Wanneer een tiener voor het eerst toestemming krijgt om alcohol te drinken, is de kans reëel dat die bij een van de eerste gelegenheden stomdronken thuis komt. Een nieuwverworven recht nodigt uit tot overdrijving. Na verloop van tijd zal men echter matigen en verstandigerom gaan met zo’n recht, vanuit de filosofie dat het niet is omdàt men zoveel mag drinken als men wil, men ook zoveel moét drinken als men kan.
Zolang vrijheid in het algemeen en recht op vrije meningsuiting niet algemeen is, is er nog werk aan de winkel. Maar de vraag is of we de algemene verworvenheid van dit recht het snelst bereiken door het te gebruiken als recht om te beledigen. In de uitoefening van hun recht op vrije meningsuiting lijken sommigen wel losgeslagen tieners, voor wie de provocatie en de belediging het hoogste goed lijken.

Voltaire zei destijds tegen X ‘ik ben het fundamenteel oneens met u, en ik verfoei uw standpunt, maar ik zou mijn leven er voor geven om er voor te zorgen dat u uw mening kan geven’. Vrijheid kan niet bestaan waar er geen vrijheid van mening is, en waar men die mening niet vrij kan uiten. ‘Freedom of speech’ is een belangrijke hoeksteen van onze beschaving. Die beschaving vertrekt echter ook van een fundamenteel vertrouwen in mensen. Van de overtuiging dat de mens, in zijn volle zelfbeschikking, verstandig genoeg is om te oordelen over goed en kwaad zonder dat een overheid, kerk of andere instantie voortdurend over de schouder mee kijkt. Provocaties en beledigingen zijn daarom geen uitingen van vrijheid, maar een teken wanneer men moeite heeft om volwassen met die vrijheid om te gaan. Maar die vrijheid van meningsuiting is tezelfdertijd zo belangrijk, dat misbruiken, provocaties of pure aanstellerij nooit of nimmer aanleiding kunnen zijn om die vrijheid in vraag te stellen.

Samengevat : een verlicht mens is niet voor vrije meningsuiting omdat hij gelooft in het recht op beledigen maar omdat hij gelooft dat een vrij mens verstandig genoeg is om dit recht respectvol te gebruiken zonder dat een instantie daar op moet toe zien.

Een populair domein voor het recht van belediging is de spanning tussen culturen en godsdiensten, vooral dan met de Islam. Denk maar aan het debat over de Mohammed-cartoons, waarbij het afbeelden van Mohammed, de profeet van de Islam, tot extreme reacties leidt. Bij moslims is het afbeelden van de profeet een daad van godslastering. Het is dus een misvatting te denken dat je niet mag lachen met de profeet. Het afbeelden in positieve zin is net zo goed blasfemie. Het doet er dus niet toe of je Mohammed afbeeldt met met een bommentulband of als een groot en inspirerend leider, beide choqueren de gelovigen. We moeten overigens niet zoveel decennia terug gaan in de tijd om vergelijkbare voorbeelden te vinden in het katholiek geloof. Natuurlijk blijven we dromen van en streven naar een wereld waar de beleving van geloof zodanig persoonlijk is dat het niet uit maakt wat een ander daar over zegt en dat die ander ook kan zeggen of tekenen wat hem uitkomt. De vraag is echter of we dat punt bereiken door moslims te provoceren met wat misschien wel een van hun belangrijkste taboes is, maar vrij onbetekenend voor anderen. Verdient de ronduit agressieve houding tegenover homosexualiteit van sommige moslims bijvoorbeeld niet zoveel meer aandacht dan het jennen van moslims door het afbeelden van hun profeet?

Zelfs al vind ik vanuit het recht op vrije meningsuiting dat het recht om de profeet af te beelden niet mag ingeperkt worden door welke wet dan ook, toch vind ik het afbeelden als pure vorm van provocatie dom, veroordeelbaar en geen goede reclame voor ‘Freedom of speech’. En om even zelf van mijn recht op vrije meningsuiting gebruik te maken : moslims die zodanig te keer gaan tegen het afbeelden van de profeet zijn net zo dom. Gezien de profeet niet mag afgebeeld worden weet niemand hoe hij er uitziet. Hoe zou een ongelovig westerling de profeet dan kunnen afbeelden? Dat personage in die cartoons kàn de profeet dus niet zijn. Maar wat zou de zin zijn om dan maar een illustratie van de profeet (die hij dus niet is) bij dit stuk te zetten, puur als provocatie.

Het recht op vrije meningsuiting kàn gebruikt worden om anderen te beledigen, maar dat is niet waar deze vrijheid over gaat. De kracht van de vrijheid van meningsuiting zit in de volwassen manier waarop wij ermee om gaan en zelf een standaard zetten voor vrijheid als synoniem van ‘beschavingsniveau’. Het valt trouwens op dat zij die de kunst der belediging prijzen en promoten, zelf als door een wesp gestoken reageren wanneer het hén overkomt. Op andere ogenblikken zwaaien de tegenstanders van iedere terughoudendheid met de Verenigde Staten als het grote voorbeeld van ‘Freedom of Speech’. Uitgerekend de Verenigde Staten, waar je als televisiezender een boete van 200.000 dollar mag ophoesten als iemand in de uitzending het woord ‘fuck’ gebruikt. Fuck.

