Kruidwis

Ontmoeting met de Heilige basilicum

2026-04-08T22:44:00.002+02:00

Tijdens een korte kruidenwandeling bij het kasteel van Krishna / Radhadesh had ik een onverwachte en wat mij betreft wonderlijke ontmoeting met de wachter, de verzorger van de Heilige basilicum. Een fijne, spirituele man, maar voor mij was de ontmoeting toch bijzonder omwille van zijn functie als verzorger van een bijzondere rituele plant de Ajurvedische Tulsi met de wetenschappelijke naam Ocimum sanctum. Alleluja. Shiva is groot! Dus een gelegenheid voor mij om wat dieper in deze adaptogene plant te duiken. Een eerbiedig maar nuchter overzicht.

Tulsi is een aromatische struik uit de basilicumfamilie Lamiaceae (stam Ociméae) waarvan wordt aangenomen dat hij zijn oorsprong vindt in het noordelijke deel van Centraal-India en die nu inheems groeit in de tropen van de oostelijke wereld.[ 2 ] Binnen de Ayurveda staat tulsi bekend als "De Onvergelijkbare" en "De Koningin der Kruiden", de plant wordt vereerd als een "levenselixer" die zijn gelijke niet kent vanwege zowel zijn medicinale als spirituele eigenschappen.[ 3 ] In India is tulsi opgenomen in spirituele rituelen en leefstijlpraktijken die een breed scala aan gezondheidsvoordelen bieden. Het hedendaagse wetenschappelijk onderzoek over tulsi, lijkt de oude Ayurvedische kennis te ondersteunen, dat tulsi een tonicum is voor lichaam en geest en oplossingen biedt voor veel hedendaagse gezondheidsproblemen.

Tulsi is misschien wel een van de beste voorbeelden van Ayurveda's holistische benadering van gezondheid. Tulsi heeft een hete en bittere smaak en zou diep in het weefsel doordringen en kapha en vata normaliseren. Dagelijkse consumptie van tulsi zou ziekten voorkomen, de algemene gezondheid, het welzijn en de levensduur bevorderen en helpen bij het omgaan met de stress van het dagelijks leven. Tulsi zou ook goed zijn voor de huid, de huid laat stralen, de stem zoeter maken en schoonheid, intelligentie, uithoudingsvermogen en een kalm en toch emotievol karakter bevorderen.[ 3 , 4 , 5 , 6 ] Naast deze gezondheidsbevorderende eigenschappen wordt Tulsi aanbevolen als behandeling voor een reeks aandoeningen, waaronder angst, hoest, astma, diarree, koorts, dysenterie, artritis, oogziekten, oorpijn, indigestie, hik, braken, maag-, hart- en urinewegaandoeningen, rugpijn, huidziekten, ringworm, insecten-, slangen- en schorpioenbeten en zelfs malaria.[ 3 , 5 , 6 , 7 ].

Tulsi wordt beschouwd als een krachtig adaptogeen en heeft een unieke combinatie van farmacologische eigenschappen die het welzijn en de veerkracht bevorderen. Het concept van een "adaptogeen", oftewel een kruid dat helpt bij de aanpassing aan stress en het bevorderen van homeostase.

De geneeskrachtige eigenschappen van tulsi zijn onderzocht in honderden wetenschappelijke studies, waaronder in vitro- , dier- en menselijke experimenten. Uit deze studies blijkt dat tulsi een unieke combinatie van werkingen heeft, waaronder: antimicrobiële (inclusief antibacteriële, antivirale, schimmelwerende, antiprotozoale, antimalaria- en anthelmintische), muggenwerende, antidiarree-, antioxiderende, anticataract-, ontstekingsremmende, chemopreventieve, radioprotectieve, hepatoprotectieve, neuroprotectieve, cardioprotectieve, antidiabetische, cholesterolverlagende, bloeddrukverlagende, antikanker-, pijnstillende, koortsverlagende, antiallergische, immunomodulerende, centraal zenuwstelsel-onderdrukkende, geheugenverbeterende, anti-astmatische, hoestonderdrukkende, zweetbevorderende, schildklierremmende, vruchtbaarheidsremmende, maagzweerremmende, braakwerende, krampstillende, artritische, adaptogene, stressverlagende, cataractremmende, antileukodermale en antistollingsactiviteiten. [ 4 , 5] [ 6 , 7 ] Deze farmacologische acties helpen het lichaam en de geest om te gaan met een breed scala aan chemische, fysieke, infectieuze en emotionele stressfactoren en herstellen de fysiologische en psychologische functies. Op het eerste zicht wel heel veel, te veel wonderlijke werkingen?

Bescherming en ontgifting

Veel van de fysiologische voordelen van tulsi kunnen worden toegeschreven aan het vermogen van de plant om het lichaam te helpen bij de interne reiniging en bescherming tegen door toxines veroorzaakte schade. Deze functies worden vaak toegeschreven aan het hoge gehalte aan fenolverbindingen en de antioxiderende eigenschappen van tulsi, waarbij Krishna-tulsi (de zwarte/paarse variëteit) een hoger fenolgehalte en een grotere antioxiderende capaciteit heeft dan witte Vana-tulsi (wilde tulsi).[ 8 ]

Uit laboratoriumonderzoek is gebleken dat tulsi bescherming biedt tegen schade veroorzaakt door giftige chemicaliën door de hoeveelheid antioxidanten in het lichaam, zoals glutathion, te verhogen en de activiteit van anti-oxidanten zoals superoxide dismutase en catalase te versterken. Deze enzymen beschermen cellulaire organellen en membranen door schadelijke vrije radicalen op te ruimen die ontstaan door zuurstofgebrek [ 9 ] en door andere giftige stoffen.[ 10 , 11 ]

Tulsi helpt ook kankers te voorkomen die worden veroorzaakt door giftige stoffen door de DNA-schade te verminderen[ 12 ] en apoptose te induceren in pre-cancereuze en kankercellen, waardoor de groei van experimentele tumoren wordt verminderd en de overleving wordt verbeterd.[ 13 , 14 ] Bovendien beschermt tulsi niet alleen tegen de schade veroorzaakt door giftige stoffen, maar stelt het het lichaam ook in staat deze effectiever te transformeren en te elimineren door de activiteit van leverontgiftingsenzymen zoals de cytochroom P450-enzymen te versterken, giftige chemicaliën worden gedeactiveerd en worden zo veilig uitgescheiden.[ 15 ]

Toxische stress: chemicaliën, zware metalen en straling

Het vermogen van tulsi om te beschermen tegen de schadelijke effecten van diverse giftige stoffen is in talrijke experimentele studies aangetoond. Deze studies bevestigen het vermogen van tulsi om lever-, nier- en hersenschade te voorkomen door te beschermen tegen genetische, immuun- en cellulaire schade veroorzaakt door pesticiden, geneesmiddelen en industriële chemicaliën. Zo is aangetoond dat tulsi bescherming biedt tegen de toxische effecten van industriële chemicaliën zoals butylparabeen,[ 16 ] koolstoftetrachloride,[ 17 ] kopersulfaat[ 18 ] en ethanol,[ 19 ] en gangbare pesticiden zoals rogor,[ 20 ] chloorpyrifos,[ 21 ] endosulfan[ 22 ] en lindaan.[ 23 ] Tulsi biedt ook bescherming tegen de toxische effecten van veel farmaceutische geneesmiddelen, waaronder paracetamol,[ 24 ] meloxicam,[ 25 ] paracetamol,[ 26 ] haloperidol[ 27 ] en antituberculosemiddelen.[ 28 ]

Naast bescherming tegen giftige chemicaliën is ook aangetoond dat tulsi bescherming biedt tegen de toxische effecten van zware metalen zoals lood, arseen, cadmium, chroom en kwik [ 29 , 30 , 31 ] en de toxische effecten van straling [ 32 , 33 , 34 , 35 ]. Tulsi oefent zijn stralingsbeschermende werking uit door vrije radicalen te neutraliseren en de oxidatieve cellulaire en chromosomale schade veroorzaakt door straling te verminderen [ 33 , 36 , 37 , 38 ], waardoor orgaanschade wordt beperkt en de overleving na bestraling bij proefdieren wordt verbeterd [ 39 , 40 , 41 ] .

Fysieke stress

De maatregelen die beschermen tegen de toxische effecten van chemicaliën en straling, helpen ook bij het bestrijden van de toxische effecten van veel fysieke stressfactoren. Langdurige fysieke inspanning, fysieke dwang, blootstelling aan kou en overmatig lawaai verstoren de homeostase door fysiologische en metabolische stress te veroorzaken. Wanneer het aanpassingsvermogen aan deze stressfactoren wordt overschreden, treedt een verkeerde adaptatie op, met schade aan biochemische processen, orgaanfuncties en de algehele gezondheid tot gevolg. Door diverse cellulaire en fysiologische adaptieve functies te verbeteren, kunnen adaptogene kruiden zoals tulsi beschermen tegen deze schade.

Uit onderzoek met proefdieren, waarbij gebruik werd gemaakt van stress door gedwongen zwemmen, fixatie en blootstelling aan kou, is gebleken dat tulsi het aerobe metabolisme verbetert, de zwemtijd verlengt, oxidatieve weefselschade vermindert en veel fysiologische en biochemische parameters normaliseert die worden veroorzaakt door fysieke stressoren. Op vergelijkbare wijze hebben experimentele studies aangetoond dat tulsi de effecten van acute en chronische door lawaai veroorzaakte stress bij proefdieren helpt verminderen, met een verhoging van de neurotransmitter- en oxidatieve stressniveaus in specifieke hersengebieden, samen met verbeterde immuun-, ECG- en corticosteroïde reacties. [ 42 , 43 , 44 , 45 ]

Metabolische stress

Metabole stress als gevolg van een slecht dieet, weinig lichaamsbeweging en psychische stress is een kenmerk van de moderne levensstijl, naar schatting heeft maar liefst een derde van de moderne bevolking last van het metabool syndroom. Het metabool syndroom, ook wel bekend als prediabetes of syndroom X, omvat het 'dodelijk viertal' van obesitas, hypertensie, een hoog cholesterolgehalte en een slechte glucoseregulatie, en wordt geassocieerd met chronische ontsteking en een verhoogd risico op diabetes, hart- en vaatziekten en beroertes. Hoewel de precieze oorzaken van het metabool syndroom nog steeds onderwerp van discussie zijn, zijn er aanwijzingen dat tulsi kan helpen bij het aanpakken van veel kenmerken van het metabool syndroom en de gevolgen daarvan.

Talrijke reageerbuis- en dierproeven, evenals klinische studies bij mensen, hebben aangetoond dat tulsi een antidiabetische werking heeft. Studies met diabetische proefdieren hebben aangetoond dat tulsi de bloedglucose kan verlagen, abnormale lipidenprofielen kan corrigeren[ 46 , 47 ] en de lever en nieren kan beschermen tegen de metabolische schade veroorzaakt door hoge glucosewaarden.[ 48 ] Er is ook aangetoond dat tulsi de lipidenprofielen verbetert,[ 49 , 50 ] gewichtstoename, hyperglycemie, hyperinsulinemie, hypertriglyceridemie en insulineresistentie voorkomt,[ 51 , 52 ] en de organen en bloedvaten beschermt tegen atherosclerose[ 49 , 53 ] bij proefdieren die een vetrijk dieet krijgen. Op vergelijkbare wijze heeft tulsi in klinische studies bij mensen aangetoond dat het de glucosewaarden verlaagt, de bloeddruk en lipidenprofielen verbetert[ 54 , 55 , 56 ] en veel diabetische symptomen vermindert bij patiënten met diabetes type 2.[ 57 ]

De gunstige metabolische effecten van tulsi zijn talrijk en omvatten onder meer de bescherming van de lever, de nieren[ 49 ] en de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier tegen schade door vrije radicalen;[ 58 ] het bevorderen van de galzuursynthese in de lever[ 49 ] en het verminderen van de lipidesynthese in de lever;[ 52 ] het bevorderen van de insulinesecretie[ 59 ] en -werking;[ 60 ] het verlagen van het cortisolgehalte;[ 61 ] en het verminderen van ontstekingen. De ontstekingsremmende werking van tulsi, die is waargenomen in zowel acute als chronische ontstekingsmodellen bij dieren,[ 62 , 63 , 64 , 65 ] wordt toegeschreven aan het eugenol- en linolzuurgehalte van tulsi en de remming van zowel de cyclooxygenase- als de lipoxygenase-routes van het arachidonzuurmetabolisme.[ 66 , 67 ] Hierdoor kan tulsi ontstekingsremmende effecten uitoefenen die vergelijkbaar zijn met die van niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen zoals fenylbutazon,[ 68 ] ibuprofen, naproxen, aspirine[ 69 ] en indomethacine.[ 70 ]

Bescherming tegen infectie

Modern onderzoek heeft aangetoond dat tulsi antibacteriële, antivirale en schimmelwerende eigenschappen heeft[ 71 ], waaronder activiteit tegen veel ziekteverwekkers die verantwoordelijk zijn voor menselijke infecties. Er is ook aangetoond dat tulsi de afweer tegen infecties versterkt door de immuunrespons te verbeteren bij niet-gestreste en gestreste dieren[ 72 , 73 , 74 , 75 , 76 , 77 ] en gezonde mensen.[ 78 ] Hoewel er geen onderzoeken bij mensen zijn gepubliceerd, is er experimenteel bewijs dat tulsi kan helpen bij de behandeling van verschillende bacteriële infecties bij de mens, waaronder urineweginfecties,[ 79 ] huid- en wondinfecties,[ 80 ] tyfus,[ 81 ] cholera,[ 82 ] tuberculose,[ 83 ] gonorroe,[ 84 ] acne,[ 85 ] herpes simplex,[ 86 ] leishmaniasis,[ 87 ] verschillende vormen van longontsteking[ 88 ] en schimmelinfecties,[ 89 , 90 , 91 , 92 ] evenals door muggen overgedragen ziekten zoals dengue. malaria en filariasis.[ 93 , 94 , 95 ]

Er is ook aangetoond dat tulsi werkzaam is tegen veel dierlijke pathogenen, en dit heeft ertoe geleid dat tulsi in de veeteelt wordt gebruikt om infecties en wormaandoeningen bij koeien,[ 96 ] pluimvee,[ 97 ] geiten,[ 98 ] vissen[ 76 , 77 ] te verminderen.[ 99 ] De werkzaamheid van tulsi tegen in water en voedsel overgedragen pathogenen suggereert verder dat het kan worden gebruikt voor het conserveren van levensmiddelen[ 100 , 101 , 102 ] en kruidengrondstoffen[ 103 ], evenals voor waterzuivering[ 82 ] en als handdesinfectiemiddel.[ 104 ]

De brede werking van tulsi, waaronder activiteit tegen Streptococcus mutans , het organisme dat verantwoordelijk is voor tandbederf, suggereert verder dat het kan worden gebruikt als een mondspoeling voor de behandeling van slechte adem, tandvleesaandoeningen en mondzweren.[ 105 , 106 ] Dit is bevestigd in klinische onderzoeken die hebben aangetoond dat spoelen met tulsi even effectief is als 0,2% chloorhexidine en Listerine bij het verlagen van de Streptococcus mutans -niveaus [ 107 ] en dat een kruidenmondspoeling met tulsi de voorkeur geniet vanwege de smaak en het gebruiksgemak.[ 108 ]

De unieke combinatie van antibacteriële, antioxiderende, ontstekingsremmende en pijnstillende eigenschappen van tulsi maakt het ook nuttig bij wondgenezing.[ 109 , 110 ] Dit wordt ondersteund door experimenteel bewijs dat heeft aangetoond dat tulsi de breeksterkte van wonden kan verhogen en de wondgenezing bij proefdieren kan versnellen.[ 110 , 111 ] Er is ook aangetoond dat tulsi een anti-ulceratieve en wondgenezende werking heeft, die is waargenomen in veel verschillende diermodellen, waaronder modellen met door aspirine, indomethacine, alcohol, histamine, reserpine, serotonine, azijnzuur, meloxicam, koude fixatie, pylorusligatie en stress geïnduceerde ulceratie.[ 25 , 112 , 113 , 114 ] Deze anti-ulceratieve werking wordt toegeschreven aan meerdere acties, waaronder de vermindering van schadelijke factoren zoals de secretie van zuurpepsine en lipideperoxidatie en de versterking van maagafweerfactoren zoals mucinesecretie, cellulair slijm en levensduur van slijmvliescellen.[ 114 , 115 ]

Mentale stress

Naast fysieke, toxische en infectieuze stress, gaat het moderne leven gepaard met verhoogde niveaus van psychische stress, veroorzaakt door de vele eisen en het snelle tempo van het moderne leven. Deze stress versterkt de toxische effecten van chemische verontreinigingen en de constante angst voor alomtegenwoordige giftige chemicaliën kan zelf leiden tot nog meer stress en angst die net zo giftig kunnen zijn als de chemicaliën die ze veroorzaken. Hoewel de realiteit van dagelijkse blootstelling aan chemicaliën niet te ontkennen valt, helpt regelmatige consumptie van tulsi niet alleen de cellen en organen van het lichaam te beschermen en te ontgiften, maar kan het ook helpen om toxische stress te verminderen door de geest te ontspannen en te kalmeren en biedt het vele psychologische voordelen, waaronder een antidepressieve werking en positieve effecten op het geheugen en de cognitieve functies.

De psychotherapeutische eigenschappen van tulsi zijn onderzocht in verschillende dierproeven, waaruit blijkt dat tulsi angstremmende en antidepressieve eigenschappen heeft [ 116 , 117 , 118 ], met effecten die vergelijkbaar zijn met die van diazepam en antidepressiva [ 119 , 120 ]. Dierstudies tonen verder aan dat tulsi het geheugen en de cognitieve functie verbetert [ 121 , 122 ] en beschermt tegen geheugenverlies als gevolg van veroudering [ 123 ]. Ook in studies met mensen is waargenomen dat tulsi stress, angst en depressie vermindert [ 124 ]. Een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie van zes weken rapporteerde dat tulsi de algemene stressscores, seksuele en slaapproblemen en symptomen zoals vergeetachtigheid en uitputting significant verbetert [ 125 ] .

Hoewel moderne wetenschappelijke studies suggereren dat tulsi effectief is bij de behandeling van diverse stressvolle aandoeningen, wordt tulsi binnen de Ayurveda vaker aanbevolen als preventieve maatregel om het aanpassingsvermogen aan zowel psychische als fysieke stress te vergroten en zo de ontwikkeling van stressgerelateerde ziekten te voorkomen. Daarom bevelen veel Ayurvedische beoefenaars het regelmatig drinken van tulsi-thee aan als een essentieel onderdeel van een gezonde levensstijl.

Vloeibare yoga

Regelmatige consumptie van tulsi-thee kan worden vergeleken met regelmatige beoefening van yoga, wat als "adaptogeen" kan worden beschouwd omdat het lichaam, geest en ziel voedt en verzorgt, terwijl het tegelijkertijd een gevoel van ontspanning en welzijn bevordert. Daarentegen kan regelmatige consumptie van cafeïnehoudende dranken zoals zwarte en groene thee ( Camellia sinensis L. ) en koffie ( Coffea arabica L. ) worden vergeleken met meer aerobe lichaamsbeweging, die gezondheidsvoordelen biedt door stimulatie en activering.

Net als yoga heeft tulsi een kalmerend effect dat leidt tot helderheid van denken en een meer ontspannen en kalme gemoedstoestand. De cognitieve en geheugenversterkende eigenschappen van tulsi verschillen daarom van die van cafeïnehoudende dranken zoals koffie en thee, die de alertheid verhogen en fysieke en mentale onrust kunnen veroorzaken. Bovendien veroorzaakt tulsi niet dezelfde fysieke afhankelijkheid als cafeïne en kan het veilig en regelmatig worden geconsumeerd zonder angst voor ontwenningsverschijnselen.

Het drinken van thee en koffie is een integraal onderdeel geworden van het moderne leven en is in veel culturen geritualiseerd om sociale interacties te sturen, sociale agenda's te bepalen en spiritueel bewustzijn op te roepen. Zo omvatten verfijnde Aziatische theeceremonies een hele reeks rituelen, hulpmiddelen en gebaren die dienen om het normale bewustzijn te overstijgen, terwijl in het Westen het ritueel van 'afternoon tea' of 'high tea' de nadruk legt op de omgeving, de benodigdheden, de etiquette en de sociale kring. In minder formele situaties ritualiseren veel mensen hun ochtendkoffie en gebruiken ze de 'koffieafspraak' om hun sociale agenda's te bepalen, terwijl de 'theepauze' vaak is ingebouwd in de moderne werkroutine. Hoewel thee en koffie hun weg hebben gevonden naar het moderne leven, hebben ze nog niet de status bereikt die tulsi heeft binnen het traditionele Indiase leven.

Goddelijke tulsi

In het hindoeïsme wordt tulsi vereerd als een godin en elk deel van de tulsiplant wordt vereerd en als heilig beschouwd, inclusief de bladeren, stengel, bloem, wortel, zaden en olie. Zelfs de omringende grond, waarvan onlangs is ontdekt dat er nuttige endofytische schimmels in voorkomen,[ 126 ] wordt beschouwd als een aspect van het goddelijke. Daarom worden hindoeïstische huishoudens als onvolledig beschouwd zonder een tulsiplant, meestal in een sierlijke aardewerken pot op een binnenplaats, waar tulsi zowel praktische als ceremoniële doeleinden dient. Zo verbindt het kenmerkende kruidnagelachtige aroma van tulsi, afkomstig van het hoge eugenolgehalte, de bewoner met het goddelijke en stoot het tevens muggen, vliegen en andere schadelijke insecten af. Tulsi wordt verder geïntegreerd in het dagelijks leven door middel van avond- en ochtendrituelen en andere spirituele en zuiveringspraktijken, waarbij de bladeren kunnen worden gegeten of tulsi-thee kan worden gedronken.

Naast het zegenen, het 'heiligen' van het huis wordt tulsi ceremonieel gebruikt in het hindoeïsme en sommige Grieks-orthodoxe kerken om ‘heilig water’ te maken. Tulsi-hout of -zaden worden ook gebruikt om tulsi-mala’s te maken, kralensnoeren die de geest helpen focussen tijdens meditatie en chanten en zo op ceremoniële wijze geest, lichaam en ziel met elkaar verbinden. Tulsi is ook in steden gebruikt om luchtvervuiling tegen te gaan en honderdduizenden tulsi-planten zijn rond de Taj Mahal in Agra geplant om het iconische marmeren gebouw te beschermen tegen schade door milieuvervuiling.[ 127 ]

