorum. Ne ki bunları ifşa etmiyorlar. Tamamen yerli ve milli(!) tankımız Altay’ın hükümet erkanı tarafından 2012’de üretileceğine dair piyasaya propaganda pompalamasını ve 2026 yılında ancak en önemli aksamı ithal edilen tankları üretebilecek olmasını (o da belki) sizin takdirlerinize bırakıyorum. Ama yavaş yavaş her atılımı milletin gözüne sokmamayı öğreniyor, görmemişlik sendromundan sıyrılıyoruz. Yani Türkiye de savunma sanayiinde, kamuoyu veya başka ülkelerin bildiğinden daha güçlü bir pozisyona sahip. Tam bu satırları yazmıştım ki önüme bir haber düştü. Sanayi ve Teknoloji Bakan Fatih Kacır, Meclis kürsüsünde yeni geliştirilen ve dünyada bir ilk olduğu savunulan milli hedef algılayıcısı MİHAL’ı göstererek şov yaptı. Ya arkadaş, bir insan milli stratejiyi ne diye siyasi kariyer hesaplarının önüne paspas yapar ki? (Haberin linki)

Burada haksızlık etmemek adına önemli bir şerh düşmeliyim. Çin Komunist Partisi’nin iktidarda kalmak gibi bir derdi yok. Çünkü seçime girmiyor. Kendisini seçmene beğendirmek zorunda değil ve bu konuda algı oluşturmaya ihtiyacı da yok. Oysa demokratik seçimlerle iktidara gelinebilen ülkelerde seçmenin teveccühünü kazanmak bunun için de kendini pazarlamak zorundasın. Yani şartlar aynı değil. Bu bağlayıcılığın yanında cumhuriyetle yönetilen ülkeler içerisinde Türkiye’nin başka bir derdi daha var(dı). 15 Temmuz’dan ve CHP’deki yönetim değişiminden sonra bu derdin ortadan kalktığını düşünüyorum. Milletimiz yöneliş bakımından neredeyse tam ortadan ikiye bölünmüş durumdaydı. Devletimizin eski derin unsurlarıyla halkımızın çoğunluğunun ülküleri tam zıt yönde seyrediyordu. Son on yıllık süreçte devletle millet barışırken ve halkın diğer yarısının temlsilcisi sayılabilecek CHP’deki vizyon ve zihniyet değişimi de mevzubahis iki yarının istikametlerini büyük oranda paralel hale getirdi. Kılıçdaroğlu döneminde başlayan toplumun değerleriyle barışma atılımları ve Özgür Özel döneminde rayına oturan milli perspektif yaklaşımlarıyla bir asırdır bize patinaj çektiren bu paradoks büyük oranda ortadan kaldırıldı.

Bir dahi üçüncü kez aşk ile Çin’e dönelim. ABD, Çin’le savaşamaz. İçinizden keşke savaşsalar da dünyanın kafası biraz rahatlasa diyebilirsiniz. Böylesi bir savaşta her iki ülke de perişan olur, üçüncü ülkeler de belli oranda bu perişanlıktan payını alır. Her ikisi de böylesi bir kapışmada kendi safına çekeceği ülkeleri benzer yıpranma dairesinin içine sokarlar. Tarafsız kalabilen ülkeler bile ekonomik ve demografik sarsıntılar yaşar. Üstelik bu savaşın konvansiyonel silahlar üzerinden olacağını varsayıyoruz. Taraflardan biri sıkışıp işi nükleer silah boyutuna taşırsa, bu sefer iki ülkeyle beraber tüm dünya perişan olur. Peki ABD ne yapacak? İyice ivme kazanmış Çin’i durdurabilmek adına hasmını ekonomik alanda örselemek isteyecek. Bunun için dünyada demografik, ekonomik, askeri ve stratejik değere sahip ülkeleri bazı iltimas ve ulufelerle safına çekmeye yahut safında tutmaya çalışıyor. Türkiye’de bu dört alanda da temayüz etmiş bir ülke olduğundan bundan nasibini alıyor, alacak. Hal böyleyken Avrupa’ya neden böylesine kaba davranıyor dersiniz? Çünkü Avrupa zaten mecburen ABD’nin yanında yer almak zorunda. Benzetmemi mazur görün ama buna en uygun örnek karı/metres dikotomisidir. Karın zaten senin kadınındır, hoyrat davranırsın, fakat metresi yanında tutmak için gönlünü hoş etmek zorundasındır.

Türkiye son dönemlerde denge politikaları güderek arafta kaldı ve zamanı geldiğinde ABD’ye restler bile çekti. Mesela S-400 aldı. Bugünden bakıldığında 2,5 milyar doları çarçur etmek ve F-35’lerden mahrum kalmak gibi ağır bedelleri nedeniyle çok kötü bir politika olarak addedilebilir. Fakat o zaman için kesinlikle çok doğru bir hamleydi ve almasak bedeli inanılmaz ağır olabilirdi. Öncelikle artan Suriye tehdidi yüzünden muhtemel SCUD saldırılarına karşı hava savunma sistemine ihtiyacımız vardı ve NATO üyelerinin hiçbiri satmayı bırakın, kiralamaya yanaşmıyordu (müttefik değil şeytan). Dahası ABD’nin bizi F-35 programından çıkarması S-400 satın almamızdan kaynaklı değildi. Sadece ABD’nin algı yüklemelerini yutan ahmaklar böyle düşünür. S-400 ABD’nin bahanesiydi, o satın alma olmasa başka bir bahane uydurulup Türkiye zaten F-35 programından çıkarılacaktı. Çünkü satın alma yapıldığında yıl 2019’du ve Türkiye 2009 yılında Dolmabahçe Mutabakatı’yla başlayan ve 15 Temmuz 2016’da sona eren yeniden diriliş süreciyle ABD yörüngesinden çoktan çıkmıştı. Ve artık söz dinlemez, İsrail için tehdit oluşturabilirdi. Diğer yandan, o gün o S-400’leri almasak Astana Anlaşmaları’nda Rusya’yı ikna edemezdik ve muhalifler İdlib’den süpürülürdü. Sonrasında da Suriye Devrimi olmazdı. Son olarak Rusya, S-400 satışıyla kısmi de olsa teknoloji transferine müsaade edecekti. Etti mi bilmiyorum. Belki de Hisar geliştirilirken bu teknolojilerden yararlanıldı.

Türkiye, başka bir başkaldırı hamlesi olarak 2016’da Fırat Kalkanı Harekatı’nı icra etti. ABD ve İsrail’e rağmen. Ayasofya’nın cami olarak yeniden faliyete başlaması başka bir gövde gösterisiydi. Türki Cumhuriyetler, Afrika, Kafkaslar ve Balkanlarda sürekli etkin oldu. Son olarak 2024’ün Eylül ayında kurucu üyeleri arasında İran, Çin ve Rusya gibi ABD’nin hiç hazzetmediği ülkeler olan BRICS’e tam üyelik başvurusu yaptı. ABD Türkiye’yi zaten elden kaçırmıştı, üstüne bir de karşı tarafa geçme telaşı sardı. Türkiye gibi birçok yönden stratejik güç sahibi bir ülkenin uluslarası kuvvet terazisinde dengeyi rahatlıkla bozacağını en ebleh stratejistler bile bilir. Türkiye’nin bu hamlelerini blöf olarak görmemek gerekiyor. ABD ile ipleri tamamen koparıp karşı tarafa geçmeyiz. Ancak ABD’yle ipleri koparıp karşı tarafa geçmeden karşı tarafla dans edebiliriz. Bunu biliyorlar ve biz de bunu bildiklerini bilip ona göre vaziyet alıyoruz. Türkiye, dış siyasette son on senede bence destan yazıyor. Bunun sebebi de açık, çünkü dış siyasette kararları Erdoğan almıyor, stratejiyi Erdoğan çizmiyor. Üstelik dış siyasette en önemli kaldıraç ekonomiyken -bakın ne diyoruz ABD Çin’i ekonomi üzerinden hırpalamak isteyecektir- ve ekonomimiz büyük ekonomistimiz(!) Erdoğan tarafından sürklase edilmişken uluslararası siyasette bu kadar mahir olmamız çok etkileyici.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 SONRAKİ

lginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (14)

2025-12-03T19:27:00.000-08:00

Ortadoğu’daki herkes hakimiyet alanlarının yeniden inşa sürecinde birbirlerinin ayağına basmadan pozisyon almaya çalışıyor. Her devletin diğer devletlere karşı sosyal, politik ve askeri tehdit unsurları teyakkuz halinde bekliyor. Yazı dizimin başlığını “Meksika Açmazı” metaforuyla ilişiklendirmem bu sebepledir. Ancak şuna da hazırlıklı olmalıyız. Ortadoğu’daki iç veya dış aktörlerden biri, Tarantino filmlerindeki gibi açmazı bilerek, yanlışlıkla yahut şartların mecbur bırakmasıyla ihlal ederse ortalık fena karışabilir.

Bir taraftan küresel tehdit olarak Çin’in, diğer yandan Avrupa kıta tehdidi olarak Rusya’nın yükselen varlıkları ABD ve AB’de fazlasıyla tedirginlik yaratmış durumda. Büyük Ortadoğu Projesi’yle (BOP) tasarlanan yeni düzen kadük kaldığından ve eski usül psikolojik harp ve sömürge enstrümanlarının yerini “new age” küresel kültür aparatları ve silahları aldığından yepyeni bir yaklaşım ve planla önümüzdeki döneme hazırlanılıyor. Yahudi aklının faşizan enaniyetiyle Vaad Edilmiş Topraklar üzerine kurduğu hayallerin, küresel gelişmelere imtizacı mümkün görünmüyor. O yüzden ABD ve İngiltere’nin oyun kurucuları ve diplomatik erkanı, İsrail’deki gözü dönmüş, kendi ajandasından başkasına bakamayan ağzı salyalı Siyonistleri dizginlemek adına, İsrail’in bu sevdadan vazgeçmesinin uzun vadede İsrail için daha faydalı olacağını sıkça vurguluyorlar. Özetle “Rusya’yı, özellikle de Çin’i durduramazsak ortada ne Avrupa ne de ABD kalacak. Sen de o Vaad Edilmiş Topraklar’ına ilelebet kavuşamayacaksın” diyorlar. Çok da haksız değiller.

Diğer yandan da İsrail ve Yahudi çeteciliğinin “kaçış hızı”na* yaklaştığını fark eden Batı milliyetçileri kendi ülke ve milletlerinin menfaati adına, içlerinde kök salmış Yahudi örgütlenmelerinin önünü kesmenin telaşına düşmüş durumdalar. Yani İsrail ve Siyonist teşkilatlanma da en az Rusya ve Çin kadar Batı’ya beka tehdidi oluşturuyor. Henüz ellerinde hala toparlanma gücü mevcutken mezkur yılanların başını ezme telaşına girmiş durumdalar. İşte bizi de bir hayli şaşırtan son gelişmelerin makro saikleri bunlar. Tabii ki bambaşka gerekçeler olabilir. Ama benim tabloyu okumam bu yönde.

Açıkçası, bu yazı dizisine başlarken de ifade ettiğim ve beni “az bilinen, çok gelişme” cenderesi içinde resmi anlayamama çaresizliğine iten durum bundan ibaretti. Fakat okurlarıma eli yüzü düzgün bir değerlendirme yapabilmek adına konumuzla alakalı son bir yıldaki gelişmeleri kronolojik olarak tekrardan derleyip topluca okudum. Hadiselerin içerisinde yoğrulurken ve her ilginç gelişme bir önceki vakayı eskitip unuttururken sağlıklı bir analiz yapmak kolay değil. Bu toplu okuma yazıya başlarkenki sis perdelerinin aralanmasına önemli ölçüde yardımcı oldu. Tabiri caizse aydınlanma yaşadım.

Daha 25 sene evvel Kıbrıs ve Güneydoğu’yu Türkiye’den koparmak için operasyon başlatan Batı dünyasının, mevcut düzende Türkiye’ye Suriye’yi armağan etmesini ancak bu şekilde izah edebiliyorum. Üstelik bu genişlemenin Suriye’yle sınırlı kalmama ihtimali de var.

Ortadoğu’da Türkiye’ye bu kadar hakimiyet alanı açılmasının sebeb-i hikmetini kurcalayalım biraz. Bunu yine bir analojiyle özetleyebilirim; dükkanı açık tutmak. Türkiye, Erdoğan’ın iktidarının ikinci yarısında kendisini uluslararası düzlemde belli bir güç odağı haline getirdi. Aynı dönemde kendisine yapılan operasyonu da (15 Temmuz) akamete uğratarak bölgesel aktör olarak öne çıkmaya başladı. Aslında uluslararası arenada rüştünü gösterdi diyebiliriz. Küçük de olsa oyun kurabilen, zamanı geldiğinde hakkını savunmak için direnebilen, askeri alt yapısı çeyrek asır öncesine göre bir hayli mesafe kat etmiş bir ülkeydik. Üstüne üstlük Osmanlı’dan tevarüs ettiğimiz ruh ve bu imajın Ortadoğu’daki tüm halkların zihni arka planında hala geçerliliğini sürdürüyor olması gibi sosyopsikolojik avantajlarımız da mevcuttu. Kral ölse de, krallık yıkılsa da şehzade her zaman yeni bir krallık kurulduğunda akla gelen ilk isim olur.

Ortadoğu’da İsrail’i baskılayacak, İran’ı frenleyecek ve bölgedeki marijinal unsurları kontrol edebilecek eline sopa aldığında herkesi hizayı geçirebilecek en büyük potansiyel Türkiye’ydi. Fakat sanmayın ki Türkiye’nin önü açıldı, artık eski günlere dönmeyiz. Oyun kurucular, mevcut şartların icbarıyla arkalasalar da zamanla palazlanan bir Türkiye’nin defterini dürecek orta ve uzun vade hesaplarını da yapmışlardır. Elbette bizim de önümüze çıkan bu konjonktürel fırsatı “işin içinde bir çapanoğlu vardır” diyerek geri tepmememiz gerekiyor. Tam tersine bunu hep aklımızda tutup, belli oranda risk alıp geleceğe matuf tedbirler alarak ilerlememiz lazım. Hamaset sarmalından kurtulup sahici kabullenmelerle adım atmak bu işin en kritik kuralı. Onlarca yıl Kürt vatandaşlarımızı görmezden gelip, onlara Türk yaftası yapıştırarak, Kürt kelimesini bile kullanmaya izin vermeyerek düştüğümüz sahte girdaptan şu günlerde geldiğimiz duruma bakarsanız ne dediğimi anlarsınız. Gerçekler siyasette, sosyolojide, ekonomide eninde sonunda kendisini size dayatır, tıpkı fiziki kanunlar gibi. Ancak bu süreç fiziki dayatmalarda hemen ve doğrudan sonuç verirken insana ait mevzularda daha ağırkanlı işler. Bizleri yanıltan kısmı da budur. Suyu ısıttığınızda kısa bir süre sonra kaynayacağını bilirsiniz, ama mesela insanlara zulüm yapmaya başladığınızda toplumsal kaynama ve ardından gelen patlama çok daha geç kendini gösterir. Siz de bir süreliğine yaptığınızın yanınıza kar kaldığını zannedersiniz; bakınız Esad ailesi.

Dünyadaki diğer gelişmelerin bir uzantısı olarak Ortadoğu’da denklem yeniden kuruluyor ve bu yeni düzende Türkiye’nin alan hakimiyeti genişliyor. Bir bakıma bölgesel jandarma rütbesine terfi ediyoruz. Fakat bu kendi gücümüzle başardığımız bir sıçrama olmadığından Batı’nın ipiyle kuyuya inen her ülke gibi uzun vadede sağlam bir kazık yeme ihtimalimiz var. Ne demiş atalarımız; “Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmayalım”.

Diğer yandan Rusya tehdidine karşı etekleri tutuşan Avrupa da Türkiye’ye sırnaşıyor. Babalarının hayrına değil tabii ki. Türkiye’yi savunmalarını güçlendirmek adına yanlarında görmek istiyorlar. Lafı dolandırmayalım, Rusya’yla mevzu alevlenirse cephede Türk gençleri savaşsın istiyorlar. Üç kuruşa beş köfte de olmuyor haliyle. Bir zamanlar AB’deki Türk varlığından en çok tedirginlik duyan ülke olan Almanya Türkiye’nin AB’ye katılımına göz kırptı, ama Kopenhag kritelerini de hatırlatmayı ihmal etmedi. Ardından Finlandiya Dışişleri Başkanı Elina Valtonen Rus İmparatorluğu’nun saygı gösterdiği tek gücün Osmanlı İmparatorluğu olduğunu ve Türkiye’nin AB’ye katılımını desteklediklerini bildirdi. Rusya’nın öpeceği ilk ülkelerden olan Finlandiya’dan bu açıklama gelmesi bizi hiç şaşırtmadı. Buna mukabil sazı eline alan Hakan Fidan da gümrük birliğinin güncellenmesi ve vize serbestisi konusunda AB’nin adımlar atması gerektiğini söyledi. Erdoğan da Kopenhag kriterlerini bir bakıma tiye alarak “Bizim de Ankara kriterlerimiz var” dedi. Burnundan kıl aldırmayan kibirli Avrupa’nın düştüğü şu zilleti zevkle izliyorum doğrusu. Daha bunlar iyi günleri. Ne sanıyorlardı ki? Tüm dünyayı yüzyıllar boyu sömüren ve bu sayede semiren, başka ülkelerde insanlar açlıktan, savaştan kırılırken yiyip, içip sevişen, konforlarına halel gelmesin diye çocuk bile yapmayan Avrupalılar, kapılarını sıkı sıkı kapatarak kurdukları sahte cennette sonsuza kadar keyif çatacaklardı öyle mi?

Sıraladığımız gerçekler, gelişmeleri üst üste koyup, bu çerçevede önümüzdeki dönemde neler olabileceğine dair projeksiyonlar yapalım ve açığa düşmemek için alınması gereken tedbirlere bir göz atalım.

-------------

*Kaçış hızı: Bir cismin kütlesel çekimin etkisinden kurtulup kendi başına hareket edebilme kabiliyeti kazanabilmesi için gerekli asgari hız. Mesela dünyadan fırlattığınız bir taşın tekrar yere düşmemesi için saniyede 11 km hıza ulaşması gerekir.

Devam edecek...

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 SONRAKİ

lginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (13)

2025-11-28T01:39:00.000-08:00

14 yıl kadar önce Suriye İç Savaşı’nın başladığı ilk aylarda “Kıyamet Suriye’den kopacak” şeklinde bir mesaj paylaşmıştım. Bölgeyle amatörce ilgilenen biri olarak çok şey bildiğimden değil de daha çok sezgilerime dayanarak yazmıştım o ibareyi. Bu sezgiler muvacehesinde müteakip yıllarda her gün 3-4 saat vakit ayırarak Suriye’deki savaşı takip etmiştim. Kıyamet kopacak mı bilmem ama sanki Suriye üzerinden dünyanın büyük aktörleri arasında büyük bir kavga çıkacak ve birçok denge değişecek.

Hepinizin bildiği gibi İsrail Gazze’de iki yıl boyunca katliam yaptı. Bu vahşi soykırıma Batı dünyası olağanüstü tepki verdi. Tabi bu sıradan insanlar için cari bir tepkiydi. Katliama sadece başta İspanya ve Norveç olmak üzere 3-5 ülke güçlü tepki verebilirken devlet yönetimlerinin bir kısmı gayet cılız ses çıkarabilmiş, ABD, Almanya, Hindistan, Avusturya, Sırbistan, Macaristan gibi ülkeler İsrail’in arkasında durmuştu. Bu arada Latin Amerika’da da coşkun tepkilere şahit olmuştuk. Toplamda Hristiyan halkların tamamı ayağa kalktı. Hatta İslam halkların tepkilerinden daha güçlüydü desek abartmış olmayız. Halkların bu kadar tepkili olduğu bu saldırıya devlet kadroları neden eşlik edememişti?

Norveç'in kutup dairesinde yer alan bir kasabası; Tromsø. Nüfusu 40 bin. Yaşlıları çocukları çalışanları düşünce 15 bin kişi kalır. Böyle bir yerde Filistin için kar yağışı altında toplanan kalabalığa bakın.

Öncelikle Batı toplumlarında Gazze’deki olaylar sebebiyle oluşan infiale bir göz atalım. Suriye’de, Irak’da, Ruanda’da milyonlarca insan katledildi. Doğu Türkistan’daki zulüm Gazze’den daha az değil, halen devam da ediyor. Bunları çok umursamayan Batı halkları mevzubahis Filistin olunca ayağa kalktılar. Batı dünyası Suriye’deki, Irak’daki Arapları umursamazken Filistinli Arapları neden umursasındı ki? Bu reaksiyonu doğru okumak lazım. Mesele katledilenler değil, katleden. İsrail’e, yani Yahudilere Hristiyan dünyasında tarihsel derinliği olan büyük bir öfke var. Lafı dolandırmayalım, anti-semitizim Batı dünyasının zihinsel kodlarında bütün ihtişamıyla yaşıyor. Yahudi kliklerinin organize ettiği kültür enstrümanları ve enformasyon oyunlarıyla bu gerilim kontrol altında tutuluyor. Ama ilk fırsatta yahut bahanede patlayarak ortaya çıkıyor.

20. yy’a kadar devlet politikalarına bile sirayet etmiş bu Yahudi öfkesi zamanla yumuşamışsa da Hitler Almanyası’nda tekrar başgöstermiş, Almanya’nın savaşı kaybetmesiyle yeni dünya düzeninin mimarları ABD ve İngiltere’de köşeleri tutmuş Yahudi diasporası, bu iki ülke üzerinden ipleri eline almıştı. İsrail bu sayede kurulmuş ve kurulduğu günden beri güçlü abilerine güvenen küstah bir çocuk gibi sürekli şımarık, hoyrat ve ahlaksız manevralarıyla bulunduğu coğrafyada kabadayılık yapmış, hem bölgenin hem dünyanın huzurunu kaçırmıştır.

