KURDPLAT

گرژییەکانی ئێران و ئەمریکا لەهەڵکشاندان

2026-07-08T17:17:50.494+03:00

ناوچەکە رووبەڕووی پەرەسەندنێکی سەربازی مەترسیدار بووەوە، دوای ئەوەی فەرماندەیی ناوەندی هێزەکانی ئەمریکا (سێنتکۆم) زنجیرەیەک هێرشی ئاسمانی و مووشەکی توندی بۆ سەر چەندین ئامانجی جیاواز لە ناو خاکی ئێراندا دەستپێکرد.

بەگوێرەی بەیاننامەیەکی سێنتکۆم، ئۆپەراسیۆنەکە زیاتر لە 80 ئامانجی سەربازی گرتووەتەوە کە بە تەقەمەنی زۆر ورد پێکراون، ئامانجەکان بریتی بوون لە ژێرخانی سەربازی، سیستەمی بەرگری ئاسمانی، ناوەندەکانی فەرماندەیی، رادارە کەنارییەکان و توانای مووشەکی دژە کەشتی، هەروەها ئەمریکا رایگەیاندووە کە زیاتر لە 60 بەلەمی بچووکی سوپای پاسدارانیان لە گەرووی هورمز لەناو بردووە.

ئەم هێرشانەی واشنتۆن وەک سزایەک بۆ تاران هاتووە، دوای ئەوەی لە سەرەتای ئەم هەفتەیەدا ئێران سێ کەشتی بازرگانی (نەوتهەڵگرێکی مارشاڵ ئایلاند، کەشتییەکی سعوودی و کەشتییەکی لیبێری) لە رێڕەوە نێودەوڵەتییەکاندا کردە ئامانج، ئەمریکا دەڵێت ئەم رەفتارانەی تاران پێشێلکردنی روونی ئاگربەست و مەترسین بۆ سەر ئاسایشی دەریایی.

لەلایەکی دیکەوە، سوپای پاسدارانی ئێران بێدەنگ نەبوو و رایگەیاند، وەک وەڵامێک بۆ هێرشەکانی ئەمریکا، 85 پێگەی سەربازی ئەو وڵاتەی لە هەردوو دەوڵەتی کوەیت و بەحرەین بۆردومان کردووە، میدیاکانی ئێران بانگەشەی ئەوەش دەکەن کە توانیویانە درۆنێکی ئەمریکی لە جۆری (MQ-9) بخەنە خوارەوە و چەند کەشتییەکی جەنگی ئەمریکیشیان کردووەتە ئامانج.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران واشنتۆنی تۆمەتبار کرد بە تێکدانی رێککەوتنەکان و رایگەیاند، بۆ پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی خۆیان هەنگاوی یەکلاکەرەوە دەگرنەبەر.

هاوکات لەگەڵ چڕبوونەوەی هێرشەکان، سوپای کوەیت رایگەیاند کە بەرگری ئاسمانی وڵاتەکەی خەریکی بەرپەرچدانەوەی مووشەک و درۆنەکانە، لە بەحرەینیش وەزارەتی ناوخۆ زەنگی ئاگادارکردنەوەی لێدا و داوای لە هاووڵاتییان کرد روو لە شوێنە ئارامەکان بکەن.

تێکچوونی بارودۆخە ئەمنییەکە وایکرد مەسعود پزشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران کە بۆ بەشداریکردن لە مەراسیمی بەڕێکردنی تەرمی عەلی خامنەیی، رێبەری کۆچکردووی ئێران لە نەجەف بوو، بەپەلە بەرەو تاران بگەڕێتەوە.

راپۆرتە ناوخۆییەکانی ئێران ئاماژە بەوە دەکەن کە تەنها لە شاری سیریک و گوندی میسین لە دوورگەی قوشم، دەنگی 14 تەقینەوەی گەورە بیستراوە و بەهۆی کەوتنەخوارەوەی پارچە مووشەکیشەوە ژمارەیەک هاووڵاتی لە شاری سیریک بریندار بوون، هەروەها سەرچاوە ئەمریکییەکان جەخت دەکەنەوە کە ئەم هێرشانەی ئەمڕۆ چوار بۆ پێنج هێندە بەهێزتر بوون لەو هێرشانەی کە 10 رۆژ لەمەوبەر ئەنجامدرابوون.

هێمن هەورامی: هەمووان لەبەردەم بەرپرسیارێتی و تاقیکردنەوەی پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستاندان

2026-07-08T17:15:34.572+03:00

هێمن هەورامی: هیچ بیانویەکی سیاسی و یاسایی و نیشتیمانی نەماوە بۆ کارا نەبوونی پەرلەمان و هەمووان لەبەردەم بەرپرسیارێتی و تاقیکردنەوەیەکی یەکلاکەرەوەی پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستاندان

هێمن هەورامی ئەندامی مەکتەبی سیاسی و بەرپرسی مەکتەبی ڕێکخستنی پارتی، لە دوو دیداری جیاوازدا لەگەڵ کونسولی ژاپۆن و راوێژکاری سیاسی هێزەکانی ئەڵمانیا لە عێراق و هەرێمی کوردستان، تائکیدیان لەوە کردۆتەوە کە پارتی وەک هێزی براوەی یەکەم هەموو هەوڵێکداوە تا بە دیداری دوو قۆڵی و چەند قۆڵی و پەیام و راگەیەندراو و لیژنەی گفتوگۆ، رێککەوتن ئەنجام بدرێ و پەرلەمان کارا بێت و ئەرکە دەستوریی ویاساییەکانی جێبەجێ بکات.

دەقی نوسینی هەواڵەکە لە پەڕەی فەرمی د.هێمن هەورامی وەرگیراوە

بەم شێوەیە

رۆژی ۸ ی ۷ ی ۲٠۲٦ لە پیرمام بە جیا دوو دیدارمان لەگەل کونسولی ژاپۆن هیتۆشی ئیشیزوکا و بەرپرسی کاروباری سیاسی باڵێۆزخانەی ژاپۆن لە عێراق تۆمۆهیرۆ ماتسوشیما ومایوکی نیشیمورا لەبەشی سیاسی و خاتوو لویسیا راوێژکاری سیاسی هێزەکانی ئەڵمانیا لە عێراق و هەرێمی کوردستان هەبوو.

لە بارەی دوایین بارودۆخی سیاسی ناوخۆیی هەرێمی کوردستانەوە جەختمان لەوە کردەوە کە دوای ۲٠ مانگ لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستان، پارتی وەک هێزی براوەی یەکەم هەموو هەوڵێکداوە تا بە دیداری دوو قۆڵی و چەند قۆڵی و پەیام و راگەیەندراو و لیژنەی گفتوگۆ، رێککەوتن ئەنجام بدرێ و پەرلەمان کارا بێت و ئەرکە دەستوریی ویاساییەکانی جێبەجێ بکات. هەموو ئەو ریگری و کاتکوشتنانەمان روونکردەوە لەگەل ئەو ئاستەنگانەی لەو ماوەیەدا دروستکران بۆ بە لارێدا بردن و نادیدە گرتنی بەرئەنجامی هەلبژاردنەکان.دووپاتمان کردەوە کە بۆ پاراستنی قەوارەی دەستوری هەرێم و دیموکراسیەت و رێزگرتن لەبەشداری سیاسی دەنگدەران و سەرپێخستنەوەی دامەزراوەکان، سەرجەم لایەنە سیاسیەکان کە نوینەریان لە پەرلەمان هەیە لەبەردەم بەرپرسیارێتی و تاقیکردنەوەیەکی گرنگی سیاسی ویاسایی و نیشتیمانیدان بۆ کاراکردنی پەرلەمان و جێبەجی کردنی هەنگاوە دەستوری و یاساییەکان. وەک پارتی دیموکراتی کوردستان ئامادەییمان هەیە بەشداری لە دانیشتنی پەرلەمان بکەین و ئەگەر هەر لایەکی دیکە بە هەرجۆرە ریککەوتنی زیندان یان رێککاری دیکە خۆی پێ زۆرینە یان هاوشانی کورسییەکانی پارتیە با بفەرموون بێن لە ناو پەرلەمانێکی کارادا درێژە بە گفتوگۆ سیاسیەکان بۆ هەنگاوەکانی دواتر بنێین ،بەدەر لەمە خۆدزینەوەیە لە بەرپرسیاریتی و نادیدەگرتنی دەنگی دەنگدەران و بە بارمتە گرتنی پەرلەمانی کوردستانە.

لە بەشێکی دیکەی دیدارەکانمان،دوایین هەڵوێست و شیکردنەوەمان لەسەر دۆخی عێراق و ناوچەکە خستە روو.

" لەپەراوێزی دەستگیرکردنەکەی خورشید هەرکیدا"

2026-07-08T15:11:46.896+03:00

د. سەلام عەبدولکەریم

لەکوردستاندا بە دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆنەوە هەموویان خۆیان تەنها لەپشتی خەڵکدا شاردۆتەوە.

ئۆپۆزیسیۆن لەکوردستان چاوەڕێ بوو سەرۆکی عەسیرەتێک گۆڕانکاری دروست بکات و حکومەتی تەکنۆکرات و مەدەنی دابمەزرێنێت لەجێی ئەم حکومەتە؟

حکومەتی هەرێم موچەخۆرو خەڵکی بەشمەینەتی کردۆتە

قەڵغان و ڕمی دەستی لەکێشەو ناکۆکییەکانی لەگەڵ بەغدا

لەحەڤدەی شوباتەوە ئەوانەی خۆیان ناوناوە ئۆپۆزیسیۆن و نەیاری دەسەڵات لەبری ئەوەی سنگی خۆیان و سەرکردایەتییەکەیان بنێن بەڕووی گولەی دەسەڵات و حکومەتەوە، کەچی لەپشتی خەڵکی بەشمەینەت و ڕەش و ڕووتەوە خۆیان شاردۆتەوە، سەرباری ئەوەی خەڵکیان زۆر بەکوشتداو لەنان و وەزیفە فەسڵکران، کەچی ئەمان بەسەر لاشەو ئێسک و پروسکی ئەواندا بوونە پەرلەمانتارو وەزیرو گزیرو دەرگاوانی بەرپرسانی دەسەڵات و لەئێستاشدا بگرە مناڵەکانیان. ئەوە لێگەڕێ هەندێکیان خەباتیان بۆ ئەوبەری جۆگەکە گواستەوەو لەناو سێپەڕەی دەسەڵات و حکومەت و پارەی میللەتدا خۆشی ئەگوزەرێنن!!

* هەر لەو حەڤدەی شوباتەوە حکومەت و دەسەڵات لەبری کێبەرکێ کردنی ئۆپۆزیسیۆن و پارتە نەیارەکانی بەخزمەتگوزاریی، بەپێچەوانەوە سەرقاڵی زیاتر برسیکردن و ڕووت و ڕەچاڵکردنی میللەتەکەی خۆی و بڕینی قوت و بژێوی و موچەی مناڵ و خاوخێزانی فەرمانبەرەکانیەتی، کەچی لەپشتی پەردەوە خەریکی دڵداری سیاسییە لەگەڵ نەیارەکانی، لەگەڵ بەغداشدا لەبری کێبەرکێ کردنی بەخزمەتگوزاری باشترو زیاتر لەوان، موچەخۆرو خەڵکی هەژارو نەداری خۆی کردۆتە قەڵغان و شەڕی حەپەلوشکردنی داهات و پارەی هەرێم و ئەو موچەیەش دەدات، کە بەغدا دەینێرێت! ئەوەی لەم بەینەدا کراوەتە قۆچی قوربانی میللەت و موچەخۆرو خەڵکی بەشمەینەتە، ئەوە لێگەڕێ ئەو میللەتە خۆیشی بووەتە مێگەلێک و هەر ڕۆژە یەکێک تیایدا هەڵدەتۆقێ!!

* هەواڵی قۆڵبەستکردنی خورشید هەرکی ڕەنگە بۆ ئەم هێزگەلە بەناو ئۆپۆزیسۆنە تا خانەوادەو کەسوکاری خورشید هەرکی زیاتر مایەی شۆک و دڵتەنگی بێت، چونکە کاتی خۆی ئەم هێزە ئۆپۆزیسیۆنە دیموکراتخوازو ئایینی و مەدەنییانە لەبەرئەوەی بەردەوام خۆیان لەپشتی خەڵک شاردۆتەوە، چاوەڕێ بوون و بەئومێد بوون گۆڕڕانکاری و حکومەتی دەستووری و تەکنۆکرات خورشید هەرکی دوای ڕووخاندنی دەسەڵات لەهەولێرو دهۆک و بادینان بۆیان دابمەزرێنێت!! تۆ دیمەنەکە تۆزێ نزێک زیاتر بکەرەوەو بیهێنە پێش چاوی خۆت، چارەنووسی خەڵک لەم کۆمەڵگەیەدا گەیشتۆتە ئاستێک هێزە ئۆپۆزیسیۆنە مەدەنی و دیمکراتخوازو یەکسانیخوازەکانی، بگرە کاراکتەرە بەناو لیبراڵ و سەربەخۆکانیشی، کە دژی حکومەت و دەسەڵاتن ئومێدیان بە سەرۆکی عەشیرەتێک هەیە، گۆڕانکارییان بۆ بکات و حکومەتی تەکنۆکرات و مەدەنییان بۆ دابمەزرێنێت جا بزانە ئیتر چارەنووسی ئەو خەڵکە داماوە لەداهاتوودا چی دەبێت؟!! (رێز بۆ پێگەی هەر سەرۆک عەشیرەت و هۆزێک بەخورشید هەرکیشەوە، چونکە ئەم پرسە جیایە لێرەدا) .

دواقسە ئەوە یارییەکە کۆتایی هات و خورشید هەرکیش قۆڵبەست کرا، بزانم ئەو هێزە ئۆپۆزیسیۆنەو لایەجگرو ئەندامانیان جورئەت ئەکەن بچنە سەرجادە بۆ پشتگیریی یان وەک هەمیشە و نەریتی هەمیشەییتان خۆتان لەپشتی ئەو خەڵکە نایەنە دەرێ و وەک نەعامە سەرتان دەکەن بەناو لمی بێدەنگیدا؟؟!