Daarmee is Europa definitief lid van het select clubje beleidsniveaus waarvan de legitimiteit constant onder vuur ligt. Handige schietschijven zijn het: wat het federale niveau voor Vlaanderen is, de NAVO voor vredesbewegingen en Het Heilige Roomse rijk voor Pruisen, dat is de EU nu voor zowat iedereen met kritiek. Zint een bepaalde maatregel je niet, traceer hem richting Europese bron en fulmineer wat over het ondemocratisch karakter van de Unie. Simpel. Na schreeuwerige vakbondslui en nationalisten in identiteitscrisis hebben nu ook mainstream bestuurders dit handigheidje ontdekt. Europa dreigt zo voor eeuwig vast te blijven steken in de mythe van zijn democratisch deficit.

Vreemd vind ik dat. In vergelijking met andere bestuurslagen stond Europa zeker niet achteraan toen het democratisch gehalte uitgedeeld werd. En nee, dat heeft niks te maken met méér of minder Europa. Een federaal model, de confederale Unie of, godbetert, een “Europa der regio’s”: discussieer er gerust op los, maar kom alsjeblieft niet af met dat non-argument van democratie.

Toegegeven, het Europees radarwerk ziet er op het eerste zicht best ingewikkeld uit. Uniek is dat echter niet: enkel een dictatuur is makkelijk te begrijpen. Wie zich toch even verdiept in de werking van de belangrijkste instellingen kan niet anders dan tot de vaststelling komen dat de Unie dubbel legitiem is. De individuele lidstaten voeren het hoge woord: ze stemmen in de Raad (die van ministers) en bepalen de krachtlijnen van de Unie in de Europese Raad, de topbijeenkomsten waarvoor Brussel altijd even plat ligt. Is dat anti-democratisch? Ik zou zo denken dat die regeringen toch wel verkozen zijn in hun eigen land en verantwoording moeten afleggen aan een nationaal parlement. Reken maar dat Merkel een stevig debat in de Bundestag moet doorstaan alvorens ze haar standpunten komt verdedigen in Brussel. En dat het de lidstaten zijn die de richting van Europa bepalen, wel, dat is nog steeds de democratische wil van die lidstaten zelf.

Langs de andere kant waken het rechtstreeks verkozen Parlement en de Europese Commissie over het “algemeen Europees belang”, zoals dat zo mooi heet. Aha, die Commissie! Dat zijn toch wel een bende verlichte dispoten zeker? Knallen zomaar begrotingen af en vegen met een vingerknip ons pensioen weg. Mogen we daar dan geen kritiek meer op hebben misschien? Ja, natuurlijk wel. Alleen is het nogal oneerlijk om daarbij de democratische representativiteit onderuit te halen. Elke Commissaris is nog steeds afgevaardigd door de regering van zijn lidstaat. Bovendien is die Commissie goedgekeurd door het Europees Parlement waarvoor u en ik gestemd hebben. Een parlement dat trouwens niet werkt volgens het doorzichtig oppositie-meerderheid spelletje maar wisselende meerderheden heeft voor elke maatregel. En heb ik al gezegd dat het Parlement de Commissie naar huis kan sturen? Wie blijft beweren dat de Commissie ondemocratisch is moet me dan toch eens uitleggen waar exact het verschil ligt met de representativiteit van nationale regeringen.

Enfin, om maar te zeggen: het valt nog wel mee met dat democratisch deficit. Hoe meer invloed Europa krijgt, hoe meer weerstand het opwekt. Logisch en op zich niks mee. Maar gefundeerde kritiek dreigt steeds meer overstemt te raken door onzinnige beschuldigingen over het gebrek aan democratisch gehalte. Verwijten die niet zelden afkomstig zijn van schizofrene nationale bestuurslui, nochtans zelf bepalend in wat Europa beslist. De dubbele legitimiteit van de Unie, via de lidstaten en het Parlement, is nochtans moeilijk te ontkennen. Europa is daarmee zeker niet minder democratisch dan de landen waaruit het bestaat.

Er bestaat ook geen vervolgingsbeleid tegen auteurs die plagiaat plegen. Wanneer men zich onrecht aangedaan voelt moet men zelf naar de rechter stappen. Er bestaat eveneens geen politie die nieuwe romans screent op passages die plagiaat zijn, laat staan dat het openbaar ministerie tot vervolging zou overgaan. Justitie is ook niet bezig met valsspelen. Als tijdens het Belgisch Kampioenschap Schaken iemand snel een extra stuk zou verzetten of via een oortje aanwijzingen krijgt, zal het parket niet binnenvallen. Een derde partij kan zich tekortgedaan voelen en een procedure instellen, maar het openbaar ministerie – dat verondersteld wordt de gemeenschap te vertegenwoordigen – zal niet optreden. Waar zit die maatschappelijke schade in het geval van doping? Omdat het van sport een unfair en onrealistisch gebeuren maakt? Dan kan ook gezegd worden van de helft van de Vlaamse realityshows, en daar valt voorlopig niemand binnen met een huiszoekingsbevel.

