Kheliyad

NEET UG 2026 पेपर लीक घोटाला: विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्या, सीकर कोचिंग हब आणि CBI ची मोठी कारवाई – संपूर्ण सत्य आणि परिणाम

2026-10-02T18:30:00.000+05:30

NEET UG 2026 पेपर लीक घोटाला: विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्या, सीकर कोचिंग हब आणि CBI ची मोठी कारवाई - संपूर्ण सत्य आणि परिणाम

NEET UG 2026 ही देशातील सर्वांत मोठी वैद्यकीय प्रवेश परीक्षा. लाखो विद्यार्थी वर्षानुवर्षे तयारी करतात, कुटुंबे आर्थिक बलिदान देतात आणि भविष्याची स्वप्ने बांधतात. पण २०२६ च्या परीक्षेत पेपर लीकच्या आरोपांमुळे संपूर्ण परीक्षा रद्द झाली. परिणामी, अनेक तरुणांनी आपले जीवन संपवले. राजस्थानच्या सीकरपासून दिल्ली, उत्तर प्रदेश आणि गोव्यापर्यंतच्या घटनांनी देश हादरला. या ब्लॉगमध्ये आपण संपूर्ण घटनाक्रम, पेपर कसा लीक झाला, CBI ची कारवाई, सीकर कोचिंग हबची कहाणी आणि विद्यार्थ्यांवर झालेला मानसिक दबाव सविस्तरपणे पाहणार आहोत.

लाखो स्वप्नांचा विध्वंस

३ मे २०२६ रोजी NEET UG परीक्षा झाली. लाखो विद्यार्थी परीक्षेतून बाहेर पडले, काहींना चांगले गुण अपेक्षित होते, पण काही दिवसांतच पेपर लीकच्या बातम्यांनी देशभर खळबळ उडवली. नॅशनल टेस्टिंग एजन्सी (NTA) ने परीक्षा रद्द केली आणि २१ जूनला नव्याने परीक्षा घेण्याची घोषणा केली. या निर्णयामुळे अनेक विद्यार्थी मानसिक तणावाखाली आले. काहींनी आपले जीवन संपवले. या घटना केवळ वैयक्तिक शोकांतिका नाहीत तर प्रणालीगत अपयशाचे द्योतक आहेत.

राजस्थानच्या सीकरमध्ये प्रदीप मेघवाल, दिल्लीच्या आझादपूरमध्ये एक २० वर्षीय विद्यार्थिनी, लखीमपूर खिरीमध्ये ऋतिक मिश्रा आणि गोव्यात एक १७ वर्षीय मुलगा- या घटनांनी संपूर्ण देशाचे लक्ष वेधले. कुटुंबे उद्ध्वस्त झाली, पालक रडत राहिले आणि समाजाने प्रश्न विचारायला सुरुवात केली- परीक्षाप्रणाली किती सुरक्षित आहे? कोचिंग संस्कृती विद्यार्थ्यांना कशी त्रास देते? आणि पेपर लीकसारख्या गुन्ह्यांना कसे रोखता येईल?

राजस्थान सीकरमधील हृदयद्रावक घटना

सीकर हे आता कोचिंग हब म्हणून ओळखले जाते. नीट आणि जेईईच्या तयारीसाठी देशभरातून विद्यार्थी येथे येतात. पिपराली रोड आणि नवलगढ रोडवर कोचिंग संस्था आणि होस्टेलची संख्या विस्फोटक वाढली आहे. अशाच एका होस्टेलमध्ये राहणारा प्रदीप मेघवाल हा झुंझुनू जिल्ह्यातील कनिका की ढाणी गावचा रहिवासी. तो आपल्या दोन बहिणींसोबत जलधारीनगर येथे भाडेतत्त्वावर राहत होता. त्याचे वडील मजुरी करतात. कुटुंबाची आर्थिक स्थिती बेताचीच होती. प्रदीप तीन वर्षांपासून नीटची तयारी करीत होता.

परीक्षेला तो चांगला उतरला होता. कुटुंबाला ६५० पेक्षा जास्त गुणांची अपेक्षा होती. अशा गुणांमुळे चांगल्या मेडिकल कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळण्याची शक्यता होती, पण परीक्षा रद्द होण्याच्या बातम्यांनी तो पूर्णपणे खचला. शुक्रवारी दुपारी घरात एकटा असताना त्याने आपले जीवन संपवले. त्याची मोठी बहीण जेव्हा आली, तेव्हा त्याला पाहून तिची अवस्था बिघडली. पोलिसांना आणि घरमालकाला सूचना देण्यात आली.

वडील राजेश मेघवाल यांनी सांगितले, की मुलगा तीन वर्षे मेहनत करीत होता. परीक्षा चांगली झाली होती. मात्र, परीक्षा रद्द होण्याच्या बातमीने तो पूर्णपणे खचला. कुटुंबाची सर्व आशा प्रदीपवर होती. तीन बहिणी आणि आई-वडिलांची अवस्था हृदय पिळवटणारी होती. नीट परीक्षा रद्द झाल्यानंतर संपूर्ण राजस्थान हादरले.

देशभरातील इतर घटना

सीकरमधील घटना एकमेव नव्हती. दिल्लीच्या आझादपूरमध्ये २० वर्षीय एका विद्यार्थिनीने आपले जीवन संपवले. तिच्याकडे कोणतीही सुसाइड नोट आढळली नाही. कुटुंबाने पोलिसांना न सांगता मृतदेह अंत्यसंस्कारासाठी नेला. मात्र, नंतर पोलिसांनी तिचे पार्थिव ताब्यात घेतले. दोन दिवस आधीच दिल्लीत अंशिका पांडे या २० वर्षीय विद्यार्थिनीनेही असेच टोकाचे पाऊल उचलले होते. ती तीन वर्षे तयारी करीत होती आणि परीक्षा रद्द होण्यामुळे अत्यंत अस्वस्थ होती.

उत्तर प्रदेशातील लखीमपुर खीरीमध्ये २१ वर्षीय ऋतिक मिश्रा यानेही गुरुवारी आपले जीवन संपवले. कुटुंबाने सांगितले, की पेपर लीकमुळे परीक्षा रद्द झाल्याने तो खूप त्रस्त होता. त्याला तिसऱ्या प्रयत्नात यश मिळेल असा विश्वास होता. त्याच्याकडे सुसाइड नोट आढळली नाही. मात्र, आत्महत्येमागचे कारण नीट परीक्षा रद्द हेच होते, असे आईवडिलांनी सांगितले.

गोव्यात दक्षिण गोवा जिल्ह्यातील १७ वर्षीय एका मुलाने बुधवारी संध्याकाळी आपले जीवन संपवले. या सर्व घटनांनी एक गोष्ट स्पष्ट केली- परीक्षाप्रणालीतील अनिश्चितता आणि दबाव तरुण मनांना तोडू शकतो.

पेपर लीक कसा उघडकीस आला?

या संपूर्ण घोटाळ्याची सुरुवात राजस्थानच्या सीकरमधून झाली. तीन मेच्या संध्याकाळी एका शिक्षकाच्या घरमालकाने त्याला हाताने लिहिलेला एक कथित ‘गेस पेपर’ दाखवला. हा पेपर घरमालकाच्या मुलाने केरळहून पाठवला होता. शिक्षकाने तो तपासला तर अनेक प्रश्न वास्तविक परीक्षेतील प्रश्नांशी जुळत होते. यामुळे संशय वाढला.

चार मेच्या रात्री दीडच्या सुमारास तो शिक्षक उद्योगनगर पोलिस स्टेशनवर पोहोचला. कागदपत्रांचे भेंडोळे घेऊन त्याने घोटाळ्याचा संशय व्यक्त केला. पोलिस ठाण्याचे अधिकारी राजेश कुमार यांनी सांगितले, की कर्मचाऱ्यांनी त्यांची बाब ऐकली आणि लेखी तक्रार देण्यास सांगितले. पण शिक्षक तक्रार न देता निघून गेला. पोलिसांनी गांभीर्याने लक्ष दिले नाही. त्यामुळे तक्रार करण्यात अर्थ नाही, असे त्या शिक्षकाला वाटले.

शिक्षकाने काही पत्रकारांशीही संपर्क साधला, पण परिस्थिती असामान्य असल्याने त्यांना कोणीही गांभीर्याने घेतले नाही. नंतर त्याने आपल्या कोचिंग संस्थेच्या मालकाशी चर्चा केली. मालकाच्या पाठिंब्याने ७ मेच्या रात्री सुमारे ९:३० वाजता त्याने NTA कडे तक्रार पाठवली. तक्रारीत त्याने सांगितले, की ही सुमारे ६० पानांची पीडीएफ फाइल आहे, हाताने लिहिलेली दिसते. त्यात केमिस्ट्रीचे ९० प्रश्न आणि बायोलॉजीचे काही पाने आहेत. त्याने फॉरेन्सिक तपासणीसाठी आपला मोबाइल देण्यास तयार असल्याचेही सांगितले आणि स्वतंत्र एजन्सीकडून तपासणीची मागणी केली.

प्रारंभिक तपासणीत शिक्षकाला दोषमुक्त ठरवण्यात आले. कारण त्याला हा गेस पेपर परीक्षा संपल्यानंतरच मिळाला होता. पण या तक्रारीमुळे NTA ने केंद्रीय एजन्सींना अलर्ट केला. तपास राजस्थान स्पेशल ऑपरेशन ग्रुपकडे गेला आणि नंतर CBI कडे आला.

WhatsApp आणि Telegram वरून सिंडिकेट उघडकीस

पेपर लीकचा खुलासा एका WhatsApp मेसेजच्या ‘Forwarded many times’ नोटमुळे झाला. तपासकर्त्यांना कथित गेस पेपर तपासताना हा मेसेज सापडला आणि त्यांना कळले, की हे केवळ मर्यादित लीक नाही तर मोठ्या नेटवर्कचा भाग आहे.

CBI च्या तपासात असे समोर आले, की पेपर एक मे रोजीच लीक झाला होता. तो ‘प्रायव्हेट माफिया’ नावाच्या Telegram ग्रुपवर अपलोड करण्यात आला. या ग्रुपमध्ये ४०२ सदस्य होते. एक मेच्या रात्री सुमारे ११:३० वाजता पेपर अपलोड करण्यापूर्वी अॅडमिनने मेसेज लिहिला, की लवकरच पूर्ण पेपर येणार आहे आणि पासवर्ड LeakMafia@9466 आहे. नंतर पेपर टाकला आणि सांगितले की ९९.९९ टक्के शक्यता आहे, की हाच पेपर येईल.

या लीक पेपरची तुलना वास्तविक पेपरशी केली असता अनेक प्रश्न पूर्णपणे जुळत होते. फिजिक्समधील काही प्रश्न, पर्याय आणि आकृत्याही सारख्याच होत्या. यामुळे सिंडिकेटची व्याप्ती स्पष्ट झाली.

CBI ची मोठी कारवाई आणि अटका

CBI ने शनिवारी १६ मे २०२६ रोजी बायोलॉजी पेपर लीक प्रकरणात महत्त्वाची अटक केली. पुणे येथील वनस्पती विज्ञान शिक्षिका मनीषा गुरुनाथ मंधारे यांना दिल्लीत अटक करण्यात आली. त्या NTA कडून तज्ज्ञ म्हणून नियुक्त होत्या आणि प्रश्नपत्रिकांपर्यंत त्यांची पोहोच होती. यासोबतच एकूण अटकसंख्या ९ वर पोहोचली.

CBI नुसार एप्रिल २०२६ मध्ये मनीषा मंधारे यांनी मनीषा वाघमारे (ज्यांना १४ मे रोजी अटक झाली होती) यांच्यामार्फत विद्यार्थ्यांना एकत्र केले आणि पुणे येथील घरी विशेष कोचिंग क्लास घेतले. या क्लासेसमध्ये वनस्पती आणि प्राणिशास्त्राचे प्रश्न समजावून सांगितले आणि विद्यार्थ्यांना नोटबुकमध्ये लिहिण्यास सांगितले. यातील बहुतेक प्रश्न ३ मेच्या वास्तविक पेपरशी जुळत होते.

पुण्यातील केमिस्ट्री प्रोफेसर पी. व्ही. कुलकर्णी यांनाही अटक करण्यात आली. CBI त्यांना मास्टरमाइंड मानत आहे. ते लातूरचे रहिवासी, केमिस्ट्री डोमेन एक्सपर्ट आणि अनेक वर्षे NEET पेपर तयार करणाऱ्या पॅनेलचे सदस्य होते. त्यांना पेपरपर्यंत थेट पोहोच होती. ते घरी कोचिंग क्लास चालवत होते आणि एप्रिलच्या शेवटच्या आठवड्यात मनीषा वाघमारे यांच्या मदतीने विद्यार्थ्यांना लीक पेपर दिले.

याशिवाय नाशिकचा शुभम खैरनार, जयपूरचे मांगीलाल बिवाल, विकास बिवाल, दिनेश बिवाल आणि गुरुग्रामचे यश यादव यांनाही अटक करण्यात आली. CBI कोर्टाने त्यांना ७ दिवसांची कस्टडी दिली. स्पेशल पब्लिक प्रॉसिक्युटर नीतू सिंह यांनी सांगितले, की या मोठ्या टोळीचा शोध घेणे आणि रॅकेटची पोहोच किती दूर आहे हे तपासणे आवश्यक आहे.

शुभम खैरनार हा ३० वर्षीय आयुर्वेदिक मेडिसिनचा विद्यार्थी. त्याने पुण्यातील संशयिताकडून १० लाख रुपयांना पेपर विकत घेतला आणि हरियाणामधील खरेदीदाराला १५ लाख रुपयांना विकला. त्याच्या WhatsApp चॅटमधून असे समोर आले, की तो विद्यार्थ्यांना ५०० ते ६०० गुणांची गॅरंटी देत होता. लीक पेपर महाराष्ट्र, हरियाणा, राजस्थान, जम्मू-काश्मीर, बिहार आणि केरळपर्यंत पोहोचला होता.

मांगीलाल बिवाल यांनी १० लाख रुपयांना पेपर विकत घेतला आणि तो आपल्या मुलांना आणि ओळखीच्या लोकांना दिला. यश यादव यांच्या फोनवरून PDF फाइल आणि चॅट्स सापडले. त्याने काही पुरावे मिटवले होते, पण CBI ने त्यांची पुनर्प्राप्ती केली.

सीकर कसे बनले कोचिंग हब?

सीकरचे नाव नीट २०२४ आणि २०२५ मध्ये टॉपर्समुळे चर्चेत आले. पण २०२६ मध्ये पेपर लीकमुळे ते नकारात्मक चर्चेत आले. येथे कोचिंग संस्थांची संख्या १९९० च्या दशकात सुरु झाली. कोरोनानंतर ती विस्फोटक वाढली. आज सुमारे सवा लाख विद्यार्थी येथे नीट-जेईईची तयारी करतात. तीन हजारांहून अधिक हॉस्टल आहेत. घरेही पीजी म्हणून चालतात.

सेवानिवृत्त शिक्षक महावीर पुरोहित सांगतात, की सरकारी कॉलेजानंतर स्थानिक व्यक्तीने कोचिंग सुरू केली. नंतर कोटा, आयआयटी, आयआयएम पासआउट लोक येथे संस्था चालवू लागले. परिणाम चांगले आल्याने हरियाणा, दिल्ली, पंजाब आणि राजस्थानच्या इतर जिल्ह्यांतून विद्यार्थी येऊ लागले. ग्रामीण पार्श्वभूमीचे विद्यार्थी जास्त आहेत. आता येथे मेडिकल कॉलेजही सुरू होत आहेत.

काही कोचिंग संचालक नाव न सांगता सांगतात, की संस्थांमधील स्पर्धा पेपर लीकला कारणीभूत ठरू शकते. चांगले परिणाम आणण्यासाठी कोणताही मार्ग अवलंबला जातो.

विद्यार्थ्यांवरील दबाव आणि प्रणालीगत अपयश

या घटनांमागे केवळ पेपर लीक नाही तर संपूर्ण परीक्षा संस्कृती आहे. तीन-चार वर्षे तयारी, लाखो रुपये खर्च, पालकांच्या अपेक्षा आणि स्पर्धात्मक वातावरण विद्यार्थ्यांना मानसिकरीत्या थकवते. परीक्षा रद्द होणे म्हणजे सर्व मेहनत वाया जाणे. अशा परिस्थितीत काही विद्यार्थी टिकू शकत नाहीत.

सरकार आणि NTA ने परीक्षा प्रणाली अधिक सुरक्षित करण्याचे आश्वासन दिले आहे. CBI चा तपास सुरू आहे आणि सिंडिकेटच्या सर्व कड्या जोडण्याचा प्रयत्न चालू आहे. गेल्या २४ तासांत सहा ठिकाणी छापे टाकण्यात आले, कागदपत्रे, लॅपटॉप, बँक स्टेटमेंट आणि मोबाइल जप्त करण्यात आले.

बदल आवश्यक

NEET UG 2026 पेपर लीक आणि त्यानंतरच्या घटनांनी एक गोष्ट स्पष्ट केली- परीक्षाप्रणालीत पारदर्शकता आणि सुरक्षा आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांचे मानसिक आरोग्य तितकेच महत्त्वाचे आहे. कोचिंग संस्थांनी नैतिकतेचे पालन करावे, सरकारने कठोर कायदे करावेत आणि समाजाने तरुणांना आधार द्यावा.

प्रदीप, अंशिका, ऋतिक आणि गोव्यातील विद्यार्थ्यांसारख्या अनेक तरुणांची स्वप्ने अशाच घोटाळ्यांमुळे उद्ध्वस्त होतात. आता वेळ आली आहे की प्रणाली बदलली जावी जेणेकरून भविष्यात अशा घटनांना प्रतिबंध करता येईल. लाखो विद्यार्थी अजूनही तयारी करत आहेत. त्यांचे भविष्य सुरक्षित करणे हे सर्वांचे कर्तव्य आहे.

ही कहाणी केवळ एका परीक्षेची नाही तर एका पिढीच्या आशा-आकांक्षांची आहे. ती वाचताना प्रत्येकाने विचार करावा- आपण या तरुणांना कसे वाचवू शकतो?

ज्ञानेश कुमारांचा राजीनामा: प्रश्न सुटेल की फक्त राजकीय नाटक?

2026-09-26T18:41:42.688+05:30

ज्ञानेश कुमारांचा राजीनामा: प्रश्न सुटेल की फक्त राजकीय नाटक?

ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याने प्रश्न सुटेल का? त्यांच्यावर कारवाई होईल का? नसल्यास काय कारणे? हे प्रश्न सामान्यांच्या मनात असतीलच.

भारताच्या लोकशाही व्यवस्थेत निवडणूक आयोग (Election Commission of India) ही एक महत्त्वाची स्वायत्त संस्था आहे. मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) या पदाची जबाबदारी अत्यंत गंभीर असते. सध्या २६वे मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार (Gyanesh Kumar) यांच्याभोवती मोठा राजकीय वाद निर्माण झाला आहे. विपक्ष, काही राजकीय पक्ष आणि काही सामाजिक संघटना त्यांच्या राजीनाम्याची जोरदार मागणी करत आहेत. राहुल गांधी यांनी प्रेस कॉन्फरन्समध्ये थेट राजीनामा आणि माफी मागण्याची मागणी केली, तर अभिजीत दीपके यांनी ४८ तासांची अल्टिमेटम देत आंदोलनाची धमकी दिली. सर्वोच्च न्यायालयातही याबाबत याचिका दाखल झाल्या आहेत. marathi.timesnownews

हा लेख या विषयाचा सविस्तर आणि तटस्थ आढावा घेतो. राजीनाम्याने खरोखर प्रश्न सुटेल का? कारवाई शक्य आहे का? नसल्यास काय अडथळे आहेत?

ज्ञानेश कुमार कोण आहेत आणि वाद कशाबद्दल आहे?

ज्ञानेश कुमार १९८८ च्या बॅचचे केरळ कॅडरचे सेवानिवृत्त आयएएस अधिकारी आहेत. त्यांनी आयआयटी कानपूर, आयसीएफएआय आणि हार्वर्ड युनिव्हर्सिटीसारख्या संस्थांमधून शिक्षण घेतले. जानेवारी २०२४ मध्ये ते सहकारिता सचिव पदावरून सेवानिवृत्त झाले. त्यानंतर मार्च २०२४ मध्ये निवडणूक आयुक्त आणि फेब्रुवारी २०२५ मध्ये मुख्य निवडणूक आयुक्त झाले. ते २०२३ च्या नवीन कायद्यांतर्गत नियुक्त झालेले पहिले CEC आहेत. त्यांचा कार्यकाळ जानेवारी २०२९ पर्यंत आहे. Wikipedia

सध्याचा वाद मुख्यतः Special Intensive Revision (SIR) म्हणजे मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणाशी संबंधित आहे. इंडियन एक्सप्रेसच्या अहवालानुसार, इतर दोन निवडणूक आयुक्त (सुखबीर सिंह संधू आणि विवेक जोशी) यांनी गेल्या १० महिन्यांत किमान १४ वेळा लिखित आक्षेप नोंदवले. त्यांचे म्हणणे होते की अनेक निर्णय त्यांच्या संमतीशिवाय किंवा माहितीशिवाय आयोगाच्या नावावर घेतले गेले. यात मतदार याद्यांमधून मोठ्या प्रमाणात नावे काढणे, नव्या नावे जोडणे आणि काही प्रक्रिया एकतर्फी चालवणे यांचा समावेश आहे. विपक्ष याला “मतचोरी” आणि लोकशाहीवर हल्ला म्हणतो, तर काही जण याला मतदार याद्या शुद्ध करण्याची प्रक्रिया मानतात.

राजीनाम्याने प्रश्न सुटेल का?

या प्रश्नाचे थोडक्यात उत्तर द्यायचे झाले तर पूर्णतः नाही.

राजीनामा हा एका व्यक्तीचा निर्णय असतो. तो तात्काळ राजकीय दबाव कमी करू शकतो आणि सार्वजनिक विश्वास थोडासा पुनर्स्थापित करू शकतो. पण खरे प्रश्न खालील आहेत:

संस्थात्मक समस्या : निवडणूक आयोगातील निर्णयप्रक्रिया, पारदर्शकता आणि तीन आयुक्तांमधील समन्वय. एका व्यक्तीच्या राजीनाम्याने ही व्यवस्था बदलत नाही.
कायदेशीर चौकट : २०२३ च्या मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्त (नियुक्ती, सेवा अटी आणि पदावधी) अधिनियमानुसार नियुक्तीची प्रक्रिया बदलली आहे. यात पंतप्रधान, लोकसभा विरोधी पक्षनेते आणि केंद्रीय मंत्री यांचा समावेश असलेली समिती आहे. राजीनाम्याने ही रचना बदलत नाही.
मतदार याद्या आणि विश्वास : SIR प्रक्रियेतील आक्षेपांची पूर्ण चौकशी, पारदर्शक अहवाल आणि सुधारणा झाल्याशिवाय विश्वास परत येणार नाही.
राजकीय ध्रुवीकरण : एका बाजूला “देशद्रोही” असे लेबल, दुसऱ्या बाजूला “विपक्षाची राजकीय हल्ला” असे प्रतिवाद. राजीनामा झाला तरी हा वाद पुढे चालू राहू शकतो.

इतिहास सांगतो की माजी मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या राजीनाम्यांनी किंवा वादाने दीर्घकालीन संस्थात्मक सुधारणा नेहमीच आल्या नाहीत. त्यामुळे राजीनामा हा लक्षणात्मक उपाय ठरू शकतो, पण मूळ समस्या सोडवणारा नाही.

ज्ञानेश कुमार यांच्यावर कारवाई होईल का?

सध्याच्या परिस्थितीत तत्काळ आणि कठोर कारवाई होण्याची शक्यता कमी आहे.

कारवाईचे संभाव्य मार्ग आणि अडथळे:

1. राजीनामा : हा स्वैच्छिक आहे. आतापर्यंत ज्ञानेश कुमार यांनी राजीनामा दिला असल्याचे कोणतेही अधिकृत संकेत नाहीत. दबाव वाढला तरी CEC पद संवैधानिक संरक्षणात आहे.
2. महाभियोग / हटविण्याची प्रक्रिया (संविधान कलम ३२४(५) आणि १२४(४) च्या धर्तीवर) :
संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये विशेष बहुमत (दोन-तृतीयांश) आवश्यक.
सध्याच्या संसदीय गणनेत विपक्षाला हे बहुमत मिळणे अशक्यप्राय आहे. पूर्वी राज्यसभेत प्रस्ताव मांडण्याचे प्रयत्न झाले, पण ते फेटाळले गेले. Hindi.news18
3. न्यायालयीन कारवाई :
सर्वोच्च न्यायालयात SIR प्रक्रियेतील कथित उल्लंघनांबाबत याचिका दाखल झाल्या आहेत. त्यात जनप्रतिनिधित्व अधिनियम १९५० च्या कलम ३२ अंतर्गत कारवाई, SIT चौकशी आणि काही अधिकाऱ्यांवर गुन्हेगारी कारवाईची मागणी आहे. Etvbharat
अवमानना (contempt) कारवाईसाठी अॅटर्नी जनरलची परवानगी आवश्यक आहे.
न्यायालय सामान्यतः निवडणूक आयोगाच्या कार्यपद्धतीत हस्तक्षेप टाळते, जोपर्यंत स्पष्ट घटनात्मक उल्लंघन सिद्ध होत नाही. याचिका चालू राहू शकतात, पण तात्काळ निकाल किंवा पदच्युती कठीण.
4. गुन्हेगारी तक्रार / देशद्रोह : काही नेत्यांनी अशी मागणी केली आहे, पण CEC पदाच्या संरक्षणामुळे आणि पुराव्याच्या अभावामुळे ही प्रक्रिया सहज सुरू होत नाही.