جیاوازی و دووژمنایەتی ، لەکۆمەڵگەی کوردیدا

2026-07-08T15:07:46.432+03:00

‌

فارس نەورۆڵی

جیاوازی و دووژمنایەتی، دوو چەمکی دژ بەیەکن لە پرۆسەی سیاسیدا؛ جیاوازی هۆکارە بۆ گەشەکردنی کۆمەڵگە، بەپێچەوانەشەوە، دووژمنایەتی هۆکاری وێرانکارییە. پرسیاری جەوهەری ئەوەیە: ئایا لە فەزای سیاسیی کوردیدا لە دوێنێ و ئەمڕۆدا، چەمکی جیاوازی لەنێوماندا کاردەکات یان دووژمنایەتی؟ ئایا توانیومانە جیاوازی بکەینە ڕەگەزی گەشەکردن، یان ململانێکانمان گۆڕیوە بۆ دووژمنایەتییەکی بێبڕانەوە؟

ئەگەر سەیری ئەو گەلانە بکەین کە خاوەنی دەستەبژێری سیاسی و ڕۆشنبیریی خاوەن ئەقڵ و بیرکردنەوەی ئەرێنین بەتایبەتی لە سیستمە دیموکراتەکاندا ، چەمکی جیاوازی وەک بەها و داینەمۆی گەشەپێدان کاری لەسەر دەکرێت. نرخ و کاریگەرییەکانی چەمکی جیاوازی لەوەدا دەبینرێت کە دیالۆگی بەردەوام لە فەزای گشتیدا و لەنێوان هێزە جیاوازەکاندا بەرهەم دەهێنێت؛ ئیتر جیاوازی دەبێتە پێشبڕکێی ئەرێنی بۆ ڕاکێشانی سەرنجی ڕای گشتی و بەدەستهێنانی متمانەی جەماوەر. لێرەوە جیاوازی دەبێتە هۆی سەقامگیریی دامەزراوەیی و پاراستنی مافی گشتی.

بەڵام لە کۆمەڵگە کورتبینەکاندا، ئەم جیاوازییە سروشتییە دەگۆڕێت بۆ دووژمنایەتی ، ئیتر لێرەوە وێرانەیی دەست پێدەکات و کۆمەڵگە دابەش دەبێت بۆ گرووپی بچووک بچووکی بێخێر لە فۆرمی حزب و ڕێکخراو و دەستەی جیاجیادا. لێرەوە لەبری گفتوگۆی بنیادنەرانە، گیانی شەڕەنگێزی گەشە دەکات و هەر گرووپە و ئەوی دیکە بە ناپاک ناو دەبات. چیتر لەم فەزایەدا شوێنێک بۆ گفتوگۆی ئەقڵانی نامێنێتەوە.

زاڵبوونی چەمکی (دوژمنایەتی) دەبێتە هۆی پەکخستنی ڕۆڵی دامەزراوەکان و دروستبوونی جەنگێکی دەروونیی بەردەوام لەڕێی میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە؛ ئەمەش قەیرانی بەردەوام بەرهەم دەهێنێت، ڕاستییەکان بەتەواوی ون دەبن، کێشە بنەڕەتییەکان فەرامۆش دەکرێن و کۆمەڵگە لە دۆخی چاوەڕوانیی هەمیشەییدا دەهێڵرێتەوە.

ئەگەر سەیری دۆخی کۆمەڵگەی کوردی و فەزای سیاسیی کوردی بکەین، زۆربەی جومگەکان لەناو چەمکی دوژمنایەتیدا کاردەکەن. کار گەیشتووەتە ئەو ئاستەی ئەوانەی باس لە جیاوازی دەکەن، خۆیان جیاوازییان قبووڵ نییە و نەیانتوانیوە فۆرمی ڕکابەریی ئاشتیانە پەرە پێبدەن. بۆیە لەناو ئەحزابی کوردی وڕۆشنبیرانی کورددا چەمکی دووژمنایەتیی یەکدی چووەتە ناو ڕۆحی گشتییەوە تا ئاستی نەفرەتکردن لەوانی دیکە و زۆر جاریش چووەتە خانەی سڕینەوەی جەستەییەوە. لەبەر ئەوە، مێژووی ناکۆکییەکانی دوێنێ، لەسەر مێزی گفتوگۆی ئەمڕۆ ئامادەییی هەیە. بۆیە ناگەینە ڕێککەوتن.

لە کاتێکدا دەکرا جیاوازی ببێتە مایەی دەوڵەمەندیی کولتووری، بەداخەوە ئەحزابی کوردی لە فۆرمی دوژمنایەتیدا دای دەڕێژن و کۆمەڵگەش بەدوای خۆیاندا ڕادەکێشن و دەیکەنە بارمتەی دابەشبوون. بۆیە ئێستا پرۆسەی سیاسیی هەرێم لە خانەی دوژمنایەتیدایە و ئەم چەقبەستووییە سیاسییەش بەرەنجامی ئەو خانەیەیە.

بۆ دەربازبوون لەم چەقبەستووییە و هەنگاونان بەرەو خانەی جیاوازی، تەنها لەڕێگەی مەعریفەوە دەبێت؛ چونکە زۆربەی ڕێگاکانمان ئەزموون کرد و سەرکەوتوونەبووین. تەنها یەک ڕێگا هەیە کە پێویستە ئەزموونی بکەین، ئەویش مەعریفەیەکە کە دەتوانێت فەزای دووژمنایەتی بگۆڕێت بۆ فەزای جیاوازی و بنیادنان. پێویستە نوخبەی سیاسی لەوە تێبگات کە بەردەوامبوونی ئەم فەزای دووژمنایەتییە، هەر بەرەو ڕێگا کۆنەکانمان دەباتەوە؛ کەواتە باشتر وایە بگەڕێنەوە بۆ لۆژیک و سازش بۆ یەکتر بکەن، پێش ئەوەی بمانکەنە کاڵای سەر مێزی گفتوگۆی ئەوانی دیکە بۆ مامەڵەکردن پێمانەوە؛ چونکە ئەم سیاسەتەی ئەمڕۆ لە هەرێمدا لەنێوان حزبەکاندا بەڕێوە دەچێت، ئیدارە دانی دووژمنایەتییە نەک جیاوازی.

پارتی سیاسی و حکومەت: بەدەستورکردنی پەیوەندییەکە

2026-07-08T15:06:24.739+03:00

‌

لاوک سەلاح

حکومەت بە بێ پارتی سیاسی ناتوانێت بژێت، پارتی سیاسیش بەبێ حکومەت ناتوانێت بەردەوام بێت، ئەم پەیوەندییە کاسۆلیکییە چۆن رێک دەخرێت؟ ئەم پەیوەندییە تا مردنە و تەنها بە مەرگی یەکێکیان کۆتای دێت، ئەوەش روونادات!

با لە سەرەتاوە ئەو رایە سیاسییە بەیان بکەین، ئێمە، پارتی سیاسی، وەک دامەزراوەیەکی گشتی دەبینین کە کار لەسەر کۆکردنەوەی رای گشتی و دارشتنی بەرنامەیەکی سیاسی گشتی بۆ خزمەتکردنی هاوڵاتی و رێکخستنی پەیوەندییەکانی نێو کۆمەڵگە دەکات، دژی نین، ئێمە دژی رەفتار و هەڵسوکەوتی چەوت و ناپەسەندی پارتی سیاسین کە پێشێلی بنەما سیاسییەکان و پەیمانە سەرەکییەکانی خۆی و مانفێستە جەوهەرییەکەی و مێژووی خۆی دەکات و کاری سیاسی وەک خزمەت نابینێت، و توانای نابێت ببێتە نوێنەری هەمیشەی ئاییندەی هاوڵاتی.

لە مێژووی هاوچەرخی کۆمەڵگەی ئێمەدا، پارتی سیاسی دامەزراوەیەکی گشتی تاقانە بووە بۆ پاراستنی شوناسنامەی میللەتێک و بەرگریکردن لە بوونی نەتەوەیەک، ئەم دامەزراوەیە بەهەموو سەرنجەکانی کە هەمانە لەسەری، تەنها دامەزراوەیەک بووە کە گوزارشتی لە ئیرادەی نەتەوەیەک کردووە بۆ بەگژداچوونەوەی ستەمی سیاسی. راستە پێوەرەکانی بە بەراورد بە پارتە سیاسییەکانی ئەوروپا جیاواز بووە و تەنانەت دەتوانین بڵێن دواکەتووە بووە، بەڵام ئەوەی گرنگ بووە ئەوەیە کە توانیوویەتی بەرگری بکات.

بەڵام ئەم دامەزراوەیە لەگەڵ ئەو قۆناغە سیاسیانەی کە پێیدا تێپەربووە، نە پرژاوەتە سەر ئەوەی خۆی پرۆسەیەکی بەردەوام و هەمیشەیی هەبێت بۆ چاکردنی خۆی. لە ئیستاشدا، لە هەموو کاتێک زیاتر پێویستی بە پێداچوونەوە بە پەیکەر و ئەرکەکان لە جاران زیاترە بۆ ئەوەی لەگەڵ گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووریەکان بگونجێت. پارتی سیاسی پێویستی بە گۆڕینی روخسارەکان و پلانەکان و ستراتیژییەکان و پەیکەرەکان هەیە. پارتی سیاسی پێویستی بەجۆرێک لە وەبەرهێنانی سیاسی و کەلتووری و کۆمەڵایەتی و تەنانەت ئابووری نوێ هەیە. لە ئێستادا، هیچ لیژنەیەک یاخود ناوەندێکی سیاسی ناناسم کە سەرقاڵی ئەو ئەرکە بێت، ئەوەی کە لە ئارادایە دەستپێشخەری کەسانێکن لە نێو پارتی سیاسی لەم لا یاخود ئەولا. پرۆژەکە هێشتا سیاسەتی فەرمی پارتی سیاسی نییە.

ئینجا با قسەیەک سەبارەت بە زاراوەی دەستوور بکەین کە بە بێ بوونی ناوەرۆکێکی لۆجیکی سیاسی و یاسایی بەرهەمدار و بە چەندان شێواز بۆ بەرژەوەندی سیاسی و شەخسی جیاواز و بە لێکدانەوەی جیاوازی ناکۆک بەیەکتر بەکار هاتووە و دێت. ئێمە لێرە مەبەستمان لەم زاراوەیە رێکخستنی ژیانی سیاسییە بە یاسایەک کە پەیوەندی نێوان پارتی سیاسی و دامەزراوەی حکومەت دیاری بکات، لەبەرئەوەی هەردووکیان کۆڵەکەیەکی گرنگی ژیانی سیاسین و تەواوکەری یەکترن و لە ڕێی هەردووکیانەوە بەرژوەندییەکانی کۆمەڵگە ئیدارە دەدرێن.

بۆ زانیاری گشتی خوێنەر، لە دونیای دیموکراسییەدا، ئەوە پارتی سیاسییە ئەندامەکانی دەنێرێت بۆ نێو حکومەت و لە لایەکی دیکەوە، ئەوە پرۆگرامی پارتە سیاسییەکە کە دەبێتە هەوێنی پرۆگرامی حکومەت، تەنانەت پارتە سیاسییەکانی نێو ئۆپۆسیزۆنیش تا ئەو کاتەی لە سەنگەری دەرەوەی حکومەتەن ناراستەوخۆ بە حکومەتەوە بەستراون، خۆ ئەگەر حکومەت و پرۆسەی سیاسی نەبێت پارتە سیاسییەکانی ئۆپۆسیزیۆن لە پێناوی چی و کێدا کار دەکەن.

لە یادمە، لە کێشمەکێشی دانوستانە سیاسییە لۆکەڵەکانی پارتە سیاسییەکان بۆ پێکهێنانی حکومەت پێشنیاری ئەوەم کرد لە پاڵ لیژنە سیاسییەکان کە دانوستان دەکەن، لیژنەیەکی تەکنیکی بەتوانا هاوشان بەو لێژنەیە پێکبهێنرێت بۆ ئەوەی هێڵە سیاسییە سەرەکییەکانی دانوستانەکان بکەنە پرۆگرامی سیاسی، بۆ نموونە، ئەوەی وەزارەتی پەروەردە وەردەگرێت دەبێت شارەزای پەیکەر و میلاک و مێژووی وەزارەتەکە بێت بۆ ئەوەی تواناکانی پارتە سیاسییەکە بە پێداویستەکانی وەزارەت بپێوێت و لەسەر ئەو بنەمایە وەرەقەیەکی سیاسی و حکومی بۆ ئیدارەدانی وەزارەت ئامادە بکرێت. نموونەیەکی دیکەشم لە یادە، بەر لە زیاتر لە ١٠ ساڵ پێشنیاری نوسینەوەی ستراتیژیەتێکم بۆ وەزارەتێک کرد بەڵام نە کاریان لەسەر کرد، و نەبووە هەوێنی پرۆژەی دیکە، ئەوەی جێ سەرسوڕمان بوو ئەو وەزارەتە پرۆگرامی ٢٠ ساڵەی بڵاوکردبۆوە! لە وڵاتانی پاش جەنگ، دەبێت وردە وردە شتەکان بچنەوە شوێنی خۆیان، دەبێت پرۆگرامەکان سێ بۆ پێنچ ساڵە بێت، دواتر کە وەزارەتەکە پێی نایە دۆخێکەوە کە سەقاگیری سیاسی و ئابووری و دارایی لە ئارادا بێت ئەو کات پلانی دوورمەودا لەسەر بنەمای دەستکەوتەکانی ساڵانی رابردوو ئامادە دەکرێت. ئەوە تێڕوانینی سیاسی و ئەزموونی سیاسییە کە رۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە ئیدارەدانی وردەکارییە سیاسییەکان.

لە گرفتەکانی ئێمە، لە پاش راپەرینی ساڵی ١٩٩١ و ساڵانی دواتر، هەر وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر تاواناکانی رژێمی بەعس، هەندێ پرۆژەی فیکری جیاواز هاتنە ئاراوە و کەوتنە دژایەتی دامەزراوەی پارتی سیاسی ئیتر ناسیونالیزم یان ئیسلامی یان چەپەکان بوو بێت، بێگومان هەڵەی پارتە سیاسیەکان خۆشیانی تێدا بوو، ئەمە هەڵەیەکی مێژووی بوو، هەڵەی نەبوونی تێگەیشتنی سیاسی دروست لە پەیکەر و مێژووی کۆمەڵگە و رەوتی سیاسی و قۆناغی سیاسی سەردەمەکە، لە بەرئەوەی دواجار ئەوە گردبوونەوەی هاوڵاتییە لە دەوری پارتی سیاسی، کە دەچێتە چوارچێوەیەکی سیاسی و یاسایی، ئا لێرەدا، لەم رەوتەدا، دارشتن و پەیرەوکردنی دەستورێکی سیاسی بۆ نوێنەرایەتکردنی چینەکانی کۆمەڵگە دەبێتە پێویستییەکی بەپەلە و ستراتیژی.