Batı dünyasının sokaktaki insanları tepkiler verdiğinde ABD, Almanya ve Avusturya hükümetleri göstericileri engellemeye çalışmış, hatta protestoculara şiddet uygulamıştı. Demokrasi havarisi ABD daha da ileri gitmiş, hak mahrumiyetleri ve yaptırımlarla İsrail’e reaksiyon gösteren vatandaşlarını sindirmişti. Almanya ve Avusturya Hitler dönemi katliamların mahcubiyetiyle İsrail’e tepki veremiyor sanmayın. Bu tamamen ABD etkisi ve baskısından kaynaklanıyor. Hani Ak Parti kalemşörlerinin cilalama yaparken kullandıkları, muhalif çevrelerce alay konusu olmuş “Almanya bizi kıskanıyor” sloganı var ya, o slogan kesinlikle doğru. Ama onların dediği gerekçelerle değil. Çünkü bu slogan, Türkiye’deki refah ve huzur seviyesinin Almanya’dan daha yüksek olduğu kastedilerek sarfedilmişti. Millet de haliyle dalga geçti. Ama ben başka bir açıdan bakıyorum. Almanya zavallı bir ülke, bildiğiniz müstemleke. Biz hiç olmazsa iki ileri bir geri de olsa kendi inisiyatifimize göre politika üretebiliyoruz ve bu konuda kesinlikle bizi kıskanıyorlar. Bu arada ispatlayamam ama yemin edebilirim, şayet ABD baskısı olmasa emin olun İsrail’e en güçlü reaksiyonu Almanya verirdi (Hitler ölmedi, içimizde yaşıyor).

Son Gazze olaylarında daha önce görmediğimiz tepkiler oldu. Özellikle İngiltere ve Fransa’nın Filistin’i devlet olarak tanıması beklenmedik gelişmeydi. Tabii ki burada baş aktör İngiltere. Fransa ve diğer ülkeler biraz yancı rolde kaldılar. Bugünlerde yaşadığımız tüm şaşırtıcı gelişmeler, İsrail’in sürekli arkalığını alan İngiltere’nin bu duruşundan vazgeçmesiyle alakalı.

İsrail, Mossad üzerinden dünya siyaseti, ticareti ve kültür araçlarına çok güçlü prangalar vurdu. Son dönemlerde sıkça gündeme gelen Epstein vakasıyla bu operasyonlar ayyuğa çıktı. Mossad böyle çalışır. Önce potansiyeli olan insanlara yaklaşır, sonrasında o kişilerin zaaflarını tespit ederek kendilerine suç işletirler. Elbette bu suçu delillendirecek dökümantasyonu da yaparlar. Sonra da bu kişilerin siyasette ve ticarette yükselmesi için azami destek verirler. Önemli pozisyonlara gelince de Mossad’ın şantajı altında her türlü Yahudi kepazeliğine arka çıkartırlar. Aslında bu yöntemleri birçok örgüt ve şahıs kullanmıştır. Bizim ülkemizde de başta FETÖ olmak üzere Adnan Oktar, Cem Uzan benzer ahlaksızlıkları icra ettiler. Şu anda bu yöntem ayağa düştü ve siyasi partilerde ve devlet kadrolarında birçok kişi mümkün olduğunca rakiplerinin açıklarını yakalamak için enformatik birikim yapıyorlar.

İsrail karşıtlığında Batı dünyasında gözlemlediğimiz taban – tavan tenakuzunun sebebini açıkladık. Konumuza dönebiliriz. Türkiye’nin attığı her adıma, İsrail de ABD üzerinden karşılık veriyordu. Kendi ajandalarını hayata geçirmek adına öylesine kıran kırana mücadele var ki ABD bile karışabilir. İsrail tek başına ve kendi bileğinin gücüyle mücadele ediyor. Oysa Türkiye’nin arkasında İngiltere var, zaten Yahudi diasporası ve çetesi tek başına üstesinden gelinebilecek bir çete değil. Dahası ABD içinde MOSSAD’ın şantaj ağına düşmemiş çok sayıda vatansever ve aklı başında siyasetçi ve bürokrat da İngiltere’yle birlikte hareket ediyor.

Hülasa asıl savaş ABD’de vuku buluyor. Trump’ın İngiltere ziyareti sırasında Londra yakınlarındaki ünlü Windsor Kalesi’ne Trump’ın Epstein’la çekilmiş fotoğrafı yansıtıldı. Büyük ihtimalle MOSSAD’ın işiydi; “Ey Trump ayağını denk al, elimizde özel bilgilerin var, İngilizlerle yanlış işlere kalkışma” mesajıydı. Bir ihtimal de şuydu ki, İngiliz istihbaratı “Trump Reis seni tehdit ediyorlar, ama aynı bilgiler bizde de var, haberin olsun” uyarısı yapıyordu (Akşener Sendromu). Son günlerde Epstein meselesi iyice gündem oldu. Gazeteciler Trump’ı sıkıştıracak sorular sordular. ABD’yi, İsrail ajandası yerine İngiliz planını takip etmekten alıkoymak adına her yolu deniyorlar. Nitekim son günlerde Epstein’in Trump’la ilgili yazdığı “Vücudunda namuslu tek bir hücre yok” ve Ortadoğu’da farklı bir denklemi savunan Tom Barrack’a yolladığı “Senin ve çocuğun fotoğraflarını at ve beni gülümset”mesajları ifşa edildi.

Trump’ın Epstein üzerinden gelen baskılara cevabı genelde Demokrat Parti üyelerinin Epstein’ın adasının müdavimi olduğu yönünde hedef saptırmalardan ibaretti. Bıçak kemiğe dayanmaya başlayınca 18 Ekim’de Trump 50 bin sayfalık Epstein dosyalarının soruşturma niyetiyle ABD Kongresi’ne teslim edilmesine dair iznin imzasını attı. Görünen o ki hem Demokrat, hem Cumhuriyetçi politik aktörlerin çoğu Epstein’in fuhuş suçlarıyla ünlü adasına ziyaretlerde bulunmuşlar. Soruşturmalardan da çok bir şey çıkacağını zannetmiyorum. Herkes suçluysa günah bir şekilde örtülür (Bkz. Tansu Çiller – Mesut Yılmaz Yüce Divan davaları).

Fakat burada önemli bir ayrıntıyı atlamayalım. Şayet İsrail’in elindeki şantaj unsurları ortadan kalkarsa yahut etkisi azaltılırsa İsrail’i zor günler bekliyor demektir. Ve sanırım İngiliz aklı, bu haylaz çocuğun başına eli sopalı bir abi olarak Türkiye’yi seçmiş.

Artık değerlendirme ve projeksiyon safhasına geçebiliriz.

Devam edecek…

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler ve Sanat

Hazan Sancısı

Sorunlu ve Zorunlu Lükslerimiz

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (12)

2025-11-20T13:43:00.000-08:00

19 Ekim’de KKTC’de CB seçimleri olacaktı. İsrail’in Kıbrıs iştahası seçimleri kritik hale getirmişti. Tabiri caizse TC’ye biat etmiş olan mevcut CB Ersin Tatar’ın karşısında Tufan Erhürman yarışıyordu. Seçimlerden üç gün önce PKK’dan ses geldi. Murat Karayılan “Dananın kuyruğu Kıbrıs’ta kopacak” derken ellerini ovuşturarak yaklaşan tehlikeyi haber veriyordu. Türkiye’nin Tatar’a tam desteğine rağmen Erhürman seçimleri rahat şekilde kazandı. Erhürman’ı destekleyen kitle yüzünü Türkiye değil AB’ye dönmüş, Türkiye’nin Kıbrıs’taki varlığından rahatsız, kültür kodları itibarıyla Türkiye’ye uyumlu olmayan insanlardı. İşte tehlike tam da buradaydı. Vatan, millet, din, devlet gibi dertleri olmayan bu güruhun adayı seçilince Kıbrıs elden uçup gidecekti. İlk ses Bahçeli’den geldi. Seçimlerin hükümsüz, katılımın az olduğunu söyleyip salvolar savurdu. Halbuki Ersin Tatar’ın CB olduğu seçimlerde katılım azdı. Bu vaveyla mızıkçı ve zorba bir yaklaşımdı, tam da MHP’ye yakışan cinstendi. Oysa Erdoğan çok sakin bir açıklama yaparak Kıbrıs halkının iradesine saygılı olduklarını belirterek Erhürman’ı tebrik etti.

Erhürman’ın seçilmesi Rum kesimi, Yunanistan ve İsrail’de de sevinçle karşılanmıştı. Fakat Erhürman’dan gelen ilk açıklamalar heveslerini kursaklarında bırakacak cinstendi. Erhürman Türkiye’den bağımsız bir siyaset gütmeyeceklerini, Kıbrıs’da ancak iki devletli çözüme evet diyebileceklerini söyleyerek Türkiye’nin pozisyon ve politikalarını tahkim etti. Bugün Türkiye’nin şiddetle karşı çıktığı birleşme ve Kıbrıs’da tek devlet planına Erdoğan’ın ilk başbakanlık döneminde olur verilmişti. Erdoğan aslında o gün Kıbrıs’ı Avrupa’ya vermek için uğraşmıştı. Neyse ki Rum kesimi Annan Planı’na hayır demişti de birleşme olmamış ve AB Kuzey Kıbrıs’ı yutamamamıştı. O dönemlerde hem Erdoğan’ın politik şuurdan ne kadar yoksun, hem de derin devletin ne kadar aciz olduğunu bugünden bakınca daha iyi anlayabiliyoruz.

Belki Erhürman’a kalsa seçmenin arzusu uyarınca AB’nin bir parçası olmak adına Rum kesimiyle birleşme yoluna gidebilirdi. Seçim sonuçlarını önceden tahmin eden TC devleti gerekli balans ayarlarını yapmış, Kıbrıs’ı riske edecek herhangi bir pozisyona fırsat vermemişti. Bu işte İngiltere’den yardım alındığını tahmin ediyorum. Erdoğan’ın sükuneti de bu ön hazırlığa vakıf olmasındandı. Fakat Bahçeli’ye bilgi vermemişler sanırım. Bahçeli oldukça çuvallamış görüntü çizdi. Sonuçta ülkemiz ve devletimiz adına gurur duyduk. Dış politika manevrası olarak zarif operasyonlardan biriydi.

Kıbrıs’da Türkiye’nin hakim unsur olarak varlığını sürdüremediği bir senaryo çok fazla taşı yerinden oynatabilirdi. Türkiye, İsrail ve Yunanistan’ın güvenlik ayarları menfi ve müsbet yönde etkilenecekti. Dahası Doğu Akdeniz’de hem kıta sahanlığı hem alan hakimiyeti konusunda büyük problemler yaşayacaktık. İsrail’in en azından Batı cephesinde kafası rahatlayacaktı. Bu badireyi de kazasız belasız atlattığımıza göre tekrar Filistin, Irak ve Suriye’ye odaklanabilirdik artık.

Kıbrıs’a 14 yaşında gitmiş ve 20 gün kadar kalmıştım. O zaman yerli Kıbrıs halkında İslami kodların çok az etkisi olduğunu gözlemlemiştim. Üstelik Kıbrıs çıkarmasının üzerinden on yıl geçmişti. Yani henüz bir nesil bile döngünün olmadığı, Rumların katliamları hafızalarda tazeliğini koruduğu bir dönemdi. Şehirlerde camiler boştu. Giyim kuşam tarzları da Türkiye’den çok Avrupalı gibiydi. Kadınların dekolte oranı bizim büyük şehirlerimizde bile görmediğimiz seviyedeydi. Bölgeye Trabzon, Hatay, Adana ve Mersin’den getirilen Türkiyeli göçmenler daha çok köylerde ikamet ettirilmişlerdi. Aslında tamamına yakını muhafazakar ve milliyetçi ailelerdi. Tabii zamanla ikinci ve üçüncü nesilde dejenerasyon ve Kıbrıs yerlilerine benzeme süreci gelişti.

Kıbrıs’da kültürel kodlara hiç yatırım yapmadığımız gibi her türlü melanetimizi adaya yığdık. Kumar, hoyrat eğlenceler, fuhuş derken Kıbrıs’ı Las Vegas’a çevirmiştik. Dahası, bilimsel hiçbir kaygısı olmayan üniversiteler açıldı. Baba parasıyla okumaya değil daha çok hayattan kam almaya gelen züppeler de Kıbrıs’ın ayarlarını iyice bozdu. Takdir edersiniz ki böylesi bir iklimde insanların kendilerini ve değerlerini muhafaza etmeleri oldukça zor. Kıbrıs metazori olarak değil de toplumsal gönüllülük üzerine Türkiye’yle bağ kurarsa ancak o zaman kafamız rahat edecek. Şu haliyle istim üzerinde duran ve risk taşıyan bir bölge. Ortadoğu’daki denklemde Kıbrıs’ın paha biçilmez bir önemi olduğunu bir kez daha vurgulayarak bu faslı kapatalım.

Türkiye'nin satın aldığı Eurofighter Typhoon modeli savaş uçağı

Ekim ayı sonunda İngiliz başbakan Stramer Türkiye’ye geldi ve Türkiye’yle Eurofighter uçaklarının satışı için anlaşma imzaladı. Bu anlaşma da çok fazla yankı uyandırdı. ABD’nin bırakın F-35’i vermeyi, F-16 modernizasyonu yapmayı bile çok gördüğü Türkiye, hava savunmasında Yunanistan ve İsrail’e oranla bir hayli zayıf kalmıştı. Türkiye’nin elindeki eski tip F-16’lar, Yunanistan’ın Fransa’dan aldığı Rafaele ve İsrail’in ABD’den aldığı F-35’lere göre bir hayli yetersiz kalıyordu. Sadece SİHAlarda ulaştığımız teknolojik seviyeyle günü kurtarmaya çalışıyorduk. Eurofighter İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya’nın birlikte ürettiği bir savaş uçağı. Uçağın satışı için üretici ülkelerin, özellikle de İngiltere ve Almanya’nın izin vermesi gerekiyor.

Türkiye’nin bu uçakları alabilmesi için İngiltere olağanüstü gayret gösterdi. İsrail’i rahatsız edecek bu satışa, Almanya gibi İsrail’den gelecek her tepkiyle titreyen bir ülkeyi bile ikna etti. Hatta siparişi verilen uçakların teslimi vakit alacağından Umman ve Katar’dan alelacele 3 adet Eurofighter getirilerek Türkiye’ye teslim edildi. Bu kadar elzem miydi tedarik? Demek ki elzemmiş. İsrail’le Türkiye arasında her an her şey olabilecek kadar gerilim yükselmiş. Bu arada Yunanistan bu satışa bir hayli bozuldu. Ege’de Rafaele uçaklarıyla sahip olduğu geçici hava üstünlüğü sona ermişti çünkü. Toplamda İngiltere’den 20 adet sıfır uçak alınacak. Bu arada Umman ve Katar’dan 12’şer adet ikinci el Eurofighter daha gelecek. Bu da hava kuvvetlerinde ciddi bir kaldıraç etkisi yapacaktır.

ABD’nin milli taarruz uçağı Kaan için motor tedarikinde sıkıntı çıkarması üzerine İngiltere Türkiye’nin kendi jet motorunu geliştirebileceğini iddia etti. Hatta F-16 almak yerine, Kaan’a motor almak çok daha ucuza gelir dediler. Bir yandan TEİ yerli motor çalışmaları yapıyor, ancak jet motorunda sonuç almak meşakkatli ve uzun bir süreç. Fakat diğer yandan İngiltere’nin uçak motoru için Türkiye’de Kale Grubu’yla ortak proje yürüttüğünü de biliyoruz. Yani İngilizler Türkiye’ye “bu iş fazla dert etmeyin, ben arkanızdayım” mesajı veriyor. İngiltere’de bu tutkulu Türkiye sevdasının gerekçelerini yazının sonundaki değerlendirmeler kısmında ele alacağız.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler ve Sanat

Hazan Sancısı

Sorunlu ve Zorunlu Lükslerimiz

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (11)

2025-11-13T17:46:00.000-08:00

Yaklaşık bir yıl boyunca dönmedolap gibi Türkiye, Suriye, İsrail, ABD ve SDG’den aynı mesajları dinleyip duruyorduk. Türkiye, Suriye ve ABD, Suriye’nin tek devlet olması gerektiğini ve SDG’nin silah bırakarak Suriye devletine katılmalarını vurguluyordu. Türkiye fazladan SDG’yi sürekli tehdit ediyordu. SDG ise silah bırakmayacağını, federatif yapı istediğini söylüyor ve bunun haricinde hiçbir çözümü kabul etmeyeceklerini belirtiyorlardı. Türkiye’nin tehditlerine de “gerekirse savaşmaya hazırız” diyerek meydan okuyorlardı.

Diğer taraftan İsrail, Suriye’nin yekpare devlet yapısına karşıydı ve Türkiye’nin Suriye üzerindeki nüfuzunu azaltmaya yönelik operasyonlar peşindeydi. Türkiye de İsrail’in “Vaad Edilmiş Topraklar” hülyasını tehdit kabul ederek bu hayalden vazgeçilmesi yönünde başlarda dolaylı olan uyarılarını doğrudan yapma eğilimine girmişti.

Akdeniz’deki doğalgaz kardeşliği sırasında başlayan İsrail - Yunanistan - Güney Kıbrıs birlikteliği İsrail’in İran saldırısı sırasında iyiden iyiye güçlenmiş, İsrail’in Türkiye’yle giriştiği vekalet savaşları ve alan kapma mücadelesi sürecinde sıkı bir ittifağa dönüşmüştü. Rum kesimine güçlü radar ve hava savunma sistemleri veren İsrail, bir bakıma Rum kesimine kendi ileri karakolunu kurmuştu. Yani Ortadoğu’daki açmaza Kıbrıs ve Yunanistan da bir şekilde eklemlenmiş oldu. Yunanistan da tıpkı İsrail gibi Yeni Osmanlı tehdidini dillendirir olmuştu.

İlk zamanlarda diplomatik olarak kinayeli veya göndermeli yapılan karşılıklı açıklamalar doğrudan ve çok sert şekilde ifade edilmeye başlamıştı. Bölgedeki durum, birbirinden nefret eden fakat kavgaya girişmeye cesaret edemeyen iki adamın önce karşılıklı laf atarak, sonra hakaret ve küfürle birbirine bağırması gibi bir manzaraya benziyordu.

Bölgedeki diğer Arap ülkelerinde de İsrail tedirginliği giderek artıyordu. İsrail’de koalisyon hükümeti var. Büyük ortak LİKUD’un lideri Netanyahu. LİKUD siyonist emellere sahip olsa da daha rasyonel bir yol haritası var. Oysa iktidarın küçük ortağı Yahudi Gücü Partisi ise tam anlamıyla radikal siyonist bir parti ve ortağından sürekli katliam, saldırı talep ediyor. Dahası Netanyahu’nun saldırgan tutumu devam etmezse koalisyonu bozmakla tehdit ediyor. Bu tehdit Netanyahu’nun iktidarda kalma arzusuyla birleşince agresif dış politika kaçınılmaz oluyor. İşte bu yüzden bölgedeki Arap ülkeleri de İsrail’e karşı teyakkuz halinde. İsrail’i baskıladıklarında diğer taraftan Türkiye’nin eli güçleniyor. Bu çelişik durum onları birçok meselede yarım ağız açıklama yapmaya sevk ediyor. Türkiye de Arap ülkelerindeki bu korkunun üzerine gidip İslam kardeşliği retoriğiyle İsrail karşıtı cepheyi genişletmeye çalışıyordu.

Bölgede tansiyon giderek artıyordu. Bu arada ABD’de BM toplantısı yapıldı ve bir dizi gelişme oldu. Başta Türkiye olmak üzere İslam ülkeleri açlık üzerinden soykırıma tabi tutulan Gazze konusunda Trump’a baskı yaptılar. Ayrıca başta İngiltere ve Fransa olmak üzere ondan fazla ülke Filistin’i devlet olarak tanıdıklarını açıkladılar. İsrail’in itibarı kalmamıştı ve kredisi iyiden iyie tükeniyordu. Trump Gazze’de barış için ağırlını koymak zorunda kaldı. Fakat önemli bir çıkmaz vardı. İsrail’in barış için ortaya koyduğu şartlar yenilir yutulur cinsten değildi. İşte Trump burada Türkiye’ye bir ticaret önerdi.

Erdoğan F-35 tedariki için ABD’den talepte bulununca Trump “Türkiye’yle F-35 konusunda kolayca anlaşabiliriz. Ama Erdoğan önce bizim için bir şey yapacak” şeklinde karşılık verdi. Neydi Erdoğan’dan beklenen? Gerek ABD medyasında gerek Türkiye’de Erdoğan’dan beklenenin “Rusya’yı barışa ikna etmesi” olduğu algısı oluşturuldu. Rusya ulusal çıkarlarını Erdoğan’ın ricasıyla revize etmeyecek kadar güçlü bir ülke. Yani tamamen hedef şaşırtmacaydı. Trump’ın ağzının ayarı olmadığından kapı arkalarında dönen veya dönmesi gereken pazarlığı ifşa etmişti. Oysa beklenen Hamas’ı ikna edip masaya oturtmasıydı. Türkiye’deki kamuoyu bunu hoş karşılamayacağından hedef saptırıldı. Hasılı Erdoğan bekleneni yaptı ve Hamas’ı masaya oturttu. Hakkını verelim, çok ağır şartlarda imzalanması gereken barış anlaşması Türkiye’nin diplomatik baskıları sonucu daha makul bir seviyeye çekildi. Yine de Gazze Barışı içerisinde çok fazla soru işareti barındıran bir anlaşmadır.

Aynı dönemde Tom Barrack bölgede İsrail dahil hiçbir ülkeye güvenmediğini ve kalıcı barışın mümkün görünmediğini açıkladı. İsrail’in her an her yere saldırabileceğini söyledi. Bu anlaşma herkes için önemliydi. Başta İslam ülkeleri olmak üzere tüm dünya halkları Gazze’de bombalar altında inleyen ve açlıkla kırıma uğrayan insanların acısıyla kahroluyor ve yönetimlere baskı yapıyordu. Hamas’ın elindeki silah stokları tükenmişti. İsrail de fazlasıyla yorulmuş ve kamuoyunda huzursuzluk artmıştı. ABD de bir an evvel bölgenin sakinleşmesini sağlayarak Çin’e yoğunlaşmak istiyordu. Ve tabii en çok da her gün yüzlercesi katledilen Gazze halkı için iki yılın sonunda bir nefes almak hayatiydi.