कारवाई न होण्याची मुख्य कारणे

संवैधानिक संरक्षण : मुख्य निवडणूक आयुक्त हे सर्वोच्च न्यायाधीशांसारखे संरक्षण घेतात. त्यांना सहज काढता येत नाही. हे लोकशाहीत आयोगाची स्वायत्तता राखण्यासाठी आवश्यक मानले जाते.
राजकीय बहुमत : हटविण्यासाठी आवश्यक विशेष बहुमत सध्याच्या सत्ताधारी गटाकडे आहे.
पुराव्याची पातळी : आक्षेप नोंदवले गेले असले तरी “एकतर्फी” निर्णय “गुन्हेगारी” ठरविण्यासाठी मजबूत, स्वतंत्र चौकशी आणि कायदेशीर पुरावा हवा. आयोगाने अनेकदा सर्वसहमतीने निर्णय घेतल्याचे सांगितले आहे.
संस्थात्मक संतुलन : न्यायालये आणि संसद निवडणूक आयोगाच्या दैनंदिन कामकाजात हस्तक्षेप टाळतात, कारण त्यामुळे भविष्यातील निवडणुकांवर परिणाम होऊ शकतो.
कार्यकाळ : ज्ञानेश कुमार यांचा कार्यकाळ २०२९ पर्यंत आहे. तोपर्यंत राजकीय समीकरणे बदलू शकतात.

काय अपेक्षित?

राजीनाम्याने तत्काळ राजकीय तणाव कमी होऊ शकतो, पण तो समस्या सोडवणार नाही. खरे समाधान म्हणजे:

SIR प्रक्रियेची स्वतंत्र, पारदर्शक चौकशी.
निवडणूक आयोगातील निर्णयप्रक्रियेत अधिक सामूहिकता आणि पारदर्शकता.
नियुक्ती प्रक्रियेत सुधारणा आणि विश्वासार्हतेसाठी दीर्घकालीन उपाय.

लोकशाहीत संस्थांवरील विश्वास टिकवणे महत्त्वाचे आहे. एका व्यक्तीच्या राजीनाम्यावर किंवा कारवाईवर अवलंबून न राहता, प्रक्रिया आणि व्यवस्था मजबूत करणे आवश्यक आहे. सध्याचा वाद हा लोकशाहीतील तणावाचे प्रतीक आहे. त्याचे निराकरण संवादातून, कायद्यातून आणि पारदर्शकतेतूनच होईल.

पाकिस्तान क्रिकेटचा ‘पॅनिक बटन’: संघ सुधारतोय की संकट आणखी वाढतंय?

2026-09-25T00:25:48.330+05:30

पाकिस्तान क्रिकेटचा ‘पॅनिक बटन’: संघ सुधारतोय की संकट आणखी वाढतंय?

इंग्लंडविरुद्धच्या कसोटी मालिकेत सलग दोन पराभवांनंतर पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डाचा धडाकेबाज निर्णय; सात खेळाडू बाहेर, प्रशिक्षक बदलले आणि निवड समितीतही अस्थिरता

PCBचा ‘पॅनिक बटन’ दाबला?

पाकिस्तान क्रिकेटमध्ये सध्या मैदानावरच्या कामगिरीपेक्षा मैदानाबाहेरील घडामोडींचीच चर्चा अधिक रंगली आहे. इंग्लंडविरुद्धच्या कसोटी मालिकेतील सलग दोन पराभवानंतर पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डाने (PCB) अचानक मोठे निर्णय घेतले. सात खेळाडूंना संघातून वगळण्यात आले, प्रशिक्षकांमध्ये बदल करण्यात आले आणि निवड समितीतील माजी कर्णधार मिस्बाह-उल-हक यांच्या भूमिकेवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले. अवघ्या एका कसोटी सामन्याच्या आधी करण्यात आलेल्या या बदलांमुळे पाकिस्तान क्रिकेटमध्ये ‘पॅनिक बटन’ दाबले गेले आहे का, असा सवाल उपस्थित होत आहे.

इंग्लंडविरुद्धच्या मालिकेत पाकिस्तानची सुरुवातच निराशाजनक झाली. पहिल्या दोन कसोटी सामन्यांत इंग्लंडने वर्चस्व राखले आणि पाकिस्तानला मालिकेत पिछाडीवर जावे लागले. लॉर्ड्सवरील दुसऱ्या कसोटीत झालेल्या मोठ्या पराभवानंतर PCB ने परिस्थिती बदलण्यासाठी तातडीने पावले उचलली. मात्र, मालिका संपण्यापूर्वीच एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर बदल करण्याचा निर्णय अनेक माजी क्रिकेटपटूंना पटलेला नाही.

सात खेळाडूंना घरी पाठवण्याचा धक्कादायक निर्णय

PCBने इंग्लंड दौऱ्यावर असलेल्या कसोटी संघातील सात खेळाडूंना परत पाठवण्याचा निर्णय घेतला. या यादीत मोहम्मद रिझवान आणि सलमान अली आगा यांसारख्या अनुभवी खेळाडूंचाही समावेश आहे. काही अहवालांनुसार इमाम-उल-हकचाही संघातून पत्ता कट झाला आहे. या निर्णयामुळे संघाच्या रचनेपेक्षा निवड प्रक्रियेवरच अधिक प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

विशेष म्हणजे, काही खेळाडूंच्या अनुपस्थितीची कारणे आणि त्यांना संघाबाहेर करण्याची प्रक्रिया यावरही चर्चा सुरू झाली आहे. एका कसोटी मालिकेच्या मध्यावर एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर खेळाडू बदलल्याने संघातील स्थैर्य आणि मानसिकता यावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

क्रिकेटमध्ये खराब कामगिरीनंतर बदल करणे नवीन नाही. मात्र, कसोटी मालिकेतील शेवटचा सामना बाकी असताना एकाच वेळी अनेक अनुभवी खेळाडूंना बाहेरचा रस्ता दाखवणे ही अत्यंत आक्रमक भूमिका मानली जात आहे.

प्रशिक्षकांवरही कारवाई

PCBचा निर्णय केवळ खेळाडूंपुरता मर्यादित राहिला नाही. मुख्य प्रशिक्षक म्हणून काम पाहणारे सर्फराज अहमद यांच्यावरही कारवाई करण्यात आली. त्यांच्या जागी पाकिस्तानचे व्हाइट-बॉल प्रशिक्षक माईक हेसन यांच्याकडे जबाबदारी देण्यात आली. गोलंदाजी प्रशिक्षक उमर गुल यांच्या जागी अॅशली नॉफ्के यांची नियुक्ती करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

प्रशिक्षक बदलणे हा दीर्घकालीन नियोजनाचा भाग असू शकतो. मात्र, कसोटी मालिकेच्या मध्यावर असा बदल झाल्यामुळे संघाला नवा संदेश मिळण्याऐवजी संभ्रम निर्माण होण्याची शक्यता अधिक आहे. प्रशिक्षक आणि खेळाडूंमध्ये समन्वय तयार होण्यासाठी वेळ लागतो. कसोटी क्रिकेटमध्ये तर रणनीती, संयोजन आणि मानसिक तयारीसाठी सातत्याला विशेष महत्त्व असते.

माजी क्रिकेटपटूंचा PCBवर निशाणा

PCBच्या निर्णयानंतर पाकिस्तानचे माजी क्रिकेटपटूही पुढे आले आहेत. माजी कर्णधार शाहिद आफ्रिदी यांनी या निर्णयावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली असून तो अत्यंत धक्कादायक आणि अविचारी असल्याचे मत मांडले आहे. माजी प्रशिक्षक मिकी आर्थर यांनीही PCBच्या निर्णयावर टीका केली आहे. माजी कर्णधार रमीझ राजा यांच्यासह इतर क्रिकेट व्यक्तिमत्त्वांनीही अचानक करण्यात आलेल्या बदलांवर प्रश्न उपस्थित केले.

माजी खेळाडूंच्या टीकेचा मुख्य मुद्दा एकच आहे - पराभव झाला म्हणून लगेच संपूर्ण व्यवस्था बदलणे हा दीर्घकालीन उपाय आहे का?

याच प्रश्नाचे उत्तर पाकिस्तान क्रिकेटला भविष्यात द्यावे लागणार आहे.

निवडप्रक्रियेवरच प्रश्नचिन्ह

या संपूर्ण प्रकरणातील आणखी महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे निवड समिती. PCBने अचानक केलेल्या बदलांनंतर माजी कर्णधार मिस्बाह-उल-हक यांनी निवड समितीतून राजीनामा देण्याची तयारी दर्शविल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे निवड प्रक्रियेतील अंतर्गत मतभेदही समोर आले आहेत.

जर संघ निवडताना निवड समिती, प्रशिक्षक आणि बोर्ड यांच्यात एकमत नसेल, तर त्याचा परिणाम मैदानावर दिसणे स्वाभाविक आहे. खेळाडूंना आपली जागा सुरक्षित आहे की नाही, याचीच चिंता असेल तर कामगिरीवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

पाकिस्तान क्रिकेटसाठी ही समस्या नवीन नाही. गेल्या काही वर्षांत कर्णधार, प्रशिक्षक, निवड समिती आणि बोर्ड यांच्यातील बदल सातत्याने चर्चेचा विषय ठरले आहेत. प्रत्येक अपयशानंतर नवी रचना उभी करण्यापेक्षा दीर्घकालीन क्रिकेट धोरण आखण्याची गरज पाकिस्तानसमोर आहे.

संकटातून नव्या संघाची सुरुवात?

या निर्णयाची दुसरी बाजूही आहे. सात खेळाडूंना बाहेर करून नव्या खेळाडूंना संधी देणे हा भविष्यासाठी सकारात्मक निर्णय ठरू शकतो. तरुण खेळाडूंना इंग्लंडसारख्या मजबूत संघाविरुद्ध कसोटी क्रिकेट खेळण्याची संधी मिळेल. परंतु त्यासाठी एक गोष्ट आवश्यक आहे - त्यांना पुरेसा वेळ आणि विश्वास देणे.

आज एखाद्या तरुण खेळाडूला संघात घेतले आणि उद्या दोन अपयशानंतर त्यालाच बाहेर केले, तर समस्या पुन्हा तशीच राहील. पाकिस्तानला केवळ खेळाडू बदलण्याची नव्हे, तर निवड आणि विकासाची संपूर्ण प्रक्रिया मजबूत करण्याची आवश्यकता आहे.

शेवटची कसोटी ठरणार महत्त्वाची

इंग्लंडविरुद्धची तिसरी आणि अंतिम कसोटी आता पाकिस्तानसाठी केवळ मालिकेतील आणखी एक सामना राहिलेला नाही. तो नव्या संघरचनेची पहिली मोठी परीक्षा ठरणार आहे. मालिकेत पाकिस्तान आधीच पिछाडीवर असल्याने शेवटच्या सामन्यात विजय मिळवणे त्यांच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असेल.

नवीन खेळाडू, बदललेले प्रशिक्षक आणि अस्थिर वातावरण या सगळ्यांच्या पार्श्वभूमीवर पाकिस्तान मैदानावर कशी कामगिरी करतो, हे पाहणे उत्सुकतेचे ठरणार आहे.

जर पाकिस्तानने तिसरी कसोटी जिंकली, तर PCBच्या निर्णयाचे समर्थक म्हणतील की कठोर निर्णयाचा परिणाम झाला. पण पराभव झाला, तर हा निर्णय ‘घाईघाईत केलेला प्रयोग’ म्हणून अधिक टीकेचा धनी होऊ शकतो.

पाकिस्तान क्रिकेटसमोर खरा प्रश्न काय?

पाकिस्तान क्रिकेटची समस्या केवळ सात खेळाडू किंवा दोन प्रशिक्षक बदलून सुटणार नाही. संघाला सातत्यपूर्ण निवड धोरण, स्पष्ट नेतृत्व, चांगली खेळाडू विकास प्रणाली आणि दीर्घकालीन नियोजनाची गरज आहे.

पराभवानंतर बदल आवश्यक असतात; पण प्रत्येक पराभवानंतर संपूर्ण व्यवस्था बदलणे हा उपाय नसतो. क्रिकेट संघाला मजबूत करण्यासाठी चुका ओळखून त्यावर काम करावे लागते. त्यासाठी वेळ, संयम आणि स्पष्ट धोरण आवश्यक असते.

पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डाने सध्या ‘पॅनिक बटन’ दाबले आहे. आता या निर्णयातून पाकिस्तान क्रिकेटला नवी दिशा मिळते की गोंधळ आणखी वाढतो, हे आगामी काळच ठरवेल.

एक मात्र निश्चित- पाकिस्तान क्रिकेटची खरी परीक्षा इंग्लंडविरुद्धच्या तिसऱ्या कसोटीपासून सुरू झाली आहे.

ज्ञानेश कुमार विरोधातील मोर्चा: निवडणूक आयुक्तांविरुद्धचा रोष, SIR वाद आणि लोकशाहीचे प्रश्न

2026-09-24T22:41:51.886+05:30

ज्ञानेश कुमार विरोधातील मोर्चा : निवडणूक आयुक्तांविरुद्धचा रोष, SIR वाद आणि लोकशाहीचे प्रश्न

भारतीय लोकशाहीत निवडणूक आयोग ही एक संवैधानिक संस्था आहे. तिच्या निष्पक्षतेवर आणि पारदर्शकतेवर देशाच्या लोकशाहीचा पाया उभा आहे. मात्र सप्टेंबर २०२६ मध्ये द इंडियन एक्सप्रेसच्या एका तपास अहवालानंतर मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधात विरोधकांचा मोर्चा तीव्र झाला आहे. काँग्रेससह तृणमूल काँग्रेस, आम आदमी पार्टी, शिवसेना (उबाठा) आणि कॉक्रोच जनता पार्टी (CJP) यांसारख्या गटांनी त्यांच्या राजीनाम्याची, महाभियोगाची आणि काही ठिकाणी अटकेची मागणी केली आहे. economictimes.indiatimes

यामागची कारणे फक्त एका वृत्तपत्राच्या अहवालापुरती मर्यादित नाहीत. ती गेल्या काही वर्षांपासून सुरू असलेल्या मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल फेरतपासणी (Special Intensive Revision - SIR), नियुक्ती प्रक्रियेतील वादांना, आरोप-प्रत्यारोपांना आणि आयोगातील अंतर्गत मतभेदांना जोडलेली आहेत. या ब्लॉगमध्ये या विरोधाला नेमके कारण काय ठरले, रोष का वाढत आहे आणि त्याचे व्यापक परिणाम काय असू शकतात, याचा मुद्देसूद आढावा घेतला आहे.

ज्ञानेश कुमार कोण आहेत आणि त्यांची नियुक्ती कशी झाली?

ज्ञानेश कुमार हे १९८८ च्या बॅचचे केरळ कॅडरचे भारतीय प्रशासकीय सेवा (IAS) अधिकारी आहेत. आयआयटी कानपूरमधून सिव्हिल इंजिनिअरिंगची पदवी घेतल्यानंतर त्यांनी व्यवसाय वित्त आणि हार्वर्डमध्ये पर्यावरण अर्थशास्त्राचा अभ्यास केला. केरळ सरकारमध्ये विविध पदांवर काम केल्यानंतर ते केंद्र सरकारमध्ये संरक्षण मंत्रालय, गृह मंत्रालय, संसदीय व्यवहार आणि सहकार मंत्रालयात सचिवपदी होते. अनुच्छेद ३७० रद्द करण्याच्या प्रक्रियेत आणि राम जन्मभूमी ट्रस्टच्या स्थापनेत त्यांची भूमिका होती, असे वृत्त आहे. ECI

ते जानेवारी २०२४ मध्ये निवृत्त झाले. मार्च २०२४ मध्ये निवडणूक आयुक्त म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली आणि १९ फेब्रुवारी २०२५ रोजी ते २६ वे मुख्य निवडणूक आयुक्त झाले. त्यांची मुदत जानेवारी २०२९ पर्यंत आहे. ही नियुक्ती २०२३ च्या मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्तांचे (नियुक्ती, सेवाशर्ती आणि कार्यकाळ) कायद्याअंतर्गत झाली. या कायद्यात निवड समितीमध्ये पंतप्रधान, लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते आणि पंतप्रधानांनी नामनिर्देशित केलेला एक कॅबिनेट मंत्री यांचा समावेश आहे. सर्वोच्च न्यायाधीशांना या समितीतून वगळल्यामुळे विरोधकांनी सुरुवातीपासूनच या नियुक्तीला पक्षपाती म्हटले. राहुल गांधींनी या प्रक्रियेवर आक्षेप घेतला होता. Thehindu

SIR प्रक्रिया: वाद कसा सुरू झाला?

विशेष सखोल फेरतपासणी (SIR) ही मतदार याद्या अद्ययावत करण्याची प्रक्रिया आहे. आयोगाच्या म्हणण्यानुसार, शेवटची अशी मोठी फेरतपासणी सुमारे २५ वर्षांपूर्वी झाली होती. मृत व्यक्ती, स्थलांतरित आणि एकापेक्षा जास्त ठिकाणी नोंद असलेल्या नावांना वगळण्यासाठी ही प्रक्रिया आवश्यक होती. ती २०२५ मध्ये बिहारपासून सुरू झाली आणि नंतर देशभर विस्तारली. BBC

मात्र, विरोधकांनी सुरुवातीपासूनच यावर आक्षेप घेतला. त्यांच्या मते, प्रक्रिया घाईघाईने, अपुऱ्या वेळेत आणि निवडणुकांच्या आधी राबवली गेली. लाखो-करोडो नावे वगळली गेली. काही अहवालांनुसार, १३ कोटींपेक्षा जास्त नावे ड्राफ्ट याद्यांमधून वगळली गेली. पश्चिम बंगाल, दिल्ली, महाराष्ट्र आणि कर्नाटकात मोठ्या प्रमाणात वगळणी झाल्याचे आरोप आहेत. विरोधकांनी याला “मतचोरी” (vote chori) म्हटले आणि भाजपला फायदा होण्यासाठी याद्या स्वच्छ केल्या जात असल्याचा दावा केला. BBC

सर्वोच्च न्यायालयाने मे २०२६ मध्ये SIR च्या वैधतेला मान्यता दिली, तरी प्रक्रिया राबवताना अनेक व्यावहारिक अडचणी आणि तक्रारी आल्या. पश्चिम बंगालमध्ये लाखो अपिले प्रलंबित होती, काही ठिकाणी न्यायाधिकरणांनी समाविष्ट केलेल्या मतदारांनाही आयोगाने अपील करून बाहेर ठेवल्याचे आरोप होते. फॉर्म ६ मध्ये (नवीन मतदार नोंदणीसाठी) बदल करून “मागील SIR यादीत पालक/आजोबा-आजी आहेत का,” असा प्रश्न जोडल्याचेही समोर आले. Thehindu

इंडियन एक्सप्रेस अहवाल: विरोधाला निर्णायक वळण

द इंडियन एक्सप्रेसने २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रकाशित केलेल्या तपास अहवालाने वादाला निर्णायक वळण दिले. अहवालानुसार, निवडणूक आयुक्त सुखबीर सिंह संधू आणि विवेक जोशी यांनी गेल्या १० महिन्यांत किमान १४ वेळा (एका दिवशी चार वेळाही) लेखी आक्षेप नोंदवले. ते म्हणाले की, अनेक निर्णय त्यांच्या माहितीशिवाय किंवा मंजुरीशिवाय घेतले गेले. Economictimes.Indiatimes

मुख्य मुद्दे होते:

फॉर्म ६ मध्ये अनधिकृत आणि बेकायदेशीर बदल
मतदार डेटाबेसचे दिल्लीतील केंद्रीकरण, राज्य अधिकाऱ्यांना पूर्ण प्रवेश नसणे
पश्चिम बंगालमध्ये न्यायाधिकरणांनी समाविष्ट केलेल्या मतदारांविरोधात अपील कोणी मंजूर केले, याबाबत अज्ञान
गोव्यातील काही पात्र मतदार सॉफ्टवेअरमुळे यादीतून वगळले जाणे
बैठकींचे अजेंडा आणि मिनिट्स न मिळणे, काही आदेशांची माहिती नसणे

या आक्षेपांमुळे विरोधकांनी आता संपूर्ण आयोगाला नाही तर मुख्यतः ज्ञानेश कुमार यांना लक्ष्य केले. “ज्ञानेशगेट” अशी संज्ञा वापरली गेली. राहुल गांधींनी “मतचोरी” हा संविधानावर हल्ला आणि देशद्रोही कृत्य असल्याचे म्हटले. जयराम रमेश यांनी त्यांना “हॅचेट मॅन” म्हटले आणि पंतप्रधान व गृहमंत्र्यांच्या निर्देशानुसार काम करत असल्याचा आरोप केला. ममता बॅनर्जींनी अटक आणि पश्चिम बंगालमध्ये जुनी यादी वापरून नव्या निवडणुकांची मागणी केली. अरविंद केजरीवाल यांनी अटक आणि राजद्रोहाच्या कलमाखाली खटला चालवण्याची मागणी केली. Indianexpress

कॉक्रोच जनता पार्टी (CJP) ही तरुणांची व्यंग्यात्मक चळवळ आहे. ती सुरुवातीला बेरोजगारी आणि परीक्षांतील अनियमिततेवरून उभी राहिली. आता तिनेही ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी करत देशव्यापी आंदोलनाची धमकी दिली आहे. ४८ तासांत राजीनामा न दिल्यास दिल्लीत मोर्चा काढण्याची योजना जाहीर करण्यात आली. Theweek

रोष का वाढत आहे? विविध स्तरांवरील कारणे

१. आयोगातील अंतर्गत मतभेद: पूर्वीही मतभेद असायचे, पण इतक्या प्रमाणात आणि मतदार याद्यांसारख्या मूलभूत प्रश्नांवर लेखी आक्षेप क्वचितच समोर आले होते. दोन आयुक्तांनी “अनधिकृत, बेकायदेशीर” असे शब्द वापरले, हे विरोधकांसाठी मजबूत मुद्दा ठरले.

२. मागील आरोप आणि महाभियोगाची मागणी: एप्रिल २०२६ मध्ये ७३ विरोधी राज्यसभा सदस्यांनी महाभियोगाची नोटीस दिली होती. त्यात पक्षपाती वर्तन, मॉडेल कोड ऑफ कंडक्टच्या असमान अंमलबजावणी, राहुल गांधींना थेट लक्ष्य करणारी पत्रकार परिषद आणि मोठ्या प्रमाणात मतदार वंचित ठेवणे यांचा समावेश होता. ही नोटीस अद्याप प्रलंबित आहे. Indianexpress

३. निवडणुकांमधील निकाल आणि धारणा : SIR नंतर काही राज्यांत भाजपला चांगले निकाल मिळाले. विरोधकांनी याला याद्यांमधील बदलांशी जोडले. जरी थेट पुरावा सिद्ध झाला नसला तरी, लाखो मतदार वगळल्याची धारणा विश्वास कमी करते. ४. पारदर्शकता आणि सल्लामसलत : विरोधकांच्या मते, आयोगाने त्यांच्या तक्रारींना पुरेसे गांभीर्याने घेतले नाही. काही नेत्यांना “शपथेवर लिहून द्या” किंवा “माफी मागा” असे सांगितल्याचे आरोप आहेत. ५. तरुण आणि नागरी समाज : CJP सारख्या चळवळींमुळे आणि यूथ काँग्रेस, NSUI सारख्या संघटनांमुळे विरोध फक्त राजकीय पक्षांपुरता मर्यादित राहिला नाही. ऑनलाइन याचिका आणि रस्त्यावरील आंदोलने वाढली.

निवडणूक आयोगाने मात्र स्पष्टीकरण दिले आहे, की मतभेद हे सामान्य आहेत आणि सर्व महत्त्वाचे निर्णय (SIR सह) एकमताने घेतले गेले. अंतर्गत नोट्स हे सुधारणेसाठीच्या सूचना आहेत, असे आयोग म्हणते. भाजपनेही याला “शुद्ध लोकशाही” म्हटले आणि विरोधकांवर संस्थांना कमजोर करण्याचा आरोप केला. Economictimes.indiatimes

व्यापक परिणाम आणि लोकशाहीचे प्रश्न

निवडणूक आयोगावरील विश्वास हा लोकशाहीचा कणा आहे. जर मतदार याद्यांवरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले, तर निवडणुकांच्या निकालांवरही सावली पडते. लाखो नागरिकांना मतदानाच्या हक्कापासून वंचित ठेवल्याची धारणा समाजाला दुखावते. विशेषतः गरीब, स्थलांतरित, अल्पसंख्याक आणि तरुण मतदारांसाठी ही प्रक्रिया जटिल आणि भीतीदायक ठरू शकते.

दुसरीकडे, मतदार याद्या स्वच्छ ठेवणेही आवश्यक आहे. डुप्लिकेट, मृत आणि अनधिकृत नावे काढणे लोकशाहीसाठी हितकारक आहे. मात्र प्रक्रिया कशी राबवली जाते, वेळ मर्यादा, दस्तावेजांची मागणी आणि अपीलांची व्यवस्था यावर पारदर्शकता हवी.

महाभियोगाची प्रक्रिया क्लिष्ट आहे. दोन्ही सभागृहांमध्ये दोन-तृतीयांश बहुमत लागते. सध्या सत्ताधाऱ्यांकडे बहुमत असल्याने ते व्यावहारिकदृष्ट्या कठीण आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने SIR वर लक्ष ठेवले आहे, ते आणखी हस्तक्षेप करू शकते का, हा प्रश्न खुला आहे.

निष्कर्ष: विश्वास पुनर्स्थापित करण्याची गरज

ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधातील मोर्चा हा फक्त एका व्यक्तीविरुद्धचा नाही. तो निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता, सामूहिक निर्णयप्रक्रिया आणि संवैधानिक संस्थांच्या स्वायत्ततेबाबतच्या चिंतेचा आहे. इंडियन एक्सप्रेस अहवालाने अंतर्गत मतभेद उघड केल्याने विरोधाला नवीन ऊर्जा मिळाली. SIR मधील लाखो वगळण्या, नियुक्तीतील वादांचे सावट आणि मागील आरोप-प्रत्यारोप यांनी रोष वाढवला.