بەداخەوە، ئەو پرۆژانەی پاش راپەرین، بۆ نموونە، کە کاریان لەسەر پرسێکی وەک تۆتالیتاریەت دەکرد، لە هەگبەیدا، و لە باشترین دۆخدا، خوێندنەوەیەکی تیۆری بوو، خوێندنەوەیەکی موتوربەکراو بە کۆمەڵگەکە خۆی نەبوو، لە ئاستی ئیدانەکەردنی سیستمی سیاسیدا مانەوە، نەوەک نەخشەرێگایەکی سیاسی عەمەلی بۆ ریفۆرم و دۆزینەوەی بەدیل بێت. ئەو پرۆژانە پێیان وابوو ئەوە کاری ئەوان نییە بەدوای ئەلتەرناتیفی سیاسیدا بگەرێن، کاری ئەوان تەنها ئیدانەکردنە، دواجار، پرۆژەکان خۆیان لە سڕینەوەی پارتی سیاسییدا دۆزییەوە و بێ ئاگایانە و بەئاگا، بە ناراستەوخۆ و راستەخۆ، کۆمەڵگەیان فڕدایە سەنگەرێکی دیکە لە فەرهەنگ و کەلتوورێکی سیاسی نامۆ کە هەموو " پرۆژەی سیاسی لێبوردەی و پێکەوەبوون"نیان رەت دەکردەوە. لە راستیدا، دەبوایە هەڵسەنگاندنی سیستمی سیاسی رووخاو، هاوشان بە دارشتنی سیستمێکی عەمەلی بهاتایەتە ئاراوە. هۆکاری نەبوونی ئەمەش ئەو شۆکە سیاسییە بوو کە هەرەسی سیستمە سیاسییەکە خوڵقاندبووی، شۆکێکی سیاسی هەموومانی سەرمەست کرد بوو.

با ئێستا قسەیەک لەسەر دەستورکردنی پەیوەندی نێوان حکومەت و پارتی سیاسی بکەین، حکومەت وەک دامەزراوە و نوێنەری دەستەڵات و دەوڵەت، گەیشتن بەم قۆناغە چەند قۆناغێکی دیکەی پێویستە. راستە، لە عێراق، بۆ نموونە، کاری سیاسی لە حزبی بەعس قەدەغە کرا و زۆرێک لە ئەندامەکانیان سزادران، بەڵام ئەم جۆرە کاردانەوەیە بە مەرگ سپاردنی ئەو پارتە نەبوو کە کارەکانی زۆر لە تاوان زیاتر بوون. پاش ئەم کاردانەوەیە دەبوایە بنەمایەکی دیکە بۆ کاری سیاسی بێتە ئاراوە کە زۆر بە توندی نەهێڵێت تارمایی رەفتارەکانی بەعس بە ژیانی سیاسییەوە وەک دێوزمەیەکی رەش بمێنێتەوە، کەواتە بەدەستورکردنی ئەو پەیوەندییە ترۆپکی پرۆسەی رێکخستنی دامەزراوەی پارتی سیاسی و دامەزراوەی حکومەتە، لە نێوان مەرگی پارتی سیاسی وەک سزا و رێکخستنەوەی ئەو پەیوەندییە دەبێت پرۆسەی بە یاساکردنی پەیوەندییەکە رووبدات. بەداخەوە کە پەرلەمانێک لە ژیانی سیاسی هەرێمدا سڕابێتەوە و پەرلەمانێک لە عێراق شەرعیەتی کاری نەبێت وەک پێویست، ئەو پرۆسەی بەدەستورکردنە چۆن دێتە دی؟ کە ژیانی سیاسی بە گشتی لە سەرتاپا عێراقدا ئیفلیج بوو بێت، چۆن بڕوانینە پرۆسەی دامەزراوەکردن و رێکخستنەوەی پەیوەندییە یاسایی و سیاسی و حکمڕانییەکان.

ئەوەی لەم هەڵمەتەی دوایی بۆ سەر چەند ئەندامێکی پەرلەمانی عێراق بەناوی بەگژاچوونەوەی گەندەڵی بەدی دەکرێت ئەوەیە ئەم پرۆسەیە بۆ ئەو مەبەستە نییە، تاوەکو ئێستا، کە شەرعیەت بۆ کار و ئەرکی پەرلەمانی عێراق بگێرێتەوە. ئەوەی روودەدات هەڵمەتێکی سنووردارە و بە رێکەوتنی سیاسی پارتە سیاسییە سەرەکییەکانە. ئەم هەڵمەتە بەنوقسانی دەمێنێتەوە ئەگەر نەخشەرێگایەک یاخود دەستوورێک نەیەتە ئاراوە ئەو پەیوەندییە یاسایی و سیاسییە رێک بخاتەوە. هەموو هەنگاوێکی سیاسی دروست، لە پشتیەوە فیکرێکی سیاسی دروست هەیە.

پوختەی قسە: پرۆسەی بەدەستورکردنی پەیوەندی نێوان پارتی سیاسی و حکومەت، دەبێت لە خاڵێکەوە دەست پێبکات، هەر دووکیان کۆڵەکەی ژیان و پرۆسەی سیاسیین، کاری پارتە سیاسییەکانە کار لەسەر وەدەستهێنانەوەی متمانەی هاوڵاتی بکەن، راستە پرۆسەکە دوور مەودایە بەڵام پرۆژەیەکی ستراتیجییە، لەبەرئەوەی بەشێکە لە کۆی بیناکردنەوەی کۆمەڵگە، کە بەداخەوە، تا ئێستا لە عێراقدا بوونی نەبووە. ئامانجی ستراتیژی ئەم پرۆسەیە دەبێت ئەوە بێت کە ئیتر پارتی سیاسی وەک رەگەزێکی شەرانگێز نەبینرێت، بەڵکو ببێتە ئەو ئامرازەی کە ئیعدعای بۆ دەکرێت بۆ خزمەت کردن. راستکردنەوەی ئەم پەیوەندییە، لە هەمان کاتدا، بەشێکە لە راستکردنەوەی مێژووی پارتی سیاسی لەم وڵاتەدا. لاتان سەیر نەبیت، تەنانەت لە پەیوەندی هاوڕێیەتی ئاسایی دوو برادەر و لە نێو ئەندامانی پارتێکی سیاسیدا، دەستوور، وەک بەڵگەنامەی رەفتاری ستاندەرد کە بەرجەستەی بنەماکانی مافی مرۆڤە ئێجگار پێویستە.

سەرۆکوەزیرانی دانیمارک بۆ ترەمپ: گرینلاند بۆ فرۆشتن نییە

2026-07-08T14:57:18.274+03:00

سەرۆکوەزیرانی دانیمارک، لە لووتکەی ناتۆ لە ئەنقەرە وەڵامی دۆناڵد ترەمپی دایەوە و رایگەیاند، دوورگەی گرینلاند بۆ فرۆشتن نییە و دەبێ لەژێر کۆنتڕۆڵی وڵاتەکەی بمێنێتەوە.

مێتە فرێدریکسن، سەرۆکوەزیرانی دانیمارک پێش دەستپێکردنی کۆبوونەوەکانی هاوپەیمانیی ناتۆ بە رۆژنامەڤانانی گوت، "دوێنێ گوێم لە قسەکانی سەرۆکی ئەمریکا بوو، بەداخەوە هەڵوێستی واشنتن لەسەر ئەم بابەتە روونە. هەڵوێستی ئێمەش وەک هەمیشە روونە: بێگومان گرینلاند بۆ فرۆشتن نییە."

ئەم وەڵامەی سەرۆکوەزیرانی دانیمارک دوای ئەوە دێت دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئاماژەی بەوە کردبوو، "دەبێ گرینلاند لەلایەن واشنتنەوە کۆنتڕۆڵ بکرێت نەک کۆپنهاگن." ترەمپ پێیوایە کڕینی ئەو دوورگەیە لە بەرژەوەندیی ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکادایە.

بابەتی کڕینی گرینلاند یەکەمجار لە ساڵی 2019 لەلایەن دۆناڵد ترەمپەوە ورووژێنرا، ئەوکات بووە هۆی دروستبوونی گرژیی دیپلۆماسیی تووند لە نێوان ئەمریکا و دانیمارک.

گرینلاند گەورەترین دوورگەی جیهانە و پێگەیەکی ستراتیژیی زۆر گرنگی هەیە، بەتایبەتی بۆ چاودێریکردنی ناوچەی جەمسەری باکوور.

ئێستا لە قۆناخی دووەمی سەرۆکایەتیی ترەمپ دا، واشنتن دەیەوێ گوشار بخاتە سەر دانیمارک بۆ ئەوەی رێگەی پێبدات دەسەڵاتی زیاتری بەسەر ئەو دوورگەیەدا هەبێ، بەڵام دانیمارک بەردەوام جەخت لەسەر سەروەریی خۆی دەکاتەوە.

گالیسکەی پێرسێڤێرانس نیشانەی ئەگەری ژیانی کۆن لەسەر مەریخ دەدۆزێتەوە

2026-07-08T14:57:07.672+03:00

گالیسکەی پێرسێڤێرانس (Perseverance)ـی سەر بە ئاژانسی ئاسمانیی ناسا، جۆرێک لە گەردیلەی کاربۆنی لەنێو بەردەکانی سەر هەسارەی مەریخ دۆزیوەتەوە. ئەمەش بووەتە جێگەی سەرنجی زاناکان، چونکە ئەم گەردیلانە رەنگە نیشانە بن بۆ ئەوەی لە سەردەمانی کۆندا لەسەر ئەم هەسارەیە لە شێوەی زیندەوەری زۆر بچووک و میکرۆبدا ژیان هەبووبێت.

رۆبۆتەکە ئەم کاربۆنەی لەنێو جۆرە بەردێکی قوڕیندا دۆزیوەتەوە، لە کاتێکدا بەنێو رووبارێکی وشکبووەوەدا دەڕۆیشت کە ملیاران ساڵ لەمەوبەر ئاوی تێدا بووە و رژاوەتە نێو چاڵێکی گەورەوە بە ناوی یەزێرۆ (Jezero).

ئەم دۆزینەوەیە واتای چییە؟

ئەو جۆرە کاربۆنەی دۆزراوەتەوە پێی دەگوترێت "کاربۆنی گەورە گەردیلە"، کە زۆرجار لە پاشماوەی زیندەوەرانەوە دروست دەبێت. بەڵام زاناکان دەڵێن هێشتا ناتوانن 100% دڵنیابن کە ئەمە بەڵگەی هەبوونی ژیانە، چونکە هەندێک جار کارلێکی سروشتیی نێوان ئاو و بەردیش دەتوانێت هەمان جۆری کاربۆن دروست بکات، یانیش رەنگە لە رێگەی کەوتنەخوارەوەی نەیزەکەکانەوە هاتبێتە سەر مەریخ.

ساڵی 2024 ئەم بەردانە هەرایەکی گەورەیان نایەوە، کاتێک رۆبۆتەکە چەند پەڵەیەکی سەیر و سەرنجڕاکێشی لەسەریان دۆزییەوە کە زۆر لە پاشماوەی بەردبووی میکرۆبەکانی سەر زەوی دەچوون. ئەو کاتە شۆن دەفی، سەرۆکی پێشووی ناسا گوتی: "رەنگە ئەمە روونترین نیشانەی ژیان بێت کە تاوەکو ئێستا لەسەر مەریخ دۆزیبێتمانەوە."

رۆبۆتەکە ئامێرێکی لێزەری هەیە، تیشکی لێزەرەکەی خستە سەر بەردەکان و لە رێگەی ئەو تیشکەی کە لە بەردەکانەوە دەدایەوە، توانی بیسەلمێنێت کە کاربۆن لەسەر رووی بەردەکان هەیە.

گرنگیی ئەم دۆزینەوەیە

ئەمە یەکەمجار نییە ناسا کاربۆن لەسەر مەریخ بدۆزێتەوە. پێشتر رۆبۆتێکی دیکەش بە ناوی کیوریاسیتی – (Curiosity) لە ناوچەیەکی دیکە کە هەزاران کیلۆمەتر لێیەوە دوورە، شتی لەو شێوەیەی دۆزیبووەوە. زاناکان دەڵێن، ئەمە دەریدەخات کە رەنگە ملیاران ساڵ لەمەوبەر، بارودۆخی ژیان و ماددە ئەندامییەکان لە زۆر شوێنی سەر مەریخ هەبووبن.

پرۆفیسۆر جۆن بریجز لە زانکۆی لێستەر دەڵێت: "ئێستا دەزانین کە لە رابردوودا مەریخ شوێنێکی گونجاو بووە بۆ ژیان. نەک تەنیا شێوەی بەردەکان ئەمەمان پێدەڵێن، بەڵکو ئەو ماددە کاربۆنییانەش کە دۆزراونەتەوە، هەمان ئەو ماددانەن کە بۆ دروستبوونی ژیان پێویستن."

کەی راستییەکان دەردەکەون؟

کێشەکە ئەوەیە رۆبۆتەکانی ناسا ئەوەندە پێشکەوتوو نین بتوانن لەسەر مەریخ بەتەواوی بیسەلمێنن کە ئایا ئەم کاربۆنە هی زیندەوەرانە یان بە شێوەیەکی سروشتی دروستبووە. بۆ ئەوەی دڵنیابن، دەبێت ئەو بەردانە بهێندرێنەوە بۆ سەر زەوی و لە تاقیگە پێشکەوتووەکاندا لێکۆڵینەوەیان لەسەر بکرێت.

بڕیار بوو ناسا ئەم بەردانە بهێنێتەوە، بەڵام سەرەتای ئەمساڵ پلانەکەی هەڵوەشاندەوە و ئێستا کار لەسەر پلانێکی نوێ دەکات بۆ ئەوەی لە ساڵانی 2030ـیەکاندا ئەو کارە بکات. هاوکات، چینیش دەیەوێت لە ساڵی 2031 نموونەی بەردی مەریخ بهێنێتەوە سەر زەوی.

پەرلەمانتارێکی پاراگوای سووکایەتی بە ئێمباپێ دەکات: لەجیاتی شیری دایک گوێزی هیندیت خواردووەتەوە

2026-07-08T14:56:03.747+03:00

سیلیست ئەمارێلا. خانمە پەرلەمانتاری پاراگوایی کێشەیەکی گەورە دەنێتەوە، بەهۆی لێدوانێکی رەگەزپەرستانە کە دژی کیلیان ئێمباپێی ئەستێرەی فەرەنسی دا و وەزارەتی دەرەوەی حکومەتی پاراگوای خۆی بێبەری دەکات لەو لێدوانانە.

دوای ئەوەی یاریی فەرەنسا و پاراگوای بەبردنەوەی کیلیان ئێمباپێ و هاوڕێکانی کۆتاییهات و یارییەکە تووندوتیژییەکی زۆری بەخۆیەوە بینی و ئێمباپێ لەدوای یارییەکە لە لێدوانەکانیدا گلەیی لە یاریزانانی پاراگوای و شێوازی یاریکردنیان کرد، سیلیست ئەمارێلا، لە لێدوانێکدا دژی کیلیان ئێمباپێ، گوتی "ئەم دڕندەیە تەنانەت فێری نووسینیش نەبووە. لە جیاتی شیری دایک، بە مژینی گوێزی هیندی گەورە بووە. رۆشنبیرترین بوونەوەر کە گوێی لێ بووبێت شەمپانزی بووە. کامیرۆنییەکی داگیرکراوە و خۆی وەک فەرەنسی نیشان دەدات، کینە لەدڵ، تازە دەوڵەمەند، لەخۆبایی و ناشیرین. بە درێژایی یارییەکە شڵەژاو و تا ئاستی مردن ترسابوو، وەک تەواوی تیپەکەی. نەیانتوانی تەنانەت یەک گۆڵیش بکەن، تاوەکو ئەو کاتەی بە لێدانی سزا بەخت یاوەریان بوو. تاکە شت کە زۆربەمان لۆمەی تیپەکەی لێ دەکەین ئەوەیە کە دوای تەواوبوونی یارییەکە زللەیەکیان نەکێشا بەدەمیدا".