De vergelijking met verboden drugs gaat ook al niet op. Het gros van de dopingproducten mag gekocht of verkocht worden. Alleen niet door sporters. De producten dienen misschien om koeien te genezen of astmapatiënten te helpen, maar ze zijn als dusdanig niet verboden. De volksgezondheid dan? Het is geen politietaak om op individuele gezondheid toe te zien, net zoals het niet tot hun taak behoort om kettingrokers, alcoholisten of mensen met overgewicht te beteugelen. Er valt kortom geen zinnige reden te bedenken waarom een overheid zich hiermee bezighoudt. Het zou interessant zijn als iemand eens zou berekenen hoeveel publieke middelen er besteed worden aan deze strijd tegen doping.

De maatschappij wordt ruwer, ingewikkelder en sneller. Justitie heeft alle moeite van de wereld om die tempowijziging bij te houden. Ondanks alle inspanningen staat het rechtsgevoel van vele landgenoten onder druk. In die omstandigheden is het niet verantwoord om honderden ambtenaren, politiemensen en juristen zoveel tijd te laten besteden aan een commerciële uitwas als doping in sport. Het zijn de fans, de sponsors en de sportbesturen die in deze hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Het is aan hen om te bepalen wat kan en wat niet kan en om zelf in te staan voor opsporing en beteugeling. Want dopingbestrijding is net zo min een overheidstaak als jagen op plagiaat, valsspelen, ongezond gedrag of stompzinnige televisieprogramma’s.

Het onderwijs in Vlaanderen heeft zich nog niet van het Belgisch overheidssyndroom kunnen losmaken: alles wordt ingezet op de werving van zo veel als mogelijk personeel, zodat er amper wat overblijft voor fatsoenlijke werkingsmiddelen. Die keuze is zeker verantwoordbaar: hoe meer leerkrachten, hoe kleiner de klassen, hoe intenser de begeleiding van elke leerling. Maar als de werkingsmiddelen pijnlijk ten achter blijven gaat dit positief effect wel verloren. Welke uitstraling heeft een leerkracht op de adolescent die enkel de 21ste eeuw kent, als hij nog moet communiceren via krijt en bord?

De klassieke oplossing luidt: meer middelen. Helaas is het crisistijd en gaan die er amper zijn de komende jaren. Dus moeten we creatiever denken. Ik zie kinderen gefascineerd kijken naar de documentaire-channels op de beeldbuis, en naar visueel lesmateriaal dat ze van Amerikaanse universiteiten downloaden. Ik zie vele moeders en vaders vele uren ’s avonds en ’s weekends hun kinderen rondrijden naar sporttraining, muziek- en andere opleidingen. Ik zie iedereen zuchten in de moeilijke zoektocht naar een uurtje samenzitten als ouder en kind aan het vele huiswerk.

Kunnen we uit al die vaststellingen geen ander, veel gevarieerder lespatronen bedenken? Af en toe klassieke les, af en toe documentaires kijken, af en toe zelfstudie, af en toe opdrachten die kinderen leren met andere mensen omgaan, en waarom niet: minstens een deel van de namiddag die vaardigheden incorporeren (met de bestaande organisaties en clubs) waaraan nu de avond en de weekends worden besteed? Zo komt er ’s avonds weer wat meer ruimte vrij om samen aan het huiswerk te werken en/of media (pc, tv, dvd, en waarom niet: die goede oude boeken!) af te speuren naar interessante dingen.

Ik vermoed dat dit allemaal behoorlijk meer werkingsmiddelen gaat kosten aan de school, maar ook minder leerkrachturen. Niet teveel van dat laatste natuurlijk, want een deel van de tijdswinst die je maakt kan je ook herinvesteren in intenser lesgeven en betere werkomstandigheden.
Het is, toegegeven, maar een eerste idee. Maar het is vooral ingegeven door de impuls om aan onze kinderen het allermodernste en allerbeste te bieden van wat de samenleving vandaag te leveren heeft. Want alleen daarmee mogen we tevreden zijn. Zoals we dat van onze gezondheidszorg verwachten en ook al een hele tijd krijgen.

Als de filmindustrie reclamespotjes wil uitzenden, kan ze zoals iedereen zendtijd of advertenties kopen. In plaats daarvan kiest ze ervoor om dit enerverende filmpje er voortdurend in te rammen bij de brave koper. Tot nu legde ik onvermoeid aan mijn kroost uit dat downloaden slecht is, want dat artiesten en filmmakers hun inkomen halen uit de verkoop van een cd of dvd. En dat als iedereen zou downloaden heel wat muziek of films niet meer gemaakt zouden worden. Het ontbreekt er nog net aan of ik besluit dat ze het belang van auteursrechten zeker zouden begrijpen, als ze de oorlog maar meegemaakt hadden.