Referenties

1.Wereldgezondheidsorganisatie. Preventie van chronische ziekten: een essentiële investering: Wereldrapport van de WHO. Genève: Wereldgezondheidsorganisatie; 2005. Afdeling Chronische Ziekten en Gezondheidsbevordering; p. 18. [ Google Scholar ]
2.Bast F, Rani P, Meena D. Chloroplast-DNA-fylogeografie van heilige basilicum (Ocimum tenuiflorum) op het Indiase subcontinent. ScientificWorldJournal. 2014;2014:847–482. doi: 10.1155/2014/847482. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
3.Singh N, Hoette Y, Miller R. Tulsi: De Moeder van de Geneeskunde van de Natuur. 2e editie. Lucknow: International Institute of Herbal Medicine; 2010. pp. 28–47. [ Google Scholar ]
4.Mahajan N, Rawal S, Verma M, Poddar M, Alok S. Een fytopharmacologisch overzicht van Ocimum-soorten met speciale nadruk op Ocimum sanctum. Biomed Prev Nutr. 2013;3:185–92. [ Google Scholar ]
5.Mohan L, Amberkar MV, Kumari M. Ocimum sanctum linn. (TULSI) - een overzicht. Int J Pharm Sci Rev Res. 2011;7:51–3. [ Google Scholar ]
6.Pattanayak P, Behera P, Das D, Panda SK. Ocimum sanctum Linn. Een reservoirplant voor therapeutische toepassingen: een overzicht. Pharmacogn Rev. 2010;4:95–105. doi: 10.4103/0973-7847.65323. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
7.Mondal S, Mirdha BR, Mahapatra SC. De wetenschap achter de heiligheid van Tulsi (Ocimum sanctum Linn.). Indian J Physiol Pharmacol. 2009;53:291–306. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
8.Wangcharoen W, Morasuk W. Antioxidantcapaciteit en fenolgehalte van heilige basilicum. Songklanakarin J Sci Technol. 2007;29:1407–15. [ Google Scholar ]
9.Panda VS, Naik SR. Evaluatie van de cardioprotectieve activiteit van Ginkgo biloba en Ocimum sanctum bij knaagdieren. Altern Med Rev. 2009;14:161–71. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
10.Shivananjappa M, Joshi M. Waterig extract van tulsi (Ocimum sanctum) versterkt de endogene antioxidantafweer van de menselijke hepatomacellijn (HepG2) J Herbs Spices Med Plants. 2012;18:331–48. [ Google Scholar ]
11.Manikandan P, Murugan RS, Abbas H, Abraham SK, Nagini S. Ocimum sanctum Linn. (Heilige Basilicum) ethanolisch bladextract beschermt tegen door 7,12-dimethylbenz(a)anthraceen geïnduceerde genotoxiciteit, oxidatieve stress en onevenwicht in xenobiotica-metaboliserende enzymen. J Med Food. 2007;10:495–502. doi: 10.1089/jmf.2006.125. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
12.Siddique YH, Ara G, Beg T, Afzal M. Antigenotoxisch effect van Ocimum sanctum L. extract tegen door cyproteronacetaat geïnduceerde genotoxische schade in gekweekte zoogdiercellen. Acta Biol Hung. 2007;58:397–409. doi: 10.1556/ABiol.58.2007.4.7. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
13.Jha AK, Jha M, Kaur J. Ethanolische extracten van Ocimum sanctum, Azadirachta indica en Withania somnifera veroorzaken apoptose in SiHa-cellen. Res J Pharm Biol Chem. 2012;3:557–62. [Google Scholar ]
14.Manikandan P, Vidjaya Letchoumy P, Prathiba D, Nagini S. Combinatorisch chemopreventief effect van Azadirachta indica en Ocimum sanctum op de oxidant-antioxidantstatus, celproliferatie, apoptose en angiogenese in een rattenmodel voor maagkanker. Singapore Med J. 2008;49:814–22. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
15.Rastogi S, Shukla Y, Paul BN, Chowdhuri DK, Khanna SK, Das M. Beschermend effect van Ocimum sanctum op door 3-methylcholanthreen, 7,12-dimethylbenz(a)anthraceen en aflatoxine B1 geïnduceerde huidtumorvorming bij muizen. Toxicol Appl Pharmacol. 2007;224:228–40. doi: 10.1016/j.taap.2007.05.020. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
16.Shah K, Verma RJ. Bescherming tegen door butyl p-hydroxybenzoëzuur geïnduceerde oxidatieve stress door Ocimum sanctum-extract in de lever van muizen. Acta Pol Pharm. 2012;69:865–70. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
17.Enayatallah SA, Shah SN, Bodhankar SL. Een onderzoek naar de hepatoprotectieve activiteit van extracten van Ocimum sanctum (Krishna tulas) bij chemisch geïnduceerde leverschade bij albino muizen. J Ecophysiol Occup Health. 2004;4:89–96. [ Google Scholar ]
18.Shyamala AC, Devaki T. Studies on peroxidation in rats ingesting copper sulphate and effect of subsequent treatment with Ocimum sanctum. J Clin Biochem Nutr. 1996;20:113–9. [ Google Scholar ]
19.Bawankule DU, Pal A, Gupta S, Yadav S, Misra A, Rastogi S, et al. Beschermend effect van Ocimum sanctum op door ethanol geïnduceerde oxidatieve stress in de hersenen van Zwitserse albino muizen. Toxicol Int. 2008;5:121–5. [ Google Scholar ]
20.Verma P, Kedia DK, Nath A. Beschermend effect van extracten van Ocimum sanctum-bladeren tegen door rogor veroorzaakte ovariële toxiciteit bij Clarias batrachus Linn. J Ecophysiology Occup Health. 2007;7:177–84. [ Google Scholar ]
21.Khanna A, Shukla P, Tabassum S. De rol van Ocimum sanctum als genoprotectief middel tegen door chlorpyrifos geïnduceerde genotoxiciteit. Toxicol Int. 2011;18:9–13. doi: 10.4103/0971-6580.75845. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
22.Bharath BK, Anjaneyulu Y, Srilatha C. Imuuno-modulerend effect van Ocimum sanctum tegen door endosulfan geïnduceerde immunotoxiciteit. Dierenarts wereld. 2011; 4: 25–7. [ Google Scholar ]
23.Mediratta PK, Tanwar K, Reeta KH, Mathur R, Benerjee BD, Singh S, et al. Verzwakking van het effect van lindaan op immuunreacties en oxidatieve stress door Ocimum sanctum zaadolie (OSSO) bij ratten. Indian J Physiol Pharmacol. 2008;52:171–7. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
24.Makwana M, Rathore HS. Preventie van hepatorenale toxiciteit van paracetamol met Ocimum sanctum bij muizen. Int J Pharm Technol. 2011;3:1385–96. [ Google Scholar ]
25.Mahaprabhu R, Bhandarkar AG, Jangir BL, Rahangadale SP, Kurkure NV. Verbeterend effect van Ocimum Sanctum op meloxicam-geïnduceerde toxiciteit bij Wistar-ratten. Toxicol Int. 2011;18:130–6. doi: 10.4103/0971-6580.84265. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
26.Lahon K, Das S. Hepatoprotectieve activiteit van alcoholisch bladextract van Ocimum sanctum tegen paracetamol-geïnduceerde leverschade bij albino ratten. Pharmacognosy Res. 2011;3:13–8. doi: 10.4103/0974-8490.79110. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
27.Pemminati S, Nair V, Dorababu P, Gopalakrishna HN, Pai MR. Effect van ethanolisch bladextract van Ocimum sanctum op haloperidol-geïnduceerde catalepsie bij albino muizen. Indian J Pharmacol. 2007;39:87–9. [ Google Scholar ]
28.Ubaid RS, Anantrao KM, Jaju JB, Mateenuddin M. Effect van Ocimum sanctum (OS) bladextract op hepatotoxiciteit veroorzaakt door antituberculosemiddelen bij ratten. Indian J Physiol Pharmacol. 2003;47:465–70. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
29.Karamala SK, Srilatha C, Anjaneyulu Y, ChandraSekharaRao TS, Sreenivasulu D, Pidugu AP. Hematobiochemische veranderingen van loodvergiftiging en verbetering met Ocimum sanctum bij wistar-albinoratten. Dierenarts wereld. 2011; 4: 260–3. [ Google Scholar ]
30.Sharmila Banu G, Kumar G, Murugesan AG. Effecten van bladextract van Ocimum sanctum L. op arseen-geïnduceerde toxiciteit bij Wistar albino ratten. Food Chem Toxicol. 2009;47:490–5. doi: 10.1016/j.fct.2008.12.004. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
31.Sharma MK, Kumar M, Kumar A. Waterig bladextract van Ocimum sanctum biedt bescherming tegen kwikvergiftiging bij Zwitserse albino muizen. Indian J Exp Biol. 2002;40:1079–82. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
32.Bhartiya US, Raut YS, Joseph LJ. Beschermend effect van Ocimum sanctum L na blootstelling aan een hoge dosis 131jodium bij muizen: een in vivo studie. Indian J Exp Biol. 2006;44:647–52. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
33.Joseph LJ, Bhartiya US, Raut YS, Hawaldar RW, Nayak Y, Pawar YP, et al. Radioprotectief effect van Ocimum sanctum en amifostine op de speekselklier van ratten na therapeutische blootstelling aan radioactief jodium. Cancer Biother Radiopharm. 2011;26:737–43. doi: 10.1089/cbr.2011.1014. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
34.Reshma K, Kamalaksh S, Bindu YS, Pramod K, Asfa A, Amritha D, et al. Tulasi (Ocimum Sanctum) als radioprotector bij patiënten met hoofd- en halskanker die radiotherapie ondergaan. Biomedicine. 2012;32:39–44. [ Google Scholar ]
35.Singh N, Verma P, Pandey BR, Bhalla M. Therapeutisch potentieel van Ocimum sanctum bij de preventie en behandeling van kanker en blootstelling aan straling: een overzicht. Int J Pharm Sci Drug Res. 2012;4:97–104. [ Google Scholar ]
36.Uma Devi P, Ganasoundari A, Vrinda B, Srinivasan KK, Unnikrishnan MK. Stralingsbescherming door de Ocimum-flavonoïden orientine en vicenine: werkingsmechanismen. Radiat Res. 2000;154:455–60. doi: 10.1667/0033-7587(2000)154[0455:rpbtof]2.0.co;2. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
37.Reshma K, Rao AV, Dinesh M, Vasudevan DM. Radioprotectieve effecten van ocimum flavonoïden op leukocytenoxidanten en antioxidanten bij mondkanker. Indian J Clin Biochem. 2008;23:171–5. doi: 10.1007/s12291-008-0038-y. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
38.Bhartiya US, Joseph LJ, Raut YS, Rao BS. Effect van Ocimum sanctum, kurkuma-extract en vitamine E-suppletie op de speekselklier en het beenmerg van muizen blootgesteld aan radioactief jodium. Indian J Exp Biol. 2010;48:566–71. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
39.Monga J, Sharma M, Tailor N, Ganesh N. Antimelanoma- en radioprotectieve activiteit van alcoholisch waterig extract van verschillende soorten Ocimum bij C (57) BL-muizen. Pharm Biol. 2011;49:428–36. doi: 10.3109/13880209.2010.521513. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
40.Uma Devi P, Ganasoundari A, Rao BS, Srinivasan KK. In vivo radioprotectie door ocimum flavonoïden: overleving van muizen. Radiat Res. 1999;151:74–8. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
41.Nayak V, Devi PU. Bescherming van muizenbeenmerg tegen door straling veroorzaakte chromosoombeschadiging en stamceldood door de ocimum-flavonoïden orientine en vicenine. Radiat Res. 2005;163:165–71. doi: 10.1667/rr3263. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
42.Samson J, Sheeladevi R, Ravindran R. Oxidatieve stress in de hersenen en antioxidantactiviteit van Ocimum sanctum bij blootstelling aan lawaai. Neurotoxicology. 2007;28:679–85. doi: 10.1016/j.neuro.2007.02.011. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
43.Archana R, Namasivayam A. Een vergelijkende studie van verschillende ruwe extracten van Ocimum sanctum op geluidsstress. Phytother Res. 2002;16:579–80. doi: 10.1002/ptr.1018. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
44.Sembulingam K, Sembulingam P, Namasivayam A. Effect van Ocimum sanctum Linn op veranderingen in leukocyten van albino ratten veroorzaakt door acute geluidsstress. Indian J Physiol Pharmacol. 1999;43:137–140. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
45.Sembulingam K, Sembulingam P, Namasivayam A. Effect van Ocimum sanctum Linn op de veranderingen in het centrale cholinerge systeem veroorzaakt door acute geluidsstress. J Ethnopharmacol. 2005;96:477–82. doi: 10.1016/j.jep.2004.09.047. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
46.Ahmad MZ, Ali M, Mir SR. Antidiabetische activiteit van de wortels van Ocimum sanctum L. en isolatie van nieuwe fytoconstituenten met behulp van tweedimensionale nucleaire magnetische resonantiespectroscopie. J Pharmacogn Phytother. 2012;4:75–85. [ Google Scholar ]
47.Singh PK, Baxi D, Banerjee S, Ramachandran AV. Therapie met methanolisch extract van Pterocarpus marsupium Roxb en Ocimum sanctum Linn keert dyslipidemie en oxidatieve stress om in een door alloxaan geïnduceerd rattenmodel voor type I diabetes. Exp Toxicol Pathol. 2012;64:441–8. doi: 10.1016/j.etp.2010.10.011. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
48.Suanarunsawat T, Songsak T. Antihyperglycemisch en antidyslipidemisch effect van een voedingssupplement met witte Ocimum Sanctum Linnean vóór en na STZ-geïnduceerde diabetes mellitus. Int J Diabetes Metab. 2005;13:18–23. [ Google Scholar ]
49.Suanarunsawat T, Ayutthaya WD, Songsak T, Thirawarapan S, Poungshompoo S. Lipid-verlagende en antioxiderende activiteiten van waterige extracten van Ocimum sanctum L. bladeren bij ratten gevoed met een cholesterolrijk dieet. Oxid Med Cell Longev. 2011;2011:962025. doi: 10.1155/2011/962025. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
50.Dahiya K, Sethi J, Dhankhar R, Singh V, Singh SB, Yadav M, et al. Effect van Ocimum sanctum op homocysteïnegehaltes en lipidenprofiel bij gezonde konijnen. Arch Physiol Biochem. 2011;117:8–11. doi: 10.3109/13813455.2010.496855. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
51.Reddy SS, Karuna R, Baskar R, Saralakumari D. Preventie van insulineresistentie door inname van een waterig extract van Ocimum sanctum bij ratten die fructose gevoerd krijgen. Horm Metab Res. 2008;40:44–9. doi: 10.1055/s-2007-993218. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
52.Suanarunsawat T, Ayutthaya WD, Songsak T, Rattanamahaphoom J. Antilipidemische werking van etherische olie gewonnen uit bladeren van Ocimum sanctum L. bij ratten die gevoed worden met een cholesterolrijk dieet. J Appl Biomed. 2009;7:45–53. [ Google Scholar ]
53.Samak G, Rao MS, Kedlaya R, Vasudevan DM. Hypolipidemische werkzaamheid van Ocimum sanctum bij de preventie van atherosclerose bij mannelijke albino konijnen. Pharmacologyonline. 2007;2:115–27. [ Google Scholar ]
54.Agrawal P, Rai V, Singh RB. Gerandomiseerd placebo-gecontroleerd, enkelblind onderzoek naar heilige basilicumbladeren bij patiënten met niet-insulineafhankelijke diabetes mellitus. Int J Clin Pharmacol Ther. 1996;34:406–9. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
55.Rai V, Mani UV, Iyer UM. Effect van Ocimum sanctum-bladpoeder op bloedlipoproteïnen, geglyceerde eiwitten en totale aminozuren bij patiënten met niet-insulineafhankelijke diabetes mellitus. J Nutr Environ Med. 1997;7:113–8. [ Google Scholar ]
56.Devra DK, Mathur KC, Agrawal RP, Bhadu I, Goyal S, Agarwal V. Effect van tulsi (Ocimum sanctum Linn) op klinische en biochemische parameters van het metabool syndroom. J Nat Remedies. 2012;12:63–7. [ Google Scholar ]
57.Kochhar A, Sharma N, Sachdeva R. Effect van suppletie met poeder van tulsi (Ocimum sanctum) en neem (Azadirachta indica) bladeren op diabetische symptomen, antropometrische parameters en bloeddruk van niet-insulineafhankelijke mannelijke diabetici. Ethno-Med. 2009;3:5–9. [ Google Scholar ]
58.Dusane MB, Joshi BN. Eilandjesbeschermende en insuline-afscheidende eigenschappen van Murraya koenigii en Ocimum tenuflorum bij streptozotocine-geïnduceerde diabetische muizen. Can J Physiol Pharmacol. 2012;90:371–8. doi: 10.1139/y11-133. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
59.Hannan JM, Marenah L, Ali L, Rokeya B, Flatt PR, Abdel-Wahab YH. Extracten van Ocimum sanctum-bladeren stimuleren de insulinesecretie vanuit geperfuseerde alvleesklier, geïsoleerde eilandjes en gekloneerde pancreas-bètacellen. J Endocrinol. 2006;189:127–36. doi: 10.1677/joe.1.06615. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
60.Chattopadhyay RR. Hypoglycemisch effect van Ocimum sanctum-bladextract bij normale en streptozotocine-diabetische ratten. Indian J Exp Biol. 1993;31:891–3. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
61.Gholap S, Kar A. De hypoglycemische effecten van sommige plantenextracten worden mogelijk gemedieerd door remming van de corticosteroïdeconcentratie. Pharmazie. 2004;59:876–8. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
62.Kothari A, Sharma S. Evaluatie van het ontstekingsremmende effect van verse tulsi-bladeren (Ocimum Sanctum) tegen verschillende ontstekingsmediatoren bij albino ratten. Int J Pharm Sci Rev Res. 2012;14:119–23. [ Google Scholar ]
63.Fernández PB, Figueredo YN, Dominguez CC, Hernández IC, Sanabria MLG, González R, et al. Ontstekingsremmend effect van gevriesdroogd waterig extract van Ocinum tenuiflorum op ratten. Actaboerderij Bonaerense. 2004;23:92–7. [ Google Scholar ]
64.Thakur K, Pitre KS. Ontstekingsremmende activiteit van geëxtraheerd eugenol uit bladeren van Ocimum sanctum L. Rasayan J Chem. 2009;2:472–4. [ Google Scholar ]
65.Singh S, Majumdar DK. Effect van de vaste olie van Ocimum sanctum op de vasculaire permeabiliteit en de migratie van leukocyten. Indian J Exp Biol. 1999;37:1136–8. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
66.Singh S, Majumdar DK. Evaluatie van de ontstekingsremmende activiteit van vetzuren in de vaste olie van Ocimum sanctum. Indian J Exp Biol. 1997;35:380–3. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
67.Singh S. Vergelijkende evaluatie van het ontstekingsremmende potentieel van vaste olie van verschillende Ocimum-soorten en het mogelijke werkingsmechanisme ervan. Indian J Exp Biol. 1998;36:1028–31. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
68.Singh S, Majumdar DK. Ontstekingsremmende en koortsverlagende werking van de vaste olie van Ocimum sanctum. Int Pharmacogn. 1995;33:288–92. [ Google Scholar ]
69.Kelm MA, Nair MG, Strasburg GM, DeWitt DL. Antioxidante en cyclooxygenase-remmende fenolische verbindingen uit Ocimum sanctum Linn. Phytomedicine. 2000;7:7–13. doi: 10.1016/S0944-7113(00)80015-X. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
70.Kalabharathi HL, Suresha RN, Pragathi B, Pushpa VH, Satish AM. Ontstekingsremmende werking van verse tulsi-bladeren (Ocimum Sanctum) bij albino ratten. International Journal of Pharma and Bio Sciences. 2011;2:45–50. [ Google Scholar ]
71.Vasudevan P, Kashyap S, Sharma S. Bioactieve botanische stoffen uit basilicum (Ocimum sp.) J Sci Ind Res (C) 1999;58:332–8. [ Google Scholar ]
72.Mediratta PK, Sharma KK, Singh S. Evaluatie van het immunomodulerende potentieel van Ocimum sanctum-zaadolie en het mogelijke werkingsmechanisme ervan. J Ethnopharmacol. 2002;80:15–20. doi: 10.1016/s0378-8741(01)00373-7. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
73.Hemalatha R, Babu KN, Karthik M, Ramesh R, Kumar BD, Kumar PU. Immunomodulerende activiteit en Th1/Th2-cytokinerespons van Ocimum sanctum bij myelosuppressieve Zwitserse albino muizen. Trends Med Res. 2011;6:23–31. [ Google Scholar ]
74.Tripathi AK, Rajora VS, Gupta DK, Shukla SK. Immunomodulerende activiteit van Ocimum sanctum en de invloed ervan op door cyclofosfamide geïnduceerde immunosuppressie. Indian J Anim Sci. 2008;78:33–6. [ Google Scholar ]
75.Goel A, Singh DK, Kumar S, Bhatia AK. Immunomodulerende eigenschap van Ocimum sanctum door regulering van de IL-2-productie en de mRNA-expressie ervan met behulp van miltcellen van ratten. Asian Pac J Trop Med. 2010;3:8–12. [ Google Scholar ]
76.Pavaraj M, Balasubramanian V, Baskaran S, Ramasamy P. Ontwikkeling van immuniteit door extract van de medicinale plant Ocimum sanctum op de gewone karper Cyprinus carpio (L.) Res J Immunol. 2011;4:12–8. [ Google Scholar ]
77.Chitra G, Krishnaveni N. Immunostimulerend effect van Ocimum sanctum-bladextract op de Indiase karper, Catla catla. Plant Archives. 2011;11:213–4. [ Google Scholar ]
78.Mondal S, Varma S, Bamola VD, Naik SN, Mirdha BR, Padhi MM, et al. Dubbelblind gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek naar de immunomodulerende effecten van Tulsi (Ocimum sanctum Linn.) bladextract op gezonde vrijwilligers. J Ethnopharmacol. 2011;136:452–6. doi: 10.1016/j.jep.2011.05.012. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
79.Ali H, Dixit S. In vitro antimicrobiële activiteit van flavonoïden van Ocimum sanctum met synergetisch effect van hun gecombineerde vorm. Asian Pac J Trop Dis. 2012;2:S396–8. [ Google Scholar ]
80.Singh S, Malhotra M, Majumdar DK. Antibacteriële activiteit van de vaste olie van Ocimum sanctum L. Indian J Exp Biol. 2005;43:835–7. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
81.Mandal S, Mandal MD, Pal NK. Verbetering van de in vitro-activiteit van chloramfenicol en trimethoprim door extract van bladeren van Ocimum sanctum Linn. (Lamiaceae) tegen Salmonella enterica serovar Typhi. Asian Pac J Trop Med. 2012;5:220–4. doi: 10.1016/S1995-7645(12)60028-5. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
82.Parag S, Vijyayshree N, Rami B, Patil B. Antibacteriële activiteit van Ocimum sanctum Linn. en de toepassing ervan bij waterzuivering. Res J Chem Environ. 2010;14:46–50. [ Google Scholar ]
83.Farivar TN, Fard AH, Zahedani SS, Naderi M, Moud BS. Antituberculose-effect van Ocimum sanctum-extracten in in vitro en macrofaagcultuur. J Med Sci. 2006;6:348–51. [ Google Scholar ]
84.Shokeen P, Ray K, Bala M, Tandon V. Voorlopige studies naar de activiteit van Ocimum sanctum, Drynaria quercifolia en Annona squamosa tegen Neisseria gonorrhoeae. Sex Transm Dis. 2005;32:106–11. doi: 10.1097/01.olq.0000152821.23777.90. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
85.Sawarkar HA, Khadabadi SS, Mankar DM, Farooqui IA, Jagtap NS. Ontwikkeling en biologische evaluatie van kruiden-anti-acnegel. Int J PharmTech Res. 2010; 2: 2028–31. [ Google Scholar ]
86.Yucharoen R, Anuchapreeda S, Tragoolpua Y. Anti-herpes simplex virusactiviteit van extracten van de keukenkruiden Ocimum sanctum L., Ocimum basilicum L. en Ocimum americanum L. Afri J Biotechnol. 2011;10:860–6. [ Google Scholar ]
87.Suzuki A, Shirota O, Mori K, Sekita S, Fuchino H, Takano A, et al. Leishmanicide actieve bestanddelen van de Nepalese medicinale plant Tulsi (Ocimum sanctum L.) Chem Pharm Bull (Tokyo) 2009;57:245–51. doi: 10.1248/cpb.57.245. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
88.Saini A, Sharma S, Chhibber S. Inductie van resistentie tegen luchtweginfecties met Klebsiella pneumoniae bij muizen die gevoed worden met een dieet aangevuld met tulsi (Ocimum sanctum) en kruidnagel (Syzgium aromaticum) olie. J Microbiol Immunol Infect. 2009;42:107–13. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
89.Deo SS, Inam F, Mahashabde RP. Antimicrobiële activiteit en HPLC-vingerafdrukken van ruwe ocimum-extracten. E-Journal of Chemistry. 2011;8:1430–7. [ Google Scholar ]
90.Balakumar S, Rajan S, Thirunalasundari T, Jeeva S. Antischimmelactiviteit van Ocimum sanctum Linn. (Lamiaceae) op klinisch geïsoleerde dermatofytische schimmels. Asian Pac J Trop Med. 2011;4:654–7. doi: 10.1016/S1995-7645(11)60166-1. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
91.Das J, Buragohain B, Srivastava RB. In vitro evaluatie van Ocimum sanctum-bladextract tegen dermatofyten en opportunistische schimmels. Asian J Microbiol Biotechnol Environ Sci. 2010;12:789–92. [ Google Scholar ]
92.Chandra R, Dwivedi V, Shivam K, Jha AK. Detectie van antimicrobiële activiteit van Oscimum sanctum (Tulsi) en Trigonella foenum graecum (Methi) tegen enkele geselecteerde bacteriële en schimmelstammen. Res J Pharm Biol Chem Sci. 2011;2:809–13. [ Google Scholar ]
93.Rajamma AJ, Dubey S, Sateesha SB, Tiwari SN, Ghosh SK. Vergelijkende larvicide activiteit van verschillende Ocimum-soorten tegen Culex Quinquefasciatus. Nat Prod Res. 2011;25:1916–22. doi: 10.1080/14786419.2010.551755. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
94.Gbolade AA, Lockwood GB. Toxiciteit van de etherische olie van Ocimum sanctum L. voor Aedes aegypti-larven en de chemische samenstelling ervan. J Essent Oil-Bear Plants. 2008;11:148–53. [ Google Scholar ]
95.Inbaneson SJ, Sundaram R, Suganthi P. In vitro antiplasmodiale werking van ethanolische extracten van traditionele medicinale plantensoorten van het geslacht Ocimum tegen Plasmodium falciparum. Asian Pac J Trop Med. 2012;5:103–6. doi: 10.1016/S1995-7645(12)60004-2. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
96.Kumar S, Gupta HP, Prasad S, Rajora VS, Prasad JK. Antibacteriële eigenschappen van knoflook en tulsi bij kruisingskoeien die herhaaldelijk worden gedekt. Indian Vet J. 2011;88:28–30. [ Google Scholar ]
97.Sadekar RO, Pimprikar NM, Bhandarkar AG, Barmase BS. Immunomodulerend effect van Ocimum sanctum linn. droog bladpoeder op de humorale immuunrespons bij pluimvee dat van nature geïnfecteerd is met het IBD-virus. Indian Vet J. 1998;75:73–4. [ Google Scholar ]
98.Deka RS. Invloed van tulsi (Ocimum sanctum) en ashwagandha (Withania somnifera) supplementatie op de productie van biologisch vlees bij geiten. Veterinary Practitioner. 2009;10:57–9. [ Google Scholar ]
99.Bora DS, Khanikor B. Selectieve toxiciteit van Ageratum conyzoides en Ocimum sanctum tegen Exorista sorbillans (Diptera: Tachinidae) en Antheraea ussama (Lepidoptera: Saturniidae) Natl Acad Sci Lett. 2011;34:9–14. [ Google Scholar ]
100.Mishra P, Mishra S. Onderzoek naar de antibacteriële activiteit van Ocimum sanctum-extract tegen grampositieve en gramnegatieve bacteriën. Am J Food Technol. 2011;6:336–41. [ Google Scholar ]
101.Kumar A, Shukla R, Singh P, Dubey NK. Chemische samenstelling, schimmelwerende en antiaflatoxine-activiteiten van de etherische olie van Ocimum sanctum L. en de veiligheidsbeoordeling ervan als plantaardig antimicrobieel middel. Food Chem Toxicol. 2010;48:539–43. doi: 10.1016/j.fct.2009.11.028. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
102.Upadhyaya S, Behera J, Tewari SN. Geïntegreerde bestrijding van bladvlekkenziekte met behulp van een milieuvriendelijk geformuleerd product, Oscext-e, ontwikkeld uit een ethanolisch extract van Ocimum sanctum. Arch Phytopathology Plant Protect. 2012;45:2290–300. [ Google Scholar ]
103.Kumar A, Dubey NK, Srivastava S. Antischimmelwerking van etherische olie van Ocimum sanctum tegen schimmelvorming in grondstoffen van Rauvolfia serpentina tijdens opslag. Ind Crops Prod. 2013;45:30–5. [ Google Scholar ]
104.Wani NS, Bhalerao AK, Ranaware VP, Zanje R. Formulering en evaluatie van een kruidenontsmettingsmiddel. Int J PharmTech Res. 2013;5:40–3. [ Google Scholar ]
105.Kukreja BJ, Dodwad V. Kruidenmondwater - Een geschenk van de natuur. Int J Pharma Bio Sci. 2012; 3: 46–52. [ Google Scholar ]
106.Malik K, Arora G, Singh I. Ocimum sanctum-zaden, een natuurlijk superdesintegratiemiddel: Formulering en evaluatie van snel smeltende tabletten van nimesulide. Polim Med. 2012;42:49–59. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
107.Agarwal P, Nagesh L. Vergelijkende evaluatie van de werkzaamheid van mondspoelingen met 0,2% chloorhexidine, Listerine en tulsi-extract op het aantal Streptococcus mutans-bacteriën in het speeksel van middelbare scholieren - RCT. Contemp Clin Trials. 2011;32:802–8. doi: 10.1016/j.cct.2011.06.007. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
108.Malhotra R, Grover V, Kapoor A, Saxena D. Vergelijking van de effectiviteit van een commercieel verkrijgbaar kruidenmondspoelmiddel met chloorhexidinegluconaat op klinisch en patiëntniveau. J Indian Soc Periodontol. 2011;15:349–52. doi: 10.4103/0972-124X.92567. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
109.Singh S, Taneja M, Majumdar DK. Biologische activiteiten van de vaste olie van Ocimum sanctum L. - een overzicht. Indian J Exp Biol. 2007;45:403–12. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
110.Shetty S, Udupa S, Udupa L. Evaluatie van de antioxiderende en wondhelende effecten van alcoholisch en waterig extract van Ocimum sanctum Linn bij ratten. Evid Based Complement Alternat Med. 2008;5:95–101. doi: 10.1093/ecam/nem004. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
111.Goel A, Kumar S, Singh DK, Bhatia AK. Wondgenezingspotentieel van Ocimum sanctum Linn. met inductie van tumornecrosefactor-alfa. Indian J Exp Biol. 2010;48:402–6. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
112.Kath RK, Gupta RK. Antioxidante activiteit van hydroalcoholisch bladextract van Ocimum sanctum in diermodellen van maagzweren. Indian J Physiol Pharmacol. 2006;50:391–6. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
113.Singh S, Majumdar DK. Evaluatie van de maagzweerremmende werking van de vaste olie van Ocimum sanctum (Heilige Basilicum) J Ethnopharmacol. 1999;65:13–9. doi: 10.1016/s0378-8741(98)00142-1. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
114.Dharmani P, Kuchibhotla VK, Maurya R, Srivastava S, Sharma S, Palit G. Evaluatie van anti-ulcerogene en maagzweergenezende eigenschappen van Ocimum sanctum Linn. J Ethnopharmacol. 2004; 93: 197–206. doi: 10.1016/j.jep.2004.02.029. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
115.Goel RK, Sairam K, Dorababu M, Prabha T, Rao CV. Effect van gestandaardiseerd extract van Ocimum sanctum Linn. op offensieve en defensieve factoren van het maagslijmvlies. Indian J Exp Biol. 2005;43:715–21. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
116.Chatterjee M, Verma P, Maurya R, Palit G. Evaluatie van ethanolisch bladextract van Ocimum sanctum in experimentele modellen van angst en depressie. Pharm Biol. 2011;49:477–83. doi: 10.3109/13880209.2010.523832. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
117.Tabassum I, Siddiqui ZN, Rizvi SJ. Effecten van Ocimum sanctum en Camellia sinensis op stress-geïnduceerde angst en depressie bij mannelijke albino Rattus norvegicus. Indian J Pharmacol. 2010;42:283–8. doi: 10.4103/0253-7613.70108. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
118.Raghavendra M, Maiti R, Kumar S, Acharya SB. Rol van Ocimum sanctum in het experimentele model van de ziekte van Alzheimer bij ratten. Int J Green Pharm. 2009;3:6–15. doi: 10.4103/2229-516X.112239. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
119.Pemminati S, Gopalakrishna HN, Venkatesh V, Rai A, Shetty S, Vinod A, et al. Anxiolytisch effect van acute toediening van ursolzuur bij ratten. Res J Pharm Biol Chem Sci. 2011;2:431–7. [ Google Scholar ]
120.Moinuddin G, Devi K, Satish H, Khajuria DK. Vergelijkende farmacologische evaluatie van Ocimum sanctum en imipramine op antidepressieve activiteit. Lat Am J Pharm. 2011;30:435–9. [ Google Scholar ]
121.Giridharan VV, Thandavarayan RA, Mani V, Ashok Dundapa T, Watanabe K, Konishi T. Extracten van Ocimum sanctum Linn.-bladeren remmen acetylcholinesterase en verbeteren de cognitie bij ratten met experimenteel geïnduceerde dementie. J Med Food. 2011;14:912–9. doi: 10.1089/jmf.2010.1516. [ DOI ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
122.Dokania M, Kishore K, Sharma PK. Effect van Ocimum sanctum-extract op door natriumnitriet geïnduceerde experimentele amnesie bij muizen. Thai J Pharma Sci. 2011;35:123–30. [ Google Scholar ]
123.Joshi H, Parle M. Cholinerge basis van het geheugenverbeterende effect van Ocimum tenuiflorum Linn. Indian J Pharm Sci. 2006;68:364–5. [ Google Scholar ]
124.Bhattacharyya D, Sur TK, Jana U, Debnath PK. Gecontroleerde, geprogrammeerde studie naar de effecten van Ocimum sanctum-bladeren op gegeneraliseerde angststoornissen. Nepal Med Coll J. 2008;10:176–9. [ PubMed ] [ Google Scholar ]
125.Saxena RC, Singh R, Kumar P, Negi MP, Saxena VS, Geetharani P, et al. Werkzaamheid van een extract van Ocimum tenuiflorum (OciBest) bij de behandeling van algemene stress: een dubbelblind, placebo-gecontroleerd onderzoek. Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:894509. doi: 10.1155/2012/894509. [ DOI ] [ PMC gratis artikel ] [ PubMed ] [ Google Scholar ]
126.Shukla ST, Kulkarni VH, Habbu PV, Jagadeesh KS, Patil BS, Smita DM. Hepatoprotectieve en antioxiderende activiteiten van ruwe fracties van endofytische schimmels van Ocimum sanctum Linn. bij ratten. Orient Pharm Exp Med. 2012;12:81–91. [ Google Scholar ]
127.Mishra M. Tulsi redt de Taj Mahal van de gevolgen van vervuiling. The Times of India, Bennett Coleman and Co. Ltd. 2008 [ Google Scholar ]
128.Maller C, Townsend M, St Leger L, Henerson-Wilson C, Pryor A, Prosser L, et al. Gezonde parken, gezonde mensen: De gezondheidsvoordelen van contact met de natuur in een parkcontext. Soc Dev. 2009;26:51–83. [ Google Scholar ]
129.Charles C, Louv R, Bodner L, Guns B. Kinderen en natuur 2008. Een rapport over de beweging om kinderen weer in contact te brengen met de natuur. Santa Fe: Children and Nature Network; 2008. pp. 9–11. [ Google Scholar ]
130.Singh P, Mittal VK, Gupta SC. Sporenelementen in typische kruiden als indicator voor milieuvervuiling. Indian J Environ Prot. 2003;23:1114–9. [ Google Scholar ]
131.Jürges G, Beyerle K, Tossenberger M, Häser A, Nick P. Ontwikkeling en validatie van microscopische diagnostiek voor 'Tulsi' (Ocimum tenuiflorum L.) in ayurvedische preparaten. Eur Food Res Technol. 2009;229:99–106. [ Google Scholar ]
132.Chanda D, Pal A, Shanker K. Toepassing van HPLC-vingerafdrukken voor het bepalen van het in vivo veiligheidsprofiel van Tulsi (Ocimum Sanctum). Medicinal Chemistry Research. 2013;22:219–24. [ Google Scholar ]
133.Conferentie van de Verenigde Naties over handel en ontwikkeling. Handels- en milieubeoordeling 2013. Word wakker voordat het te laat is: maak de landbouw nu echt duurzaam voor voedselzekerheid in een veranderend klimaat; Genève, Verenigde Naties. 2013. pp. 1–7. [ Google Scholar ]

Over de kleine veldkers. Meer dan onkruid.

2026-04-08T10:05:00.001+02:00

De botanische naam van de kleine veldkers Cardamine is mogelijk afgeleid van het Griekse woord voor kardemom, wat kers betekent. Geen wonder, want de bladeren smaken naar tuinkers en net als tuinkers behoort Cardamine tot de grote Brassicaceae-familie. De peperachtige, kruidige smaak is een verrassing die je niet zou verwachten van dit onopvallende 'onkruid'. In de keuken met wilde kruiden wordt deze kruidigheid gebruikt om kruidenboter, kruidenkwark, saladedressings, smoothies en pesto op te fleuren. Net als tuinkers of bieslook kan het fijngehakt over boterhammen worden gestrooid. Het is het lekkerst rauw, maar het geeft ook een heerlijke smaak aan soepen, sauzen en eiergerechten.

De bladeren van veldkers zijn vooral smakelijk vóór en aan het begin van de bloei. Zodra de plant zijn rechtopstaande zaaddozen heeft gevormd, verliezen de bladeren hun aangename scherpte en worden ze steeds bitterder en wranger. Zolang de zaaddozen die na de bloei verschijnen nog groen zijn, kunnen ze als peperachtige specerij worden gebruikt – hak ze gewoon fijn en meng ze door gerechten. Het mooie van dit aromatische onkruid is dat de zaden het hele jaar door ontkiemen, waardoor je altijd jonge, malse plantjes kunt vinden.

Dit tuinonkruid is niet alleen smakelijk, maar ook rijk aan voedingsstoffen. Het is zeer rijk aan eiwitten en bevat uitzonderlijk veel kalium en het sporenelement selenium.

Een bijzondere eigenschap onderscheidt alle kruisbloemige planten. Ze bevatten zwavelhoudende glucosinolaten ( mosterdolieglycosiden ). Deze stoffen hebben sterke anti-oxiderende en antibacteriële eigenschappen. Ze worden uitgescheiden via de nieren en longen, waar ze hun antibiotische werking uitoefenen. Daarom zouden ze gebruikt kunnen worden voor de behandeling van infecties van de luchtwegen en urinewegen. In een Indiaas onderzoek werd kleine veldkers vergeleken met mosterdzaad ( Brassica juncea ). Uit het onderzoek bleek dat het kleine veldkers meer dan twee keer zoveel glucosinolaten bevatte.

Een recept: veldkers-smoothie

2 handvol verse veldkersblaadjes
1 appel
1 banaan of ½ mango
3 plakjes verse gember
100 ml multi-sap

Doe alle ingrediënten in een blender en mix tot een romige smoothie ontstaat. Afhankelijk van hoe dun je de smoothie wilt hebben, kun je de hoeveelheid sap aanpassen.

Een wetenschappelijk onderzoek. Kleine veldkers ook te gebruiken bij diabetes.

Kleine veldkers is meer dan alleen een "vervelend onkruid". Met zijn scherpe smaak kan het onze gerechten verrijken. Maar het is niet alleen interessant om te eten, het is ook nog eens heel voedzaam. Recente studies bevestigen dat deze kleine plant een grote hoeveelheid glucosinolaten bevat en ook interessant is bij ouderdomsdiabetes.