وەڵامی ئێمباپێ:

زۆری نەبرد کیلیان ئێمباپێ وەڵامێکی تووندی ئەو خانمە پەرلەمانتارەی دایەوە و بۆی نووسیبوو "خانم سیلیست ئەمارێلا، تۆ ژنێکی سووکی و شایەنی پۆستەکەت نیت. تۆ نوێنەرایەتی پاراگواى ناکەیت، کە وڵاتێکە بەدرێژایی کێبڕکێکە خولیای وەرزشی و شکۆی نیشان داوە. بەهۆی سەرکێشی و رەگەزپەرستییە ئاشکرایەکەت، هەموو جیهان ئەو گەشت و هەوڵە مێژووییەی یاریزانەکانت لەم جامی جیهانییەدا لەبیرکرد، بۆ ئەوەی رێگە بە ژنێکی ناشایستە بدەن خراپترین وێنەی وڵاتەکەی نیشان دەدات. هەرگیز رێگە بە کەسانی وەک تۆ نادەم بە ئازادی رق و کینە و رەگەزپەرستییان لە هەموو جیهاندا بڵاو بکەنەوە".

بڵاوکراوەیەکی تووند لە وەزارەتی دەرەوەی پاراگوای

حکومەتی پاراگواى بێبەریبوونی فەرمی خۆی لە سیناتۆر سیلیست ئەمارێلا راگەیاند، دوای ئەو سووکایەتییە رەگەزپەرستییانەی ئاراستەی کیلیان ئێمباپێی کاپتنی هەڵبژاردەی فەرەنسای کردبوو. لە بڵاوکراوەیەکی تونددا دەسەڵاتداران لێدوانەکانیان سەرکۆنەکرد و هاوسۆزی خۆیان بۆ ئەو ئەستێرە فەرەنسییە و گەلی فەرەنسا دەربڕی.

وەزارەتی دەرەوەی پاراگواى لە بڵاوکراوەکەدا رایگەیاند "حکومەتی کۆماری پاراگواى بەتووندی سەرکۆنەی ئەو لێدوانانە دەکات کە سیناتۆر سیلیست ئەمارێلا ئاراستەی کیلیان ئێمباپێی کاپتنی هەڵبژاردەی فەرەنسای کردووە؛ چونکە ئەم لێدوانانە دژی ئەو بەها و پرەنسیپانەن کە رێز لە پێکەوەژیانی ئاشتییانە و کەرامەتی مرۆڤ دەگرن، کە وڵاتەکەمان پەیڕەوی لێ دەکات".

ئەو سیناتۆرەی پاراگواى، چەند کاژێرێک دوای دەرچوونی هەڵبژاردەی وڵاتەکەی لەسەر دەستی فەرەنسا بەئەنجامی 1-0 لە قۆناخی 16ـی جامی جیهانی 2026، هێرشێکی رەگەزپەرستی تووندی کردە سەر ئێمباپێ کە خاوەنی تاکە گۆڵی یارییەکە بوو، و بەوە وەسفی کرد کە "کامیرۆنییەکی داگیرکراوە و خۆی وەک فەڕەنسی نیشان دەدات".

حکومەتی پاراگواى لە بڵاوکراوەکەیدا جەختی کردەوە کە لێدوانەکانی ئەو خانمە سیناتۆرە رای کەسسی خۆیەتی و بەهیچ شێوەیەک گوزارشت لە هەڵوێستی فەرمی وڵات ناکات، ئاماژەی بەوەش کرد کە "پاراگواى کۆمارێکی دیموکراسییە و لەسەر بنەمای جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان دامەزراوە"، و سیناتۆر "بەرپرسیارێتی تاکەکەسی تەواوی لە ئەستۆدایە".

حکومەتی پاراگواى پەیامێکی دڵنەواییشی ئاراستەی فەرەنسا کرد و گوتی "هاوسۆزی خۆمان بۆ هەموو ئەو کەسانە دەردەبڕین کە بەم لێدوانانە ئازاریان چەشتووە، و جەخت لە رێزی خۆمان بۆ گەلی فەرەنسا دەکەینەوە، کە پاراگواى پەیوەندییەکی مێژوویی دۆستانە و هاوکاری و لێکتێگەیشتنی هاوبەشی لەگەڵیاندا هەیە".

کاردانەوەکان بەدرێژایی رۆژی دووشەممە زیادیان کرد، ئیمانوێل ماکرۆنی سەرۆکی فەرەنسا پاڵپشتی خۆی بۆ ئێمباپێ و تەواوی هەڵبژاردەی فەرەنسا دەربڕی، هاوکات فیدراسیۆنی تۆپی پێی فەرەنسا رایگەیاند کە سکاڵا پێشکەش بە داواکاری گشتی دەکات بۆ دەستپێکردنی رێکارە یاساییەکان.

فیلیپ دیالۆ، سەرۆکی فیدراسیۆنی تۆپی پێی فەرەنسا، لێدوانەکانی بە "تاوانکاری و قێزەون" وەسف کرد، لە کاتێکدا مارینا فێراری وەزیری وەرزش، هێرشەکانی بە 'سووک' و 'ناشایستە' ناوبرد و ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تەنیا کاپتنی فەرەنسای نەکردووەتە ئامانج، بەڵکو ئەو بەهایانەشی کردووەتە ئامانج کە فەرەنسا باوەڕی پێیانە.

تووڕەیی حوسام حەسەن گەیشتە لووتکە و لێدوانەکانی هەرا دەنێتەوە

2026-07-08T14:54:33.554+03:00

حوسام حەسەن، راهێنەری هەڵبژاردەی میسر بە تووڕەییەکی زۆرەوە قسەدەکات و دەڵێت ئەرجەنتین بەهیچ شێوەیەک شایستەی سەرکەوتن نەبووە و ناوبژیوان کەوتە ژێر کاریگەریی ناڕەزایەتیی ئەرجەنتینییەکان و ئیدی سەیری یارییەکانی مۆندیال ناکەمەوە".

حوسام حەسەن، دوای دۆڕانی تیپەکەی بەرامبەر ئەرجەنتین و کرانە دەرەوەیان لەو مۆندیالدا لە کۆنگرەی رۆژنامەڤانیدا گوتی "ئێمە لە هەموو شتێکدا باشترین بووین، بەڵام بۆ ئەنجامەکە هۆکاری کاریگەر هەبوون، نەک دەرەکی، بەڵکو ناوخۆیی لەسەر یاریگاکە، دەرەکیش پێش یارییەکە. روونە ئەو گوشارەی لایەنی ئەرجەنتینی پێش یارییەکە خستیانە سەر ناوبژیوان سەرکەوتوو بوو، چونکە ئەوان ناڕەزایییان بەرامبەر ناوبژیوانەکە دەربڕی و باسی فەرەنسا و هەڵبژاردەی فەرەنسایان کرد. دەمەوێت بڵێم، لە ژیاندا هەر کەسێک کارەکان بە رێگای ڕاستدا بکات، رووبەڕووی سەختی دەبێتەوە. تاوەکو ئەو کاتەی بە رێگای راستدا بڕۆیت، ئازار دەچێژیت. ئێمە بە رێگای راستدا رۆیشتین، ئازارمان چێشت، بەهۆی هۆکارە دەرەکییەکانەوە زیانمان پێگەیشت."

راهێنەری میسر باس لە وەرگرتنی مافەکانیان دەکات و پێیوایە مافیان نادرێت، لەو بارەیەوە گوتی "مافی خۆمان بوو بیبەینەوە، و نامەوێت بڵێم بەداخەوە بۆ خۆمان، نەخێر. ئێمە بە سەربەرزییەوە چووینە دەرەوە، سەربەرزی لە لایەن خۆمانەوە. بەڵام ئەنجامی کۆتایی، جگە لەوەی بە قورسی کاری تێکراوە، زۆر دوورە لەو 'یارییە خاوێنەی کە فیفا باسی دەکات، زۆر دوورە لە رێزگرتن. نە رێز هەبوو و نە یاری خاوێن. ئەمڕۆ هیچ رێز و یارییەکی خاوێن بوونی نییە."

حوسام حەسەن لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا گوتی "ژیان و جیهان هێشتا دادپەروەر نین. جیهان دادپەروەر نییە! بەڵام ئەگەر دادپەروەری لە ژیانی ئاساییدا بوونی نەبێت، ئایا نابێت لە تۆپی پێدا هەبێت؟ ئایا لە وەرزشدا دادپەروەری نییە؟ نییە. من لەو بڕوایەدا نیم، متمانەم بەم یارییە نییە. من شانازی بەوەوە دەکەم کە تیپەکەم پێشکەشی کرد، بەڵام بە تەواوی بێبەریم لەوەی لە یارییەکەدا روویدا. من وشەی ڕازاوە و زمانلووسی بەکارناهێنم کە بڵێم: 'بەداخەوە، تیپێکی باش بوو، ئەنجامێکی باش بۆ ئەرجەنتین.' نەخێر، هەرگیز ئەوە ناڵێم. دەڵێم کە بە کارێکی ئەنقەست زوڵمێکی قووڵمان لێکرا."

راهێنەری میسر لەبارەی رووداوەکانی یارییەکەوە زیاتر قسەیکرد و دەڵێت "بەڵێ، من ناڕازیم و ئێمە وەک وشترمل سەرمان لەناو خۆڵدا نانێین. نەخێر، دەڵێم هیچ متمانەیەک بەو رووداوانە نییە کە روویاندا. بەڵام من شانازی بە تیپەکەمەوە دەکەم، شانازی بە وڵاتەکەم، شانازی بە ناسنامەی عەرەبیم دەکەم و شانازی دەکەم کە خەڵکی جیهانی عەرەبیم. شانازی دەکەم کە ئەفریقیم و نوێنەرایەتی نەتەوەیەکی عەرەبیی ئەفریقی دەکەم. ئێمە هێشتا دوورین لەوەی لە هەموو شتێکدا ئەوەمان دەست بکەوێت کە شایستەین؛ ئێمە مافەکانمان وەرناگرین. مافەکانمان پێ نادریت."

لە کۆتایی قسەکانیدا راهێنەری هەڵبژاردەی میسر دووپاتیدەکاتەوە کە ئەنجامە شایستەی ئەرجەنتین نەبووە و گوتی "بردنەوەکەی ئەرجەنتین بە تەواوی نەشیاو و ناشایستەیە. بەڵێنتان پێ دەدەم، هەر کە ئەمڕۆ گەڕامەوە، هەرگیز سەیری یارییەکی ئەم مۆندیالە ناکەمەوە، چونکە هیچ دادپەروەرییەکی تێدا نییە. ناڕەزایەتییە کەسییەکەی من ئەوەیە کە چی دیکە سەیری ئەم مۆندیالە ناکەمەوە. کاتێک دەگەڕێمەوە ماڵەوە و بۆ وڵاتی خۆمان، سەیری ناکەم."

ئەم تووڕەییەی حوسام حەسەن، لە ئەنجامی یارییەکەیان بەرامبەر ئەرجەنتین لە کاتێکدایە، تیپەکەی بە دوو گۆڵ لەپێشەوە بوو، بەڵام 3-2 دۆڕا و ماڵئاوایی لە مۆندیال کرد.

دادگە مارین لوپێنی بە سێ ساڵ زیندانیکردن سزا دا، بەڵام دەتوانێ بەربژێری سەرۆکایەتی بێ

2026-07-08T14:46:46.372+03:00

دادگەی تێهەڵچوونەوەی پاریس بڕیاری کۆتایی لەبارەی دۆسیەی (کارمەندانی پەرلەمانی ئەورووپا) دا و سزای سێ ساڵ زیندانیکردنی بەسەر مارین لوپێن، سەرۆکی فراکسیۆنی رابوونی نیشتمانی دا سەپاند، بەڵام مافی خۆبەربژێرکردنی بۆ سەرۆکایەتی فەرەنسا لێ زەوت نەکرد.

سزاکەی دادگە سێ ساڵ زیندانیکردنە، بەڵام تەنیا یەک ساڵی بە "کردەیی" جێبەجێ دەکرێ. ئەو ساڵەیش لوپێن ناچێتە زیندان، بەڵکو لە ماڵەکەیدا دەبێت و "بازنی ئەلیکترۆنی" دەکرێتە دەستی یان پێی. ئەم ئامێرە لە رێگەی مانگی دەستکردەوە چاودێریی جووڵەکانی دەکات و رێگەی پێنادات لەو سنوورە بچێتە دەرەوە کە دادوەر بۆی دیاری کردووە. دوو ساڵەکەی دیکەی سزاکەی بە شێوەی "هەڵپەسێردراو" دەبێت و جێبەجێ ناکرێ، ئەگەر لەو ماوەیەدا تاوانێکی دیکە ئەنجام نەدات.

لە رووی یاساییەوە، لوپێن دەتوانێت ببێتە بەربژێری سەرۆکایەتی، چونکە دادگە سزای 45 مانگ بێبەشکردنی لە مافی خۆبەربژێرکردن بۆ دیاری کردووە، بەڵام بەهۆی ئەوەی یەکەم بڕیاری دادگا لە ساڵی 2025 بوو، سزاکەی لەو کاتەوە بۆ هەژمار دەکرێت.

کێشە سەرەکییەکەی لوپێن ئێستا لەگەڵ "بازنە ئەلیکترۆنییەکە"یە، چونکە کێشە بۆ بانگەشەی هەڵبژاردنی دروست دەبێ.

لوپێن ئاماژەی بەوە کردووە کە بەربژێربوونی بەو مەرجەی بۆ هەر چوونە بانگەشەیەک پێویستی بە رەزامەندیی دادوەر بێت، کارێکی ئەستەمە.

تۆمەتی ئاراستەکراوی لوپێن و پارتەکەی ئەوە بوو کە لە ساڵی 2004 بۆ 2016، بڕی 3.2 ملیۆن یۆرۆی پەرلەمانی ئەورووپایان بۆ بەرژەوەندیی حیزبی بەکارهێناوە و مووچەی ئەو کارمەندانەیان پێ داوە کە لە ناوخۆی فەرەنسا کاریان بۆ حیزبەکە کردووە، نەک بۆ پەرلەمانی ئەورووپا.