Gazze için Mısır’da birçok ülkenin katılımıyla bir toplantı tertip edildi ve Mısır, Katar ve Türkiye’nin garantörlüğü baki kalmak şartıyla bir barış anlaşması imzalandı. Hamas silahsızlandırılacak ve bölgenin yönetimi bir barış gücüne bırakılacak. Fakat burada dananın kuyruğu henüz kopmadı. Filistinliler Türkiye’nin barış gücünde asker bulundurmasını mutlaka istiyor. Elbette Türkiye de bunu istiyor. Ancak Mısır bundan bir hayli rahatsız. Türk askerinin Mısır’ın doğusunda Libya’da, güneyinde Somali ve Sudan’da bulunuyor olmasından sonra şimdi de batı sınırında varlık göstermesi bir nevi kuşatma sayılır. İsrail zaten Türk askerinin Gazze’de konuşlanmasını kırmızı çizgi ilan etti ve onlar için bir karabasan. Zira Türk askerine söz de geçiremeyeceklerini, kabadayılık da yapamayacaklarını biliyorlar. El’an bütün diplomatik kavgalar bunun üzerinden dönüyor.

Bölgede konum koruma ve alan kazanma üzerine o kadar sert bir mücadele var ki, çok fazla olay oluyor, ama bir gelişme görmek nadiren rastlanan bir durum. Günün sonunda iş nereye varacak bunu bizim dışarıdan kestirmemiz öyle kolay değil. Ancak bazı tahminler yapmakla yetinebiliyoruz.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Muharrik muterifler

Söz Uçar da Nereye?

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (10)

2025-10-25T20:29:00.000-07:00

Türkiye her hafta askeri personel ve techizat yığınağı yapıyor ve SMO ve Suriye hükümeti ordusuna hazır olmaları konusunda bildiri geçiyordu. MİT’e bağlı SİHAlar nokta atışı suikast düzenliyor, zaman zaman uçaklarla, çoğu zaman da topçu ateşiyle SDG mevzi ve karargahlarını vuruyordu. Her ay 100’den fazla terörist etkisiz hale getiriliyordu. Buna mukabil Mazlum Abdi, 14 Ağustos’da “Bedeli her ne olursa olsun devrimin kazanımlarını korumakta kararlıyız” açıklamasını yaparken,SDG de sık sık kendi kontrolünde bulunan Arap mahallelerine baskınlar düzenleyerek Suriye hükümeti yanlısı insanları tutukluyordu.

SDG, Şeddadi’deki eski ABD üssünde canlı mühimmat eğitimi düzenlemiş, koalisyon helikopterleri de bölgede onları korumak için emniyet uçuşları gerçekleştirmişti. DEM Parti bir aydır Öcalan’la görüştürülmediklerini, başmüzakerecinin Öcalan olduğu ve bu durumun süreci tıkadığını deklare etti.

Bu arada Şam ve Tel Aviv arasında süregelen güvenlik anlaşması müzakereleri bir dizi ön görüşmenin ardından yüksek rütbeli isimlerin katılımıyla gerçekleşecek kadar ilerletilmişti. Şara, diğer Arap ülkelerinin İsrail’le yapmayı planladığı ve güvenlik garantisi içeren İbrahim Anlaşmaları’nın kendileri açısından daha farklı bir düzlemde gerçekleşeceğini vurgularken Golan Tepeleri’ndeki İsrail işgalini işaret etti. Erdoğan “Kürt, Arap ve Türk birlikteliği” üzerine dördüncü kez açıklama yaptı. Bunun dışında kalacakları bir kez daha tehdit etti. Şara ve Abdi 25 Ağustos’da bir kez daha görüştü. Şara SDG’nin tekrardan feshini ve örgüt üyelerinin bireysel olarak Suriye hükümetine katılmasını istedi. Tabii ki anlaşamadılar. Ardından hem Mazlum Abdi, hem Duran Kalkan, hem de Salih Müslim’den direnme ve silah bırakmama yönünde muhtelif açıklamalar geldi.

Hemen ardı sıra İsrail, Türkiye’ye karşı hamle olarak sözde “Ermeni Soykırımı” tanıdı. Ancak dünyada kimse bu meseleyle ilgilenmedi. Hatta Ermenistan bile dalga geçti. Ermenileri düşündüklerinden değil kendi siyasi amaçları uğruna alınan bu kararların kendileri için anlamlı olmadığını beyan ettiler.

Bu arada ilginç bir gelişme oldu. 27 Ağustos’da Şam kırsalında bazı elektronik araçları farkeden ve bölgeye intikal eden Suriye ordusu askerlerine İsrail tarafından hava indirme harekatı düzenlendi ve Suriyeli askerler şehit edilirken askeri dinleme techizatları alınarak bölgeden uzaklaşıldı. Suriye birlikleri hava indirme harekatı sırasında sıkışan askerlerine yardım göndermeye kalktığında ise İsrail bölgeye ondan fazla hava saldırısı düzenledi ve yardımı püskürttü. Dinleme cihazlarının Türkiye’ye ait olduğunu iddia eden İsrail karartma yapmaya çalışsa da kimse bu numarayı yemedi. Biliyoruz ki Türkiye şayet isterse Şam’ın göbeğine bile bu türden techizat yerleştirir. İsrail’in tedirginliği ise cihazların kaptırılmasıyla teknoloji ve data aktarımıyla Türkiye’nin elinin güçlenmesiydi.

Netanyahu: “Ben aptal biri değilim, Suriye’de aslında kiminle mücadele ettiğimin farkındayım.” Erdoğan: “Netanyahu denilen kafire asla sessiz kalamayız.” Arka arkaya gelen bu iki açıklama Ortadoğu’daki savaşı özetler nitelikteydi.

Tom Barrack, 30 Ağustos’da “Türkiye çok iyi bir müttefiğimiz, SDG ve YPG de müttefiğimiz. PKK ile bağlantıları yok” şeklinde bir açıklama yaptı. Daha bir ay önce “SDG ve YPG, PKK’nın uzantısıdır” diyen Barrack’ın bu açıklaması ne kadar komik değil mi? Bunun en önemli sebebi İsrail’in ABD iç siyasetine lobileri üzerinden baskı kurması. Yani sürekli git-geller yaşayan bu iklimde neyin ne olacağına karşı endişe yaşamakta haklıyız. TC diplomasi ekibinin gayretlerini de görmemezlikten gelmeyelim. ABD’de elleri zayıf, ama sahada ve sosyolojide elleri güçlü olduğundan bu kaldıraçları kullanarak İsrail’le mücadele etmeye çalışıyorlar. Bu türden çelişik açıklamaların başkaca sebepleri olabilir. Kimi zaman bir tarafın bazen de karşı tarafın gönlünü almaya, tansiyonu yumuşatmaya yönelik de olabilir. Fakat nihai hedef şaşmaz ve adım adım oraya yürünür.

Eylül’ün ilk haftasında DEM Partili Kaynaklardan önemli bir açıklama geldi: “Öcalan, Suriye ve Rojava konusunda esnemez… Suriye'de operasyon ihtimali, Türkiye'deki süreci tamamen bitirir.” Benzer bir bildiri de Kandil’den geldi. Sürecin başından beri “yakarız, yıkarız, keseriz, yok ederiz” diye tehditler savuran Erdoğan’ın aslında blöf yaptığını, SDG’ye operasyon falan yapamayacağını fark etmişlerdi. Operasyon olursa süreç biter, süreç biterse Erdoğan Kürtlerin desteğini kaybeder, böylesi bir tabloda da Erdoğan yeniden seçilemezdi. Bu açmazdan Türkiye nasıl kurtulacaktı? Hakikat şuydu ki, meseleyi güç kullanmadan halletmenin tek yolu ABD’yi ikna etmekti. Oradaki açmaz da İsrail’in süreci baltalamasıydı. Aylar geçmesine rağmen bir türlü mesafe kat edilememesinin aslı sebebi de buydu.

Ertesi gün Erdoğan “Bu sefer çok idmanlıyız, her türlü oyunu boşa çıkaracağız… Kadim devlet aklı ve siyasi tecrübeyle ilmek ilmek dokuduğumuz süreci, ihtiraslara, yanlış hesaplara ve emperyalist oyunlara kurban etmeyeceğiz… Örgütün Suriye’deki uzantılaranı kışkırtarak Siyonistlerin emellerine destek veriyorlar” diyerek olan biteni özetledi. Ayrıca “Şehitlerimizin aziz ruhlarını muazzep edecek, şehit ailelerimizi ve gazilerimizi incitecek hiçbir adım atılmayacaktır”, “Süreç bir al-ver meselesi değildir” açıklamalarıyla iç kamuoyundaki paydaşlara da mesajlarını iletecekti.

Aslında yazı dizimin ilk bölümünde belirttiğim, kamuoyundaki tereddütlere ilişkin sorulara cevap veriyordu. 1- PKK’ya ne vaad edildi de bunun karşılığında silah bırakacak? 2- Bebek katiliyle masaya oturmak şehit ailelerini ve milliyetçi kitleyi fazlasıyla incitmez mi? 3- Bu süreç de ilk çözüm süreci gibi sonu ağır bedeller ödenen bir hüsranla mı sonuçlanacak? 4- Bütün bu gelişmeler uzun vadede ülkenin bölünmesine varacak bir dizenin ilk satırları mı?

Mazlum Abdi son bir denemede daha bulundu. ABD, Fransa ve Suudi Arabistan’ın garantör olmadığı hiçbir anlaşmayı kabul etmeyeceklerini açıkladı. IKYB Başkanı Mesud Barzani de Arap aşiretlerini tehdit ederek, Rojova’ya saldırmaları durumunda Peşmergelerin de kendilerine saldıracağını ilan etti. Aynı günlerde ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee İsrail’in yanında hükümet için değil İbrahim, İshak ve Yakub’un tanrısı ve Batı medeniyetinin temeli için durduklarını açıkladı. Sonrasında da Donald Trump’dan “Yahudi-Hristiyan değerlerimizi kararlıkla koruyacağız” açıklaması geldi. Yahudilerin, Hristiyan dünyasını kendi hedefleri doğrultusunda kullanması ve bu kisve altında dünyanın egemen güçlerinden istifade etmesi alışageldiğimiz bir durum. Küştür araçları, siyaset ve ekonomi üzerinden inşa ettikleri bu dünyada istedikleri sonuçları da alıyorlar doğrusu.

9-10 Eylül günleri boyunca İsrail, tekrar Suriye’nin farklı şehirlerdeki askeri tesislerine onlarca hava operasyonuyla saldırdı. Suriye Hava Kuvvetleri Komutanı’nın Türkiye ziyaretine bir mesaj olarak vurulan birlikler de hava birlikleri olmuştu. Ancak artık Türk asker ve personelinin yerleştiği hava üslerine bir saldırı yapmaya cesaret edemememişlerdi. Gerekirse askeri operasyon yapacaklarını belirten İsrail’in askeri yetkilileri belki de son bir gayretle Türkiye’nin Suriye’ye yavaş yavaş yerleşiyor olmasını engellemeye çalışıyorlardı. Türkiye sakin sakin işini görüyor, İsrail de sürekli havlayan ama bir türlü saldırmaya cesaret edemeyen köpekler gibi çaresizce çırpınıyordu.

İsrail belki de Türkiye’ye dokunamamanın hırsıyla beklenmedik ve fakat bir o kadar da saçma bir eylemde bulundu. Doha’da Hamas’ın barış müzakere heyetini vurdular. Katar’ın güvenlik bariyerlerini aşmaları kendilerine çok zarar verecekti. Üstelik Türk istihbaratının gayretleriyle istedikleri suikastleri de başaramamışlardı. Hem Katar, hem bölge ülkelerinden çok büyük tepki alan bu saldırıdan sonra İsrail aleyhtarı kamuoyu iyice büyüdü ve ABD’nin bile arkasında duramayacağı seviyeye geldi. İran’a düzenlediği saldırıdan sonra oluşan İsrail’e karşı bir “İslam İtifakı” birçok İslam ülkesi tarafından dillendirilmeye başlandı.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler ve Sanat

Hazan Sancısı

Sorunlu ve Zorunlu Lükslerimiz

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (9)

2025-10-18T21:32:00.000-07:00

Dönelim Süveyda’ya. Süveyda Suriye’nin 14 vilayetinden biri. Başkenti Es-Süveyda eyalete ismini vermiş. Merkezin nüfusu 75.000 civarında, yani kasabadan hallice bir yer. Eyaletin toplam nüfusu da Bedeviler sürülmeden önce 360.000 idi. Diğer ilçelerinde ve başkentte çoğunlukla Dürziler yaşıyor, bir miktar Hristiyan ve Sünni Müslüman da mevcut. Kırsal alanda da Bedevi Sünni aşiretlerin ağırlığı var. Şimdi gelelim konuya: Dürzilik nedir?

Dürzilik, müsteşrikler ya da teologlar arasında İslam mezhebi olarak nitelense de, tüm Sünni ve Şii İslam dünyasında sapkın mezhep olarak addedilirler. Türkiye’de “dürzü” kelimesi güvenilmeyen, namusu olmayan manasına, hakaret sıfatı olarak kullanılır. Sünni dünyada Dürzilik’e bakış açısını buradan anlayabilirsiniz. İslam’ın temel mottosu olan vahdete mugayir inanışları var. “Sonsuz ruh”a ve bunun doğal uzantısı reenkarnasyona inanan bir topluluk. İsmini, Dürziyye’nin yaygınlaşmasına çok katkıda bulunmuş olan Anuş Tegin Ed-Derzi’den alır (Derzi, Farsça’da Terzi anlamına gelir). İlerleyen dönemlerde Ed-Derzi fikirlerinden dolayı kendi mezhep üyelerince mürted (dinden dönmüş) ilan edilse de mezhebin ismi üçüncü şahıslar arasında öylece kalmıştır. Dürziler kendi aralarındaki adlandırmada “Muvahhidin” ismini kullanırlar.

Dürzilerin çoğunluk nüfusa sahip olduğu bölgeler

Allah’ın El-Hakim Biemrillah adlı Fatımi halifesinin bedeninde cismaniyet kazandığına ve Hamza bin Ali’nin de elçi olduğuna inanan Dürziler, Lübnan (300 bin), Suriye (700 bin) ve İsrail’de (170 bin) yaşamaktadırlar. Nüfus oranında Lübnan’da güçlü olduklarından Lübnan siyasetinde etkilidirler. Topluluğun ruhani lideri Lübnan’da yaşayan Velid Canbulat’tır. Babası Kemal Canbulat sadece Lübnan’da değil tüm Ortadoğu ve hatta dünya genelinde tanınan etkili siyasi bir figürdü. Bu liderlik babadan oğula geçen tarzda, yani hanedanlık. Canpolat ailesi üyeleri Osmanlı döneminde paşalık, bürokratlık ve yerel yöneticilik yapmış saygın bir aile. Uzun süre yaşadıkları Kilis’den Lübnan’a göçtükten sonra Dürzi inancını benimsemişler. Savaş öncesi Süveyda’yı gezerken konuştuğum Dürziler Türkiye’den geldiğimi öğrenince muhabbetle sarılmışlar ve “Biz de Türkiyeli’yiz” demişlerdi. Yani toplumsal hafızalarında bu tarihi bilgi mevcut.

Dürziler hakkında daha fazla bilgi alabilmek için gazeteci Faik Bulut’un The Independent Türkçe’de yer alan Başkanlara Kafa Tutan Dürzi Önderi: “Muallim Kemal Canbulat Beg” başlıklı yazısını okuyabilir veya İslam Ansiklopedisi’nin Dürzilik bahsine göz atabilirsiniz.

Canbulat Erdoğan'la Külliye'de

Osmanlı ve Türkiye ile kadim bağları olan bu aile, Türk devleti ve siyasetiyle de ünsiyete sahip. Suriye İç Savaşı’nın ilk gününden itibaren muhaliflere destek vermiş olan Velid Canbulat, yeni Suriye hükümeti kurulduktan özerk Dürzi devleti arzusunu dillendirmişse de Erdoğan tarafından Ankara’ya çağrılıp kendisiyle bir görüşme yapılmıştır (24 Aralık). Ortadoğu’da olan biteni ve planlanan operasyonlar kendisine aktarılmıştır. Canbulat, bu görüşmeden sonra yeni Suriye hükümetine hep desteğini bildirmiş, ayrılıkçı Dürzilere karşı çıkmıştır. Sadece Canbulat değil, diğer Dürzi şeyhler de hükümete bağlı kalma yönünde rey bildirmiş durumda. Sadece Hikmet El-Hicri isimli radikal Dürzi şeyhi bağımsızlık için silahlı eylem peşinde koşadurmaktadır.

Ayrılıkçı Dürzi şeyhi Hikmet El-Hicri

İsrail tarafından hem maddi, hem istihbari, hem de askeri olarak desteklenen Hicri’ye bağlı çeteler, eli silahlı olmanın avantajıyla diğer grupları sindirdi. Dürzi ailelerin kanı kaynayan gençlerini kendi saflarına çekerek çatışmalara soktu. Normalde ayrılıkçı olmayan pek çok Dürzi, çatışmalar esnasında Suriye hükümet güçlerince öldürülmüş oğullarının cesedini kapıya getirilmeye başlayınca saf değiştirdi. Tıpkı Türkiye’deki PKK gibi, küçük bir azınlıkken araya kan sokarak halk içerisinde taraftar devşirdiler. İsrail’in kullanışlı aparatı ve Arz-ı Mev’ud’a giden yolda payanda olarak PKK gibi hazır kıta bekliyorlar. Her geçen gün ve her kanlı çatışmadan sonra da Dürziler arasında “ayrılıkçı” kitle büyüyor.

Şu anda Süveyda bu çetelerin kontrolünde, bağımsızlık ilan etmiş durumdalar. Bölgeye sığınmış çok sayıda eski Rejim kalıntısı şebbiha ve subay Dürziler safında savaşıyorlar. Sadece onlar değil, Hizbullah üyeleri ve İran ajanları da Dürzilerle birlikte hareket ediyorlar. Diğer yandan da SDG’yle sürekli irtibat halinde olan Dürziler, karşılıklı destek açıklamalarıyla psikolojik direnç kazanmaya çalışıyorlar. İlginç değil mi? Süveyda’da İsrail, İran, Hizbullah, Nusayriler, PKK ve Dürziler aynı safta.

Suriye ordusu Süveyda ile ilgili birkaç kez operasyona yeltendiyse de İsrail tarafından ağır bombardımana tabi tutuldu ve ağır kayıplar verdi. Sadece birlikleri değil Şam’ı da vuran İsrail, Suriye Savunma Bakanlığı ve Genel Kurmay Başkanlığı binalarını da yerle bir etti, dahası Şara’nın kaldığı halk Sarayı’nı bile bombladı. İsrail’in çok sayıda siyasetçi ve komutanı defalarca açıklama yaparak bu bombalamaların bir mesaj olduğunu, Süveyda’ya asker sokulursa Şara ve hükümetini yok edeceklerini açıklayarak açıktan tehdit savurdular. Suriye’de seferberlik ilan edildi ve din adamları İsrail’e karşı cihat fetvası yayınladı.

Savaş iyiden iyiye alevlenmişti ki, ABD araya girdi. Türk yetkililerle görüştüler ve Türkiye Ahmed Şara’yı ikna ederek ordunun Süveyda’dan çekilmesini sağladı. Burada Türkiye çok sağduyulu davrandı. Zira şayet savaş büyüse İsrail çok daha korkunç saldırılar yapacaktı ve oluşan kargaşada Suriye devleti daha bir yılını doldurmadan yıkılacaktı. Süveyda meselesi sonra halledilmek üzere rafa kaldırıldı. Tüm bunlara rağmen kuzeydeki Arap aşiretleri, Bedevi katliamı yapan ve Süveyda’dan 150 binden fazla insanı süren Dürzilerle savaşmak üzere bölgeye akın etti. Onları da Suriye hükümeti durdurdu ve olaylar yatıştı.

Yine bu dönemde Apo’nun kardeşi Mehmet Öcalan’dan sert bir açıklama geldi: “Rojova’da Kürtler asla silah bırakmaz… Ahmed Şara DEAŞ’ın lideridir, kendisine güvenilmez… SDG gerekirse Cumhuriyet ilan edecektir.” Suriye ordusu Süveyda’ya çok sayıda birlik gönderince boşluktan yararlanmak isteyen SDG, Deyr Hafir ve Tişrin bölgesinde saldırıya geçti. İdlib’den gelen takviye kuvvetler ve Türkiye’nin ağır bombardımanıyla durmak zorunda kaldılar.

Bu olayların akabinde peş peşe açıklamalar geldi. Hakan Fidan “İsrail Suriye’yi dörde bölmek istiyor, buna izin vermeyeceğiz” derken, Tom Barrack “İsrail bölgedeki güçlü ulus devletleri tehdit olarak görüyor… Suriye’deki tüm azınlıkların merkezi hükümete bağlı kalacak kadar akıllı olduklarını tahmin ediyorum” açıklamasıyla nihai hedeflerini açıkladılar.

Bu açıklamalardan sonra SDG yetkililerinden daha uzlaşmacı ve yumuşak açıklamalar geldi. Suriye ordusuyla entegrasyona gideceklerini ve yönetimi Şam’a bırakacaklarını söylediler. Gerçi bunu Mart ayında da söylemişler ve hatta anlaşma da imzalamışlardı, ama tek gelişme olmamıştı.

SDG son atağını yaptı ve Fransa’nın inisiyatifiyle Paris’de, 9 Ağustos’da yapılması planlanan bir konferansta Suriye hükümetiyle müzakere etmek istedi. Mazlum Abdi Paris’e gitti, Suriye hükümet yetkililerinin de gitmesi bekleniyordu. Ama Hakan Fidan Şam’a giderek hükümet temsilcilerinin Paris’e gitmesine engel oldu ve bu toplantı akamete uğradı. SDG’nin Fransa süpervizörlüğünde yapılacak bir toplantıda elini güçlendirme ve baskı oluşturma çabaları da berhava edilmiş oldu.

ABD’nin bölgede Türkiye’de planladığı yol haritasında her ne vardıysa artık, çok etkili bir birliktelik görünüyor. Öyle ki, İsrail’e rağmen Türkiye masadan istediklerini teker teker alıyor. ABD, önce fazla mızmızlanan SDG’ye karşı Türkiye’nin kara harekatına yeşil ışık yaktığını bildirdi. Ardından İsrail o güne kadar takındığı tutumun aksine ilginç bir açıklama yaptı: “Dürzilere ne bir devlet ne de finansman konusunda vaad veya taahhüdümüz yok.”