लोकशाही टिकवण्यासाठी निवडणूक आयोगाला सर्वांचे विश्वास संपादन करणे आवश्यक आहे. मतभेद सामान्य असू शकतात, पण ते सार्वजनिक विश्वासाला धक्का लावणारे नसावेत. सर्व पक्षांनी, आयोगाने आणि नागरिकांनी या प्रश्नांकडे गांभीर्याने पाहणे गरजेचे आहे. मतदार याद्या स्वच्छ असणे आणि प्रत्येक पात्र नागरिकाला मतदानाचा हक्क मिळणे – ही दोन्ही गोष्टी एकत्र साध्य करणे हेच खरे आव्हान आहे.

१४० कोटींचा देश, फक्त ८ खेळांत पदके! ऑलिम्पिकमध्ये भारत का मागे आहे?

2026-08-29T05:17:38.387+05:30

ऑलिम्पिकमध्ये भारत का मागे आहे?

भारताने आतापर्यंत (२०२४ पॅरिस ऑलिम्पिकपर्यंत) फक्त ८ क्रीडा प्रकारांमध्ये ऑलिम्पिक पदके जिंकली आहेत. १४5 कोटींचा देश, फक्त ८ खेळांत पदके! ऑलिम्पिकमध्ये भारत का मागे आहे? तब्बल १४5 कोटींचा देश, युवाशक्तीची प्रचंड ताकद, पण ऑलिम्पिकच्या इतिहासात हाच देश फक्त ८ खेळांत पदके मिळवतो. आश्चर्य व्यक्त करावं की खेद व्यक्त करावा की खंत? ऑलिम्पिकमध्ये भारत का मागे आहे, या प्रश्नाचं उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न कोणत्याही पातळीवर होत नाही. आपण फक्त निम्म्याच नव्हे, किंबहुना त्यापेक्षा कमी क्रीडा प्रकारांत यश मिळवलं आहे. बाकीचे क्रीडा प्रकार तर आपल्यापासून कोसो दूर आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही हे “कटू सत्य” सांगताना म्हटले आहे, की अर्ध्याहून अधिक प्रकारांत स्पर्धाच न केल्याने पदके मिळण्याची संधी गमावली जाते. अर्थात, त्यांनीच कधी तरी म्हंटलं होतं, की भारत क्रीडा क्षेत्रातही महाशक्ती बनेल. पण सरकार बनतात, आश्वासने देतात आणि नंतर तेच खंतही व्यक्त करतात. चालायचंच. मात्र, एक गोष्ट विचार करण्यासारखी आहे, की ऑलिम्पिकमध्ये निम्म्यापेक्षा अधिक क्रीडा प्रकारांत आपण कुठेच का नाही? याचाच आजच्या क्रीडा दिनानिमित्त खेळियाडने घेतलेला मागोवा.. ऑलिम्पिकमध्ये भारताला आतापर्यंत फक्त आठ क्रीडा प्रकारांत पदके मिळाली आहेत. उर्वरित अर्ध्याहून अधिक खेळांत सहभागच नाही. यामागची कारणे काय? प्रशिक्षण कुठे मिळते? ब्रेकिंगसारख्या नवीन खेळांची स्थिती काय? संपूर्ण माहिती जाणून घेऊया खेळियाडच्या आजच्या ब्लॉगमध्ये.

भारताने आतापर्यंत (२०२४ च्या पॅरिस ऑलिम्पिकपर्यंत) फक्त ८ क्रीडा प्रकारांमध्ये ऑलिम्पिक पदके जिंकली आहेत.

या प्रकारांमध्ये :

हॉकी (Field Hockey)- सर्वाधिक यशस्वी (१३ पदके, त्यात ८ सुवर्ण)
ॲथलेटिक्स
शूटिंग (नेमबाजी)
कुस्ती (Wrestling)
बॅडमिंटन
भारत्तोलन (Weightlifting)
बॉक्सिंग
टेनिस

एकूण ४१ पदके (१० सुवर्ण, १० रौप्य, २१ कांस्य) याच आठ प्रकारांमधून जिंकली आहेत.

उन्हाळी ऑलिम्पिकमधील एकूण क्रीडा प्रकार

2024 च्या पॅरिस ऑलिम्पिकमध्ये 32 क्रीडा प्रकार (sports) होते. (काही प्रकारांत अनेक डिसिप्लिन/इव्हेंट्स असतात, एकूण- 329 इव्हेंट्स).
भारताने त्यापैकी फक्त 16 मध्ये भाग घेतला.

त्यामुळे सुमारे २४ पेक्षा अधिक क्रीडा प्रकार असे आहेत, ज्यात भारताने अद्याप एकही पदक जिंकलेले नाही (किंवा अनेकदा भागच घेतलेला नाही). कदाचित यापैकी काही क्रीडा प्रकार अनेकांना माहीतही नसतील.

हे क्रीडा प्रकार पुढीलप्रमाणे-

आर्चरी (तिरंदाजी)
जिम्नॅस्टिक्स (कलात्मक, ऱ्हिदमिक, ट्रॅम्पोलिन)
ज्यूदो
टेबल टेनिस
तायक्वांदो
रोइंग, कनोइंग/कयाकिंग
सायकलिंग (रोड, ट्रॅक, माउंटन, बीएमएक्स)
जलतरण (स्विमिंग), डायव्हिंग, आर्टिस्टिक स्विमिंग, मॅरेथॉन स्विमिंग, वॉटरपोलो
फुटबॉल, बास्केटबॉल (5x5 आणि 3x3), हँडबॉल, व्हॉलीबॉल, बीच व्हॉलीबॉल, रग्बी
घोडेस्वारी (Equestrian), फेन्सिंग, मॉडर्न पेंटॅथलॉन, ट्रायथलॉन
गोल्फ, सेलिंग
स्केटबोर्डिंग, स्पोर्ट क्लाइंबिंग, सर्फिंग, ब्रेकिंग (नवीन प्रकार)
आणि इतर अनेक

हिवाळी ऑलिम्पिक

हिवाळी ऑलिम्पिकमध्ये (7 मुख्य प्रकार) भारताने कधीही पदक जिंकलेले नाही. कमाल आहे ना? मुळात हिवाळी ऑलिम्पिक भारतासाठी नाहीच, असाच गैरसमज एकूण कामगिरी पाहता झाला आहे. थोडक्यात काय, तर उन्हाळी ऑलिम्पिकच्या 32 प्रकारांपैकी भारत फक्त 8 मध्ये यशस्वी झाला आहे. उर्वरित बहुतेक प्रकारांत भारत अजूनही मागे आहे- काही प्रकारांत भाग घेणेही दुर्मिळ आहे. इतर देशांशी भारताची तुलना करणे निरर्थक आहे. मात्र, भारताला ही स्थिती बदलायची असेल तर अधिक क्रीडा प्रकारांमध्ये प्रशिक्षण, सुविधा आणि सहभाग वाढवावा लागेल. मात्र, ते तितके सोपेही नाही. कारण त्यासाठी भारताची समग्र स्थिती समजून घ्यावी लागेल.

भारताला अनेक ऑलिम्पिक क्रीडा प्रकारांत पदके न मिळण्याची मुख्य कारणे पुढीप्रमाणे आहेत :

१. क्रीडासंस्कृती आणि प्राधान्याचा अभाव

भारतात खेळ हा शिक्षण आणि नोकरीच्या तुलनेत दुय्यम मानला जातो. पालक मुलांना डॉक्टर, इंजिनीअर किंवा सरकारी नोकरीकडेच जास्त प्रोत्साहित करतात.
शाळांमध्ये खेळाची पद्धतशीर शिक्षणव्यवस्थेचा अभाव आहे आणि दुसरे म्हणजे प्रशिक्षकांची वानवा. मुलांना लहान वयात प्रतिभा ओळखून वाढवण्याची प्रणाली कमकुवत आहे.

२. पायाभूत सुविधा आणि प्रवेशाचा अभाव

बहुसंख्य लोकसंख्येला (सुमारे १.३९ अब्ज) चांगल्या खेळाच्या सुविधांचा, मैदानांचा, उपकरणांचा आणि प्रशिक्षकांचा अभाव आहे. (सध्या मुंबईत मैदाने वाचवा म्हणून आंदोलन सुरू आहे. गंमत म्हणजे ज्या शहरांत मैदाने आहेत ती खेळासाठी वापरलीच जात नाहीत. त्याचेही कुणाला काही घेणेदेणे नाही)

फक्त काही शहरांमध्ये किंवा विशिष्ट खेळांत (जसे हॉकी, शूटिंग, कुस्ती) सुविधा आहेत. अनेक क्रीडा प्रकारांत (जलतरण, जिम्नॅस्टिक्स, रोइंग, सायकलिंग इ.) आधारभूत सुविधाच नाहीत.

३. आर्थिक गुंतवणूक आणि प्राधान्य

खेळावर सरकारी खर्च तुलनेने कमी आहे. चीन, अमेरिका, युरोपीय देशांप्रमाणे दीर्घकालीन राष्ट्रीय प्रशिक्षण कार्यक्रम किंवा मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक झाली नाही. (ही वस्तुस्थिती माहीत असूनही पंतप्रधान मोदी खंत व्यक्त करतात)
GDP वाढली असली तरी per capita उत्पन्न अद्याप कमी आहे. भांडवली क्रीडा प्रकार (स्विमिंग, सेलिंग, जिम्नॅस्टिक्स) महाग आहेत आणि त्यात भारताचे अस्तित्व नगण्य आहे.

४. कुपोषण आणि आरोग्य समस्या

मुलांमध्ये स्टंटिंग (वाढ खुंटणे) आणि वेस्टिंग (तीव्र कुपोषण) चे प्रमाण जास्त आहे. Global Hunger Index मध्ये भारत मागे आहे.
चांगले पोषण नसल्याने शारीरिक क्षमता आणि सहनशक्ती प्रभावित होते. ऑलिम्पिक स्तरावर आहार सर्वांत महत्त्वाचा घटक आहे. जेथे दोन वेळच्या अन्नाची भ्रांत, तेथे खेळाचे चोचले कोण पुरवणार?

५. भाग घेण्याची मर्यादा

2024 च्या पॅरिस ऑलिम्पिकमध्ये ३२ क्रीडा प्रकारांपैकी भारताने फक्त १६ मध्ये भाग घेतला होता. अनेक प्रकारांत (सर्फिंग, स्पोर्ट क्लाइंबिंग, हिवाळी खेळ आदी) अजूनही स्पर्धकच पाठवले जात नाहीत.
पंतप्रधान मोदींनीच हे “कटू सत्य” सांगितले, हे विशेष की अजब माहीत नाही, पण अर्ध्याहून अधिक प्रकारांत स्पर्धाच न केल्याने पदके मिळण्याची संधी गमावली जाते हेही तितकेच खरे.

६. प्रशासकीय आणि प्रणालीगत समस्या

क्रीडा महासंघांमध्ये राजकारण, भ्रष्टाचार आणि जबाबदारीचा प्रचंड अभाव आहे. अनेक महासंघांच्या कार्यकारिणी कोर्टात बनतात, काही महासंघांचे कोर्टकज्जे तर वर्षानुवर्षे मिटलेले नाहीत.
ग्रास रुट्स (शालेय पातळी) पासून टॅलेंट ओळखणे आणि वाढवणे आपल्याला माहीतच नाही. निधी उपलब्ध असला तरी तो प्रभावीपणे पोहोचत नाही किंवा वापरला जात नाही.

सांघिक क्रीडा प्रकारांत (फुटबॉल, बास्केटबॉल आदी) समन्वयाचा अभाव स्पष्टपणे अधोरेखित होतो.

७. इतर सामाजिक घटक

जात-वर्ग, लिंग आणि आर्थिक असमतोलामुळे अनेक संभाव्य खेळाडू स्पर्धेत येऊ शकत नाहीत.
आपल्याकडे क्रिकेट म्हणजे तुझ में रब दिखता है यारा मैं क्या करूं सारखं अगतिक आहे. यांसारख्या व्यावसायिक खेळांनाच जास्त लोकप्रियता आणि पैसा असल्याने इतर ऑलिम्पिक खेळांकडे दुर्लक्ष होते.

थोडक्यात काय, तर लोकसंख्या मोठी असून काही उपयोग नाही. आपल्याला हवीय “प्रभावी सहभागी लोकसंख्या”. ती तर खूपच कमी आहे. सुविधांचा अभाव, क्रीडासंस्कृतीचा अभाव, कुपोषण आणि मर्यादित सहभाग ही भारत मागे राहण्याची मुख्य कारणे आहेत. अलीकडे गुंतवणूक वाढली आहे (Khelo India, TOPS योजना), पण रिझल्ट कुठे? या योजना म्हणजे निवडक खेळाडूंवर प्रचंड खर्च, पण ग्रास्स रुट्स पातळीवर आणि नवीन क्रीडा प्रकारांत दीर्घकालीन काम कुठे होतंय? पॅरिस २०२४ उन्हाळी ऑलिम्पिकमध्ये एकूण ३२ क्रीडा प्रकार होते. भारताने त्यापैकी फक्त १६ मध्ये स्पर्धक पाठवले. त्यामुळे १६ क्रीडा प्रकारांत भारताची उपस्थितीच नव्हती. असली तरी ती अत्यंत नगण्य. भारताने अद्याप स्पर्धकच पाठवू न शकलेले किंवा कधीही भाग न घेतलेले प्रमुख प्रकार पंतप्रधान मोदींनीही याचा उल्लेख केला आहे. त्यापैकी काही उदाहरणे:

सर्फिंग (Surfing) - कधीही भारतीय स्पर्धक पाठवलेला नाही
स्पोर्ट क्लाइंबिंग (Sport Climbing) - कधीही भारतीय स्पर्धक नाही
स्केटबोर्डिंग (Skateboarding)
ब्रेकिंग (Breaking / Breakdancing) - २०२४ मध्ये हा नव्यानेच दाखल झालेला क्रीडा प्रकार आहे. (या खेळाची माहिती खाली दिली आहे)
बेसबॉल / सॉफ्टबॉल
हँडबॉल
रग्बी (Sevens)
बास्केटबॉल (5x5 आणि 3x3 दोन्ही)
व्हॉलीबॉल आणि बीच व्हॉलीबॉल
फुटबॉल - १९६० नंतर भारत कधीच क्वालिफाय झालेला नाही
कॅनो स्लॅलम आणि कॅनो स्प्रिंट (बहुतेक वेळा अनुपस्थित)
सायकलिंगचे बहुतांश प्रकार (BMX, माउंटन बाइक, ट्रॅक, रोड यात क्वचितच सहभाग राहिलेला आहे. म्हणजे एक-दोनच स्पर्धक)
जिम्नॅस्टिक्स (कलात्मक, ऱ्हिदमिक, ट्रॅम्पोलिन)
डायव्हिंग, आर्टिस्टिक स्विमिंग, मॅरेथॉन स्विमिंग, वॉटर पोलो
मॉडर्न पेंटॅथलॉन
ट्रायथलॉन
फेन्सिंग (अलीकडेच पहिला स्पर्धक)
तायक्वांदो

हिवाळी ऑलिम्पिकमधील बहुतांश प्रकारांत (स्कीइंग, आइस हॉकी, फिगर स्केटिंग आदी) भारताची उपस्थिती फारच मर्यादित किंवा नगण्य आहे. कधीही पदक जिंकलेले नाही, ज्यात सहभाग नगण्य (१-२ स्पर्धक) राहिला आहे, उदाहरणादाखल 2024 च्या पॅरिस ऑलिम्पिकमधील सहभाग बघू. संख्या फार नाही, पण तुम्ही बघाल, खेळाडूंपेक्षा अधिकाऱ्यांचा लवाजमाच प्रचंड दिसतो. लवाजमा हा अतिशय मऊ शब्द आहे. खरं तर त्यासाठी बाजारबुणगे हा शब्द आहे. क्रीडा प्रकार स्पर्धक संख्या (२०२४)

ज्यूदो | १
रोइंग | १
घोडेस्वारी | १
भारत्तोलन | १
जलतरण (स्विइमिंग) | २
सेलिंग | २
टेनिस | ३
गोल्फ | ४

याउलट शूटिंग (२१), अॅथलेटिक्स (२७), हॉकी (१६) यांसारख्या पारंपरिक प्रकारांत चांगला सहभाग होता. ही स्थिती पाहिली तर भारत ऑलिम्पिकमध्ये का मागे आहे, याचे उत्तर मिळते. म्हणजे पूर्ण अनुपस्थित किंवा कधीही स्पर्धक न पाठवलेले सुमारे १०-१२ प्रकार आहेत. त्यात सर्फिंग, क्लाइंबिंग, स्केटबोर्डिंग, बास्केटबॉल, हँडबॉल, रग्बी, फुटबॉल या खेळांचा समावेश आहे. दुसरे म्हणजे नगण्य सहभाग म्हणजे ज्यात १ ते ४ स्पर्धकांचा समावेश आहे, असे आणखी ८-१० क्रीडा प्रकार आहेत. एकूणच पाहता उन्हाळी ऑलिम्पिकच्या जवळपास अर्ध्या प्रकारांत भारताची उपस्थिती नगण्य किंवा शून्य आहे. यामुळेच पदकांच्या मोठ्या संख्येसाठी स्पर्धाच होत नाही. भारतात खेळांचे प्रशिक्षण मुख्यतः Sports Authority of India (SAI), Khelo India योजना आणि खासगी अकादमींमधून मिळते.

१. सरकारी सुविधा: Sports Authority of India (SAI)

SAI देशभरात प्रशिक्षण व्यवस्था चालवते. तिची मुख्य संरचना अशी आहे:

National Centres of Excellence (NCOE) - सुमारे २४ केंद्रे (एलिट खेळाडूंसाठी)
SAI Training Centres (STC) - सुमारे ६७-६९ केंद्रे (१०-१८ वर्षे वयोगटासाठी)
प्रादेशिक केंद्रे - बेंगळुरू, कोलकाता, गांधीनगर, मुंबई, भोपाळ, सोनिपत, लखनौ, चंडीगड, गुवाहाटी, इम्फाळ आदी.
विशेष केंद्रे - पतियाळा (NSNIS), तिरुवनंतपुरम (LNCPE) आदी.

काही प्रमुख NCOE आणि तेथे मिळणारे खेळ:

केंद्र | मुख्य खेळ

बेंगळुरू | ॲथलेटिक्स, हॉकी, भारत्तोलन, तायक्वांदो
सोनिपत | आर्चरी, ॲथलेटिक्स, हॉकी, कबड्डी, कुस्ती
पतियाळा | ॲथलेटिक्स, सायकलिंग, फेन्सिंग, हॉकी, ज्यूदो, भारत्तोलन
इम्फाळ | आर्चरी, ॲथलेटिक्स, सायकलिंग, फुटबॉल, हॉकी, भारत्तोलन, वुशू
भोपाळ | ॲथलेटिक्स, बॉक्सिंग, हॉकी, ज्यूदो, कयाकिंग
कोलकाता | आर्चरी, ॲथलेटिक्स, जिम्नॅस्टिक्स, हॉकी, टेबल टेनिस
तिरुवनंतपुरम | ॲथलेटिक्स, सायकलिंग, फुटबॉल, फेन्सिंग, तायक्वांदो, व्हॉलीबॉल
आलेप्पी / जगत्पूर | रोइंग, कयाकिंग आणि कनोइंग
छत्रपती संभाजीनगर | बॉक्सिंग, फेन्सिंग, जिम्नॅस्टिक्स, हॉकी, भारत्तोलन
मुंबई | हॉकी, कबड्डी, कुस्ती
सोनिपत | आर्चरी, ॲथलेटिक्स, हॉकी, कबड्डी, कुस्ती
पतियाळा | ॲथलेटिक्स, सायकलिंग, फेन्सिंग, हॉकी, ज्यूदो, भारत्तोलन
इम्फाळ | आर्चरी, ॲथलेटिक्स, सायकलिंग, फुटबॉल, हॉकी, भारत्तोलन, वुशू
भोपाळ | ॲथलेटिक्स, बॉक्सिंग, हॉकी, ज्यूदो, कयाकिंग
कोलकाता | आर्चरी, ॲथलेटिक्स, जिम्नॅस्टिक्स, हॉकी, टेबल टेनिस
तिरुवनंतपुरम | ॲथलेटिक्स, सायकलिंग, फुटबॉल, फेन्सिंग, तायक्वांदो, व्हॉलीबॉल
आलेप्पी / जगत्पूर | रोइंग, कयाकिंग आणि कनोइंग
छत्रपती संभाजीनगर | बॉक्सिंग, फेन्सिंग, जिम्नॅस्टिक्स, हॉकी, भारत्तोलन
मुंबई | हॉकी, कबड्डी, कुस्ती

सुविधा : बोर्डिंग-लॉजिंग, वैज्ञानिक प्रशिक्षण (स्पोर्ट्स सायन्स, फिजिओ, न्यूट्रिशन), उपकरणे, स्पर्धा एक्सपोजर. निवड ट्रायल्स/स्कॉउटिंगद्वारे होते. बहुतेक सरकारी केंद्रांमध्ये फी कमी किंवा शिष्यवृत्ती उपलब्ध.

२. Khelo India योजना

राज्य आणि जिल्हा पातळीवर शेकडो केंद्रे
Khelo India State Centres of Excellence आणि अकादमी
लहान वयापासून टॅलेंट ओळखून प्रशिक्षण

३. खासगी आणि विशिष्ट खेळांच्या उत्कृष्ट अकादमी

बॅडमिंटन : पुल्लेला गोपीचंद अकादमी, प्रकाश पदुकोन अकादमी (हैदराबाद, बेंगळुरू)
ॲथलेटिक्स : Inspire Institute of Sport (IIS), PT Usha Academy, Reliance Athletics HPC (बेल्लारी (कर्नाटक), केरळ, भुवनेश्वर)
बॉक्सिंग : Inspire Institute of Sport, मेरी कोम अकादमी (बेल्लारी, इम्फाळ)
कुस्ती : Inspire Institute of Sport, SAI सोनिपत (बेल्लारी, सोनिपत)
फुटबॉल : टाटा फुटबॉल अकादमी, Reliance Foundation Young Champs (जमशेदपूर, नवी मुंबई)
क्रिकेट : National Cricket Academy (NCA) (बेंगळुरू)
टेनिस : रोहन बोपन्ना / महेश भूपती अकादमी आदी (बेंगळुरू, चेन्नई)
शूटिंग : Dr. Karni Singh Shooting Range + SAI (दिल्ली)
जलतरण : काही SAI केंद्रे + खासगी क्लब (विविध शहरे)

Inspire Institute of Sport (IIS), बेल्लारी हे सध्या भारतातील सर्वांत आधुनिक ऑलिम्पिक-केंद्रित खासगी केंद्र मानले जाते (ॲथलेटिक्स, बॉक्सिंग, कुस्ती, स्विमिंग आदी)

प्रशिक्षणाची सुविधा कशी आहे?

चांगली असलेली ठिकाणे: पतियाळा, बेंगळुरू, सोनिपत, इम्फाळ, IIS बेल्लारी, गोपीचंद अकादमी - येथे जागतिक दर्जाचे कोच, स्पोर्ट्स सायन्स लॅब, आधुनिक उपकरणे आणि न्यूट्रिशन सपोर्ट आहे.
उणिवा काय?: अनेक लहान STC आणि ग्रामीण केंद्रांत सुविधा मध्यम दर्जाच्या आहेत. प्रशिक्षकांची संख्या कमी, काही खेळांत (सर्फिंग, क्लाइंबिंग, ॲक्वाटिक्स) सुविधाच दुर्मिळ.
प्रवेश : बहुतांश ठिकाणी ट्रायल्स, स्कॉलरशिप किंवा Khelo India/SAI निवडीद्वारे. खासगी अकादमींमध्ये फी असते (महिन्याला हजारो ते लाखांत), पण शिष्यवृत्ती मिळू शकते.

जर तुम्हाला विशिष्ट खेळात प्रशिक्षण हवे असेल तर SAI वेबसाइट (sportsauthorityofindia.nic.in) किंवा Khelo India पोर्टल तपासा. स्थानिक SAI प्रादेशिक केंद्र किंवा जिल्हा क्रीडा अधिकारी यांच्याशी संपर्क साधा. लहान वयात सुरू केल्यास सरकारी योजनांचा फायदा जास्त मिळतो. ज्या ऑलिम्पिक क्रीडा प्रकारांत भारताचा सहभाग नगण्य किंवा शून्य आहे, त्यांच्या प्रशिक्षणाची सुविधा खूपच मर्यादित आणि अविकसित आहे.

मुख्य स्थिती (२०२४-२६ नुसार)

एकूण चित्र

सरकारी पातळीवर (SAI/NCOE/STC): या प्रकारांसाठी विशेष लक्ष कमी. SAI चे बहुतांश केंद्रे पारंपरिक यशस्वी खेळांवर (ॲथलेटिक्स, हॉकी, कुस्ती, शूटिंग, बॉक्सिंग) केंद्रित आहेत.
खासगी/समुदाय पातळी : सर्फिंग, स्केटबोर्डिंग आणि क्लाइंबिंगमध्ये खासगी उपक्रम वाढत आहेत, पण ते पर्यटन किंवा हॉबी पातळीवर जास्त आहेत. उच्चस्तरीय (एलिट) प्रशिक्षण, स्पोर्ट्स सायन्स, न्यूट्रिशन आणि आंतरराष्ट्रीय एक्सपोजर फार कमी.