بڕیارە ئەمشەو مارین لوپێن لە هەڤپەیڤینێکی تەلەڤزیۆنیدا بڕیاری کۆتایی بدات، بە جۆرێک خۆی بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بەربژێر دەکات یان کێبڕکێکە بۆ جۆردن باردێلا جێدەهێڵێت کە ئەویش یەکێکە لە بەهێزترین بەربژێرەکان بۆ سەرۆکایەتی داهاتووی فەرەنسا و ئێستا لە راپرسییەکاندا لە پێشەوەیە.

هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی فەرەنسا لە مانگی نیسانی ساڵی داهاتوودا دەکرێ.

هەڕەشەکانی ترەمپ و گرژییەکانی تەنگەی هورمز نرخی نەوتیان بەرزکردەوە

2026-07-08T14:41:40.310+03:00

هەرچەندە بەرزبوونەوەی نرخی نەوت سنوورداربووە، بەڵام پێدەچێت بازرگانان سەرنجیان لەسەر کەمبوونەوەی گرژییە جیۆپۆلیتیکییەکان لادابێت و زیاتر بابەتی دابینکردنی نەوت و خواست بۆ ئەو بەرهەمە ستراتژییەیان بەلاوە گرنگ بێت.

لە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا ئەمڕۆ سێشەممە، نرخی نەوتی برێنتی دەریای باکوور 38 سەنت یان 0.5% بەرزبووەوە و گەیشتە 72.37 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.

نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش 30 سەنت یان 0.4% بەرزبووەوە بۆ 68.85 دۆلار.

بەرزبوونەوەی نرخەکانی نەوت ئەمڕۆ لە کاتێکدایە کە رۆژی دووشەممە نرخەکان بۆ ئاستەکانی پێش جەنگی ئێران و ئەمریکا دابەزین.

تیم واتێرەر، شرۆڤەکاری بازاڕە داراییەکان لە کۆمپانیای (KCM Trade) لەو بارەیەوە دەڵێت: "دابینکردنی نەوت بەرەو ئاسایی بوونەوە دەڕوات، بەڵام هێشتا بازرگانان بە تەواوەتی دڵنیا نین لەوەی کە رێککەونی ئێران و ئەمریکا بە تەواوەتی بەردەوام دەبێت و نیگەرانییان لەو بارەیەوە هەیە."

ئەو شارەزایە دەڵێت: "بازاڕ ئێستا چاودێری قەبارەی خواست بۆ نەوت بەتایبەتی لەلایەن چینەوە دەکات."

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رۆژی دووشەممە رایگەیاند، وڵاتەکە یان لەگەڵ ئێران رێکدەکەوێت، یانیش کارەکە تەواو دەکات، بەمەش هەڕەشەی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی نوێکردەوە، لە کاتێکدا تاران دوای رێوڕەسمی بەخاکسپاردنی عەلی خامنەیی، داواکارییەکانی زیاتر کردووە.

وەبەرهێنەران بە وردی چاودێریی گفتوگۆکانی نێوان ئەمریکا و ئێران دەکەن لەسەر چارەنووسی کەشتیوانی لە تەنگەی هورمز. ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" لە زاری دوو بەرپرسی ئەمریکییەوە بڵاویکردەوە، شەوی دووشەممە سوپای پاسدارانی ئێران لانیکەم دوو مووشەکی ئاراستەی کەشتییە بازرگانییەکان کردووە لە کاتی تێپەڕبوونیان بە تەنگەی هورمزدا. بەپێی راپۆرتەکە، کەشتییەکان زیانی زۆریان بەرکەوتووە بەڵام هیچ زیانێکی گیانی نەبووە.

شیكاری: رەنگە نەته‌نیاهۆ گەورەترین دۆڕاوی شه‌ڕی ئێران بێت

2026-06-25T15:06:49.396+03:00

زانیاری سه‌ره‌كی

شیکاران و بەرپرسانی پێشوی ئەمریکا و سەرچاوە دیپلۆماسییەکان دەڵێن، رەنگە ستراتیژی ئیسرائیل بەرامبەر بە ئێران گەورەترین زیانی رێککەوتنی واشنتن و تاران نەبێت، بەڵکو زیاتر ئەو تێگه‌یشتنه‌ سیاسییە بێت کە بنیامین نه‌ته‌نیاهۆ دەیان ساڵە وەک تاکە سەرکردەی ئیسرائیل وەک کە توانای به‌كارهێنانی واشنتنی بە ویستی خۆی هەیە سەبارەت بە کۆماری ئیسلامی ئێران.

وردودرشتی راپۆرت؛

نەتانیاهۆ پێگەی سیاسی خۆی لە ئیسرائیل لەسەر ئەو بانگه‌ش بوێرانەی بنیات ناوە کە خۆی و بە تەنیا دەتوانێت هاوتەریبی ستراتیژی تەواو لەگەڵ ئەمریکا لەسەر ئێران بپارێزێت. بە پەیوەندی خۆشەویستی لە کۆمارییەکان و بەدەستهێنانی پشتیوانی ئەوان، خۆی وەک تاکە سەرکردەی ئیسرائیل نیشاندا کە ئامڕازەکانی کاریگەری لەسەر سەرۆکە یەک لە دوای یەکەکانی ئەمریکا هەبێت، پێداگری لەسەر ئەوە دەکرد کە فشاری سەربازی بەردەوام تاکە ڕێگایە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی تاران.

لە لوتکەی دەسەڵاتەکەیدا، دیپلۆماتکاران نه‌ته‌نیاهۆیان بە "قسەی کۆتایی" لە ئەمریکا وەسف کرد؛ دەتوانێت بە سادەیی تەلەفۆنەکە هەڵبگرێت و دڵنیابێت لەوەی کە حیساباتە ستراتیژییەکانی واشنتن لەگەڵ حیساباتی ئیسرائیلدا هاوتەریبن. هەروەها ئاماژە بەوە دەکەن کە هیچ سەرۆک وەزیرانێكی ئیسرائیل بەو شێوەیە زۆر قسەی لەگەڵ کۆنگرێس نەکردوە یان سەرمایەی سیاسیی بەردەوام لە چوارچێوەی سیستەمی سیاسی ئەمریکادا دروست نەکردوە.

بەڵام شرۆڤەکاران دەڵێن، رێککەوتنی کاتیی نێوان واشنتن و تاران بۆ کۆتاییهێنان بەو شەڕەی لە مانگی شوباتدا لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە دەستیپێکردوە، ئەوە ئاشکرا دەکات کە ئەو گێڕانەوەیە چۆن گۆڕاوە. لەبری ئەوەی سیاسەتی واشنتن بەرامبەر بە ئێران دابڕێژێت، ئێستا نەته‌نیاهۆ ناچارە ئەو سیاسەتە قبوڵ بکات، چونکە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بەدوای یەکلاییکردنەوەیەکدا دەگەڕێت لە ڕوانگەیەکەوە کە مەیلی ئەوەی هەیە ناڕەزایەتییەکانی ئیسرائیل وەک سنوردارکردن مامەڵەی لەگەڵدا بکات.

دێنیس ڕۆس، بەرپرسی پێشوی ئەمریکا رایگەیاند، حیساباتی ناوخۆیی کەمتر ئازاربەخش نییە لە حیساباتی بیانی، نه‌ته‌نیاهۆ گیری خواردوە لەنێوان سەرۆکێکی ئەمریکا کە بڕیارە کۆتایی بە ململانێکان بهێنێت و بنکەیەکی ناوخۆیی کە ڕەتیدەکاتەوە سازش بکات، بەتایبەتی لە لوبنان. کشانەوە مەترسی کاردانەوەی لەسەرە، لەکاتێکدا ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شه‌ڕ مەترسی ڕوبەڕوبونەوە لەگەڵ واشنتن دەکات.

لە سەرەتای شەڕ لەگەڵ ئێران، نەته‌نیاهۆ بەڵێنی سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەیدا. بەڵام هیچ کام لە ئامانجەکانی نەگەیشت، ڕژێمی ئێران نەڕوخێت، حزبوڵای لوبنان لە لوبنان شکستی پێنەهێنا و دانیشتوانی باکوری ئیسرائیل چێژیان لە گەڕانەوەی سەلامەت بۆ وڵاتەکەیان وه‌رنه‌گرت.

ئەڤیڤ بوشینسکی، ڕاوێژکاری پێشوی نەته‌نیاهۆ ڕایگەیاند، ڕێککەوتنی نێوان ئەمریکا و ئێران "زەربەیەکی کوشندە" بو بۆ نه‌ته‌نیاهۆ. ئه‌و "نەک تەنها شەڕی لەگەڵ ئێران دۆڕاند، بەڵکو ترەمپیش وەک دۆستێکی دۆڕاند، ئەو نەک تەنها لە ئاستی نێودەوڵەتیدا گۆشەگیرە، بەڵکو تێوەگلاوە لە ناکۆکییەکی گەورە لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا".

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لەم مانگەدا، پەیوەندییەکەی لەگەڵ ترەمپ بە پەیوەندی نێوان دو هاوبەش وەسفکرد کە "لە زۆر شتدا هاوڕان و لەسەر هەندێکی دیکە ناکۆکن".

ئاماژەی بەوەشکرد، هەڵمەتێکی سیستماتیکی هەیە بۆ کەمکردنەوەی ئەو "دەستکەوتە گەورەکان" کە ئیسرائیل لەسەر حیسابی ئێران و بریکارەکانی بەدەستیهێناوە.

لێدوانی په‌یوه‌ندیدار؛

بەرپرسێکی کۆشکی سپی رایگەیاند، ترەمپ و نەته‌نیاهۆ پەیوەندییەکی پتەویان هەیە، هەروەها هێزەکانی ئیسرائیل "هاوبەشێکی گەورە" بون لە شەڕێکدا کە "توانای سەربازیی ڕژێمی ئێرانی لەناوبرد".

بەرپرسێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، ئەمریکا "بە شێوەیەکی دور لە دو دڵی" پابەندە بە ئاسایشی ئیسرائیلەوە، جەختیشی لەوە کردەوە کە "ئەمە ناگۆڕێت".

ئەو بەرپرسە رونیكرده‌وه‌، ئیسرائیل مافی خۆیەتی بەرگری لەخۆی بکات، بەتایبەتی لەدژی حزبوڵای لوبنان، "رێکخراوێکی تیرۆریستی هەڕەشە لە هاوڵاتیانی خۆی دەکات و حکومەتی لوبنان تێکدەدات"، چاوەڕوانیش ناکرێت لە لوبنان بکشێتەوە تا ئەو هەڕەشەیە نەمێنێت.

شرۆڤەکاران دەڵێن درز لە نێوان سەرکردەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە پەیوەندییە کەسییەکان تێدەپەڕێت بۆ کۆمەڵێک ئامانج کە تادێت جیاوازتر دەبن. ترەمپ هەوڵدەدات لە شەڕێکی دیکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکشێتەوە، هاوکات نەته‌نیاهۆ پێیوایە بەردەوامی فشارەکان بۆ سەر ئێران و هاوپەیمانەکەی حزبوڵا لە لوبنان، بۆ ئاسایشی ئیسرائیل زۆر پێویستە.

واشنتن راستەوخۆ لەگەڵ تاران دانوستانی کرد، ململانێی لوبنانی لە نێوان ئیسرائیل و حزبوڵای لوبنان کە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەکرێت، خستە چوارچێوەیەکی فراوانتر و میکانیزمەکانی بۆ بەڕێوەبردنی ناکۆکییەکان لەسەر ئاگربەست دامەزراند، هەنگاوێک کە بە گوێرەی سێ سەرچاوەی دیپلۆماسی ناوچەیی، ئیسرائیلی لە بڕیارە سەرەکییەکان زیاتر پەراوێزخستوە.

سەرچاوە ناوچەییەکان ئاماژەیان بەوەشکردوە، وڵاتەکە کە سەردەمانێک نه‌ته‌نیاهۆی وەک هاوبەشێکی پێویست سەیر دەکرد، ئێستا وەک بەربەستێک سەیری دەکات لەبەردەم ڕێککەوتنێکدا کە بڕیارە بیپارێزێت.

ترەمپ بە ئاشکرا رەخنەی لە هەڵسوکەوتی سەربازی ئیسرائیل گرتوە لە لوبنان، لە کاتێکدا جێگری سەرۆکەکەی، جەی دی ڤانس، جەختی لەسەر سروشتی مەرجداری پەیوەندییەکە کردوەتەوە و ڕەخنەگرانی ڕێککەوتنەکەی هۆشداری داوە لە "هێرشکردنە سەر تاکە هاوپەیمانی بەهێز کە لە جیهاندا بەجێیان هێشتوە".

دو بەرپرسی ئیسرائیلی کە ئاگاداری بیرکردنەوەی نەته‌نیاهۆن، ڕایانگەیاندوە، نیگەران نییە لەوەی لێدوانە گشتییەکانی ترەمپ و ڤانس وەربگێڕێت بۆ گۆڕانکاری کۆنکرێتی لە سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر بە ئیسرائیل، وەک دواخستنی ناردنی چەک، تەنانەت ئەگەر ئیسرائیل بەردەوام بێت لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی لە لوبنان.

پاشخانی راپۆرت؛پەیوەندی نێوان بنیامین نەتەنیاهۆ و ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا پەیوەندییەکی ستراتیژی و هاوپەیمانییەکی بەهێزە، بەڵام لە هەمان کاتدا بەهۆی جیاوازی بۆچون لەسەر دۆسیە هەستیارەکانی ناوچەکە گرژیی تێکەوتوە.

ئەمریکا گەورەترین پشتیوانی سەربازیی و دارایی ئیسرائیل و حکومەتەکەی نەتەنیاهۆیە، و نەتەنیاهۆ بەردەوام جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئیسرائیل هاوپەیمانێکی بەهێزی ئەمریکایە.

یەکێکە لە گەورەترین ناکۆکییەکان. نەتەنیاهۆ بە توندی دژی هەوڵەکانی ئەمریکایە بۆ گەڕانەوە بۆ ڕێککەوتنی ئەتۆمی یان ڕێککەوتن لەگەڵ ئێران، بە پێداگرییەوە داوای هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتی بەرنامە ئەتۆمییەکەی تارانی کردوە.

نەتەنیاهۆ لەلایەن ئیدارەی ئەمریکاوە لەژێر فشاردایە بۆ ئازادکردنی بارمتەکان. لە بەرامبەردا، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندوە، ئەمریکا ناتوانێت هیچ شتێک بەسەر ئیسرائیلدا بسەپێنێت و تەلئەڤیڤ پابەندی هیچ ڕێککەوتنێک نابێت کە لەگەڵ بەرژەوەندییەکانیدا نەبێت

ستراتیژیەتی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا

2026-06-25T15:04:39.229+03:00

نازم عەبدوڵا

جیاوازیی گۆڕانکارییەکانی نێوان ئەمریکا، بەریتانیا و فەڕەنسا کە لە ڕێککەوتنی سایکس-پیکۆدا بەرجەستە بوە، خۆی لە نێوان جوگرافیا و سیستمدا دەبینێتەوە. لە ساڵانی ١٩١٥ و ١٩١٦دا، نوێنەرانی فەڕەنسا و بەریتانیا بە ڕەزامەندیی ڕوسیا و ئیتالیا، دەستکەوتەکانی میراتی دەوڵەتی عوسمانییان بەپێی قەبارەی هێزەکانیان و پێگەی دەسەڵاتی سەربازیی و ئابورییان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد؛ ئەو دابەشکارییەش پێگەی بەریتانیا و فەڕەنساى دیاریی کرد و ئەو ڕێککەوتنەش بە ناوی نوێنەرانی هەردو وڵاتەکەوە ناوزەد کرا بە ڕێککەوتنی سایکس-پیکۆ.