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler ve Sanat

Hazan Sancısı

Sorunlu ve Zorunlu Lükslerimiz

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (8)

2025-10-15T17:18:00.000-07:00

Tüm bu gelişmelerin arasında, 12 Haziran’da, İsrail İran’a saldırdı. İran’ı oldukça yıpratan bu saldırıdan sonra herkeste hissi gablelvuku oluştu. İsrail’in sonraki hedefi Türkiye’ydi. Nitekim Bahçeli saldırıdan iki gün sonra “İran’a yapılan operasyon bir yönüyle Türkiye’ye verilmiş sinsi bir mesajdır. Nihai hedef Türkiye’dir” açıklaması yaparak insanların hislerine tercüman oldu. Sonrasında gerek İsrail ve Türkiye, gerekse başka ülkelerin medyalarında bu minvalde yazılar yazıldı, konuşmalar yapıldı. Türkiye’den de sık sık İsrail’e karşı İslami birlik çağrıları gelmeye başladı.

Kaoslardan beslenen ve puslu havalarda kendisine çıkar sağlamasıyla maruf PKK’nın İran’daki kolu PJAK İran halkını ayaklanmaya çağırdı. İran rejimi aleyhine, İsrail’in saldırısını benimseyen demeçler verdiler. Öcalan’ın çıkışlarına rağmen PKK’da da barışa yönelik bir atılım yoktu. Bilakis kablolu dronlarla Irak’da Türk ordusuna saldırılar düzenlemeye devam ediyorlardı. Asıl mesele Suriye’deydi. Suriye’de PKK’ya dayatılan şey öyle yenilir yutulur değildi ve sonuna kadar bütün kozlarını kullanmak istiyorlardı. ABD’yi ikna etmeden bu işi tamama erdiremezlerdi. Oradaki tek dayanakları da İsrail’in ABD üzerindeki nüfuzuydu.

İsrail ve Suriye arasında uzlaşı çalışmalararında da tünelin ucu yavaş yavaş görünmeye başlamıştı. İsrail’den Golan tepelerinden çekilmeyeceklerine dair çok sayıda açıklama geldi. Deraa ve Kuneytra’da Suriye Devrimi’nden sonra işgal ettikleri yerlerden çekilebileceklerini ve fakat Golan’ın kırmızı çizgileri olduğunu ısrarla vurguluyorlardı. Dahası Şam’ın güneyinde hiçbir askeri varlık istemiyorlardı.

Tarihler 30 Haziran’ı gösterdiğinde ABD Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack en kritik açıklamalarından birini yaptı: “Hem ABD, hem de Türkiye tarafından terör örgütü olarak tanınan PKK ve onun kolları olan PYD ve SDG’nin hem terörizmle hem IŞİD’le bağlantıları var.” PKK’nın Suriye’deki kollarının terörle alakası olmayan, hak arayan modern, demokratik güçler ilan eden ve hatta SDG ve YPG isimlerini kullanmalarında bizatihi kendisi akıl hocalığı yapan ABD bu çizgiye nasıl geldi? Elbette başka, yeni bir planları var ve bu çerçevede yeni bir yol haritası izliyorlar. Bilirsiniz, filler tepişirken karıncalar kimsenin umurunda olmaz.

Aynı gün ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan gelen “Ortadoğu’yu insanların barış içinde yaşayacağı bir bölgeye dönüştürmeye kararlıyız” açıklaması kartların yeniden dağıtılacağını bir kez daha vurguluyordu. İngiltere Suriye’yle tekrar diplomatik ilişkilerini tesis ederek yeni hükümete ek 95 milyon sterlin daha yardım edeceğini bildirdi. Trump SDG’nin elinde tutuklu bulunan 50 bin IŞİDlinin Suriye yönetimine teslim edilmesini istiyordu. Ahmed el-Şara’ya da iltifatlar eden Trump’tan iyice umudunu yitiren SDG, bu sefer Rusya’ya yanaşmayı denedi ve ABD’nin boşalttığı üslere Rusya’nın yerleşmesi için çağrı yaptı. Rusya cephesinden bir cevap gelmedi. SDG’nin yönettiği bölgelerdeki Arap aşiretler de bildiri yayınlayarak Suriye hükümetine desteklerini bildirdiler. Fransa’nın SDG için yaptığı naif çıkışlar da İngiltere ve Türkiye tarafından bertaraf edilmişti. SDG’nin İsrail’den başka hamisi kalmamıştı. Her şeye rağmen özerklik istiyor ve gerekirse savaşacaklarını açıklıyorlardı.

9 Temmuz’da PKK lideri Öcalan yayınladığı videoyla, "varlık inkarına dayalı ve ayrı devlet amaçlı PKK hareketine" son verildiğini söyledi. Aynı gün Mazlum Abdi ve Ahmed El-Şara tekrar görüştü ve yine bir ilerleme kaydedilemedi. Tom Barrack, SDG’yi yavaş davranmakla suçladı ve ne Suriye ne Irak’ta federalizme müsaade etmeyeceklerini belirtti. SDG de nasıl çaresiz ve öfkeli bir ruh halindeyse, Barrack’ın taraflı olduğunu, Türkiye’nin sözcüsü gibi davrandığını, yeni atama yapılması gerektiğini söyledi ve dahası Barrack’ın MİT ajanı olduğunu bile iddia etti.

Türkiye’nin PKK ile başlattığı süreç, göstermelik de olsa ilk ürününü verdi ve PKK’lı 40 terörist silah bırakma ve yakma şeklinde bir gösteriyle mevzuya dahil olduklarını açıkladılar (11 Temmuz). Fakat daha sonrasında PKK’da ne bir silah bırakma ne de terörist teslimi oldu. Daha önce vurguladığım gibi herkes Suriye’deki meselenin netleşmesini bekliyordu. SDG’nin aylarca direnmesi, tek bir geri adım atmaması, şahsi egolar ve çıkarların kolay terkedilememesi ve İsrail’in bu egoları kaşıyarak, Yahudi lobisinin bütün imkanlarını kullanarak diplomatik yollarla bu direnişi diri tutmaya çalışması bir türlü sonuç vermiyordu. Silah yakma töreninin ardından aynı gün demeç savaşlarıyla mesajlar ve diplomatik baskılar fırtınası yaşandı. DEM Parti sürece desteğini bir kez daha yenileyerek silah yakma törenini destekleyen açıklamalarda bulundu. Ama ABD’nin Ortadoğu’daki politikalarını koordine eden Tom Barrack’ın yeni açıklamaları öylesine net ve fütursuzdu ki, İsrail ve SDG’nin kolunu kanadını kırıyordu. Kürt aşiretleri, Barrack’ın açıklamalarını şiddetle reddeden bir bildiri yayınladı.

Ertesi gün Erdoğan sahne aldı ve sadece Türkiye’deki değil Ortadoğu’daki süreci üstü örtülü olsa da açıkladı: “Terörsüz Türkiye Süreci, bir müzakere ve al-ver süreci değildir… Bugün, büyük ve güçlü Türkiye şafağı söküyor, Türk ve Kürt yeniden kucaklaşıyor, Kudüs İttifakı yeniden bir araya geliyor… Gönüller bir olunca sınırlar ortadan kalkar, TBMM gelişmelerin altyapı süreci için yasal düzenlemelere başlayacak.” Adeta Erdoğan’ın bu demecine cevap olarak İsrailli bir yetkili de Türkiye’yle gerilimin her geçen gün tırmandığını ve Türkiye’nin hedefinin Osmanlı’yı yeniden kurup Kudüs’ü ele geçirmek olduğunu, bunu engellemek için her şeyi yapacaklarını ifade etti.

Bu karşılıklı açıklamaları nasıl okumalıyız? Türkiye’nin muhtemel bir İsrail saldırısından endişe duyduğunu ve bunun için Meclis’de gizli oturum yaptığını yazmıştık. Ama görünen o ki İsrail de tam tersi bir korku hakim; Türkler gelecek, Kudüs’ü elimizden alacak. Erdoğan sınırlar kalkacak derken neyi ima ediyor? Kudüs İttifakı ismi nerden çıktı? Kudüs mevzubahis milletlerin sınırı içinde değil. Kürt kökenli komutan Selahaddin Eyyubi’ye gönderme mi yapıyor? O dönemde Kürtler, Araplar ve Türkler bir olup Kudüs’ü fethetmişlerdi. Türkler tek başlarına bile İsrail için yeterince büyük bir sorunken Arap ve Kürtlerle birlikte hareket ettiğinde tam bir felaket olmaz mıydı? Hülasa, İsrail’in korkuları hiç de yersiz değildi.

Davud Koridoru

İsrail yoğun diplomatik uğraşlara rağmen ABD’yi ikna edemiyordu, ama kendi inisiyatifiyle hala sahada operasyonel çalışmalar yapıyordu. Bir taraftan SDG’yi diri tutarken, diğer yanda da Dürzileri kışkırtarak alan hakimiyetini korumaya çalışıyordu. Nihayet Dürzi gruplar hükümet güçlerine yeniden saldırdı. Ardından müdahaleye giden hükümet güçleri pusuya düşürüldü. Ayrıca İsrail savaş uçakları Suriye ordusu birliklerini bir kez daha havadan vurdu. İsrail Süveyda’da bağımsız bir devlet istediğini söylemiyor ama, ne hikmetse sürekli “Dürzileri kardeşlerimizi ezdirmeyeceğiz” retoriğiyle Dürzi muhalif çetelere arka çıkıp Suriye ordusunun bölgede hakim olmaması adına devamlı bombalama yapıyordu. Aslında Dürzilerle zerre kadar ilgilendikleri yok. Dürziler onlar için yutulması kolay bir lokma ve Davud Koridoru’nun tam ortasındaki coğrafi alanı işgal ediyor. (Bkz. Yukarıdaki harita)

Bazı analistlerce ortaya atılmış İsrail’in Davud Koridoru olarak adlandırdığı bölge iki açıdan önemli. Birincisi İsrail’in İran’a yönelik hava operasyonlarında hava sahasını rahatlıkla kullanabilmek adına kritik. Israrla bunu ifade etselerde şunu biliyoruz ki İran’a hava harekatı yapmaya niyetlenseler, ABD bir şekilde kendilerine yol açacak baskıyı yapar. Yani bu biraz işin bahanesi veya örtüsü. Asıl hedefleri Irak bağlantısı ve doğal olarak Arz-ı Mev’ud’a (Vaad Edilmiş Topraklar) erişmek için yol açmak.

İsrail askerinin kolundaki Arz-ı Mev'ud peçi.

Bazıları bunun bir komplo teorisi olduğunu savunabilir. Şahsen hiç komplo olduğunu düşünmüyorum. Biraz İsrailli politikacıları, analistleri, özellikle de radikal Yahudi olanları takip ederseniz, açık açık Arz-ı Mev’ud’u dillendirdiklerini görürsünüz. Zaten tahrif edilmiş Tevrat’a yazılı metin olarak var. Yani inançlı bir Yahudi için itikadi bir hülya. Nil’den Fırat’a kadarki bölgeye bir şekilde eninde sonunda sahip olacklarını, bunun Allah’ın bir vaadi olduğuna iman etmiş durumdalar.

Bayraklarındaki iki paralel çizgi de Fırat ve Nil’i temsil ediyor. Arasında da Davut Yıldızı yerleştirilmiş.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Suriye Dosyası

Sosyal Bilimler Üzerine

Çanlar Bizim İçin Çalıyor

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (7)

2025-10-10T19:41:00.000-07:00

İngiltere, Gazze’deki katliamın derinleşmesi üzerine İsrail’e yaptırımlar uygulamaya başladı. Hemen ardından da İsrail’den karşılık geldi. Netenyahu “İngiltere’nin sömürgeciliği tam 77 yıl önce sona erdi” açıklamasını yaptı. İngiltere bu açıklamaya Tel Aviv büyükelçisini çekerek cevap verdi. Bu aslında alttan alta süregelen bir çatışmanın tezahürüydü. Halbuki İngiltere-Yahudi Ortaklığı son iki asra damgasını vurmuş, hatta İsrail devletinin kurulmasında bizatihi İngiltere inisiyatif almış ve destek vermişti. İngiltere’de Yahudi asıllı Benjamin Disraeli 6 yıl (1874-1880) başbakanlık yapmış, Herbert Samuel, Michael Howard, Ed Miliband, Zack Polanski gibi Museviler parti liderliklerinde bulunmuş, hem Lordlar hem Avam Kamarası’nda onlarca Yahudi parlementer, önemli devlet kademelerinde yüzlerce bürokrat görev almıştı. Şu anki İngiltere başbakanı Keir Stramer de Yahudi olduğunu bizzat kendi ağzıyla itiraf etti. Yahudilerin finans ve ekonomideki gücünü saymıyoruz bile.

İngiltere Ortadoğu’da ağalık yaparken Yahudilere alan açmıştı. Ama artık İsrail İngiltere’nin nüfuz alanına tecavüz etmeye başlamış durumda. İngiltere Yahudi yayılmacılığı ve küstahlığına bu dönemlerde ket vurmazsa gelecek yıllarda iş işten geçmiş olabilir. O yüzden Gazze’deki saldırıları bahane ederek İsrail’e sert tepkiler göstermiş, bir taraftan da Suriye’de Türkiye üzerinden yaptığı operasyonla İsrail’in gelecekteki manevra alanlarına bariyer çekmişti. Netenyahu’nun 77 yıllık bir işaretlemede bulunması, ABD’nin uluslararası alanda ilk saha operasyonlarını yaptığı seneye göndermeydi. Yani “senin değil ABD’nin dediği olur” mealinde bir çıkıştı. Oysa ABD hemen her operasyonu İngiltere ile birlikte yapmaktaydı. Yani İngilizler sahneyi ABD’ye bıraksa da arkada hep güçlü şekilde bulunmayı başarmıştı.

Bu dönemde PKK’nın hem Suriye (SDG) hem İran (PJAK) ısrarla PKK’nın kendilerini bağlamadığını söylemeye başladılar. Türkiye, PJAK’a ciddiye alıp cevap vermezken SDG ile ilgili kesin ve net ifadeler ve hatta ağır tehditlerde bulunmaya devam ediyordu. Diğer yandan Suriye hükümetiyle SDG delegasyonları arasındaki görüşmelerde de hiçbir mesafe kat edilemiyordu.

Yıkılmış, yakılmış, ekonomisi, ordusu çökmüş Suriye, SDG’nin dışında Hizbullah uzantıları ve devrik rejim şebbihalarıyla, IŞİD’in sürekli suikast kollayan hücreleriyle ve ayrılıkçı Dürzilerle boğuşuyordu. Nitekim 21 Mayıs’da Dürzi çeteler Süveyda’yı basarak valiyi rehin aldılar. Bu arada Ahmed El-Şara Türkiye’ye geldi ve hem Erdoğan hem de Fidan’la görüşmeler yaptı. Türkiye’nin Suriye’de kara, deniz ve hava üssü kurması konusunda anlaşmalar teyid edildi. Suriye’nin Türkiye’den askeri destek almadan ayakta kalması imkansızdı. ABD’nin ardından AB’nin de yaptırımları kaldırmasıyla Suriye tekrardan dünyaya entegre olma yoluna girmişti.

Tom Barrack Ankara büyükelçiliğiyle beraber Suriye özel temsilciliği görevine de atanmıştı. Suriye özel temsilcisinin Suriye’ye komşu Lübnan, Irak, Ürdün ve özellikle de İsrail büyükelçilerinden değil de Türkiye’den atanması önemli bir mesajdır. ABD, Ortadoğu’da bazı plan değişikliklerine gitmiş, bölgenin dizaynında İngiltere ile beraber farklı bakış açıları geliştirmişti.

Thomas Barrack: ABD medyasındaki tabirle "ABD'nin Ortadoğu'daki büyük oyununun kurucu beyni"

Tom Barrack öyle açıklamalar yapıyordu ki, ağzımız açık dinliyorduk: “Suriye halkının huzur ve refaha kavuşması için Türkiye ve Körfez ülkeleriyle birlikte çalışacağız… Trump’ın hedefi Suriye’de hükümet olmak değil, mevcut hükümeti güçlendirmek… Bölge çok zor; Yunanistan,Rusya, Ukrayna, Mısır, Azerbaycan, Ermenistan, Körfez, Kıbrıs, İran ve Çin var. Türkiye tam bunların içinden geçiyor, bölgeyi inanılmaz idare ediyor… Osmanlı İmparatorluğu’nun bir işlevi vardı, fakat İngiliz ve Fransızlar Osmanlı’yı bölmek için Sykes-Picot Anlaşması’yla yapay sınırlar ürettiler. Bunlar hiçbir işe yaramadı, yeni politikalarımız bunlara benzemeyecek. ABD artık küreselci neoconların düşüncesinde olmayacak. Barış, refah ve anlayış istiyoruz… Erdoğan’ın hamleleri Trump’ı etkiledi ve ona ve Suriye’deki yeni yönetime bir şans verdi… Suriye’deki 8 üssümüzü bire indireceğiz”

Yukarıdaki açıklamalar iki şekilde okunabilir. Barrack bu açıklamaları kendi kafasından yapamaz. Bölgedeki en yetkili şahıs olarak ABD’nin resmi görüşünü dile getirmektedir. Bu açıklamaların samimi olup olmadıkları şüpheli. Ya da iktidar değişimiyle bu politikalar tekrar değişir mi diye aklımızdan geçmiyor değil. Trump iktidarı sonrasında küreselci bir iktidar tekrar eski politikalara dönebilir. Diyelim ki böyle bir şey olmayacak ve siyasi ikircilik içermiyor. O halde Ortadoğu’da bütün dengeler değişiyor demektir. Yapay sınırlardan bahsediyorlar. Yani Sykes-Picot ile vücuda getirilmiş Lübnan, Suriye, Irak, Ürdün, Kuveyt, BAE, Katar, Bahreyn ve hatta Suudi Arabistan bile zemin kaybına uğrayacak demektir. Bu bölgelerde güç temerküz etme görevi de farklı odaklara tevdi edilecek demektir. Şüphesiz bu süreçler büyük savaşların sonunda çok hızlı ilerler, ama düşük yoğunluklu muharebelerde on yıllarca sürebilir. Öncelikle Suriye, ardından Irak ve Ürdün devlet kimliklerini kaybedebilirler.

Böylesi bir senaryoda, Suriye’de oluşacak iktidar boşluğunun Türkiye’yle doldurulacağı kesinleşmiş durumda. Türkiye’ye böylesine güçlü bir saha kazanımı armağan olarak sunulmadı. Türkiye, son dönemlerde uluslararası arenada ve savunma sanayiinde yaptığı ataklarla bölgesel nüfuz ve iktidarını önemli bir noktaya taşımıştı. Batı’nın, özellikle de İngiltere’nin “olmayacak duaya amin dememek” gibi bir tarzı var. Yani mevcut şartlarda Suriye, Türkiye’den başka bir güce yamanmaya çalışılırsa kıyametin kopacağını gayet iyi biliyorlar. Irak için erken konuşmamak gerekiyor. Ancak kuzey Iraktaki IKBY’nin de doğal süreçte Türkiye’nin inhisarına bırakılmasını bekliyoruz.

İsrail, ele aldığımız senaryodan hiç memnun değil, hatta fazlasıyla öfkeli. Türkiye’nin her politik ve saha kazanımında Netanyahu soluğu ABD’de alıyor. Telefonla da onlarca kez Trump’la görüştü. Barrack’ın yukarıdaki demeçlerinden sonra belli ki ABD’ye baskı kurmak istemiş. ABD’li yetkililerden bir açıklama geldi: “Trump, Ortadoğu’daki krizlerin nasıl çözüleceğeni dair Netanyahu’yla fikir ayrılığı yaşıyor.” Sonrasında da Netanyahu’nun ilginç açıklamasına şahit olduk: “Osmanlı İmparatorluğu asla geri gelmeyecek. Bundan eminim.”

Avrupa ülkeleri ve Türkiye dahil birçok devlet Trump’la nadiren yüz yüze görüşebilirken Netanyahu’nun sık sık randevu alabilmesi, her telefon açtığında kendisine rahatlıkla ulaşabilmesi, İsrail’in ABD siyasetinde ne kadar güçlü olduğunun bir delili. Üstelik Cumhuriyetçiler Liberaller kadar Yahudilere göbeklerinden bağlı değilken bu böyle. Haliyle hiçbir açıklama veya yol haritası bağlayıcı ve kesin görünmüyor.

Bu gelişmelerin akabinde Türkiye, ABD aracılığıyla SDG ile doğrudan görüşmeler gerçekleştirdi. Bu arada ABD’nin Suriye’deki işgal sırasında gayrıresmi olarak kurduğu 8 üs gerçekten de boşaltıldı. Bunun karşılığında Et- Tanif’te yeni hükümetle yapılacak anlaşma çerçevesinde resmi bir üs kurulmasına karar verildi. Gayrımeşru işgal böylelikle meşru bir zemine oturtulacaktı. Komik ama Suriye, topraklarında hem ABD hem de Rusya’nın askeri üslerin barındıran ilk ülke olabilir.

İran da boş durmuyor son çırpınışlarla Suriye’yi karıştırmaya çalışıyordu. Lazkiye Ayaklanması’nda avucunu yalayan İran, Suriye’nin İsrail işgalindeki Golan Tepelerini içerideki istihbarat unsurları vasıtasıyla iki grad füzesiyle vurdu. Suriye ordusunu vurmak için bahane arayan İsrail failin kim olduğunu bildiği halde Deraa, Lazkiye, Hama ve Tartus’a hava saldırıları düzenledi.

Suriye’de istediği senaryoyu gerçekleştiremeyen İsrail, ABD üzerinden Suriye hükümetine bir kez daha güvenlik anlaşması teklifi sundu. Her zamanki gibi istekleri yenilir yutulur cinsten değildi. Ama eli zayıfladıkça istekleri de rasyonel çizgiye az da olsa yaklaşıyordu. Mesela önceleri Türk askerinin Suriyeden tamamen çekilmesini isterken, artık asker sayısının sınırlandırılmasından bahsediyorlardı. Ama hala Türkiye’nin askeri üs kurmasına şiddetle karşıydılar. Bu arada Türk asker ve mühendisleri Suriye’de kurulacak üsler için altyapı ve fizibilite çalışmalarını sürdürmekteydi.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Suriye Dosyası

Sosyal Bilimler Üzerine

Çanlar Bizim İçin Çalıyor

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (6)

2025-09-29T15:24:00.000-07:00

SDG, Suriye devletiyle silah teslim anlaşması imzalamıştı imzalamasına, ama ısrarla el altından federal bir yapı ve özerklik talep ediyordu. İsrail’in diplomatik ve istihbari destek verdiği bu proje Türkiye’nin canını sıkmaktaydı. Gazze’deki katliam bütün şiddetiyle sürerken Erdoğan bunun da bahanesiyle İsrail’e yönelik söylemlerini arttırıyordu; “İsrail, meşru bir devlet değil, terör devletidir.” Bu açıklamalar Gazze’de etkin hiçbir şey yapamayan Türkiye’nin tepkisi olduğu kadar, Suriye’deki İsrail operasyonlarına duyulan öfkenin bir bileşimi olarak okunmalıdır. Bu arada Türkiye ve İngiltere de boş durmuyor uluslararası platformlarda İsrail’e baskı kuruyordu. Nitekim BM’den ilk açıklama geldi: “İsrail, Suriye hava sahasını kullanarak ve topraklarına saldırarak ateşle oynuyor.”