De resultaten van een studie tonen aan dat het hydro-methanolische extract van C. hirsuta aanzienlijk bijdraagt aan de verlaging van de bloedglucose, de stabilisatie van geglyceerd hemoglobine (HbA1C), de remming van β-amylase en de verbetering van het lipidenprofiel. Het hydro-methanolische extract van C. hirsuta kan een beschermend effect hebben tegen hyperglykemie door de toename van oxidatieve stress en ontsteking bij type 2 diabetes mellitus bij HFD-STZ SD-ratten te verminderen. Daarom wordt in deze studie gesuggereerd dat, na zorgvuldig gecontroleerde klinische studies, het hydro-methanolische extract van C. hirsuta kan worden aanbevolen als een aanvullend en alternatief supplement bij type 2 diabetes mellitus. In vitro-, in silico- en in vivo-onderzoek naar Cardamine hirsuta Linn als potentieel antidiabetisch middel in een rattenmodel https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10308569/

Bijvoet, een plant met een verleden.

2026-04-02T13:34:00.002+02:00

Wie kent hem nog, onze Bijvoet? Armzalig en vergeten, groeit hij langs wegen en op braakliggende terreinen tussen hondenstront, plastic afval en vettige frietzakken. Deze zwerver onder de planten, met de naam van een godin, had ooit een grootse, eerbiedwaardige reputatie als magisch middel tegen zwarte ziekten zoals hysterie en epilepsie. Hoe is hij zo laag kunnen vallen? Een geschiedenis.

Bijvoet bij Dioskorides en Plinius

Artemisia, werd in de nobele Oudheid al vernoemd bij de oervader van de kruidengeneeskunde Pedanios Dioskorides en dan in de eerste plaats als gynaecologisch middel. Ook Plinius bericht in zijn „Historia naturalis" dat de Artemisia in het bijzonder vrouwenziekten geneest en dat de naam mogelijk van koningin Artemisia, de gemalin van koning Mausolus van Karië, afkomstig is. Toch, zegt Plinius verder, vele leiden den naam af van Artemis Eileithyia, in de Grieksche mythologie de godin der geboorten, die door de in barensnood verkerende vrouwen werd aangeroepen.

Van dezelfden Plinius stamt het aloude volksgeloof, dat bij mensen, die de plant aan de voeten bonden of in hun schoenen droegen, dus bij-de-voet, onvermoeibaar zouden worden. Dit gebruik vinden we nu nog steeds terug. Al zullen blaadjes bijvoet in je schoen eerder blaren veroorzaken, lijkt mij. Volgens vele etymologen is de naam bijvoet een verbastering van het Duitsche Beifusz uit het middel-Hoogduitsche Biboz, dat verwant is met Anaboz, Ambosy of aanbeeld en af te leiden is uit een oud-Germaans werkwoord bautan, is stooten, dat wat als kruiderij bij de spijzen gestampt wordt. Kun je nog volgen?

In de vroegere geneeskunde werd bijvoet dus bijna uitsluitend als gynaecologisch middel gebruikt. Zo zegt onze Rembert Dodoens „Medicyn van der stadt van Mechelen" in zijn kruidenboek (1554): Arthemisia in water ghesoden (getrokken) es seer goet den vrouwen / om daer over oft in te sittene in een bat oft sweet-cuype / want in dier manierden ghebruyckt / zoo doetet den vrouwen huer natuerlycke cranckheyt weder comen / ende drijft af die secundine ende die doode vruchten.

Bijgeloof, geloof en verhalen, wat is hun waarde?

Vroeger speelde de bijvoet een belangrijke rol in het volksgeloof. In verschillende oude kruidenboeken vindt men dan ook allerlei sterke verhalen, die voor een groot gedeelte reeds bij Plinius werden beschreven. Bijvoet behoorde tot die planten, die vooral op St. Jansdag, 24 Juni geplukt moest worden, omdat zij dan bovennatuurlijke toverkrachten en buitengewone geneeskrachten bezaten. Boeketten van op Sint Jansdag verzamelde bijvoet en andere kruiden, de zogenaamde kruidwissen, werden vroeger veel in de huizen en in de stallen opgehangen ter beveiliging en tegen betovering.

Wanneer men op St. Jansdag 's middags klokslag 12 uur een bijvoetplant uitgraaft, zal men dikwijls onder den wortel „een brandende kool" vinden; die helaas verdwijnt na de 12de klokslag. Wanneer je de kool snel, onder het grootste stilzwijgen, wegneemt, kan die vele ziekten genezen. In het bijzonder werden de vierdaagsche koorts en ‘de zware nood’ of epilepsie genoemd, dus ziekten, die volgens het volksgeloof met toverij verband hielden.

Zeer geheimzinnig klinkt ook het verhaal van Reinsberg Dürinsfeld uit Bohemen die in de „Festkalender 1861" over bijvoet vermeldt: Gaat men op Goeden Vrijdag onder diep stilzwijgen, en „achteruit loopend" naar een plaats toe, waar een bijvoetplant staat, dan zal men onder den uitgegraven wortel dikwijls een zwart wormpje vinden, dat men in een flesje moet doen en zorgvuldig moet bewaren. Nu mag de bezitter negen dagen lang niet bidden noch zich wassen; ook moet hij iedere dag bij het middagmaal een stuk brood onder tafel werpen, anders wordt het wormpje boos en is alle moeite tevergeefs. Is alles behoorlijk geschied, dan begint het wormpje te spreken en door zijn bemiddeling verkrijgt de gelukkige bezitter dan alles wat hij verlangt. De enige voorwaarde daarbij is, dat je het geld, dat je dagelijks ontvangt helemaal moet opmaken.

Wat is de betekenis van die vreemde verhalen? Moeten we ze voor waarheid aannemen? Hebben ze een symbolische of geheime betekenis? Was het een manier om de gebruikswaarde van de plant makkelijker te onthouden? Of waren de mensen toen gewoon dom?

Verwarrende en andere volksnamen

De oude volksnamen voor Bijvoet zoals Sint Jansbloem en St. Janskruid zowel als het Duitsche Johanniskraut en Sonnenwendgürtel, houden natuurlijk verband met de betrekking, die er bestaat tussen de plant en Sint Jansdag, maar deze namen veroorzaken ook nu nog steeds verwarring met het echte Sint-janskruid, Hypericum perforatum.

Het Oud-Duitsche Flêgenkrat, Flaienkraut, doelt op het gebruik van de plant om vliegen te vangen. Het verhaal: Op een bosje bijvoetkruid, dat in de kamer wordt opgehangen, zetten zich 's avonds grote hoeveelheden vliegen neer. Trek je daar snel een zak overheen, dan zijn de vliegen gevangen en kunnen gemakkelijk gedood worden.

In het Engelse mugwort is volgens Prior, "On the popular names of British plants" 1879, het eerste gedeelte "mug" een verbastering van het oud-Engelsche mough, mot, wat dan weer verwijst naar de mottenverdrijvende werking van bijvoet. Reeds Dioscorides schreef in zijn Materia medica,uit de1ste eeuw na Christus, dat een Artemisiasoort, waarschijnlijk Artemisia absinthium, in de kast opgehangen, de kleding tegen motten beschermde.

Bijvoet tegen epilepsie

In de 19de en 20ste eeuw werd, vooral de wortel van Bijvoet nog steeds in de officiële geneeskunde gebruikt. In de tweede uitgave van de Nederlandse Farmacopee kwam Radix Artemisiae voor de laatste maal voor. Toen gold hij als een specifiek middel tegen epilepsie, vooral voor lichte gevallen, wanneer de toevallen in de puberteitsjaren en dan nog alleen overdag voorkwamen. Zo leest men in het Repertorium voor Geneeskundige Praktijk van Dr. Kerbert (1863): Radix Artemisiae is uitstekend tegen epilepsie, vooral epilepsie diurna der kinderen en bij andere chronische zenuwstoornissen.

Bijvoet blijft, ondanks alles, nog steeds welig langs wegranden groeien, zal hij nog ooit zijn reputatie uit het verleden terug krijgen of blijft hij voor altijd vergeten?

Nog meer geschiedenis over het gebruik van bijvoet

A. vulgaris was reeds goed bekend in het oude Egypte, Griekenland en Rome. Volgens oude overtuigingen is de naam afgeleid van de naam van de Griekse godin Artemis, de beschermheilige van zwangere vrouwen en pas bevallen moeders. Vanwege de gunstige effecten op menstruatie- en zwangerschap, speelde A. vulgaris een belangrijke rol in de religieuze riten gewijd aan de godinnen Isis, Artemis en Diana. De geneeskrachtige eigenschappen van deze soort werden al in de 1e eeuw na Christus beschreven in medische werken door Dioscorides in “ Materia medica ”, door Plinius de Oudere in “ Naturalis Historia ” en door Galenus in “ De simplicium medicamentorum facultatibus ”.

Verder werden aan de bijvoetplant verwarmende en drogende effecten toegeschreven, en daarom werd deze ook aanbevolen voor de behandeling van urologische aandoeningen, zoals dysurie of nierstenen. In de middeleeuwse geneeskunde werd A. vulgaris , ook wel ‘ mater herbarum ’ (de moeder der kruiden) genoemd, uitwendig gebruikt voor de behandeling van wonden, tegen jicht en om vermoeidheid in de benen te verlichten. Daarnaast werd de plant populair als middel tegen maag-darmklachten ‘als gevolg van kou’, waaronder maagpijn, diarree en darmkrampen. Men geloofde dat het effectief was tegen geelzucht wanneer het met wijn werd geserveerd en tegen struma wanneer het als kompres werd aangebracht.

Tijdens de Renaissance, mede dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst, bloeide de holistische geneeskunde in Europa op en duurde tot de 18e eeuw. In die tijd werd het therapeutische spectrum van A. vulgaris , naast vrouwenziekten, uitgebreid met aandoeningen van de milt en de lever. Aanvullende aanbevelingen verschenen “voor een vergrote en opgezwollen milt”, “tegen een verstopte lever” en “voor een koude onderbuik”. Tijdens de ontwikkeling van de moderne geneeskunde in de 19e eeuw werden epilepsie en neurose opgenomen in de indicaties voor behandeling met bijvoet.

Literatuur over de geschiedenis van Artemisia vulgaris

Des Berendes, J. Pedanios Dioskurides uit Anazarbos Arzneimittellehre in fünf Büchern. Übersetzt en mit Erklärungen Versehen ; Band III.; Ferdinand Enke: Stuttgart, Duitsland, 1902. [ Google Scholar ]
Koning, R.; Winkler, G.; Plinius Secundus, D.Ä.C. Naturkunde Lateinisch-Deutsch. 37 Bücher (en Register) in 32 Bänden ; Artemis & Winkler: München, Duitsland, 1977. [ Google Scholar ]
Karl Gottlob Kuhn. Claudi Galeni Opera Omnia, Bd. 11, Leipzig 1826 ; Olms-Verlag: Hildesheim, Duitsland, 1965. [ Google Scholar ]
Stoll, U. Das “Lorscher Arzneibuch” (Codex Bambergis Medicinalis 1) ; Franz Steiner Verlag: Stuttgart, Duitsland, 1902. [ Google Scholar ]
Wölfel, H. Das Arzneidrogenbuch Circa Instans in een Fassung des XIII. Jahrhunderts aus der Universitätsbibliothek Erlangen: Tekst. en commentaar als Beitrag zur Pflanzen- en Drogenkunde des Mittelalters ; Mathematisch-Naturwissenschaftliche proefschrift: Berlijn, Duitsland, 1939. [ Google Scholar ]
Choulant (Hrsg.), JL Macer Floridus, De viribus Herbarum 'una cum Walafridi Strabonis, Othonis Cremonensis et Ioannis Folcz' 'Carminibus Similis Argumenti Secundum Codices Manuscriptos et Veteres Editione Srecensuit, Supplevit en Adnotatione Criticains Truxit Ludovicus Choulan' ; Leopold Voss: Leipzig, Duitsland, 1832. [ Google Scholar ]
Wonnecke von Kaub, J.; Schöffer, P. Gart der Gesundheit, Mainz 1485, Kap. 1 ; Konrad Kölbl: München, Duitsland, 1996. [ Google Scholar ]
Lonitzer, A.; Uffenbach, P. Kräuter-Buch en Künstliche Conterfeyungen der Bäumen, Stauden, Hecken, Kräuter ; Verlag Bartholomae: Ulm, Duitsland, 1703. [ Google Scholar ]
Brunfels, O. Contrafayt Kreüterbuch (met naturgetreuen Abb. Hans Weidnitz) , 2 Teile.; Bazel, Zwitserland, 1532.
Madaus, G. Lehrbuch der Biologischen Heilmittel, Band I .; Georg Olms Verlag: Hildesheim, Duitsland, 1976. [ Google Scholar ]

Natuurlijke laxeermiddelen: slijmstofplanten tegen constipatie

2026-03-31T23:25:00.001+02:00

In tegenstelling tot chemische laxeermiddelen stimuleren natuurlijke laxeermiddelen de darmwerking op milde wijze of ondersteunen ze de spijsvertering in het algemeen.

Chemische laxeermiddelen grijpen rechtstreeks in op de darmfunctie. Afhankelijk van het actieve bestanddeel stimuleren ze kunstmatig de stoelgang of veranderen ze de vochtbalans in de darmen. Sommige werken via osmose: ze trekken water uit het lichaam naar de darmen, waardoor de ontlasting zachter wordt en sneller kan worden afgevoerd. Dit water ontbreekt echter in andere delen van het lichaam. Hoewel dit mechanisme leidt tot een snelle stoelgang, gaat het vaak gepaard met buikkrampen of diarree – en dus nog meer vochtverlies. Vooral bij frequent gebruik bestaat het risico dat de darmen eraan wennen, zonder laxeermiddelen traag worden en de stoelgang steeds moeilijker wordt.

De meeste natuurlijke laxeermiddelen werken daarentegen in harmonie met het lichaam en ondersteunen het op een mildere manier. Ze zijn minder gericht op het 'forceren' van een stoelgang en richten zich in plaats daarvan op natuurlijke processen in het spijsverteringskanaal. Bepaalde medicinale planten bevatten bijvoorbeeld slijmstoffen of vezels, die water in de darmen binden, het volume van de ontlasting vergroten of de stoelgang vergemakkelijken. Andere plantaardige stoffen stimuleren de stoelgang op milde wijze of ondersteunen de spijsvertering in het algemeen. Het effect is meestal niet direct merkbaar, maar op de lange termijn raken de darmen
minder geïrriteerd.

Maar voordat je je toevlucht neemt tot laxeermiddelen – of die nu chemisch of natuurlijk zijn – is het de moeite waard om de onderliggende oorzaken te onderzoeken. Verstopping ontstaat niet zomaar, en als je de oorzaak aanpakt, heb je geen laxeermiddelen meer nodig.

Waarom ontstaat constipatie eigenlijk?

Verstopping ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag, maar is het gevolg van een samenloop van verschillende factoren. Drie van de meest voorkomende oorzaken zijn: wat je eet, hoeveel je drinkt en hoeveel je beweegt.

Te weinig vezels

Mensen met een vezelarm dieet, dat wil zeggen te weinig groenten, fruit of volkorenproducten, hebben vaak onvoldoende volume in hun darmen om hun stoelgang regelmatig te houden. De schil is vaak bijzonder rijk aan vezels: als je geen prikkelbare darmsyndroom of soortgelijke aandoeningen hebt, is het daarom de moeite waard om de schil van wortels, appels, komkommers, courgettes en dergelijke te eten om je vezelinname te verhogen en constipatie te voorkomen.

Te weinig vocht

Onvoldoende vochtinname speelt ook een belangrijke rol: als je niet genoeg drinkt, wordt je ontlasting hard en droog, waardoor het veel moeilijker wordt voor je lichaam om deze door de darmen te transporteren. Dit komt vooral voor bij oudere mensen.

Te weinig beweging

Een vergelijkbaar effect treedt op bij gebrek aan beweging: om de voedselresten voort te bewegen, trekken de darmspieren ritmisch samen en ontspannen ze zich – dit noemen we darmbeweging of peristaltiek. Deze bewegingen zorgen ervoor dat de ontlasting stap voor stap naar de uitgang wordt geduwd. Lichaamsbeweging ondersteunt juist dit proces. Langdurig zitten kan daarom bijzonder problematisch zijn. Het lichaam bevindt zich dan urenlang in een rusttoestand en de darmbewegingen vertragen ook. De ontlasting blijft langer in de darmen, er wordt meer water opgenomen en de ontlasting wordt harder.

Hormonale veranderingen, medicijnen, ziekten

Daarnaast kunnen hormonale veranderingen, bepaalde medicijnen of ziekten ook bijdragen aan constipatie. Pijnstillers, antidepressiva en ijzersupplementen zijn bekende voorbeelden. En tot slot speelt het microbioom (darmflora) een rol: als het evenwicht van de darmbacteriën verstoord raakt, heeft dit ook gevolgen voor de spijsvertering.

Welke planten zijn geschikt tegen constipatie?

Psylliumschillen en lijnzaad - vulstoffen en slijmstoffen voor een groter ontlastingsvolume en verbeterd transport. De zaadhulzen van psyllium (Plantago ovata / Plantago psyllium) en de zaden van vlas (Linum usitatissimum) werken beide door hun vulstoffen en slijmstoffen. Ze behoren daarom tot de mildste natuurlijke laxeermiddelen. Ze binden water in de darmen, zwellen op en vergroten zo het volume van de ontlasting. Dit stimuleert de natuurlijke stoelgang en verzacht tegelijkertijd de ontlasting zonder de darmen te irriteren. Deze werking wordt bijzonder goed verdragen en is ook geschikt voor langdurig gebruik of ter voorkoming van constipatie.

Psylliumschillen hebben een bijzonder hoog zwelvermogen en verhogen daardoor het volume van de ontlasting.
Lijnzaad zwelt iets minder op, maar bevat extra slijmstoffen en waardevolle vetzuren. Deze slijmstoffen vormen een beschermende laag op de darmwand en kunnen de stoelgang vergemakkelijken. Lijnzaad wordt daarom vaak als wat "milder" beschouwd en is zeer geschikt voor mensen met een gevoelig spijsverteringsstelsel.

Omdat zowel psylliumvezels als lijnzaad vocht nodig hebben om op te zwellen en hun werking te doen, moeten ze altijd met voldoende water worden ingenomen.

Voor volwassenen raad ik aan om 1-2 theelepels psylliumvezels door ongeveer 200 ml water te roeren en vervolgens 2 glazen water (ongeveer 400 ml) te drinken. Dit kan één of twee keer per dag herhaald worden.
Voor kinderen van 10 jaar en ouder wordt de dosis gehalveerd; voor kinderen van 6 jaar en ouder is een halve theelepel tot drie keer per dag voldoende.

Lijnzaad kan gemalen of geweekt worden ingenomen, ook met veel vocht. Het heeft een milder effect en is zeer geschikt voor mensen die psylliumvezels niet goed verdragen of die hun darmwand extra willen ondersteunen.

Bij zowel lijnzaad als psylliumvezels is het belangrijk om ongeveer een uur te wachten tussen het innemen ervan en andere middelen of medicijnen.

Paardenbloem - bittere stoffen die de spijsvertering bevorderen

Paardenbloem (Taraxacum sect. Ruderalia / Taraxacum off.) bevat bittere stoffen die de aanmaak van spijsverteringssappen bevorderen en de darmwerking stimuleren. Het effect is minder direct op de ontlasting zelf, maar ondersteunt eerder het algehele spijsvertering. Dit kan nuttig zijn wanneer constipatie gepaard gaat met een trage stofwisseling of een vol gevoel.

Paardenbloem is meer geschikt als aanvullende behandeling dan als enig middel tegen ernstige constipatie. Voor mensen die 's ochtends een kop koffie nodig hebben om naar het toilet te kunnen, raad ik vaak aan om in plaats daarvan een kop paardenbloemthee op een lege maag te drinken. De verlichting treedt meestal vrij snel in. Om een kopje thee te zetten, laat ik de avond ervoor 1-2 theelepels paardenbloemwortel weken in koud water, breng ik het de volgende ochtend kort aan de kook en drink ik het vervolgens op.

Sennabladeren - sterke werking, gebruik het met voorzichtigheid.

Sennabladeren (Folium Sennae) behoren tot de krachtigste kruidenlaxatieven. Ze bevatten anthrachinonen, die een laxerende werking hebben in de dikke darm. Ze werken door specifiek de darmperistaltiek te stimuleren en tegelijkertijd overmatige vochtopname uit de ontlasting te voorkomen. Bovendien bevorderen ze de instroom van water in de darmen. Dit verzacht de ontlasting en vergemakkelijkt de passage ervan.

Sennabladeren worden meestal gebruikt als thee of in gestandaardiseerde preparaten. Vanwege hun krachtige werking mogen ze slechts enkele dagen (maximaal twee weken) worden gebruikt en niet regelmatig. Ze zijn meer geschikt voor acute constipatie of uitzonderlijke situaties. De effecten treden doorgaans na ongeveer zeven tot negen uur op. Daarom worden sennabladeren vaak 's avonds ingenomen, zodat de stoelgang de volgende ochtend op gang komt.

Sennabladeren kunnen zowel koud als warm worden bereid. Ik raad aan om te beginnen met de koude infusie, omdat deze over het algemeen milder is en beter wordt verdragen.

Bereiding als koude infusie (milder): Maak voor een kop thee 's ochtends een koude infusie met 1-2 theelepels sennablaadjes en drink de thee 's avonds voor het slapengaan.
Bereiding als warme infusie: Giet voor één kopje heet water over 1-2 theelepels sennablaadjes en laat dit 10-15 minuten trekken. Zeef vervolgens en drink op.

De warme infusie heeft vaak een wat sterker en sneller effect, maar kan gemakkelijker krampachtige symptomen veroorzaken.

Kunnen natuurlijke laxeermiddelen bijwerkingen hebben?

Zelfs natuurlijke laxeermiddelen zijn niet volledig vrij van bijwerkingen, want "natuurlijk" betekent niet automatisch "onschadelijk". De cruciale factoren zijn altijd welke plant gebruikt wordt, de dosering en de gebruiksduur.

Milde middelen zoals psylliumvezels of lijnzaad worden over het algemeen goed verdragen bij correct gebruik. Echter, indien ingenomen zonder voldoende vocht, kunnen ze een opgeblazen gevoel, een vol gevoel of, in het ergste geval, zelfs constipatie verergeren. Daarom is het, vooral bij dergelijke vezelrijke laxeermiddelen, belangrijk om de dosis geleidelijk te verhogen en voldoende vocht te drinken.

Sterke medicinale planten zoals sennabladeren kunnen bij frequent of langdurig gebruik problemen veroorzaken. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere buikkrampen, diarree en een daaruit voortvloeiend verlies van mineralen. Bovendien kunnen de darmen wennen aan de sterke irritatie, waardoor een natuurlijke stoelgang zonder laxeermiddelen moeilijk wordt. Daarom dienen ze slechts voor korte periodes en gericht te worden gebruikt.

Waarschuwing: Sennabladeren mogen niet worden gebruikt bij darmobstructie, blindedarmontsteking, zwangerschap, inflammatoire darmziekten (bijv. de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa), noch bij buikpijn van onbekende oorzaak en ernstige uitdroging.

Ook individuele factoren spelen een rol: mensen met gevoelige darmen, chronische darmaandoeningen of bepaalde reeds bestaande aandoeningen reageren vaak gevoeliger. Daarom geldt hetzelfde voor kruidenlaxatieven: minder is vaak meer, en bewust en weloverwogen gebruik is cruciaal.

Mijn conclusie

Natuurlijke laxeermiddelen kunnen een grote hulp zijn bij een verstoorde spijsvertering. Geneeskrachtige planten zoals psylliumvezels, lijnzaad of paardenbloem zijn bijzonder mild en bevorderen de natuurlijke processen in de darmen in plaats van ze te overbelasten. De sleutel is om het juiste middel te kiezen en het correct te gebruiken samen met voldoende vocht en in een dosering die bij uw persoonlijke behoeften past. Tegelijkertijd moeten laxeermiddelen niet als de enige oplossing worden gezien. Vaak kunnen simpele dingen zoals meer vezels in je voeding, voldoende drinken, regelmatig bewegen en wat meer rust in je dagelijkse routine helpen om je darmen weer op gang te brengen. Prebiotica en probiotica kunnen ook nuttig zijn.

Laxeermiddelen zijn niet voor iedereen geschikt. Zwangere vrouwen, kinderen en mensen met chronische darmaandoeningen moeten extra voorzichtig zijn. En als de constipatie aanhoudt of vaak terugkeert, is het raadzaam om de onderliggende oorzaken te laten onderzoeken. Natuurlijke laxeermiddelen kunnen echter, mits correct gebruikt, een nuttig hulpmiddel zijn.

Literatuur

Officiele gegevens vlgs HPMC voor gebruik van de kruiden bij lever- en galproblemen

2026-03-31T00:17:00.000+02:00

Welke planten kunnen helpen bij lever- en galblaasproblemen?

Silybi mariani fructus, vruchten van de melkdistel (Ph. Eur.)
Cynarae folium, artisjokbladeren (Ph. Eur.)
Curcumae longae rhizoma, geelwortel rhizoom (Ph. Eur.)
Curcumae zanthorrhizae rhizoma, Javaanse kurkuma (Ph. Eur.)
Absinthii herba, alsemkruid (Ph. Eur.)
Taraxaci officinalis herba cum radice, paardenbloemkruid met wortel (Ph. Eur.)
Millefolii herba, duizendbladkruid (Ph. Eur.)
Fumariae herba, duivekervelkruid (Ph. Eur.)
Boldi folium, boldo bladeren (Ph. Eur.)
Menthae piperitae folium, pepermuntblaadjes (Ph. Eur.)
Menthae piperitae aetheroleum, pepermuntolie (Ph. Eur.)

Aan sommige medicinale planten wordt een cholagoge werking toegeschreven, wat betekent dat ze de galstroom bevorderen, en aan andere wordt ook een hepatoprotectieve werking toegeschreven. Naast het stimuleren van de galstroom kunnen medicinale planten ook de symptomen van spijsverteringsstoornissen verlichten door middel van spasmolytische, carminatieve, ontstekingsremmende en antibacteriële effecten. In de monografieën van het Comité voor Kruidengeneesmiddelen (HMPC) van het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) zijn verschillende geneesmiddelen en preparaten opgenomen die worden aanbevolen voor aandoeningen van de galblaas, lever en alvleesklier.

Mariadistelvruchten
Artisjokbladeren
Kurkuma wortelstok
Javaanse kurkuma
Alsem
Paardenbloem met wortel
Duizendbladkruid
Duivekervelkruid
Boldo-bladeren
Pepermuntblaadjes
Pepermuntolie

Alleen pepermuntolie werd door de HMPC geclassificeerd als een middel met "gevestigd gebruik" en kan daarom de bijbehorende goedkeuring krijgen. Alle andere middelen werden geclassificeerd als geneesmiddelen voor "traditioneel gebruik".

Goed ingeburgerd gebruik

Dit omvat geneesmiddelen of extracten die al meer dan 10 jaar in de EU worden gebruikt en waarvan de effectiviteit in klinische onderzoeken is aangetoond.

Traditioneel gebruik

Deze geneesmiddelen en extracten moeten al meer dan 30 jaar in de EU worden gebruikt, waarvan ten minste 15 jaar, en kunnen alleen worden geregistreerd op basis van voldoende veiligheidsgegevens en aannemelijke werkzaamheid.

Voor alle hieronder beschreven geneesmiddelen en extracten geldt het volgende: Er zijn geen veiligheidsgegevens beschikbaar voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, evenals voor adolescenten jonger dan 18 jaar (uitzonderingen: jonger dan 12 jaar voor artisjokbladeren en duizendblad, en jonger dan 4 jaar voor pepermuntbladeren). Gebruik wordt daarom voor deze groepen afgeraden. Raadpleeg bovendien direct een arts als de symptomen aanhouden of verergeren tijdens de behandeling.

Contra-indicaties bestaan in geval van overgevoeligheid voor de betreffende bestanddelen van de geneesmiddelen; voor geneesmiddelen uit de Asteraceae-familie is overgevoeligheid voor Asteraceae in het algemeen een contra-indicatie. Dit geldt voor 5 van de 11 hier beschreven geneesmiddelen. Daarnaast mogen deze geneesmiddelen over het algemeen niet worden gebruikt bij galwegobstructie, cholangitis, leveraandoeningen, galstenen en andere aandoeningen van de galwegen die medisch onderzoek vereisen.

Silybi mariani fructus, vruchten van de mariadistel (Ph. Eur.)

Mariadistelvruchten zijn de rijpe, pappusvrije achenen van Silybum marianum (L.) Gaertn. uit de familie Asteraceae met een gehalte van ten minste 1,5% silymarine, berekend als silibinine en gebaseerd op het gedroogde geneesmiddel. Talrijke preklinische studies hebben de farmacologische eigenschappen van silymarine onderzocht, waardoor enkele werkingsmechanismen zijn opgehelderd: silymarine vermindert intracellulaire oxidatieve stress (antioxidante werking), verlaagt de collageenproductie (antifibrotische werking) en bezit ontstekingsremmende eigenschappen (bijv. door de afgifte van TNF door T-cellen te verminderen).

Milde maag-darmklachten zoals een droge mond, misselijkheid, maagklachten, maagirritatie en diarree kunnen als bijwerkingen optreden, evenals hoofdpijn en allergische reacties (dermatitis, netelroos, huiduitslag, jeuk, anafylaxie, astma).

De actieve bestanddelen zijn de zogenaamde flavonolignanen, waarbij "silymarine", zoals vermeld in de farmacopee, een mengsel is van verschillende flavanolderivaten zoals silibinine, silichrystine en silidianine. Andere opmerkelijke bestanddelen in de plant zijn diverse flavonoïden, vette olie en β-sitosterol.

Tabel 1. Traditionele bereidingen van mariadistelvruchten uit de HMPC-monografie en hun dosering. DER: Verhouding geneesmiddel-extract.

geplette vrucht Eenmalige dosis: 3-5 g in 100 ml kokend water, 2-3 keer per dag, vóór de maaltijd.
poedervrucht 2-3 keer per dag, 300-600 mg poeder, dagelijkse dosis: tot 1800 mg, vóór de maaltijd.
Droog extract (DER 20–70:1), extractieoplosmiddel aceton 2-3 keer per dag, 82-239 mg droog extract, dagelijkse dosis tot 478 mg, vóór de maaltijd.
Droog extract (DER 30–40:1), extractieoplosmiddel ethanol 96% (V/V) 200 mg droog extract eenmaal daags
Droog extract (DEV 20-35:1), extractiemiddel ethylacetaat 3-4 keer per dag, 162,5-250 mg droog extract
Droog extract (DEV 26-45:1), extractiemiddel ethylacetaat 3-4 keer per dag, 123-208,3 mg droog extract
Droog extract (DEV 36-44:1), extractiemiddel ethylacetaat Driemaal daags, 173,0–186,7 mg droog extract
Droog extract (DER 20–34:1), extractieoplosmiddel methanol 90% (v/v) 3 keer per dag 70 mg droog extract
Dik extract (DEV 10–17:1), extractiemiddel ethanol 60% (V/V) 392 mg dik extract tweemaal daags

Cynarae folium, artisjokbladeren (Ph. Eur.)

Artisjokbladeren zijn de gedroogde en gemalen bladeren van Cynara scolymus L. (familie: Asteraceae) die minstens 0,8% chlorogeenzuur bevatten. Ze bevatten ook andere caffeoylquininezuren, flavonoïden en bittere sesquiterpeenlactonen.

De HMPC heeft in maart 2018 de status van traditioneel gebruik toegekend aan artisjokbladeren en extracten die daarvan gemaakt zijn. Deze kunnen oraal worden ingenomen voor de symptomatische verlichting van indigestie zoals dyspepsie, een opgeblazen gevoel en winderigheid.

Verschillende klinische studies naar extracten van artisjokbladeren hebben de werkzaamheid aangetoond bij de behandeling van spijsverteringsproblemen, hyperlipidemie en hypercholesterolemie, evenals bij het bevorderen van de galstroom. Echter, noch het aantal patiënten, noch de studieduur waren voldoende om een algemeen aanvaarde toepassing te rechtvaardigen. De waargenomen therapeutische effecten werden voornamelijk toegeschreven aan cynarine, dat hepatoprotectieve en hepato-regeneratieve effecten vertoonde in in vitro testsystemen en diermodellen. Mogelijke bijwerkingen zijn milde diarree met krampen en brandend maagzuur.