ئەمریکا لەم ڕێککەوتنەدا بەشدار نەبو، بۆیە لە ناوچەکەدا بەرژەوەندیی ئەو دو وڵاتە بە پلەی یەکەم پارێزراو بو کە خاوەنی پێگە و نفوزی سیاسی و سەربازیی خۆیان بون. چۆن لەو کاتەدا ئەو وڵاتانە بەرژەوەندیی خۆیان ڕەچاو کرد، ئێستاش ئەمریکا لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ڕۆژئاوادا خۆی بە میراتگری بەریتانیا و فەڕەنسا دەزانێت، لە هەمان کاتدا دەیەوێت بەپێی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی خۆی، جارێکی تر نەخشەی سیاسی و ئابوریی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دابڕێژێتەوە.

جیاوازییەکانی نێوان سایکس-پیکۆ لە سەدەی ڕابردودا لەگەڵ دونیابینیی ئەمریکا بۆ گۆڕانکارییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە چەند خاڵێکدا دەخەینە ڕو:

١. سایکس-پیکۆ دەستنیشانکردنی دەوڵەتی جوگرافی بو، ئەوە بو لە ساڵی ١٩٢١دا بە لێکدانی هەر سێ ویلایەتی بەغدا، بەسرە و موسڵ دەوڵەتی عێراق دروست کرا. هاوشێوەی عێراقیش، وڵاتانی تری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەپێی تایبەتمەندیی خۆیان دەستکاریی کران. لە ساڵی ١٩٤٨دا دەوڵەتی ئیسرائیل دروست کرا، لە بەرامبەردا بۆ ڕازییکردنی عەرەب و دابەشکردنی شوێنەواری دەوڵەتی عوسمانی، چەندین دەوڵەتیشیان بۆ گەل و نەتەوە عەرەبییەکان دروست کرد.

بەڵام دوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣دا لەلایەن ئەمریکاوە (کە ڕیشەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کاتی داگیرکردنی کوێت لەلایەن عێراقەوە و دەرکردنی لەلایەن ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیەوە کە لە ٣٢ دەوڵەت پێکهاتبو)، ئەمریکا دور لە نەخشەی سایکس-پیکۆ و بەپێی بەرژەوەندییەکانی خۆی، سیستمی حوکمڕانی لە عێراقدا داڕشتەوە و سیستمی فیدراڵیی لە دەستوردا جێگیر کرد، کە ئەمەش پێچەوانەی ناوەندیبون و ئەو سیستمە حوکمڕانییە بو کە سایکس-پیکۆ دایڕشتبو.

٢. گۆڕینی دیموگرافیی ناوچەکە لەبری بایەخدان بە بەهێزکردنی مەرکەزییەتی دەوڵەتە خاوەن کێشەکان؛ ئەمریکا بۆ کەمکردنەوەی سەرئێشەکانی خۆی و وەک وەڵامێک بۆ ئەو هەمو قەیرانانەی ڕێککەوتنی سایکس-پیکۆ بەجێی هێشتون، بە هاوشێوەی نەتەوە خاوەن پێگەکان، بایەخی بە نەتەوە، تایەفە و مەزهەبە جیاوازەکانی تر دا. ئەمەش لە لایەکەوە وەک وەڵامێک بو بۆ کێشە و قەیرانەکانی ناوچەکە، لە لایەکی تریشەوە لە ڕێگەی کەناڵە جۆربەجۆرەکانەوە بۆ پارێزگاریکردن بو لە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل. ئەوەش بە هێنانەپێشەوەی سیستمێکی تازەی حوکمڕانی لە ناوچەکەدا، بە جۆرێک کە هەناسەدانێک بێت بۆ کەمەنەتەوە، ئایین و تایەفە جیاوازەکان تا بتوانن بەرژەوەندیی خۆیانی تێدا ببیننەوە.

ئەگەر ڕێککەوتنی سایکس-پیکۆ بەبێ حیسابکردن بۆ نەتەوە، ئایین و مەزهەبەکان تەنها دابەشکردنی جوگرافیا بوبێت، ئەوا ئەمریکا بەبێ دەستکاریکردنی جوگرافیا، کاری لەسەر خاوەندارێتیکردنی پێگەی ئایین، نەتەوە، تایەفە و مەزهەبە جیاوازەکان کرد. هەروەها بە جۆری سیستمی حوکمڕانی، ڕێگەی لە باڵادەستیی ڕەهای نەتەوە و مەزهەبە زۆرینەکان گرت. لە هەمان کاتدا، ئەمە پلانێکی ستراتیژی بو بۆ پاراستنی پێگەی ئیسرائیل لە ناوچەکەدا، چونکە ئەم سیستمە تازەیە ڕێگە نادات هیچ وڵاتێک ببێتە خاوەنی پێگەی سەربازی و ئابوریی بەهێز کە بتوانێت ببێتە هەڕەشە بۆ سەر ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانی ئەمریکا.

ئیسرائیل یەکێکە لە بەرژەوەندییە سەرەکییەکانی ئەمریکا کە دەیەوێت لە ڕوی سیاسی و ئابورییەوە تێکەڵی وڵاتانی ناوچەکەی بکات. ئیسرائیلییەکان زۆرجار دەڵێن: "ئێمە دەوڵەتێکی جێبەجێکارین و بڕیارەکانی ئەمریکا جێبەجێ دەکەین"، ئەمەش وای کردوە بەرژەوەندیی سیاسی و ئابوریی ئیسرائیل وەک ئەمریکا پارێزراو بێت و لە ناوچەکەدا ڕێگە نەدەن بە دروستبونی دەوڵەتی خاوەن پێگەی ئابوری و سەربازیی بەهێز. ئەمەش هۆکاری سەرەکیی ململانێی نێوان ئەمریکا و ئێرانە، دوریش نییە وڵاتە مەرکەزیی و خاوەن پێگە سەربازی و ئابورییەکانی تری ناوچەکەش دوای ئێران بە ئامانج بگیرێن.

٣. لە سەردەمی جەنگی سارددا، ئەمریکا شەڕی ئایدۆلۆژیای یەکێتیی سۆڤیەتی بە وڵاتە خاوەن پێگە ئابوریی و سەربازییە بەهێزەکان دەکرد، بەڵام ئێستا ئەمریکا وەک سیستمێکی سەرمایەداریی، شەڕی چین و ڕوسیا بە دەستگرتن بەسەر سەرچاوەکانی ئابوریی، تەکنۆلۆژیا و هێزدا دەکات. بۆیە جۆری ململانێی نێوان وڵاتە زلهێزەکان گۆڕاوە و ئەمریکا تەنها پشت بە سیستمی حوکمڕانی و ئیدارەدانی دەوڵەتی جوگرافیی هاوشێوەی سایکس-پیکۆ نابەستێت. ئەمەش وا دەکات سەرچاوەکانی هێزی ئابوریی و ململانێ بە تەنها لە لای مەرکەز نەبێت، بەڵکو دەکرێت لە لای وڵاتێکی مەرکەزیی خاوەن پێگەی وەک سعودیە بێت، یان هەندێک جار لە لای وڵاتانی بچوکی وەک کوێت و قەتەر بێت، جاروباریش لە لای گەلانی فارس، تورک و عەرەب بێت؛ دەشکرێت لە لای گەلێکی خاوەن خاک و زەمینێکی پڕبەرەکەت وەک خاکی کوردان بێت.

ئەو کات کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە ڕێگەی هێنانەپێشەوەی جۆری حوکمڕانیی تازەوە، چۆن گرێبەست لەگەڵ نەتەوەی زۆرینەدا دەکەن، بە هەمان شێوە گرێبەست لەگەڵ نەتەوە کەمینەکانیشدا دەکەن. ئەمەش ئەوەمان پێ دەڵێت؛ چۆن وڵاتێکی فرەنەتەوەی وەک عێراق یان سوریا دەڵێن ئێمە هاوپەیمانی ئەمریکاین، لە هەمان کاتدا گەلێکی وەک کوردیش کە دوەم پێکهاتەی سەرەکیی ئەو وڵاتانەیە دەڵێت ئێمە هاوپەیمانی ئەمریکاین. سیستمی سەرمایەداریی ئەمریکا وەک چۆن بایەخ بە دەوڵەتە بەهێزەکان و نەتەوە زۆرینەکان دەدات، بە هەمان شێوە بایەخیش بە پێگەی ئەو نەتەوانە دەدات کە خاوەنی پێگەی ستراتیژیی و خاکی پڕپیت و بەرەکەتن.

بۆیە ئەوەی بەکردەوە لە سیاسەتی ئەمریکادا دەردەکەوێت، پابەندنەبونە بەو سیاسەت و دابەشکارییەی سایکس-پیکۆ، بەڵکو بەپێی بەرژەوەندییەکانی خۆی، جارێکی تر گۆڕانکاریی لە سیستمی حوکمڕانیی پێشودا دەکات و سیستمێکی حوکمڕانیی جیاواز دەهێنێتە کایەوە؛ وەک ئەوەی ئێستا لە عێراقدا هەیە، یان ئەو جۆرە گۆڕانکارییەی بە سستی لە دەوڵەتی سوریادا دەکرێت. دور نییە دوای دۆزینەوەی ڕێگەچارەیەک بۆ ئەو تێکهەڵچونەی لە نێوان ستراتیژیەتی ئەمریکا و ستراتیژیەتی تورکیادا هەیە لەسەر پێگەی کەمەنەتەوەکان (بەتایبەتی کورد)، لە سوریاش کۆمەڵێک گۆڕانکاریی تر بکرێت.

سەبارەت بە لێدوانەکانی نێردەی ئەمریکا (تۆماس باراک) کە لە ڕواڵەتدا دژ بەو واقیعەیە کە ئێستا لە سوریا و عێراقدا هێنراوەتە ئاراوە؛ نابێت تەنها لە گوتارەکانی ئەوەوە تەماشای واقیعەکە بکەین، بەڵکو دەبێت تەماشای ئەوە بکەین ئەمریکا بە کردەوە لەو دو وڵاتەدا چی ئەنجام داوە. هەر کاتێک کردار و گوتاری هێزێک لەیەک جیا بونەوە، دەبێت حیساب بۆ کردار بکەین نەک گوفتار و ئاخاوتنی تاکتیکی. ئەوەی لە ئاخاوتنەکانی تۆم باراکەوە دەردەکەوێت، لە پێناوی دڵڕاگرتنی تورکیای هاوپەیمانیدا زیاتر تاکتیک بەسەریدا زاڵە؛ نایەوێت تێکهەڵچون لەگەڵ ستراتیژیەتی تورکیادا دروست ببێت، چونکە تورکیا دەیەوێت لەو وڵاتانەی دراوسێیدا کە پێکهاتەی کورد تێیاندا بەرچاوە، بە یەکپارچەیی بمێننەوە. هەروەها دەیەوێت ئەمریکا پشتیوانی لە کەمەنەتەوەکانی وەک کورد و هاوشێوەکانی نەکات و لە وڵاتەکانی خۆیاندا پێگەی یاسایی و دەستورییان بۆ فەراهەم نەهێنرێت، بەڵکو وەک بەشێک لە نەتەوەی باڵادەستی ئەو وڵاتانە حیسابیان بۆ بکرێت.

تورکیا و ئێران دەزانن کە هاوشێوەی سوریا و عێراق، ئەمریکا دەستکاریی جوگرافیای وڵاتەکانیان ناکات، بەڵام دەشزانن چۆن دەستکاریی سیستمی حوکمڕانیی عێراق و سوریای بە ئەندازەیەک کردوە کە ئەگەر پلانەکانی سەر بگرێت، نێزیکە هاوشێوەی ئەو دو دەوڵەتە، دەستکاریی سیستمی حوکمڕانیی ئەوانیش بکات. تا ئێستا ئێران دژ بەو گۆڕانکارییانەیە، تورکیاش لە هەلومەرجی ئێستادا یەکێکە لەو ئەنجومەنەی پێکهێنراوە بۆ چۆنیەتیی گۆڕانکاریی هەلومەرجی سیاسی، ئابوریی، دیموگرافی و هێز لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

بۆیە تاکە ڕێگە بۆ کەمەنەتەوەکانی ناوچەکە، بریتییە لە تێگەیشتن لە پلانە ستراتیژییەکانی ئەمریکا و کارکردن لەو چوارچێوەیەدا. ئەو گۆڕانکارییانەش کە ئەمریکا دەیانکات، لەبەر خاتری هیچ گەلێک یان دژی هیچ گەلێک نییە، بەڵکو بەستنی هاوپەیمانیێتی و داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسی و ئابوریی ناوچەکەیە لە پێناوی بەرژەوەندییە نزیک و دورەکانی خۆیدا.

رێڕەوێکی نوێی گواستنەوەی جیهانی

2026-06-25T03:08:52.995+03:00

تورکیا و سعودیە لە سەرەتای مانگی حوزەیرانی 2026دا دوو دوو یاداشتی لێکتێگەیشتنی نوێیان بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی گواستنەوە و لۆجیستی واژۆ کرد. بەپێی یەکێک لە یاداشتەکان کە رۆژی سێشەممە، 9ی حوزەیرانی 2026 لە ریازی پایتەختی سعودیە واژۆ کرا، هێڵی مێژوویی شەمەندەفەری نێوان هەردوو وڵات دووبارە زیندوو دەکرێتەوە.

عەبدولقادر ئۆڕاڵئۆغڵو، وەزیری گواستنەوە و ژێرخانی تورکیا، لە ریازی پایتەختی سعودیە لەگەڵ ساڵح بن ناسر ئەلجاسر، وەزیری گواستنەوە و خزمەتگوزارییە لۆجیستییەکانی سعودیە کۆبووەوە. ئۆڕاڵئۆغڵو لەم بارەیەوە رایگەیاند: "لەو قۆناخە هەستیارەی ناوچەکەمان پێیدا تێپەڕ دەبێت، بەردەوامیی بازرگانی و زنجیرەی لۆجیستی لە هەموو کات گرنگترە."

وەزیری گواستنەوەی تورکیا ئاماژەی بەوە کرد کە وڵاتەکەی گۆڕانکارییە لۆجیستی و ئابوورییەکان لەسەر رێڕەوەکانی سووریا، ئوردن و عێراق لە نزیکەوە دەبینێت و پێویستی و جێبەجێکردنی ئەم هێڵەی ئاسنینەی سەلماندووە.