SDG ayak direttikçe Erdoğan daha da sertleşerek karşılık veriyordu.

Mazlum Abdi: “Kırmızı çizgilerimiz, idari yetkinin sadece Şam’da toplanmaması ve SDG’nin kimliğini kouyarak kurulacak ulusal ordu içinde yer alması.” (12 Nisan)

Erdoğan: “Suriye’nin kalıcı huzura ve istikrara kavuşmasına kim engel olursa, karşısında Suriye devletiyle birlikte bizi de bulacaktır. Terör koridoruyla Suriye’nin parçalanmasına nasıl müsaade etmediysek, başka koridorlarla bu ülkenin bölünmesine asla izin vermeyiz.” (15 Nisan)

Bu iki açıklama üzerine etraflıca analiz yapmak gerekiyor. Bireysel olarak ayrılıkçı Kürtlerde oluşmuş Kürt devleti ideası ilk bölümde de bahsettiğim gibi, artık iliklere kadar işlemiş durumda. Bu hedeften Türkiye’nin isteği ve birkaç hak kazanımıyla ayrılıkçı Kürtlerden hiçbiri feragat etmez. Türkiye’nin Suriye Devrimi’nden sonra SDG’ye operasyon yapıp mevzuyu bitirmemesinin birkaç nedeni var. Ama en önemlisi Erdoğan’ın seçim kaygıları. Erdoğan SDG ile savaşarak bölgeyi kurtarabilirdi. Ama Türkiye’deki PKK sempatizanı Kürtlerden oy alması çok zor hale gelirdi. Bütün seçim yatırımını DEM koalisyonuna yapmış bir lider olarak Erdoğan bu işi sulh ile çözmek zorundaydı.

Diğer taraftan, mevzuya temkinli ve tedirgin yaklaşan milliyetçi muhafazakar seçmenin beklentileri de bir Kürt devletini kaldıramayacak seviyedeydi. Bu yüzden Suriye’de bir Kürt devletine izin vermek de mümkün değildi. Nihai kertede işi silah zoruyla halletmek gerekebilirdi. Ama bu Erdoğan’ın siyasi kariyerini de bitirebilirdi. Diplomasiyle meseleyi halletmek neredeyse tek çıkar yoldu.

SDG cephesinde de mevzu başka dinamikler ekseninde dönüyordu. Tabanda bağımsız Kürdistan heyecanı varken, üst kadrolarda da makam ve güçten vazgeçememek gibi insani zafiyetler mevcuttu. Kurulacak bir Kürt devletinde başkanlık, bakanlık, generallik hayali kuranlar için mevcut kazanımları terk etmek tam anlamıyla bir kabustu. Tam gaz tünel kazarak ve tahkimat yaparak savaşa hazırlanıyorlardı. Türk SİHAlarından korunmak, güvenli lojistik ve baskın kabiliyeti kazanmak adına inşa edilen tünellerdeki boyutunu anlamanız için söylüyorum, sadece Fırat’ın batısında 120 km tünel ortaya çıkarıldı. İşte bu sevdalar, İsrail’in kaşımak için en çok kullandığı yaralardı. SDG’nin barışa attığı (atmak zorunda kaldığı) her adımda Netenyahu soluğu ABD’de alıyordu. Zira ABD arkasında durduğu müddetçe SDG direnmeyi tercih edecekti. Hatta sonraları, ABD’nin desteği olmasa bile direnme niyetine girmeye başlayacaklardı. Sadece ABD’nin ağır baskı yapması onları yollarından döndürebilirdi.

Türkiye, ABD’ye rağmen SDG’ye operasyon yapmayı planlayacak kadar gözünü karartmış görünüyordu. Daha önce bir kez yapmıştı, pekala tekrar yapabilirdi. O zaman PKK’nın bölücü etkisine karşı beka problemi vardı ve bıçak kemiğe dayanmıştı. Şimdi de Büyük İsrail projesiyle başgösteren daha büyük bir beka problemi var. Suriye’nin doğusunu SDG’ye bırakmak her dolaylı olarak İsrail’e bırakmak anlamına gelir ki, bu uzun vadede kaybetmekten başka bir şey değil. İsrail orada kendisiyle sıkı fıkı bir Kürt devleti kurdurmak derdinde. Bunu başaramasa bile en azından Türkiye-Şam ikilisini SDG ile savaştırmayı hedefliyor. Türkiye’nin böyle bir savaşta galip geleceğini biliyoruz. Ancak bu sürecin Türkiye’yi ekonomik, siyasi ve psikolojik olarak bir hayli yıpratacağını da biliyoruz. Zayıflamış bir Türkiye’yle baş etmek İsrail için daha konforlu olmaz mıydı?

ABD askerlerini bölgeden yavaş yavaş çekerek 1000’in altına indirdi. Şam-SDG anlaşmasının ilk etabı olan Tişrin Barajı’nın Suriye birliklerine devredilmesi bir türlü gerçekleşmiyordu. Bölgede çatışmalar arttıkça işin ciddiyeti anlaşılmıştı. Fırat’ın doğusuna operasyon için en güvenli geçiş güzergahı olan Tişrin Barajı elden giderse kara harekatı için çok önemli bir ikmal hattı açılacaktı. SDG baraja canlı kalkan olarak sivilleri yerleştirerek direnmeye çalıştı. Probleme sağduyulu yaklaşmaları adına bölgeyi ziyaret edip kendileriyle bir kez daha istişare yapan DEM heyetini de kaale almadan yine federatif yapı arzularını açıkladılar. Ertesi gün hem Hakan Fidan’dan hem Şam’dan SDG’ye sert mesajlar verildi. Hemen ardından PKK’nın hamisi İsrail’den ses geldi. İsrailli bakan Smotrich: “Bu savaşı, Suriye’yi parçalayarak ve İran’ın nükleer programını yok ederek sonlandıracağız.”

SDG kuzeyde direnirken güneyde Dürziler de hareketlendi ve Sahnaya kasabasına saldırıp ele geçirdiler. Sonrasında Suriye ordusu kasabayı geri aldı. Süveyda, Şam ve Deraa kırsalında Dürzi çetelerle şiddetli çatışmalar yaşanıyordu. İsrail’den yardım talebinde bulunan çeteleri Tel Aviv geri çevirmedi ve bölgedeki Suriye hükümet birliklerini ağır şekilde bombaladı. Şam’daki başkanlık sarayının hemen yakınlarını da vurdu. Ağır kayıplar veren hükümet güçleri yine de Süveyda’ya girip dürzi çeteleri püskürttü. Yani Nisan ayı sonunda hala her şey istim üzerindeydi.

3 Mayıs’da İsrail Suriye’nin Deraa, Şam, Humus, Hama, Lazkiye ve İdlib eyaletlerinde onlarca hava saldırısıyla askeri hedefleri vurdu. Şam’daki başkanlık sarayının 300 m yakınındaki hedefleri havaya uçurdu. Bunun Şam yönetimine uyarı amaçlı olduğunu söylemekten de beri durmadı. Türk savaş uçakları Suriye’nin kuzeyinde İsrail savaş uçaklarına sinyal karıştırıcı önleme uçuşları yaparak en azından operasyonun kuzeydeki etkisini kısıtlamayı başardı. Türkiye kuzeyde SDG’yi darlarken, İsrail de güneyde Şam hükümetini sıkboğaz ederek karşılık veriyordu. Ayrıca Dürzilere, hükümet tarafından yapılacak tüm müdahalelere de karşılık vereceklerini belirttiler.

Bu kargaşanın içinde PKK kongresi 8 Mayıs’da toplanarak silah bırakma kararı aldı. Ancak şunu da belirtmeliyiz. SDG süreci öyle ya da böyle bir yola girmeden PKK militanları silahlarını teslim etmeye çok da yanaşmayacaktı. Türkiye diplomatik ataklarına devam ediyordu. Erdoğan Trump görüşmesi sonrası Suriye’ye uygulanan yaptırımların kaldırılmasına karar verdi (13 Mayıs). Bir gün sonrasında da Trump ve Ahmed El-Şara Suudi Arabistan’da yüz yüze görüştü. Bu görüşme, önemli bir meşruiyet sıçraması olarak tarihe geçti.

Diplomatik bilek güreşi olanca hızıyla devam ediyordu. F-35’lerle Ortadoğu hava sahasında büyük üstünlük elde eden İsrail’e önlem olması amacıyla İngilizlerden Eurofighter uçakları almak isteyen Türkiye, uçağın üretim bileşenlerinden ve İsrail’e karşı hep boynu eğik olan Almanya’nın vetosuyla karşılaşmıştı. Ancak İngiltere bu blokajı diplomatik süreçlerle kırmayı başardı. Yine diplomatik baskıyla PKK elebaşlarından Cemil Bayık’a “Misak-ı Milli, Türk-Kürt ittifakıdır” açıklaması yaptırıldı. Nitekim Kurtuluş Savaşı’nda Türklerle birlikte hareket eden tek millet Kürtlerdi. Kafatasçı politikalar ve propagandalar bu yaklaşımı uzun süre unutturmayı başarmışlardı.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Suriye Dosyası

Dersim'in Acı İntikamı: CHP

Suriye Devrimi

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (5)

2025-09-26T21:56:00.000-07:00

6 Mart’da İran’ın kışkırtmasıyla Lazkiye’de ayaklanma çıktı. Suriye ordu güçlerine pusular atılarak çok sayıda güvenlik görevlisi şehit edildi. Suriye hükümeti hızlı ve güçlü bir karşılık vererek isyanı iki gün içinde bastırmıştı. İsyana katılanların tamamı devrim sırasında yurt dışına kaçamayan ve hücrelerde gizlenen devrik rejim kalıntılarıydı. Hepsinin ağır savaş suçlarına karıştığı biliniyordu. Zaten yakalandıklarında idam edileceklerdi. İran, bu adamları bir şekilde organize edip en azından Nusayrilerin yaşadığı sahil eyaletlerinde (Lazkiye, Tartus) küçük bir kıyı devleti kurarak bölgeye tutunmaya çalıştıysa da beceremediler.

Baba Esad döneminde ve sonrasındaki iç savaş yıllarında milyonlarca Suriyeli zulme uğradı. Pazar yerlerine, hastanelere, parklara, benzin istasyonlarına, okullara ve hatta camilere, yani sivil hayatın devam ettiği bölgelere varil bombalarıyla ölüm yağdırdılar. Sahadaki şebbihalar, istihbarat birimleri ve resmi kolluk kuvvetleri kafalarına göre zorbalık, gasp, yaralama, sorgusuz infaz, işkence, tecavüz gibi gibi insanlık suçlarını hoyratça işlediler. Bu kadar acının hesabının sorulması ve insanların yüreğindeki kanamaya pansuman olması için, bana göre, en az 50 bin kişinin idam edilmesi gerekiyordu. Devrim sonrası bir af çıkarılmış, bu türden suçlara bulaşmayanlara eman verilmişti. Kaçıp saklananlar zaten cani adamlardı. Bu adamlar yakalnıp infaz edilince Türkiye’deki siyasal Alevi kanattan sesler yükseldi. Radikal İslamcıların Alevi katliamı yaptığına dair yaygara kopartıldı. Özgür Özel de bu koroya katıldı.

Rejim ve sahadaki şebekesi sadece toplumun diğer kesimlerine değil, Nusayrilerin de en az yarısına zulmediyordu. Şebeke dışında kalan herkes doğal hedefti. Haydut, cani, vahşi, hırsız, tecavüzcü… Bu insanlar üstüne üstlük yeni hükümeti devirmek için de ayaklanmış bir çete. Kırk kere infazı hak eden bu kitleye sahip çıkmak ancak CHP basiretsizliğiyle mümkün olur.

Ayaklanma öncesi pusularda ve ayaklanmanın bastırılma sürecinde 300 Suriye askeri hayatını kaybederken, şebbihalardan da 2 bin civarında kayıp meydana gelmişti. Kökü kazınamasa da eski rejim kalıntıları bir daha ayaklanmaya cüret edemediler. Bu arada hemen her gün birkaç şebbihanın kimliği belirsiz kişilerce(!) infaz edildiği bilgisi geliyor. Sanırım tanıklar olmadan yakaladıklarını bu şekilde ortadan kaldırıyorlar. Yakalanma kamusal alanda olmuşsa, tutuklanıp, yargılayarak idam ediyorlar.

İsrail Savunma Bakanı Katz “Dürzileri terketmeyecek ve Suriye’de sonsuza dek kalacağız” açıklamasıyla kafalarındaki planı ifşa ediyordu. Bu arada Türkiye, İsrail’in NATO tatbikatlarına katılımını veto etti. Bu hem Gazze’deki katliama tepki vermek hem de yaklaşan İsrail tehdidine önlem almak niyetiyleydi.

Süveyda'da Dürziler İsrail bayraklarıyla gösteri yaparken

10 Mart’ta suriye Devleti ile SDG arasında bir anlaşma sağlandı. Önemli başlıkları şu şekilde sıralayabiliriz; 1) Kürt halkının Suriye toplumunun bir parçası olduğu ve anayasal haklarının garantiye alınacağı, 2) Dini veya etnik kökenlerine bakılmaksızın tüm Suriyelilerin siyasi ve temsil haklarının sağlanması, 3) Ülke genelinde ateşkes kararı, 4) Kuzeydoğu Suriye’deki tüm sivil ve askeri kurumların devlet yönetimine bırakılması, 5) Göçmen Suriyelilerin ülkelerine dönmesinin sağlanması, 6) Suriyeli olmayan SDG üyelerinin ülkeyi terk etmesi, 7) Suriye’nin birliğini hedef alanlara karşı yapılacak mücadelenin desteklenmesi, 8) Bölünme çağrıları ve nefret söylemlerinin reddedilmesi, 9) Anlaşmanın yıl sonuna kadar sahadaki uygulamalarının tamamlanması.

Bu anlaşma imzalandıktan hemen sonra Türkiye’den çok manidar bir açıklama geldi. Hakan Fidan Ankara’nın anlaşmaya ihtiyatlı bir iyimserlikle yaklaştığını, sahada anlaşmanın nasıl uygulanacağını görmek istediğini, PYD’nin feshi ve silahsızlandırılması ve PKK’nın dağıtılması konusunda kararlı duruşunun olduğunu açıkladı. Evet, “ihtiyatlı bir iyimserlik”. Muhtemelen TC istihbari unsurları, PYD’nin mecbur kalarak ve zaman kazanabilmek adına bu anlaşmayı kabul ettiğini biliyordu. Zira STK güçleri PYD’ye yılbaşından beri ağır zayiatlar verdirmiş, diplomasi yoluyla da yoğun baskı kurdurmuştu. Bu çifte mecburiyet PYD’yi masaya oturtmuş ve teslim belgesini imzalatmıştı. Ama PYD’nin gizli ajandası hala yürürlükteydi ve ağırdan alarak, zaman kazanarak diplomasi ve savaş kabiliyetlerini zorlayarak anlaşmaya uymamayı deneyeceklerdi.

Türkiye, iyi niyet göstergesi olarak PYD’ye yönelik hava ve topçu harekatını durdurdu. Bu arada ABD, mevcut gelişmeleri yönlendirmek adına yeni Ankara Büyükelçisi olarak Thomas Barrack’ı atadı. Aynı günlerde Suriye, başta Palmira olmak üzere Türkiye’ye askeri üs kurabilmesi adına gerekli izinleri onayladı. Türkiye’nin kuracağı üsler Suriye’nin güvenliği açısından oldukça kıymetli. 15 yıldır savaşan, bütün askeri alt yapısı İsrail tarafından imha edilmiş, ekonomik ve siyasi sıkıntılarla boğuşan Suriye’nin güvenlik kaygıları bu şekilde hafifletilmiş olacaktı. Ama Palmira ve Tiyas (T4) üsleri birkaç gün sonra İsrail uçakları tarafından vurularak kullanılmaz hale getirildi. Kısacası, dolaylı da olsa Türkiye ve İsrail arasında düşük yoğunluklu savaş yaşanıyordu. Hem sahada, hem diplomaside.

İsrail Türkiye’nin Suriye’de kurmayı planladığı hava üslerinden oldukça çekiniyor. Suriye hava sahasında rahatça at koşturan İsrail, züccaciye dükkanına girmiş fil gibi istediği an istediği yeri bombalama küstahlığına devam etmek istiyor. Bunun için Yahudi lobisi üzerinden ABD’ye yoğun baskı yapıyordu. Her şeye rağmen Türk ordusu mensupları keşif amaçlı T4 Hava Üssüne giriş yaptı. İsrail askerlerimizi vurmaya cesaret edemedi. Ama 2 Nisan’da üssün çevresini vurdu. Bu arada Hama Askeri Havaalanı da ağır şekilde bombalandı. İsrail’den bu operasyonların Türkiye’nin Suriye’de üs kurmaması için bir uyarı olduğunu açıkladı. Bir gün sonra da hıncını alamayarak Şam şehri etrafındaki askeri birliklere ağır bombardıman yaptı.

Ve nihayet 5 Nisan’da Suriye’deki oyun kurucu gizli aktör İngiltere’den ses gelmişti. İsrail’i Suriye’nin toprak bütünlüğüne saygı göstermeye davet eden İngiltere, İsrail’den gerginliği azaltma talebini deklere etti. İngiltere az konuşur, konuştuğu her zaman da ağırlığı olmuştur.

Aynı gün varılan anlaşma gereği Halep’in iki kuzey mahallesini (Şeyh Maksud ve Eşrefiye) elinde bulunduran PYD bölgeyi terk ederek Fırat’ın doğusuna çekildi. Böylelikle Fırat’ın batısında PYD’ye ait hiçbir kuvvet kalmamış oldu.

Bu arada İsrail arka odalarda planlar kuruyor ve bunu Türkiye’ye yedirmeye çalışıyordu. Suriye’yi dört nüfuz alanına bölmüş, Rusya, İsrail, ABD ve Türkiye’nin her birine bu bölgeleri teklif etmişti. ABD ve Rusya’ya rüşvet vererek Türkiye’nin nüfuz alanını kısıtlamayı ve dahası kendisini Güney Suriye’de bir daha çıkmayacağı bir bölgeyle (Dera ve Süveyda) ödüllendirmeyi planlamıştı. Tabii ki teklif Türkiye tarafından ciddiye alınmadı.

SDG cephesinde zamanla ayak diretme, mızıkçılık başladı ve en sonunda külliyen karşı çıkma evresine geçildi. Anlaşmadan yaklaşık bir ay sonra YPG sözcüsü Ferhad Şami “Türkiye, Tişrin barajı bölgesine askeri kuvvet yığdığı için bu anlaşmayı yapmak zorunda kaldık. Kontrolümüz altındaki bölgelere hiçbir güç giremeyecektir” açıklamasıyla işin rengini göstermiş oldu.

ABD, Suriye’deki askerlerinin bir kısmını techizatlarıyla beraber Suriye’den çekerek Irak’a gönderdi. Netenyahu alelacele bir kez daha Trump’la bir araya gelerek elinden kayıp giden Suriye’yle ilgili bir şeyler yapması için ABD’yi zorladı.

Türk ve İsrailli yetkililer, 10 Nisan’da Azerbaycan’da bir araya geldi. Görüşmelerin pozitif seyrettiği ve tekrar görüşülebilineceğine dair bilgiler medyaya yansıdı. İsrail, ilk planı işe yaramayınca daha yapıcı olduğunu düşündüğü ikinci teklifini yapmıştı. Şam’ın güneyi ve Dera’da silahsız bölge istiyordu. Bu bölgeyi İran’a karşı yapacağı operasyonlarda hava sahasını kullanabilmek adına istediğini de vurguluyordu.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (4)

2025-09-23T14:03:00.000-07:00

Yılbaşı itibarıyla TSK havadan ve topçu ateşiyle PYD birliklerine yoğun bir saldırı başlattı. Bu masaya oturmakta naz eden PYD’ye ayar vermek niyetiyle yapılan bir baskıydı. Fransa ve ABD’den bu yoğun taarruza menfi ve müspet tepkiler geldi.

3 Ocak’da MHP Lideri Bahçeli’yi ziyaret eden DEM Parti heyeti; 1) Terör yasasının değiştirilmesi, 2) TBMM’de örgütteen tutuklananlar dahil genel af çıkarılması, 3) Kayyum atamalarının, İçişleri Bakanlığı kararlarına değil kesinleşmiş yargı kararlarına bağlanması taleplerini sundu.

Aynı gün Kürt siyasi hareketinin önemli figürlerinden Ahmet Türk: “Bugün Ortadoğu’da 50 milyonluk bir Kürt nüfusu var ve hepsinin yüzü Türkiye’ye dönük, kendilerini Türkiye’nin bir parçası olarak görüyorlar” açıklamasını yaptı. Bir hafta sonra Selahattin Demirtaş da “Kürtlerin çoğunun yönü de yüzü de Türkiye’ye dönüktür” açıklamasıyla bu görüşe destek verecekti. Türkiye’de Öcalan’dan sonra örgütün en güçlü iki figürünün bu demeçleriyle ülke içinde plana güçlü bir konsolidasyon sağlanmıştı.

Yine aynı gün diğer kanatta, İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar Cumhurbaşkanı PKK/PYD terör örgütünün dış ilişkiler sorumlusu İlhan Ahmet’le bir telefon görüşmesi yaptı. Bir gün sonra da ABD’ye ait iki kargo uçağı Haseke’deki PYD/ABD askeri üssüne iniş yaptı.

Ertesi gün Erdoğan: “Bölücü caniler ya silahlarını gömecekler ya da silahlarıyla birlikte toprağa gömülecekler. Üçüncü bir yol yoktur” diyerek Türkiye’nin planına dair oldukça kararlı bir tutum sergiledi.