Maar telkens ik dit enerverende filmpje en een resem andere waarschuwingen tegen mijn zin moet uitzitten, vind ik illegaal downloaden ietsje minder erg. Zoals je een onbeheersbare neiging krijgt om in het gras te gaan liggen wanneer er teveel bordjes staan dat je niet op het gras mag lopen. En even later vraag ik me af hoe het komt dat een dvd zoveel duurder is dan video’s destijds? Terwijl het toch veel goedkoper is om een dvd technisch te produceren? En waarom cd’s nooit goedkoper geworden zijn toen vinyl verdween en de productie goedkoper werd? En zo gaat stapje per stapje mijn mening over downloaden wat meer aan het wankelen. Terwijl aan mijn overtuiging dat makers moeten kunnen genieten van de vruchten van hun ideeën en werk nochtans overeind blijft.

De manier waarop we met auteursrechten en fysieke dragers van film, boeken en muziek om gaan is razendsnel aan het veranderen. Maar de industrie evolueert niet mee en zoekt in deze hopeloze strijd meer en meer zijn toevlucht tot extremere en onsympathiekere maatregelen zoals we die kennen van de software-industrie.
Auteursrechtenverenigingen lijken op hun beurt anachronismen die stoomlocomotieven op de rails willen houden in een digitaal tijdperk. Zij gaan eveneens steeds driester te werk en zoeken alsmaar makkelijker slachtoffers en vallen in een tijd van transparantie en publieke vragen voortdurend door de mand als het gaat om de legitimiteit van de bedragen die ze vragen, het aandeel dat aan de strijkstok blijft hangen en de ondoorzichtige en onevenwichtige verdeling van de inkomsten.

Ondanks die nieuwe tijd mogen we het kind niet met het badwater weggooien. Digitale evoluties maken het alsmaar makkelijker om commerciële gebruikers van rechtenhoudend materiaal, zoals radiozenders en televisiezenders, te monitoren en ervoor te zorgen dat rechthebbenden exact krijgen wat hen toekomt met minimale administratieve en overhead-kosten. Auteursrechtenorganisaties zijn daarom nodig, maar niet als logge administraties zoals we ze nu kennen, staten binnen de staat die het niet beter doen dan de doorsnee disfunctionele communistische overheid.

Die verenigingen geloven ook voor particuliere gebruikers sterk in strenge screening en responsabilisering van internet-providors. Dit model creëert echter zijn eigen ondergang, omdat de particuliere gebruiker de manier waarop auteursrechtenverenigingen hem zijn vrijheid ontnemen alsmaar minder accepteert en zich door deze heffingen gelegitimeerd voelt om illegaal te downloaden (want ik heb toch al betaald ?). Enkel een model gebaseerd op fundamentele vrijheid en kleine bijdragen van velen hebben in de huidige digitale cultuur een toekomst.

Kaiser Chiefs zei de muziekmaatschappijen de wacht aan door bij de lancering van ‘The future is Medieval’ te kiezen voor een systeem dat gebruikmaakt van maximale vrijheid. Zo beslisten zij om geen CD samen te stellen maar een twintigtal nummers aan te bieden waarmee eenieder tegen een prijs van ongeveer 10 euro zelf zijn CD kon samen stellen. Radiohead ging nog verder, en liet de downloaders vrij kiezen hoeveel ze wilden betalen. Het resultaat overtrof vele malen de traditionele opbrengst van een CD. Meer nog : toen achteraf een reguliere CD gepubliceerd werd, bleek in beide gevallen ook deze voluit te profiteren van de digitale pré-launch. Dat is niet eens zo verwonderlijk. Wanneer een speelfim op een televisiezender komt, blijkt in de daaropvolgende dagen de verkoop van de DVD van deze films de hoogte in te gaan.

Wanneer zal de filmindustrie stappen zetten naar een businessmodel voor de toekomst? De hardnekkige manier waarop men blijft vasthangen aan de zogenaamde ‘vensters’ is niet hoopgevend. Nu is er een volgorde bepaald waarbij een speelfilm eerst in de bioscoop moet lopen, vervolgens tegen betaling op digitale televisie te zien is, dan op DVD verschijnt en pas later op televisie mag. De realiteit is dat onmiddellijk na de theaterrelease het internet al wordt overspoeld door illegale opnames. Het meest frappant is echter dat het downloaden van die illegale films vaak door jongeren gebeurt die hem achteraf ook nog eens in de bioscoop gaan kijken. Dit maakt duidelijk dat bekijken in de bioscoop, in de home-cinema of op computer verschillende manieren van filmconsumptie zijn waarin geen volgorde kan opgelegd worden. Een film kan in dit nieuwe tijdperk daarom best tezelfdertijd op iedere mogelijke drager beschikbaar zijn. Dit zou ook andere aberaties tegen gaan, waar vooral de betere film onder te lijden heeft. Nu besteden filmstudio’s overdreven aandacht aan blockbusters omdat die het vooral in de bioscoop goed doen, terwijl vooral de zogenaamd ‘betere’ film vaak verrassend goed blijkt te scoren via Video on Demand of DVD. Als die film natuurlijk nog een kans krijgt van de verdeler, want studio’s geloven na een matige bioscooprecete vaak niet meer in de eigen film. Nochtans zijn er voorbeelden genoeg waarbij de verdelers ongelijk kregen van het publiek.