ئەم هێڵە کە لە تورکیاوە دەستپێدەکات و بە ئوردن و سووریادا تێپەڕ دەبێت تاوەکو دەگاتە سعودیە، بەهۆی ئاڵۆزییەکانی تەنگەی هورمز و پچڕانی سیستمی دابینکردنی جیهانی، چاوەڕواندەکرێت ئاسانکارییەکی گەورە بۆ بازرگانیی نێوان ئاسیا، ئەورووپا و وڵاتانی کەنداو دابین بکات.

لە 3ی حوزەیرانی 2026 ئوراڵئۆغڵو لە لێدوانێکدا رایگەیاندبوو: "بۆ پڕۆژەی هێڵی شەمەندەفەری هاوچەرخی حیجاز، لە قۆناخی یەکەمدا هێڵێک لە تورکیاوە بۆ حەلەب دەبەستینەوە." ئەوەش لە رێگەی گەیاندنی تۆڕی هێڵەکانی ئاسنینی تورکیا لە ئیسڵاحیەی باکووری کوردستان بۆ سەر سنورری نێوان تورکیا و سووریا و بەستنەوەی بەو هێڵە کە لە حەلەبەوە بۆ سەر سنوور دەهێندرێت.

هێڵی حەلەب-شام-ئوردن خۆی لە بنەڕەتدا هەیە. ئۆراڵئۆغلو رایگەیاند :" کە ئامانجی کۆتاییمان ئەوەیە هێڵەکە تاوەکو بەندەری سوحار لە عومان درێژ بکرێتەوە بگەینە سەر کەنداوی عومان و جێگرەوەیەک بۆ تەنگەی هورمز دروست بکەین."

لەلایەکی دیکەوە چاوەرواندەکرێت ئەو هێڵە بە پڕۆژەی تۆڕی شەمەندەفەری کەنداو ببەسترێتەوە، کە ئامانجی دروستکردنی هێڵێکی یەکگرتووە بۆ بەستنەوەی وڵاتانی کەنداو بەیەکەوە. ئەمە رێگە خۆش دەکات بۆ دروستکردنی هێڵێکی ئاسنینی بەردەوام کە لە تورکیاوە بۆ تەواوی وڵاتانی کەنداو درێژ دەبێتەوە؛ بەمەش رێڕەوێکی وشکانیی ستراتیژی بۆ بەستنەوەی ئاسیا بە ئەورووپا دروست دەبێت.

ساڵح ئەلجاسر، وەزیری گواستنەوە و خزمەتگوزارییە لۆجیستییەکانی سعودیە، لە تشرینی یەکەمی 2026 لە لێدوانێکدا پشتڕاستی کردەوە کە لێکۆڵینەوەکان بۆ بەستنەوەی هێڵی شەمەندەفەر لەگەڵ تورکیا، لە رێگەی ئوردن و سووریاوە، پێش کۆتاییهاتنی 2026 بە تەواوی کۆتاییان دێت. ئەلجاسر ئاماژەی بەوەش کرد، ئەم پڕۆژەیە دەبێتە هۆی بەهێزکردنی تەواوکاریی هەرێمی، پشتگیریکردنی جووڵەی بازرگانی و گەشەپێدانی سیستمی گواستنەوەی وشکانیی بەردەوام لە نێوان وڵاتانی ناوچەکەدا.

تاوەکو ئێستا تێچووی ئەو پرۆژەیە دیار نییە و هیچ بڕە پارەیەک لەلایەن وڵاتانی بەشداربوو دیاری نەکراوە. بەگوێرەی گوتەکانی وەزیری گواستنەوەی تورکیا ئێستا لە قۆناخی لێکۆڵینەوەی تەکنیکین و رووپێوێکی مەیدانی بۆ پرۆژەکە دەکەن بۆ ئەوەی بزانن هێڵە کۆنەکە لە کوێ نۆژەنکردنەوەی پێویستە یان پێویستی بە دووبارە دروستکردنەوە هەیە.

ئۆراڵئۆغڵو رایگەیاند: "هێشتا زووە بۆ راگەیاندنی ژمارەیەکی دیاریکراو بۆ تێچووی گشتی. ئامانجی سەرەکیمان ئێستا روونکردنەوەی پێداویستییە وردەکانە لەسەر درێژایی رێڕەوی هێڵەکە و ئەو کارە تەکنیکییانەی کە پێویستن بۆی. پێداویستییەکانی وەبەرهێنان و دابینکردنی دارایی تاوەکو کۆتایی ئەم ساڵ روونتر دەبێتەوە. دوای ئەوە، لەگەڵ وڵاتانی پەیوەندیدار دەست دەکەین بە کارکردن لەسەر پرۆگرامی وەبەرهێنانی هاوبەش و پلانی وردی جێبەجێکردن".

بەپێی گوتەی ئوراڵئۆغڵو، ژێرخانی بەشێک لەهێڵەکە کە لە ناوخۆی سووریادا ماوە دروست بکرێت، بە پاڵپشتیی تورکیا تەواو دەکرێت. وەزیری گواستنەوەی تورکیا پێیوایە لە حەلەب بۆ تورکیا رێڕەوێکی 100-110 کیلۆمەتری ماوە بۆ پرۆژەکە کە نزیکەی 110 ملیۆن دۆلاری پێویستە، تورکیا کار بۆ تەواوکردنی ئەو بەشە دەکات. ئوردنیش لێکۆڵینەوە لە توانا تەکنیکییەکان بۆ چاککردنەوە و کارپێکردنی شەمەندەفەرەکان لە سووریا دەکات.

ئۆراڵئۆغلو ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکەی 400 کیلۆمەتر لە هێڵەکە دەکەوێتە نێوان سووریا و ئوردن و دەبێت کاری لەسەر بکرێت. وەزیری گواستنەوەی تورکیا رایگەیاند، سێ وڵاتەکە لە 11ی ئەیلوولی 2025 لە عەممانی پایتەختی ئوردن لەسەر رەشنووسی یاداشتێکی لێکتێگەیشتن لەم بارەیەوە رێککەوتوون.

تورکیا لە رێگەی بەندەری عەقەبەوە دەگاتە دەریای سوور

پرۆژەکە تەنیا هێڵی ئاسن ناگرێتەوە، بەڵکو دەروازەیەکی نوێی ئابووری بۆ تورکیا دەکاتەوە. وەزیری گواستنەوەی تورکیا ئاشکرای کرد، کار لەسەر پەرەپێدانی رێڕەوی گواستنەوە دەکرێت بۆ ئەوەی تورکیا لە رێگەی بەندەری عەقەبەوە بگاتە دەریای سوور؛ هاوكات کار دەکرێت بۆ گەیاندنی سووریا و ئوردن بە رێڕەوە نێودەوڵەتییەکانی گواستنەوە لە رێگەی خاکی تورکیاوە. هێڵی شەمەندەفەر هاوچەرخی حیجاز کە لە ئوردن بە بەندەری وشکانی (مەعان)ەوە تێپەڕ دەبێت، لەوێ لەگەڵ هێڵی ئاسنینی نێوان مەعان – عەقەبە دەبەسترێتەوە، تورکیا لە رێگەی بەندەری عەقەبەوە دەگەیێنێتە سەر دەریای سوور.

عەبدولقادر ئۆراڵئۆغڵو، وەزیری گواستنەوە و ژێرخانی تورکیا رایگەیاند، لە کۆبوونەوەی سێ قۆڵیی نێوان تورکیا، سووریا و ئوردندا لە 11ی ئەیلوولی 2025، پرسی دروستکردنی رێڕەوی نوێی گواستنەوە کە بەستنەوەی تورکیا بە دەریای سوورەوە لە رێگەی بەندەری عەقەبەوە خراوەتە کارنامەی گفتوگۆکانەوە.

خەونە نیوەچڵەکەی سوڵتان عەبدولحەمید

ئەم پرۆژەیە بە زیندووکردنەوەی یەکێک لە کۆتا پڕۆژە گەورەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دادەنرێت، بڕیار بوو ئەنقەرە و ئەستەنبووڵ بە مەککە ببەستێتەوە. ئەم هێڵە کە لە یادەوەرییەکانی سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەمدا وەک "خەونی کۆن" ناوزەد کراوە و بە "هێڵی شەمەندەفەری حەمیدیەی حیجاز" دەناسرێت، لە 2ـی ئایاری 1900ـدا بە فەرمانێکی فەرمیی پادشا راگەیەندرا و کارەکانی لە ئەیلوولی هەمان ساڵدا لە شام دەستیپێکرد.

بڕیار بوو درێژیی هێڵەکە 1400 کیلۆمەتر بێت و بگاتە مەککە و مەدینە، بۆ ئەوەی گەشتی حەج بۆ موسڵمانان ئاسان بکات. بەڵام شارەزایان پێیانوایە عوسمانییەکان ئامانجێکی دیکەشیان هەبوو، ئەویش بەهێزکردنی کۆنترۆڵی ناوەندی و ئاسانکاریی گواستنەوەی سەربازی بوو بۆ ئەو ناوچانە. هێڵەکە لە ئەیلوولی 1908 تاوەکو مەدینە (1322 کم) تەواو بوو، بەڵام هەرگیز نەگەیشتە مەککە و لە جەنگی جیهانی یەکەمدا پەکیکەوت

هێزەکانمان لە باشووری لوبنان ناکشێنەوە

2026-06-25T03:06:27.909+03:00

وەزیری بەرگریی ئیسرائیل رایگەیاند، هێزەکانیان لە باشووری لوبنان ناکشێنەوە، ئەمەش وەک ئاستەنگێکی سەرەکی لەبەردەم یاداشتنامەی ئاشتیی نێوان ئەمریکا و ئێران دەردەکەوێت.

رۆژی چوارشەممە، 24ی حوزەیرانی 2026 یسرائیل کاتس، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل لە کۆنفرانسێکدا لە تەلئەڤیڤ رایگەیاند: "سوپای ئیسرائیل ئامادەیە و ئێمە پاشەکشە ناکەین. رامانگەیاندووە لە هیچ بارودۆخێکدا ناکشێینەوە و تاوەکو ئەم ساتەش، کە ئەمە دەستکەوتێکی سیاسییە، هیچ داواکارییەکی ئەمریکا نییە بۆ ئەوەی ئیسرائیل لە لوبنان بکشێتەوە".

ئەم لێدوانانەی کاتس لە کاتێکدا دێن کە حکومەتی لوبنان و ئیسرائیل لە واشنتن تاوتوێی پێشنیازێکی ئەمریکا دەکەن بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل لەو ناوچانەی لەم جەنگەدا کۆنتڕۆڵی کردوون و رادەستکردنیان بە سوپای لوبنان.

تاران: لوبنان هێڵی سوورە

لە بەرامبەردا، تاران جەخت لەوە دەکاتەوە کە وەستاندنی جەنگ لە لوبنان مەرجی سەرەکیی هەر رێککەوتنێکە.

محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، رۆژی چوارشەممە لە باکۆ، پایتەختى ئازەربایجان رایگەیاند: "بۆ ئێمە ئاگربەست لە لوبنان بەقەد ئاگربەست لە ئێران گرنگە و کۆتاییهێنان بە جەنگی لوبنانیش بەقەد کۆتاییهێنان بە جەنگی ئێران بایەخی هەیە".

سەرەڕای هۆشدارییەکانی ئێران، هێرشەکان بەردەوامن و رۆژی چوارشەممە لانی کەم دوو کەس لە ئەنجامی هێرشێکی درۆنیی ئیسرائیل بۆ سەر ئۆتۆمبێلێک لە باشووری لوبنان کوژران.

مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، گەشتێکی بۆ وڵاتانی ناوچەکە دەستپێکردووە تاوەکو نیگەرانیی ئەو هاوپەیمانانە بڕەوێنێتەوە کە پێیان وایە رێککەوتنەکە ئیمتیازی زۆری بە تاران بەخشیوە.

رۆبیۆ رۆژی چوارشەممە لەگەڵ شێخ محەممەد بن زاید ئال نەهیان، سەرۆکی ئیمارات کۆبووەوە و بڕیارە سەردانی کوێت و بەحرێنیش بکات، کە هەردوو وڵات لە کاتی جەنگدا رووبەڕووی هێرشی مووشەکیی ئێران بوونەوە.

ناکۆکی لەسەر دۆسیەی ئەتۆمی و هورمز

سەرەڕای راگەیاندنی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی ئیسلامئاباد، هێشتا لێدوانی دژبەیەک لەبارەی ناوەڕۆکەکەی دەبیسترێت. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندووە ئێران رازی بووە بە پشکنینی "هەمیشەیی" بنکە ئەتۆمییەکانی، بەڵام تاران ئەمەی رەتکردەوە.

کازم غەریبئابادی، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، هیچ پلانێک نییە بۆ رێگەدان بە پشکنینی ئەو بنکە ئەتۆمییانەی هێرشیان کراوەتە سەر و ئەم بابەتە تەنیا لە چوارچێوەی رێککەوتنی کۆتاییدا تاوتوێ دەکرێت.

سەبارەت بە تەنگەی هورمز، جووڵەی کەشتییەکان دەستیپێکردووەتەوە و ئەمەش بووەتە هۆی دابەزینی نرخی نەوت.

لە کاتێکدا ترەمپ دەڵێت تاران بەڵێنی داوە هیچ باجێک وەرنەگرێت، دیپلۆماتکاران ئاماژە بەوە دەکەن کە ئێران دەیەوێت باجی "خزمەتگوزارییە ئەمنییەکان و ژینگە" لە کەشتییەکان وەربگرێت. شێخ محەممەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی، سەرۆکوەزیرانی قەتەر، رۆژی چوارشەممە لە مەسقەت بوو تاوەکو لەگەڵ بەرپرسانی عومان بناخەی گفتوگۆی وڵاتانی کەنداو و ئێران لەسەر چۆنیەتیی بەڕێوەبردنی تەنگەکە دابنێت.

نزیکەی 100 ملیۆن منداڵ بەهۆی جەنگ و کاریگەرییەکانی کەشوهەواوە لە خوێندن بێبەشن

2026-06-25T02:53:44.565+03:00

نەتەوە یەکگرتووەکان لە نوێترین راپۆرتیدا دەڵێ، ژمارەی ئەو منداڵ و مێرمنداڵانەی بەهۆی جەنگ و کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەواوە کێشە بۆ خوێندنیان دروست بووە، 250 ملیۆن کەسی تێپەڕاندووە، کە نزیکەی 100 ملیۆنیان بە تەواوی لە پرۆسەی خوێندن چوونەتە دەرەوە.