İsrail’i saymazsak ilk aykırı açıklama, 6 Şubat’da Fransa Cumhurbaşkanı Macron’dan geldi: “Suriye’de Kürt özgürlük savaşçılarını terk etmeyeceğiz.” Bu açıklama İsrail için değil, doğrudan Fransa’nın çıkarları adına yapılmıştı. Onların derdi de Levant coğrafyasında Lübnan’dan sonra ellerinde kalan son partnerle mevcut alan hakimiyetlerini sürdürmekti.

Önce Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Tercihini terörden ve şiddetten yana kullananları bekleyen tek akıbet silahlarıyla toprağa gömülmektir. Açık söylüyorum bunun önüne hiçbir güç geçemez. Açtıkları hendeklerle kantonculuk peşinde koşanları nasıl o çukurlara gömdüysek, bugün de aynı niyeti taşıyanlar çıkarsa bedelini onlara misliyle ödetiriz”, ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın “Bizim Muhatabımız ABD’dir, Fransa’nın yapacağı bir şey varsa, kendi vatandaşları olan teröristleri yargılayıp hapse atmaktır” açıklamalarıyla Türkiye tarafından keskin cevaplar verildi. Ama, Fransa yılbaşında mevzuya dahil olup o günlerden beri Kürdistan meselesini kurcalamaya devam etmekten hiç vazgeçmedi.

Türkiye’nin Suriye ve Irak’taki operasyonları olanca şiddetiyle devam ederken, ülke içinde de tutuklamalar ve kayyum atamalarına hız verilmişti. PKK ve onun uzantısı olup ayak diretmeye çalışan YPG’ye sahada baskı azami seviyeye çıkarılmıştı. Erdoğan’ın tonu da gittikçe sertleşiyordu: YPG’ye silah bırakma çağrısında bulunan Erdoğan, akıbetlerinin ölüm olacağını bir kez daha vurgulamaktan beri durmadı. (15 Ocak)

YPG tepkilerini yumuşatsa da taleplerinden geri atmıyor, Suriye yönetiminde partnerlik istiyordu. Bir taraftan gözleri ABD’deydi. Resmi bir yol haritası çizilmemişti henüz. Suriye hükümeti ve başkanı da sık sık Türkiye’ye olan minnet ve vefa duygularını vurgulayarak PYD’ye asla müsaade etmeyeceklerini söylüyorlardı.

29 Ocak’da Middle East Monitor’de çıkan şu yorumları dikkatinize sunuyorum: “İsrail, ABD ve Batı ülkeleri üzerinden YPG’ye askeri, teknik ve istihbari yardımlar yapmaya başlayarak Türkiye’yi zayıflatmayı planlıyor.” Bu önemli bir yorum. Suriye coğrafyasının vekil kuvvetler tarafından Türkiye-İsrail savaşına hazırlandığının anons edilmişti.

Bu arada Çözüm Süreci’ne destek veren DEM’li siyasetçilerin kendileri ve yakınları art arda kazalar ve suikastler geçiriyordu. Kimileri ölmüş, bazıları da yaralanmıştı. Ya Mossad süreci sabote etme derdindeydi ya da MİT baskıyı arttırma. MİT’in masum insanlar üzerinden mesaj verme geleneği yok. Bu ülkeye de bu yüzden çok kıymet veriyorum. Bunlar büyük ihtimalle Mossad’ın operasyonlarıydı. Ancak süreç inkıtaya uğramamıştı.

Aynı günlerde Trump’ın Suriye’deki askerlerini, Türkiye’nin İsrail’e saldırmama sözü verme karşılığında çekeceği bilgisi medya organlarına düştü. Trump bu açıklamayı yalanladı: “Bizim Suriye’de işimiz yok, ama askerlerimizi çekeceğimizi söylemedim.”

Şubat ayıyla birlikte yoğun diplomasi hareketleri başladı. 4 Şubat’ta Netenyahu ABD’de, Ahmed Şara da Türkiye’de görüşmeler yaptı. Bu arada MSB, 1 Ocak’tan 6 Şubat’a kadar 300’den fazla teröristin etkisiz hale getirildiğini bildirdi.

Ardından 3 gün arayla taraflardan iki iddialı mesaj geldi. ABD İsrail Büyükelçisi: “ABD ile Ortadoğu’da Tevrat boyutunda bir şey başaracağız.” Burada üstü örtülü Arz-ı Mev’ud’dan bahsedilince MİT: “Türkiye Ekseni Süreci başarıyla sürmektedir” açıklamasıyla karşılık verdi. Ancak ABD, 14 Şubat’ta helikopter kaldırarak SDG lideri Mazlum Abdi’yi Şam’a götürecek ve Ahmet El-Şara’yla masaya oturtacaktı. O dönemlerde ABD’nin tutumu net görünüyordu. Hatta Jerusalem Post: “Suriye artık Suriye halkının değil, Osmanlı’nın bir parçası” diyerek hayal kırıklıklarını ortaya koyacaktı. Diğer yandan Netenyahu, Trump’la beraber Ortadoğuyu yeniden şekillendireceklerini söyleyerek kuyruğu dik tutmaya çalışıyordu.

SDG ve Suriye hükümeti arasındaki ilk görüşmeden sonra bir süre sular duruldu. Herkes arkadan gelecek günler için hummalı çalışmalar yapıyordu. İlk önemli sinyal Dürzilerin 23 Şubat’ta Süveyda eyaletinde özerklik ilan etmeleri oldu. Mossad sahada kendisini göstermeye başlamıştı. Bu arada İran’ın PKK’lı teröristleri eğitip Suriye’ye gönderdiğine dair haberler medyada yer alıyordu. İran, kaybettiği kesinleşmiş bir savaşta hala ikna olmuyordu. Sırf Türkiye’ye zarar vermek adına İsrail’le aynı yoldan yürümeyi bile tercih edecekti. Bu birlikteliği, ilerleyen günlerde Lazkiye ayaklanmasında da görecektik.

Erdoğan’ın terörü bitirme ve demokrasiye geçme konusunda tavizsiz açıklamaları devam ediyordu. Bu arada İsrail, el altından Suriye’de devrim sonrası işgal ettikleri yerlerden bir süre sonra çekileceğine dair Türk makamlarına bilgi vermişti. Nitekim Dera’daki askeri varlığın kendileri için tehdit oluşturduğunu belirterek bölgeye girdiler. Havadan ve karadan çok sayıda müdahele yaparak akşam geri çekildiler.

27 Şubat’ta Öcalan PKK fesih kararını açıkladı ve Mazlum Abdi “Öcalan’dan gelen tarihi açıklamayı memnuniyetle karşılıyoruz, fakat Suriye’deki yönetimimizin dağılmasını kabul edemeyiz, bölgedeki kararları biz alacağız’ dedi. İKBY lideri Nezirvan Barzani ve Selahattin Demirtaş ise Öcalan’a güçlü destek verdiler. Birkaç gün sonra DEM heyeti, SDG’yi ziyaret ederek görüştü. Bu görüşme ikna görüşmesi miydi, yoksa ikna görüşmesi süsü verilmiş bir aldatmaca mıydı bilemiyoruz.

Aynı günlerde Trump’ın Avrupa’ya üstten yaklaşımları ve emrivakileriyle ABD ve AB’nin arası bozulmuştu. Rusya’nın giderek büyüyen bir tehdit haline gelmesiyle güçlü ordusuyla Türkiye bir anda Avrupalı liderler için kıymete binmişti. Bu durum ilerleyen süreçte Türkiye’nin elini güçlendirecek, özellikle İngiltere için Türkiye daha da önemli bir partner haline gelecekti.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler Tasnifi

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (3)

2025-09-17T06:34:00.000-07:00

Türkiye’nin SDG’den talep ettiği ve yeni Suriye yönetimine dikte ettiği, örgütün lağvedilip Suriye’ye entegre edilmesi projesi ilk başlarda SDG tarafından temkinle karşılandı. ABD Ankara Büyükelçisi Thomas Barrack’ın açıklamalarını hayretle izliyordum. Sürekli SDG’nin silah bırakması gerektiğini vurguluyor, Türkiye’nin nefsini gıdıklayan açıklamalar yapıyordu. Donald Trump’ın, 16 Aralık 2024’te “Ben, askerlerimizin Suriye’de ölmesini istemiyorum. Suriye’de ne olacağına Türkiye yön verecek.” açıklaması da yeterince umut vericiydi. Artık bu işin bittiğine, PKK ve onun başka isimli uzantılarının (PYD, SDG, PJAK) sonunun geldiğine inanılmaya başlanmıştı. ABD, onlarca yıldır bölgede hamiliğini yapıp taşeron olarak kullandığı ve sürekli bağımsız Kürt devleti havucunu göstererek motive ettiği örgütü, kullanılmış bir mendil gibi çöpe mi atacaktı? Bunca yıl her türlü destek ve himayeyle Kürtlere devlet kurdurmak için çırpınan ABD, neden böyle bir tornistan yapsındı ki?

Şu anki SDG lideri Mazlum Abdi manevi babası Öcalan'la

Trump’ın bütün derdi Çin’le. Çok da haklı. Evet ABD dünyanın lideri, ama bir önlem alınamazsa, Çin yakın vadede ABD’nin kabusu olabilecek bir potansiyele sahip. ABD’nin siyasi, askeri, ekonomik gücünü büyük oranda Çin’e teksif edebilmek adına, diğer birçok bölgede planlarından taviz vermeyi tercih ediyordu. Oysa İsrail’in bölgede başka hayalleri vardı ve iştahı kabarmış şekilde sağa sola saldırmanın derdindeydi. İsrail’in sadece hayalleri değil korkuları da mevcuttu. Korkularından arındığında, aynı zamanda hayallerine de ulaşabilecekti. ABD’nin küresel hedefleri, İsrail’in bölgesel çıkarlarından öncelikli değildi. Veya öyle olması gerekmez miydi?

Bu arada TSK sınır ötesi operasyonlara hız kesmeden devam ediyordu. Milli Savunma Bakanlığı açıklamalarına göre sadece 2024 yılında Türkiye, Suriye ve Irak’da 2.000 civarında terörist etkisiz hale getirilmişti.

Bahçeli’nin açıklamaları gündeme düştükten sonra, konu üzerine sık sık açıklamalar yapılarak diplomatik yoldan mesajlar verildi. Bunlara bir bakalım.

DEM Parti Eş Başkanı Tuncer Bakırhan: "Seyit Rıza ne yaptıysa, Şeyh Saitler ne yaptıysa, Mazlumlar, Denizler, Sakineler ne yaptıysa Kürt halkı, Türkiye halkları da onların yaptığını yapacaktır." (4 Kasım 2024)

Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Türkler ile Kürtler arasına örülmek istenen terör duvarını yıkıp atacağız. Evlatlarımıza terörün, terör destekli siyasetin olmadığı Türkiye teslim edeceğiz.” (27 Kasım 2024)

Mossad: “Türkiye'nin Suriye iç savaşının arkasında olmasının iki nedeni var: Sünni imparatorluğu yönetmek ve İsrail'e saldırmanın yolunu açmak”. (30 Kasım 2024)

Ahmed El-Şara: “Kürtler ile PKK farklı, ikisini aynı kefeye koyamayız. Ülkedeki tüm silahlı gruplar dağıtılacak ve devletin kontrolü dışında tek bir silahlı grup kalmayacak.” (14 Aralık 2024)

Terör örgütü PKK/KCK elebaşı Murat Karayılan: “Suriye'de bulunmadığımızı resmen ilan ediyoruz.” (16 Aralık 2024)

Terör örgütü YPG/PKK: “Türkiye, Suriye topraklarının tamamını işgal etmeyi planlıyor. Saldırılara karşı sonuna kadar direneceğiz. Ortadoğu ve dünya halkları Kobanê ve SDG'nin yanında olmalıdır.” (17 Aralık 2024)

Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Ufkumuzu 782 bin kilometrekareyle sınırlandıramayız. İnsan nasıl kaderinden kurtulamazsa, Türkiye ve Türk milleti de mukadderatından kaçamaz, saklanamaz.” (18 Aralık 2024)

ABD Dışişleri Bakanlığı: “Kuzeydoğu Suriye'deki Kürtleri kendilerini savunmaya iten koşullar değişti. PKK/SDG’nin feshedilerek yeni yönetime dahil edilmesi gerekiyor.” (20 Aralık 2024)

Hakan Fidan: “Pazartesi gününe kadar örgüt kendini feshetme yolunda adımlar atmaya başlamazsa bölgelere askeri operasyon aşamasına geçilecek.” (20 Aralık 2024)

Almanya Dışişleri Bakanı Baerbock: “PKK/YPG'nin silahlarını bırakması ve Suriye ordusuna dahil olması gerekiyor. Türkiye'nin güvenliği Kuzey Suriye'den tehdit edilmemelidir.” (20 Aralık 2024)

Putin:“Türkiye, güney sınırlarını korumaya ve kendi topraklarındaki Suriyelilerin ülkelerine dönüşleri için şartları oluşturmaya çalışıyor. Bu bölgeler artık aslında hemen hemen Türkiye’nin kontrolü altında. Muhtemelen Kürt birliklerini sınırdan uzaklaştırmak istiyorlar. Türkiye’nin hedefleri bunlar olabilir ve bunları yapabilirler. Türkiye, PKK ile on yıllardır sorun yaşıyor. Umarım durum daha da kötüye gitmez. Bazı Avrupalı liderler bana Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Kürtlere devlet sözü verildiğini, sonra aldatılıp kandırıldıklarını söylediler. Kürt meselesi büyük bir mesele ve Kürtler iyi savaşçılar. Türkiye de kendi güvenliğinin sağlandığından emin olmalı. Çözülmesi gereken birçok mesele olacak, ama uluslararası hukuktan yanayız. Tüm tarafların çıkarları gözetilmeli. Suriye’deki tüm büyük taraflarla temastayız.” (19 Aralık 2024)

Erdoğan ve Fidan yol haritasını Türkiye’nin çizdiği süreçte ısrarlı olduğunu vurgularken, İsrail Türkiye’nin Suriye’deki varlığından aşırı rahatsız olduğunu belirtiyordu. DEM ile yapılan PKK’nın lağvedilmesi anlaşmasında Kürt tarafı beklentilerini masaya sürüyor, PKK da kendisini ısrarla SDG’den ayırarak anlaşmanın SDG’yi kapsamaması için manevra yapıyordu. Diğer yandan ABD ve AB’den çok net tavırlarla Türkiye’nin planına destek çıkılırken, Rusya yine ikircikli oynuyordu.

Fakat bu arada Yahudi lobisine mensup ABD'li senatörler Chris Van Hollen ve Lindsey Graham, 21 Aralık 2024’de Türkiye'ye yönelik bir dizi yeni yaptırım uygulanmasını öngören yasa tasarısını senatoya sundu. Hemen ertesi gün de Bahçeli’nin sert açıklaması geldi: “Tarih bize diyor ki, Kudüs’ün ilk durağı Şam’dır. Şam fethedildiyse Kudüs’ün fethi de yakındır.”

Türkiye; ABD ve AB’ye kabul ettirdiği planda sürekli el yükseltirken, mevzudan rahatsız olan İsrail de dünya genelindeki bütün Yahudi lobileriyle planı bozmak için çalışmalara başladı. Sonraki açıklamalara da bir göz atalım.

ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan: “Suriye’deki en büyük endişemiz, otorite boşluğunun oluşmasından dolayı IŞİD’in bunu fırsat bilip değerlendirme ihtimalidir. Kürtler, DAEŞ’e karşı mücadelede en iyi ortaklarımızdır. Türkiye onlara saldırırsa bu mücadeleden uzaklaşmalarından endişe ediyoruz.” (22 Aralık 2024)

Donald Trump: “ABD'nin saçma bir şekilde girdiği dış savaşlara girmeyi bırakacağız.” (22 Aralık 2024)

Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Suriye'de YPG-PKK için çember daralıyor, yolun sonu gözüküyor. Hangi ülkenin bayrağına sığınırlarsa sığınsınlar kendilerini bekleyen kötü akibeti yaşayacaklar. Belki yarın, belki yarından da yakın… Bölücü örgütün arkasında duran Batılı ülkelerin bu canilerden desteğini yavaş yavaş çektiğini görüyoruz. Bölücü örgüt için çember daralıyor, yolun sonu görünüyor. Hiç kimseye hayat hakkı tanımayan bu katil sürülerini bölgemiz için tehdit kaynağı olmaktan mutlaka çıkaracağız.” (23 Aralık 2024)

SDG/YPG/PKK sözde lideri Mazlum Abdi: “Sınır güvenliği sorumluluğunu Şam'a devretmeye hazırız.” (27 Aralık 2024)

Ahmet el-Şera: “Suriye, bölünmeyecek. Suriye’nin, PKK’nın Türkiye’ye karşı saldırıları için bir üs olarak kullanılmasını reddediyoruz. Silah yalnızca devletin elinde olmalı. Bu SDG içinde geçerli. SDG’nin, Suriye ordusuna entegrasyonunu memnuniyetle karşılıyoruz.” (29 Aralık 2024)

2024 sonu itibarıyla hem PKK, hem SDG problemlerinin nihayete ereceğine dair kamuoyunda güçlü bir kanaat oluşmuştu. ABD ve AB o kadar güçlü bastırıyordu ki, SDG ilk temkinli ve iddialı açıklamalarından vazgeçmiş, çözüm odaklı yumuşak bir dil kullanmaya başlamıştı. Fakat dediğimiz gibi diğer yandan Yahudi lobisi hararetle çalışmaya başlamıştı ve işin rengini değişebilirdi. Aynı zaman dilimlerinde ABD’nin İsrail büyükelçisi de tam tersi istikamette açıklamalar yaparak ısrarla bağımsız Kürt devletinden dem vuruyordu. Aslında bütün bu olanlar İsrail ve Türkiye arasındaki alan kapma yarışması gibi görünüyordu. İlk raundu Türkiye almış, ancak müsabaka henüz tamamlanmamıştı.

Bu bölümü Mazlum Abdi’nin önceden yaptığı bir açıklamayla bitirelim: “2011 yılında 30 savaşçıyla başladık. Şu an sayımız son teknolojilerle donatılmış 110 bin savaşçıya ulaştı. Türkiye Topraklarımıza adım atarken tekrar düşünmeli.” Bu gözdağı pazarlık için yapılmış olabilir, ama nihayetinde Türkiye’nin kendilerine dokunmaması adına bir tehdittir.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

O Ağacın Altı

Muharrik Muterifler

Çayna, Çayna

Ortadoğu'da Meksika Açmazı (2)

2025-09-12T06:17:00.000-07:00

Süreci geriden gelerek okumaya çalışalım:

Bahçeli, Öcalan'a örgütü lağvetmesi koşuluyla, "Umut hakkı için başvurması ve TBMM'de DEM Parti Grup Toplantısı'nda konuşması" çağrısı yaptı. (22 Ekim 2024)

İlk tepki CHP’den geldi: Özgür Özel “Türkiye'de bir daha şehit gelmeyecekse, Kürt’ün de Türk’ün de anaları ağlamayacaksa bu sözlere kıymet veriyoruz. Tam destek vereceğiz… Ben de el yükseltiyorum, Kürtlere Türkiye Cumhuriyeti devletinin sahibi olmayı teklif ediyorum” açıklamasını yaptı.

Bu açıklamadan bir gün sonra; Tayyip Erdoğan, "Türkiye'nin geleceğinde teröre yer olmadığını herkesin idrak etmesini bekliyoruz. Cumhur İttifakı tarafından açılan tarihi fırsat penceresinin kişisel hesaplara kurban edilmemesini ümit ediyoruz. Hep beraber terörün ve şiddetin olmadığı bir Türkiye'yi inşa edelim istiyoruz" demeciyle süreci desteklediğini vurguladı.

Aynı gün DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları "Kürt sorununun çözüm yolu bellidir. Orta Doğu ve Türkiye'de barışın muhatabı İmralı'da ağır tecrit altında bulunan sayın Abdullah Öcalan'dır. Çözümün yolu TBMM'dir. Biz inisiyatif almaya hazırız. Bir başlangıç olarak tecrit kaldırılsın" diyerek partisinin yaklaşımını bildirdi.

Gördüğünüz üzere herkes hazırlıklıydı, Türkiye’nin kaderini doğrudan etkileyecek böylesi bir manevraya çok hızlı ve sağlam bir destek verilmişti. Özellikle Özgür Özel’in verdiği tüyo ilginçti. Kürtlere yeni senaryoda “yönetilen” değil, “partner” pozisyonu hazırlandığını görebiliyoruz. Tüm bu açıklamalardan anlıyoruz ki, devlet bir plan dahilinde yeni bir proje hayata geçiriyor ve projenin paydaşlarını haberdar etmiş, dahası ikna edip anlaşmış.

Sonraki günlerde gazeteci Levent Gültekin istihbarattaki bağlantılarından aldığı ve “kesin” şerhi düştüğü bir bilgiyi mealen şöyle paylaşmıştı: “MİT içerisinde MHP iltisaklı grup bir proje geliştirmiş; Türkiye’de PKK bitsin, bunun karşılığında Suriye’deki Kürt devletine olur verelim. Bahçeli’nin teklifi bu çerçevede piyasaya sürülmüş. Ancak Erdoğan Kürt devletine karşı çıkmış.”

Aynı dönemde Bahçeli’nin çıkışını Ak Partili üst düzey isimlerin bile bilmediğini söyleyenler olmuştu. Yani, sanki Erdoğan ve Ak Parti’nin gıyabında bu plan devreye sokulmuş gibiydi. Şayet Bahçeli bu çıkışı Erdoğan ve derin devlet unsurlarıyla istişare etmeden kendi inisiyatifiyle almışsa ve Erdoğan da buna ram olmuşsa “vay halimize” dememiz gerekmiyor mu? Bu durumda koca CB, asrın lideri Erdoğan adeta vitrin mankeni, Bahçeli de ülkeyi yöneten, yönlendiren asıl karekter görüntüsü çiziyor. Zira Erdoğan, Bahçeli’nin çıkışından bir gün sonra sürece destek açıklaması yaptı. Yani Bahçeli önüne yemek koydu, Erdoğan da afiyetle yemek zorunda kaldı. Üstelik sofraya CHP ve DEM’i de davet etti, onlar da icabet etti. Bu senaryonun olma ihtimali sıfıra yakın

İlk bölümde vurguladığım Erdoğan’ın iktidarda kalma arzusunu düşününce, bu sürecin Erdoğan’ın bilgisi dışında, metazori dayatılması hiç mantıklı gelmiyor. Bilakis Ak Parti’nin üst düzey isimlerinin bu plandan bihaber olması, planın ne kadar gizli olduğunu ve uluslararası birtakım uzantılarının bulunduğunu gösterebilir. Fakat diğer yandan böylesi kritik ve halkta infial uyandıracak bir kararı ilan etmeden önce kamuoyunun yumuşatılması ve medya üzerinden yapılacak algı yönetimi süreciyle, toplumun hazırlanması gerekmez miydi? Buna da şöyle bir yanıt getirilebilir; “Gelişmeler o kadar hızlıydı ki, mecburen iğneyi damardan vurdular.”