मुख्य अडथळे :

पायाभूत सुविधा (विशेषतः इनडोअर/ओपन वॉटर) अपुरी
प्रशिक्षक आणि कोचिंग सिस्टीम कमकुवत
निधी आणि शिष्यवृत्ती फार कमी
राष्ट्रीय फेडरेशनची सक्रियता आणि स्काउटिंग प्रणालीचा अभाव

भविष्यातील शक्यता

पंतप्रधान मोदींनी अलीकडे सर्फिंग आणि स्पोर्ट क्लाइंबिंगसारख्या प्रकारांकडे लक्ष देण्याचे आवाहन केले आहे. भारताला लांब किनारा आणि डोंगराळ प्रदेश असल्याने नैसर्गिक लाभ आहे, पण त्यासाठी व्यवस्थित इकोसिस्टम (सुविधा + कोचिंग + स्पर्धा) उभारणे गरजेचे आहे.

ब्रेकिंग (Breaking) म्हणजे काय?

ब्रेकिंग (Breaking) हा एक आधुनिक ऑलिम्पिक क्रीडा प्रकार आहे. याला सामान्य भाषेत ब्रेकडान्स किंवा ब्रेकडान्सिंग म्हणतात, पण अधिकृत नाव Breaking आहे.

उत्पत्ती : १९७० च्या दशकात न्यूयॉर्कच्या ब्रॉन्क्स भागात हिप-हॉप संस्कृतीतून जन्माला आला.
ऑलिम्पिकमध्ये प्रवेश : पॅरिस २०२४ मध्ये प्रथमच हा खेळ समाविष्ट झाला. (२०१८ च्या यूथ ऑलिम्पिकमध्ये यशस्वी झाल्यानंतर).
लॉस एंजिल्स २०२८ मध्ये हा खेळ समाविष्ट नव्हता.

ब्रेकिंग खेळ कसा असतो?

पुरुषांना B-Boys आणि महिलांना B-Girls म्हणतात
स्पर्धा वन-ऑन-वन बॅटल स्वरूपात होते
एक स्पर्धक संगीत सुरू झाल्यावर सुमारे ४५-६० सेकंद नृत्य करतो, नंतर दुसरा स्पर्धक लगेच प्रतिसाद देतो
संगीत आधीच ठरलेले नसते. DJ लाइव्ह प्ले करतो. त्यामुळे इम्प्रोव्हायझेशन (तत्काळ रचना) महत्त्वाची असते

मुख्य घटक (Elements)

Toprock - उभे राहून केलेली पावले आणि हालचाली.
Downrock / Footwork - जमिनीवर हातपाय वापरून केलेली जटिल पावले
Power Moves - ॲक्रोबॅटिक फिरणे (Windmill, Headspin, Airflare आदी).
Freezes - शरीराची कठीण पोझिशन ठेवून थांबणे

ब्रेकिंग खेळाचा निकाल कसा दिला जातो?

जज पॅनल (९ जज) खालील निकषांवर गुण देतात:

Technique (तंत्र)
Vocabulary (हालचालींची विविधता)
Execution (अंमलबजावणी)
Musicality (संगीताशी समन्वय)
Originality / Creativity (मूळपणा आणि सर्जनशीलता)

भारतात ब्रेकिंग खेळाची स्थिती

भारतात ब्रेकिंग अजूनही फारच प्राथमिक टप्प्यावर आहे. सरकारी प्रशिक्षण सुविधा किंवा SAI केंद्रांमध्ये याचा समावेश नाही. काही शहरांत डान्स स्टुडिओ आणि हिप-हॉप ग्रुपमधून शिकवले जाते, पण ऑलिम्पिक स्तराचे प्रशिक्षण आणि स्पर्धाप्रणाली अस्तित्वात नाही. थोडक्यात काय, तर ब्रेकिंग हा संगीत, नृत्य, ॲक्रोबॅटिक्स आणि सर्जनशीलतेचा मिश्रित खेळ आहे, ज्यात दोन स्पर्धक एकमेकांविरुद्ध बॅटल करतात.

चीन आणि भारत: क्रीडा क्षेत्रातील दोन आशियाई महाशक्तींची कथा

2026-08-24T12:00:38.780+05:30

चीन आणि भारत: क्रीडा क्षेत्रातील दोन आशियाई महाशक्तींची कथा

(एक सखोल तुलनात्मक अभ्यास)

क्रीडा ही फक्त स्पर्धा नसते. ती राष्ट्राच्या आत्मविश्वासाची, शिस्तीची, नियोजनशक्तीची आणि भविष्यातील पिढीसाठी गुंतवणुकीची कसोटी असते. जेव्हा आपण चीन आणि भारत या दोन जगातील सर्वात मोठ्या लोकसंख्येच्या देशांकडे पाहतो, तेव्हा एक विचित्र आणि विचार करायला लावणारे चित्र समोर येते. दोन्ही देशांची लोकसंख्या जवळजवळ सारखी (भारत थोडा पुढे), दोन्ही देश आशियाई महाशक्ती बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहेत, दोन्ही देशांचे अर्थव्यवस्था जगात पाचव्या-दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत. पण जेव्हा ऑलिंपिक पदकांचा विचार येतो, तेव्हा फरक आकाशाएवढा दिसतो.

चीनने आतापर्यंत उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये सुमारे ८०४ पदके जिंकली आहेत, त्यापैकी ३२५ सुवर्ण. भारत मात्र फक्त ४१ पदकांवर थांबला आहे, त्यापैकी फक्त १० सुवर्ण. पॅरिस २०२४ मध्ये चीनने ९१ पदके (४० सुवर्ण) घेतली, तर भारताने फक्त ६ पदके (कोणतेही सुवर्ण नाही). हा फरक केवळ संख्यात्मक नाही. तो दोन वेगवेगळ्या विचारसरणींचा, दोन वेगवेगळ्या धोरणांचा आणि दोन वेगवेगळ्या राष्ट्रीय प्राधान्यांचा फरक आहे.

आपण या फरकाच्या मुळापर्यंत जाऊ. चीन का पुढे आहे, भारत का मागे आहे, चीनचे क्रीडा धोरण काय आहे, भारताचे क्रीडा धोरण काय आहे आणि भारत या अंतराला कसा कमी करू शकतो, याचा सखोल अभ्यास करू.

१. आकडे बोलतात...

सर्वकालीन उन्हाळी ऑलिंपिक पदक:

चीन: सुमारे ८०४ (३२५ सुवर्ण)
भारत: ४१ (१० सुवर्ण)

प्रति दशलक्ष लोकसंख्येवर पदके:

अमेरिका: सुमारे ९.१
चीन: सुमारे ०.५७
भारत: सुमारे ०.०२८

म्हणजे भारताला एक ऑलिंपिक पदक मिळवण्यासाठी सुमारे ३.५ कोटी लोकसंख्या लागते, तर चीनला १७.६ लाख. हा फरक केवळ ‘कमी मेहनत’ किंवा ‘कमी प्रतिभा’ यामुळे नाही. हा फरक प्रणालीचा, गुंतवणुकीचा आणि राष्ट्रीय धोरणाचा आहे.

२. चीनचे क्रीडा धोरण: ‘जुगुओ तिझी’ - संपूर्ण राष्ट्र एका ध्येयासाठी

चीनचे क्रीडा यश हे अपघाताने आलेले नाही. ते एका अत्यंत सुव्यवस्थित, केंद्रीकृत आणि कठोर प्रणालीचे फलित आहे. या प्रणालीला ‘जुगुओ तिझी’ (举国体制 - Juguo Tizhi) म्हणतात. याचा अर्थ “संपूर्ण देश एकत्र येऊन उच्चस्तरीय क्रीडा यशासाठी संसाधने एकवटणे”.

या प्रणालीची मुख्य वैशिष्ट्ये:

लवकर प्रतिभा शोध: चीनमध्ये ४-५ वर्षांच्या लहान मुलांना स्पोर्ट्स स्कूल्समध्ये घेतले जाते. शरीराची रचना, लवचिकता, वेग आणि सहनशक्ती यांची वैज्ञानिक चाचणी केली जाते. योग्य मुलांना राज्य आणि राष्ट्रीय स्तरावरील स्पोर्ट्स अकादमींमध्ये पाठवले जाते.
केंद्रित नियोजन: जनरल अॅडमिनिस्ट्रेशन ऑफ स्पोर्ट (GAS) हे सर्वोच्च शरीर आहे. ते थेट केंद्रीय सरकारच्या नियंत्रणाखाली काम करते. प्रांतीय स्पोर्ट्स ब्युरोज, राष्ट्रीय प्रशिक्षण केंद्रे आणि स्पोर्ट्स मॅनेजमेंट सेंटर्स यांचे नेटवर्क आहे.
मेडल-रिच स्पोर्ट्सवर लक्ष: चीनने अशा खेळांवर लक्ष केंद्रित केले ज्यात पदके जास्त असतात आणि स्पर्धा तुलनेने कमी असते - जिम्नॅस्टिक्स, डायव्हिंग, टेबल टेनिस, बॅडमिंटन, वेटलिफ्टिंग, शूटिंग, स्विमिंग इ. “प्रोजेक्ट ११९” हा एक महत्त्वाचा कार्यक्रम होता, ज्यात पदकांची संख्या वाढवण्यासाठी विशिष्ट खेळ निवडले गेले.
राष्ट्रीय खेळ (National Games): चीनमध्ये दर चार वर्षांनी राष्ट्रीय खेळ होतात. हे ऑलिंपिकचीच छोटी आवृत्ती असते. प्रांतांना पदकांसाठी प्रोत्साहन दिले जाते. यामुळे स्थानिक स्तरावर स्पर्धा आणि गुंतवणूक वाढते.
अवाढव्य गुंतवणूक: २०२३ मध्ये चीनने क्रीडा क्षेत्रात सुमारे ३.२ अब्ज डॉलर खर्च केले. भारताचा वार्षिक क्रीडा बजेट सुमारे ३७६-४५० दशलक्ष डॉलर इतकाच आहे. चीनचा खर्च भारताच्या तुलनेत अनेक पट जास्त आहे.
इन्फ्रास्ट्रक्चर: चीनकडे सुमारे २००० आंतरराष्ट्रीय दर्जाची क्रीडा सुविधा आहेत. भारताकडे हे प्रमाण खूपच कमी आहे (सुमारे १००).

चीनची प्रणाली कठोर आहे. मुलांना लहानपणापासून कठोर प्रशिक्षण दिले जाते, कौटुंबिक जीवन मर्यादित होते आणि यश हेच अंतिम ध्येय असते. या प्रणालीवर अनेक नैतिक प्रश्न उपस्थित केले जातात, पण परिणाम स्पष्ट आहेत - चीन ऑलिंपिकमध्ये सातत्याने अव्वल स्थान मिळवतो.

३. भारताचे क्रीडा धोरण: विकेंद्रित, क्रिकेट-प्रभावित आणि बदलत्या दिशेने

भारताचे क्रीडा क्षेत्र पारंपरिकपणे विकेंद्रित, संघटनेच्या कमतरतेने ग्रस्त आणि क्रिकेटच्या प्रचंड प्रभावाखाली होते. अनेक वर्षे भारत “क्रिकेट राष्ट्र” म्हणून ओळखला जात होता. इतर खेळांकडे दुर्लक्ष होते.

ऐतिहासिक समस्या:

क्रीडा संघटनांमध्ये राजकारण, भ्रष्टाचार आणि अकार्यक्षमता.
शाळा-महाविद्यालयांमध्ये क्रीडा पायाभूत सुविधा अपुरी.
वैज्ञानिक प्रशिक्षण, स्पोर्ट्स सायन्स आणि पोषण यांचा अभाव.
ग्रामीण भागातील प्रतिभा ओळखण्याची यंत्रणा कमजोर.
बजेटची कमतरता.

अलीकडील सकारात्मक बदल:

१. खेळो इंडिया (Khelo India) २०१८ मध्ये सुरू झालेला हा कार्यक्रम ग्रासरूट पातळीवर प्रतिभा शोधण्यासाठी आहे. जिल्हा, राज्य आणि राष्ट्रीय स्तरावर स्पर्धा, प्रशिक्षण केंद्रे आणि शिष्यवृत्ती. अलीकडेच “खेळो इंडिया रिव्हॅम्प्ड स्कीम” अंतर्गत २०२६-३१ साठी ३६,४१ कोटी रुपये मंजूर करण्यात आले आहेत. खेळाडूंची संख्या जवळजवळ १० पटीने वाढवण्याचे उद्दिष्ट आहे.

२. टार्गेट ऑलिंपिक पोडियम स्कीम (TOPS) २०१४ मध्ये सुरू झालेली ही योजना उच्चस्तरीय खेळाडूंना आर्थिक, वैज्ञानिक आणि आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण सहाय्य देते. नीरज चोप्रा, मनु भाकर, पी.व्ही. सिंधू यांसारख्या खेळाडूंना याचा फायदा झाला.

३. नॅशनल स्पोर्ट्स पॉलिसी / खेळो भारत नीती २०२५ ही नवीन धोरणे भारताला जागतिक क्रीडा शक्ती बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवते. पाच मुख्य स्तंभ:

जागतिक स्तरावर उत्कृष्टता
क्रीडासंस्कृती वाढवणे
आर्थिक विकास
सामाजिक विकास
तंत्रज्ञान आणि नवकल्पना

उद्दिष्टे स्पष्ट आहेत:

२०३६ ऑलिंपिकमध्ये टॉप १०
२०४८ ऑलिंपिकमध्ये टॉप ५
२०३६ मध्ये १२-१४ सुवर्ण आणि एकूण ३०-३५ पदके
२०४८ मध्ये ३५-४० सुवर्ण आणि एकूण ९०-१०० पदके

४. इतर उपक्रम स्पोर्ट्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (SAI) च्या केंद्रांचे बळकटीकरण, राष्ट्रीय क्रीडा संघटनांना अधिक मदत, स्पोर्ट्स सायन्स आणि टेक्नॉलॉजीचा वापर, आणि २०३६ ऑलिंपिक आयोजनाचे स्वप्न.

४. चीन पुढे का आहे? - मुख्य कारणे

१. केंद्रित आणि दीर्घकालीन नियोजन चीनने १९८० च्या दशकापासूनच ऑलिंपिक यशासाठी पद्धतशीर काम सुरू केले. भारत मात्र अनेकदा “अ‍ॅड-हॉक” पद्धतीने काम करत होता.

२. लवकर प्रतिभा शोध आणि कठोर प्रशिक्षण चीन ४-५ वर्षांच्या मुलांना ओळखतो. भारत अनेकदा १४-१६ वर्षांनंतर लक्ष देतो. तोपर्यंत अनेक प्रतिभा गमावल्या जातात.

३. गुंतवणुकीचा फरक चीनचा क्रीडा खर्च भारताच्या तुलनेत खूप जास्त. फक्त इन्फ्रास्ट्रक्चरवरच चीनने प्रचंड गुंतवणूक केली आहे.

४. मेडल-केंद्रित धोरण चीनने पदके मिळण्याची शक्यता जास्त असलेल्या खेळांवर लक्ष केंद्रित केले. भारत अनेकदा लोकप्रियतेवर अवलंबून राहिला (क्रिकेट, हॉकी).

५. राजकीय इच्छाशक्ती चीनसाठी ऑलिंपिक यश हे राष्ट्रीय प्रतिष्ठेचे प्रतीक आहे. सरकार थेट सहभागी होते. भारतात क्रीडा अनेकदा दुय्यम प्राधान्य राहिले.

६. स्पोर्ट्स सायन्स आणि तंत्रज्ञान चीनने आधुनिक प्रशिक्षण पद्धती, पोषण, सायकोलॉजी आणि डेटा अॅनालिटिक्सचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला.

५. भारत मागे का आहे? - मुख्य अडथळे

१. क्रिकेटचे वर्चस्व क्रिकेटने इतर खेळांना सावलीत ठेवले. पैसा, लक्ष आणि प्रेरणा क्रिकेटकडेच जात होती.

२. संघटनात्मक कमतरता अनेक राष्ट्रीय क्रीडा संघटनांमध्ये राजकारण, भ्रष्टाचार आणि अकार्यक्षमता. खेळाडूंच्या हितापेक्षा पदाधिकारी अधिक महत्त्वाचे.

३. ग्रासरूट पातळीवरील कमकुवत पाया शाळांमध्ये क्रीडा मैदाने, प्रशिक्षक आणि नियमित स्पर्धांचा अभाव. ग्रामीण भागातील प्रतिभा ओळखण्याची यंत्रणा अपुरी.

४. वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अभाव वर्षानुवर्षे प्रशिक्षण हे “अनुभव” आणि “मेहनत” यावर अवलंबून होते. स्पोर्ट्स सायन्स, बायोमेकॅनिक्स, पोषण आणि मानसशास्त्र यांचा वापर मर्यादित होता.

५. इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि बजेट आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या सुविधा फारच कमी. अनेक खेळाडूंना खासगी खर्चाने प्रशिक्षण घ्यावे लागते.

६. सांस्कृतिक दृष्टिकोन क्रीडा करण्याला “भविष्यातील करिअर” म्हणून पाहिले जात नव्हते. पालक अभ्यासावरच भर देत.

६. तुलनात्मक दृष्टिकोन: प्रणाली vs. वैयक्तिक प्रतिभा

चीनचे यश हे प्रणालीचे फलित आहे. वैयक्तिक प्रतिभा प्रणालीतून निघते. भारताचे यश अनेकदा वैयक्तिक प्रतिभा आणि कौटुंबिक बलिदानाचे फलित आहे. नीरज चोप्रा, अभिनव बिंद्रा, पी.व्ही. सिंधू, सायना नेहवाल, मिल्खा सिंह यांसारख्या खेळाडूंनी प्रणालीच्या अभावातही यश मिळवले. पण एका देशाला सातत्याने पदके हवी असतील तर प्रणाली आवश्यक आहे.

७. भविष्यातील दिशा: भारत काय शिकू शकतो?

चीनची कठोर प्रणाली भारत पूर्णपणे कॉपी करू शकत नाही. लोकशाही, वैयक्तिक स्वातंत्र्य आणि सांस्कृतिक विविधता यामुळे. पण काही गोष्टी शिकता येतील:

लवकर प्रतिभा शोध (९-१२ वर्षे)
शाळा-क्रीडा एकात्मता (नेशनल एज्युकेशन पॉलिसी २०२० सोबत)
मेडल-रिच स्पोर्ट्सवर लक्ष
स्पोर्ट्स सायन्स आणि तंत्रज्ञानाचा वापर
राज्य आणि केंद्र यांच्यात समन्वय
क्रीडा संघटनांचे सुशासन

भारताने अलीकडे चांगली सुरुवात केली आहे. खेळो इंडिया, टॉप्स, नवीन राष्ट्रीय क्रीडा धोरण आणि २०३६ ऑलिंपिकचे स्वप्न हे सकारात्मक संकेत आहेत. पण याला सातत्य, पारदर्शकता आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन हवा.

८. निष्कर्ष: अंतर कमी करण्याचा मार्ग

चीन आणि भारत यांच्यातील क्रीडा फरक हा केवळ पदकांचा फरक नाही. तो दोन वेगवेगळ्या राष्ट्रीय प्राधान्यांचा, दोन वेगवेगळ्या प्रणालींचा आणि दोन वेगवेगळ्या विचारसरणींचा फरक आहे. चीनने क्रीडाला राष्ट्रीय प्रतिष्ठेचे प्रतीक बनवले. भारताने मात्र क्रीडाला “अतिरिक्त” म्हणून पाहिले.

आज भारत बदलत आहे. युवा लोकसंख्या, वाढती अर्थव्यवस्था, राजकीय इच्छाशक्ती आणि नव्या धोरणांमुळे संधी आहे. २०३६ आणि २०४८ ची उद्दिष्टे महत्वाकांक्षी आहेत, पण अशक्य नाहीत. गरज आहे दीर्घकालीन नियोजन, सातत्य आणि खेळाडू-केंद्रित दृष्टिकोनाची.

क्रीडा ही फक्त पदके नाही. ती राष्ट्राच्या आरोग्याची, शिस्तीची आणि एकात्मतेची कसोटी आहे. चीनने ही कसोटी उत्तीर्ण केली. भारत आता या कसोटीला सामोरे जात आहे. यश येईल की नाही, हे आपल्या धोरणांच्या अंमलबजावणीवर अवलंबून आहे.

चेस ऑलिम्पियाड २०२६ मध्ये भारत विजेतेपद राखेल का?

2026-08-24T10:52:32.318+05:30

भारतीय चेसचा सुवर्णयुग आणि समरकंदची आव्हाने

२०२४ साली बुडापेस्टमध्ये झालेल्या ४५व्या चेस ऑलिम्पियाडमध्ये भारताने इतिहास रचला. पुरुष (ओपन) आणि महिला दोन्ही विभागांत सुवर्णपदक जिंकून देशाने पहिल्यांदाच दुहेरी सुवर्ण साध्य केले. ही कामगिरी सोव्हिएत युनियन आणि चीननंतर फक्त तिसऱ्यांदा झाली आहे. आता २०२६ मध्ये उझबेकिस्तानच्या समरकंद येथे ४६ वी चेस ऑलिम्पियाड स्पर्धा होणार आहे. भारत दोन्ही विभागांत डिफेन्डिंग चॅम्पियन आहे. प्रश्न साधा आहे- भारत हे विजेतेपद राखेल का?

चेस ऑलिम्पियाडची थोडक्यात माहिती

चेस ऑलिम्पियाड स्पर्धेचे फिडे (FIDE) मार्फत होते. जगातील सर्वांत मोठी सांघिक बुद्धिबळ स्पर्धा आहे. दर दोन वर्षांनी होणाऱ्या या स्पर्धेला १९२७ पासून सुरुवात झाली. ओपन आणि महिला असे दोन विभाग या स्पर्धेत असतात. प्रत्येक संघात चार खेळाडू आणि एक राखीव असतो. स्विस सिस्टीममध्ये ११ राउंड खेळले जातात. मॅच पॉइंट्सवर आधारित रँकिंग ठरते. विजेत्या संघाला ओपन गटासाठी हॅमिल्टन-रसेल कप, तर महिलांसाठी व्हेरा मेनचिक कप दिला जातो. एकूण कामगिरीसाठी नोना गप्रिंदश्विली ट्रॉफीही असते.

२०२६ ची स्पर्धा १५ ते २७ सप्टेंबरदरम्यान समरकंद येथे होईल. सिल्क रोड इंटरनॅशनल एक्झिबिशन सेंटर हे या स्पर्धेचे मुख्य स्थळ आहे. सुमारे २०० संघ अपेक्षित आहेत. भारत दोन्ही विभागांत डिफेन्डिंग चॅम्पियन म्हणून उतरेल.

भारताचा चेस ऑलिम्पियाड इतिहास: १९५६ ते २०२२

ही स्पर्धा जरी १९२७ पासून सुरू झाली असली तरी भारत पहिल्यांदा १९५६ मध्ये मॉस्कोतील १२ व्या ऑलिम्पियाडमध्ये सहभागी झाला होता. त्या वेळी भारतीय संघात रामदास, बी. पी. म्हैसाकर, एस. वेंकटरमन आणि आर. बी. साप्रे यांचा समावेश होता. त्या वेळी भारताला फायनल सीमध्ये तिसरे स्थान मिळाले होते. तेव्हापासून भारत नियमित सहभागी झाला आहे. १९८० पासून भारताचा प्रत्येक स्पर्धेत सहभाग आहे.

सुरुवातीची दशके कठीण होती. १९८० च्या दशकात विश्वनाथन आनंद नावाचा नवा तारा भारताला लाभला. त्याने भारतीय बुद्धिबळाला नवा आयाम दिला. आनंद अनेक ऑलिम्पियाड खेळला. कृष्णन शशिकिरण, दिब्येंदू बरुआ, प्रवीण ठिपसे यांसारखे खेळाडू संघाचा आधार होते. मात्र, तरीही भारताला पदकांच्या जवळपासही पोहोचता आले नाही. त्या वेळी अमेरिका, रशिया, अमेरिका, आर्मेनिया, युक्रेन आणि चीन यांचे वर्चस्व होते.

२००० नंतर भारतीय बुद्धिबळात सुधारणा दिसू लागली. २००४ मध्ये कॅल्वियात सहावे स्थान, २००८ मध्ये ड्रेस्डेनमध्ये १६ वे, २०१० मध्ये खांटी-मान्सीस्कमध्ये १८वे, तर २०१२ मध्ये इस्तंबूलमध्ये भारताची ३५ व्या स्थानावर घसरण झाली. मात्र, त्यामुळे भारतीय बुद्धिबळाची पिछेहाट झाली असे अजिबात नाही. भारताने फिनिक्स पक्ष्याप्रमाणे भरारी घेतली.

२०१४, ट्रॉम्सो (नॉर्वे): पहिले कांस्य

पुरुषात भारताने पहिले पदक जिंकले. त्या वेळी भारतीय संघात होते परिमार्जन नेगी, सेथुरमन पी., कृष्णन सासीकिरन, अधिबन बास्करन आणि ललित बाबू. चीनला सुवर्ण, हंगेरीला रौप्य (टायब्रेकरने), तर भारताने कांस्य पदक जिंकले. १७ मॅच पॉइंट्ससह चार संघ समान गुणांवर होते. विश्वनाथन आनंद या स्पर्धेत खेळू शकला नाही. कारण तो त्या वेळी विश्व चॅम्पियनशिपसाठी तयारी करीत होता. तरीही भारताने पदक जिंकले. ही महत्त्वाची सुरुवात होती.