Tabel 2. Traditionele bereidingen van artisjokbladeren uit de HMPC-monografie en hun dosering. DER: Verhouding geneesmiddel-extract.

gemalen gedroogde bladeren voor kruidenthee 1,5 g van de fijngemaakte, gedroogde bladeren in 150 ml kokend water als thee, 4 keer per dag, of 3 g van de fijngemaakte, gedroogde bladeren in 150 ml kokend water als kruidenthee, 1-2 keer per dag.
gemalen gedroogde bladeren Dagelijkse dosis: 600–1500 mg, verdeeld over 2–4 afzonderlijke doses.
Droog extract van gedroogde bladeren (DER 2–7,5:1), extractieoplosmiddel water Eenmalige dosis: 200–640 mg Dagelijkse dosis: 400–1320 mg
Droog extract van verse bladeren (DER 15–35:1), extractieoplosmiddel water. Eenmalige dosis: 200–900 mg Dagelijkse dosis: 600–2700 mg
Dik extract van verse bladeren (DER 15–30:1), extractieoplosmiddel water. Eenmalige dosis: 600 mg Dagelijkse dosis: 1800 mg
Dik extract van gedroogde bladeren (DER 2,5–3,5:1), extractieoplosmiddel ethanol 20 (v/v). Eenmalige dosis: 0,7 g (3 maal daags) Dagelijkse dosis: 2,1 g

Curcumae longae rhizoma, curcuma-wortelstok (Ph. Eur.)

Kurkumawortelstok is de wortelstok van Curcuma longa L. (syn. Curcuma domestica Valeton) uit de familie Zingiberaceae, die is geblust met kokend water of hete stoom, gedroogd, geschild en ontdaan van de wortels, en die ten minste 25 ml/kg etherische olie en ten minste 2% dicinnamoylmethaanderivaten bevat, berekend als curcumine en gebaseerd op het watervrije product.

In september 2018 kregen het geneesmiddel en de daarvan gemaakte preparaten de status van geneesmiddel voor traditioneel gebruik van de HMPC. Traditioneel wordt kurkumawortel gebruikt om spijsverteringsstoornissen zoals een opgeblazen gevoel, trage spijsvertering en winderigheid te verlichten. Mogelijke bijwerkingen waren milde symptomen zoals een droge mond, winderigheid en maagirritatie.

De actieve bestanddelen zijn de curcuminoïden met curcumine als belangrijkste component en de etherische olie met monoterpenen zoals α-phellandreen, sabineen, cineol en borneol, evenals sesquiterpenen zoals zingiberene. In een experiment met muizen bleek een waterige suspensie van kurkumawortel de galophoping in de galblaas in vergelijkbare mate te verhogen als verapamil.

Tabel 3. Preparaten voor traditioneel gebruik uit de HMPC-monografie over kurkumawortelstok en hun dosering. DER: Verhouding geneesmiddel-extract.

poeder van gedroogde wortelstok 2-3 keer per dag, 0,5-1 g
geplette gedroogde wortelstok 0,5–1 g in 150 ml kokend water als thee, 2–3 keer per dag.
Tinctuur (DEV 1:10), extractiemiddel ethanol 70% (V/V). Driemaal daags 0,5–1 ml
Droog extract (DER 13–25:1), extractieoplosmiddel ethanol 96% (V/V). Dagelijkse dosis: 90–162 mg droog extract, verdeeld over 2–5 doses.
Droog extract (DER 5,5–6,5:1), extractieoplosmiddel ethanol 50% (v/v). 100-200 mg droog extract tweemaal daags
Tinctuur (DEV 1:5), extractiemiddel ethanol 70% (V/V). 10 ml eenmaal daags of 5 ml driemaal daags in 60 ml water

Curcumae zanthorrhizae rhizoma, Javaanse kurkuma (Ph. Eur.)

Javaanse kurkuma bestaat uit de gesneden, gedroogde wortelstok van Curcuma zanthorrhiza Roxb. (syn. Curcuma xanthorrhiza D. Dietr.) uit de familie Zingiberaceae [Fig. 2]. Het uiterlijk is vergelijkbaar met dat van Curcuma longa L. De monografie van het HMPC heeft een andere titel: Community kruidenmonografie over Curcuma xanthorrhiza Roxb. (C. xanthorrhiza D. Dietrich), wortelstok.

In 2014 kreeg Javaanse kurkuma de status van traditioneel geneesmiddel voor de verlichting van spijsverteringsstoornissen zoals een opgeblazen gevoel, trage spijsvertering en winderigheid. Qua indicaties en bijwerkingen is Javaanse kurkuma vergelijkbaar met kurkumawortel. In experimenten met verdoofde ratten verhoogde de oraal toegediende etherische olie uit de kurkumawortelstok de galafscheiding zelfs meer dan de etherische olie uit de kurkumawortelstok, wat voornamelijk werd toegeschreven aan het D-kamfergehalte.

Preparaten voor traditioneel gebruik uit de HMPC-monografie over Javaanse kurkuma en hun dosering. DER: Verhouding geneesmiddel-extract.

geplette gedroogde wortelstok Driemaal daags 1 gram van het geneesmiddel in 100 ml kokend water als thee.
Droog extract (DER 20–50:1), extractieoplosmiddel ethanol 96% (V/V). Driemaal daags 8-13 mg droog extract
Droog extract (DER 9–12:1), extractieoplosmiddel aceton. 50-100 mg droog extract tweemaal daags

Absinthii herba, alsemkruid (Ph. Eur.)

Het geneesmiddel alsemkruid wordt gedefinieerd als de hele of gesneden, gedroogde, basale bladeren of de schaars bebladerde, bloeitoppen, of een mengsel van de bovengenoemde plantendelen van Artemisia absinthium L. (familie: Asteraceae). Volgens de farmacopee moet alsemkruid een gehalte aan etherische olie hebben van ten minste 2 ml/kg gedroogd plantmateriaal.

In 2017 heeft de HMPC de status van traditioneel geneesmiddel en preparaten daarvan toegekend voor het stimuleren van de eetlust en voor milde dyspeptische en gastro-intestinale klachten. Voor het eetlustopwekkende effect dient alsem 30 minuten vóór de maaltijd te worden ingenomen.

De HMPC-monografie waarschuwt dat het gebruik van alsem de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen kan beïnvloeden: de neurotoxische thujon in de etherische olie kan slaperigheid, braken en buikpijn veroorzaken. Daarom moeten chemotypen van de plant met een laag thujongehalte als geneesmiddel worden gebruikt om ervoor te zorgen dat de maximale dagelijkse dosis van 6,0 mg thujon niet wordt overschreden.

De belangrijkste bestanddelen die verantwoordelijk zijn voor de effecten zijn onder andere bittere sesquiterpeenverbindingen zoals absinthine, anabsinthine, artabsine en matricine, evenals flavonoïden, tannines en lignanen. De effecten van alsemextracten op de afscheiding van maagsap en gal, zoals waargenomen in diermodellen, werden toegeschreven aan de bittere verbindingen, terwijl het hepatoprotectieve effect waarschijnlijk te danken was aan de aanwezige flavonoïden. De kleinere klinische onderzoeken die tot nu toe zijn uitgevoerd, hebben in sommige gevallen ook een niet-specifieke toename van de galafscheiding aangetoond.

Preparaten voor traditioneel gebruik uit de HMPC-monografie over absint en hun dosering bij spijsverteringsproblemen. DER: Verhouding geneesmiddel-extract. Dosering (innemen na elke maaltijd)

gemalen gedroogde kruiden 1–1,5 g van het geneesmiddel in 150 ml kokend water als thee, dagelijkse dosis 2–3 g
kruidenpoeder. Eenmalige dosis: 0,76 g; Dagelijkse dosis: 2,28 g
Vers plantensap (DEV 1:0,5–0,9). Eenmalige dosis: 5 ml; Dagelijkse dosis: 10 ml
Tinctuur (DEV 1:5), extractiemiddel ethanol 70% (V/V). Eenmalige dosis: 1 g; Dagelijkse dosis: 3 g

Taraxaci officinalis herba cum radice, paardenbloemkruid met wortel (Ph. Eur.)

Paardenbloemkruid met wortel is een mengsel van hele of gemalen, gedroogde boven- en ondergrondse delen van Taraxacum officinale FH Wigg (familie: Asteraceae).

In 2009 kreeg het geneesmiddel en de preparaten ervan de status van traditioneel gebruik toegekend door de HMPC voor de verlichting van indigestie zoals een opgeblazen gevoel, winderigheid en een vertraagde spijsvertering, en voor de behandeling van tijdelijk gebrek aan eetlust. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere pijn in de bovenbuik, maagzuur en allergische reacties.

Paardenbloem bevat bestanddelen uit tal van stofklassen: sesquiterpeenlactonen, bitterstoffen (bijv. tetrahydroridintine B), triterpenen (waaronder taraxasterol) en sterolen, talrijke fenolische verbindingen en ook slijmstoffen (in de wortel). Dierstudies (ratten en honden) hebben een toename van de galstroom aangetoond, maar klinische studies ontbreken.

Preparaten voor traditioneel gebruik uit de HMPC-monografie over paardenbloemkruid met wortel en hun dosering voor spijsverteringsproblemen. DER: Verhouding geneesmiddel-extract.

gemalen gedroogde kruiden met wortel Tot 3 keer per dag, 3-4 g als afkooksel of 4-10 g als infusie.
Droog extract (DER 5,6–8,4:1), extractieoplosmiddel ethanol 60% (v/v). Neem tweemaal daags één tablet met 300 mg droog extract, of driemaal daags één tot twee tabletten met 150 mg droog extract.
Vloeibaar extract (DER 1:0,9–1,1), extractieoplosmiddel ethanol 30% (V/V). Driemaal daags, 90 druppels (= 3,15 ml = 3,31 g)
Vloeibaar extract (DER 0,7:1), extractieoplosmiddel ethanol 30% (w/w) 3 keer per dag 35 druppels (= 1 ml = 1 g)
Vers plantensap (DEV 1:0,5–0,8) 10 ml 3 keer per dag

Millefolii herba, duizendbladkruid (Ph. Eur.)

Duizendblad bestaat uit de hele of gesneden, gedroogde, bloeiende scheuttoppen van Achillea millefolium L. (familie: Asteraceae). Volgens de farmacopee moet het geneesmiddel ten minste 2 ml per kg etherische olie en ten minste 0,02% proazulenen bevatten, berekend als chamazuleen en gebaseerd op het gedroogde geneesmiddel. Aan het geneesmiddel en de preparaten daarvan werd in 2011 door de HMPC de status van traditioneel geneesmiddel toegekend voor de behandeling van tijdelijk verlies van eetlust en voor de symptomatische behandeling van indigestie zoals een opgeblazen gevoel, winderigheid en een vertraagde spijsvertering . In dierstudies met ratten en muizen werd een dosisafhankelijk hepato-protectief effect waargenomen na toediening van een extract van duizendblad, wat werd toegeschreven aan de sesquiterpenen, flavonoïden en andere fenolische verbindingen die in de plant voorkomen. Klinische studies met duizendbladkruid of preparaten daarvan die relevant zouden kunnen zijn voor de beoordeling van HMPC zijn nog niet uitgevoerd.

Preparaten voor traditioneel gebruik uit de HMPC-monografie over duizendblad en hun dosering bij spijsverteringsproblemen. DER: Verhouding geneesmiddel-extract.

gemalen gedroogde kruiden 3-4 keer per dag, 2-4 gram in 250 ml kokend water als thee tussen de maaltijden door.
Vers plantensap (DEV 1:0,6–0,9) 2-3 keer per dag, 5-10 ml
Vloeibaar extract (DER 1:1), extractieoplosmiddel ethanol 25% (V/V) 3 keer per dag, 2–4 ml
Tinctuur (DEV 1:5), extractiemiddel ethanol 45% (V/V) 3 keer per dag, 2–4 ml
Tinctuur (DEV 1:5), extractiemiddel ethanol 31,5% (V/V) 4 x daags 4,3 ml (= 4,2 g)

Fumariae herba, rookkruid (Ph. Eur.)

Het fumaria-kruid bestaat uit de gedroogde, hele of gemalen bovengrondse delen van Fumaria officinalis L. (familie: Papaveraceae), geoogst tijdens de volle bloei. Het farmacopeïsche geneesmiddel moet een minimaal totaal alkaloïdegehalte van 0,4% hebben, berekend als protopine.

In 2011 kreeg het geneesmiddel en de preparaten ervan de status van traditioneel gebruik toegekend door de HMPC voor het verhogen van de galstroom en het verlichten van symptomen van indigestie zoals een opgeblazen gevoel, winderigheid en een vertraagde spijsvertering.

De werkzame bestanddelen worden beschouwd als de aanwezige alkaloïden van het benzylisochinoline-type; het geneesmiddel bevat tevens flavonoïden, hydroxykaneelzuur-appelzuuresters, fumaarzuur en slijmstoffen. Uit in vivo-experimenten is gebleken dat fumaria geen effect heeft op de normale galafscheiding, maar wel een verhoogde of verlaagde galstroom kan normaliseren. Bovendien zijn er krampstillende eigenschappen waargenomen. Tot nu toe zijn er slechts weinig klinische studies uitgevoerd, die weliswaar de genoemde indicaties ondersteunen, maar qua kwaliteit, omvang en conclusieve waarde veel te wensen overlaten.

Preparaten voor traditioneel gebruik uit de HMPC-monografie over Fumaria en hun dosering. DER: Verhouding geneesmiddel-extract.

gemalen gedroogde kruiden 1-2 keer per dag, 2 gram van het geneesmiddel opgelost in 250 ml kokend water als thee.
kruidenpoeder Eenmalige dosis: 220 mg Dagelijkse dosis: tot 1100 mg
Droog extract (DER 3,5–5:1), extractieoplosmiddel water, Tot 4 keer per dag, een eenmalige dosis van 250 mg.
Vloeibaar extract (DER 1:1), extractieoplosmiddel ethanol 25% (V/V). Eenmalige dosis: 0,5–2 ml Dagelijkse dosis: 2–4 ml
Tinctuur (verhouding werkzame stof tot extractieoplosmiddel 1:5), extractieoplosmiddel ethanol 45% (v/v) Eenmalige dosis: 0,5–1 ml Dagelijkse dosis: 1–4 ml
Vers plantaardig sap. Dagelijkse dosis: 3,5–4 g

Boldi folium, boldo bladeren (Ph. Eur.)

Boldobladeren zijn de hele of geplette, gedroogde bladeren van Peumus boldus Molina (familie Monimiaceae) die ten minste 0,1% totale alkaloïden bevatten, berekend als boldine.

Boldo-bladeren voor theebereiding en een droog extract op waterbasis (DER 5:1) zijn door de HMPC geclassificeerd als een traditioneel kruidengeneesmiddel voor de symptomatische verlichting van dyspepsie en milde spastische aandoeningen van het maag-darmkanaal. De aanbevolen dosering is 1-2 g van het product, getrokken in 150 ml kokend water, 2-3 keer per dag, of 200-400 mg van het droge extract, tweemaal daags.

Overgevoeligheidsreacties op bestanddelen van boldobladeren zijn beschreven als een ongewenst effect.

De etherische olie, die in boldobladeren voorkomt in een concentratie van 2-4%, bevat de belangrijke bestanddelen p-cymeen, 1,8-cineol en ascaridol, evenals polyfenolen en flavonoïden. Ascaridol is giftig en allergeen vanwege de endoperoxidefunctie die in het molecuul aanwezig is, waardoor de etherische olie niet gebruikt mag worden. In plaats daarvan worden preparaten gemaakt met water, waarin het tamelijk hydrofobe ascaridol slechts in zeer kleine hoeveelheden aanwezig is.

Tot op heden zijn er slechts zeer weinig preklinische studies uitgevoerd met extracten van boldobladeren en zuivere boldine. Er bestaat slechts één klinische studie: deze betrof een ethanolisch (60% v/v) extract van de bladeren, dat echter geen doorslaggevende resultaten opleverde met betrekking tot een choleretisch effect. Dagelijkse toediening van 50 mg boldine per kg lichaamsgewicht resulteerde in een verhoogde galafscheiding bij ratten. Men vermoedt dat dit enerzijds te wijten is aan een osmotisch effect en anderzijds aan een verhoogde expressie van de galzoutexportpomp, gemedieerd door de farnesoïde X-receptor, wat op zijn beurt de galzuurafscheiding verhoogt.

Menthae piperitae folium, pepermuntblaadjes (Ph. Eur.)

Pepermuntbladeren zijn de hele of gesneden, gedroogde bladeren van Mentha × piperita L. (familie: Lamiaceae). Volgens de Europese Farmacopee bevat het hele geneesmiddel ten minste 12 ml en het gesneden geneesmiddel ten minste 9 ml etherische olie per kg watervrij geneesmiddel.

Om de symptomen van indigestie, met name dyspepsie en winderigheid, evenals een vertraagde spijsvertering en de behandeling van tijdelijk gebrek aan eetlust te verlichten, kregen het geneesmiddel en de preparaten ervan in 2008 van de HMPC de status van traditioneel geneesmiddel toegekend. Naast de gebruikelijke contra-indicaties mogen pepermuntblaadjes niet worden gebruikt bij overgevoeligheid voor menthol. Patiënten met gastro-oesofageale refluxziekte dienen preparaten van pepermuntblaadjes te vermijden, omdat deze brandend maagzuur kunnen verergeren.

In in vivo experimenten lieten pepermuntolie en flavonoïden een toename van de galstroom zien. Ex vivo experimenten (bijvoorbeeld op geïsoleerde ileumweefsels van cavia's) toonden ook een spasmolytisch effect aan. Er zijn geen klinische studies beschikbaar.

Preparaten voor traditioneel gebruik uit de HMPC-monografie over pepermuntbladeren. DEV: Verhouding geneesmiddel-extract.

geplette gedroogde bladeren. Volwassenen: 1,5–3 g driemaal daags als thee. Kinderen van 4 tot 12 jaar: 3–5 g, verdeeld over 3 doses. Adolescenten van 12 tot 16 jaar: 3–6 g, verdeeld over 3 doses.
Tinctuur (DEV 1:5), extractiemiddel ethanol 45% (V/V). Volwassenen: 2–3 ml 3 maal daags
Tinctuur (DEV 1:5), extractiemiddel ethanol 70% (V/V). Volwassenen: 2–3 ml 3 maal daags

Menthae piperitae aetheroleum, pepermuntolie (Ph. Eur.)

Pepermuntolie wordt verkregen door stoomdestillatie van de verse, bloeiende bovengrondse delen van Mentha × piperita L. (familie: Lamiaceae). De farmacopee-monografie specificeert grenswaarden voor het percentagegehalte van veel van de bestanddelen van de olie als kwaliteitscriterium.

In 2007 kende de HMPC pepermuntolie in enterisch gecoate orale doseringsvormen de status van 'gevestigd gebruik' toe voor de indicatie 'symptomatische verlichting van spasmodische gastro-intestinale klachten, een opgeblazen gevoel en buikpijn, met name bij patiënten met het prikkelbare darmsyndroom'. Pepermuntolie bleek in klinische onderzoeken superieur aan andere spasmolytica (bijv. N-butylscopolaminebromide of mebeverine).

Volwassenen en adolescenten ouder dan 12 jaar dienen tot driemaal daags 0,2-0,4 ml pepermuntolie in te nemen, terwijl kinderen van 8-12 jaar slechts 0,2 ml tot driemaal daags mogen innemen. Pepermuntolie is niet geschikt voor kinderen jonger dan 8 jaar vanwege onvoldoende ervaring met het gebruik ervan in deze leeftijdsgroep. Het dient vóór de maaltijd te worden ingenomen en de gebruikelijke behandelingsduur is 1-2 weken. Indien de symptomen aanhouden, kan de behandeling worden verlengd tot maximaal 3 maanden.

Contra-indicaties bestaan bij overgevoeligheid voor menthol en bij patiënten met achloorhydrie (verminderde maagzuurproductie). Bij patiënten die vaak last hebben van brandend maagzuur of een middenrifbreuk hebben, kunnen de symptomen verergeren na inname van pepermuntolie door ontspanning van de maagsfincter. In dergelijke gevallen dient de behandeling te worden gestaakt. Gelijktijdige voedselinname of het gebruik van antacida kan leiden tot voortijdige afgifte van de pepermuntolie uit het maagsapreparaat. Voortijdige afgifte kan ook optreden in combinatie met geneesmiddelen die de maagzuurproductie remmen (protonpompremmers, H₂- antihistaminica ), die ten strengste moeten worden vermeden.

De volgende bijwerkingen zijn gemeld: Urine en ontlasting kunnen naar menthol ruiken. Ook zijn dysurie (moeilijk urineren) en ontsteking van de eikel waargenomen. Allergische reacties op menthol kunnen hoofdpijn, bradycardie, spiertremoren, ataxie, anafylactische shock en erytheem omvatten. Ook zijn brandend maagzuur, een branderig gevoel rond de anus, wazig zien, misselijkheid en braken gemeld. Een overdosis pepermuntolie kan zeer ernstige gastro-intestinale en centrale zenuwstelselstoornissen veroorzaken.

De effectiviteit van pepermuntolie is gebaseerd op de goed gedocumenteerde spasmolytische werking op de gladde spieren van het maag-darmkanaal, wat verklaard kan worden door het calcium-antagonistische effect van menthol. Pepermuntolie heeft ook een carminatieve (tegen winderigheid) en antischuimende werking en lijkt de galproductie te verhogen.

Conclusie

Kruidenpreparaten kunnen zeker een waardevolle bijdrage leveren aan de behandeling van milde lever- en galblaasaandoeningen. De bewijsbasis hiervoor is echter zeer uiteenlopend; tot nu toe is alleen pepermuntolie geclassificeerd als een middel met een bewezen werking. Een specifiek extract van mariadistelvruchten vertoont enig bewijs voor een leverbeschermende werking. De HMPC heeft de gegevens echter als te beperkt en inconsistent beoordeeld en het de status van traditioneel gebruik toegekend.

Literatuur

Dit artikel is gebaseerd op de respectievelijke monografieën van de Europese Farmacopee en het Comité voor Kruidengeneesmiddelen (HMPC), evenals de bijbehorende HMPC-beoordelingsrapporten. De HMPC-publicaties zijn beschikbaar op de website van het EMA : https://www.ema.europa.eu/

Wat wijs-neuzige opmerkingen om het leven (als herborist) te beleven.

2026-03-30T12:57:00.004+02:00

Behoud en beoefen je beginners geest.
De uitdrukking „beginner's mind‟ komt van de Japanse zenmeester Shunryu Suzuki. Hij verwoordde het zo: in de geest van de beginner zijn er veel mogelijkheden. In deze van de expert zijn er slechts enkele. Met een beginner's mind bekijk je het leven met een frisse blik. In plaats van te denken: “Zo is het” vraag je je af “Hoe is het?” Deze onbevangenheid opent je voor nieuwe, ongekende mogelijkheden. Als je weer nieuwsgierig wordt, wachten je verrassingen en komt nieuwe creativiteit naar boven.

Stap eens anders.

Wandel rechtop op een regelmatig ritme en kijk in de verte. Stap voorzichtig met kleine pasjes. Stap met te grote passen. Duw de aardbol onder je voeten weg. Wandel (even) met gesloten ogen.

Bevoel de planten.

Sluit je ogen, betast de planten, beschrijf je gevoel ze en geef ze zelf een naam.

Plat op de grond, planten besnuffelen

Plat op de grond, wel op je buik, met je neus en je mond op de grond planten besnuffelen. Zonder handen de planten voelen, ruiken en proeven. Planten hebben geen handen om je te betasten en geen voeten om te vluchten.

Zweef bijna even.

Van het pad af, in de helling tussen bomen en struiken zo snel als mogelijk naar beneden trippelen, lopen, zweven, vliegen..... vallen.

De mens ook natuur

Hoe digitaal ons dagelijks leven ook wordt: wij zijn en blijven natuurwezens. Dat blijkt ook uit de zogenaamde biophilia-hypothese, geformuleerd door de Amerikaanse bioloog Edward O. Wilson. Die stelt: mensen hebben een aangeboren verlangen naar natuur en levende wezens.

Wilson (1984 , 1993) beschouwt biofilie , de 'philia' (liefde) voor 'bio' (leven of levende wezens), als een emotionele reactie die 'aangeboren', 'erfelijk' is en in de genen besloten ligt. De mens heeft gedurende het grootste deel van zijn evolutionaire geschiedenis in de natuurlijke omgeving geleefd en overleefd. Toen we naar de moderne, kunstmatige omgeving verhuisden, bleef onze afhankelijkheid van de natuur voor overleving in primitieve tijden behouden en evolueerde deze tot een zoektocht naar verbinding met de natuur voor 'persoonlijke identiteit' ( Kellert, 1993 ). De 'evolutionaire afhankelijkheid van de natuur' voor 'overleving en persoonlijke vervulling' vormt daarom de basis van biofilie ( Kellert, 1993 ).

Ook de wilde sleutelbloemen bloeien. Sleutelbloem, verhalen en legendes

2026-03-26T13:11:00.000+01:00

De gewone Sleutelbloem, Primula officinalis of Primula veris, komt in ons land in vochtige weilanden en in bossen nog wel voor. Het is vooral in de Ardennen dat we de gele bloemen volop zien bloeien. De Sleutelbloem, vroeger ook wel hemelsleutel genoemd, is een der eerste voorjaarsbloemen, vandaar ook de geslachtnaam Primula, van het Latijnse primus, de eerste.

In de antieke geschriften is de gewone sleutelbloem blijkbaar niet terug te vinden en waarschijnlijk was zij in de oudheid niet bekend, mogelijk omdat zij in Griekenland en in Italië weinig voorkomt. Pas bij Hildegard von Bingen, abdis van het klooster op de St. Ruprechtsberg bij Bingen (1098—1179) vinden wij in haar werk „Physica" de naam „Hymelslozel" vermeld. Zij gebruikte deze plant tegen melancholie, hoofdpijn en verlammingen, In de kruidenboeken van de 16e eeuw verschijnt de Primula officinalis onder verschillende namen, zoals Herba Paralysis (bij Otto Brunfels), Verbasculum odoratum (Fuchs), Arthritica (Gesner) enz. Laatstgenoemde benaming wijst op het gebruik van de plant tegen artritis en jicht. Vooral in de wijn getrokken Sleutelbloemen stonden in die tijd in hoog aanzien.

Sleutelbloem bij Bock en van Beverwijck

De kruidkundige Hieronymus Bock bericht in zijn kruidenboek (1731) over de Sleutelbloem, die bij hem Betonica alba, Witte Betonie noemt, dat de in wijn getrokken bloemen als schoonheidsmiddel dienen om vlekken en puistjes uit het gelaat te verwijderen. De Dordtse geneesheer Johan van Beverwyck schrijft in zijn „Schat der Ongesontheydt ofte Geneeskonste van de Sieckten" (1656) : „Sleutelbloemen, die oock om de gehelyckenisse van haer bladeren Witte Betonye ghenoemt werden, werden vordelyck ghebruyckt in alle koude ghebreken der Herssenen en Zenuwen, insonderheyt met Salye (Salie) en Maryoleyne (Marjolein) gekookt. Welcken drank oock bequaem is voor de gene, die bevende Leden hebben, of geraeckt en beroert zijn, 't welck de oorsaeck is, dat de Sleutelbloemen in 't Latijn oock Herba Paralysis ghenoemt zijn".

Volkse verhalen over de sleutelbloem

Als eerste lentebode moet, volgens het volksgeloof, de Sleutelbloem bijzondere geneeskracht bezitten en kon zij zelfs voorbehoedend werken tegen allerlei ziekten; zo worden in het vroegere Pruisen drie Sleutelbloemen ingeslikt als een voorbehoedmiddel tegen de koorts en de Roethenen in Boekowina deden dat ook om zich tegen klierziekte te beschermen. (H. Marzell „Unsere Pflanzen").

Onder bepaalde omstandigheden konden Sleutelbloemen echter ook zeer schadelijk werken en in vele streken meende men, dat het in huis halen van deze voorjaarsbloemen ongeluk bracht. In Engeland en Frankrijk werd verteld, dat de kuikens niet uit de eieren kunnen kruipen, als men sleutelbloemen in huis heeft gebracht. In Beieren heerste de mening, dat men uit de lengte van de Sleutelbloemen de hoedanigheid van de graanoogst kon aflezen. Hadden de Sleutelbloemen n.l. lange stelen, dan zou de gerst dat jaar hoog worden, bleven ze kort, dan zou ook de gerst kort zijn.

De Sleutelbloem geldt verder, vooral in Frankrijk, als een orakel voor trouwlustige meisjes. Bloemen in een glas water kregen de naam van de aanwezige meisjes. De bloemen, die dan rechtop in het water bleven staan, brachten het betreffende meisje geluk, de bloemen die snel verwelkten betekende ongeluk. In Bretagne zou het meisje, dat een Sleutelbloem met zeven (in plaats van vijf) kroonbladen vindt, nog in het zelfde jaar een man krijgen. (H. Marzell).

In een volkssage werd de Sleutelbloem gebruikt om in toverbergen de schatten, die er verborgen waren, aan te wijzen. Dit steunt op de volksetymologie dat sleutelvormige bloemen de deuren van onderaardse schatplaatsen kunnen openen.

Sleutelbloem in apothekersboeken

In de apotekersboeken van 19de en zelfs 20ste eeuw werden vooral de sleutelbloemwortels als geneeskrachtig beschreven. De 'radix primulae' werden voorgeschreven als expectorans, dus vooral gebruikt om taai slijm uit de luchtwegen te verwijderen. Maar ook als pijnstillend en ontstekingswerend middel waren ze bekend. De wortels bevatten aspirine-achtige stoffen, die je ook kan reuken als je de wortels oogst.

Wetenschappelijk onderzoek met Primula species

Vet Rec. 2005 Dec 3;157(23):733-6. Improvement of the lung function of horses with heaves by treatment with a botanical preparation for 14 days. Anour R, Leinker S, van den Hoven R.
J Ethnopharmacol. 2006 Apr 21;105(1-2):294-300. Epub 2005 Nov 15. Screening of plants used in Danish folk medicine to treat epilepsy and convulsions. Jäger AK, Gauguin B, Adsersen A, Gudiksen L.

Hooikoorts. Astragalus kan helpen

2026-03-25T20:20:00.001+01:00

Hooikoorts bezorgt mensen elk jaar weer vervelende problemen: een jeukende loopneus, gezwollen neusslijmvlies met neusverstopping tot gevolg. Tranende en jeukende ogen en een constante drang om te niezen. En dit zijn slechts de lokale symptomen die worden veroorzaakt door de allergische reactie op pollen. Algemene symptomen zoals hoofdpijn, vermoeidheid, algehele malaise en slaapstoornissen komen vaak voor.

Mensen met hooikoorts hebben vaak het gevoel dat hun lichaam in staat van alarm verkeert. En dat klopt helemaal: bij hooikoorts beschouwt het immuunsysteem normaal gesproken onschadelijk stuifmeel van bomen, grassen of kruiden als een bedreiging. En het reageert daarop: de zogenaamde mestcellen (immuuncellen van de slijmvliezen) zijn de eersten die in contact komen met de allergenen en slaan alarm. Ze geven een reeks boodschapperstoffen af, zoals histamine, leukotriënen en cytokinen, die de afweerreactie van het lichaam activeren. Leukotriënen veroorzaken slijmproductie in de neus, terwijl histamine plaatselijke roodheid, zwelling, jeuk en netelroos veroorzaakt. Cytokinen alarmeren de rest van het immuunsysteem. Dit omvat de zogenaamde T-helpercellen (Th2-cellen). Hun eigenlijke functie is de verdediging tegen parasieten, maar bij een allergie worden ze ten onrechte ook geactiveerd en zorgen ze ervoor dat andere immuuncellen (B-cellen) immunoglobulinen produceren die de allergische reactie in stand houden.