Het blad Wired maakte vorig jaar een vergelijking tussen het oude businessmodel van de CD-industrie en de nieuwe benadering. Het principe waarvan men vertrok was dat de muziek zelf wel de locomotief was, maar dat het rendement in de toekomst vooral in afgeleide producten en optredens zit. Dat klopt zeker, en het snelle uitverkopen van heel wat optredens illustreren dit, maar het succes van online-jukeboxes als Deezer of Fazer en de verkoop van muziek via ITunes maken eveneens duidelijk dat het publiek graag bereid is om te betalen voor muziek, boeken en film als er maar voldoende vrijheid is om het te kopen wanneer je wil, hoe je het wil en tegen een redelijke prijs. Er ontstaat in die benadering zelfs weer een markt waar bepaalde liefhebbers toch weer gaan voor de mooie hebbendingetjes van nummers of films die men eerder digitaal aankocht. De mens blijft immers een verzamelaar.

Waar de industrie evolueerde naar een sector waarin alsmaar minder mensen alsmaar meer betalen zien we dat het model van de toekomst ontstaan dat gebaseerd is op velen die kleine bedragen betalen. We betalen daardoor niet minder, we betalen gewoon samen met vele anderen. Een flink stuk van de industrie bestaat vandaag echter nog te veel uit tussenmaatschappijen en tussenstructuren met weinig toegevoegde waarde maar met een conservatieve kijk en een verlammend effect. Zij creëren het fundament waarop illegaal downloaden gebouwd is.

Een interessante bijwerking van deze digitale evolutie is dat de drempel voor heel wat beginnende artiesten en auteurs lager geworden is. Wie vroeger geld moest toestoppen om zijn muziek op de markt te krijgen, kan nu dankbaar gebruik maken van het net. Heel wat amateurs slaagden er in om een inkomen op te bouwen dankzij het succes van filmpjes op TouTube. En het meest tot de verbeelding sprekend is misschien wel het verhaal van Amanda Hocking die op haar zesentwintigste 17 boeken had geschreven waarvoor ze geen uitgever vond. Ze besloot in 2010 haar boeken zelf te verkopen via het internet, aan 99 dollarcent per roman. Ze baseerde zich hiervoor op het tarief dat iTunes vraagt voor een muzieknummer. Een jaar later had ze meer dan 1 miljoen exemplaren verkocht. Een belangrijke les voor de ‘papieren uitgevers’ die blijven zweren bij digitale tarieven die gebaseerd zijn op de hoge kosten van papieren boeken.

Helaas is de Grote Vakantie al enkele jaren niet groots meer. De echte zomermaanden vallen buiten het groot verlof. Vaak kennen we in mei en juni meer zonnedagen dan de zomer zelf. Ik wil de bouwvakkers – die hun werk moeten staken wegens hitte in het voorjaar, maar die noodgedwongen hun eigen vakantie doorbrengen in een duilerig Belgenweer – de kost niet geven.

Volgens sommigen ligt het aan de opwarming van de aarde, volgens anderen is het eigen aan het malcontentement van deze tijd. Feit is dat we anno 2012 nog steeds leven volgens de katholieke feest- en boerenkalender en de weerkundige wijsheden van lang geleden. Onze samenleving is afgestemd op een regelmaat die nodig en nuttig is in een landbouwmaatschappij met religieuze ijkpunten. Toch zien we daar vandaag nog hooguit de nostalgie en steeds minder het nut van in.

Neem het voorbeeld van de schoolkalender. Onderzoek van de VUB (Glorieux en Kermarrec) leert dat we in vergelijking met andere landen weinig schooldagen, weinig schooluren en veel vakantie hebben. Van de 365 beschikbare dagen gaan leerlingen in ons land slechts 182 dagen of 849 klokuren naar school. Nederlandse kinderen brengen 1000 uren op de schoolbanken door. Een gemiddelde lesdag duurt bij ons 4 uur en 40 minuten. In Denemarken is slechts 3 uur en 45 minuten, maar de leerlingen lopen in totaal wel 200 dagen school. Voor Luxemburgse kinderen zijn dat zelfs 212 dagen.

Bij ons blijven kinderen tijdens de maanden juli en augustus thuis, alsof het nodig is dat ze in die maanden helpen hooi bundelen of oogsten. Ook de andere vakantiedagen zijn ingegeven door een eerder katholiek-agrarisch tijdsbesef dan door een rationele of pedagogische invalshoek die uitgaat van studieresultaten. Het is zo, omdat het altijd zo geweest is. En dus kennen we een zware eerste trimester, een aan de feestdagen gebonden tweede en derde trimester en een lange zomervakantie.

Stel dat we morgen opnieuw konden beginnen? Dat we het welzijn van leerlingen en pedagogische motieven zouden laten doorwegen op nostalgie en conservatisme? Zou de Grote Vakantie dan nog bestaan? Zou Pasen altijd gepaard gaan met twee weken vakantie? En heeft met het verdwijnen van de vasten en vastenavond het Krokusverlof nog een reden van bestaan?