२०१६, बाकू: चौथे स्थान
२०१८, बटुमी: सहावे स्थान. चीनने डबल गोल्ड जिंकले होते.
२०२०: ऑनलाइन ऑलिम्पियाड. भारत आणि रशिया यांनी संयुक्त सुवर्ण. २०२१ मध्ये कांस्य
२०२२, चेन्नई (होम ऑलिम्पियाड): ऐतिहासिक क्षण. भारताने तीन संघ उतरवले. ओपनमध्ये इंडिया बी (गुकेश, प्रग्गनानंद, अधिबन, रौनक साधवानी, निहाल सरीन) कांस्य. महिलांमध्येही कांस्य (कोनेरू हम्पी, द्रोणावली हरिका, आर. वैशाली, तानिया सचदेव, भक्ती कुलकर्णी) मिळाले. नोना गप्रिंदश्विली ट्रॉफीही मिळाली. होम ग्राउंडवर सुवर्ण जवळपास होते, पण शेवटच्या क्षणी हुकले. गुकेशने उझबेकिस्तानविरुद्ध चूक केली, जी नंतरचे यश घडवण्यासाठी प्रेरणा ठरली.

एकूणच १९५६ ते २०२२ पर्यंत भारताने ओपनमध्ये दोन कांस्य आणि महिलांमध्ये एक कांस्य (अधिक ऑनलाइन) मिळवले. सरासरी कामगिरी मध्यम होती. पण तळापासूनची वाढ सुरू झाली होती. ग्रँडमास्टर आणि इंटरनॅशनल मास्टरची संख्या वाढली, तरुण पिढी तयार झाली.

२०२४ बुडापेस्ट: ऐतिहासिक डबल गोल्ड

४५वी चेस ऑलिम्पियाड स्पर्धा १० ते २२/२३ सप्टेंबर २०२४ दरम्यान बुडापेस्टमध्ये झाली. १८८ देशांचे तब्बल ३५० संघ होते. भारत ओपनमध्ये दुसरा मानांकित (सरासरी रेटिंग सुमारे २७५३-२७५५) संघ होता, तर अमेरिका पहिला.

ओपन संघ: डी. गुकेश, आर. प्रज्ञानंद, अर्जुन एरिगसी, विदित गुजराती, पी. हरिकृष्णा. कॅप्टन: श्रीनाथ नारायणन.

महिला संघ: हरिका द्रोणावल्ली, आर. वैशाली, दिव्या देशमुख, वंतिका अग्रवाल, तानिया सचदेव. कॅप्टन: अभिजित कुंटे

ओपनमध्ये भारताने १० सामने जिंकले, एक बरोबरी. २१/२२ मॅच पॉइंट्स- हे विक्रमी यश होते. मागील उच्चांक २० गुणांचा होता. अमेरिका, उझबेकिस्तान, चीन, सर्बिया, अर्मेनिया या सर्वांना १७ गुणांवर मागे टाकले. तब्बल चार गुणांचा फरक प्रचंड होता. फक्त एक गेम हरला, २७ जिंकले, बाकी ड्रॉ.

महिलांमध्ये १९ पॉइंट्ससह स्पष्ट सुवर्ण. कझाकिस्तान रौप्य, अमेरिका कांस्य

वैयक्तिक सुवर्ण: गुकेश (बोर्ड १), अर्जुन एरिगसी (बोर्ड ३), दिव्या देशमुख (बोर्ड ३ महिला), वंतिका अग्रवाल (बोर्ड ४ महिला). गुकेशची परफॉर्मन्स रेटिंग ३०००+ होती- १९७२ नंतरची सर्वोत्तम कामगिरी.

विश्वनाथन आनंद म्हणाले, की हा “मॅजिकल टाइम” आहे. अनेकांनी याला भारतीय क्रीडा इतिहासातील १९८३ क्रिकेट वर्ल्डकपसारखे क्षण म्हटले. चीन २०१८ नंतर डबल गोल्ड जिंकणारा पहिला संघ होता.

या विजयामागे अनेक कारणे होती. तरुण पिढीची ताकद (गुकेश, प्राग, अर्जुन, दिव्या), टीमवर्क, कॅप्टनची रणनीती, घरी झालेल्या २०२२ च्या अनुभवातून शिकणे आणि देशभरात चेसची वाढती लोकप्रियता. आनंदने मार्ग दाखवला, आता नवी पिढी राज्य करीत आहे.

आता २०२६ च्या समरकंदमधून काय अपेक्षित?

४६ वी चेस ऑलिम्पियाड स्पर्धा १५ ते २७ सप्टेंबर २०२६ रोजी होणार आहे. राउंड १६ ते २७ सप्टेंबर, २२ सप्टेंबरला विश्रांती. भारत डिफेन्डिंग चॅम्पियन.

भारताची सध्याची ताकद

ओपनमध्ये गुकेश (विश्वचॅम्पियनशिप आव्हानकर्ता/विजेता असू शकतो- २०२४ नंतरची स्थिती विचारात घेता), अर्जुन एरिगसी (टॉप ५-१०), प्रज्ञानंद, विदित, हरिकृष्णा किंवा निहाल सरिन. रेटिंगनुसार भारत अजूनही टॉप २-३ मध्ये असेल. महिलांमध्ये हरिका, वैशाली, दिव्या, वंतिका आणि उदयोन्मुख खेळाडू. भारताकडे खोली (डेप्थ) आहे - अनेक २६००+ आणि २५००+ खेळाडू.

चेसबेस इंडिया, ऑनलाइन प्रशिक्षण, सरकारी आणि खासगी समर्थन, शालेय स्तरावरील वाढ यामुळे पिढी तयार होत आहे. २०१५ ते २०२४ दरम्यान टायटल्ड खेळाडूंची संख्या प्रचंड वाढली.

आव्हाने

प्रतिस्पर्धी: अमेरिका (कारुआना, वेस्ली सो, निएमान, अरोनियन इ.), चीन, उझबेकिस्तान (होम अॅडव्हान्टेज - अब्दुसत्तोरोव इ.), कझाकस्तान (महिलांमध्ये मजबूत), अर्मेनिया, जर्मनी, स्पेन. उझबेकिस्तानने २०२२ मध्ये ओपन सुवर्ण जिंकले होते.
फॉर्म आणि निवड: दोन वर्षांत रेटिंग आणि फॉर्म बदलू शकतो. जखम, थकवा, व्यक्तिगत स्पर्धांचा दबाव.
टीम केमिस्ट्री: २०२४ सारखे एकत्र खेळणे महत्त्वाचे. कॅप्टन आणि कोचची भूमिका.
मानसिक दबाव: डिफेन्डिंग चॅम्पियन असल्याने अपेक्षा जास्त. २०२२ सारखी शेवटची चूक टाळणे
इतर घटक: प्रवास, हवामान, स्थानिक समर्थन (उझबेकिस्तानसाठी), कोविडसारखी अनिश्चितता (कमी शक्यता).

भारत विजेतेपद राखेल का?

होय असेल तर...

२०२४ मधील वर्चस्व अपघाती नव्हते. तरुण खेळाडू अजून सुधारत आहेत
डेप्थ जास्त. एक-दोन खेळाडू फॉर्मबाहेर असले तरी पर्याय आहेत
मानसिक विश्वास. डबल गोल्डनंतर आत्मविश्वास उच्च
घरातील समर्थन आणि पायाभूत सुविधा
चेसची लोकप्रियता वाढल्याने अधिक प्रतिभा दिसत आहे

नाही किंवा कठीण असेल तर...

ऑलिम्पियाड अनिश्चित असते. एक वाईट राउंड सर्व चित्र बदलू शकतो
अमेरिका आणि चीन मजबूत आहे. उझबेकिस्तान होम ग्राउंडवर धोकादायक
महिला विभागात स्पर्धा जास्त असू शकते
दोन वर्षांत नवीन स्टार उदयास येऊ शकतात

माझ्या मते, भारत ओपनमध्ये सुवर्ण किंवा रौप्य जिंकण्याची शक्यता खूप जास्त आहे. महिलांमध्येही टॉप ३ मध्ये राहण्याची चांगली संधी. डबल गोल्ड पुन्हा जिंकणे कठीण, पण अशक्य नाही - ४०-५०% शक्यता म्हणता येईल, जर फॉर्म राखला तर जास्त.

इतिहास पाहता, सोव्हिएत युनियनने दीर्घकाळ राज्य केले, नंतर रशिया, अर्मेनिया, चीन, अमेरिका यांनी. आता भारताचा काळ असू शकतो. आनंद म्हणाले होते, की ही काही वर्षांची तयारी होती. ती फळे देत आहे.

भविष्यातील दृष्टिकोन

२०२६ नंतरही भारताचे वर्चस्व कायम राहू शकते जर:

तरुण खेळाडूंना आंतरराष्ट्रीय अनुभव मिळाला.
महिला चेसला अधिक प्रोत्साहन.
ग्रामीण भागात चेस पोहोचवले.
स्पॉन्सरशिप आणि कोचिंग वाढले

चेस ऑलिम्पियाड फक्त पदकांसाठी नाही. राष्ट्रीय अभिमान, तरुणांना प्रेरणा आणि खेळाची वाढ यासाठी महत्त्वाचे आहे. २०२४ ने भारताला “बेस्ट चेस नेशन” म्हणून ओळख मिळवून दिली. २०२६ मध्ये ती सिद्ध करायची वेळ आहे.

समरकंदच्या रस्त्यांवर, सिल्क रोडच्या इतिहासात, भारतीय खेळाडू पुन्हा सुवर्ण घेऊन येतील, अशी आशा करूया; पण चेसमध्ये काहीही निश्चित नसते - प्रत्येक चाल महत्त्वाची असते. भारत तयार आहे, आता फक्त बोर्डवर सिद्ध करायचे आहे.

ही कामगिरी फक्त खेळाडूंची नाही, तर संपूर्ण भारतीय चेस समुदायाची आहे – कोच, फॅमिली, फॅन्स आणि संस्था. २०२६ मध्ये पुन्हा जयघोष ऐकूया! 🇮🇳♟️

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात! Offensive comment on women will be expensive

2026-08-11T01:31:33.887+05:30

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात!

टोकियो ऑलिम्पिक आयोजन समितीचे अध्यक्ष योशिरो मोरी Yoshiro Mori olympics | यांना महिलांवरील टिप्पणी चांगलीच महागात पडली आहे. महिलांवर आक्षेपार्ह टिप्पणी केल्याप्रकरणी योशिरो मोरी यांना राजीनामा द्यावा लागण्याची शक्यता आहे. Offensive comment on women will be expensive |

जपानची क्योदो समाचार एजन्सी आणि अन्य वृत्तांमध्ये गुरुवारी या प्रकरणी सूत्रांनी दिलेल्या हवाल्यानुसार, मोरी यांना शुक्रवारी आपल्या पदावरून हटविण्यात येणार आहे.

गेल्या आठवड्यात त्यांनी महिलांवर आक्षेपार्ह टिप्पणी केली होती. त्यानंतर जपानमध्ये लिंगसमानतेवरून सार्वजनिक वादही चर्चेत आले होते.

ऑलिम्पिक आता केवळ पाच महिन्यांवर येऊन ठेपले आहे. अशा स्थितीत त्यांना पदाचा राजीनामा द्यावा लागत आहे.

आयोजन समितीच्या शुक्रवारच्या कार्यकारी मंडळाच्या बैठकीत यावर निर्णय होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

काय म्हणाले होते मोरी?

जपानी ऑलिम्पिक समितीच्या बैठकीत 83 वर्षीय मोरी यांनी महिलांवर आक्षेपार्ह टिप्पणी केली होती. ते म्हणाले होते, की महिला खूप जास्त बोलतात. कारण त्यांच्यात एकमेकींशी प्रतिस्पर्धा करण्याची भावना असते.

माजी पंतप्रधान मोरी यांच्या या टिप्पणीनंतर जपानमध्ये प्रचंड टीका झाली होती. या टिप्पणीनंतर त्यांनी माफीही मागितली होती. मात्र, राजीनामा देण्यास स्पष्ट नकार दिला होता.

लिस हार्टेल- एका डॅनिश महिलेची ‘घोडदौड’

दीपिका पल्लीकल पुन्हा स्क्वॅश खेळाकडे परतणार

नाशिक महापालिका क्रीडाधोरणाची अंमलबजावणी कधी करणार?

क्रीडाविश्व हादरले… चार महिन्यांत तीन नेमबाजांच्या आत्महत्या

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात! Offensive comment on women will be expensive

2026-08-11T01:31:24.780+05:30

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात!

काय म्हणाले होते मोरी?

लिस हार्टेल- एका डॅनिश महिलेची ‘घोडदौड’

दीपिका पल्लीकल पुन्हा स्क्वॅश खेळाकडे परतणार

नाशिक महापालिका क्रीडाधोरणाची अंमलबजावणी कधी करणार?

क्रीडाविश्व हादरले… चार महिन्यांत तीन नेमबाजांच्या आत्महत्या

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात! Offensive comment on women will be expensive

2026-08-11T01:31:15.457+05:30

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात!

काय म्हणाले होते मोरी?

तिरंदाजीची मदार दीपिका कुमारीवर

ऑलिम्पिकमध्ये द्युतीचं लक्ष्य ११.१० सेकंदांचं!

भारतीय तिरंदाजांची विश्वकपमधील कामगिरी टोकियोतही पाहायला मिळेल?

equestrian Mirza chose ‘Dajara 4’ mare for the Games

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात! Offensive comment on women will be expensive

2026-08-11T01:31:06.233+05:30

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात!

काय म्हणाले होते मोरी?

आता खेळाडूंची पुरस्कारवापसी | Players threatened to return the prize if they do not get jobs

नरेंद्र यादवची एव्हरेस्ट मोहीम बनावट! Narendra Yadav’s Everest expedition fake!

हिमा दास बनली डीएसपी | Farrata runner Hima Das made DSP

funny pic in sports | खेळातल्या विनोदी छायाचित्रांची धमाल

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात! Offensive comment on women will be expensive

2026-08-11T01:30:56.108+05:30

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात!

काय म्हणाले होते मोरी?

आता खेळाडूंची पुरस्कारवापसी | Players threatened to return the prize if they do not get jobs

नरेंद्र यादवची एव्हरेस्ट मोहीम बनावट! Narendra Yadav’s Everest expedition fake!

हिमा दास बनली डीएसपी | Farrata runner Hima Das made DSP

funny pic in sports | खेळातल्या विनोदी छायाचित्रांची धमाल

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात! Offensive comment on women will be expensive

2026-08-07T13:15:36.245+05:30

महिलांवरील टिप्पणी पडली महागात!

काय म्हणाले होते मोरी?

आता खेळाडूंची पुरस्कारवापसी | Players threatened to return the prize if they do not get jobs

माजी फुटबॉलपटूचा करोनाने मृत्यू

2020-06-07T00:35:00.001+05:30

football-coronavirus-hamsakoya

मल्लापुरम (केरल)

संतोष ट्रॉफी खेळणारे माजी फुटबॉलपटू ई हमसाकोया E Hamsakoya | यांचा की शनिवारी, ६ जून २०२० रोजी मल्लापूरम हॉलस्पिटलमध्ये मृत्यू झाला. यामुळे केरळमध्ये मृत्यू संख्या 15 पर्यंत गेली आहे. पाराप्पानांगडी येथील रहिवासी असलेले हमसाकोया 61 वर्षांचे होते आणि ते मुंबईत स्थायिक झाले होते.

संतोष ट्रॉफी स्पर्धेत ते महाराष्ट्राकडून खेळले होते. मोहन बागान आणि मोहम्मेडन स्पोर्ट्स या नावाजलेल्या क्लबकडूनही ते खेळले आहेत. भारतीय संघाकडून ते नेहरू ट्रॉफीही खेळले आहेत. कुटुंबासह ते 21 मे रोजी आपल्या घरी परतले होते. त्यांना क्वारंटाइन करण्यात आले होते. त्यांच्या कुटुंबातील पाच जणांना करोनाचा संसर्ग झाला आहे. मल्लापूरम जिल्हा रुग्णालयाचे वैद्यकीय अधिकारी डॉ. के. सकीना यांनी सांगितले, की हमसाकोया यांची पत्नी आणि मुलात आधी करोनाची लक्षणे आढळली होती. त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. हमसाकोया यांना सर्वतोपरी वैद्यकीय सुविधा देण्यात आली होती. मात्र, शनिवारी सकाळी त्यांचा मृत्यू झाला.

डॉ. सकीना यांनी सांगितले, ‘‘त्यांची पत्नी आणि मुलगा यांना आधी संसर्ग झाला. त्यानंतर हमसाकोया पॉझिटिव्ह आढळले. त्यांच्या मुलाची पत्नी आणि दोन्ही मुलांनाही करोनाचा संसर्ग झाला आहे.’’

रबाडा को गुस्सा क्यूं आता है...?

2020-06-07T00:33:00.000+05:30

रबाडा म्हणतो, की मला लवकर संताप येत नाही

Kheliyad | 6 June 2020

दक्षिण आफ्रिकेचा गोलंदाज कॅसिगो रबाडाला kagiso rabada | कोण ओळखत नाही? मैदानावर आक्रमक स्वभावामुळे अनेकदा तो अडचणीतही सापडला आहे. हा रबाडा म्हणतो, की मला लवकर संताप येत नाही, पण गोलंदाजांच्या पातळीवर जो उत्साह संचारतो, त्यातून माझी आक्रमकता समोर येते. यंदा इंग्लंडविरुद्धच्या प्रथमश्रेणी कसोटी मालिकेतील अखेरच्या सामन्यात त्याला निलंबित करण्यात आले होते. गेल्या चोवीस महिन्यांत चार गुण वजा झाल्यामुळे त्याच्यावर ही निलंबनाची कारवाई करण्यात आली होती. पंचवीस वर्षीय रबाडाने मालिकेतील तिसऱ्या कसोटी सामन्यात जो रूटची विकेट घेतल्यानंतर जल्लोष तो रूटच्या जवळ गेला होता.

रबाडाने इंडियन प्रीमियर लीगमधील आपल्या दिल्ली कॅपिटल्स संघासोबत इन्स्टाग्रामवर चॅट करताना शुक्रवारी सांगितले, ‘‘बऱ्याच जणांना वाटते, की मी फार लवकर स्वतःवरचं नियंत्रण गमावतो. पण मला असं अजिबात वाटत नाही. हा गोलंदाजीतला एक उत्साह असतो. उलट तुम्ही काही वाद पाहिले तर तो खेळातलाच एक भाग आहे. प्रत्येक वेगवान गोलंदाज तसं करतो’’

तो म्हणाला, ‘‘कोणताही वेगवान गोलंदाज फलंदाजाशी चांगलं वर्तन ठेवत नाही. त्याचा अर्थ असा नाही, की तुम्ही वैयक्तिक किंवा कौटुंबिक पातळीवर टीका करतात.’’

रबाडाच्या निलंबनानंतर दक्षिण आफ्रिका संघाने तो सामनाही गमावला होता आणि इंग्लंडने 3-1 ही मालिका जिंकली. ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या कसोटी मालिकेत २०१८ मध्ये गैरवर्तणुकीमुळे रबाडाचे दोन गुण वजा झाले होते. त्यानंतर त्याने भारताचा सलामीचा फलंदाज शिखर धवनला बाद केल्यानंतर अपशब्द वापरले होते.

रबाडाने सांगितले, ‘‘जर विकेट घेतल्यानंतर तुम्ही जल्लोषही करता आणि सामना संपल्यानंतर त्याच्याशी हस्तांदोलनही करतात. त्याच्या कौशल्याचा तुम्ही सन्मानही करतात. बऱ्याचदा मी आक्रमक होत नाही, पण आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये प्रत्येक खेळाडू सर्वश्रेष्ठ योगदान देण्याचा प्रयत्न करीत असतो. कधी कधी तुमची भावना तुम्हाला डिवचत असते. मला वाटते, की अशा वेळी मी बऱ्याचदा धोकादायक ठरतो. कारण मी विचार करण्याची पातळी गमावतो. मग सगळं काही आपोआप घडत जातं.’’

२०१७ मध्ये दिल्ली संघाशी जोडला गेल्यानंतर रबाडाने सातत्याने उत्तम कामगिरी केली आहे. त्याच्या कामगिरीच्या जोरावरच संघाने 2019 मध्ये सात वर्षांनंतर संघ प्लेऑफमध्ये खेळण्यात यशस्वी झाला होता. याच दरम्यान त्याने कोलकाता नाइड रायडर्सविरुद्ध उत्तम गोलंदाजी केली होती. प्लेऑफमध्ये कोलकाता नाइट रायडर्सला जिंकण्यासाठी 10 धावांची गरज होती आणि आंद्रे रसेल फलंदाजी करीत होता. रबाडाने अशा स्थितीत संघाला विजय मिळवून दिला होता.

तो म्हणाला, ‘‘मला आठवतंय, त्या वेळी मी सुपरओव्हरमध्ये गोलंदाजी करीत होतो. ते सत्र आमच्यासाठी खूप शानदार होतं.’’

मेरी कोमविषयी हे वाचलंय का?

2020-06-06T16:36:00.006+05:30

Mary Kom Lifestory

kheliyad.sports@gmail.com
M. +91 80875 64549

about Mary Kom | तब्बल सहा वेळा विश्वविजेतेपदाचा किताब, ऑलिम्पिकमध्ये कांस्य, आशियाई गेम्स आणि कॉमनवेल्थमध्ये प्रत्येकी एक सुवर्णपदक... ही यशस्वी कामगिरी वयाची पस्तिशी ओलांडल्यानंतरही थांबलेली नाही. ती अजूनही खेळतच आहे. कोट्यवधी भारतीयांची प्रेरणास्थान ठरलेली भारताची ही अव्वल मुष्टियोद्धा एमसी मेरी कोम M C Mary Kom | हिच्या मनात एक सल कायम आहे...ते म्हणजे ऑलिम्पिकमध्ये सुवर्णपदक न जिंकण्याचे... मेरी कोम आयुष्यात अनेक संघर्षांना सामोरी गेली आहे. या तिच्या प्रवासातले अनेक गोष्टी अशा आहेत, की ज्या तुम्ही कधी ऐकलेल्या नाहीत... काय आहेत या गोष्टी...

बॉक्सिंगसाठी सोडली शाळा

मेरी कोमला उत्तम मुष्टियोद्धा Boxing | बनण्याचं ध्येय होतं. हे ध्येय साधण्यासाठी तिने शाळा सोडून दिली. मुष्टियोद्धा म्हणून लौकिक मिळवल्यानंतर पुढे तिने दूरःस्थ शिक्षणाच्या माध्यमातून पदवीचे शिक्षणही पूर्ण केले.

यामुळे वळली बॉक्सिंगकडे

मणिपूरमध्ये डिंको सिंगने बॉक्सिंगमध्ये यशस्वी कामगिरी केली. डिंको सिंगच्या या यशातूनच तिने प्रेरणा घेत मेरी कोम बॉक्सिंगकडे वळली. 1997 मध्ये आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकल्यानंतर डिंकोसिंगने पूर्व भारतात कमालीची लोकप्रियता मिळवली होती.

कुटुंबाचा विरोध

मेरी कोम बॉक्सिंग खेळाकडे वळल्याने तिचे कुटुंब तिच्यावर कमालीचे नाराज झाले. त्यांनी तिला हा खेळ खेळण्यास विरोध केला. हा काही मुलींचा खेळ नाही, असं तिच्या वडिलांचं म्हणणं होतं. मेरीने बॉक्सिंगमध्ये जेव्हा यश मिळवले तेव्हा स्थानिक वृत्तपत्रांनी तिच्या या कामगिरीचे प्रचंड कौतुक केले. त्या वेळी तर तिचे वडील भयंकर संतापले होते. मात्र, तिच्या यशाची पताका सातत्याने फडकत राहिल्यानंतर कुटुंबाचाही विरोध मावळला.

आत्मकथा आणि चित्रपटामुळे मेरी प्रेरणास्थानी

मेरी कोमची 2013 मध्ये अनब्रेकेबल Unbreakable | ही आत्मकथा प्रकाशित झाली. त्यानंतर 2014 मध्ये मेरीवर चित्रपटही निघाला. ओमंग कुमार यांनी दिग्दर्शित केलेल्या या चित्रपटात प्रियंका चोप्राने मेरीची भूमिका साकारली होती. या चित्रपटाने बख्खळ कमाई केली होती.

हा विश्वविक्रम मेरीच्या नावावर

मेरी कोमने सहा वेळा जागतिक वर्ल्ड अमॅच्युअर बॉक्सिंग चॅम्पियनशिपचे world amateur boxing championship | विजेतेपद मिळविणारी एकमेव जगातील एकमेव बॉक्सर आहे. जागतिक मुष्टियोद्धा स्पर्धेत तिने सहा सुवर्णपदकांसह आठ पदके जिंकली आहेत. सहा सुवर्णपदके जिंकण्याची किमया मेरीशिवाय कोणीच केलेली नाही. 25 नोव्हेंबर 2018 मध्ये तिने सहावे सुवर्णपदक जिंकले, 2001 मध्ये रौप्य, तर 2019 मध्ये तिने कांस्यपदक जिंकले आहे.

मेरी कोमने भूषविली खासदारकी

मेरी कोमने राज्यसभेची खासदारकीही भूषविली आहे. एप्रिल 2016 मध्ये तिला राष्ट्रपतीद्वारे राज्यसभेचे सदस्यत्व देण्यात आले. राज्यसभेच्या खासदाराचा कालावधी सहा वर्षांचा असतो. त्यामुळे ती 2022 पर्यंत राज्यसभेची खासदार असेल.

सुपरमॉम

साधारणपणे बहुतांश महिला खेळाडू लग्नानंतर खेळापासून अंतर राखतात. मात्र, मेरी कोमने 2007 मध्ये जुळ्या मुलांना जन्म दिल्यानंतरही बॉक्सिंग रिंग सोडली नाही. ऑलिम्पिकमध्ये कांस्यपदक, वर्ल्ड चॅम्पियनशिपमध्ये तीन सुवर्णपदके, कॉमनवेल्थ स्पर्धेत सुवर्ण आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सुवर्णपदक... अशी अनेक यशस्वी कामगिरी मेरी कोमने आई झाल्यानंतर केली आहे.