Het echte probleem met hooikoorts is niet het stuifmeel zelf, dat onschadelijk is. Het echte probleem is de valse alarmreactie van het immuunsysteem. Medisch gezien kan dit op twee manieren worden aangepakt: medicijnen zoals antihistaminica, cromonen of glucocorticoïden kunnen de acute immuunreactie kalmeren. Hyposensibilisatie (allergie-injecties) kan het immuunsysteem trainen om de overreactie op een allergeen te verminderen.

Daarnaast biedt de natuurgeneeskunde veelbelovende benaderingen voor de behandeling van hooikoorts, waaronder homeopathie, acupunctuur en kruidengeneeskunde [ 1 ]. Vooral de fytotherapie biedt interessante mogelijkheden. Deze omvatten astragalus (Astragalus membranaceus, syn.: Astragalus mongholicus), die inheems is in Siberië, China en Korea.

Astragalus, een veelzijdige aanpak om allergische reacties te bestrijden?

Astragalus membranbaceus wordt in de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) beschouwd als een tonicum en kan helpen bij verschillende vormen van zwakte. Tegenwoordig wordt de plant gezien als een adaptogeen omdat het de prestaties kan behouden, zelfs onder stress. Sommige hooikoortslijders, vooral diegenen die last hebben van vermoeidheid, kunnen alleen al baat hebben bij de adaptogene werking ervan. Maar astragalus heeft meer te bieden; het pakt allergische reacties aan, zowel lokaal via de slijmvliezen als systemisch door het immuunsysteem te reguleren.

De flavonoïden quercetine en kaempferol in astragalus werken als "mestcelstabilisatoren", wat betekent dat ze de reactiedrempel verhogen. Studies hebben aangetoond dat mestcellen na contact met flavonoïden boodschapperstoffen afgeven met een vertraging of helemaal niet na blootstelling aan allergenen [ 2 ]. Als histamine vrijkomt, kan het ontstekingsremmende astragaloside IV uit de astragaluswortel het effect ervan op het neusslijmvlies beperken en zo bijvoorbeeld de vorming van dik slijm stoppen [ 3 ]. Astragalusverbindingen werken ook in op de eerdergenoemde Th2-cellen. De polysacchariden ervan lijken in staat te zijn hun overactiviteit te normaliseren [ 4 ].

Klinisch onderzoek

De onderzoeksresultaten klinken veelbelovend, maar ze zijn alleen gebaseerd op fundamenteel onderzoek. Alleen klinische studies bij mensen kunnen uitwijzen of Astragalus daadwerkelijk een effectieve en goed verdraagbare optie is tegen hooikoorts. Helaas is klinisch onderzoek met planten erg duur, en bedrijven zijn slechts in enkele uitzonderlijke gevallen bereid de benodigde middelen voor hun kruidenproducten vrij te maken. Er zijn dan ook slechts twee kleinschalige studies naar de effecten van Astragalus op hooikoorts.

Dit omvat een dubbelblind, placebo-gecontroleerd onderzoek dat in 2010 werd gepubliceerd, waarin een voedingssupplement met Astragalus gedurende 6 weken werd onderzocht. Acht en veertig volwassenen met hooikoorts namen deel. Degenen die Astragalus kregen, vertoonden een significante vermindering van de symptomen in vergelijking met de placebogroep, met name een significante afname van de slijmproductie [5]. Deze resultaten lijken plausibel in het licht van de hierboven genoemde fundamentele onderzoeksresultaten.

Uit een gebruikersonderzoek dat in 2024 door de Universiteit van Wenen werd gepubliceerd, bleek dat 328 hooikoortspatiënten een astragaluspreparaat namen en hun ervaringen in een online dagboek bijhielden. Dit onderzoek toonde ook een significante verbetering van de symptomen en een goede verdraagbaarheid van de plant [ 6 ]. De betekenis van beide studies is beperkt vanwege hun opzet (kleine steekproefomvang in de eerste studie, geen placebocontrole in de tweede). Niettemin is er een trend waarneembaar: sommige patiënten lijken baat te hebben bij het gebruik van astragalus.

En tot slot

Hooikoorts is een veel voorkomende allergische aandoening; ongeveer 15 procent van de volwassenen krijgt deze diagnose op een bepaald moment in hun leven. De wortel van de astragalusplant kan verlichting bieden aan mensen die aan hooikoorts lijden.

Literatuur

Kern J, Bielory L. Complementaire en alternatieve therapie (CAM) bij de behandeling van allergische rhinitis. Curr Allergy Asthma Rep 2014; https://doi.org/10.1007/s11882-014-0479-8
Bunddulam P, Nakamura M, Zorig A et al. Effecten van Astragalus membranaceus-bladextract op allergische ontsteking in immuuncellijnen. Prev Nutr Food Sci 2025; https://doi.org/10.3746/pnf.2025.30.1.68
Guo J, Xu S. Astragaloside IV onderdrukt histamine-geïnduceerde ontstekingsfactoren en overproductie van mucine 5 subtype AC in neusepitheelcellen via regulatie van ontstekingsgerelateerde genen. Bioengineered 2021; https://doi.org/10.1016/j.biopha.2022.113989
Chen SM, Tsai YS, Lee SW, et al. Astragalus membranaceus moduleert de Th1/2-immuunbalans en activeert PPARγ in een muizenmodel voor astma. Biochem Cell Biol 2014; https://doi.org/10.1139/bcb-2014-0008
Matkovic Z, Zivkovic V, Korica M et al. Werkzaamheid en veiligheid van Astragalus membranaceus bij de behandeling van patiënten met seizoensgebonden allergische rhinitis. Phytother Res 2010; https://doi.org/10.1002/ptr.2877
Dirr L, Bastl K, Bastl M et al. Door crowdsourcing verzamelde symptoomgegevens bij pollenallergie: het testen van een nieuwe onderzoeksaanpak voor het beoordelen van de effectiviteit van voedingssupplementen. Allergo J Int 2024; doi.org/10.1007/s40629-024-00283-y

Kruidige siertuin: een geel-witte border

2026-03-24T12:26:00.000+01:00

Een klassieke sierborder is meestal opgebouwd uit kleine of grote groepen van mooi bloeiende vaste planten, die samen zowel in vorm als kleur een harmonie vormen. Meestal wordt daarbij natuurlijk naar het esthetisch aspect gekeken, nogal logisch het is niet voor niks een 'sier' tuin. Toch lijkt het mij interessant om in een sierborder eens rekening te houden met andere interessante aspecten van de plant zoals de gebruikswaarde, medicinale werking, de geur of het verhaal achter een plant.

Zo'n mooie en medicinale gebruiksborder kan samengesteld zijn uit kleine groepen van vaste planten bvb zilverkaars, venkel, moersaspirea, goudsbloem (éénjarig), moederkruid, vrouwenmantel, sleutelbloem maar ook hogere planten voor een grovere en grotere border zoals Griekse alant en guldenroede kunnen er in verwerkt worden. Een voorbeeld.

Zilverkaars of Cimicifuga

Cimicifuga is een Noord-Amerikaanse inheemse plant, die door de Indianen veelvuldig gebruikt werd. Soorten zoals Cimicifuga simplex en C. ramosa worden bij ons als sierplant aangeboden. De lange, witte bloeiwijzen versieren de tuin pas in september en october en zijn door hun natuurlijke uitstraling en hun late bloeiwijze extra aantrekkelijk voor een wilde tuin. Spijtig genoeg is de belangrijkste medicinale soort, Cimicifuga racemosa, moeilijk verkrijgbaar. Medicinaal is de wortel van deze Zilverkaars een van de meest gebruikte planten bij hormonale klachten, vooral in de menopauze.

Venkel of Foeniculum vulgare

is een Zuid-Europese schermbloemige, die ook bij ons gemakkelijk groeit in een droge, goed gedraineerde grond. De bronsbladige variëteit staat ook goed in de paars-roze border. Alles aan de plant kan gebruikt worden. De verdikte wortel als groente, de stengels samengebonden in droogboeketten, het blad in de keuken bij visgerechten en de zaden (vruchten) vooral als medicijn. Vooral voor verkrampte darmen, bij buikpijn en gassen is het gekauwde zaad of een kruidenthee samen met kamille de redder in nood. Verder heeft Venkel ook een slijmoplossende en zelfs een zogvormende werking. Dus een echt kruid voor moeder en kind, al mogen de vaders er ook van snoepen.

Moerasspiraea / Filipendula ulmaria

Deze plant werd vroeger Geitenbaard of Koningin der weiden genoemd, de namen geven al aan dat deze witbloeiende plant vooral graag in natte weilanden en langs beekjes groeit. In de tuin kan hij toch wat droogte verdragen, alhoewel op zeer droge plaatsen je beter de Knolspirea of Filipendula vulgaris kan aanplanten. Ze zijn allebei als lichte pijnstiller te gebruiken, vooral bij gewrichtsklachten. De planten bevatten aspirineachtige stoffen, methylsalicylaten die een zoete geur verspreiden als je stengel of wortel kneust. Stevig knabbelen op de stengel, thee trekken van de bloem of tinctuur maken van de wortel zijn de doe-het-zelf methodes om chronische gewrichtspijnen te verzachten. Voor een snelle pijnstillende werking kun je beter geconcentreerde handelspreparaten gebruiken.

Citroenmelisse / Melissa officinalis

Melisse kent iedereen, het is een gemakkelijke vaste plant die zowel in het gele als het paars-roze tuingedeelte thuis hoort. Er zijn variëteiten met een gevlekt en een volledig geel blad. Je kan de plant regelmatig kort knippen, zo blijft hij decoratief en het gesnoeide blad kan zowel in kruidenmengsels voor het zenuwstelsel als in thee voor de spijsvertering verwerkt worden. Minder bekend maar wetenschappelijk wel onderbouwd is zijn gebruik tegen virusinfecties, meer bepaald tegen herpes labiales of lippenblaasjes. Je kan dan inwendig een geconcentreerde melissethee drinken samen met sint-janskruid en uitwendig een lippenbalsem met melisse-extract gebruiken. Een efficiënt en smakelijk kruidenmengsel voor een overspannen spijsvertering maak je door citroenmelisse, pepermunt en echte kamille in gelijke delen te mengen. Tegen overspanning, slapeloosheid en vooral bij emotionele problemen kun je thee trekken van citroenmelisse, sint-janskruid en lavendel.

Goudsbloem / Calendula officinalis

Goudsbloem. Nog zo een overbekend en veel gebruikt kruid. Minder bekend is de inheemse Akkergoudsbloem, die zich net als zijn grote broer uitbundig kan uitzaaien. Voor wilde tuinders is dat een zegen, voor de anderen een vloek. Medicinaal worden vooral de oranje bloemblaadjes van Calendula officinalis verwerkt in zalven, oliën en cosmetica. Er worden zelfs, net zoals bij de groenten, speciale rassen o.a. Erfurter orangefarbigen’ aangeboden met een hoger gehalte aan flavonoïden, dat zijn de gele en oranje kleurstoffen in het bloemblad. Voor eigen gebruik kun je gerust alle bloemblaadjes gebruiken, om te verwerken in bijvoorbeeld zalf of olie. Een eenvoudige goudsbloemolie kun je maken door 50gr gedroogde bloemblaadjes minimum 1 week te laten trekken in 1 liter vette olie. Regelmatig schudden, uitzeven, uitpersen en in kleine, goedgevulde flesjes in het donker bewaren. Dit kan ook de basis zijn om een goudsbloemzalf te maken.

Echte sleutelbloem / Primula veris

Echte sleutelbloem en de andere inheemse soorten de Slanke en de Stengelloze zijn vroege bloeiers die ik echt niet wil missen in mijn kruidige border. Ze kunnen ten andere ook in een bosbiotoop of in een drassig grasland aangeplant worden. Ondanks hun zeldzaamheid in de vrije natuur, doen ze het goed in de tuin. Vermeerderen kan zowel door te zaaien als door de wortels te scheuren. Het zijn ook de wortels, Primulae radix, die als slijmoplossende thee of siroop bij verkoudheid en hoest goed te gebruiken zijn.

Gele kamille / Anthemis tinctoria, moederkruid / Tanacethum parthenium en roomse kamille / Anthemis nobilis horen ook thuis in deze geneeskrachtige, kruidige border..

En een mooie, smakelijke en gezonde bloementhee krijg je door de gelen (sleutelbloem, echte kamille en toorts) te mengen met de paarsblauwen (kaasjeskruid, korenbloem en Maarts viooltje). Een gekleurd tuintje in je thee! En nu maar genieten van geur en kleur van deze gele border en hopen dat je deze kruiden alleen maar in de keuken of voor een smakelijke kruidenthee hoeft te gebruiken.

Aegopodium podagraria. Zevenblad, een onkruid om van te houden

2026-03-20T13:04:32.993+01:00

Je hoeft niet ver te zoeken naar het zevenblad ( Aegopodium podagraria ). Het groeit overal, maar geeft toch de voorkeur aan halfschaduwrijke, vochtige en voedselrijke plekken. Op veel plaatsen wordt het beschouwd als een "nachtmerrie voor tuiniers", omdat de worteluitlopers het bijna onmogelijk maken om het uit te roeien.

Zevenblad, een meerjarige plant, behoort tot de Apiaceae-familie. In maart en april zie je alleen de bladeren die het dichtst bij de grond groeien. Zevenbladbladeren hebben een aantal kenmerkende eigenschappen waardoor ze redelijk herkenbaar zijn. Zowel de stengel als de bladeren verspreiden een kruidige, wortelachtige geur wanneer ze worden gekneusd. De bladsteel is glad, driehoekig en V-vormig. Als je een bladsteel tussen je vingers rolt, voel je duidelijk de driehoekige vorm. Het blad zelf is ook verdeeld in drie blaadjes, die elk weer verder zijn onderverdeeld in twee of drie blaadjes. Ook de bladeren zijn glad.

Van eind mei tot eind juli ontvouwen de bloemschermen zich met kleine vuilwitte bloesem. De bloemen van de zevenblad zijn ware insectenmagneetjes; talloze verschillende soorten (wilde bijen, vliegen, kevers, wantsen, vlinders) zijn er te vinden. Na de bevruchting ontwikkelen zich karwijachtige, tweedelige schizocarpen. Hoewel sommige tuiniers zich ergeren aan dit "lastige onkruid", zijn er ook veel mensen die er juist blij mee zijn. In de keuken met wilde kruiden, die de laatste jaren een heropleving heeft doorgemaakt, wordt zevenblad als een delicatesse beschouwd.

En terecht: het is zonder twijfel een van de beste en meest waardevolle wilde groenten. De jonge blaadjes, die van maart tot april verschijnen, en de sappige bladstelen hebben een delicaat, kruidige aroma's die doen denken aan selder met een vleugje peterselie. Vooral de zeer jonge, nog glanzende, lichtgroene blaadjes, die net ontvouwen zijn, zijn heerlijk. Je kunt ze toevoegen aan salades of ze bereiden zoals spinazie.

De toepassingen, zowel op zichzelf als in combinatie met andere wilde kruiden zoals brandnetel of paardenbloem , zijn zeer veelzijdig: soepen, pesto, kruidenboter, ovenschotels, hartige taarten (pizza, quiche), of als vulling voor pannenkoeken, ravioli en dergelijken. Omdat zevenblad een zeer milde smaak heeft, kan het in grote hoeveelheden worden gebruikt, bijvoorbeeld uitstekend in "groene smoothies".

Naarmate de bladeren rijpen en donkergroen worden, wordt hun smaak aanzienlijk bitterder en zijn ze nauwelijks nog geschikt om rauw te eten. Zodra de bloemstengel verschijnt, is het oogsten van de bladeren niet meer mogelijk, tenzij de plant wordt teruggesnoeid en opnieuw uitgroeit. Op deze manier is het mogelijk om bijna het hele jaar door jonge zevenblad te verzamelen.

Vanaf mei ontvouwen zich de kleine witte bloesems van de schermbloemige plant. Ook deze hebben culinaire waarde, vooral wanneer ze nog in de knop zitten. Dan smaken ze zeer aromatisch en licht kruidig. Hak ze fijn en strooi ze over gerechten als smaakmaker, of doop ze net als vlierbloesem in pannenkoekbeslag en bak ze.

Niet alleen heerlijk, maar ook gezond.

Zevenblad is een ware krachtpatser aan vitaminen, mineralen en sporenelementen. Het behoort tot de inheemse wilde planten die het rijkst zijn aan eiwitten en provitamine A. Het vitamine C-gehalte (148 mg/100 g) plaatst het bovendien in de top tien van meest waardevolle wilde groenten. Geen enkele gekweekte sla of bladgroente kan hieraan tippen. Zo bevat het bijvoorbeeld vijf keer zoveel eiwitten en achttien keer zoveel vitamine C als witlof. Het uitzonderlijk hoge kaliumgehalte (528 mg/100 g) verklaart ook het vochtafdrijvende effect.

Bovendien bevat het talloze waardevolle fytochemicaliën die vrije radicalen neutraliseren en het risico op hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker kunnen verlagen. Zevenblad is in zekere zin een ware krachtpatser voor je gezondheid!

Bekend in de volksgeneeskunde

Onze voorouders gebruikten ook al zevenblad in de volksgeneeskunde: vanwege de ontstekingsremmende en vochtafdrijvende werking werd er thee van gemaakt bij reumatische aandoeningen, urineweginfecties, diabetes en als aanvulling op lentekuren en vasten. In de Middeleeuwen werden de bladeren niet alleen inwendig als thee gedronken, maar ook fijngestampt en als kompres op pijnlijke ledematen aangebracht. Zelfs nu nog wordt het zevenblad gebruikt bij kleine huidwondjes en insectenbeten door de aangetaste plekken te deppen met het sap van fijngestampte bladeren.

Door het hoge gehalte aan anti-oxidante stoffen zoals flavonoïden: rutine, quercetine, apigenine (Abdulmanea & al, 2012), vitaminen en mineralen, is Zevenblad in staat om de weerstand te verbeteren. Het kruid heeft in vitro antibacteriële eigenschappen tegen Agrobacterium radiobacter pv. tumefaciens (ziekenhuisinfecties). (Duško & al, 2006) Verder ook werkzaam tegen Enterobacter cloacae, Klebsiella pneumonia en Pseudomonas fluorescens, vooral het ethanolextract had een sterk effect. (Stefanovic, 2009)

De in de plant aanwezige stof falcarindiol, vooral in de bloemen) heeft in vitro een ontstekingsremmende werking. (Prior, 2007). Daarnaast zijn er van het kruid leverbeschermende eigenschappen aangetoond in ratten en muizen. (Koyro, 2012),(Коyro, 2013). Infusies van deze plant, vooral de bloemen en de zaden blijken een bron van fluoride in de voeding te zijn.

Voor medicinale doeleinden (thee, tinctuur) wordt zevenblad op een ander moment geoogst dan voor culinair gebruik. De plant wordt in mei geoogst, wanneer de eerste bloemschermen verschijnen.

Recept: Lentepesto met zevenblad

40 g jonge bladeren van de zevenbladplant
20 g jonge paardenbloemblaadjes
1 teentje knoflook
100 ml olijfolie
1 eetlepels citroensap
20 g zonnebloempitten
20 g Pecorino of Parmezaanse kaas
wat zeezout

Rooster de zonnebloempitten in een droge pan en hak ze vervolgens grof met een mes of een vijzel. Hak de wilde kruiden en knoflook fijn. Meng nu alle ingrediënten door elkaar. Je kunt alles ook in een keukenmachine verwerken. Het smaakt heerlijk bij pasta, in saladedressings of als broodbeleg. Gevuld in bokalen, afgedekt met een beetje olie en bewaard in de koelkast, blijft de pesto minstens een maand goed.

Zevenblad behoort tot de top tien van eetbare wilde planten die inheems zijn in Europa. Je kunt het gebruiken als een gezonde en smakelijke groente, maar ook als medicinale plant. Het bevat zoveel vitaminen en mineralen dat het zelfs als superfood kan worden beschouwd. Met deze kennis kunnen misschien zelfs tuiniers die zich ergeren aan onkruid overtuigd worden: in plaats van je te ergeren, eet het op.

Literatuur

Fytotherapie. Galstenen

2026-03-13T13:11:00.001+01:00

Galstenen zijn ergernisstenen, wordt wel beweerd. Het gezegde 'je gal spuwen' of 'iets dat op je lever ligt' verwijst ook naar het verband tussen lever en gal en ergernis. Al zou ik niet willen beweren dat frustratie en irritatie de enige oorzaak van galstenen zou zijn.

Taraxacum radix

Technisch bekeken zijn er vooral twee soorten galstenen: cholesterolgalstenen en bilirubine-stenen. Van de galstenen bij inwoners van westerse landen behoort 80 procent lol de cholesterolstenen. Deze stenen bestaan voor meer dan de helft uit cholesterol. De alom bekende stof cholesterol heeft wel een slechte naam maar is een normaal bestanddeel van galvocht. Dat galsap is nodig voor de vertering van vetten. Galsap, dat in de galblaas wordt bewaard, bestaat uil gelijke delen cholesterol, fosfolipiden en galzouten. Wanneer de verhouding verstoord raakt en het aandeel cholesterol te hoog wordt, ontstaan cholesterol-galstenen. Na vasten is de concentratie cholesterol hoger, maar ook wanneer er meer cholesterol wordt afgescheiden door de lever.

Oorzaken van galstenen

De condities die ervoor zorgen dat de lever meer cholesterol gaat afscheiden werden vroeger zo geformuleerd: 'forty, fat, fair (blond), female, fertile'. Galstenen komen namelijk vaker voor bij mensen die te zwaar zijn en uiten zich op middelbare leeftijd of later. Bij zwangere vrouwen leegt de galblaas zich slecht, waardoor stenen kunnen ontstaan. Het woord 'fair' duidt op een erfelijke aanleg die een rol kan spelen.

Mensen kunnen galstenen hebben zonder daar iets van te merken, zogenaamde 'silent stones'. Er is dan geen behandeling nodig. Een deel van degenen die galstenen hebben heeft vage klachten, zoals misselijkheid en een opgeblazen gevoel na het eten van een vetrijke maaltijd. Sommigen bemerken last na het eten van spinazie, ei of chocolade of het drinken van koffie.

Voeding bij galstenen

Als iemand veel klachten heeft kan een dieet noodzakelijk zijn. Het dieet zal dan een beperkte hoeveelheid vet bevatten en een ruime hoeveelheid voedingsvezels zoals zemelen, omdat vezels waarschijnlijk het ontstaan van galstenen verhinderen. Als de patiënt duidelijk te zwaar is is gewichtsvermindering belangrijk om verdere klachten zoveel mogelijk te voorkomen. Dit moet geleidelijk aan gebeuren omdat vermageren risico meebrengt voor het ontstaan van galstenen. Het is belangrijk voor het slapen gaan een kleine maaltijd te gebruiken om de neerslag van galzouten in de galblaas te vermijden.

Veel mensen die aan galstenen lijden merken daar niets van, tot een van de steentjes op een plek terechtkomt waar het klem gaat zitten, bijvoorbeeld bij de uitgang van de galblaas. Dan treedt een galaanval op. Galstenen kunnen verwijderd worden door het cannuleren van de galbuis (via een slang door de maag tot in de twaalfvingerige darm). Vaak is operatie noodzakelijk waarbij de galblaas verwijderd wordt. Soms wordt geprobeerd de galstenen te vergruizen.

Kruidenadvies, vooral voor preventie of nabehandeling

cholagoga : Taraxacum officinale paardebloem), Curcuma (geelwortel)
cholesterolverlagend : Cynara scolymus (artisjok), Allium sativum (knoflook)
specifiek tegen galstenen : Raphanus sativus (rammenassap, moedertinctuur), Peumus boldo
andere kruiden: Mentha x piperita (pepermunt)., Zingiber off. (gembercompres), Silybum marianum (mariadistel)
combinaties van cholagoga + spasmolytica + carminativa + eventueel mild laxativa

Kruidenrecept tegen galstenen

Raphanus sativus tinctuur 30 druppels in citroensap of in muntthee of vers ramenassap 150ml daags, 30 minuten rusten op rechterzij combineren met Chelidonium majus tinctuur 10 druppels 3 maal daags, uitwendig warm kompres of inwrijven met verdunde pepermuntolie.

Voeding

Meer gebruiken: groenten (witlof, andijvie, radijs), vezels vooral de wateroplosbare slijmstoffen, (haverzemelen, pectine, lijnzaad), meer water drinken en noten eten.
Minder gebruiken: dierlijk vet, cholesterol, suiker
Anti-allergisch dieet, vegetarische voeding (soja)
Voedingssupplementen : fosfatidylcholine 500mg, vit. C 1000 mg daags
Uit een onderzoek blijkt dat koffie nuttig kan zijn ter preventie van galstenen

Andere mogelijke maatregelen?

Galstenen zijn ergernisstenen? therapie is zich uiten, actief worden (Huibers, Uyldert)
Oliekuur, drinken van olijfolie? (Vogel ea.)
Galsteenkoliek : Bonenkruid D2 met water volgens Huibers
Organotherapie : Vesicule biliaire 7 CH

Literatuur

Pixley ea. - Effect of vegetarianism on development of gallstones in women. Br.Med.J. 291, 1985.
Tuzhilin ea. - The treatment of patients with gallstones by lecithin. Am. J. Gastroenterol. 65, 1976.
Nassuato G, Iemmolo RM, Strazzabosco M, et al. Effect of silibinin on biliary lipid composition: experimental and clinical study. J Hepatol. 1991;12:290–295.
Preliminary clinical trials suggest that formulas containing peppermint and related terpenes (fragrant substances found in plants) can dissolve gallstones. Somerville KW, Ellis WR, Whitten BH, et al. Stones in the common bile duct: experience with medical dissolution therapy. Postgrad Med J. 1985;61:313–316.
Leitzmann MF, Willett WC, Rimm EB, et al. A prospective study of coffee consumption and the risk of symptomatic gallstone disease in men. JAMA. 1999;281:2106–2112.
There is some evidence that regular coffee drinking can reduce the risk of developing gallstones, at least in men aged 40 to 75. In an observational study that tracked about 46,000 male physicians for a period of 10 years, those who drank 2 to 3 cups of caffeinated coffee daily had a 40% reduced risk of developing gallstone disease. More coffee had an even greater reduction of risk. In analyses examining consumption of peanuts and other nuts separately, both were associated with a lower risk of cholecystectomy. American Journal of Clinical Nutrition (vol 80, no 1, 76-81).
Terpenen zoals menthol remmen de choles-terolsynthese in de lever en verhogen terzelfdertijd het lecithinegehalte, waardoor cholesterolgalstenen opgelost worden. Pepermuntthee is niet geconcentreerd genoeg om snel resultaat te verkrijgen, maar als preventiemiddel is het goed te gebruiken, vooral in combinatie met bitterstofplanten zoals paardebloem en artisjokblad.

Koffie, ook een kruid

2026-03-09T22:46:00.002+01:00

Als kruidenliefhebber en gezondheidsfreak heb ik lange tijd koffie als schadelijk voor de gezondheid beschouwd. Onderzoek toont echter aan dat het, bij matig gebruik, zelfs veel gezondheidsbevorderende effecten kan hebben.

Niets is beter dan een goede kop koffie – althans, dat zeggen de liefhebbers van gebrande bonen. Lange tijd waarschuwden artsen dat koffie schadelijk was voor het hart of uitdroging veroorzaakte. Recente studies tonen echter het tegendeel aan en hebben, dankzij nieuwe bevindingen, de slechte reputatie van koffie volledig herzien.

De koffieplant werd voor het eerst genoemd in Europese medische en botanische werken in 1558. Geïnspireerd door de koffieliefhebber Johann Wolfgang von Goethe slaagde de apotheker en chemicus Friedlieb Ferdinand Runge er in 1820 voor het eerst in om pure cafeïne uit koffiebonen te isoleren. Cafeïne is te vinden in koffie, thee, cola, yerba mate, guarana, energiedranken en chocolade. Wereldwijd zijn er ongeveer 124 soorten van de Coffea-plant bekend. De bekendste soorten uit het geslacht Coffea zijn Coffea arabica en Coffea canephora (Robusta koffie).

Botanisch profiel

Coffea is een exotisch plantengeslacht uit de Rubiaceae-familie. De cafeïne wordt opgeslagen in de zaden, de zogenaamde koffiebessen. Coffea-soorten zijn groenblijvende, kleine bomen of struiken. De tegenover elkaar staande, gesteelde bladeren zijn langwerpig-ovaal van vorm en hebben een enkel, glanzend blad. Ze groeien in een struikachtige formatie. De bovenkant van de bladeren is donkergroen, de onderkant lichtgroen tot geelachtig. De steunblaadjes kunnen 8-15 cm lang en 4-6 cm breed zijn. De geurige, tweeslachtige bloemen van de koffiestruik hebben vijf bloemblaadjes en groeien in bloeiwijzen in de bladoksels. De koffiebessen, of koffiekersen, zijn steenvruchten met een fruitig-zoete smaak, maar bevatten zeer weinig vruchtvlees. Dit vruchtvlees is omgeven door een dikke, zachte schil. Daaronder bevindt zich het zilvervlies, dat de zaden bedekt. De vrucht bevat doorgaans twee zaden, de zogenaamde koffiebonen.

De Coffea arabica-plant groeit op grotere hoogtes, waardoor de groei trager verloopt. Deze variëteit vereist een evenwichtig klimaat zonder extreme temperaturen en zonder overmatige zonneschijn of intense hitte. Laaglandkoffie Robusta produceert meer fruit dan Arabica, dat ook aanzienlijk sneller rijpt en minder gevoelig is voor weersomstandigheden. Koffieplanten leveren hun eerste oogst op na 3-4 jaar. De rijpingsperiode van de koffiebessen kan tot 10 maanden duren. Tijdens het rijpingsproces verandert de kleur van de bes van groen naar geel, rood en uiteindelijk zwart. De rode koffiebessen worden met de hand geplukt, of alle bessen worden machinaal geoogst (gestript) en vervolgens gesorteerd.

Ingrediënten, inhoudsstoffen

cafeïne

Koffiebonen bevatten meer dan 1000 verschillende stoffen met potentieel therapeutische effecten. Slechts een fractie hiervan is tot nu toe chemisch geïdentificeerd. De bekendste component is cafeïne. Cafeïne is een purine-alkaloïde uit de xanthinegroep. Het is een psychoactieve stof met stimulerende effecten en werkt als antagonist op adenosinereceptoren in de hersenen. Pure cafeïne is een wit, kristallijn poeder met een bittere smaak. Een kop koffie bevat ongeveer 80-100 mg cafeïne. Ongeveer 30-40% van de koffieboon bestaat uit wateronoplosbare en wateroplosbare polysacchariden, evenals suikers zoals sucrose en glucose. Deze worden echter vrijwel volledig omgezet of afgebroken tijdens het roosteren. De wateronoplosbare polysacchariden blijven achter als koffiedik.

Koffiebonen bevatten meer dan 80 verschillende zuren, die 4 tot 12% van hun totale samenstelling uitmaken. De belangrijkste is chlorogeenzuur. Ook appelzuur, citroenzuur en azijnzuur zijn aangetroffen. Eiwitten maken ongeveer 11% van groene koffiebonen uit, hoewel dit tijdens het roosteren drastisch kan afnemen. De hitte van het roosteren zorgt ervoor dat suikers en aminozuren zich combineren (Maillardreactie), waardoor de complexe aromatische verbindingen ontstaan die de smaak van koffie bepalen.