Biraz geriye gidelim, Bahçeli’nin çıkışından 20 gün önce Erdoğan İsrail’in gelecekteki hedefinin Türkiye olduğunu açıklamış, hemen ardından da Özgür Özel, Meclis’in bu konuda bilgilendirilmesi gerektiğini ifade etmişti. Zaten beklenen oldu ve TBMM “İsrail Tehdidi” başlıklı bir kapalı oturumla toplandı. Bu toplantıdan çok önce pazarlıklar yapılmış ve kararlar alınmıştı. Toplantı bir bakıma kararların karşılıklı deklerasyonu ve imzasının atılması buluşmasıydı.

Fitili kim ateşlemiş olursa olsun nihayetinde “İkinci Çözüm Süreci” diye adlandırabileceğimiz bir yolculuğa çıkmış olduk. İlk çözüm süreci PKK’yı bitirmek üzere yola çıkılan, ancak tam tersine PKK’yı büyüten, tabanda güçlendiren, bölgede ayrılıkçı olmayan vatandaşlarımıza kan kusturan ve on binlerce insanın Batı’ya göçmesine neden olarak bölgenin demografik yapısını iyiden iyiye bozan bir hüsranla sonuçlanmıştı. Eski mevzilerin tekrar kazanılması için özel harekattan yüzlerce şehit vermemiz de cabası. Doğal olarak herkesin aklında, “Bizimkiler tekrar ketenpereye mi gelecek?” sorusu var.

Aynı gün gözlerden kaçan bir gelişme oldu. Irak Hükümeti ve IKBY ile yapılan güvenlik görüşmeleri sonrasında PKK’nın Irak içerisinde sınır bölgelerle olan lojistik bağlantısı kesildi ve Irak iç siyasetinden PKK’lılar tasfiye edilme kararı alındı. Nitekim iki hafta sonra Irak Kürt Bölgesel Yönetimi, PKK’nın bürosunu kapattı, çalışanlar ve üyeler sınırdışı edildi. Dahası Suriye’ye geçiş yolları kesilerek, örgüt Irak’ın Güney sınırına çekilmek zorunda bırakıldı.

Bahçeli’nin çıkışından dört gün sonra SDG’den ses geldi. Örgüt elebaşı Mazlum Abdi ana başlıklarla şu açıklamaları yaptı. “Ankara'da yaşananlarla bizim hiçbir ilgimiz yok. Türkiye ve bölgede herhangi bir faaliyet yürütmüyoruz. Türk devleti yaşam kaynaklarına saldırıyor. Saldırılar devam ederse karşılığı artıracağız. Halkımız mücadelesini yükseltsin. Rusya ve ABD koalisyonunun tepkileri zayıf.” Yani biz olayın içinde değiliz ve Türkiye-Apo anlaşması bizi bağlamaz deniyordu.

Bahçeli’nin açıklamasından iki hafta sonra da Trump yeni ABD Başkanı seçildi. Trump’ın uluslararası siyasete yaklaşımı Demokratlardan çok farklıydı ve Erdoğan’ın Trump’la diyaloğu çok iyiydi. Trump göreve henüz başlamasa da artık söylediklerinin ağırlığı Biden’ınkinden çok daha fazlaydı. Yeni kapılar açılabilirdi.

Bu açıklamadan yaklaşık bir ay sonra Suriye’de devrim oldu. Hazır süpürmeye başlamışken HTŞ’nin SDG’ye de saldıracağı bekleniyordu, ama ne olduysa bir türlü operasyon safhasına geçilemedi. Ha bugün ha yarın derken Devrim’in üzerinden 10 ay geçti.

Erdoğan’ın iktidarda kalma kaygısı ve PKK yanlılarının Kürt devleti tutkularını belirttik. Bu ikisini bir çuvala sığdırmak hayli güç.

Erdoğan’ın yeni çözüm süreci çerçevesinde kullandığı “Türk, Kürt, Arap” etnik göndermeleri neye tekabül ediyor? Eskiden Türk, Kürt, Laz, Çerkez, Boşnak vs etnik kimliklere yapılırken şimdi sadece üç kimliğe vurgu yapılması ve daha önceden fazla dillendirilmeyen Arap kimliğinin başat kalemlerden biri olarak anılması uzun vadeli planlar için yatırım şeklinde okunabilir. Türkiye’deki Arap sayısı (sığınmacıları saymazsak) 1 milyon bile değildi. 250 bin civarı Suriyeliye verilenlerle vatandaşlıklarla beraber bir milyonu biraz aştı. Üstelik Arap vatandaşlarımızın ayrılıkçı veya özel haklar iddia eden bir tutumu yok. Bırakın örgütsel bir yapıyı, böyle şeyler talep eden STK’ları bile yok.

Erdoğan “Tarih; Türk, Kürt ve Arap bir ve beraber olduğumuzda, birbirimizi Allah için sevdiğimizde, ortak hedeflere doğru hep birlikte yürüdüğümüzde içeride ve dışarıda hangi başarılara imza attığımızın sayısız örnekleriyle doludur.” derken Suriye-Türkiye entegrasyonu sonucunda ortaya çıkacak tabloda demografide, ana omurgayı temsil edecek üç etnisiteye mesaj vermektedir. Ardından Bahçeli’nin yaptığı “cumhurbaşkanı yardımcılarından biri Kürt, diğeri Alevi olsun” açıklamasıyla fotoğrafın eksik parçası tamamlanmıştır. Gördüğüm kadarıyla Türkiye ulus devlet kimliğinden yavaş yavaş emperyal devlet yapısına geçiş yapma hazırlığında.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler ve Sanat

Hazan Sancısı

Sorunlu ve Zorunlu Lükslerimiz

Ortadoğu'da Meksika Açmazı

2025-09-03T03:40:00.000-07:00

Şu günlerde olan biteni izlemek öylesine zor ve öylesine tedirgin edici ki. Değerli bir ağabeyimiz bir konuşma sırasında durumu çok güzel özetledi: “Çok fazla gelişme, çok az bilinen var.” İşte ürkütücü kısmı tam da burada.

Her biri tek başına büyük anlamlar ifade edebilecek bunca hadisenin bir yıl içerisinde olması doğum öncesi sancı gibi duruyor. Yeni bir düzen inşa ediliyor sanki. Her bir gelişme bir diğeriyle ilintili duruyor ve öyle de olmak zorunda. İç ve dış politikadaki dinamikler bağımsız değil, bilakis bu uluslararası bulmacayı çözmek için sadece Türkiye’nin değil, diğer ülkelerin de iç siyaset dengelerini iyi anlamak gerekiyor.

Erdoğan’ın karakter analizini yaptığım bir yazımdan alıntı yaparak konuya giriş yapalım.

“İktidar şehveti. Erdoğan’ın yukarıda saydığımız bütün özellikleri ve güçlü hitabeti gibi yeteneklerinin tamamı iktidar şehvetine müheyya. İktidar için hangisi gerekiyorsa büyük bir beceriyle o karakter özelliğini öne çıkarıyor. İktidar şehveti çok ağır bir tanımlama gibi gelebilir. Ama gayet fıtri bir şey, herkeste belli seviyelerde var. Mesele bu iktidar arzusu için nelere katlanacağınız ve neleri feda edebileceğinizde yatıyor. Erdoğan’da bu tutku her şeyin üzerinde. Yani mevzubahis iktidarsa Erdoğan her şeyi feda edebilir. Peki ya vatan, millet, din, devlet? İşte burada Erdoğan’ın kendi içinde yarattığı çok güçlü bir rasyonel devreye giriyor; “ben yoksam vatan da millet de din de devlet de yok”. Yani ülkenin bekası, devletin devamlılığı, milletin refahı ve dinin yaşatılmasıı için en uygun aktörün kendisi olduğuna kuvvetle inanıyor. Bütün tartışılmaz kutsalları kendi şahsında cem etmiş durumda. Bu hem kendisine çok güçlü bir motivasyon yaratıyor, hem de nefsi iştahasını yüce amaçlara ilişiklendirerek özsaygı ve vicdan zemininde çok tatmin edici bir çıkış sağlıyor.

Diyelim ki Erdoğan bu zihni kurgudan kurtuldu ve siyasetten çekilme iradesi gösterdi. Ne etrafındakiler, ne de umudunu Erdoğan’a bağlamış fanatik kitlesi buna zinhar izin vermez. Tabi iki kitlenin gerekçeleri farklı. Ona yaslanan halk kitlesi vatan, millet, din için bunu isterken, etrafına kümelenmişlerin çoğu saltanat, makam, servet devamlılığı için “Reis, sakın ha bizi bırakma” diye haykırdıkça Erdoğan bu kısır döngüden asla çıkamaz. Birkaç kez seçmene duygusal yükleme yapabilmek adına “bu son seçimim” dediğine bakmayın. Sağlığı yerinde olduğu müddetçe Erdoğan iktidarını bırakmak istemeyecektir. Sağlığı yerinde derken, konuşabilmesi ve yürüyebilmesi yeterli. Buradan hareketle, 2027 yılında hala ayakta durabiliyorsa, Meclis’e karar aldırıp erken seçime gidecek ve yeniden aday olacaktır. Nasıl Vikingler kılıçları ellerinde can verme gibi bir arzuya sahipse, Erdoğan da ömrünün sonuna dek iktidar kılıcını elinde tutma duygusu taşıyor.”

Aynı yazı dizimin başka bir yerinde de Erdoğan Bahçeli koalisyonunun artık Erdoğan’ı iktidarda tutmaya yetmeyeceğini, Erdoğan’ın genç nesli elinden kaçırdığını ve her gün oy oranının düştüğünü yazmıştım. Erdoğan’ın kendi cephesine blok halinde bir oy kayması sağlamadan işinin bir hayli zor olduğunu, hatırı sayılır oy oranının da İyi Parti ve DEM’den başka kimsede olmadığını vurgulamıştım. İyi Parti’yi yanına alsa bile seçmen kitlesinin oyunu alamaz. Çünkü İyi Parti seçmeni Fetöcüler ve Erdoğan’dan nefret eden milliyetçilerden oluşuyor.

Geriye sadece DEM kalıyordu. Açıkçası onun da mümkün olamayacağını düşünüyordum, ama oldu. Bir önceki seçimde DEM’le gizliden ortaklık yapan 6’lı masayı vatan hainliğiyle suçlayan Cumhur İttifakı mensubu siyasetçilerinin böyle bir çılgınlığa tevessül edeceklerine ihtimal vermiyordum. Erdoğan iktidarda kalmak adına DEM’le koalisyonun ön adımlarını attı. Bu iş de Bahçeli’ye taşere edildi. Çünkü PKK ile tokalaşmaya kalkışıldığında kıyameti koparacak kitle Bahçeli seçmeniydi. Bahçeli seçmeni de başbuğları ne derse peşinden gidebilen, itiraz ehliyeti elinden alınmış, mankurtlar gibi “vardır bir bildiği” modunda teslimiyetçi bir zihniyet olduğundan vaveyla kopmadı.

Şimdilerde bütün medya organları ve kalemşörleriyle bu yeni hamlenin ne kadar muhteşem, ülke için ne kadar faydalı olduğu konusunda algı inşasına uğraşıyorlar. MHP tabanı “başbuğ ne derse o!” diyebilir. Ak Parti ve DEM tabanında kazın ayağı öyle değil. DEM tabanını iki gruba ayırabiliriz. Kırsaldaki Kürtler olan bitenden memnunlar. Yıllardır savaş, kan gözyaşı ve en önemlisi huzursuzluk yaşamış olan halk, ortalığın durulmasından memnun ve mevcut gelişmelere sıcak bakıyor. Ancak özellikle büyük kentlerde yaşayan eğitimli kitle için aynı şeyleri söyleyemeyiz. Bir kere fazlasıyla hırslı ve iddialılar. İkincisi yaşam tarzları CHP seçmeniyle birebir aynı, tersten bakarsak Ak Parti ve Erdoğan’ın kafa yapısından nefret ediyorlar. Üçüncüsü de bağımsız Kürt devleti ideasını çok içselleştirmiş durumdalar. Dolayısıyla DEM seçmeninde Cumhur İttifakı’na mutlak katılım beklemiyorum. Ama katılacak kitle Erdoğan’a yetebilir veya yetebilirdi desek daha doğru olur.

Ak Parti tabanında da huzursuzluk var. %30-35 arası diyeceğimiz bu kitlede, fanatik Reisçi kitle azami %25’tir. Geri kalanlar sorguluyor ve DEM’le yapılacak bir ortaklığa mesafeli yaklaşıyorlar. Özellikle Karadeniz bölgesinde Erdoğan çok oy kaybedebilir. Erdoğan ve avanesinin iyice zıvanadan çıkan yaklaşımlarını başka gerekçelerle idare edenlerin, yani sınıra yakın yerde duranların oylarının rengi değişiyor. Son seçimlerde istemeye istemeye oy verenler, DEM koalisyonundan sonra kendilerini karşı cephede bulabilir.

Bütün bu anlattıklarım şu anki konjonktür üzerine mülahazalar. Çok fazla bilinmeyen var. Öyle olunca da her ihtimale açık bir karmaşa söz konusu.

İşin iç siyaseti ilgilendiren kısmı böyle. Ama doğrudan dış politikayla alakalı yanları da var. SDG, İsrail, ve Suriye de denklemin içerisine girince mevzunun yukarıda anlattığımız kadar basit olmadığını görebiliriz.

Şöyle bir soru soralım. Bağımsız Kürdistan hayali için 40-50 bin insan feda etmiş, belli oranda ilerleme kaydetmiş, kitlesel dalgayı arkasına almış, Suriye’de de facto bir devlet kurmuş bir hareketin, sadece Devlet Bahçeli istiyor diye bütün kazanımlarını bırakıp kendini lağvetmesi mümkün mü? Tabii ki değil. Pekala o zaman, ikinci soruyu soralım? PKK ve uzantılarına ne teklif edildi veya ne vaad edildi de Bahçeli’nin teklifi hüsn-ü kabul gördü? Şu şekilde itirazlar gelebilir. “PKK Türkiye sınırları içerisinde zaten sindirildi ve bitirilme noktasına geldi, Irak’ta da çember iyice daraltıldı, PKK zaten bitmek üzereydi.” Biz de cevaben şunu sorarız: “Zaten bitmiş, yolun sonuna gelmiş bir örgütle niye muhatap olunuyor? Çiz üstünü gitsin, değil mi?” Üstelik on binin üzerinde insanımızı katletmiş, bize yüz milyarlarca dolar maddi fatura ödetmiş bir yapılanma.

Hepimiz biliyoruz ki, PKK sadece Irak ve Türkiye’de değil, Suriye ve İran’da da kolları olan bir örgüt. Haydi diyelim İran’da çok güçlü değiller, ama Suriye’de 80.000 kişilik eğitimli bir ordusu olan, orta seviye savunma techizatı ve Fırat’ın doğusunda mutlak alan hakimiyeti bulunan SDG’yi nereye koyacaksınız? Bu kadar önemli bir kazanımlardan sırf Bahçeli ya da Erdoğan istiyor diye vaz mı geçecekler? Kürtlerin bağımsız devlet hayali kursaklarında mı kalacak? Kursak safhası çoktan geçildi, midede öğütülme tamamlandı, bağırsaklardan geçilip kana karıştı. Şimdi buradan geri dönüşü ayrılıkçı Kürtlere nasıl kabul ettireceksiniz? “Silahları bırakın” dediğinizde, “emrin olur başbuğ” mu diyecekler? İşte bu yüzden ilk sorumuz sonuna kadar baki: PKK ve uzantılarına ne teklif edildi veya ne vaad edildi de Bahçeli’nin teklifi hüsn-ü kabul gördü?

Bu sorunun cevabını arayacağız aramasına da, arka odalarda dönen pazarlıklar öylesine gizli ki, sadece ihtimaller üzerinden konuşabileceğiz. Mevzu Türkiye sınırlarını aşınca çok geniş bir perspektifi taramak zorunda da kalacağız.

2 3 4 5 6 7 8 9 SONRAKİ

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler ve Sanat

Hazan Sancısı

Sorunlu ve Zorunlu Lükslerimiz

Bazen Yenilgide Hayır Vardır

2025-08-25T18:36:00.000-07:00

Konumuz İsrail’in İran’a saldırması. Biraz geriden alarak 12 gün süren bu savaşın sonuçlarını analiz edelim.

İran, 1979 Devrimi’yle şah dönemindeki Amerikan sömürgesi ülke kimliğini reddetmişti. Muhtelif ambargo ve dış müdahalelere rağmen Molla Rejimi beka problemi yaşamadan yoluna devam etti. Devrim sonrası birçok devlet adamı suikastlerele öldürülmüştü. Sonrasında Irak bir bahaneyle İran’a saldırmış ve İran 8 yıl boyunca kafasını kaldırıp yoluna bakamamıştı. Humeyni’nin organize etmesiyle Lübnan’daki Şiiler Hizbullah’I kurarak İsrail’in başına bir jandarma diken İran, SSCB’nin yıkılmasıyla önemli bir fırsat yakaladı. Rusya’da ortalığı toz duman götürürken SSCB’nin kritik görevlerde yer alan bazı isimleri bu kargaşayı ekonomik çıkarları için kullanmış ve birçok kıymetli maden ve teknolojik kabiliyeti başka ülkelere satmıştı. İran nükleer silah yapımıyla ilgili ‘know-how’ı bu dönemde ithal etmeyi başardı.

İran’ın nükleer programı İsrail için çok ciddi bir başağrısı. Çünkü bir savaş konvansiyonel silahlarla başlasa da nihayetinde sıkışan ve beka problemi yaşayan hükümetler veya devletler, nükleer silahı varsa bunu çekinmeden kullanabilir. Rusya’nın Avrupa’ya sürekli nükleer silahlarından bahsetmesi, Pakistan’ın “beka problemi yaşarsak Hindistan’a karşı nükleer silah kullanmaktan kaçınmayız” demesi hep bu sebepten. İsrail’in kendisi nükleer silaha sahip olsa da, İran’ın böyle bir güce ulaşmasının ne kadar caydırıcı bir etkisi olacağını gayet iyi biliyor.

İran’ın nükleer tesis inşa etmesi ve bu tesiste uranyum zenginleştirmeye başlaması İsrail, Amerika ve Batı devletlerini fazlasıyla tedirgin ettiğinden, ambargo ve diplomatik baskılarla bu sürecin nükleer bomba yapımına erişmesini engellemeye çalıştılar. İsrail hem siber saldırılarla, hem bilim insanlarına düzenlediği suikastlerle İran’ı durdurmaya veya en azından hızını yavaşlatmaya çalıştı.

Uranyum zenginleştirmesi zaman skalasında logaritmik bir gelişim gösterir. Yani %20 zenginleştirme örneğin 30 yıl alıyorsa da %20’den %100’e zenginleştirmek 3-5 yıl içerisinde tamamlanabilir. İran uranyum zenginleştirme yolunda son düzlüğe girmişti ve İsrail ne yapıp edip bunu durdurmalıydı. İşte savaşın başlama gerekçesi de buydu. İsrail bu süreci çok önceden tahmin ettiğinden hazırlıklarına da o dönemlerde başladı.

İsrail’in 6 Gün Savaşları’nda üç Arap ülkesini perişan etmesindeki anahtar aksiyonu istihbari çalışmalardı. İsrail’in istihbarat alt yapısı ve geleneği bir hayl güçlü. İran’a sızmanın en doğal yolunu da bulmuşlardı. Önce Azerbaycan’a sızacaklardı. Yaklaşık yirmi yıldır Azerbaycan’a sıkı bir müttefik gibi davranıyorlar ve özellikle yüksek savaş yetenekleri içeren silahları vermekten beri durmuyorlardı. Nitekim Azerbaycan Karabağ savaşında sadece Türkiye’den değil, İsrailden de silah ve mühimmat yardımı almış ve böylece muzaffer olmuşlardı.

Azerbaycan, İsrail’in Gazze katliamına tepki göstermeyen tek İslam ülkesi oldu. Zaten Azeri arkadaşlarla görüştüğümde hemen herkeste İsrail sempatizanlığı gördüm. Haddizatında benim veya Türklerin İsrail’e duyduğumuz nefreti anlamakta güçlük çektiklerini söylüyorlardı. Azerbaycan’da devlet medya kanalları üzerinden yapılan propoganda sayesinde İsrail’in dost ve kardeş ülke algısı hakim kılınmıştı.

İsrail bu kadar jestten sonra Azerbaycan’da at koşturmak için alan bulmuştu. İsrail, ajanları ve yumuşak etki aktörleriyle çok sayıda Azeriyi kendi safına çekerek istihbarat faliyetlerini güçlendirdi. İran’da 30 milyona yakın Azeri yaşıyor. Bunların bir kısmı Azerbaycan’dakilerle akraba. Dini gerekçelerle Meşhed ve Kum’a, ticari ve turistik nedenlerle diğer büyük şehirlere her yıl milyonlarca Azeri girip çıkıyor. İşte İsrail bu dini, ırki, duygusal trafikte Azerbaycan üzerinden İran’daki Azerilerle kontak kurup çok sayıda ajan devşirdi.

Hatırlarsanız Haniye suikasti sırasında iki Devrim Muhafızı casusluk yapmış ve sonrasında Avrupa ülkelerine kaçmıştı. Aslında buradan bile İran’ın mevzuya uyanması gerekiyordu. Zaten savaş da büyük oranda istihbarat üzerinden başladı ve bitti. Yakalanan İsrail ajanlarının neredeyse tamamının Azeri olması her şeyi açıklıyor.