बहुमान

आपल्या दोन दशकांच्या बॉक्सिंग कारकिर्दीत मेरी कोमला अनेक क्रीडा पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे. 2003 मध्ये अर्जुन पुरस्कार, 2009 मध्ये भारताचा सर्वोच्च राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्काराबरोबरच 2010 मध्ये पद्मश्री, 2013 मध्ये पद्मभूषण पुरस्कारानेही गौरविण्यात आले आहे.

बॉक्सिंगसाठी आयुष्य समर्पित

मेरी कोमने संपूर्ण जीवन बॉक्सिंला अर्पण केलं आहे. तिने आपली जन्मभूमी मणिपूरमध्ये एमसी मेरी कोम बॉक्सिंग अकादमी सुरू केली आहे. याच अकादमीत तिचा सराव सुरू असतो, तसेच गुणवान खेळाडूंना बॉक्सिंगचे धडेही दिले जातात. या अकादमीत ती गरीब घरातील मुलींना मोफत प्रशिक्षण देत आहे. तिने मणिपूरची राजधानी इम्फाळमध्ये वुमेन- ओन्ला फाइट क्लबही सुरू केला आहे. या क्लबमध्ये मुलींना स्वसंरक्षणाचे धडे दिले जातात.

युवराजची माफी आणि वादग्रस्त विधानांची मालिका...

2020-06-06T00:34:00.001+05:30

cricket-yuvraj-apologizes

kheliyad.sports@gmail.com
M. +91 80875 64549

भारताचा माजी क्रिकेटपटू युवराजसिंगने इन्स्टाग्रामवर एका चॅटदरम्यान युजवेंद्र चहलविरुद्ध जातिवाचक टिप्पणी केली होती. यानंतर सोशल मीडियावर युवराजला ट्रोल करण्यात आलं. त्याच्याविरुद्ध पोलिस ठाण्यात तक्रार दाखल करण्यात आल्यानंतर युवराजने सोशल मीडियावर माफी मागितली.

माझ्याकडून ‘अनवधाना’ने लोकांच्या भावना दुखावल्या असतील तर मी माफी मागतो, असे त्याने म्हंटले आहे. भारतीय क्रिकेट संघाचा उपकर्णधार रोहित शर्मासोबत तो लाइव्ह इन्स्टा चॅट करीत असताना युवराजने चहलविषयी अपमानजनक शब्द उच्चारले होते. चहल सोशल मीडियावर नेहमी पोस्ट टाकत असतो. त्यावर या चॅटदरम्यान चर्चा सुरू होती. त्या वेळी युवराजने चहलविषयी जातिवाचक शब्द उच्चारले होते. युवराजबाबत ही नवी घटना नाही. यापूर्वीही त्याच्या वादग्रस्त विधानांनी तो चर्चेत आला होता. या वेळी मात्र त्याला माफी मागण्याची नौबत आली एवढेच...

अर्थात, त्या वेळी यावर कोणाचेही लक्ष गेले नाही. मात्र, काही वेळाने हा व्हिडीओ व्हायरल झाल्यानंतर सोशल मीडियावर लोकांनी युवराजच्या आक्षेपार्ह वक्तव्यावर टीका सुरू केली. एवढेच नाही, तर 'युवराज सिंह माफी मांगो' ट्रेंडही सुरू झाला. हे प्रकरण इतकं वाढलं, की हरियाणात त्याच्याविरुद्ध पोलिस ठाण्यात तक्रार दाखल झाली.

हरियाणातील हिसार जिल्ह्यातील एक दलित अधिकार कार्यकर्ता आणि वकील रजत कल्सन यांनी या प्रकरणावरून युवराजविरुद्ध पोलिस ठाण्यात तक्रार दाखल केली होती. या तक्रारीत नमूद केले आहे, की सोशल मीडियावर सोमवारी, १ जून २०२० रोजी व्हायरल झालेल्या एका व्हिडीओत रोहित शर्माशी चर्चा करताना युवराजने जातिवाचक टिप्पणी करताना दिसत आहे. या टिप्पणीमुळे संपूर्ण देशातील दलित समाजाच्या भावना दुखावल्या गेल्या आहेत.

सोशल मीडियावर याचे तीव्र पडसाद उमटल्यानंतर युवराजने ट्विटरवर माफी मागितली. तो म्हणाला, ‘‘मी समजू शकतो, की आम्हा मित्रांमधील चर्चेदरम्यान मला चुकीचं ठरवलं गेलं. मी एक जबाबदार भारतीय असून, मला एवढंच सांगायचं आहे, की जर कोणाच्या भावनांना ठेच पोहोचली असेल तर मी माफी मागतो.’’

भारतासाठी 304 वनडे, 58 टी-20 आणि 40 कसोटी सामने खेळलेल्या युवराजने सांगितले, की माझा कोणत्याही पक्षपातीपणावर विश्वास नाही. तो म्हणाला, ‘‘मी स्पष्ट करू इच्छितो, की मी कधीच लिंग, जाती, रंग, वर्णाच्या आधारावरील पक्षपातीपणावर विश्वास ठेवत नाही. मी माझं जीवन लोकांच्या चांगल्यासाठीच दिलं आहे आणि पुढेही देत राहीन. मला वाटतं, की आपण सर्वांचा सन्मान केला पाहिजे. भारत आणि भारतीयांवर माझं प्रेम असीम आहे.’’

आता युवराजने सार्वजनिक रूपात सगळ्यांची माफी मागितल्याने आशा आहे, की तो कायद्याच्या कचाट्यात अडकणार नाही. सध्या अमेरिकेत जॉर्ज फ्लॉयड यांच्या मृत्यूनंतर वर्णभेद आणि जातिभेदाने आधीच जगात असंतोष व्यक्त होत आहे. त्यात आणखी भर नको म्हणून युवराजने माफी मागून हे प्रकरण मिटवण्याचा प्रयत्न केला आहे.

सध्या युवराज आणि रोहित शर्मा हे सूत चांगलंच जुळलेलं दिसतंय. कारण यापूर्वीही एप्रिलमध्ये इन्स्टाग्रामवर या दोघांमध्ये अशीच चर्चा रंगली होती. त्या वेळीही त्याने काही वादग्रस्त वक्तव्ये केली होती.

धोनी कोहलीवरही वादग्रस्त वक्तव्ये

तसंही युवराज आणि वाद हे समीकरणच झालं आहे. एप्रिल २०२० मध्ये त्याची दोन वादग्रस्त वक्तव्ये आली आहेत, ज्यातून त्याने भारतीय संघसंस्कृतीवरच हल्ला चढवला होता. या वक्तव्यांचा एकूणच रोख महेंद्रसिंह धोनी, विराट कोहली आणि निवड समितीवर अधिक आहे. काय आहेत ही वक्तव्ये आणि काय आहे या वक्तव्यांमागील युवराजच्या मनातली खदखद...

८ एप्रिल ः सध्याच्या भारतीय संघात एकही आदर्श खेळाडू नाही.
१९ एप्रिल ः सुरेश रैना महेंद्रसिंह धोनीचा जवळचा खेळाडू होता.

एकाच महिन्यातील युवराजची ही दोन वक्तव्ये. तसं पाहिलं तर ही दोन्ही वक्तव्ये वैयक्तिक मत म्हणून कोणीही गांभीर्याने घेतलेली नाहीत. अपवाद फक्त गौतम गंभीरचा. आपल्या फलंदाजीतल्या शैलीप्रमाणे युवराजने पहिला चेंडू हलक्या हाताने तडकवला आहे. एकदा अंदाज आल्यानंतर चौकार आणि षटकारांची आतषबाजी करून खेळपट्टी दणाणून सोडावी, तसंच त्याच्या या वक्तव्यांकडेही पाहता येईल.

सध्याच्या भारतीय संघात एकही आदर्श खेळाडू नाही, हे त्याचं वक्तव्य अशा वेळी आलं, ज्या वेळी महेंद्रसिंह धोनीवर संघात परतण्याविषयी अनिश्चिततेचे ढग दाटलेले आहेत, तर संपूर्ण संघाची कमान आता विराट कोहलीकडे आली आहेत. पस्तिशीनंतर युवराजला मैदानातच क्रिकेटला गुडबाय करायचा होता. त्यासाठी फिटनेसची परीक्षा मानली जाणारी यो-यो yo yo | चाचणीही यशस्वीपणे पूर्ण करीत त्याने २०१७ मध्ये भारतीय क्रिकेट संघाची दारे ठोठावली होती. मात्र, त्याला संघात स्थान मिळाले नाही. जवळपास दोन वर्षे झुलवत ठेवल्यानंतर अखेर त्याने १० जून २०१९ रोजी क्रिकेटला कायमचा अलविदा केला. त्याला वाटत होते, की महेंद्रसिंह धोनी आणि विराट कोहलीने जर सपोर्ट केला असता तर संघात स्थान मिळू शकलं असतं. उत्तम फॉर्म असूनही या दोघांनी त्याच्यावर विश्वास दाखवला नाही, ही बाब त्याला अधिक सलत असावी आणि या वक्तव्यात त्याने अप्रत्यक्षरीत्या धोनी आणि कोहलीवरच निशाणा साधलेला आहे हे क्रिकेटच्या जाणकारांनी वेळीच ताडलेही असावे. मात्र, त्यावर उघडपणे कोणीही बोलले नाही. अपवाद फक्त गौतम गंभीरचा होता. अर्थात, गंभीरला कोणीही गंभीरपणे घेत नाही. अधूनमधून शाहीद आफ्रिदी त्याला डिवचत असतो हा भाग निराळा. आफ्रिदीने आपल्या गेम चेंजर या आत्मकथेत गंभीरला घमंडी म्हंटलं होतं. गंभीर तसा गंभीरच दिसतो. मात्र, गंभीरला तशीही स्वतःची अशी मतं नाहीत. त्याने युवराजच्या वक्तव्याची पाठराखण केली एवढेच. मात्र, युवराजने आपल्या वक्तव्यातून भारतीय संघसंस्कृतीवरच हल्ला चढवला होता. युवराजचं हे वक्तव्य एका इन्स्टाग्रामवर रोहित शर्माशी केलेल्या चर्चेतून बाहेर आलं होतं.

युवराज इन्स्टाग्रामवर रोहित शर्माला म्हणाला, की संघात खूप कमी रोल मॉडेल आहेत आणि तरुण खेळाडू वरिष्ठ खेळाडूंचा फारसा सन्मान करीत नाहीत.

रोहित शर्माने त्याला विचारले, की ‘‘सध्याच्या व तुझ्या काळातील संघात काय फरक वाटतो?’’

युवराजच्या अगदी मनातला प्रश्न रोहितने विचारला असावा.

‘‘जेव्हा मी, तसेच तू संघात आला तेव्हा वरिष्ठ खेळाडूंमध्ये खूप शिस्त होती. तेव्हा सोशल मीडिया नव्हता. त्यामुळे लक्षही विचलित होत नव्हतं. आपल्या वर्तनाची विशेष काळजी घ्यावी लागायची. आता कुठे असं काही राहिलंय? आता संघात रोल मॉडेलही कुणी नाही. वरिष्ठांचा मान राखला जात नाही. कुणीही कुणाला काहीही बोलतं...’’ - इति युवराज.

एकूणच या अनौपचारिक गप्पांची बातमी झाली नि युवराज चर्चेत आला. अर्थात, आता या वक्तव्याचा युवराजला काहीही उपयोग होणार नाही. कारण त्याची फलंदाजीतली जादूही ओसरत चालली होती. केवळ हेच कारण होतं, की युवराज संघात स्थान मिळवू शकला नाही. अर्थात, चर्चा तर होणारच. हे वक्तव्य विरते न विरते तोच युवराजने धोनीच्या पक्षपातीपणावर हल्ला चढवला.

प्रत्येक कर्णधाराचा जवळचा एक तरी खेळाडू असतो, तसा धोनीचा जवळचा खेळाडू सुरेश रैना होता, असे वक्तव्य युवराजने केले आणि भारतीय संघात सगळंच काही आलबेल नव्हतं हेही या निमित्ताने समोर आलं. या वक्तव्याच्या पुष्ट्यर्थ त्याने एक प्रसंग सांगितला. 2011 च्या वर्ल्ड कपच्या वेळी धोनीला अंतिम अकरा जणांच्या संघात तीन खेळाडूंतून दोन खेळाडू निवडायचे होते. त्याच्यासमोर माझ्यासह युसूफ पठाण आणि सुरेश रैना असे पर्याय होते. त्यामुळे तिघांपैकी एकाचा पत्ता कटणार होता. त्या वेळी रैनाची निवड पक्की मानली गेली होती. कारण त्याला धोनीचं विशेष समर्थन होतं. अखेर या तीन खेळाडूंमधून सुरेश रैना आणि युसूफ पठाणची निवड झाली. मात्र, नंतर काय कुणास ठाऊक, पण युसूफ पठाणला स्पर्धेदरम्यानच अंतिम अकरातून वगळले आणि माझी वर्णी लागली. युवराजचा हा प्रसंग बरंच काही सांगून जातो. कदाचित युवराजला तेव्हापासून धोनीविषयी एक अढी निर्माण झाली असावी. अर्थात, युवराजने आपली निवड सार्थ ठरवत भारताला वर्ल्ड कप जिंकून देण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका वठवली. मुळात युवराजला रैनाची निवड अजिबात रुचलेली नव्हती. युसूफ पठाण आणि युवराज या दोघांची कामगिरी उत्तम कामगिरी करीत होते. रैनाची कामगिरी त्या वेळी खालावलेली होती.

‘‘त्या वेळी आमच्याकडे डाव्या हाताचा फिरकी गोलंदाजच नव्हता आणि मी विकेटही घेण्यात सक्षम होतो. त्यामुळेच त्यांच्याकडे माझ्याशिवाय दुसरा उत्तम पर्याय नव्हता.’’

- युवराजसिंग

त्या विक्रमानंतर बॅटवरही घेतल्या शंका

युवराजने आपल्या वक्तव्याच्या पुष्ट्यर्थ आणखी एक धक्कादायक खुलासा केला. तो म्हणाला, की ज्या वेळी मी २००७ मधील टी-२० वर्ल्डकप सामन्यात स्टुअर्ट ब्रॉडला एका षटकात खणखणीत सहा षटकार खेचले, तेव्हा माझ्या बॅटीवरच शंका घेण्यात आल्या. त्यामुळे नंतर सामन्याच्या पंचांनी माझ्या बॅटीची तपासणीही केली होती. त्या वेळी आस्ट्रेलियाचा प्रशिक्षक माझ्याजवळ आला आणि म्हणाला, तुझ्या बॅटीला मागे फायबर लावले आहे का? आणि तसे असेल तर ते वैध आहे का? एवढेच नाही तर अॅडम गिलख्रिस्टनेही मला विचारले, की तुमच्या बॅटी कोण बनवतं? पण प्रामाणिकपणे सांगतो, ती बॅट माझ्यासाठी विशेष होती. मी यापूर्वी माझ्या बॅटीने असा कधीच खेळलेलो नव्हतो. त्यामुळेच ती बॅट आणि 2011 चा वर्ल्डकप माझ्यासाठी खास होता.

निवृत्तीवेळी काय होते युवराजचे आरोप?

युवराज आपल्या कारकिर्दीतला अखेरचा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामना 30 जून 2017 रोजी वेस्ट इंडीजविरुद्ध खेळला होता. त्यानंतर दोन वर्षे त्याला संघात स्थान मिळू शकले नाही. युवराजच्या दृष्टीने संघात घेतलेच नाही. त्यावर त्याने आपल्या मनातल्या वेदनाही बोलून दाखवल्या. मला कधीच सांगितले नाही, की तुला संघातून बाहेर काढले आहे. हे अजिबात योग्य नव्हते. कोणताही खेळाडू यामुळे दुःखी होईल, तसाच मीही झालो. जो खेळाडू 15-17 वर्षे क्रिकेट खेळला, त्याला तुम्ही शांतपणे सांगू शकला असता. वीरेंद्र सेहवाग आणि झहीर खानलाही सांगितले गेले नव्हते. भारतीय क्रिकेटमध्ये असंही होतं.
मी विचारही केला नव्हता, की आठ-नऊ सामन्यांपैकी दोन सामन्यांत सामनावीराचा बहुमान मिळवूनही मला संघातून वगळले जाऊ शकेल. मी जखमी झालो तेव्हा मला सांगितले, की श्रीलंका मालिकेसाठी तयार राहा. नंतर अचानक यो-यो चाचणी घेण्यास सांगितले. 36 वर्षांच्या वयात मला माघारी परतावं लागलं आणि यो-यो चाचणीची तयारी करावी लागली. त्यानंतर यो-यो चाचणीही पास झालो. नंतर मला सांगितलं, की तुला आता स्थानिक क्रिकेट खेळावे लागेल.
मला वगळायचंच होतं म्हणून यो-यो चाचणीचा घाट घालण्यात आला. कदाचित वाढत्या वयामुळे मी ही चाचणी देऊ शकणार नाही. मात्र, मी चाचणी पास झाल्यानंतर त्यांना संघातून डच्चू देता येणार नव्हता म्हणून स्थानिक क्रिकेट खेळण्याचे कारण पुढे केले. जर मला संघातून काढायचंच असेल तर बहाणे कशाला शोधायचे?
कुणाविषयीही मला दुजाभाव नाही. जे काही मी खेळलो, ते स्वतःच्या हिमतीवर. कोणाच्या वशिल्यावर कधी पुढे गेलो नाही. निवृत्ती घेण्याचा निर्णय कटू होता. मात्र, प्रत्येक क्रिकेटपटूच्या आयुष्यात हा क्षण येतोच. मी ताठ मानेने निवृत्ती घेतली आहे. मैदानावरून निरोप घेता आला असता तर आणखी चांगले वाटले असते. दुर्दैवाने तसे होऊ शकले नाही.
बीसीसीआयने संघात संधी का दिली नाही, या प्रश्नावर युवराज बीसीसीआय आणि कर्णधार महेंद्रसिंह यांच्याकडे बोट दाखवतो. असे प्रश्न हे संबंधित व्यक्तीच देऊ शकतील. माझ्याकडे याचं उत्तर नाही. मी खूप क्रिकेट खेळलो आहे. मात्र, आयुष्यात जी खदखद आहे, तिचा खुलासा मी वेळ आली की नक्की करीन.

इथंही विराट कोहली नंबर वन

2020-06-05T18:23:00.001+05:30

cricket-kohli-instagram

लंडन

भारतीय क्रिकेट संघाचा कर्णधार विराट कोहलीने virat kohli | लॉकडाउनमध्ये इन्स्टाग्रामच्या instagram | प्रायोजित पोस्टद्वारे घसघशीत कमाई करणाऱ्या जगभरातील खेळाडूंमध्ये पहिल्या दहा खेळाडूंमध्ये स्थान मिळवले आहे. अशी कामगिरी करणारा तो एकमेव क्रिकेटपटू आहे.

एका अहवालानुसार विराट कोहली virat kohli | इन्स्टाग्रामच्या कमाई करणाऱ्या यादीत सहाव्या स्थानावर आहे. ‘अटेन’ने 12 मार्च आणि 14 मेदरम्यान नोंदविलेल्या आकडेवारीत ही माहिती नमूद केली आहे. करोना विषाणू महामारीमुळे जगभरातील क्रीडा स्पर्धा रद्द झाल्या आहेत.

या यादीनुसार कोहलीने आपल्या प्रायोजित पोस्टद्वारे एकूण 3 लाख 79 हजार 294 पाऊंड कमाई केली आहे. पोर्तुगालचा फुटबॉलपटू ख्रिस्तियानो रोनाल्डो या यादीत अव्वल स्थानी आहे. त्याची कमाई सुमारे 18 लाख पाऊंड आहे, तर अर्जेंटिना आणि एफसी बार्सिलोनाचा स्टार खेळाडू लियोनेल मेस्सी (12 लाख पाऊंड), पीएसजीचा नेमार (11 लाख पाऊंड) अनुक्रमे दुसऱ्या व तिसऱ्या स्थानावर आहे. बास्केटबॉलचा महान खेळाडू शाक्विले ओनिल (5,83,628 पाऊंड) आणि इंग्लंडचा फुटबॉल संघाचा माजी कर्णधार डेव्हिड बेकहॅम (405,359 पाऊंड) अनुक्रमे चौथ्या व पाचव्या स्थानावर आहे.

स्वीडनचा फुटबॉलपटू ज्लाटन इब्राहिमोविच (184,413 पाऊंड), एनबीएचा माजी स्टार ड्वेन वेड (143,146 पाऊंड), ब्राझिलचा फुटबॉलपटू दानी एल्व्स (133,694 पाऊंड) आणि मुष्टियोद्धा अँथोनी जोशुआ (121,500 पाऊंड) आघाडीच्या दहा खेळाडूंमध्ये आहेत.

कोरोनाची दहशत, या तीन क्रिकेटपटूंचा खेळण्यास नकार

2020-06-05T17:37:00.001+05:30

coronavirus-cricket-west-indies

किंग्स्टन

कोरोना विषाणूमुळे coronavirus | जगाला वेठीस धरलं आहे. या विषाणूच्या भीतीने जीवनशैलीच बदलली आहे. त्यामुळे अनेक खेळाडूंनीही खेळणे थांबवले आहे. आता हेच पाहा ना, वेस्ट इंडीजचा इंग्लंड दौरा ८ जुलैपासून आहे. या दौऱ्यात कसोटी मालिका होणार आहे. 25 जणांची कॅरेबियन टीम मंगळवारी इंग्लंडला पोहोचणार आहे. मात्र, या कॅरेबियन संघातील तीन क्रिकेटपटूंनी या दौऱ्यातून अंग काढून घेतले आहे. करोना विषाणूच्या फैलावामुळे डेरेन ब्राव्हो darren bravo |, शिमरोन हेटमायर shimron hetmyer | आणि किमो पॉल keemo paul | यांनी या मालिकेत न खेळण्याचा निर्णय घेतला आहे. क्रिकेट वेस्ट इंडीजचे cricket west indies | मुख्य कार्यकारी अधिकारी जॉनी ग्रेव यांनी ही माहिती दिली आहे. या तिन्ही खेळाडूंनी कुटुंबाची चिंता आहे.

क्रिकेट वेस्टइंडीजशी हे तिन्ही खेळाडू करारबद्ध आहेत. ग्रेव यांनी सांगितले, की या तिन्ही खेळाडूंच्या नकाराचे कारण समजू शकते आणि त्यांच्याविषयी सहानुभूतीही आहे. ते म्हणाले, ‘‘किमो पॉलचं मोठं कुटुंब असून, या कुटुंबात तो एकटाच कमावणारा आहे. त्यामुळे खूपच चिंतेत होता. त्याला वाटतं, की जर आपल्याला काही झालं तर कुटुंबाकडे कोण पाहील?’’

पॉलने क्रिकेट मंडळाला ई-मेल केला असून, त्यात त्याने दौऱ्यातून बाहेर पडण्याची विनंती केली आहे.

ग्रेव म्हणाले, ‘‘हा निर्णय खूपच कठीण असल्याचे पॉलने म्हंटले आहे. मात्र, कुटुंबाशी चर्चा केल्यानंतर त्यांना सोडून खेळायला जाणे योग्य वाटत नाही.’’

ब्राव्होही ब्रिटनमधील परिस्थितीवर चिंतीत आहे. जेथे दोन लाख 70 हजार करोना पॉझिटिव्ह रुग्ण आहेत, तेथे खेळायला जाणे म्हणजे जीव धोक्यात घालण्यासारखे आहे.

ग्रेव म्हणाले, ‘‘ब्राव्होनेही दौरा न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्याचा त्याला पस्तावाही होत आहे. कारण देशासाठी खेळणे ही सन्मानाची बाब आहे.’’

क्रिकेटवीरांनो, तुम्ही कधी बोलणार?

2020-06-05T01:27:00.004+05:30

#blacklivesmatter

Team Kheliyad

क्रिकेटविश्वात वर्णद्वेष झाला नाही, असं अजिबातच नाही. ज्या वेळी वर्णद्वेषामुळे जॉर्ज फ्लॉयडला जीव गमवावा लागला त्या वेळी क्रिकेटविश्वातून विरोधाचा एक चकार शब्दही बाहेर आला नाही. आयसीसीने तर या प्रकरणावर कोणतेही भाष्य केले नाही. जेथे फिफासारखी फुटबॉलची सर्वोच्च संस्था या प्रकरणात वर्णद्वेषाविरुद्ध, वर्णद्वेषाचा विरोध करणाऱ्या खेळाडूंमागे उभी राहते, तेथे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटना मात्र गप्प राहिली आहे. क्रिकेटविश्वातील अशा ढिम्म संघटनेला डॅरेन सॅमीने थेट टीका केली आहे, तुम्ही वर्णद्वेषाविरुद्ध आवाज उठवावा किंवा वर्णद्वेषाच्या समस्येचे तुम्ही एक भाग आहात असे समजले जाईल. मात्र, यानंतर एकाही देशातील क्रिकेट संघटनेने यावर भाष्य केलेले नाही. या प्रकरणाशी क्रिकेटचे कोणतेही नाते नाही, असं जर आयसीसी व इतर क्रिकेट संघटनांना वाटत असेल तर सर्वांत मोठा मूर्खपणा समजला जाईल. कारण याच क्रिकेटमध्ये जोफ्रा आर्चरला वर्णद्वेषाचा सामना करावा लागला आहे.

भारतीय क्रिकेटवीर स्वतःला कृष्णवर्णीयांमध्ये गोवत नसतील. कदाचित त्यांचा गव्हाळ वर्ण गोऱ्यांशी मेळ खात असेल. पण याच गव्हाळ वर्णाचा ब्रिटिशकाळात विटाळ होता हे कदाचित भारतीय क्रिकेटवीरांना माहीत नसेल. एकही निषेधाचा चकार शब्द कोणाही क्रिकेटपटूंच्या तोंडातून बाहेर पडत नाही? याला काय म्हणावं? कॅरेबियन क्रिकेटविश्वाने आता थेट आव्हान दिलं आहे, तुम्ही कधी बोलणार? पैशांच्या मागे लागलेल्या या क्रिकेटला कदाचित वर्णद्वेष माहीतच नसावा. पैसा हेच सर्वस्व मानणाऱ्या क्रिकेटविश्वाला डॅरेन सॅमीचा आवाज कदाचित ऐकू येणार नाही. हा आवाज त्याच्या एकट्याचा आहे. तो लाखो लोकांचा आवाज होईल, तेव्हा कदाचित हे क्रिकेटवीर भानावर येतील...