Farmacokinetiek, werking op het lichaam

De cafeïne in koffie wordt snel opgenomen in de dunne darm en gedeeltelijk zelfs in de maag. Het passeert de bloed-hersenbarrière vrijwel ongehinderd, waardoor het snel de hersenen bereikt en inwerkt op het centrale zenuwstelsel. Het stimulerende effect begint na ongeveer 15-30 minuten. Bij mensen wordt ongeveer 80% van de ingenomen cafeïne door het enzym CYP1A2 gedemethyleerd tot paraxanthine, en nog eens 16% wordt in de lever gemetaboliseerd tot theobromine en theofylline. De halfwaardetijd van cafeïne in het plasma is sterk afhankelijk van de leeftijd van de gebruiker. Bij adolescenten en volwassenen is deze 2,5 tot 5 uur, terwijl deze bij baby's en jonge kinderen tot wel 100 uur kan bedragen.

Koffie gezond.

Koffie heeft talloze medisch bewezen positieve effecten op het lichaam. Deze kunnen deels worden toegeschreven aan de effecten van cafeïne en de vele antioxidanten die het bevat. Koffie werkt als een milde stimulant op het centrale zenuwstelsel en kan daardoor de alertheid, concentratie en mentale en fysieke prestaties verbeteren. Wetenschappelijke studies suggereren dat koffieconsumptie enige bescherming kan bieden tegen de ziekte van Parkinson en dementie. Er is echter meer wetenschappelijk onderzoek nodig voordat een definitieve beoordeling kan worden gemaakt van de invloed van koffie of cafeïne op deze neurodegeneratieve ziekten.

Vaak wordt aangenomen dat mensen met hart- en vaatziekten koffie moeten vermijden. Wetenschappelijke studies tonen echter aan dat het drinken van koffie het risico op hart- en vaatziekten niet verhoogt. Integendeel, matige koffieconsumptie kan zelfs gunstig zijn. Het effect ervan op de bloedsomloop is goed gedocumenteerd: bloedvaten verwijden zich, de hartslag versnelt en de bloedtoevoer naar alle organen verbetert. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat koffie het risico op een beroerte en herseninfarct kan verlagen.

Ook de lever en de stofwisseling profiteren van matige koffieconsumptie. Zo is het risico op het ontwikkelen van levercirrose aanzienlijk lager. Koffiedrinkers hebben ook minder kans op diabetes type 2. Hoe dit beschermende effect precies tot stand komt, is nog niet duidelijk. Er wordt onderzocht of koffie de insulinegevoeligheid verbetert.

Het drinken van meer dan drie koppen koffie per dag verlaagt ook het risico op astma. Cafeïne, of liever het afbraakproduct theofylline, verwijdt de bronchiën en verbetert zo de longfunctie.

Koffie heeft ook een bewezen acute pijnstillende werking bij spanningshoofdpijn en migraine, evenals bij spierpijn veroorzaakt door inspanning. Het additieve of synergetische effect van cafeïne als aanvullende pijnstiller in combinatiepreparaten is in verschillende studies aangetoond.

De vraag of koffie het risico op kanker in het algemeen of op specifieke kankersoorten zou kunnen verhogen, is de afgelopen jaren intensief onderzocht. Volgens het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek, een agentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie, is er geen bewijs dat koffie kankerverwekkend is [5]. Integendeel, er is bewijs dat koffie het risico op lever- en baarmoedertumoren kan verlagen.

Dosering

Het is lastig om een algemene regel te formuleren voor hoeveel koffie onschadelijk is, omdat de tolerantie sterk verschilt van persoon tot persoon. In 2015 publiceerde de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) een beoordeling van de gezondheidseffecten van koffie, nadat verschillende lidstaten hun bezorgdheid hadden geuit over de consumptie ervan, met name met betrekking tot hart- en vaatziekten, effecten op het centrale zenuwstelsel en mogelijke gezondheidsrisico's voor ongeboren kinderen. Volgens de EFSA is 200 mg cafeïne per keer en 400 mg per dag veilig voor mensen, wat overeenkomt met ongeveer 4-5 kopjes filterkoffie. Voor zwangere vrouwen is een cafeïne-inname tot 200 mg per dag veilig voor het ongeboren kind. Daarom zijn tot 3 kopjes koffie per dag ook veilig tijdens de zwangerschap.

Bijwerkingen en contra-indicaties

Te veel koffie drinken kan leiden tot een cafeïne-overdosis. Medische professionals definiëren een overdosis als 1 gram cafeïne per dag of meer. Dit komt overeen met 15-20 koppen espresso. Mogelijke gevolgen zijn slaapstoornissen, prikkelbaarheid en rusteloosheid. Hoe koffie de slaap beïnvloedt, verschilt van persoon tot persoon en lijkt genetisch bepaald te zijn. Tweelingstudies hebben aangetoond dat cafeïne de slaap kan verstoren bij mensen met bepaalde variaties in het gen voor de adenosinereceptor A2A. Dit komt niet alleen overeen met de persoonlijke ervaring van veel koffiedrinkers, maar kan ook worden aangetoond door typische veranderingen in hersengolven die worden waargenomen bij elektro-encefalografie (EEG).

Zwangere vrouwen moeten over het algemeen voorzichtig zijn met hun koffieconsumptie. Een hoge koffie-inname kan leiden tot een laag geboortegewicht bij pasgeborenen. Bovendien kan het vroeggeboorte en miskramen veroorzaken tijdens het eerste en tweede trimester. Ook moeders die borstvoeding geven, moeten hun koffieconsumptie matigen en idealiter niet meer dan één of twee kopjes per dag drinken. Vooral premature baby's verwerken cafeïne langzamer en kunnen slaapproblemen krijgen als ze via de moedermelk cafeïne binnenkrijgen. Koffie wordt ook afgeraden voor vrouwen met broze botten, omdat het de calciumspiegel in het lichaam verlaagt.

Conclusie

Talrijke wetenschappelijke studies bevestigen inmiddels dat koffie, mits met mate geconsumeerd – dat wil zeggen 3-5 kopjes per dag – niet alleen onschadelijk is voor de gezondheid, maar zelfs gezondheidsbevorderende eigenschappen bezit. Hoewel cafeïne zeker een belangrijke rol speelt in deze effecten, dragen ook de andere bestanddelen van koffie bij aan de impact ervan op het menselijk lichaam. Net als veel natuurlijke producten is koffie structureel en functioneel een complex mengsel van stoffen. Het simpelweg analyseren van de individuele componenten of aannemen dat koffie slechts een verzameling van afzonderlijke stoffen is, geeft geen volledig beeld van de werking ervan. De effecten van de componenten vullen elkaar additief of synergetisch aan, wat vaak resulteert in het algehele effect.

Literatuur
1 Poole R, Kennedy OJ, Roderick P. et al. Koffieconsumptie en gezondheid: overzichtsstudie van meta-analyses van meerdere gezondheidsuitkomsten. BMJ 2017; 359: j5024 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
2 Nieber K. Kaffee: Das Gute in der Bohne. Pharm ZTG 2016; 161: 4-8 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
3 Nieber K. Schwarz en Stark. Wie Kaffee die Gesundheit fördert. Stuttgart: Hirzel; 2013 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
4 Europese Autoriteit voor voedselveiligheid. EFSA erklärt Risikobewertung: Koffein (27.05.2015). Op internet: www.efsa.europa.eu/de/corporate/pub/efsaexplainscaffeine150527.htm ; Stand: 13.06.2019
Download RIS-citatie
5 Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek. IARC-monografieën evalueren het drinken van koffie, maté en zeer warme dranken (06.06.2016). Op internet: https://www.iarc.fr/wp content/uploads/2018/07/pr244_E.pdf
6 Byrne EM et al. Een genoombrede associatiestudie naar slaapstoornissen gerelateerd aan cafeïne: bevestiging van een rol voor een veelvoorkomende variant in de adenosinereceptor. Sleep 2012; 35 (07) 967-975 Crossref PubMed Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie

Wouw, de plant gespot

2026-03-07T10:35:00.019+01:00

En tijdens mijn zaterdagse wandeling bij het romantische dorpje Waulsort vind ik op de gemeentelijke stortplaats stevige rozetten van de historische kleurstofplant met de grappige naam Wouw. Ik wil graag wat plantjes meenemen voor mijn eigen tuin, ook al om ze van de ondergang te redden. Maar.... ze uitgraven is niet vanzelfsprekend, want met hun penwortels van zowat 20 cm lang kunnen ze wel goed tegen de droogte maar slecht tegen overplanten en schepje of riek heb ik ook niet in mijn rugzakje zitten. Het zal dus voor een volgende keer zijn. Dus dan maar schrijven over de Wouw.

Zoals uit de wetenschappelijke naam Reseda luteola blijkt behoort Wouw tot de Resedafamilie. Reseda's hebben rechtopstaande bloeiaren van kleine, geelgroene bloemen. Ze bevatten gele en roodachtige kleurstoffen, die in de nazomer het blad oranje-roze kleuren. Wouw werd vroeger vooral gebruikt om zijde te verven, het geeft een duurzame gele kleur. De gehele bloeiende plant word geoogst.

Wouw als kleurstofplant

Planten kweken voor de kleurstof is één zaak, er kleurstoffen uit halen is een andere en niet vanzelfsprekende opgave. Ik geeft hier een historisch recept om 'schijtgeel' te maken, dit zijn niet mijn woorden, maar een citaat uit 'T bouck van wondre' van 1513.

Neemt wauwe (reseda luteola) / die men in lattijn noemt Flostinctorius, dat zijn de geluwe Blommen / die de verwers gebruycken / neemt die met de stelen / en blommen onder een / soo veel als u belieft, maect een calcwater / giet dat op de blommen / in eenen grooten ketel / latet so lange sieden / tot dat de gheluwicheyt der blommen uit mach sieden. Nemet daerna van de vyer, en latet een weinich verstaen, gietet daer naer door eenen doec ofte sac. / datter noch blommen noch cruyt by sy. Neemt daer naer wel gewreven crydt / en noch eens so veel wel gewreven aluyn / roeret wel onder een met een stocxken en neemt wel acht dattet niet te seer op en styghe / want den crijt / en den aluyn dryvent seer op. Latet also staen / so wort het water claer / Als haer nu de substantie wederom heeft geset / soo giedt het water wederom af / tot dat gy de verwe bloot siet / dewelcke gy nemen en droogen sult. Als gy die wilt gebruycken so wryft met aluyn water ofte met dunne lymwater.

Het klinkt allemaal wel mooi ouderwets, maar ondertussen worden natuurlijke kleurstoffen uit planten wel weer opnieuw gebruikt, de planten worden opnieuw gekweekt, en de kleurstoffen zijn in speciaalzaken weer verkrijgbaar en zelfs in de bibliotheek van Amsterdam is de goudgele wouwkleur als muurversiering gebruikt.

Reseda luteola medicinaal

Wouw werd in het verleden niet veel als medicinale plant gebruikt, getuige Dodoens die schrijft 'Aenghesien dat wouwe in der medecijnen niet ghebruyckt en wordt ende den ouders onbekent es/ zoo en kunnen wy van zijn werckinghe niet anders gheschrijven dan dattet den vervwers ghebruyckt wordt/ ende datmen daer mede dat laken geel en gruen vervwet.

Toch vinden we wel wat vroegere medische gebruiken van Reseda. In het American Journal of Pharmacy uit 1888 wordt vermeld dat zowel het bittere kruid als de radijssmakende wortel gewaardeerd werden om hun diuretische en transpiratiebevorderende werking. In Rusland werd een geconcentreerd aftreksel van de bloemen als wormdodend middel gebruikt, al zou dat ook Reseda odorata geweest kunnen zijn. Het zoetgeurend familielid met de lieve Franse naam mignonette.

Maar er is meer, uit recent wetenschappelijk blijkt dat het extract een anti-inflammatoire werking heeft, en dus goed te gebruiken is tegen zonnebrand. Due to excellent skin tolerance combined with potent anti-inflammatory properties s-RE bears potential especially for the prevention but also for the treatment of inflammatory skin conditions such as UV-induced erythema. Het zijn de flavonoïden en dan vooral luteoline, die als kleurstof en als geneesstof fungeren. Wouw heeft dus opnieuw een toekomst als kleurstofplant en als geneeskruid.

Namen, etymologie

Mogelijk is de naam 'wouw' afgeleid van een andere verfstofplant 'Wede'. Het Latijnse luteola kan komen van luteus, gelig naar de bloemkleur of naar de verfstofflavonoïden, die in de plant aanwezig zijn, maar mogelijk ook verwijzend naar zijn groeiplaats in de klei. Alhoewel dat wel vreemd is, ik vind de plant eerder op droge, vrij voedselarme tot matig voedselrijke, kalkhoudende, omgewerkte grond. Zijn klassiek biotoop is toch groeiend langs spoorwegen, dijken, bermen, langs akkers, duinen, op paden, verlaten steengroeven en ruderale braakliggende grond.

Dodoens over de naam van Wouw: Dit cruyt wordt in Latijn (als Ruellius schrijft) Herba Lutea gheheeten, ende van sommighen Flos tinctorius. In duytsch Wouwe en van sommighen Orant maer niet sonder dwalinghe, want Orant es een ander cruyt met den desen gheen ghelijckenisse hebbende als in den voortganck dees boecks in zijnder plaetsen blijcken sal.

1644 Vlaams: Lutumcruydt, Wouwe
1616 Latijn: Lutum herba [80]
1554/1557: Flos tinctorius, Herba lutea, Orant, Wouwe
Het is ook de guadarella van Cesalpina, de catanance van Lonicerus, de struthium van Gesner en de antirrhinum van Tragus

https://sites.google.com/site/kruidwis/kruiden-planten-van-a-tot-z/reseda-luteola-wouw

Brandnetel, een overzicht

2026-02-12T22:39:00.006+01:00

Wij kennen allemaal de brandnetel maar de brandnetel kent ons, de mens, ook. Om precies te zijn: de brandnetel kent onze neurotransmitters. Hij heeft miljoenen jaren ervaring met zoogdieren zoals wij. Mens en dier zouden maar wat graag van die netel eten.

De evolutie heeft daarom deze voedzame plant uitgerust met een betrouwbare zelfverdedigingsstrategie. De brandharen bevatten bijtend mierenzuur. Bij aanraking dringt dit zuur onze huid binnen en veroorzaakt een korte, onaangename prik. Naast mierenzuur injecteert de brandnetel ook twee andere stoffen die in het menselijk lichaam aanwezig zijn: histamine en acetylcholine. Histamine is een weefselhormoon dat weefsel doet opzwellen, waardoor er druk op gevoelige zenuwvezels komt te staan. Acetylcholine is een neurotransmitter die zenuwvezels bijzonder gevoelig maakt voor pijn.

Gelukkig heeft de mens geleerd om de bijtende brandnetel toch te kunnen gebruiken als voedsel en als medicijn. De brandnetel is zelfs officieel erkend als medicinale plant. Als deftige Urtica dioica, grote brandnetel is hij uitgebreid wetenschappelijk onderzocht, zoals duidelijk blijkt uit de monografieën van de HMPC, ESCOP en Commissie E. Volgens deze monografieën worden de bladeren voornamelijk gebruikt vanwege hun diuretische, pijnstillende, anti-oxiderende en ontstekingsremmende werking. In de vorm van thee of extract kunnen ze de mens helpen bij reumatische klachten door gewrichtspijn te verminderen en de gewrichtsmobiliteit te verbeteren. Bij urineweginfecties wordt het diuretische effect van de plant benut om ziekteverwekkers uit het lichaam te spoelen. Recente studies tonen bovendien aan dat brandnetelbladeren de bloedsuikerspiegel en de bloeddruk kunnen verlagen.

Voor medicinale doeleinden worden brandnetelbladeren geoogst vlak voordat de bloei begint. Studies hebben aangetoond dat de hoogste concentratie werkzame stoffen op dat moment in de bladeren aanwezig zijn.

Belangrijke bestanddelen van brandnetelbladeren

Secundaire plantenstoffen / geneesstoffen : flavonoïden, fenolzuren, organische zuren, carotenoïden, chlorofyl, tannines.
Voedingsstoffen : Eiwitten, provitamine A, vitamine C, kalium, calcium, magnesium, ijzer, mangaan

Brandnetelwortels tegen goedaardige prostaathypertrofie

De geelachtige wortels bevatten andere stoffen dan de bladeren, zoals lectinen en sterolen. Daarom kunnen ze, volgens de monografieën van de HMPC, ESCOP en Commissie E, vooral gunstig zijn voor mannen, voor het verlichten van de symptomen van goedaardige prostaatvergroting (BPH). Ze kunnen de urinestroom verbeteren en nachtelijk urineren verminderen.

Prikken of slaan met brandnetel voor gezonde gewrichten, tegen artrose.

Misschien heb je wel eens mensen zichzelf zien slaan met verse brandnetels? Dit zogenaamde brandnetelgeselen is, zoals studies hebben aangetoond, een interessante en effectieve vorm van therapie. Mensen met artrose hebben last van beperkte beweging en pijn. Deze symptomen worden veroorzaakt door slijtage van de gewrichten. Vooral de kniegewrichten worden vaak aangetast. Om hun behoefte aan pijnstillers te verminderen, gebruiken veel patiënten natuurlijke remedies en behandelingen. Een bijzonder oude methode is het slaan of het kloppen van de gewrichten met verse brandnetels. Hierdoor kunnen de werkzame stoffen in de brandharen in de huid dringen. Acetylcholine en histamine verhogen de lokale bloedtoevoer. Deze verhoogde bloedtoevoer kan de spieren ontspannen, de mobiliteit verbeteren en een positief effect hebben op ontstekingsprocessen. De verhoogde bloedtoevoer spoelt bovendien ontstekingsbevorderende stoffen uit het gewricht. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat het slaan met brandnetels een positief effect heeft op artrose. [8, 9]

Brandnetels tegen hooikoorts

Een speciaal type immuuncel, de mestcel, speelt een cruciale rol bij allergieën. Mestcellen geven onder andere de pro-inflammatoire boodschapperstof histamine af. Actieve bestanddelen in brandnetel bleken dit in experimenten te kunnen remmen doordat ze de histamine H1-receptor van mestcellen blokkeren. Eerste onderzoeken en praktijkervaring suggereren dat mensen die lijden aan hooikoorts baat zouden kunnen hebben bij het gebruik van brandnetel [10, 11]. De relatie met onze neurotransmitter histamine is bijzonder interessant: enerzijds produceert de brandnetel zelf histamine in zijn brandharen. Dit veroorzaakt niet alleen pijn bij aanraking, maar kan zelfs verzachtend werken, bijvoorbeeld bij het slaan met brandnetels. Anderzijds zou het volgens onderzoek de afgifte van histamine door immuuncellen kunnen verminderen, dus mogelijk te gebruiken bij allergische aandoeningen.

Brandnetelblad, een hoogtepunt in de "wilde keuken".

Het is misschien moeilijk te geloven, maar de brandnetel biedt ongelooflijke smaaksensaties. De smaak van brandnetels is zeer genuanceerd en kan het best worden omschreven met woorden als pittig en spinazie-achtig. Bij het koken worden alleen de jonge scheuten gebruikt, dat wil zeggen de bovenste drie paar bladeren. Oudere bladeren smaken minder goed. De ideale tijd om de bladeren te oogsten is van maart tot begin mei. Zodra de brandnetel vanaf half mei begint uit te lopen, verliezen de bladeren hun smaak. Het maaien van de brandnetels stimuleert overigens nieuwe groei met malse, smakelijke bladeren. Er zijn maar weinig wilde groenten zo veelzijdig en bevatten zoveel essentiële voedingsstoffen. Probeer zeker eens brandnetelspinazie. In tegenstelling tot gewone spinazie is het heel makkelijk te verteren omdat het geen oxaalzuur bevat.

De aromatische bladeren worden ook gebruikt in soepen, als topping voor quiche of als vulling voor pannenkoeken, als ingrediënt in risotto en pastaschotels. Of als vulling voor een brandnetelcake voor Nieuwjaar.

De jonge blaadjes zijn, wanneer ze gepureerd worden, ook zeer geschikt om pastadeeg, brooddeeg, aardappelpuree of pannenkoekbeslag groen te kleuren. Je hoeft je geen zorgen te maken over de brandharen: die worden door verhitting vernietigd. En als je brandnetelbladeren gebruikt voor een smoothie of pesto, zal de blender of staafmixer de brandharen ook vernietigen.

Vanaf september kun je de kleine vruchtjes (zaden) van de vrouwelijke brandnetelplanten oogsten. Deze nootachtige krachtpatsers zitten boordevol eiwitten en onverzadigde vetzuren (vooral linolzuur). Strooi ze vers of gedroogd over salades of muesli. Ze smaken lekker als je ze licht roostert in een droge pan, zonder olie.

Een recept: brandnetelspinazie

750 g verse jonge brandnetelbladeren
1 ui
2 eetlepels boter of olijfolie
gegranuleerde bouillon / groentebouillon
peper
1 eetlepel sojasaus
100 g zure room of crème fraîche

Hak de ui fijn en fruit hem in boter. Voeg de gehakte brandnetelbladeren toe aan de uien. Bak dit 5-10 minuten en breng op smaak met bouillon, sojasaus en peper. Roer er tot slot crème fraîche of zure room doorheen en serveer. Brandnetelspinazie smaakt heerlijk bij rijst of aardappelen, of als topping voor pizza.

En tot slot…

De brandnetel is de superster onder de inheemse wilde planten. Je kunt hem gebruiken als medicinale plant en hem ook als groente eten. Hij bevat zoveel essentiële voedingsstoffen dat hij gerust een superfood genoemd kan worden. Bovendien is hij waardevol voor insecten, kan hij in de tuin gebruikt worden als meststof en bestrijdingsmiddel, en is hij zelfs geschikt voor het maken van textiel.

Literatuur

Douglasspar eetbaar

2026-02-10T22:48:00.003+01:00

De douglasspar (Pseudotsuga menziesii) is een boom die van nature voorkomt in Noord-Amerika.¹ Hij onderscheidt zich van andere naaldbomen zoals dennen en sparren door zijn kleinere kegels, waaruit kleine, slangachtige uitsteeksels steken. Deze "tongen" zijn eigenlijk de vleugels van het zaad. Een ander kenmerk: de zachte, minder stekelige naalden onderscheiden hem van de ruwere naalden van de spar. Als je de naalden kneust, kun je het frisse citroenachtige aroma ruiken en proeven, die doen denken aan grapefruit.

Dit maakt deze Amerikaanse reus zo waardevol in de culinaire wereld. Eetbare naalden met gastronomische toepassingen. De naalden van de douglasspar zijn eetbaar en kunnen het hele jaar door in de keuken worden gebruikt. De beste tijd om ze te oogsten is het vroege voorjaar, wanneer de jonge scheuten nog mals zijn, omdat ze dan rauw gegeten kunnen worden, simpelweg fijngehakt. In dit stadium kunnen ze worden toegevoegd aan marinades of sauzen (mayonaise, béarnaise, vinaigrette) en gebruikt worden als garnering voor verse kazen.

De rest van het jaar zijn de naalden taaier, maar ze kunnen nog steeds gebruikt worden, bijvoorbeeld door ze te laten macereren in alcohol om een dennenlikeur te maken, of door ze te laten trekken (en/of te mengen) om een siroop, limonade of gelei op smaak te brengen. Etherische olie van de douglasspar, verkregen door de naalden te distilleren, is ook verkrijgbaar en wordt zowel aromatisch in de keuken als therapeutisch gebruikt.

De gezondheidsvoordelen van douglassparnaalden

De douglasspar is een plant met geneeskrachtige eigenschappen, die traditioneel door de inheemse Amerikaanse bevolking werd gebruikt tegen reuma en aandoeningen van de luchtwegen. De hars werd gebruikt als antisepticum om wonden te genezen.²,³ De naalden zijn rijk aan flavonoïden⁴ en worden nog steeds aanbevolen en verkocht als etherische olie vanwege hun antiseptische eigenschappen bij verkoudheid of bronchitis. Ze kunnen ook worden gebruikt om kruidenthee te trekken en zo te profiteren van dezelfde gunstige effecten op de luchtwegen. De douglasspar is daarom een ware natuurlijke schat om het hele jaar door van te genieten en de geur in te ademen

RECEPT VOOR DOUGLASDENNENAZIJN

2 kopjes scheuten van de douglasspar
500 ml appelciderazijn

Plaats de scheuten in een pot en bedek ze met azijn. Verzwaar de naalden zodat ze ondergedompeld blijven. Laat 4-6 weken trekken, zeef en giet in een fles. Voeg toe aan kruiden, honing en heet water voor een drankje bij verkoudheid en griep.

Bronnen:

1. Thomas, R., Maillart, M. & Busti, D. Petite flore de France (NE) Belin (2018). 2. Native American Etnobotanie. Beschikbaar op: https://naeb.brit.org/about. 3. Padure, I.M., Badulescu, L., Dediu, T. & Burzo, I. Morfo-anatomische en fytochemische onderzoeken naar de herindeling van Pseudotsuga Menziesii (Mirabel) Fanco (Pinaceae) Sci. Ann. Alexandru Ioan Cuza Universiteit. Iasi. 54, 33-39 (2008). 4. Krauze-Baranowska, M., Sowinski, P., Kawiak, A. & Sparzak, B. Flavonoïden van Pseudotsuga menziesii Z. Für Naturforschung C. 68, 0087 (2013).

Geum urbanum, oude glorie opnieuw ontdekken.

2026-02-09T13:41:00.000+01:00

In de middeleeuwen was Geum urbanum bekend en populair onder de naam Benediktenkraut. De naam was verbonden met Sint Benedictus, de stichter van de kloostergeneeskunde. Gelovigen in de middeleeuwen hoopten de steun van de heilige te verkrijgen door planten te gebruiken die met hem in verband werden gebracht.

In die tijd werd de geneeskrachtige werking van het nagelkruid gewaardeerd tegen tal van ziekten. De Tübinger hoogleraar geneeskunde, Leonhard Fuchs (1501-1566), herkende de kracht van de wortels en gebruikte ze voor de behandeling van aandoeningen aan de spijsverteringsorganen, lever en longen. Hij schrijft "De wortel, gekookt in wijn en warm gedronken, versterkt de spijsvertering en verzacht maagkrampen. Op deze manier gebruikt, opent hij de lever en lost hij het dikke slijm op dat zich in de borst heeft afgezet. Gedroogd en tot poeder vermalen, en vervolgens in wijn ingenomen, is de wortel effectief tegen alle soorten gif. Benediktenwurzel gesotten und getrunken heilt alle innerlichen Wunden.“Deze geneeskrachtige wijn werd ook gebruikt om wonden te reinigen en om ontstekingen in de mond en keel te verzachten door ermee te gorgelen.

De botanicus en arts Tabernaemontanus (1525-1590) gebruikte de wortel van het nagelkruid om de hersenen te versterken, bij hartzwakte en als een kruid voor vrouwen, "voor vrouwen en vooral voor zogende moeders die veel pijn en ontsteking in hun borsten ervaren". De Italiaanse arts Mattioli (1501-1577) schreef de wortel zelfs voor bij verlamming als gevolg van een beroerte en adviseerde om het poeder van de wortel in "geperforeerde wonden" te strooien, zoals open en slecht genezende wonden destijds werden genoemd.

In de volksgeneeskunde was het nagelkruid eeuwenlang zeer populair, waardoor er naast de klassieke toepassingen ook andere toepassingen bijkwamen: gebrek aan eetlust, diarree, aambeien, huiduitslag, winterhanden en -voeten, vaginale afscheiding, indigestie en koorts. De wortel werd ook gebruikt tegen tandpijn of gekauwd om de adem te verfrissen.

wortel nagelkruid

Een wortel rijk aan tannines en etherische olie.

De belangrijkste geneeskrachtige stoffen in geel nagelkruid zijn de tannines en fenolzuren. Deze zijn meer geconcentreerd in de wortelstok (10-20% van de tannines wordt in de wortelstok opgeslagen) dan in de bladeren [1]. Het tanninegehalte van nagelkruid is dus minstens zo hoog als dat van tormentil (17-22%), plant die bekend staat om zijn hoog tanninegehalte.

De tannines / looistoffen zijn verantwoordelijk voor veel van de hierboven beschreven toepassingen in de volksgeneeskunde. Hun samentrekkende en drogende werking ontneemt bacteriën hun voedingsbodem, stopt bloedingen en heeft een samentrekkende werking bij diarree. De fenolzuren, die ook in overvloed aanwezig zijn in nagelkruid, staan bekend om hun antioxiderende en kankerpreventieve werking [1].

De etherische olie van nagelkruid is zeer vergelijkbaar met die van de tropische kruidnagel. De stof die we als kenmerkend voor kruidnagel beschouwen, heet eugenol. Het komt alleen voor in de wortel van het nagelkruid. In intacte cellen is eugenol gebonden als glycoside geïne. Dit wordt pas gehydrolyseerd door het enzym gease wanneer de plant beschadigd of gedroogd wordt. Eugenol heeft een milde, plaatselijk verdovende en antiseptische werking, waardoor de wortel in de middeleeuwse tandheelkunde werd gebruikt.

Als medicinale plant is het nagelkruid grotendeels in de vergetelheid geraakt. Helaas is er weinig overgebleven van de vele medicinale toepassingen uit vroeger tijden. Alleen het gebruik ervan in de volksgeneeskunde als thee om mee te spoelen bij ontstekingen van de mond, keel en tandvlees is tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. Er bestaan geen officiële monografieën van Commissie E, ESCOP, WHO of HPMC.

Nagelkruidwortelthee om mee te gorgelen

Het samentrekkende en antibacteriële effect van de tannines wordt aangevuld door het licht verdovende effect van de etherische olie eugenol die in de wortelstok aanwezig is. Neem 2 volle theelepels gemalen wortelstokken per 1/4 liter kokend water en laat de thee 10 minuten trekken. Gebruik de lauwwarme thee meerdere keren per dag als gorgeldrank.

Ontstekingen in de mond, keel en het tandvlees zijn vervelend, maar meestal onschadelijk. Als uw symptomen echter na minimaal 3 dagen niet verbeteren, dient u een arts te raadplegen. Als de symptomen verergeren of als u koorts krijgt, moet u onmiddellijk medische hulp inroepen.

De naam zegt het al: de wortel smaakt naar kruidnagel.

De Nederlandse naam maar ook de Duitse naam Nelkenwurz verwijst naar de tropische kruidnagel. Dit komt door de geur van de wortel: hij heeft dezelfde geur als kruidnagels. Zelfs bij de oude Grieken verwees de naam "karyophyllon" al naar kruidnagel. Overigens is de Latijnse soortnaam urbanum ( Geum urbanum ) afgeleid van het Latijnse woord urbanus, wat stedelijk betekent. Dit duidt op de voorkeur van de plant voor groeiplaatsen in de buurt van nederzettingen.

Vroeger werd de wortel gebruikt als vervanging voor de zeer dure kruidnagels. Arme boeren verbouwden hiervoor zelfs het nagelkruid in hun tuinen. De gedroogde wortel werd vaak aan wijn en bier toegevoegd als specerij maar ook om bederf tegen te gaan. Ook nu nog kun je de aromatische, licht bittere wortel spaarzaam gebruiken als kruidnagelspecerij, bijvoorbeeld in compote, punch of kerstkoekjes, of om limonade, thee, wijn en likeuren op smaak te brengen.

Besluit

Het nagelkruid, die in de middeleeuwen hoog werd gewaardeerd, is ten onrechte als geneeskrachtige plant in de vergetelheid geraakt. De farmacologische bestanddelen, de looistoffen en de etherische olie, bevestigen het gebruik ervan in de volksgeneeskunde, bijvoorbeeld bij de behandeling van lichte diarree of ontstekingen van de mond en het tandvlees.

Literatuur

Eerste eetbaar groen.

2026-02-08T14:35:00.006+01:00

Het eerste herkenbare en eetbare groen van het jaar bekijken. De minirozetten herkennen, ze voelen en ze ook een beetje proeven tijdens de praktijklessen van de herboristenopleiding 'Dodonaeus´.