Het loont de moeite om over na te denken. Wie jong is, heeft de luxe van tijd en dat is nodig en waardevol. Maar van een ouderwetse en onevenwichtige schoolkalender met te weinig lesuren of dagen wordt niemand beter. We moeten onze onderwijstijd verbeteren door uit te gaan van wat kinderen meer kansen geeft en vooruit helpt. Door als uitgangspunt te nemen wat ze nodig hebben. En dat is meer regelmaat en meer evenwicht. Andere landen kunnen daarbij inspireren, al zijn de voorbeelden niet zaligmakend. Heel het Westen en haar kennismaatschappijen worstelen met hetzelfde vraagstuk. Voormalig President Bill Clinton trekt het debat in de Verenigde Staten. Hij zet zijn land onderaan de lijst voor wat betreft onderwijstijd, vlak na.. België.

Sedertdien konden ministers en burgemeesters uitpakken met vele kilometers aangelegde fietspaden, creëerde men subsidies voor mensen die met de fiets naar hun werk kwamen, bouwde men fietsenstallingen, legde men fietsroutenetwerken aan, ontstonden boeiende en efficiënte fietsverhuur-initiatieven in de steden.

En toch heb ik het gevoel dat we nog maar een klein stukje van de weg hebben afgelegd. Teveel van die vele kilometers fietspaden bestaan uit een met een streep afgescheiden rijstrookje langs een baan. Teveel initiatieven zijn versnipperd, terwijl de strategische keuze – bijvoorbeeld voor centra met vele scholen en fietsende kinderen – vaak uitblijft. Teveel fietsstallingen staan te dikwijls vol. Teveel wordt er geïmproviseerd met veiligheid, zodat een nieuw zogezegd fietspad soms erger is dan geen, omdat het eerste de illusie wekt dat het veilig fietsen garandeert.

Inmiddels beseffen we dat de fiets heel veel potentieel heeft. Daarvoor volstaat het alleen al maar naar de enorme fietsactiviteit in Vlaanderen in de weekends te kijken. Anders dan dat ander individueel transportmiddel, de auto, is de fiets gezond, goedkoop, milieuvriendelijk en in principe uiterst veilig. Elders in Europa is dat besef al verder doorgedrongen. In Amsterdam en Kopenhagen gaat dagelijks 30 tot 40 % van de werkende mensen met de fiets naar de job, langs hemelsbrede fietspaden waar ook kleine kinderen in een afgeschermde bak vooraan meekunnen. Ook Barcelona en Berlijn doen inmiddels beter dan de meeste Vlaamse steden.

In Brussel heb ik het voorbije jaar zelf een paar keer de proef op de som gedaan. Sedertdien bewonder ik de dapperen die er elke dag weer met een zekere doodsverachting – en valhelm, fluo-jas en extra-verlichting – bij hun fiets blijven zweren. Maar hoelang nog?

Dus moeten we de handen aan de ploeg slaan, in de eerste plaats met de Vlaamse steden (met de grootste scholieren- en studentenconcentraties) en de Vlaamse overheid. Om een deel van de weekend-fietsers naar het woon-werkverkeer te krijgen. Om een investeringsplan te maken dat verder reikt dan een legislatuur. Om te normeren wat echt als een fietspad moet worden verstaan. Om strategische keuzes te maken, bijvoorbeeld voor een absolute prioriteit voor fietsende jongeren, ook al vergt dat het volledig autovrij maken van een straat op de uren waarop scholen beginnen en eindigen.

We moeten gewoon onze ambities terug aanscherpen. Nederland evenaren moet het doel zijn, ook al hebben we daar twintig jaar voor nodig. En waarom zou wat in Kopenhagen en Amsterdam gaat, in Antwerpen en Gent niet kunnen?

Zonder twijfel bent ook u ze al tegengekomen. De koppels die, aan de rand van het zwembad, net niet scheldend met elkaar in de clinch gaan omdat de smartphone ‘geen bereik’ heeft op de vakantiebestemming.

Natuurlijk is het geen pretje om 24 uur op 24 en 7 dagen op 7 onder druk te staan. Niet elke e-mail is even relevant en de wenkbrouwen fronsen nog meer wanneer je leest wie waarvan in ‘kopie’ of ‘blinde kopie’ wordt gezet. Mailen wordt daardoor een manier om de paraplu open te trekken en verantwoordelijkheid te ontlopen. Niet op de hoogte? Tiens, ik had nochtans gemaild (om 4u23 vanmorgen). Kijk misschien ook de reclame-spam na, want je moet toch alles lezen?