तुम्ही वर्णभेदाविरुद्ध आवाज उठवा, अन्यथा तुम्ही आमच्याविरोधात

किंगस्टन

विश्वकरंडक विजेत्या संघाचा माजी कर्णधार डॅरेन सॅमी Darren Sammy | याने आयसीसीला ICC | उद्देशून टिप्पणी केली आहे. तो म्हणाला, क्रिकेटविश्वाने वर्णभेदाविरुद्ध आवाज उठवावा किंवा या समस्येशी नातं तरी स्पष्ट करावं. आफ्रिकी अमेरिकी समुदायातील जॉर्ज फ्लॉयडच्या मृत्यूनंतर सॅमीने हे वक्तव्य केलं आहे.

सॅमीने सोशल मीडियावर वर्णभेदाच्या समस्येवर एकापाठोपाठ पोस्ट केल्या आहेत. त्याने ट्विट केले, की ‘‘जॉर्ज फ्लॉयडचा व्हिडीओ पाहिल्यानंतर या वेळी जर क्रिकेटविश्व कृष्णवर्णीयांच्या मागे उभं राहिलं नाही तर तो या समस्येचा एक भाग मानला जाईल.’’ सॅमीने सांगितले, की वर्णभेद फक्त अमेरिकेत नाही, तर जगभर कृष्णवर्णीयांना द्वेषाचा सामना करावा लागत आहे.

सॅमीने क्रिकेटविश्वाला थेट प्रश्न विचारला आहे, ‘‘ माझ्यासारख्या लोकांवर काय अन्याय होतो हे आयसीसी ICC | आणि इतर सर्व मंडळांना हे दिसत नाही का? माझ्यासारख्या लोकांवर होणारा सामाजिक अन्याय या लोकांना दिसत नाही का?’’ तो म्हणाला, ‘‘हे फक्त अमेरिकेतच होतं असं नाही, तर जगात रोज कुठे ना कुठे तरी अशा घटना घडतात. आता गप्प बसण्याची ही वेळ नाही. मला तुमचा आवाज ऐकायचाय. अनेक वर्षांपासून कृष्णवर्णीय हे सहन करीत आहेत. मी सेंट लुसियामध्ये आहे आणि मला जॉर्ज फ्लॉयडच्या मृत्यूचे दुःख झाले आहे. का तुम्ही बदल घडविण्यासाठी समर्थन देणार का? #blacklivesmatter’’

आम्ही वर्णभेदाविरुद्ध बोलणाऱ्या खेळाडूंसोबत

किंग्स्टन

क्रिकेट वेस्ट इंडीजने cricket west indies | सांगितले, की कॅरेबियन लोकांनी ‘मैदानात आणि मैदानाबाहेर’ वर्णभेदाविरुद्ध बरीच लढाई लढली आहे आणि आम्ही जॉर्ज फ्लॉयडच्या मृत्यूनंतर निषेध करणाऱ्या खेळाडूंसोबत आहोत.

आफ्रिकी-अमेरिकी फ्लॉयडच्या मृत्यूनंतर अमेरिकेत तीव्र निदर्शने होत आहेत. क्रिकेट वेस्ट इंडीजने सांगितले, ‘‘वर्णभेद आणि असमानतेविरुद्ध बोलण्यासाठी आमचे खेळाडू, अन्य क्रिकेट हितचिंतक, सर्व पुरूष व महिला खेळाडू आणि क्रीडा प्रशासकांसोबत आहोत.’’

महान गोल्फर टायगर वूड्सपासून वेस्ट इंडीजचे क्रिकेटपटू ख्रिस गेल आणि डॅरेन सॅमीसारख्या अनेक खेळाडूंनी वर्णभेदाविरुद्ध आवाज उठवला आहे. क्रिकेट वेस्ट इंडीजने सांगितले, ‘‘वेस्ट इंडीजच्या नागरिकांनी मैदानात आणि मैदानाबाहेर अनेक लढाया लढल्या आहेत.’’

‘ख्रिस गेलनेही केला वर्णभेदाचा सामना?’

नवी दिल्ली

‘ब्लॅक लाइव्स मॅटर’ black lives matter | अभियानात एकजूट दाखवताना वेस्ट इंडीज आघाडीचा फलंदाज ख्रिस गेल यानेही क्रिकेटवर टीकास्त्र डागले आहे. तो म्हणाला, की क्रिकेटही वर्णभेदातून सुटलेलं नाही. माझ्या कारकिर्दीत मीही वर्णद्वेषी टिप्पणी सोसल्या आहेत. मात्र, गेलने हा खुलासा केला नाही, की त्याला कुठे आणि कधी वर्णद्वेषाचा सामना करावा लागला. मात्र, त्याने संकेत दिले, की वर्ल्डकप टी-20 लीग स्पर्धेदरम्यान त्याने या समस्येचा सामना केला आहे.

त्याने इन्स्टाग्रामवर पोस्ट लिहिली आहे. त्यात नमूद केले आहे, ‘‘मी जगभर खेळलो आहे. कृष्णवर्णीय असल्याने मला वर्णद्वेषी टिप्पणी सोसाव्या लागल्या आहेत.’’

तो म्हणाला, ‘‘वर्णद्वेष फक्त फुटबॉलमध्येच नसतो, तर क्रिकेटमध्येही असतो. संघात कृष्णवर्णीय असल्याने मी बरंच काही सोसलं आहे.’’ गेलने हे विधान जॉर्ज फ्लॉयडच्या मृत्यूनंतर केलं आहे.

गेल्या वर्षी इंग्लंडचा वेगवान गोलंदाज जोफ्रा आर्चरवरही न्यूझीलंडमध्ये एका प्रेक्षकाने वर्णद्वेषी टिप्पणी केली होती. या प्रकारावरून न्यूझीलंडचा आघाडीच्या खेळाडूंनी, तसेच क्रिकेट मंडळाने त्याची माफीही मागितली होती.

फुटबॉलपटूंनी आळवले निषेधाचे सूर...

2020-06-05T00:57:00.003+05:30

Justice for George Floyd

Team Kheliyad

Justice for George Floyd | एकेकाळचा शालेय स्तरावरील उत्तम फुटबॉल आणि बास्केटबॉलपटू, मात्र गरिबीमुळे नोकरीसाठी मिनीयापोलिस शहरात आलेल्या जॉर्ज फ्लॉयड | George Floyd | याचा मृत्यू चटका लावून गेला आहे. अमेरिकेतील गोऱ्या पोलिसांनी फ्लॉयडची हत्या केल्यानंतर संपूर्ण विश्वात संतापाची लाट पसरली. अनेक खेळाडूंनी मैदानातच विरोधाचे सूर आळवले. निषेध नोंदविणाऱ्या खेळाडूंमध्ये बहुतांश फुटबॉलपटू आहेत, ज्यांनी उघडपणे मैदानातच निषेध व्यक्त केला. अशी धमक मात्र इतर खेळांमध्ये दिसली नाही. वर्णद्वेषाची कीड खेळांतही पाहायला मिळते. आफ्रिकन फुटबॉलपटूंना तर या वर्णद्वेषाचा अनेकदा सामना करावा लागला. क्रिकेटमध्येही काही खेळाडूंची अवहेलना झाली आहे. मात्र क्रिकेटविश्वात कोणीही याविरुद्ध बोलण्यास तयार नाहीत. फुटबॉलपटूंनी मात्र कुणाचीही तमा न बाळगता निधड्या छातीने निषेधाचे सूर आळवले आहेत, ज्याचे कौतुक आता दस्तूरखुद्ध फिफानेही केले आहे. त्यामुळे निषेधाचे सूर आणखी उमटणार, यात शंका नाही.

या चार युवा फुटबॉलपटूंनी घडविली क्रांती

बर्लिन

अमेरिकेत कृष्णवर्णीय जॉर्ज फ्लॉयड george floyd | यांचा मृत्यू आणि पोलिसांनी केलेली कृष्णवर्णीयांची हत्या यामुळे युरोप खंडात कमालीची अस्वस्थता पसरली आहे. अमेरिकेत हिंसाचार भडकला आहे. याचे पडसाद आता खेळातही जाणवायला लागले आहेत. जर्मनीतील बुंदेसलीगाच्या चार युवा फुटबॉलपटूंनी या घटनेचा तीव्र निषेध केला आहे. या प्रकरणी न्याय द्यावा, अशी मागणी केली आहे.

इंग्लंडचा २० वर्षीय विंगर जाडोन सांचो winger jadon sancho |, मोरोक्कोचा २१ वर्षीय अश्रफ हकिमी achraf hakimi आणि २२ वर्षीय मार्कस थुरम marcus thuram | यांनी रविवारी मैदानावरच कृष्णवर्णीयांना न्याय देण्याची मागणी केली आहे. यापूर्वी शाल्केचा अमेरिकी मिडफील्डर वेस्टन मॅकेनीने Weston McKennie | विरोध दर्शवला होता. बोरुसिया डार्टमंडविरुद्ध हॅटट्रिक नोंदविणारा सांचो याने पहिला गोल नोंदविल्यानंतर अंगातून जर्सी काढली. त्याच्या टी- शर्टवर हाताने लिहिले होते, ‘जस्टिस फॉर जॉर्ज फ्लॉइड.’’ Justice for George Floyd |

निदर्शने केली म्हणून हंगेरी महासंघाने फुटबॉलपटूला सुनावले

बुडापेस्ट

गोल केल्यानंतर शर्ट काढून टी-शर्टवरील जस्टिस फॉर जॉर्ज फ्लॉयड Justice For George Floyd | ची घोषणा देणाऱ्या टोकमक एनगुएन Tokmac Nguen | या मूळच्या आफ्रिकन खेळाडूला हंगेरी फुटबॉल संघाने समज दिली.

केनियाच्या शरणार्थी शिबिराज टोकमक एनगुएनचा जन्म झाला आहे. त्याचे आईवडील दक्षिण सुदानमधील होते. मात्र, एनगुएन नॉर्वेत वाढला. पुस्कास एकाडेमिया Puskas Akademia | क्लबविरुद्ध 31 मे 2020 मध्ये झालेल्या फुटबॉल सामन्यात 1-1 अशी बरोबरीची स्थिती असताना एनगुएनने फेरेनकवारोसकडून Ferencvaros | गोल केला होता. महासंघाच्या शिस्तपालन समितीने 1 जून रोजी आदेश काढला, की जर एनगुएनने भविष्यात असं वर्तन केलं तर त्याला तत्क्षणी शिक्षा केली जाईल. मात्र, फिफाने स्पष्टपणे सांगितले, की जर कोणी जॉर्ज फ्लॉयडच्या समर्थनार्थ निदर्शने करीत असेल तर त्या खेळाडूंवर कोणतीही बंधने किंवा शिक्षा लादू नये.

शिक्षा नाही, तर कौतुक करा!

वॉशिंगटन

फिफाचे अध्यक्ष जियानी इनफँटिनो Gianni Infantino | यांनी सांगितले, की सामन्यादरम्यान जॉर्ज फ्लॉयड यांच्या मृत्यूप्रकरणी निषेध करणाऱ्या बुंदेसलीगातील खेळाडूंना शिक्षा नाही, तर त्यांचे कौतुक केले पाहिजे. जर्मनीतील बुंदेसलीगा स्पर्धेत चार युवा फुटबॉलपटूंनी अमेरिकेतील फ्लॉयडच्या मृत्यूनंतर न्यायाची मागणी केली होती.

इंग्लंडचा 20 वर्षीय विंगर जाडोन सांचो, मोरोक्कोचा 21 वर्षी राइट बॅक अश्रफ हकिमी आणि 22 वर्षांचा मार्कस थुरम यांनी ३१ मे २०२० रोजी मैदानावरच निषेधाचे सूर आळवले होते. यापूर्वी शाल्केचा अमेरिकी मिडफिल्डर वेस्टन मॅकेनी यानेही विरोध प्रदर्शन केले होते. बोरुसिया डार्टमंडविरुद्ध हॅटट्रिक नोंदविणारा सांचो याने पहिला गोल केल्यानंतर अंगातली जर्सी काढली होती. त्याच्या टी- शर्टवरील बाह्यांवर लिहिले होते ‘ जस्टिस फॉर जॉर्ज फ्लॉयड.’’ Justice For George Floyd | त्यामुळे त्यांची तक्रारही करण्यात आली होती.

ट्विटरवर उन्होंने त्यांनी लिहिले आहे, की ‘‘पहिली व्यावसायिक हॅटट्रिक. कटू-गोड अनुभव. कारण जगभरात इतरही काही महत्त्वाच्या घटना घडत आहेत. आपण त्यावर आपले मत व्यक्त केले पाहिजे. सर्वांनी एक होऊन न्यायासाठी लढायला हवं.’’

इनफँटिनो यांनी सांगितले ,‘‘यात कोणताही संशय नाही, की बुंदेसलीगा सामन्यांत प्रदर्शन करणाऱ्या या खेळाडूंना अजिबात शिक्षा होऊ नये. कारण ते कौतुकास पात्र आहेत.’’ फिफाद्वारे केलेले हे विधान फिफाच्या सर्वच 211 सदस्यदेशांना पाठवले जाणार आहे. युरोपीय फुटबॉलची प्रतिष्ठित यूएफा स्पर्धेतही फ्लॉयड यांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यास परवानगी देण्यात आली आहे.

खेळाडूंना आम्ही शिक्षा करणार नाही ः जर्मनी

फ्रँकफर्ट

जॉर्ज फ्लॉयडच्या मृत्यूचे पडसाद जगभर उमटल्यानंतर मैदानावर निषेध नोंदविणाऱ्या खेळाडूंची संख्याही वाढत आहे. अशातच हंगेरीतील एका स्पर्धेत जॉर्ज फ्लॉयडच्या खुनाचा निषेध नोंदविणाऱ्या फुटबॉलपटूंना हंगेर फुटबॉल महासंघाने सुनावले होते. त्या वेळी फिफाने या खेळाडूंचे वर्तन योग्य असल्याचे समर्थन केले होते. फुटबॉलची सर्वोच्च संघटना फिफा या खेळाडूंच्या पाठीशी राहिल्यानंतर अनेक फुटबॉल महासंघानेही आपल्या भूमिकेत बदल केला आहे. जर्मन सॉकर महासंघाने DFB | सांगितले, की जॉर्ज फ्लॉयडच्या मृत्यूनंतर निदर्शने करणाऱ्या खेळाडूंना शिक्षा करणार नाही.

जॉर्ज फ्लॉयडच्या मृत्यूनंतर अनेक खेळाडूंनी आपल्या कपड्यांवर संदेश लिहिले होते.

महासंघाचे अध्यक्ष फ्रिट्ज केलेर fritz keller | यांनी सांगितले, ‘‘डीएफबी कोणत्याही वर्णद्वेष, भेदभाव किंवा हिसेंच्या विरुद्ध उभा राहिला आहे. सहिष्णुता, मोकळेपणा आणि विविधतेसोबत डीएफबीची विचारधार आहे. हे सिद्धान्त डीएफबीच्या नियमांतही आहेत. त्यामुळे खेळाडूंनी केलेल्या निषेधाचं आम्हीही समर्थन करतो.’’

केलेर यांनी आपल्या या विधानात चार खेळाडूंची नावे घेतली होती, ज्यांनी वर्णद्वेषाचा धिक्कार केला होता. फ्लॉयडला न्याय देण्यास समर्थन दिले होते. हे चार खेळाडू होते, अश्रफ हकिमी, जेडन सांचो, वेस्टन मॅकिनी आणि मार्कस थुराम. भविष्यात कोणत्याही विरोधाबाबत आमची हीच भूमिका राहील. जर्मनीच्या या भूमिकेचे फिफानेही समर्थन केले आहे.

मला श्वास घेता येत नाही...!

2020-06-03T09:32:00.001+05:30

Mahesh Pathade | +91 80875 64549 |

करोना विषाणूने संपूर्ण विश्वाला विळखा घातला तेव्हा असं म्हंटलं गेलं, की आता माणसामाणसातला भेद नव्याने उभा ठाकला आहे. दलित-सवर्ण, उच्च-नीच, गरीब-श्रीमंत, काळा-गोरा हे भेद राहिलेच नाहीत. आता ज्याला कोरोना, तो विटाळ समजला जाईल. मग तो उच्चवर्णीय असो वा गर्भश्रीमंत. पण छे... अमेरिकेसारख्या पुढारलेल्या देशात कोरोनापेक्षाही मनातला विटाळ अजूनही कायम आहे, याचंच वैषम्य वाटतं. आजही तिथे वर्णभेद तितकाच टोकदार आहे. एकवेळ कोरोनाचा विषाणू परवडला; पण या वर्णभेदाच्या विषाणूने तर माणुसकीलाच काळिमा फासला. जिथे माणुसकी नाही तिथे असतात फक्त हिंस्र श्वापदं.

हा मनातला उद्वेग व्यक्त करण्याचं कारण म्हणजे वर्णभेदाचा बळी ठरलेला निष्पाप जॉर्ज फ्लॉयड. हे अमेरिकेत घडावं, याचं आश्चर्य वाटतं. ज्या अमेरिकेत अब्राहम लिंकन, बराक ओबामासारखे राष्ट्राध्यक्ष झाले, तेथे वर्णभेद इतका पराकोटीचा असू शकतो यावर विश्वासच बसत नाही. अधूनमधून कधी तरी डोकावत होता, मात्र तो लाव्हा रसासारखा असा बाहेर येईल असं कधीही वाटलं नव्हतं. ज्या अब्राहम लिंकन यांनी दासप्रथा नष्ट केली, त्याच लिंकन यांच्या देशात गोऱ्यांच्या मनातला कृष्णवर्णीय अजूनही गुलामच आहे...

ही घटना घडली मंगळवारी, 25 मे 2020 रोजी अमेरिकेतल्या मिनियापोलिस शहरात. एका क्षुल्लक कारणावरून, कोणतीही शहानिशा न करता जॉर्ज फ्लॉयडला पोलिसांनी अटक केली. मात्र, त्याला इतकी अमानवी वागणूक दिली, छळ केला, की माणुसकीही ओशाळली. हा अत्याचाराचा व्हिडीओ जेव्हा व्हायरल झाला तेव्हा वणवा पेटावा तशी अमेरिका संतापाने धुमसली. लोकं रस्त्यावर उतरली. ज्या कोरोना महामारीने अमेरिका बेजार झाली, त्यात हिंसक आंदोलनाने संपूर्ण अमेरिका धगधगत आहे.

व्हिडीओमध्ये जॉर्जला पोलिस वाहनाच्या चाकाजवळ आडवं पाडल्याचं स्पष्टपणे दिसत होतं. त्याचे हात मागे हातकडीने जखडले होते, तर एका पोलिस अधिकाऱ्याचा गुडघा त्याच्या मानेवर होता. इतर तिघांनी त्याचं संपूर्ण शरीर गुडघ्यांखाली दाबलं होतं. व्हिडीओत चारही अधिकारी स्पष्टपणे दिसत आहेत. यात डेरेक शौविन Derek Chauvin | नावाचा एक क्रूर पोलिस अधिकारी आहे, ज्याचा गुडघा जॉर्जच्या मानेवर होता, जे. अलेक्झांडर क्वेंगने J. Alexander Kueng | दोन्ही गुडघे त्याच्या कंबरेवर टेकवले होते, तर थॉमस लेन Thomas Lane | याने गुडघ्यावर बसून त्याचे पाय जखडले होते. चौथा अधिकारी टोउ थाओ Tou Thao | या सगळ्या प्रकारावर लक्ष ठेवून होता. हे इतकं भयानक दृश्य होतं, की पाहतानाही अंगाचा थरकाप उडतो. हा सगळा थरार ३० मिनिटे सुरू होता. हीच तीस मिनिटे जॉर्जच्या आयुष्यातली अखेरची ठरली.

कोण होता जॉर्ज?

आफ्रिकी-अमेरिकी समुदायातला ४६ वर्षीय जॉर्ज फ्लॉयड एक उमदा तरुण. त्याचा जन्म उत्तर कॅरोलिनातला. तो टेक्सासमधील ह्युस्टन शहरात राहत होता. कामाच्या शोधात तो अनेक वर्षांपूर्वी तो मिनियापोलिस शहरात आला होता. तेथे तो एका रेस्टॉरंटमध्ये सुरक्षा गार्डचं काम करायचा. रेस्टॉरंटच्याच मालकाच्या घरी तो गेल्या पाच वर्षांपासून भाडेकरू होता.

जॉर्जला सहा वर्षांची मुलगी आहे. ती आई रॉक्सी वॉशिंग्टनसोबत ह्युस्टनमध्ये राहत होती. जॉर्जला 'बिग फ्लॉयड' नावानेही ओळखले जात होते. मिनियापोलिस हे त्याचं अतिशय आवडीचं शहर. फ्लॉयड उत्तम खेळाडूही होता. शालेय स्तरावर फुटबॉल आणि बास्केटबॉलमध्ये त्याने विशेष प्रावीण्य मिळवले होते. कदाचित याच खेळात त्याने करिअर केलं असतं, तर तो उत्तम बास्केटबॉलपटू म्हणून नक्कीच नावाजला गेला असता. फ्लॉयड अतिशय शांत स्वभावाचा होता, असं त्याचा शाळकरी मित्र डोननेल कूपरने सांगतो.

जॉर्जला शिक्षणात फारशी रुची नव्हती. त्याने शालेय शिक्षण अर्ध्यावरच सोडलं आणि एका हिप-हॉप समूहात संगीत देण्यास सुरुवात केली. त्याला स्क्रूडअप क्लिक असे म्हंटले जाते. याच समूहात त्याला बिग फ्लॉयड म्हणून ओळख मिळाली होती. ह्यूस्टनमध्ये हाताला काम मात्र नव्हतं. अखेर तो मिनियापोलिस शहरात आला. या शहरात त्याला काम मिळालं. सुरुलातीला ट्रकचालक म्हणूनही काम केलं. नंतर कांगा लॅटिन बिस्त्रो या लॅटिन अमेरिकी रेस्टॉरंटमध्ये त्या सुरक्षा गार्डचं काम केलं. कोरोना महामारीमुळे त्याच्या हातून हे कामही गेलं. अमेरिकेत लाखो बेरोजगार झाले. त्यातील एक जॉर्ज फ्लॉयड होता.

जॉर्जची अखेरची ती 30 मिनिटे

जॉर्जने 25 मे रोजी सायंकाळी कप फूड्स या रेस्टॉरंटमधून सिगारेटचं एक पाकीट खरेदी केलं. त्याने त्यासाठी 20 डॉलरची नोट दिली. मात्र, स्टोअरच्या एका कर्मचाऱ्याला वाटलं, ही नोट बनावट आहे. त्याने लगेच पोलिसांना फोन केला.

फ्लॉयड तसा 'कप फूड्स'चा नियमित ग्राहक होता. स्टोअरचा मालक माइक अबुमयालेह त्याला व्यक्तिशः ओळखायचे. अतिशय मनमिळावू आणि आनंदी ग्राहक होता. त्याच्याकडून कधीही कोणताही त्रास नव्हता, असं अबुमयालेह सांगतात.

मात्र, 25 मे रोजी अबुमयालेह स्टोअरवर नव्हते. बनावट नोटेची शंका आल्यानंतर पोलिसांनाच आधी कल्पना दिली जाते. त्या कर्मचाऱ्यानेही तेच केलं. रात्री आठ वाजून एक मिनिटाने स्टोअरवरून त्या कर्मचाऱ्याने अधिकाऱ्यांना कॉल केला. त्यात त्याने म्हंटले, की ग्राहकाला आम्ही सिगारेट परत करायला सांगितली तर त्याने नकार दिला. रात्री आठ वाजून आठ मिनिटांनी चार पोलिस अधिकारी घटनास्थळी पोहोचले. हे चार अधिकारी होते डेरेक शौविन Derek Chauvin |, जे. अलेक्झांडर क्वेंग J. Alexander Kueng |, थॉमस लेन Thomas Lane |, टोउ थाओ Tou Thao |

स्टोअरच्या बाजूला उभ्या असलेल्या कारजवळ आधी थॉमस लेन आणि जे. अलेक्झांडर क्वेंग गेले. कारमध्ये फ्लॉयडसह त्याचे दोन मित्र बसलेले होते.

कारजवळ पोहोचल्यानंतर थॉमस लेनने लगेच बंदूक बाहेर काढत फ्लॉयडवर ताणली. हँड्सअप म्हणत त्याने फ्लॉयडला कारबाहेर ओढले. सीसीटीव्ही फूटेजमध्ये ही घटना कैद झाली आहे. मात्र, कारजवळ गेल्यासरशी थॉमस लेन याला असं काय जाणवलं, की थेट बंदूक फ्लॉयडवर ताणली?

फ्लॉयडला बाहेर काढल्याबरोबर त्याला हातकड्या बांधण्यास सुरुवात केली. फ्लॉयडने त्याला विरोध केला. मात्र, बळाचा वापर करीत त्याचे दोन्ही हात मागे नेत त्याला हातकडी बांधली. इथे फ्लॉयडने विरोध करणे थांबवले. तुला आम्ही बनावट नोट वापरण्याच्या गुन्ह्यात अटक केल्याचे कारण लेनने त्याला सांगितले. पोलिस अधिकाऱ्यांनी त्याला अटक करून पोलिस कारमध्ये बसवण्याचा प्रयत्न केला. यात जॉर्जने कोणताही प्रतिकार केल्याचं फूटेजमध्ये दिसत नाही.