Tijdens de wandeling, op weg naar de smeerwortel, vinden we min of meer in chronologisch volgorde. kleine veldkers, speenkruid, klimopereprijs, kraailook, akkerkool, geel nagelkruid, grote muur, vogelmuur, ridderzuring, witte klaver, smalle weegbree, echte kamille, kleefkruid en dan.... ondergrondse smeerwortel oogsten en tezelfdertijd wat gele wortels van brandnetel meenemen. Op de terugweg wat knoppen bevoeld om mogelijk een gemmomiddel te maken. we vinden vlierknoppen, hazelaarknoppen en katjes, maar ook rozetten van herderstasje, klaproos, muizeoortje en als bekroning de grijze wegdistel. Maar toen waren er al wat mensen met van planten verzadigde hersenen terug 'thuis' bij Margriet. Goed zo, doseren moet je zelf doen.

https://kruidwis.blogspot.com/2026/02/akkerkool-wat-moeten-we-ermee.html

https://kruidwis.blogspot.com/2024/02/hondsdraf-effectieve-medicinale-plant.html

https://kruidwis.blogspot.com/2020/11/kaardenbol-en-de-ziekte-van-lyme.html

https://kruidwis.blogspot.com/2009/11/zo-ziet-kaardebol-er-uit-na-de-bloei-en.html

https://kruidwis.blogspot.com/2021/07/griekse-alant-dringt-zich-op.html

https://kruidwis.blogspot.com/2014/10/wild-weer-en-wilde-soep.html

https://kruidwis.blogspot.com/2017/12/look-zonder-look.html

https://kunst-en-cultuur.infonu.nl/geschiedenis/36273-nagelkruid-oude-glorie-te-herontdekken.html

https://dier-en-natuur.infonu.nl/natuur/70389-hagen-het-mini-oerwoud-voor-de-moderne-herborist.html

Akkerkool, wat moeten we ermee!

2026-02-07T13:43:00.001+01:00

Akkerkool is een van de meest voorkomende onkruiden in akkers en langs wegen. Het speelde een belangrijke rol in het dieet van onze voorouders, een feit dat helaas in de vergetelheid is geraakt.

Onkruid en het eten van arme mensen

De gewone akkerkool ( Lapsana communis ) was al in het Neolithicum een van de meest voorkomende onkruiden in landbouwgebieden. Verkoolde resten van akkerkool in neolithische nederzettingen bewijzen dat het in die tijd vaak gegeten werd. Er zijn ook aanwijzingen dat het al in de Romeinse tijd als voedselplant werd gebruikt.

"In het oude Rome bestond het gezegde 'Lapsana vivere', wat betekent 'leven van..." Het spreekwoord had echter een negatieve connotatie. Het werd gebruikt om de lagere klasse op het platteland ( plebs rustica ) te beschrijven, arme mensen die niet veel te eten hadden. Wilde kool lijkt dus een voedselbron voor de armen te zijn geweest, of een basisvoedsel tijdens hongersnood. Het vroegere gebruik als groente is echter grotendeels vergeten. Toch is het de moeite waard om deze wilde groente in de keuken te gebruiken.

Heerlijke wilde groenten

De eenjarige akkerkool is een winterannuel. Dit betekent dat de zaden in de herfst ontkiemen, overwinteren als een rozet van bladeren en de daaropvolgende zomer bloeien voordat ze afsterven. Als wilde groente worden alleen de jonge bladeren van de rozet geoogst voordat de bloemstengel zich ontwikkelt. Ze zijn rijk aan mineralen en vitaminen. De jonge bladeren kunnen het beste worden geoogst tussen begin februari en eind april. De malse rozetbladeren hebben een saladeachtige smaak met een licht bittere noot, vergelijkbaar met cichorei. De jonge bladeren zijn niet alleen een heerlijk ingrediënt voor salades. Ze zijn ook uitstekend als groente, in soepen, bij eiergerechten, of als spinazie-achtige vulling in quiche. Als je de lichte bitterheid niet lekker vindt, kunt je de bladeren voor gebruik 10 minuten in lauw water weken. Alleen de jonge lentebladeren zijn geschikt voor culinair gebruik, aangezien de bitterheid en samentrekkende smaak van de bladeren toenemen naarmate de bloei nadert. Vooral de stengelbladeren zijn niet meer eetbaar en hebben bovendien een taaie en vezelige textuur.

De bloemknoppen die vanaf juni verschijnen, zijn dan geschikt om te eten, bijvoorbeeld door ze in boter te sauteren. De gele straalbloemen zijn ook geschikt als eetbare decoratie. Je kunt ze plukken en gewoon over salades en desserts strooien. Je moet de straalbloemen 's ochtends plukken, omdat de kleine bloemetjes zich 's middags sluiten.

Wordt zelden als medicinale plant gebruikt, maar toch ...

Je zult tevergeefs zoeken naar akkerkool in farmacopees en wetenschappelijke monografieën. Zelfs in de volksgeneeskunde van onze voorouders speelde het geen belangrijke rol. Er zijn maar heel weinig vermeldingen uit zowel de oudheid als de middeleeuwen. In ieder geval werd akkerkool destijds wel gebruikt door de geplette bladeren uitwendig als kompres aan te brengen op ontstoken huid en zweren. Het zou ook een bijzonder effect hebben op ontstoken borsten tijdens de lactatie, wat ook de oorsprong is van de Engelse plantennaam "nipplewort". Deze toepassing wordt al genoemd door de Neurenbergse arts Joachim Camerarius (1534-1598). De bladeren werden in reuzel gekookt om een zalf te maken. Kloven in handen, brandwonden en kleine wonden werden in de volksgeneeskunde ook behandeld met akkerkoolzalf. De licht diuretische plant werd in de volksgeneeskunde ook gebruikt om de urinewegen te spoelen bij urineweginfecties. Inwendig werd akkerkool gebruikt tegen constipatie, omdat men in de volksgeneeskunde geloofde dat het een mild laxerend effect had. Dit wordt ook gesuggereerd door de geslachtsnaam Lapsana, naam die afkomstig is uit het Oudgrieks en zoiets betekent als "ledigen".

De secundaire plantenstoffen die tot nu toe in de bladeren zijn ontdekt, zoals flavonoïden, chlorogeenzuur, cichoreizuur en cafeïnezuurderivaten, hebben mogelijk antioxiderende effecten (vangen vrije radicalen!) en een versterkend effect op het immuunsysteem. Bovendien bevat akkkool een overvloed aan bittere sesquiterpeenverbindingen, die de eetlust kunnen stimuleren, de galstroom kunnen bevorderen en ons lichaam kunnen versterken.

Recenter onderzoek. Lipids of L. communis collected in Indre et Loire (France) are characterized by an exceptional amount of triterpene alcohols. Recently, it has been demonstrated that many of these compounds possess anti-inflammatory properties. The large amount of triterpene alcohols in L. communis could explain therapeutic effects on the skin or nipples, crack healing, and reduction in the inflammation of nipples according to folk usage.

Lente koolsalade

2 eetlepels olijfolie
1 eetlepel pompoenpitolie
3 eetlepels balsamico-azijn
2 theelepels mosterd
2 theelepels sojasaus
1 eetlepel amandelboter
zout en peper
100 g jonge mosterdblaadjes
1 krop sla
1 bosje radijsjes
3 eetlepels pompoenpitten

Meng de olie, azijn, mosterd, amandelboter en sojasaus door elkaar tot een saladedressing. Breng op smaak met zout en peper. Snijd de akkerkool in reepjes en meng deze samen met de slablaadjes en radijsschijfjes door de dressing. Rooster de pompoenpitten in een droge pan. Strooi ze over de salade en serveer.

Referenties

Bitterstoffen voor de spijsvertering maar ook voor de huid

2026-02-06T12:10:00.001+01:00

gele gentiaan

Lange tijd werd gedacht dat bittere stoffen hun geneeskrachtige en gezondheidsbevorderende werking uitsluitend via tong en mond uitoefenden. Bitterreceptoren werden pas rond de eeuwwisseling ontdekt – en niet alleen op de tong, maar ook elders in het lichaam. En recenter zelfs op de huid. Dit markeert het begin van een nieuw tijdperk voor het therapeutisch gebruik van bittere stoffen.

Bittere stoffen vanuit een farmaceutisch perspectief

Bittere medicinale planten, bekend als amara, worden geclassificeerd op basis van hun bestanddelen of sensorische eigenschappen. Er zijn momenteel ongeveer 250 amara-soorten bekend. Gentiana lutea, de gele gentiaan, wordt beschouwd als een van de bitterste. De wortel bevat onder andere amarogentine (0,02–0,04%). Deze stof blijft bitter, zelfs bij een verdunning van 1:58.000.000.

Andere natuurlijke bitterstoffen uit planten zijn onder andere:

de giftige cucurbitacinen (bittere stoffen in komkommers en komkommerachtigen zoals de bryonia)
de alkaloïden van kinabast
Sesquiterpeenlactonen zoals cynaropicrine (de belangrijkste bittere stof van artisjok) of cnicine (een bittere stof van gezegende distel)
Simarubaliden zoals quassine en andere bittere stoffen van Quassia amara
Verschillende iridoïden (bijvoorbeeld loganine, gentiopicroside) die voorkomen in waterdrieblad en gele gentiaan.

Bittere medicinale planten en hun extracten stimuleren de eetlust, verhogen de darmmotiliteit, de beweeglijkheid en bevorderen de secretie. Daarom zijn ze geschikt voor de behandeling van gebrek aan eetlust, dyspeptische klachten of maag-darmproblemen en galsstoornissen. In de fytotherapie worden bittere kruiden ook anti-depressieve en adaptogene eigenschappen toegeschreven. Ze worden ook met succes gebruikt bij vermoeidheid, uitputting, stress en psychosomatische stoornissen in het algemeen.

De ontdekking van bitterreceptoren

Tot het einde van de vorige eeuw was er maar weinig bekend over de fysiologie van de smaak. Men wist dat we proeven met onze tong en mond. Maar pas in 2000 werden bitterreceptoren (T2R) op de tong ontdekt. In de daaropvolgende jaren werden 25 verschillende bitterreceptoren bij mensen gevonden. Het tijdschrift "Nature Medicine" meldde dat sommige receptoren zich ook in de bronchiën bevinden. Deze veroorzaken bronchoverwijding wanneer ze geactiveerd worden. Sindsdien is er steeds meer bewijs dat bitterreceptoren aanwezig zijn in het gehele maag-darmkanaal en in bijna alle andere organen buiten het spijsverteringskanaal. Omdat deze bevindingen zeer recent zijn, is er nog maar weinig bekend over hun functie in de verschillende organen. Ze lijken in elk orgaan een specifieke regulerende functie te hebben.

Bitterreceptoren op de huid. Het versterken van de huidbarrière.

De huid bevat ook bitterreceptoren. Deze werden voor het eerst in 2015 in de menselijke opperhuid aangetroffen. Onderzoek van het Skinitial Research Center van de Universitaire Huidkliniek in Freiburg heeft aangetoond dat plantaardige bitterstoffen, zoals amarogentine uit gentiaan en salicine uit wilgenbast, zich kunnen binden aan bitterreceptoren in de opperhuid. Dit bevordert een instroom van calcium in de keratinocyten. Vervolgens produceren de keratinocyten in de opperhuid beschermende eiwitten. Deze beschermende eiwitten (filaggrine, involucrine en verschillende keratines) spelen een cruciale rol bij de vorming van de huidbarrière. Samen met bepaalde lipiden / vetten vormen ze een barrière in de buitenste hoornlaag van de opperhuid. Deze barrière voorkomt dat water en verontreinigende stoffen de huid binnendringen of dat de huid uitdroogt door waterverlies.

Bitterstoffen kunnen daarom helpen bij de verzorging van een droge huid met een beschadigde huidbarrière, bijvoorbeeld bij contacteczeem en atopische dermatitis. De activering van bitterreceptoren stimuleert namelijk de stofwisseling en regeneratie van de opperhuid. Bitterstoffen zijn dus ook een soort verjongingskuur voor de huid.

Ondersteuning van het immuunsysteem

Bittere stoffen werken echter niet alleen rechtstreeks in op keratinocyten in de huid, maar moduleren ook de interactie tussen mestcellen en keratinocyten. Zo is bijvoorbeeld aangetoond dat amarogentine de door substance P geïnduceerde productie van de ontstekingsmediator TNF-α door menselijke mestcellen remt. Bovendien vermindert het de door TNF-α en histamine geïnduceerde synthese van IL-8 en MMP-1 in keratinocyten. Het resultaat: minder ontstekingscellen migreren naar de opperhuid. Dit effect is vergelijkbaar met dat van het antihistaminicum azelastine en zou ook relevant kunnen zijn bij atopische dermatitis.

Aanbrengen van bitterstoffen op de huid

In de rationele fytotherapie is het aanbrengen van bittere stoffen op de huid tot voor kort geen gangbare praktijk. Daarom – en omdat de receptoren voor bittere stoffen op de huid pas recent zijn ontdekt – staat onderzoek naar de effecten ervan op de huid nog in de kinderschoenen. Een klinische studie uitgevoerd aan de dermatologiekliniek van de universiteit in Freiburg toonde aan dat bij patiënten met milde atopische dermatitis bittere stoffen uit gentiaan- en wilgenbast, evenals zoethoutextract, de symptomen na slechts één week plaatselijk aanbrengen met ongeveer 50% verbeterden. Na twee weken was de huidconditie met ongeveer 70% verbeterd.

Inwendig gebruik van bittere stoffen voor de huid

Bij inwendig gebruik spelen bittere stoffen een belangrijke rol in de antroposofische geneeskunde, ook bij de behandeling van huidaandoeningen. De Duitse dermatoloog Lüder Jachens beschrijft de behandeling van een hele reeks zogenaamde "leverdermatosen", met name acne en rosacea. Dit concept is gebaseerd op het idee dat de lever, als centraal orgaan van het spijsverteringsstelsel, ook de metabolische functies in de huid beïnvloedt. Bij acne en rosacea zijn de metabolische processen, met hun overmatige talgproductie en ontsteking, te actief in de periferie, de huid dus. Het doel van de behandeling is het stimuleren van de spijsvertering, met name de leverfunctie. Hierdoor wordt de stofwisseling weer naar het maag-darmkanaal geleid en komt de huid tot rust. De talgproductie en ontstekingen kunnen daardoor verminderen.

Besluit

Bitterreceptoren bevinden zich niet alleen op de tong, maar vermoedelijk in het gehele maag-darmkanaal en in alle organen buiten het spijsverteringskanaal.
Bittere stoffen uit gentiaan- en wilgenbast binden zich aan bitterreceptoren in de huid. Ze stimuleren de huidstofwisseling en versterken de huidbarrière, bijvoorbeeld bij atopische dermatitis.
In de antroposofische geneeskunde worden bittere stoffen inwendig gebruikt om zogenaamde leveraandoeningen zoals acne of rosacea te behandelen.

De ontdekking van bitterreceptoren in vrijwel alle orgaansystemen heeft geleid tot een snelle ontwikkeling van onderzoek op dit gebied. Dit zal de waarde van bittertherapie over het algemeen vergroten. Bittere stoffen lijken niet alleen effect te hebben op het maag-darmkanaal, maar op het hele organisme. Tot nu toe zijn er stofwisselingsstimulerende, immuunmodulerende en regeneratieve effecten op de huid aangetoond. Het is denkbaar dat bittere stoffen een balancerend en harmoniserend effect op de huid hebben.

Literatuur

[1] Deshpande DA, Wang WC, Mc Ilmoyle EL. et al. Bittere smaakreceptoren op gladde spieren van de luchtwegen zorgen voor bronchodilatatie door gelokaliseerde calciumsignalering en omgekeerde obstructie. Nature Medicine 2010; 16:1299-1304 Crossref PubMed Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
[2] Grah C. Gebruik van bittere stoffen in de antroposofische geneeskunde (AM). Der Merkurstab 2012; 65: 165-166 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
[3] Jachens L. De behandeling van huidziekten via de lever. Der Merkurstab 2004; 57: 248-259 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
[4] Lu P, Zhang CH, Lifshitz LM, ZhuGe P. Extraorale bitterreceptoren in gezondheid en ziekte. The Journal of General Physiology 2017; doi.org/10.1085/jgp.201611637 Download RIS-citatie
[5] Salier R, Melzer J, Uehleke B, Rostock M. Fytotherapeutische bitterstoffen. Swiss Journal of Holistic Medicine 2009; 21: 200-205 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
[6] Seiwerth J, Tasiopoulou G, Hoffmann J, Schempp CM, Wölfle U. Topische toepassing van bitterstoffen en zoethoutextract heeft een ontstekingsremmend effect en is effectief bij atopische dermatitis. Publicatie in voorbereiding. Download RIS-citatie
[7] Soldner G, Stellmann HM. Individuele kindergeneeskunde. 4e druk. Stuttgart: Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft; 2014; blz. 598 e.v. Download RIS-citatie
[8] Trivedi BP. De fijnere punten van de smaak. Nature 2012; 486 S 2-3 Crossref PubMed Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
[9] Wölfle U, Elsholz FA, Kersten A, Haarhaus B, Müller WE, Schempp CM. Expressie en functionele activiteit van de bitterreceptoren TAS2R1 en TAS2R38 in menselijke keratinocyten. Skin Pharmacol Physiol 2015; 28:137-146 Crossref PubMed Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
[10] Wölfle U, Haarhaus B, Schempp CM. Amarogentine vertoont immunomodulerende effecten in menselijke mestcellen en keratinocyten. Med Inflamm 2015; doi.org/10.1155/2015/630128

Paardenbloem: de superster onder de wilde groenten

2026-02-05T20:31:00.000+01:00

Paardenbloemen ( Taraxacum sect. Ruderalia – voorheen Taraxacum officinale ) worden niet alleen gegeten door koeien, schapen, konijnen en kippen, maar worden al eeuwenlang ook door mensen geplukt als voedsel. Als wild voedsel is het de laatste decennia steeds populairder geworden. Van eind februari tot half mei kun je de jonge blaadjes van de laagblijvende rozet plukken. De malse blaadjes uit het midden van de rozet smaken het lekkerst. Ze hebben een cichorei-achtige, licht bittere smaak. In sommige regio's, zoals de Elzas en Lotharingen, is paardenbloemsalade een traditioneel lentegerecht, vaak verrijkt met hardgekookte eieren, gebakken spekjes, walnoten of geroosterde broodcroutons. De blaadjes zijn ook uitstekend in soepen, eiergerechten, pesto, smoothies of kunnen net als spinazie gestoomd worden. Oudere blaadjes worden steeds bitterder en vezeliger. De bladoogst eindigt echter niet in mei, want na het snijden of maaien zorgt deze vitale plant weer voor nieuwe jonge bladeren.

Voordat de paardenbloemen in april opengaan, bieden ze ons een bijzondere delicatesse: hun stevig gesloten bloemknoppen . Ze lijken op kleine spruitjes. Je kunt ze zelfs rauw opeten, aan salades toevoegen, of, nog beter, ze sauteren in vet (boter of olie).

De paardenbloemen bloeien in april. De gele bloesems vormen een vrolijke garnering. Hun lichtzoete smaak maakt ze niet alleen perfect voor salades en kruidenboter, maar ook om over zoete desserts zoals kwarkgerechten te strooien. De bloesems zijn ook een populaire basis voor siropen, likeuren of bloemengelei. Gebruik voor het beste resultaat alleen de gele straalbloemen en verwijder de bittere, groene kelkblaadjes.

De penwortels worden ook gebruikt in de keuken van wilde kruiden: ze worden van september tot februari opgegraven, omdat ze in deze periode minder bitter zijn en veel inuline bevatten. Vroeger werden ze vooral gebruikt als koffievervanger door de wortels te roosteren tot ze bruin waren.

Paardenbloem, plant met hoge voedingswaarde

Paardenbloemen smaken niet alleen heerlijk, maar zijn ook erg voedzaam. De bladeren bevatten bijvoorbeeld aanzienlijk meer provitamine A dan de peen, die juist bekend staat om zijn hoge gehalte aan deze vitamine. Deze vitamine kan onder andere vrije radicalen neutraliseren. Het is ook belangrijk voor huidregeneratie en het gezichtsvermogen (netvlies). Bovendien bevat het blad een grote hoeveelheid kalium (540 mg/100 g), wat een cruciale rol speelt bij het reguleren van de bloeddruk. Calcium, ijzer (3,3 mg/100 g) en B-vitamines zijn ook in overvloed aanwezig. Met een gemiddelde van 78 mg / 100 g is het vitamine C-gehalte van de bladeren hoger dan dat van een citroen (50 mg/100 g).

Paardenbloem: een effectieve medicinale plant

Paardenbloem is een erkende medicinale plant. De werkzaamheid ervan is gedocumenteerd in de verschillende monografieën van Commissie E, ESCOP en HMPC. Thee en tincturen ervan worden daarom voornamelijk voorgeschreven bij gebrek aan eetlust en spijsverteringsproblemen zoals winderigheid en een opgeblazen gevoel, en om de galproductie te stimuleren. Het diuretische effect wordt ook gebruikt om de urinewegen te spoelen bij urineweginfecties. Dit effect wordt weerspiegeld in de vele volksnamen. Zo wordt paardenbloem ook wel 'pisbloem' of, in het Frans, 'pisenlit' genoemd.

Inhoudsstoffen, werkzame stoffen en werking

Talrijke bestanddelen dragen bij aan de geneeskrachtige eigenschappen van de weideplant, met name bitterstoffen ( sesquiterpeenlactonen ), triterpenen, flavonoïden en kalium. Zowel de wortels als de bladeren worden voor medicinale doeleinden gebruikt. De wortels bevatten iets meer bitterstoffen, terwijl de bladeren meer kalium en flavonoïden bevatten. Daarom hebben de bladeren een bijzonder sterk diuretisch effect, terwijl de wortels een sterker effect hebben op het spijsverteringskanaal. Ze zijn vooral rijk aan bitterstoffen in de lente (maart) en worden daarom niet geoogst tijdens hun winterrust, in tegenstelling tot wanneer ze als groente worden gebruikt. [2]

Vanwege de stofwisselingsbevorderende werking wordt paardenbloem vaak gebruikt in de vorm van vers plantensap tijdens voorjaarsreinigingskuren en voor ontgifting en uitscheiding. De volksgeneeskunde erkent ook het gebruik ervan bij reumatische klachten en huidaandoeningen. In de Turkse volksgeneeskunde en de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) wordt paardenbloem gebruikt als middel tegen diabetes. Recent onderzoek bevestigt de leverbeschermende en kankerbestrijdende effecten van paardenbloem. [1]

Belangrijkste bestanddelen van paardenbloemblaadjes

Secundaire plantenstoffen, geneesstoffen : Sesquiterpeenlactonen, flavonoïden (bijv. apigenine, luteoline), fenolzuren (bijv. cafeïnezuur, chlorogeenzuur), triterpenen (bijv. taraxasterol, taraxerol) en coumarinen (bijv. umbelliferon, cichoriïne)
Voedingsstoffen : Eiwitten, provitamine A, vitamine C, kalium, calcium, ijzer

Recept: Paardenbloemknop als groente

1 ui
1 rode paprika
3 eetlepels olijfolie
500 g stevig gesloten paardenbloemknoppen
3 eetlepels tomatenpuree
1 theelepel oregano
1 eetlepel sojasaus
2 eetlepels water
peper
Zout
bouillon / gistbouillon

Fruit de fijngehakte ui en de in blokjes gesneden paprika 3 minuten in olie. Voeg vervolgens de paardenbloemknoppen, tomatenpuree en oregano toe. Meng de sojasaus met water en voeg dit toe aan de pan. Kook nog 4-5 minuten, af en toe roerend, tot het meeste vocht is verdampt. Breng op smaak met zout, peper en bouillon. Je kunt dit gerecht zo eten, door de pasta mengen of als pizzatopping gebruiken.

De paardenbloem is een van de bekendste inheemse wilde planten. Je kunt de wortels en bladeren gebruiken als geneeskrachtige kruiden. De thee is met name effectief als diureticum en bevordert de spijsvertering. Toptien als geneeskruid.

Literatuur

Alruin, verhalen over het pisdiefje

2026-02-03T23:52:00.001+01:00

Alruin begin februari vorstvrij in pot

Alruin vindt zijn oorsprong in het huidige Palestina. Hij was reeds bekend in het oude Egypte. De artsen uit Alexandrië lieten de wortel in wijn trekken en gebruikten dat brouwsel als een narcoticum. Bij de Grieken had deze plant een grote faam als liefdesdrank en werd gebruikt tijdens vruchtbaarheidsrituelen. Ook in de Bijbel wordt de Mandragora vermeldt om onvruchtbaarheid te genezen. De kracht van deze plant zit in zijn vreemde wortel, die meestal gedraaid en gespleten is en daardoor, met enige fantasie op een mens lijkt. Vanwege die vorm noemde de Griekse wijsgeer Pythagoras (600 v. C.) haar 'anthropomorphos', op een mens gelijkend. Een vroegchristelijk verhaal beschrijft de alruin als een voorstudie voor de mens. Een afgekeurd probeersel voor de echte mens.

Hildegard over Alruin

Hildegard von Bingen (1098-1179) heeft zich diepgaand met de alruin beziggehouden. Het is ten andere opvallend hoe goed de abdis op de hoogte was van allerlei hallucinogene planten. Ze schrijft: 'De Mandragora is warm, enigszins waterig, en komt uit die aarde, waaruit ook Adam geschapen werd. Ze lijkt wat op een mens. En juist vanwege dat mensachtige voorkomen, heeft ze meer van de duivelse verleider in zich dan andere kruiden en belaagt ons. Vandaar dat de mens er door in zijn gevoelens geraakt word, of die nu slecht zijn of goed, zoals dat ook het geval is met afgodsbeelden. Wanneer men ze uit de aarde heeft getrokken, moeten ze zo snel mogelijk een dag en een nacht in bronwater gelegd worden. Daardoor worden alle boze en alle schadelijke vochten uitgedreven, zodat ze voor magische kunsten en tovenarijen niet meer gebruikt kan worden.

Wanneer men haar echter uit de aarde trekt en bewaart met de aanhangende aarde, dus de plant niet op de voorgeschreven manier wast, dan is ze schadelijk en kan voor vele magische doeleinden gebruikt worden.

Men kan er dan al die slechte dingen mee doen, die ook met afgodsbeelden gedaan worden. Wanneer nu een man door die magische invloeden of uit vleselijke lust, zich niet kan matigen, dan moet hij de vrouwelijke gedaante van de plant, nadat ze in bronwater is gewassen, drie dagen en drie nachten tussen de borst en de navel vastbinden, daarna de vrucht in twee delen splijten en op beide lendenen dragen. Dan de linkerhand van die gestalte fijn wrijven met wat kamfer. Voor vrouwen beveelt Hildegard hetzelfde middel aan. Alleen dient nu de mannelijke gedaante in de rechterhand genomen te worden. Ze noemt de alruin ook als geneesmiddel tegen hoofd- en keelpijn, waarbij de gelijke delen van de mensachtige plant gebruikt dienen te worden.

Oogsten van alruin

Er zijn vele griezelige berichten rond het uitgraven van de plant. Het uittrekken moest gebeuren op een maanloze nacht. Men zei dat elke aanraking tot de dood leidt en daarom moest de wortel worden uitgegraven door een hond. Bij het uitrukken stoot de plant een door merg en been dringende gil uit, een afschuwelijke kreet, waarvan je krankzinnig wordt, of ter plekke sterft. In de Griekse 'Dierengeschiedenis' van Claudius Aeliaus verschijnt de plant onder de naam 'knospatos', de door de hond uitgetrokkene.

Het 'galgenmannetje'

De alruin groeide ook graag en goed onder de galg, waar hij gevoed wordt met de urine en het sperma van opgehangen misdadigers. De kwaliteit van het pisdiefje alruin was bijzonder groot, alleen was het ook zeer gevaarlijk om hem daar te oogsten. Daarom werd aangeraden, om de wortel gewoon op de markt te kopen. De alruinwortel maakte de bezitter onkwetsbaar, verleende grote vaardigheid in het gevecht en hielp bij alle leed en ziekte. Hij werd als talisman gedragen door vrouwen die zwanger wilden worden en door mannen om impotentie te genezen. Je moest de plant dan wel drie nachten tijdens volle maan mee naar bed nemen.

De Arabieren verkochten mandragora aan de goedgelovigen onder welluidende namen als Duivels Testikels, Duivels Appel, Satans Appel, Appel van Genius en Appel van de Gek. In Italië komen we de naam Kirkaia tegen, genoemd naar de heks Circe, die ongewenste bezoekers in zwijnen kon veranderen.

Alruin en hyoscyamine

Ondanks of dank zij de straffe verhalen is het een plant met een sterke en duidelijke farmacologische werking. De tropaanalkaloïden hebben een effect op het centraal zenuwstelsel, en vooral op de parasymphaticus. Het hoofdalcaloïde is hyoscyamine, maar ook atropine en scopolamine zijn aanwezig. De wortel kwam in veel oude narcotische preparaten voor, zoals het Requies Nicolai, in populeumzalf en mandragora-olie. In de hedendaagse geneeskunde wordt de wortel als zodanig niet meer gebruikt, maar de geïsoleerde alkaloïden of afgeleiden, zoals hyoscyamine tabletten zijn op voorschrift in de apotheek nog altijd verkrijgbaar.

Voor verdere studie

Hanus LO, Rezanka T, Spízek J, et al. Substances isolated from Mandragora species. Phytochemistry 2005 Oct; 66(20):2408-17.
Carter AJ Myths and mandrakes. [Historical Article J R Soc Med 2003 Mar; 96(3):144-7.
Emboden W . The sacred journey in dynastic Egypt: shamanistic trance in the context of the narcotic water lily and the mandrake. J Psychoactive Drugs 1989 Jan-Mar; 21(1):61-75.
Berry MI, Jackson BP. European mandrake (Mandragora officinarum and M. autumnalis). The structure of the rhizome and root. Planta Med 1976 Nov; 30(3):281-90.
Mandragora or jing-seng and other sacred plants. Presse Med 1960 Feb 27.:405-6.
On the lore of hallucinogenic drugs; Mandragora and the two realities. Int Rec Med Gen Pract Clin 1956 Mar; 169(3):133-42.
Non-legendary uses of mandragora. Farmaco Prat 1953 Dec; 8(12):617-21.

Over Arnica en mijn voorbereiding van de kruidenstage

2026-01-29T22:39:00.007+01:00

Een document samenstellen voor onze kruidenstage in de Alpen over de planten die we hopelijk zullen ontmoeten, oogsten en een beetje verwerken. Arnica montana valkruid, Gentiana lutea, Rhodiola rosea rozenwortel, Artemisia genepi, Euphrasia sp. ogentroost, Foeniculum vulgare venkel, Allium sp., Anthyllis montana wondklaver, Alchemilla sp. vrouwenmantel, Chenopodium sp. Brave hendrik,

Een voorbeeld: Arnica montana / Valkruid / Wolverlei

Arnica montana of Valkruid is een typisch lid van de madeliefjesfamilie (Asteraceae). Het is verwant aan goudsbloem, alant en paardenbloem. Momenteel zijn er 31 verschillende soorten bekend binnen het geslacht Arnica, waarvan Arnica montana de belangrijkste is.

Arnica is een karakteristieke kruidachtige, meerjarige, aromatische plant die een hoogte van 20 tot 60 cm kan bereiken. De bladeren van de echte arnica zijn lichtgroen en meestal eivormig tot lancetvormig. De bladranden zijn afgerond. Het bladoppervlak is gedeeltelijk tot volledig behaard. De bovenste bladeren zijn meestal iets puntiger dan de onderste. Twee bladeren vormen doorgaans een rozet. De onderste bladeren (basale bladeren) zijn vaak licht getand en gegolfd. De bladnerven van de plant zijn opvallend en lopen altijd verticaal van boven naar beneden. In de grond ontwikkelt arnica cilindrische, donkerbruine tot bijna zwarte wortelstokken. De bloeiperiode, van mei tot begin september, wordt gekenmerkt door het verschijnen van de samengestelde bloemen. Elke bloem bestaat uit heldergele tot lichtoranje straalbloemen en honinggele schijfbloemen in het midden. Na de bloei ontwikkelen zich gesteelde vruchten (achenen) met een witte pappus. Zwarte, lang gesteelde zaden komen uit het midden van de vruchten tevoorschijn. Door de vorm van de vrucht (pluis) wordt arnica voornamelijk door de wind verspreid.