Wat een onzin. 90 procent van de informatie die ons wordt toegestuurd is niet relevant of essentieel. Het gaat in de meeste gevallen om bezigheidstherapie of doorschuifgedrag. In een samenleving die steeds meer informatie op elk moment beschikbaar stelt, komt het er dus op aan om te kunnen filteren zonder door te draaien. Om te weten wat je moet weten, zonder je zwembadvakantie of je relatie op de helling te zetten. Dat vraagt dubbele discipline en organisatietalent. Dubbele discipline, om zelf geen overbodig nieuws de wereld in te sturen en om je leven niet te laten leiden door de technologie die strikt gesproken tot je beschikking moet staan. En organisatietalent, om ervoor te zorgen dat noodzakelijke informatie je sowieso bereikt – zelfs al lig je aan een wireless zwembad tijdens de zomermaanden.

En wat met alle mensen die het toch niet kunnen laten om hun e-mails na te lezen? Zijn die allemaal werkverslaafd en waarom vinden we de behoefte om met je werk te kunnen bezig zijn per definitie zo verkeerd? Ik ken mensen die echt gelukkig worden als ze er midden in de nacht in slagen om hun e-mails te lezen en te beantwoorden. Dat zijn geen zielige work-a-holics, maar wel mensen die het geluk hebben om hun job zielsgraag te doen. De boodschap ‘you’ve got mail’ maakt hen blij en tevreden. Ze zijn na het zwembaduurtje van hun partner een beter mens als ze hun mails hebben gelezen. Waarom vinden we dat eigenlijk zo vreemd? Waarom is iemand die graag werkt de afwijking en waarom zij mensen die graag ontsnappen aan hun werkzaamheden de regel? Zouden we er niet allemaal beter van worden om in plaats van onze tijd te besteden aan het denken aan de vakantie van volgend jaar, te investeren in een job waarvan we niet moeten ontsnappen?

Uiteraard doen vakanties deugd en verdient iedereen van tijd tot tijd en ontsnapping aan de werkelijkheid. Maar in onze berichtgeving over werken, vakantie nemen, vrije tijd, een gezinsleven uitbouwen en met pensioen gaan maken we van onze professionele loopbaan een hel. Onze jonge jaren lijken dan op het vagevuur en wie zich kan permitteren om te stoppen met werken, leeft in de hemel. Zou het niet veel eenvoudiger zijn om meer op zoek te gaan naar werk dat we graag doen en waarin we wat minder geleefd worden? Het klinkt eenvoudig, maar het is helaas voor velen te confronterend om onder ogen te zien. Nochtans maakt de krapte op onze arbeidsmarkt het voor bijna elk van ons mogelijk om uit te gaan van je eigen sterktes en interesses. We zijn het allemaal waard om die keuze te maken. Dus, in plaats van je druk te maken over e-mails die je niet gelezen hebt, stel jezelf eens eerlijk de vraag: hoe was je dag vandaag?

Maar ach, genoeg slimme jongens en meisjes bij ontwikkelingsorganisaties. Holle slogans van een overijverige vrijwilliger zullen daar heus niet de boventoon voeren, toch? Wel, je zou er aan beginnen twijfelen. En nee, hier volgt géén geraas over verspillende klein-linkse NGO’s, trouw aan Fidel en vijand van het vrije Westen. Armoede is nu eenmaal vaak gelinkt met de onrechtvaardige kantjes van een economisch systeem. Logisch dus dat hulporganisaties soms wat kritische voetnoten plaatsen bij ons marktmodel. Alleen is het jammer dat die kritische houding steeds meer neigt naar een regelrechte ideologische verstarring.

Neem nu de visietekst van de moeder der NGO’s in ons land. Daarin staan volgende lyrische passages: “De kapitalistische globalisering is een dwingend, veralgemeend organisatiemodel voor economie en maatschappij, met een bijhorend beleid en een ideologie. Het gaat om een doorgedreven neoliberale invulling van het marktmodel. Liberalisering, privatisering en deregulering van de wereldeconomie gaven internationaal gestructureerde bedrijven grotere speelruimte en meer rechten.” Een dwingend systeem nog wel, op maat gemaakt voor multinationals, hoort u dat? En omdat kapitalisme niet slecht genoeg klinkt zonder een neo-ietske: “Wij verzetten ons tegen een neoliberaal marktmodel dat alle sectoren van het maatschappelijk leven commercialiseert en zich laat leiden door snelle maximale winst als enige, dwingende norm. De overheid zorgt voor de nodige herverdeling en houdt de controle over kernsectoren van de economie stevig in de hand.” Waant u zich ook even in een Amada-partijcongres?

Altijd moeilijk in te gaan tegen ideologische dogma’s. Ik zou kunnen opwerpen dat privatisering niet hetzelfde is als deregulering, hoe er over het algemeen een positief verband bestaat tussen de welvaart van een regio en zijn handelsactiviteit, de vrije markt bijdraagt tot de ontwikkeling van een rechtstaat en tussendoor misschien ook nog enige twijfel uiten over het briljante idee om een centraal-economische rol toe dichten aan overheden in gebieden waar doorgaans ’s werelds meest corrupte regimes de plak zwaaien. Allemaal tevergeefs. Globi-sceptici zouden aanhalen dat de inkomensongelijkheid in protectionistisch land X opvallend klein is en dat staatsgeleid land Y toch wel hoog scoort in één of andere gelukkigheidsindex. Een doodlopend straatje, die ideologische debatten.