यातील डेरेक शौविन या पोलिस अधिकाऱ्याविरुद्ध यापूर्वीच तब्बल १७ तक्रारी, तर टोउ थाओ याच्याविरुद्ध ६ तक्रारी दाखल आहेत. या दोन्ही पोलिस अधिकाऱ्यांची कारकीर्द तशीही डागाळलेलीच होती. कारण डेरेकने यापूर्वी तीन वेळा बंदुकीतून गोळ्या झाडल्या होत्या. त्यात एकाचा मृत्यू झाला होता, तर टोउविरुद्ध २०१७ मध्ये निर्दयतेचा खटला दाखल होता. या चारही पोलिस अधिकाऱ्यांनी जॉर्जला अशा पद्धतीने जमिनीवर दाबले होते, की त्याला कोणतीही हालचाल करता येत नव्हती.

जॉर्ज फ्लॉयडला मारताना क्रूर पोलिस अधिकारी डेरेक शौविन. घटनेचा निषेध करताना नागरिक

या पोलिस अधिकाऱ्यांनी फ्लॉयडवर आठ वाजून १४ मिनिटांनी जमिनीवर दाबले. संपूर्ण फूटेजमध्ये जॉर्ज कुठेही प्रतिकार करताना दिसत नाही. मात्र, चारही निर्दयी पोलिस अधिकारी त्याच्यावर गुडघे रोवून होते. डेरेकचा गुडघा जॉर्जच्या मानेवरच असल्याने त्याला श्वासही घेता येत नव्हता. हे फूटेज रात्री आठ वाजून २० मिनिटांचे आहे. त्यात जॉर्ज विव्हळत होता. तो कळवळून सांगत होता, I can't breathe, man. (मला श्वास घेता येत नाही..)

तेथील एका नागरिकाने जॉर्जची अवस्था पाहून विचारले, ‘‘तुला काय हवंय?’’

जॉर्ज कळवळून म्हणाला, मला श्वास घेता येत नाही. ‘‘गुडघा माझ्या मानेवर आहे...’’(I can't breathe. Please, the knee in my neck.)

निर्दय पोलिस अधिकारी जॉर्जच्या मानेवर गुडघा रोवून म्हणाला, ‘‘कारमध्ये बस.’’ (Well, get up, get in the car, man)

जॉर्ज म्हणायचा, ‘‘मला हलताही येत नाही.’’

फ्लॉयड कसा हलणार, त्या नराधम पोलिस अधिकाऱ्यांनी त्याच्यावर ताकदीने गुडघे जे टेकवले होते आणि म्हणायचे, ‘‘कारमध्ये बस.’’

डेरेक त्याच्या मानेवर गुडघे आणखी घट्ट रोवून म्हणायचा, ‘‘कारमध्ये बस...’’ (get in the car)

जॉर्ज कळवळत होता. त्याला हालचालही करता येत नव्हती. तो म्हणायचा, ‘‘मला हलता येत नाही.’’

डेरेक त्याची मान गुडघ्याने इतक्या जोराने दाबायचा, की आता जॉर्जला वेदना असह्य झाल्या. त्याच्या तोंडातून शब्द बाहेर पडला, ‘‘ममा.’’ (mama).

डेरेक त्याच्या मानेवर पुन्हा जोर देऊन म्हणायचा, ‘‘कारमध्ये बस.’’ (get in the car)

डेरेकच्या तोंडातून शब्द निघाला, ‘‘आय काण्ट.’’ (I can't)

जॉर्जने पाच मिनिटांच्या कालावधीत तब्बल 16 वेळा सांगितलं, ‘‘I can't breathe.’’

डेरेक त्याच्या मानेवरून पाय काढत नव्हता.

काही जणांना पोलिसांची ही निर्दयता असह्य झाली. ते डेरेकला म्हणायचे, ‘‘सोडा त्याला..’’ (Get off of him now!)

फूटेजमध्ये एका महिलेचा आवाज आहे. ती सांगत होती, ‘‘तुम्ही सगळे चुकीचं करताय.’’ (What is wrong with you all?)

या सगळ्या प्रकारात जॉर्जचा कळवळणारा आवाज थांबला होता. हालचालही थांबली. हे तेथे जमललेल्या प्रत्येकाला लक्षात आलं. ते म्हणाले, ‘‘भाऊ, त्याची हालचाल थांबली..’’ (Bro, he's not (explative) moving)

‘‘तुम्ही त्याला ठार मारले..’’

पोलिस अधिकारी म्हणायचे, ‘‘त्याची नाडी चालू आहे.’’

एक महिला मोबाइलवर व्हिडीओ काढत म्हणाली, ‘‘आम्हाला बघूद्या.’’

तर पोलिस अधिकारी सांगायचा, ‘‘आम्ही तपासली आहे.’’

एक जण म्हणाला, ‘‘आम्ही तपासतो.’’

मात्र, पोलिस अधिकाऱ्यांनी कोणालाही जवळ येऊ दिलं नाही. कोणी तरी म्हणालं, ‘‘त्याची नाडी तपासा.’’

निर्दय डेरेकने फ्लॉयडच्या मानेवरून गुडघा तसाच ठेवलेला होता आणि दुसरा अधिकारी त्याची नाडी तपासत होता. ही क्रूरतेची परिसीमा होती. काही वेळाने रुग्णवाहिका आली. त्यातून डॉक्टर उतरला. तोपर्यंत शौविनने जॉर्जच्या मानेवरून गुडघा काढलेला नव्हता. अखेर त्या डॉक्टरने त्याला मागे होण्यास सांगितलं, तेव्हा तो निर्दय शौविन बाजूला झाला. तब्बल 8 मिनिटे आणि 46 सेकंद शौविनचा गुडघा त्याच्या मानेवर होता. या दरम्यान जॉर्ज बेशुद्ध झाला होता. जॉर्जचा निश्चेष्ट देह रुग्णवाहिकेतून हॉस्पिटलला नेला. मात्र, तत्पूर्वीच जॉर्जने प्राण सोडले होते. निर्दयी पोलिसांनी हेतुपुरस्सर जॉर्जचा बळी घेतला होता. जॉर्ज गेला तेव्हा मानवतेनेही मान टाकली होती...

हा संपूर्ण व्हिडीओ जेव्हा व्हायरल झाला, तेव्हा अमेरिकेत हाहाकार माजला. संतापाची लाट पसरली. हिंसक आंदोलनाने मिनियापोलिस शहराचे पोलिस ठाणे फोडले. अमेरिकेतील 140 पेक्षा अधिक शहरांमध्ये आंदोलनाचे तीव्र पडसाद उमटले. या घटनेनंतर जगभरातून तीव्र प्रतिक्रिया उमटल्या. मायकेल जॉर्डनसह अनेक दिग्गज खेळाडूंनी या घटनेचा निषेध नोंदवला.

अस्वस्थ करणारा हा व्हिडीओ पाहिल्यानंतर मी झोपू शकलो नाही. अशीच अवस्था जगातल्या प्रत्येकाची झाली आहे. अशा वेळी जॉर्जच्या कुटुंबावर काय प्रसंग ओढवला असेल या कल्पनेनेच अंग शहारतं. त्याची सहा वर्षांची चिमुकली चिमुकली, कसं समजावतील तिला... तिचा बाबा दिसला नाही तर तिला काय सांगतील... जॉर्जच्या तोंडातून अखेरचा ‘ममा’ शब्द हृदयाला घरे पाडून गेला. आता तिची चिमुकली जेव्हा ‘बाबा’ शब्द उच्चारेल तेव्हा तो शब्द ऐकण्याची शक्ती कुटुंबाला मिळो...!!!

‘खेलरत्न’प्राप्त साक्षीचा अर्जुन पुरस्कारावर दावा!

2020-06-02T20:27:00.002+05:30

Team kheliyad |

भारताच्या सर्वोच्च क्रीडा पुरस्कारांसाठी सध्या खेळाडूंमध्ये प्रचंड चुरस निर्माण झाली आहे. अनेक क्रीडा महासंघांनी आपापल्या खेळाडूंची शिफारस क्रीडा मंत्रालयाकडे केली आहे. मात्र, कुस्ती महासंघाने अद्याप कोणत्याही खेळाडूचे नाव पाठविलेले नाही. मात्र, ऑलिम्पिकमध्ये कांस्यपदक मिळविणाऱ्या साक्षी मलिकने अर्जुन पुरस्कारावर दावा केला आहे. तिला यापूर्वीच ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | या सर्वोच्च पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे. असे असताना आता अर्जुन पुरस्कारावर दावा केल्याने अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत. अद्याप कुस्ती महासंघाने यावर कोणतीही टिप्पणी केली नसली, तरी जागतिक कुस्ती स्पर्धेत कांस्यपदक मिळविणाऱ्या विनेश फोगटची ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | साठी शिफारस केली जाणार असल्याचे कुस्ती महासंघाने स्पष्ट केले आहे. मात्र, साक्षीची अर्जुन पुरस्कारासाठी शिफारस केली जाणार नसल्याचे कुस्ती महासंघाच्या वक्तव्यावरून स्पष्टपणे जाणवत आहे. त्यामुळे साक्षीचा कुस्ती महासंघाशी चकमक होण्याची शक्यता आहे.

कुस्ती महासंघ विनेश फोगटची सलग दुसऱ्यांदा ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | साठी शिफारस करणार आहे. टोकियो ऑलिम्पिकला पात्र ठरलेली विनेश पहिली भारतीय महिला कुस्तीगीर आहे. मात्र, करोना महामारीमुळे ही स्पर्धा स्थगित करण्यात आली. गेल्या वर्षी तिचे नाव ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | साठी सुचविण्यात आले होते. मात्र, तिला हा पुरस्कार मिळू शकला नाही. त्याऐवजी पहिलवान बजरंग पुनियाला या पुरस्काराने गौरविण्यात आले होते.

विनेशने गेल्या तीन वर्षांपासून उत्तम कामगिरी करीत आहे. जाकार्तामध्ये झालेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत तिने सुवर्णपदकावर आपले नाव कोरले होते. 2019 मध्ये तिने नूर सुल्तानमध्ये जागतिक कुस्ती स्पर्धेत कांस्यपदक जिंकत टोकियो ऑलिम्पिकची पात्रताही सिद्ध केली होती. 2020 च्या सुरुवातीलाच तिने दिल्लीत झालेल्या आशियाई चॅम्पियन स्पर्धेत कांस्यपदक जिंकले होते. ही कामगिरी पाहता कुस्ती महासंघ विनेश सध्या ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | ची प्रबळ दावेदार मानली जात आहे.

साक्षीला रोखणार?

साक्षीला अर्जुन पुरस्कार मिळण्याचे कोणतेही संकेत कुस्ती महासंघाने दिलेले नाहीत. त्यामुळे तिला अर्जुन पुरस्कार मिळणार की नाही, याबाबत साशंकता निर्माण झालेली आहे. जिला ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | सारखा प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळालेला आहे, तिने अर्जुन पुरस्कारासाठी दावा करणेच चुकीचे आहे, असे स्पष्ट मत कुस्ती महासंघाच्या सूत्रांकडून व्यक्त होत आहे. यावर भारतीय कुस्ती महासंघाचे WFI | सहाय्यक सचिव विनोद तोमर यांची प्रतिक्रिया पुरेशी बोलकी आहे.

तोमर यांनी सांगितले, ‘‘आम्ही विनेशचे नाव ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | साठी पाठवणार आहोत. या पुरस्कारासाठी तीच प्रबळ दावेदार आहे. मात्र, अर्जुन पुरस्काराबाबत आम्ही अद्याप निर्णय घेतलेला नाही. कारण आमच्याकडे फारसे अर्ज आलेले नाहीत. डब्लूएफआयचे WFI | अध्यक्ष याबाबत निर्णय घेतील. त्यानंतर नावांची शिफारस क्रीडा मंत्रालयाकडे पाठविली जातील. आमच्याकडे तीन जूनपर्यंत वेळ आहे.’’

डब्लूएफआयच्या WFI | सूत्रांनी सांगितले, की गेल्या काही काळापासून साक्षीची कामगिरी फारशी समाधानकारक नाही. तरीही तिने अर्जुन पुरस्कारासाठी अर्ज पाठवला आहे. तिला 2016 मध्ये जिम्नॅस्ट दीपा कर्माकार आणि नेमबाज जितू राय यांच्यासोबत ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | मिळाला आहे. युवा पहिलवान सोनम मलिककडून नुकतीच ती दोन वेळा पराभूत झाली होती. सोनमने साक्षीचे आशियाई ऑलिम्पिक पात्रतेचे मनसुबेही धुळीस मिळवले होते. अशा परिस्थितीत डब्लूएफआय WFI | कोणाच्या नावाची शिफारस करते याची उत्सुकता कुस्तीप्रेमींना लागली आहे.

कारण २०१९ मध्ये जागतिक कुस्ती स्पर्धेत रौप्यपदक मिळविणारा दीपक पुनिया (86 किलो) आणि प्रतिभावान मल्ल राहुल आवारे (61 किलो) यांनीही अर्जुन पुरस्कारासाठी अर्ज पाठवले आहेत.

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार ‘‘रिओ ऑलिम्पिकपूर्वी त्याने फारशी चांगली कामगिरी केलेली नव्हती. त्यामुळे साक्षीचे नाव अर्जुन पुरस्कारासाठी पाठवलेले नव्हते. मात्र, तिने रिओ ऑलिम्पिकमध्ये कांस्यपदक जिंकल्याने तिला थेट ‘खेलरत्न’ Khel Ratna | मिळाला होता. आता तिला अर्जुन पुरस्कारही हवा आहे.’’

या चार युवा फुटबॉलपटूंनी मैदानावरच नोंदवला निषेध

2020-06-02T12:52:00.003+05:30

sports-bundesliga-racism

बर्लिन, 1 June 2020

अमेरिकेत कृष्णवर्णीय जॉर्ज फ्लॉइड george floyd | यांचा मृत्यू आणि पोलिसांनी केलेली कृष्णवर्णीयांची हत्या यामुळे युरोप खंडात कमालीची अस्वस्थता पसरली आहे. अमेरिकेत हिंसाचार भडकला आहे. याचे पडसाद आता खेळातही जाणवायला लागले आहेत. जर्मनीतील बुंदेसलीगाच्या चार युवा फुटबॉलपटूंनी या घटनेचा तीव्र निषेध केला आहे. या प्रकरणी न्याय द्यावा, अशी मागणी केली आहे.

सांचोने ट्विटरवर आपले मत स्पष्टपणे लिहिले आहे, ‘‘पहिली व्यावसायिक हॅटट्रिक. कटू-गोड अनुभव. कारण जगात इतरही काही महत्त्वाच्या घडामोडी घडत आहेत. त्यावर मत व्यक्त केलंच पाहिजे. सर्वांनी एकत्र येऊन न्यायासाठी लढलं पाहिजे.’’

कृष्णवर्णीय व्यक्ती फ्लॉइड यांचा मृत्यू गेल्या आठवड्यात मिनीपोलिसमध्ये झाला होता. एका गोऱ्या पोलिस अधिकाऱ्याने गुडघ्यात त्याचा मान दाबली होती. त्यामुळे श्वास रोखला गेल्याने त्यांचा मृत्यू झाला. फ्लॉइड यांच्या मृत्यूनंतर जगभरात निदर्शने केली जात आहेत. थुरमनेही गोल केल्यानंतर मैदानावर सांकेतिक विरोध व्यक्त केला. मॅकेनीने दंडावर पट्टी बांधली होती, त्यावर लिहिले होते- ‘ जस्टिस फॉर जॉर्ज.’’ Justice for George |

मायकेल जॉर्डन, बेसबॉलपटू ओलोंसोने केला निषेध

वॉशिंगटन

अमेरिकेत जॉर्ज फ्लॉइड व अन्य कृष्णवर्णीयांच्या हत्येनंतर दिग्गज खेळाडूंनी या घटनेचा तीव्र निषेध केला आहे. एनबीएचा National Basketball Association | माजी दिग्गज खेळाडू मायकेल जॉर्डन Michael Jordan | यांनी सांगितले, जॉर्ज फ्लॉइड यांच्या मृत्यूनंतर लोक दुःख आणि संतापात आहेत.

जॉर्डनने ट्विटरवर म्हंटले आहे, की ‘‘मी प्रचंड निराश आणि संतापात आहे.’’

तो म्हणाला, ‘‘मी प्रत्येक वेदना, आक्रोश आणि निराशा समजू शकतो, ती अनुभवू शकतो. मी त्या लोकांसोबत उभा आहे, जे देशात वर्णभेदाविरुद्ध आवाज उठवत आहेत. या वेळी आपणा सर्वांना एकजूट होण्याची गरज आहे. तरच सरकार कठोर कायदा बनवू शकेल.’’

बेसबॉल संघाचा न्यूयॉक मेट्समधील स्टार खेळाडू पेट अलोन्सोने या घटनेवर निराशा व्यक्त केली आहे. तो म्हणाला, ‘‘माझे ओठ स्वतंत्र आहेत आणि मी गप्प बसू शकणार नाही. जॉर्ज फ्लॉइडच्या हत्येमुळे माझ्या मनाला वेदना झाल्या आहेत.’’

पंचवीस वर्षीय बेसमेनने सांगितले, ‘‘अशा प्रकारचा भेदभावाचा सामना करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीसाठी मी लढेन, त्याला साथ देईन.’’

रिचर्ड्स यांचा हा विक्रम कोणीही मोडू शकलेला नाही...!

2020-06-01T02:19:00.000+05:30

cricket-one-day-score-record

31 May 2020

Mahesh Pathade

Mob. 8087564549

नफ़स नफ़स मे उतरना कमाल होता है
नज़र नज़र मे उतरना कमाल होता है
बुलंदियों पे पहुचना कोई कमाल नहीं
बुलंदियों पे ठहरना कमाल होता है

अशोक साहिल यांचा हा शेर व्हिवियन रिचर्ड्स Vivian Richards | यांना चपखल लागू पडतो. वेस्ट इंडीजचे महान फलंदाज असलेले व्हिवियन रिचर्ड्स Vivian Richards | यांची आज आठवण येण्याचं कारण म्हणजे त्यांची वनडेमधील १८९ धावांची विक्रमी खेळी. आजच्या दिवशी म्हणजेच ३१ मे १९८४ रोजी तब्बल ३६ वर्षांपूर्वी त्यांनी ही विक्रमी खेळी साकारली होती, जी वन-डेमधील सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या होती. या विक्रमाचं वैशिष्ट्य म्हणजे क्रिकेटच्या इतिहासात हा विक्रम तब्बल १३ वर्षे अबाधित होता. अखेर पाकिस्तानच्या सईद अन्वर Saeed Anwar | ने हा विक्रम Record | मोडीत काढला खरा, पण तब्बल १३ वर्षे कालावधीपर्यंत रिचर्ड्स यांचा विक्रम अबाधित राहणे हाही एक विक्रमच आहे. शिखरं अनेक जण सर करतील, पण त्या शिखरावर अनेक वर्षे विराजमान होण्याची कमाल मात्र रिचर्ड्स यांच्याशिवाय कोणीही करू शकलेलं नाही.

वनडे सामन्यात एका डावात सर्वोच्च धावांचा विक्रम आजही भारताचा सलामीचा फलंदाज रोहित शर्माच्या Rohit Sharma | नावावर आहे. रोहितने १३ नोव्हेंबर २०१४ रोजी श्रीलंकेविरुद्ध २६४ धावसंख्या उभारली होती. ही वन-डेतील सध्याची सर्वोच्च धावसंख्या आहे. रोहितच्या नावावर असलेला हा विक्रम पाच वर्षे आणि सहा महिन्यांपासून कायम आहे. आता हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल, की रोहितचा हा विक्रम किती वर्षे टिकून राहतो. जर वनडेमधील एका डावातील सर्वाधिक धावसंख्येच्या विक्रमाचा कालावधी पाहिला, तर तो मेलबर्नमध्ये ५ जानेवारी १९७१ झालेल्या एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामन्यातीलच म्हणावा लागेल. या सामन्यात इंग्लंडचा जॉन एड्रिचने John Edrich | ८२ धावा केल्या होत्या. वन-डेच्या इतिहासातील ही पहिली सर्वोच्च धावसंख्या, जो विक्रम जॉन एड्रिचच्या नावावर नोंदला गेला होता. इंग्लंडच्याच डेनिस एमिस (१०३) Dennis Amiss | याने दीड वर्षातच हा विक्रम मोडीत काढला होता. एमिसचा हा विक्रमही फार काळ टिकला नाही. वेस्ट इंडीजच्या रॉय फ्रेडरिक्सने (१०५) Roy Fredericks | हा विक्रम मोडीत काढला. फ्रेडरिक्सलाही या विक्रमावर फार काळ विराजमान होता आले नाही. कारण वर्षभरातच इंग्लंडच्या डेव्हिड लॉइड (नाबाद ११६) David Lloyd | याने सर्वोच्च धावसंख्येचा नवा विक्रम नोंदवला. या विक्रमालाही मागे सारत न्यूझीलंडच्या ग्लेन टर्नरने Glenn Turner | १९७५ मधील पहिल्या विश्वकरंडक क्रिकेट स्पर्धेत दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध १७१ धावांचा नवा विक्रम प्रस्थापित केला. आता फलंदाजांसाठी हे नवे आव्हान होते. कारण त्याचा हा विक्रम आठ वर्षांपर्यंत कोणीही मोडीत काढू शकलं नाही.

भारताचा अष्टपैलू क्रिकेटपटू कपिलदेव Kapil dev | याने १८ जून १९८३ रोजी झिम्बाब्वेविरुद्ध टनब्रिज वेल्सवर साकारलेली नाबाद १७५ धावांची खेळी भारतीय कसे विसरतील? या खेळीने टर्नरचा आठ वर्षांपासून अबाधित राहिलेला विक्रम मोडीत निघालाच, शिवाय नवा विक्रमही प्रस्थापित झाला. मात्र, भारतीय संघाच्या माजी कर्णधाराचा हा विक्रम वर्षभरही टिकला नाही. कारण ३१ मे १९८४ रोजी रिचर्ड्सने इंग्लंडविरुद्ध मँचेस्टरमध्ये झालेल्या सामन्यात नाबाद १८९ धावांची विक्रमी खेळी रचली आणि नवा विक्रम प्रस्थापित केला. रिचर्ड्स यांचा हा विक्रम १२ वर्षे ११ महिने आणि २१ दिवसांपर्यंत कोणीही मोडू शकला नाही. वनडेच्या इतिहासात सर्वोच्च धावसंख्येचा विक्रम सर्वाधिक काळ आपल्या नावावर कोरण्याचाही एक नवा विक्रमच म्हणावा लागेल. रिचर्ड्सचा सर्वाधिक धावसंख्येचा विक्रम मोडीत निघालाही, पण सर्वाधिक काळ विक्रमावर विराजमान होण्याचा विक्रम आजपर्यंत कोणीही मोडू शकलेला नाही.

पाकिस्तानचा सईद अन्वर Saeed Anwar | याने रिचर्डस यांचा विक्रम मोडीत काढला. त्यासाठी २१ मे १९९७ हा दिवस उजाडावा लागला. अन्वरने भारताविरुद्ध चेन्नईत १९४ धावांचा नवा विक्रम रचला. सईद अन्वर Saeed Anwar | च्या नावावर हा विक्रम पुढे १२ वर्षे नऊ महिने राहिला. कदाचित त्याने रिचर्ड्स यांच्या सर्वाधिक कालावधीपर्यंतच्या विक्रमाला मोडीतही काढू शकले असते. पण झिम्बाब्वेच्या चार्ल्स कावेंट्रीने Charles Coventry | अन्वरचे (नाबाद १९४) १६ ऑगस्ट २००९ मध्ये त्याच्या विक्रमाशी बरोबरी केली. आता सर्वाधिक धावसंख्येच्या विक्रमावर केवळ अन्वरच नव्हता, तर झिम्बाब्वेचा चार्ल्सही त्याच्यासोबत होता. अखेर या दोघांचेही विक्रम मोडीत काढले ते भारताचा मास्टरब्लास्टर सचिन तेंडुलकरने Sachin Tendulkar |. ग्वाल्हेरमध्ये २४ फेब्रुवारी २०१० मध्ये दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध झालेल्या वन-डे सामन्यात सचिनने (नाबाद २००) नाबाद द्विशतकी धावांची खेळी साकारली आणि अन्वर आणि चार्ल्स या दोघांचेही विक्रम मोडीत काढले. मात्र, हा विक्रम सचिनच्या नावावर फार काळ राहिला नाही. अवघ्या एक वर्ष आणि १४ महिने या विक्रमावर सचिन विराजमान होता. मात्र, सचिनच्या पावलावर पाऊल ठेवत भारताच्याच वीरेंद्र सेहवागने ८ जून २०११ मध्ये इंदूरमध्ये वेस्ट इंडीजविरुद्ध खेळताना २१९ धावांची विक्रमी खेळी साकारली. सेहवागच्या नावावर हा विक्रम २ वर्षे ११ महिने आणि पाच दिवसच राहिला. रोहितने १३ नोव्हेंबर २०१४ रोजी २६४ धावसंख्या साकारत सेहवागचा विक्रम मोडीत काढत नवा विक्रम प्रस्थापित केला. मात्र, विक्रम बनले आणि मोडीतही निघाले. मात्र, रिचर्ड्स यांचा १८९ धावांचा सर्वाधिक काळ राहिलेला विक्रम आजपर्यंत कोणीही मोडू शकलेला नाही. अर्थात, हा १८९ धावसंख्येचा विक्रम सध्या वनडेच्या सर्वाधिक धावसंख्येच्या यादीत ११ व्या स्थानावर घसरला आहे. एकमेवर रोहितनेच ही संख्या तीन वेळा मोडीत काढत द्विशतकी खेळी साकारली आहे.