Arnica montana is inheems in de hoger gelegen gebieden van Noord-, Oost- en Centraal-Europa, waar het groeit in kalkrijke bossen en bergweiden. Door overmatige oogst in het verleden en overbemesting van bergweiden is de soort zeldzaam geworden en wordt ze nu beschermd.

Inhoudsstoffen

De gele bloemhoofdjes van arnica bevatten sesquiterpeenlactonen (0,2–1,5%) in veresterde vorm als belangrijkste actieve bestanddelen, met name helenaline en 11,13-dihydrohelenaline-esters, die ontstekingsremmende en antimicrobiële eigenschappen hebben. Ook zijn flavonoïden (bijv. isoquercitrine, luteoline-7-glucoside en astragaline; 0,4–0,6%), tannines en etherische olie met 2,5-dimethoxy-p-cymeen, thymol, thymolethers, azulene en andere verbindingen geïdentificeerd. Verder bevatten arnicabloemen triterpenen, hydroxycoumarinen, fenolzuren (chlorogeenzuur, cynarine, cafeïnezuur) en coumarinen (umbelliferon, scopolamine).

Farmacologische werkingen

Alleen de bloemen van de arnicaplant (Arnicae flos) worden medicinaal gebruikt. Arnica-preparaten hebben een ontstekingsremmende werking bij uitwendige toepassing, waardoor ze pijnstillend werken bij ontstekingen en tevens een antiseptische werking hebben. Bij chronische inflammatoire reumatische aandoeningen zoals reumatoïde artritis of inflammatoire aandoeningen van de wervelkolom (spondylo-artritis) ontstaat gewrichtsontsteking (artritis) onder invloed van pro-inflammatoire cytokinen. Na verloop van tijd veroorzaken deze pro-inflammatoire cytokinen toenemende weefselschade, wat uiteindelijk leidt tot progressieve destructie van gewrichten, kraakbeen of bot. Arnica verlicht pijn en gaat ontstekingen tegen. Sesquiterpeenlactonen, met name helenaline, spelen waarschijnlijk een rol in dit proces. Het onderdrukt de productie van pro-inflammatoire cytokinen (bijv. TNF-alfa).

De flavonoïden en triterpeendiolen in arnica vertonen ook ontstekingsremmende effecten, mogelijk door de prostaglandinesynthese te remmen.

Indicaties / Medisch gebruik

Arnicabloemen zijn door de HMPC geclassificeerd als een traditioneel kruidengeneesmiddel. Op basis van jarenlange ervaring kunnen ze uitwendig worden gebruikt voor de behandeling van kneuzingen, verstuikingen en plaatselijke spierpijn. Commissie E en ESCOP hebben arnicapreparaten positief beoordeeld voor uitwendig gebruik bij de gevolgen van verwondingen en ongevallen, zoals hematomen, verstuikingen, kneuzingen, botbreuken, oedeem, reumatische spier- en gewrichtspijn, ontstekingen van de slijmvliezen van mond en keel, furunculose en ontstekingen als gevolg van insectenbeten.

Arnica wordt vaak gebruikt als gel om spier- en gewrichtspijn te verlichten, vaak in combinatie met Echinacea sp., Calendula, smeerwortel, paardenkastanje, rozemarijn en pepermunt.

Arnica in de homeopathie

In de klassieke homeopathie is arnica ook een belangrijk middel bij verwondingen aan de huid, het bindweefsel, spieren, pezen, gewrichten en bij bloedingen in het bindvlies. Voor acute behandeling worden vaak lage potenties (D6-D12) gebruikt, waarbij Arnica montana D12 de eerste dag elk uur wordt toegediend, en vervolgens 3-4 keer per dag gedurende enkele dagen. Voor postoperatieve zorg wordt arnica over het algemeen ingenomen in een potentie van D30. Preventief gebruik van arnica wordt afgeraden, omdat het tot chirurgische complicaties kan leiden. Arnica is te vinden in veel homeopathische preparaten voor uitwendig gebruik.

Mogelijke bijwerkingen / interacties

In vergelijking met veel andere pijnstillers en wondhelende middelen wordt arnica over het algemeen goed verdragen. Huidirritatie kan echter optreden bij langdurig gebruik. Dit is vooral merkbaar bij kompressen gemaakt van arnicatincturen of -infusies. Daarom dient arnica alleen op een intacte huid te worden aangebracht. Inwendig gebruik kan diarree of zelfs hartritmestoornissen veroorzaken, waardoor arnicathee niet langer wordt aanbevolen. Deze reacties worden over het algemeen niet verwacht bij homeopathische preparaten. Bij personen met een bekende allergie voor planten uit de Asteraceae-famil kunnen typische huiduitslag (contactdermatitis) optreden bij het gebruik van zalven en tincturen. Er zijn geen interacties met andere medicijnen bekend.

Contra-indicaties

Vanwege de giftigheid van helenaline en dihydrohelenaline mogen tincturen en extracten van arnicabloemen niet inwendig worden gebruikt voor zelfmedicatie, aangezien het therapeutische bereik smal is en toxische reacties kunnen optreden. Er zijn momenteel geen studies naar de veiligheid van het gebruik van deze medicinale plant tijdens zwangerschap en borstvoeding, of bij kinderen jonger dan twaalf jaar. Het gebruik ervan in deze groepen wordt daarom over het algemeen afgeraden.

Formules en doseringen

Arnicatinctuur speelt een belangrijke rol, zowel als standaardpreparaat als ingrediënt in afgewerkte geneesmiddelen. Olieachtige extracten van arnicabloemen worden gebruikt in zalven, tincturen voor kompressen en als ingrediënt in zalven, terwijl alcoholische extracten van de hele plant worden gebruikt in zalven, gels en vloeistoffen voor uitwendig gebruik. Voor infusies wordt 2,0 g van het geneesmiddel per 100 ml water gebruikt. Voor verkoelende kompressen wordt de tinctuur driemaal verdund met water; voor mondspoelingen dient deze tienmaal te worden verdund. Zalven mogen maximaal 20-25% tinctuur bevatten. De tinctuur bereid uit één deel arnicabloemen en tien delen 70% ethanol is het meest geschikt, omdat hierbij ongeveer 92% van de sesquiterpeenlactonen wordt geëxtraheerd. Indien een waterig extract wordt bereid volgens de standaardbereidingsinstructies, bedraagt het percentage geëxtraheerde sesquiterpeenlactonen ongeveer 75%. Voor het maken van kompressen giet je kokend water over 2 gram bloemen en zeef je het mengsel na ongeveer 5-10 minuten door een fijne zeef. De infusie is niet bedoeld om te drinken, maar is alleen geschikt voor het maken van kompressen.

Literatuur

1 Blaschek W. uitg. Wichtl – Kruidengeneesmiddelen en fytofarmaceutica. 6e druk. Stuttgart: Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft; 2016 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
2 Schilcher H. Red. Gids voor fytotherapie. München, Jena: Urban & Fischer; 2016 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
3 Van Wyk BE, Wink C, Wink M. Handboek van geneeskrachtige planten. 3e druk. Stuttgart: Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft; 2015 Zoeken in Google Scholar Download RIS-citatie
4. Encyclopedie van medicinale planten. Phytopharmaceuticals. http://www.arzneipflanzenlexikon.info/arnika.php
Download RIS-

Wild voedsel, eten uit de natuur

2026-01-29T13:41:00.001+01:00

Voedsel zoeken in de natuur was heel lang geleden een noodzaak om te overleven. Nu liggen de supermarkten vol met glanzend fruit, glimmende groenten, tientallen broodsoorten en veel, heel veel verwerkt en verpakt voedsel. Is die overvloed een zegen of een vloek? En waarom zouden we daar nog extra overvloed uit de natuur aan toevoegen?

Waarom zouden we wilde planten willen eten?

Wat mij betreft alleen al om het plezier van het zoeken en het proeven, de oermens, de jager-verzamelaar in mij wakker maken. Ook het direct en ongecompliceerd contact met natuurlijk voedsel, zonder eindeloos veel tussenpersonen is een verrijking. Van de grond rechtstreeks in de mond!

En natuurlijk ook omwille van de extra gezondheidswaarde van wilde planten.Veel 'on'kruid zitten proppensvol vitamines en mineralen en zijn dus een welkome aanvulling op de overgecultiveerde kasgroenten die we elke dag eten. Bijvoorbeeld het blad van Look zonder look bevat tot 19.000 IE provitamine A per 100 gr en 190 mg vit C. Naast de klassieke voedingsstoffen zijn het vooral de zogenaamde secundaire metabolieten zoals fenolen en mosterdolieglycosiden, die veel in wilde planten voorkomen en die er voor zorgen dat ons immuunsysteem beter functioneert. En wild voedsel is ook een beetje gratis voedsel. Dus, genoeg redenen om eens ‘wild’ te eten.

Maar is alles wel eetbaar in de natuur?

Ik zou zeggen van wel en zelfs meer dan één keer! Giftige planten zijn er natuurlijk wel, maar gevaarlijk wordt wild en ander voedsel pas door gebrek aan kennis. Giftigheid is vooral afhankelijk van de hoeveelheid (dosis) en de bereidingswijzen. Peulvruchten bijvoorbeeld bevatten een giftig aminozuur fasine, dat bij het koken afgebroken wordt en dus zijn gekookte bonen niet meer gevaarlijk. Daarbij worden ze door het koken ook smakelijker.

Wild voedsel moet niet alleen gezond zijn, maar ook veilig en goed smaken. Daarom is net zoals bij klassieke groenten, het moment van oogsten en de manier van klaar maken erg belangrijk.

Moment van oogsten

De eetbaarheid van wilde planten is ook afhankelijk van het moment van het oogsten, het seizoen dus. Het smakelijkst zijn de jonge, niet vezelige wortels zoals pastinaak en morgenster, de zeer jonge of gebleekte bladeren (paardenbloem, molsla), de scheuten (hop, wilde asperge) en zeker ook de bloemen van planten. Scheuten en jonge bladeren worden meestal in het voorjaar geoogst, wortels in het najaar en bloemen natuurlijk tijdens de bloei.

Bereidingswijze van wilde planten

Ook de bereidingswijze is, net zoals bij gewone groente, erg belangrijk. De soep is een interessant medium waarin je veel onzichtbaar kan laten verdwijnen, op voorwaarde dat de gebruikte ingrediënten niet bitter zijn. Fijngesnipperde jonge blaadjes van look zonder look, kers en andere zijn ideale toevoegingen aan de sla. Puree van aardappel tot spinazie kunnen ook veel in zich op nemen. Maar een van de interessantste bereidingswijze is het gebruik van een meelpapje, beslag, waardoor vooral ruw behaarde maar snel smeltende bladeren zoals smeerwortel in een knapperige tempura kunnen omgetoverd worden.

Een overzichtje van enkele lekkere, wilde groenten

Wortels

Grote klis / Arctium lappa, de wortel van deze 2-jarige plant heeft een fijne schorseneerachtige smaak. Er zijn zelfs variëteiten ‘Globo’ die als groente gekweekt worden.
Morgenster gele, wordt ook wel salsifis genoemd. De zwarte penwortels zijn geschraapt en gekookt zoals schorseneren smakelijk met een witte saus.
Pastinaak, een ouderwetse groente die ook een inheemse wilde plant is.
Teunisbloem / Oenothera biennis

Blad / Kruid

Brandnetel: het jonge blad in het voorjaar is zelfs rauw te beknabbelen, maar dat is toch meer iets voor overlevers. Het klassieke gebruik is onder vorm van soep, probeer het eens met room, basilicum en olijfolie. Ook op de boterham is het eetbaar als smeersel met olijfolie, knoflook of daslook. Speciaal is ook dat het oudere blad na het bakken een vissmaak krijgt, interessant om vegetarische groenteballetjes te maken
Look zonder look, tweejarige plant waarvan het blad het eerste jaar en zelfs de hele winter door te oogsten is.
Paardenbloem / Taraxacum, gebleekte bladeren, die onder molshopen in de weilanden terecht gekomen zijn, vooral geschikt in salades met witlof en appel of appelsien
Postelein / Portulaca oleracea, bevat zeer veel omega-3 vetzuren, vooral rauw te gebruiken.
Veldkers kleine, heeft een fijne, scherpe radijsachtige smaak. We kunnen het hele rozetje ook als decoratie in de sla gebruiken.
Wilde rucola of grote zandkool / Diplotaxis tenuifolia), groeit veel in de duinen en is te gebruiken zoals Rucola.
Winterpostelein / Claytonia, goed winterhard, te gebruiken als salade met witloof en in puree
Knopkruid / Galinsoga
Daslook / Allium ursinum: blad als pesto / wortel, bloem
Speenkruid: jong blad voor de bloei
Zevenblad / Aegopodium: gestoofde groenten
Vogelmuur / Stellaria media: pesto, salade
Melganzevoet / Chenopodium
Veldsla wilde / Valerianella locusta: zeer geschikt als salade, veel ijzer
Zuring, veldzuring / Rumex sp.

Bloemen

Goudsbloem / Calendula, wel eetbaar maar geen vervanging van saffraan zoals sommigen vertellen.
Viooltje Maarts / Viola, geconfijt en als gelei zeer smakelijk maar je hebt wel veel bloemen nodig om een potje te vullen.
Vlier /Sambucus nigra, als kruiderij in koek en gebak, gefrituurd in beignetbeslag en natuurlijk ook als limonade.
Dovenetel witte en anderen / Lamium sp.: bloem en jong blad

Vruchten / Zaden

Aardbei / Fragaria vesca, vers, veel vitamine C, blad als thee (looistof)
Duindoorn / Hypophae rhamnoides, in siroop en in honing, bevat zeer veel vitamine C, maar de oranje bessen zijn wel moeilijk te plukken
Meidoorn / Crataegus
Kers wilde / Prunus avium
Braam / Rubus sp.
Framboos / Ribes sp.
Zwarte bes / Ribes nigrum
Bosbessen / Vaccinium sp.
Walnoten /
Tamme kastanje / Castanea sativa
Hazelnoten / Corylus sp.

Scheuten

Hop / Humulus lupulus, de jonge scheuten geoogst in februari en maart.
Wilde asperges / Asparagus
Berenklauw / Heracleum spondylium
Kleefkruid / Galium aparine: kiemblaadjes
Japanse duizendknoop / Fallopia sp.

Een beetje eten uit de natuur is dus ook voor onze tijd of juist voor onze moderne tijd nuttig en zelfs noodzakelijk.

Referenties en linken

https://sites.google.com/site/kruidwis/wild-voedsel
https://kruidwis.blogspot.com/2020/04/nu-te-plukken-als-voedsel.html
https://kruidwis.blogspot.com/2013/03/eten-of-gegeten-worden.html
https://kruidwis.blogspot.com/2013/08/vogelkers.html
https://kruidwis.blogspot.com/2016/11/wilde-wandelsoep.html
https://kruidwis.blogspot.com/2024/02/hondsdraf-effectieve-medicinale-plant.html
Francois Couplan: “Guide nutritionnel des plantes sauvages et cultivées” (Delachaux et Niestlé, 2011
Marion de Kort: Wildpluk Compendium
https://www.mdpi.com/2304-8158/13/17/2785 en referenties
https://kruidwis.blogspot.com/2024/02/vogelmuur-onkruid-of-superfood.html
https://kruidwis.blogspot.com/2025/05/de-melde-of-melganzevoet-chenopodium.html
https://kruidwis.blogspot.com/2023/08/ganzevoet-en-andere-meldes.html
https://kruidwis.blogspot.com/2021/09/buitenlandse-krachtkruiden-knopkruid.html
https://kruidwis.blogspot.com/2024/04/daslookmomenten.html
https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/67370-duindoorn-wonderbesje-van-bij-ons.html
https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/alternatief/22937-vlier-geen-verboden-vrucht.html

Helichrysum italicum

2026-01-28T00:12:00.000+01:00

Helichrysum is een plant van 30 tot 50 centimeter die houdt van doorlatende, droge en zonnige grond. Het heeft zeer fijne, zachte, witachtige, zilverachtige naaldvormige bladeren, gerangschikt op een wollige stengel. De bloemen zijn kleine goudgele bloemhoofdjes die niet verwelken. Het wordt vaak de naam kerrieplant gegeven vanwege de hete, droge en licht rokerige tonen die doen denken aan de geur van curry. Aanvankelijk geproduceerd op Corsica, leidde het succes van deze olie tot de ontwikkeling van Franse, Italiaanse, Kroatische, Servische, Bosnische en zelfs Albanese producties.

Waar dient het voor?

Tegenwoordig wordt het vooral in cosmetica gebruikt als hydrolaat vanwege zijn ‘anti-veroudering’ en de etherische olie om zijn krachtige anti-hematoomwerking, Het zal daarom vooral worden gebruikt om zelfs een oudere blauwe plek, een bult of zelfs een recente spatader snel te verminderen. Bovendien wordt deze olie ook aanbevolen voor de volgende problemen: acne, wonden, littekens, psoriasis, bronchitis, rhinitis, enz. Kortom, het is op zichzelf een eerste hulpmiddel.

Verschillende profielen van essentiële oliën van Italiaanse helichrysum

De reden waarom de herkomst van de teelt die wordt gebruikt voor de distillatie van Italiaanse helichrysum-etherische olie zo belangrijk is, is omdat deze resulteert in significante verschillen op moleculair niveau. Er zijn namelijk talloze chromatografische profielen

3 belangrijke chromatografische profielen

een Corsicaans profiel , rijk aan nerylacetaat maar met een variabele concentratie italidiones [1]
verschillende Italiaanse profielen [2] [3] , soms rijk aan nerylacetaat [4] , soms rijk aan italiceen [5] maar vaak "arm" aan italidiones (hoewel er uitzonderingen zijn).
Balkanprofielen , met een lage concentratie nerylacetaat, vaak rijk aan italidionen en pinenen.

Deze variabiliteit van profielen kan door verschillende factoren worden verklaard. de aard van de bodem, klimatologische omstandigheden, evenals variaties in de oogstperiode en de toestand van de plant. Dit dwingt uiteraard elke oorsprong om de superioriteit van zijn compositie te benadrukken. Voorstanders van het Corsicaanse profiel zullen het voordeel benadrukken van een hoog nerylacetaatgehalte voor een effectiviteit die als superieur wordt beschouwd.

Degenen uit de Balkan zullen op hun beurt de theorie van Pierre Franchomme en Daniel Penoël naar voren brengen volgens welke italidiones het cruciale actieve ingrediënt zijn in de anti-hematoomwerking van de etherische olie.

Hoewel er geen twijfel meer bestaat over de effectiviteit van Italiaanse of immortelle helichrysum, blijven de fysiologische mechanismen achter de werking ervan nog steeds een mysterie...

Bepaalde recente wetenschappelijke gegevens lijken echter de nadruk te leggen op α-pineen, een molecuul in de etherische olie, vanwege de ontstekingsremmende eigenschappen [7][8] en vanwege het beschermende effect op collageen en elastine, twee moleculen die essentieel zijn voor de structuur van het weefsel [6] . Deze laatste eigenschap zou wel eens aan de oorsprong kunnen liggen van de anti-hematoom- en anti-verouderingseffecten van helichrysumolie. Het zou dus de stevigheid van de huid kunnen behouden (anti-veroudering) en de “schade” kunnen beperken die verband houdt met de ontsteking die gepaard gaat met weefseltrauma.

Literatuur

[1] Ange Bianchini Pierre Tomi Jean Costa Antoine François Bernardini (2001) – “Compositie van Helichrysum italicum (Roth) G. Don fil subsp. Italicum essentiële oliën uit Corsica (Frankrijk)” Flavour and Fragrance Journal 16(1):30-34 · Januari 2001.

[2] JulienPaolini, Jean-Marie Desjobert, Jean Costa, Antoine-François Bernardini, Cinzia Buti Castellini, Pier-Luigi Cioni, Guido Flamini, Ivano Morelli (2006) – “Samenstelling van essentiële oliën van Helichrysum italicum (Roth) G. Don draad subsp. italicum van de eilanden van de Toscaanse archipel” Smaak en geur J 21: 805–808.

[3] Leonardi M, Giovanelli S, Ambryszewska K, Ruffoni B, Cervelli C, Pistelli L, Flamini G, Pistelli L (2018) – “Etherische oliesamenstelling van zes Helichrysum-soorten geteeld in Italië.” Biochemische systematiek en ecologie. 79. 15-20. 10.1016/j.bse.2018.04.014.

[4] Leonardi M, Ambryszewska KE, Melai B, Flamini G, Cioni PL, Parri F, Pistelli L. (2013) – “Etherische oliesamenstelling van Helichrysum italicum (ROTH) G.DON ssp. italicum van het eiland Elba (Toscane, Italië).” Chem Biodivers. 2013 maart;10(3):343-55. doi: 10.1002/cbdv.201200222.

[5] Emilia Mancini, Laura De Martino, Aurelio Marandino, Maria Rosa Scognamiglio, Vincenzo De Feo (2011) – “Chemische samenstelling en mogelijke in vitro fytotoxische activiteit van Helichryum italicum (Roth) Don ssp. Italicum” Moleculen 2011, 16(9), 7725-7735; https://doi.org/10.3390/molecules16097725

[6] Fraternale D, Flamini G, Ascrizzi R (2019) – “In vitro anticollagenase- en anti-elastase-activiteiten van etherische olie van Helichrysum italicum subsp. italicum (Roth) G. Don.” J Med-voedsel. 14 juni 2019. doi: 10.1089/jmf.2019.0054.

[7] Zhou JY1, Tang FD, Mao GG, Bian RL. (2004) – “Effect van alfa-pineen op nucleaire translocatie van NF-kappa B in THP-1-cellen.” Acta Pharmacol Zonde. 2004 april; 25(4):480-4.

[8] Kim DS, Lee HJ, Jeon YD, Han YH, Kee JY, Kim HJ, Shin HJ, Kang J, Lee BS, Kim SH, Kim SJ, Park SH, Choi BM, Park SJ, Um JY, Hong SH . (2015) – “Alfa-Pineen vertoont ontstekingsremmende activiteit door de onderdrukking van MAPK’s en de NF-KB-route in peritoneale macrofagen van muizen.” Ben J Chin Med. 2015;43(4):731-42. doi: 10.1142/S0192415X15500457. Epub 28 juni 2015

Guldenroede voor gouden urine

2026-01-26T22:32:00.000+01:00

Guldenroede is voor mij altijd een plant geweest die in zijn uiterlijke eenvoud zijn simpele, maar degelijke werking weerspiegelt. Geen modekruid met spectaculair wonderlijke werking, maar een vaste veilige kracht in een onzekere wereld van ziekte.

Solidago virgaurea is een vaste plant die vooral te vinden is langs droge bosranden. De plant is niet zeldzaam en andere niet-inheemse Solidagosoorten zoals S. canadensis en S. gigantea komen nu ook meer verwilderd voor. Deze 3 soorten mogen medisch gebruikt worden. Andere soorten, variëteiten en cultivars die in de tuincentra verkocht worden, zijn therapeutisch niet te gebruiken omdat er wetenschappelijk weinig over bekend is. Natuurlijk zijn al deze planten geschikt als sierplant, maar ook de Echte guldenroede is gemakkelijk te zaaien of te scheuren om in de gele border of de bostuin verwerkt te worden. Hij groeit goed op arme zandgrond en zelfs bij berkenbomen.

What’s in a name ofte wel etymologie

Solidago zou afkomstig zijn van solidare of solidum agare: gezond of vast maken, omdat Guldenroede als een wondhelende plant bekend stond. De soortnaam virgaurea komt van virga (roede of tak) en aurea (goud), vanwege de rechte stengel met goudgele bloemen. In mijn fantasie slaat het ook op een goede, goude, gulden roede omwille van de urineafdrijvende werking. De Nederlandse naam is daarmee ook duidelijk. Heidens wondkruid is een oude naam die o.a. bij Petrus Nylandt is terug te vinden. Men beweerde dat in de Middeleeuwen de Arabische Saracenen het kruid gebruikten als wondhelend middel en deze volkeren werden natuurlijk als heidens beschouwd, vandaar ook de latijnse naam Solidago sarracenica. Daarmee zijn de 2 voornaamste farmacologische werkingen, een adstringerende en een diuretische, dan ook bekend.

De geschiedenis

De geschiedenis vermeldt vooral de samentrekkende werking. Bij Dodonaeus klinkt het dan als “Voor vuyle Sweeringe des Tandt-vleesch, ende van de Keel: Neem van het afziedtsel een half pint, honingh van Roosen anderhalf once, vermengt dit samen, ende laat hier mede gorgelen.”Of “Voor versche ende oude Wonden en de Fistelen: Drupt het sap ofte stopt het poedere in het quetsuren ofte loopende gaten; tot dien einde wordt dit kruydt ook in de Wonde-drancken gebruykt.”

Een ontstekingswerende werking vinden we ook terug bij Lonicerus (1564) en H. Bock (1565). De eerste vermelding van Guldenroede als niermiddel komt van Arnold van Villanova (1240-1311). Van dan af vinden we de diuretische werking in alle grote kruidenboeken terug. Tabernaemontanus (1530-1590) verwijst o.a. naar Matthiolus en schrijft dat “Virga aurea ferratis foliis ... nicht allein den Griess und Sand sondern auch den Stein selbst vermahle ... es reinige auch die Niere und die Härngange van allem groben Schleim”. Culpeper (1653) beschouwt de Golden Rod astrologisch als een Venusplant, maar adviseert hem ook bij blaas- en nierklachten en als wondmiddel. In de Wurttemberische Farmocopee van 1741 wordt Herba Consolidae Saraceniae als Lithontripticum of als steenverdrijvend kruid vermeld, maar ook als Vulnerarium.

Een laatste overzichtje:

Rademacker (1848) gebruikt de Guldenroede bij nefritis,
Duché (1886) bij blaasontsteking,
Meyer (1935) bij chronische nefritis en uremie,
Bohn (1935) bij lithiasis,
Kahnt (1940) bij waterzucht en bedplassen,
Leclerc (1914) bij enteritis en als diureticum.

Inhoudsstoffen, werkstoffen

Een gevarieërde groep van werkzame stoffen geeft ons een boeiend, maar soms wel verwarrend beeld van deze plant.Zo zit er een kleine hoeveelheid etherische olie in de Guldenroede. Genoeg om de weinig opvallende maar toch eigen geur van de plant te kunnen reuken. Belangrijker zijn de saponinen, de flavonoïden en een fenolglycoside die samen de diuretische werking van Solidago bepalen. De verhouding van deze stoffen is nogal verschillende bij de 3 gebruikte soorten. Zo is het gehalte aan saponinen en flavonoïden hoger in de Canadese en de Late guldenroede, terwijl het fenolglycoside alleen voor komt in de Echte guldenroede. Rationeel cijfermatig gezien lijken de uitheemse soorten sterker werkzaam te zijn, emotioneel en traditioneel gezien, geven wij toch nog de voorkeur aan de échte.

In de praktijk worden de 3 vermelde soorten veel gemengd aangeboden en dat onder de naam “Solidago virgaurea” wat toch wel erg verwarrend is. Wat de werking van de inhoudsstoffen betreft, kunnen we zeggen dat het fenolglycoside een bewezen anti-flogistische, analgetische, diuretische en steenwerende werking heeft. De flavonoiden uit S. gigantea vertoonden eveneens een urine afdrijvende werking. De saponinen van S. virgaurea hadden een oedeemremmend effect bij dierproeven.

Al deze onderzoeken bevestigen de oude ervaringen, maar daarnaast werden er ook nieuwe farmacologische effecten beschreven van saponinen en polysacchariden uit Solidago. Opvallend en ook verwarrend is de sperma-remmende werking van een saponinenmengsel. Verder werden er in verschillende onderzoeken ook anti-tumor activiteiten aangetoond. We moeten hierbij toch duidelijk zeggen dat deze laatste effecten bekomen werden met geïsoleerde en geconcentreerde preparaten en zeker niet toegeschreven mogen worden aan een guldenroedethee of -tinctuur. Wachten op verder onderzoek is dus de boodschap.

Praktische toepassing

De Duitse Kommission E, die nuchter de officiële werking van kruiden beoordeelt, en soms veroordeelt, beschouwt S. virgaurea, S. canadensis en S. gigantea als te gebruiken “zur Durchspüling bei entzündlichen Erkrankungen der ableitenden Harnwege, Harnsteinen und Nierengriess”. Dr. Valnet adviseert Guldenroede vooral bij infecties van de urinewegen, zowel bij cystitis, als bij acute en chronische nefritis. Ook bij albuminurie en een teveel aan urinezuren is guldenroedethee het proberen waard. Voor mij is Guldenroede dé basisplant voor nieren en urinewegen. Door de combinatie met 1 of 2 specifiek werkzame planten krijgen we een kruidenmengsel met een meer gerichte werking (Tabel 1).

Tabel 1: Kruidenmengsels met een meer gerichte werking

Solidago + Arctostaphylos uva ursi: acute blaasontsteking
Solidago + Equisetum : chronische blaasontsteking
Solidago + Rubia tinctorum : lithiasis, blaas- en nierstenen
Solidago + Betula + Filipendula ulmaria : reumatische aandoeningen
Solidago + Urtica + Equisetum : artrose, gewrichtsslijtage
Solidago + Epilobium (Basterdwederik) : prostaathypertrofie

Literatuur

Bader G, Binder K, Hiller K, et al (1987) De antischimmelwerking van triterpeensaponinen van Solidago virgaurea L. Pharmazie 42:140
Radoias G, Bosilcov A, Novak J (2004) Samenstelling van de etherische olie van Solidago virgaurea ssp. virgaurea L. 35e Internationaal Symposium over Etherische Oliën. ISEO. 29 september - 2 oktober, Naxos
Chodera A, Dabrowska K, Sloderbach A, et al (1991) Wplyw frakcji imperfectonoidowych gatunków rodzaju Solidago L. na diureze en elektrische stezenie. Acta Pol Pharm 48: 35–7
Schilcher H, Rau H (1988) Nachweis der aquaretische Wirkung von Birkenblätter- en Goldrutenauszügen im Tierversuch. Urologie [B] 28: 274–80
Melzig MF (2004) Echtes Goldrutenkrautein Klassiker in der urologische Fytotherapie. Wien Med Wochenschr., Wien Med Wochenschr.;154(21–22):523–7
Melzig MF, Noe S, Stammwitz U (2001) Nieuwe aspekte bij de therapie met Echter Goldrute. Extracta Urologica 9:14–7
Metzner J, Hirschelmann R, Hiller K (1984) Antiflogistische en analgetische Wirkungen von Leiocarposid, een fenolische Bisglucosid uit Solidago virgaurea L. Pharmazie 39: 869–70.
Meyer B, Elstner EF. (1990) Antioxidatieve eigenschappen van bladextracten van Populus , Fraxinus en Solidago als bestanddelen van het ontstekingsremmende plantaardige geneesmiddel Phytodolor ® . Planta Med 56:666
Kaspers U, Poetsch F, Nahrstedt A, Chatterjee SS (1998) Diuretische effecten van extracten en fracties verkregen uit verschillende Solidago- soorten. Naunyn-Schmiedeberg's Arch Pharmacol 358:Suppl. 2: S. R495
Jacker HJ, Voigt G, Hiller K (1982) Zum anti-exsudatieve werking van een triterpensaponine. Pharmazie 37: 380–2.