Laat me anders een praktisch voorbeeld geven: Stel dat een private firma een investeringsplan heeft voor stromend water in een ontwikkelingsgebied. Dat zou die regio schoon drinkwater opleveren, de irrigatie van akkers aanzienlijk vereenvoudigen, vrouwen ontlasten van langdurige ophaaltaken, kortom: een enorme economische boost betekenen. Met de overheid wordt een concessie bedisseld en aandeelhouders krijgen flashy powerpoints gepresenteerd, zo met van die vet omcirkelde net present values. Om prijzen voor de lokale bevolking laag te houden wordt er gerekend op de steun van ontwikkelingsfondsen. Daar kan geen zinnig mens iets op tegen hebben, toch? De grote Vlaamse NGO’s blijkbaar wel. Sterker nog: ze voeren al jaren grootschalige actie tegen dit soort projecten- met het geld van die hulpfondsen, dat spreekt voor zich- want oh wee de privé! In de plaats boren ze massaal waterputten, het soort waarvan het International Institute for Environment and Development -een onverdachte bron- schrijft dat er jaarlijks 50.000 stuks staan te verkommeren op het Afrikaanse continent alleen al en er miljarden euro’s aan ontwikkelingshulp mee worden verkwanseld. Van bodemloze putten gesproken. Mooie plaatjes levert het wel op natuurlijk want hé, kijk eens wat wij doen met uw geld! Een foto waarin een contract getekend wordt met een groot gemeen bedrijf oogt bijlange niet zo fraai.

Enfin, ik ben niet van het type dat er vanuit gaat dat de onzichtbare hand van Adam Smith de derde wereld op een dag uit de miserie zal trekken. Een starre ideologische houding ten opzichte van de vrije markt, multinationals en al het ander kwaad dat simplistisch als “neoliberaal” wordt gecatalogiseerd, doet ontwikkelingshulp echter helemaal geen goed. Zeker waar lokale overheden zwak staan is privaat ondernemerschap absoluut noodzakelijk in de ontwikkeling van de rechtstaat. Hulporganisaties moeten daar niet tegenin gaan omwille van blind-ideologische principes. Zo’n aanpak doet me denken aan de enorm succesrijke recepten van christelijke fundies om armoede en aids in de derde wereld te bestrijden volgens Gods wil. Tiens, zouden NGO’s de neokatholieken zijn?

Maurits Vande Reyde
Volg de auteur op twitter: http://twitter.com/mauritsvdr

Eerst en vooral zijn de mensen van mijn generatie wel bezorgd om hun pensioen. We zijn echter niet bezorgd over het feit dat we één of twee jaar langer moeten werken voor ons pensioen. Dit is namelijk een logisch gevolg van een bevolking die, gelukkig maar, collectief langer leeft. Wel zijn wij bezorgd om het feit dat in het huidig systeem, een rechtvaardig pensioen voor onze generatie onbetaalbaar wordt. We ergeren ons dan ook aan populistische uitspraken waarin wordt beweerd dat er enkel een probleem is langs de inkomstenkant en dat dit simpelweg het gevolg is van eenmalige maatregelen met betrekking tot het redden van banken. We zitten namelijk met een structureel probleem. En dit structureel probleem kan enkel worden aangepakt door structurele maatregelen.

Een tweede opmerking die mevrouw Reniers maakt is het feit dat de jongere generatie niet weet wat werken is. Nu ben ik toevallig zelf actief in de sector die mevrouw Reniers beweert te vertegenwoordigen en ik kan u zeggen dat wij wél weten wat werken is. Wij beseffen namelijk heel goed dat werken de enige manier is om ons sociaal systeem overeind te houden en vandaag de dag UW pensioen te kunnen betalen. Net zoals u werkt om het pensioen van de generatie voor u te financieren.

Hoewel ik het dus allesbehalve solidair vind, dat u enkel de korte termijn belangen verdedigt van een kleine groep mensen die u beweert te vertegenwoordigen, zal ik altijd uw vrijheid verdedigen om uw stem te laten horen. Wanneer u echter naar het stakingswapen grijpt en zo de steeds groter wordende groep mensen die u niet vertegenwoordigt gijzelt, gaat u te ver. U strooit namelijk zout op de wonde door bovenop uw stugge houding, die onze toekomst hypothekeert, de economie recht in haar hart te raken in enorm moeilijk tijden.

Dit is geen conflict tussen jong en oud. Dit is een conflict tussen diegenen die angstig vastklampen aan het verleden en diegenen die vooruit willen. De Belgische vakbonden hebben duidelijk gekozen om tot de eerste groep te behoren. Zelf kies ik voor de tweede. Ik zou dan ook willen vragen om niet langer de indruk te wekken dat u de democratische vertegenwoordigers van beide groepen bent. U spreekt namelijk niet in mijn naam.

Kande Kazadi
De standpunten ingenomen in deze tekst vertegenwoordigen de persoonlijke visie van de auteur en zijn geenszins gelinkt aan deze van zijn werkgever en respectievelijke verenigingen waar hij bij aangesloten is.