Savaşın ilk iki günü adeta tek taraflı bir dayak gibi seyretti. İsrail uçakları İran hava sahasında elini kolunu sallaya sallaya bombalama yapıyordu. İran’da konuşlanmış İsrail casusları da dronlar vasıtasıyla İran’ın hava savunma sistemlerini imha ediyor, ayrıca nokta atışı bombalamalarla suikastler düzenliyorlardı. İran’ın Rehber (Hamaney) ve CB (Pezeşkiyan) hariç neredeyse tüm üst düzey siyasetçileri, komuta kademesinin tamamı ve çok sayıda nükleer fizikçi katledilmişti. Hamaney ve Pezeşkiyan’a dokunulmamasının nedeni ABD’nin karşı çıkmasıydı. Yoksa onları da rahatlıkla öldürebilirlermiş.

İran ancak birkaç gün sonra kendisine gelip karşı saldırıda bulunabildi. Savaş boyunca tek uçağını bile kaldıramayan İran, ancak füzeler ve dronlarla karşılık verebiliyordu. Bu saldırılarda da çok etkili olamamış, İsrail hava savunma sistemi (Demir Kubbe) tamamına yakınını yok etmişti. Sonraki günlerde İran’ın hipersonik füzeleri yollamasıyla İsrail’de bir kısım zayiatlar oldu. Ancak bu kayıplar İran’ınkinin yanında devede kulak kalacak cinstendi.

İran’ın füze ve dronları Demir Kubbe’nin füze stoğunu eritmekle kalmamış, on milyarlarca dolar maliyete sebep vermişti. Diğer yandan İsrail, İran’da neredeyse tüm stratejik tesisleri imha etmişti. Savaşın bitmesi gerekiyordu. İsrail ABD’ye kendileri adına bir gövde gösterisi yapması için baskı kurdu. ABD de ağır bombardıman uçaklarıyla İran’ın nükleer tesislerini vurdu. Böylece takati kesilen İsrail, olur da İran savaşı devam ettirmek isterse, “Bak abim var, canını yakar” mesajı vermiş oldu. İran zaten çok yıpranmıştı ve ateşkesle savaş sona erdi.

ABD’nin İran’ı adamakıllı vurmaması ve rejim değişikliğini istemediğini belirtmesi de ayrı bir strateji. İran’ın demografik dağılımına baktığımızda kuzeybatıda Azeriler, batıda Kürtler, güneybatıda Araplar, güneydoğuda Beluclar, kuzeydoğuda Afgan ve Türkmenler olduğunu görürüz. Bu azınlıkların Azeriler hariç tamamının Sünni olması da ayrı bir dert. Sadece ülkenin orta kesminde Farisi nüfusu hakim. Bir iktidar zafiyeti veya kargaşada İran 7-8 parçaya bölünebilirdi. Zayıflamış bir İran da, başta Türkiye olmak üzere bölgedeki diğer devletlere ciddi jeopolitik avantajlar sunardı.

İran’ın kaybettiği stratejik tesislerin geri kazanılması hem ekonomik, hem zamansal olarak büyük bir bedelle mümkün. Yani İran bu savaştan sonra bir süre patinaj çekecek. Ancak zenginleştirilmiş uranyumları korumayı başardılar. Asıl nükleer reaktörlerinin de en kritik yerleri imha edilemedi. Yani nükleer programları ciddi bir yara almadı. Bu da yakın vadede ortalığın tekrar kızışma ihtimalini artırıyor.

İsrail’in askeri ve teknolojik tesisleri ciddi bir hasar almadı. Meskun mahallere düşen füzeler de sadece binalara zarar vermiş, ağır can kaybı oluşturmamıştı. Malatya-Kürecik’te konuşlanan radar sayesinde İran füzelerin ateşlenmesini erkenden öğrenen İsrail, vatandaşlarının sığınaklara geçmesini sağlayabilmişti. Türkiye diplomatik olarak her ne kadar İsrail’I kınamış ve İran’ın yanında durmuşsa da, Kürecik’i kullandırarak İsrail’e dolaylı destek olmuştur. Bu radar üssü olmasa İsrail’de sivil can kaybı kat be kat fazla olabilrdi. Bu da İsrail’in Yahudi nüfusunu ülke içinde tutma kabiliyetini bir hayli sarsardı.

Savaşı İsrail değil de İran kazansaydı, ya da başa baş bir savaş olsaydı ne olurdu? Fazlaca yıpranan İsrail nükleer füzeyle bir İran şehrini yok ederdi ve savaş yine sona ererdi. Evet, nükleer silah kullanmak çok tehlikeli bir karar. Uluslararsı kamuoyu istediği kadar bağırsın çağırsın İsrail bir şekilde algı yönetimi ve siyasi şantajlarla bu badireyi atlatırdı. Biraz pahalıya mal olsa da bu işin üzerine sünger çekebilirlerdi. Bir İsrailli yetkili yıllar önce verdiği bir demeçte “İsrail’in tek bir muharebe kaybetme lüksü dahi yoktur”diyerek olaya bakış açılarını dile getirmişti. Bu yenilgiyle İran, hem nükleer bir felaketten kurtuldu, hem de nükleer programına ağır hasar verilemediği için ana omurgasını korumuş oldu. Benzetmek gerikirse, deprem bekleyen bir şehrin depremi orta hasarla atlatmış olması gibi bir durum.

Savaş sonucunda bazı gerçekler de günyüzüne çıktı. İsrail’in istihbarat işinde hala mahir olduğunu gördük. Buna mukabil İran’ın istihbarata karşı koyma kabiliyetinin de bir o kadar zayıf kaldığına şahit olduk. İran’ın hipersonik füze yeteneklerinin çok geliştiğini, ama elektronik harp unsurlarının hayli başarısız olduğunu anladık. Savaş uçağı teknolojisinde de bir gram yol almamışlar. Programından çıkartıldığımız günden beri F-35’ler hakkında “şöyle kötü, böyle arızalı” diyerek hükümet lehine algı oluşturan medyamızın halkımızı nasıl kandırdığını da görmüş olduk.

Benim tahminim İsrail’in İran’ı bir süre sonra tekrar vuracağı yönünde. Ama artık sadece İran değil, Türkiye de hedef tahtasına girecek. Bunun sinyallerini çok sayıda İsrailli yönetici verdi, vermeye devam ediyor. Türkiye bu savaşa ne kadar hazır, neler olabilir? Bunu da başka bir yazıda konuşalım. Sağlıcakla kalın.

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Sosyal Bilimler ve Sanat

Hazan Sancısı

Sorunlu ve Zorunlu Lükslerimiz

CHP'de Neler Oluyor?

2025-08-17T12:07:00.000-07:00

Erdoğan, siyasete ayar verme yetenekleriyle maruftur. Proaktif siyasi hamleleri kendisini hem iktidara getirdi, hem de iktidarda kalmasını sağlıyor. Son dönemde kendisine azalan teveccüh ve biriken öfkeye rağmen sonraki seçimleri kazanabilmek adına hiç beklenmedik hamleler yapıyor.

İlk hamlesi doğal rakibi Ekrem İmamoğlu’nu hapse attırmaktı. Ekrem gibi her yanından madrabazlık akan ve bunları yaparken ardında çok sayıda iz bırakan birisini ekarte etmek çok zor olmadı. Fakat bu hamle kendisine de çok yaramadı.

Akabinde, Kılıçdaroğlu’nun başkanlıktan indirilip, yenilikçilerin İmamoğlu önderliğinde Özgür Özel’i başkan yapmasıyla sonuçlanan CHP kurultayının iptal edilmesi ihtimalinin önünü açıldı. Başta Lütfü Savaş olmak üzere CHP üyelerinin açtıkları iptal davası mahkemede görülmeye başladı.

Ardından birçok CHP’li belediyeye yönelik yolsuzluk operasyonları düzenlendi. Bunların hiçbirisi düzmece değil. CHP üst kadrosunun hırsızlık alışkanlığını öteden beri biliyoruz. Sol cephede değişen bir şey yok. Ak Parti cephesi de farklı değil. Ama tek soruşturma yok. Ak Parti seçmeninde iyice ayyuka çıkan yolsuzluk hikayelerinden dolayı oluşan kafa karışıklığına dur demek adına bu soruşturmalar yapılıyor; yani “bizi hırsızlık yapıyor diye terk ederseniz, başka bir hırsızların kucağına düşersiniz, üstelik adamlar din düşmanı” mesajı veriliyor. Bu mesajın Ak Parti seçmeninde yolsuzluklardan dolayı gelişen çözülmeyi yavaşlattığını söyleyebilirim. Ama muhalif seçmenlerdeki öfke iyice artıp nefrete dönüştü.

Erdoğan’ın dördüncü ve asıl şaşırtıcı hamlesi HDP’yi kendi safına çekmesi oldu. Bu hamle başlı başına büyük bir gelişme. O yüzden başka bir yazıda bu konuyu ele alacağız. Şimdi tekrar CHP’ye dönelim.

CHP’de Ekrem İmamoğlu’nun en azından kısa vadede tasfiye edildiğini görüyoruz. Hem CB adayı olamayacak, hem de muvakkaten partinin başına oturtulan Özgür Özel’i indirip koltuğa geçme planını hayata geçiremeyecek. İmamoğlu’nun peşine takılarak siyasi kariyer yapma planı olan grup üyeleri bir hayli endişeli ve üzgün. Diğer yandan kendilerine alan açılan ve timsah gözyaşlarıyla İmamoğlu’nu savunan gruplar var. Özgür Özel ve taifesi de bunlara dahil. KK ve kurmayları da fazlasıyla mutludur bu gelişmelerden. Ekrem’e yönelik öyle bir kuyruk acıları var ki anlatılamaz.

Kılıçdaroğlu ve ekibini asıl heyecanlandıran konu, son CHP kurultayının mutlak butlan kolması. Yani geçersiz kabul edilmesi. Bu durumda CHP’ye CHP içerisinden bir kayyum atanacak ve kurultay yeniden yapılacak. Mahkeme tarafından eski başkan ve yönetim tekrar bu göreve getirilebilir. Bazı görüşlere göre ise ne eski ne de yeni yönetimden kimse bu göreve getirilemez, başkanlık (kayyumluk) CHP’den üçüncü bir şahsa devredilir. Kılıçdaroğlu “Partiyi kayyuma teslim etmem” çıkışıyla koltuğa yeniden oturmak için ne kadar iştahlı olduğunu gösterdi.

Mahkemenin alacağı kararın siyasi erk, yani Erdoğan tarafından belirleneceğine kimsenin şüphesi yok. Dolayısıyla Erdoğan en işine gelen kararı aldıracaktır. 30 Haziran’da sonuçlanması beklenen mahkeme ertelenerek CHP’de hem mevcut yönetim hem eski yönetim istim üzerinde tutulmuş oldu. Erdoğan bu kozunu pazarlık masasında vahşice kullanıyor.

Kılıçdaroğlu’nun partiyi falan düşündüğü yok. Olur da partinin eski yönetime devredilmesi kararı çıkarsa, içinde yanan intikam ateşiyle İmamoğlu-Özel kliğini darmadağın etmeyi planlıyor. Açıkçası delege ayarlarını yapmış Kılıçdaroğlu’nun koltuğu bırakmayacağını düşünenlerdendim. Ama yol arkadaşlarından öyle bir kazık yedi ki yenilir yutulur cinsten değidi. Yeniden koltuğa oturursa çok titiz ve sağlam bir delege yapılanmasına gidecek ve muhalif kanada sittin sene nefes aldırmayacaktır.

Kılıçdaroğlu, Erdoğan için en ideal rakip. Karşısında onu görmek isteyecektir. Fakat önemli bir çıkmazı var. Kılıçdaroğlu tekrar CHP’nin başına geçer ve koltuğunu korumak adına mezkur adımları atarsa, CHP’deki muhalif cephe tüm ümidini yitirecektir. Bu da CHP’de önlenemez bir bölünme ve kopmaya neden olur. Bu durmda en az CHP kadar, hatta ondan daha güçlü yeni bir parti kurulur. Bu parti de kendi CB adayını çıkarır. CHP bir mezhep partisine dönüşeceğinden yeni parti adayı ilk turda Kılıçdaroğlu’ndan daha fazla oy lacak ve Erdoğan’ın ikinci turda rakibi olacaktır. Bu da Erdoğan’ın hiç hoşuna gitmez.

Erdoğan’ın savcıları CHP’de operasyonlar yapadursun. CHP tabanında ve genç seçmende giderek büyüyen Erdoğan nefretine çare olamayacaklar. Sonuç itibariyle Erdoğan muhalefete bu kadar müdahale ederek kendi ayağına sıkıyor. Eski neslin korkuları üzerinden inşa ettiği imparatorluğu, yeni neslin tam tersi korkularıyla yıkılabilir.

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Suriye Dosyası

Dersim'in Acı İntikamı: CHP

Çanlar Bizim İçin Çalıyor

Arap Baharı'nın Tek Gülü: Suriye Devrimi (7)

2025-06-24T19:54:00.000-07:00

Bölgesel Etkiler: Ağır bedelleri olan ve uzunca bir sürece yayılan Suriye Devrimi her devrim gibi kitleler arasında heyecana sebep oldu. İran Devrimi de böyleydi, 15 Temmuz da. Arap Baharı’yla başlayan onlarca başkaldırı hareketinden sadece Suriye Devrimi başarıya ulaşabildi. Yemen’deki Husi ayaklanması hariç diğer tüm ayaklanmalar sönümlendi. Libya’da ve Irak’da da araf pozisyonu devam ediyor. Yani halklar arasında büyük umutlarla yeşeren isyanlar, ağır bir hayal kırıklığıyla sona erdi. Sis perdesi dağıldığında eski tiranların yerinde durduğunu, kullanım süresi geçmiş üç-beş tiranın da yenileriyle değiştiğini gördük. Ama Suriye başarmıştı. Bu başarı bölge halklarının zihinlerinde iyiden iyiye yer etmeye başlayan “çaresizlik” resmine kocaman bir çizik attı; “biz başaramadık, ama demek ki mümkünmüş”. İşte bu duygunun yeşermesi öylesine büyük bir devrimdir ki, kelimelerle anlatılamaz: Çünkü devrim ateşi önce yüreklerde tutuşur.

Hama'da halk devrim zaferini kutluyor

Şimdi topun ağzındaki ilk ülke Ürdün. Normal şartlar altında Ürdün’de üç beş sene içinde devrim için yavaştan su ısıtılmaya başlar, 15-20 yıla da fokur fokur kaynardı. Ancak iki büyük sorunumuz var; İsrail ve İngiltere. Ürdün 6 gün savaşlarından sonra topyekün İsrail’e teslim olmş durumda. Adeta İsrail’in doğu sınırında karakol gibi vazife görüyor. Ürdün’de 2,5 milyon Filistinli yaşıyor. Pekçoğu İsrail işgalinden sonra Ürdün’e göçmüş insanlar. Şimdiki kral Abdullah’ın babası Kral Hüseyin döneminde bir Filistin kalkışması olmuş ve onbinlerce Filistinli katledilmişti (Kara Eylül). O gün bugündür tahtını korumak isteyen Ürdün kralları Filistinlilere göz açtırmıyor. İsrail’in yanında durarak mevcut rejimin devamlılığını sağlıyorlar. İkisinin de ortak düşmanı Filistinliler olunca çerçeve böyle çizilmiş.

Ürdün’ün yerli halkı da tıpkı Suriye halkının Baas rejimine duyduğu öfkeye sahip. Yani barutu sadece Filistinler oluşturmuyor. Ama gerek İsrail’in, gerekse mevcut rejimin bu barutun tutuşturulmasına tahammülü yok. Olağanüstü istihbarat ve sıkı denetimle kalkışmaya nefes aldırmıyorlar. Ama Suriye’de taşlar yerine oturursa muhakkak rejimi devirmek için yeraltı faaliyetleri başlayacak. Suriye Devrimi neden başarılı oldu? Çünkü Muhaliflere lojistik destek veren ve kara sınırı olan Türkiye vardı. Aynı şekilde Ürdün’ün de Suriye’yle kara sınırı mevcut ve üstelik sadece Suriye değil, Türkiye de bu lojistik desteğe katkıda bulunabilir.

İngiltere, Ürdün’ün kuruluşunda ve sonrasında zamanla kan kaybetse de hep süpervizör devlet olmuştur. Yani Ürdün’de bir rejim değişikliği olacaksa bu ancak İngiltere’nin onayıyla olur. Şu anda Suriye’de Türkiye’den sonra en etkili güç İngiltere. Ürdün için harekete geçilecekse bunu İslami gruplar yapabilir ve bu grupların tamamı HTŞ’yle sıcak ilişkilere sahip. Yani Şara izin ve destek vermezse kolay kolay olmaz bu iş. Şara da İngiltere’nin onayı olmadan bu işe kalkışmaz. Asıl sorumuz şu olmalı; İngiltere, Ürdün’de bir rejim değişikliği istiyor mu veya ilerleyen dönemlerde isteyebilir mi?

İngiltere’nin yeni bir kurgu inşa ettiğini düşünüyorum. İyiden iyiye İsrail ve ABD’nin kucağına yaslanan Ürdün’de, gün be gün nüfuz alanı daralan İngiltere için denklemleri kendisine daha uygun bir yönetim arayışı olabilir. Belki de var ve ona göre çalışma yapılacak, hatta Türkiye’yle ittifak, Suriye Devrimi’ni organize etmek bu operasyonun ön adımlarıydı. Sonrasında Ürdün ve diğerleri gelecek. Şayet İngiltere böyle bir şey isterse, İsrail ne yaparsa yapsın bu iş olur.

Ürdün düşerse bölgedeki bütün monarklar sallanmaya başlar. Suud, BAE, Bahreyn, Kuveyt, Katar ve hatta Mısır yönetim değişikliklerine gebe hale gelir. Peki bu ülkeler neden yeni Suriye rejimine bu kadar arka çıktılar?

Öncelikle İsrail’in uğraşması gerken nurtopu gibi bir ülke peyda oldu. Suriye İsrail’in eline düşseydi, sıra kolayca kendilerine gelecekti. İkincisi, Suriye’den neşet edebilecek muhalif hareketlere karşı şimdiden tedbir alıyorlar. Yeni Suriye yönetimine yapılan bunca jestten sonra en azından devlet destekli bir muhalif sızma olmayacağını düşünüyorlar. Sadece sivil muhalif ruhun diğer ülkelerde kalkışma, isyan gibi monarkları devirecek bir sinerjiye dönebilmesi hem kadük kalır, hem de çok uzun yıllar alır. Üçüncü olarak da tüm Batı’nın arkasında durduğu yeni yönetime zaten tukaka diyecek bir iradeleri yok.

Küresel Etkiler: Ortadoğu, dünya jeopolitiği için oldukça önemli bir alan. Amerikalı ünlü siyaset bilimci Nicholas John Spykman’ın “Rimland” yani Kenar Kuşak olarak adlandırdığı bölge dünyada hegemonya kurmak için elde tutulması gereken bölgedir. İşte bu kuşağın tam ortasındaki dört ülke artık kendi inisiyatifleriyle hareket etme kabiliyeti kazandı. İran (1 Şubat 1979), Türkiye (15 Temmuz 2016), Afganistan (15 Ağustos 2021) ve Suriye (10 Aralık 2024) Batı’nın her dediğini yapan sömürge ikliminden kendilerini kurtardılar. Tabii ki burda mutlak bir bağımsızlıktan bahsetmiyoruz. Ama artık egemen devletler, özellikle de ABD artık bu ülkelerde istedikleri gibi at koşturamıyorlar. Burada Türkiye’yi tebrik etmek lazım. Bu değişimi en az hasarla ve olabildiğince kansız halletmiş tek numune Türkiye oldu.

Kenarkuşak (Rimland) Bölgesi

Diyebilirsiniz ki “Spykman’ın Kenar Kuşak Teorisi’nin üzerinden asır geçti, dünya değişti, silahlar değişti, demografi ve iletişim değişti. Dünya çift kutuptan tek kutuba döndü, sen hala Kenar Kuşak’tan bahsediyorsun”. Kenar Kuşak hala önemli. Dünya hala bu kuşak üzerinden dönüyor ve dikkat ederseniz savaşlar da genelde bu bölgede oluyor. Üstelik dünyanın yeniden tek kutuptan çift kutba (Çin) dönme ihtimali var. Hatta üçüncü bir kutup da İngilizler tarafından piyasaya sürülebilir. Daha farklı gelişmeler de olabilir. Hülasa, kontrol edilemeyen ülke sayısı arttıkça diğerlerini sömürerek ayakta kalan hegemonik güçler için işler zorlaşır.

Suriye Devrimi yalnızca Ortadoğu’da değil, tüm dünyada bir Fransız Devrimi etkisi yaratabilir mi? Suriye, Fransa gibi güçlü bir ülke değil elbette. Ama önemli bir iş başardı. Bir de şartların hazır olması gibi önemli bir parametre var elimizde. Yüzyıllardır sömürülen milletlerde uyanış, bilinç seviyesi belli bir kıvama geldi. Belki de Suriye Devrimi bazı ülkelerde bu ateşi tutuşturacak bir hararet oluşturacaktır.

İran Devrimi, sonrasında yine despot bir karakter taşıdığından hızlıca etkisini kaybetti. Afganistan’ınki Kurtuluş Savaşı türünden bir mücadeleydi, çünkü işgalci güçlere karşı harp edildi. Bir halk devrimi formu yoktu, başında da heyecanı zayıftı. Zaten sonrasında yine despotik bir yönetim geldi. Türkiye’ninki de çok uzun bir sürece yayılmış, yumuşak bir geçiş olmuştu. Bir devrim görüntüsü vermedi. Oysa Suriye Devrimi bir despota karşı, halkın ayaklanmasıyla başlamış ve milyonlarca insanının canıyla, kanıyla, huzurunu kaybederek bedel ödediği bir mücadeleden sonra başarılmış gerçek bir başkaldırıydı. Şu anda ülkenin de jure cumhuriyet olsa da yönetim iktidarı metazori elinde tutuyor. Ama mevcut yönetimce verilen sinyaller, olağanüstü şartların gerktirdiği bu durumun zamanla halk iradesini cari kılacağı bir sisteme evrileceğini gösteriyor. Yani diğer milletlere ilham verici bir kimliği var.

Yazımızın sonuna geldik. Suriye’de olan biten bizi doğrudan ilgilendirir. Acısı da, sevinci de, başarısı da, hayal kırıklığı da… Umulur ki, bir asırdır kargaşa, kan, zulüm ve gözyaşıyla yoğrulmuş bu topraklara huzurlu bir gelecek nasip olur. Allah yardımcıları olsun.

ÖNCEKİ 1 2 3 4 5 6 7

------

İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Eskiyen Sensin Dostum

Suriye Dosyası

Bilim, İnsan ve Sanat