بەگوێرەی راپۆرتێکی نەتەوە یەکگرتووەکان کە ئەمڕۆ سێشەممە بڵاوکراوەتەوە، لە 18 مانگدا ژمارەی ئەو منداڵ و مێرمنداڵانەی بەهۆی قەیرانە جۆراوجۆرەکانەوە کاریگەرییان لەسەر دروستبووە 21 ملیۆن کەس زیادی کردووە و کۆی گشتی گەیشتووەتە 258 ملیۆن منداڵ و مێرمنداڵ لە سەرانسەری جیهان.

راپۆرتەکە دەریدەخات کە 93 ملیۆن منداڵ بە هیچ شێوەیەک ناچنە قوتابخانە؛ هەروەها 60٪ـی کۆی گشتیی ئەو منداڵانەی لە خوێندن دابڕاون، لە نۆ وڵات دەژین، ئەوانیش ئەفغانستان، بەنگلادیش، کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ، ئەسیوپیا، میانمار، نایجیریا، پاکستان، سوودان و یەمەنن.

بەپێی راپۆرتەکە، جەنگ و تووندوتیژی هۆکاری سەرەکیی وازهێنانی منداڵانن لە قوتابخانە، دوای ئەوانیش ئاوارەبوون و گۆڕانی کەشوهەوا و قەیرانە ئابوورییەکان دێن.

مەیسا جەلبووت، بەرپرسێکی نەتەوەیەکگرتووەکان رایگەیاند: "بەڵگەکان روونن؛ جەنگ و گۆڕانی کەشوهەوا ئەو دەستکەوتانە لەنێودەبەن کە بە زەحمەت لە کەرتی پەروەردەدا بەدەستهاتوون. ئێستا کاتی ئەوەیە وەبەرهێنان لە داهاتووی ئەو منداڵانەدا بکەین کە بەهۆی قەیرانەکانەوە بێبەش بوون."

نەتەوە یەکگرتووەکان ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم ئامارانە نیشانی دەدەن پێویستییەکان لە کوێدا زۆرترینن و دەبێت وڵاتانی جیهان هەوڵەکانیان بۆ گەڕاندنەوەی منداڵان بۆ نێو پۆلەکانی خوێندن چڕتر بکەنەوە.

ئێران: رێگە نادەین پشکنەرانی نێودەوڵەتی سەردانی ئەو بنکە ئەتۆمییانە بکەن کە بۆردوومان کراون

2026-06-25T02:53:15.568+03:00

ئێران دەڵێ، رێگە بە پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم نادەن سەردانی ئەو بنکە ئەتۆمییە ستراتیژییانە بکەن کە ساڵی رابردوو لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە بۆردوومان کران، ئەوەش لەکاتێکدایە گەڕی یەکەمی دانوستاندنەکان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ لە سویسرا کۆتاییهات.

تاران و واشنتن یاداشتێکی لێکتێگەیشتنیان بۆ کۆتاییهێنان بەو جەنگە واژۆ کردووە. بەپێی رێککەوتنەکە، 60 رۆژ دیاریکراوە بۆ چارەسەرکردنی پرسە هەڵپەسێردراوەکان، لە سەروو هەموویانەوە پرسی ئەتۆمیی ئێران و لادانی سزاکان.

لەکاتێکدا جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندووە، تاران رازی بووە پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم بگەڕێنەوە ئەو وڵاتە، ئێران ئەوەی رەت دەکاتەوە.

ئیسماعیل باقایی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەڤانیدا گوتی: "هیچ کۆبوونەوەیەکمان لەگەڵ بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسەکە نەبووە و هیچ پلانێکیشمان نییە بۆ رێگەدان بە پشکنینی ئەو دامەزراوە ئەتۆمییانەی کەوتوونەتە بەر دەستدرێژیی سەربازیی ئەمریکا و زایۆنیستەکان."

لە بەرامبەردا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی ترووس سۆشیاڵ نووسی: "ئێران بە تەواوی رازی بووە بە بەرزترین ئاستی پشکنینی ئەتۆمی بۆ ماوەیەکی درێژخایەن لە داهاتوودا."

ساڵی 2025، کاتێک ئەمریکا چوونە نێو جەنگی نێوان ئیسرائیل و ئێرانی راگەیاند، بنکە ئەتۆمییەکانی فۆردۆ، نەتەنز و ئیسفەهانی بە بۆمبی "حەشارشکێن" بۆردوومان کرد. تاوەکو ئێستا ئاستی زیانەکان بە تەواوی دیار نییە، هەرچەندە ترەمپ دەڵێت "بە تەواوی خاپوور کراون."

ئێران و عومان "باجی خزمەتگوزاری" لە تەنگەی هورمز پێکدەهێنن

2026-06-25T02:53:02.304+03:00

ئێران و عومان دەڵێن، لێکۆڵینەوە لە تێچووی ئەو خزمەتگوزارییانە دەکەن کە پێشکێش بە کەشتییەکان دەکرێ لە تەنگەی هورمز؛ ئاماژە بەوەش دەکەن، مافی سەروەریی تەواویان بەسەر ئەم رێڕەوە ئاوییەدا هەیە.

رۆژی سێشەممە، 23ی حوزەیرانی 2026، لە راگەیێندراوێکی هاوبەشدا هەردوو وڵات ئاماژەیان بەوە کرد، لیژنەیەکی کاری هاوبەش لە نێوان وەزارەتەکانی دەرەوەیان پێکدەهێنن بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لەسەر "بەڕێوەبردنی ئایندەی کەشتیوانی لە تەنگەی هورمز و ئەو خزمەتگوزارییانەی پێشکێش دەکرێن لەگەڵ تێچووەکانیان بەگوێرەی بنەما نێودەوڵەتییەکان."

ئەم هەنگاوە دوای کۆبوونەوەی عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران و محەممەدباقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران هات لەگەڵ هەیسەم بن تاریق، سوڵتانی عومان و بەدر ئەلبوسەعیدی، وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە.

تاران چەندین جار رایگەیاندووە، دەیەوێ "رسووماتی خزمەتگوزاریی دەریایی" لەو کەشتییانە وەربگرێ کە بە رێڕەوەکەدا تێدەپەڕن، نەوەک "سەرانە و باج". محەممەدباقر قالیباف ئاماژەی بەوە کردووە، ئەم باجە دوای تەواوبوونی ئەو مۆڵەتە 60 رۆژییەی لە نێو رێککەوتنەکەی ئەمریکادا هاتووە، دەخرێتە واری جێبەجێکردنەوە.

ئەم پلانەی ئێران و عومان رووبەڕووی دژایەتیی تووندی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بووەتەوە. دۆناڵد تره‌مپ، سەرۆکی ئەمریکا پێشتر هۆشداری دابووە عومان کە ئەو کارە نەکات. هەروەها سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینە ئەمریکا هەڕەشەی سەپاندنی سزای بەسەر مەسقەتدا کردبوو ئەگەر هاوکاریی تاران بکات بۆ سەپاندنی "سیستمی باج" وەرگرتن.

لە هەوڵێکدا بۆ کەمکردنەوەی ئەم گوشارانە، بەدر بوسەعیدی، وەزیری دەرەوەی عومان، دوای کۆبونەوەکە لە ئێکس نووسی، وڵاتەکەی پابەندە بە یاسا نێودەوڵەتییەکان و "تێپەڕبوونی سەلامەت و بێ-سەرانە" لە تەنگەکەدا.

تەنگەی هورمز کە رێڕەوی 20٪ی نەوت و گازی جیهانە، لەوەتەی 28ی شوبات و دەستپێکردنی جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران، لە ژێر گوشارێکی زۆری سەربازیدا بووە.

هەرچەندە تاران وەک بەشێک لە رێککەوتنەکەی هەفتەی رابردووی لەگەڵ واشنتن گەمارۆکەی هەڵگرتووە، بەڵام ئەم هەنگاوە نوێیانە نیشانەی ئەوەن کە تاران دەیەوێ دۆخێکی نوێ لە تەنگەکەدا بسەپێنێت.

چیرۆکی ئەو کوڕە کوردەی بووە فریادڕەسی ئەڵمانیا

2026-06-25T02:00:00.000+03:00

لە مۆندیالی 2026ـی فیفادا، تۆمارکردنی دوو گۆڵی گرنگ لەلایەن دێنیز ئونداڤی کوردان بەرامبەر بە کۆتدیڤوار، هەڵبژاردەی ئەڵمانیای لە شکستێکی 1-0 بۆ سەرکەوتنێکی دراماتیکی 2-1 برد و گەیاندییە قۆناخی 32. بەڵام زیاتر لە ئاستە سەرسوڕهێنەرەکەی، چیرۆکی ژیانی پڕ لە کۆسپی ئەم یاریزانە کوردە ئێزدییە و ماڵباتەکەی بووەتە رۆژەڤی گەرمی میدیای جیهان.

یارییەکە رۆژی یەکشەممە، 21-06-2026، لە شاری تۆرۆنتۆی کەنەدا لەبەردەم 43 هەزار هاندەردا بەڕێوەچوو. کۆتدیڤوار لە خولەکی 30 بە گۆڵێکی فرانک کیسێ، بە پاسێکی یان دیۆماندی پێشکەوت. ئەڵمانیا لە نیوەی یەکەمدا دوو گۆڵی تۆمارکرد بەڵام لەلایەن ناوبژیوانی پاراگوایی، خوان گابریێل بێنیتێزەوە رەتکرانەوە؛ یەکەمیان گۆڵەکەی ئەلێکساندەر پاڤلۆڤیچ لە خولەکی 21 بەهۆی فاوڵ لەسەر گۆڵپارێز یەحیا فۆفانا و دووەمیان گۆڵەکەی کای هاڤێرتز لە خولەکی 38 بەهۆی فاوڵی جەمال موسیالا بوو.

گۆڵی یەکەمی ئونداڤ

لە خولەکی 60ـدا، جولیان ناگلیسمان، راهێنەری ئەڵمانیا بڕیاریدا جەمال موسیالا بباتە دەرەوە و دێنیز ئونداڤ بهێنێتە ناو یاریگەوە. تەنیا دوای 8 خولەک و لە خولەکی 68ـدا، ئونداڤ گۆڵی یەکسانبوونەوەی بە شێوازێکی سەرنجڕاکێش بە پاسی نەدیم ئەمیری تۆمارکرد. لە کاتێکدا یارییەکە بەرەو کۆتایی دەچوو، لە خولەکی 94 (90+4)ـدا، ئونداڤ بە ئەسیستێکی فیلیکس ئێنمیچا گۆڵی سەرکەوتنی تۆمارکرد و یاریگەی هەژاند. ئەم یارییە بۆ مانوێل نۆیەریش مێژوویی بوو، کە 21ـەمین یاریی خۆی لە مۆندیالدا کرد و ریکۆردی هۆگۆ لۆریسی فەرەنسی شکاند وەک زۆرترین بەشداریی گۆڵپارێزێک لە مۆندیالدا.

ماڵباتێکی ئێزدیی ئاوارە و باوکێک وەک نموونەی باڵا

دێنیز ئونداڤ لە دایکبووی 19-07-1996ـە لە شاری ڤارێلی ئەڵمانیا، بەڵام ماڵباتەکەی کوردێکی ئێزدیی خەڵکی گوندی زێڤرای سەر بە وێرانشاری پارێزگای رووهای باکووری کوردستانن و دایکیشی خەڵکی قامشلۆی رۆژئاوای کوردستانە. ماڵباتی ئونداڤ لە دوای کودەتا سەربازییەکەی ساڵی 1980ـی تورکیا، بەهۆی گوشارە سیاسییەکان و دۆخی ئابوورییەوە کۆچیان کرد و لە ڤارێلی ئەڵمانیا نیشتەجێ بوون.

ئونداڤ لە سەرەتای کاروانەکەیدا رووبەڕووی رەتکردنەوەی زۆر بووەوە، لەوانەش لە لایەن یانەی ڤێردەر برێمەن بەهۆی کورتیی باڵایەوە، بەڵام کۆڵی نەدا و لە خولە نزمەکانەوە گەیشتە مێپێن، سانت ژیلوازی بەلجیکی، برایتنی ئینگلیزی و دواجار شتوتگارت و هەڵبژاردەی ئەڵمانیا.

ئونداڤ لەبارەی باوکییەوە دەڵێت: "باوکم نموونەی باڵای منە. ئەو بە بێ هیچ شتێک هاتە ئێرە و خۆی دروستکرد. منیش هەموو هەوڵێک دەدەم بۆ ئەوەی شانازیم پێوە بکات و 10 هێندەی ئەو کارە بکەم کە ئەو لەپێناوماندا کردی. باوکم دوو سێ کاری دەکرد بۆ دابینکردنی ژیانمان. ئێمە وەک کورد و ئێزدی دەوڵەت و هەڵبژاردەی نیشتمانیی خۆمان نییە، بۆیە لە هەر کوێ بین، بنەچەی خۆمان لە دڵماندا هەڵدەگرین." گەلی ئێزدی لە ئەڵمانیا کۆمەڵگەیەکی گەورەی نزیکەی 200 هەزار کەسی پێکدەهێنن.

تانیا ئونداڤ: هاوژین و پاڵپشتە بێدەنگەکە

تانیا ئونداڤ، هاوژینی ئونداڤ خۆی کوردێکی ئێزدیی خەڵکی میدیاتی مێردینی باکووری کوردستانە و لە ئەڵمانیا گەورە بووە. پێکەوەژیانی ئەوان لەو کاتەوە دەستیپێکرد کە دێنیز هێشتا یاریزانێکی نەناسراوی خولە نزمەکان بوو و هیچ ناوودەنگ و خەونێکی مۆندیالی نەبوو. تانیا لە تاریکترین و سەخترین قۆناخەکانی کاروانەکەیدا، لە رووی رێکخستنی ژیانی تەندروست و دیسپلینەوە پاڵپشتێکی گەورەی بووە.

ئەوان لە تشرینی دووەمی 2021 لە شاری ئاخیمی ئەڵمانیا ژیانی هاوژینییان پێکهێنا و لە ئابی 2024ـدا کچێکیان بوو. تانیا بە پێچەوانەی زۆربەی هاوژینی یاریزانە ناودارەکانەوە، خۆی لە میدیا بەدوور دەگرێت و تەنیا لە یارییە گەورەکان و رێوڕەسمی خەڵاتەکاندا دەردەکەوێت.

کاردانەوەی میدیای جیهان بۆ باهۆزی ئونداڤ

ئاستە بەرزەکەی ئونداڤ، کە ئێستا یەکەم یاریزانی مۆندیالی 2026ـە لە 2 یاریدا (تەنیا 56 خولەک یاریکردن) بەشداریی لە 5 گۆڵدا (3 گۆڵ و 2 ئەسیست) کردبێت و ریکۆردی رۆجێر میلای لە ساڵی 1990ـەوە شکاندبێت، کاردانەوەی گەورەی لێکەوتەوە:

کیکەر (ئەڵمانیا): "دێنیز ئونداڤ جارێکی دیکە تواناکانی خۆی وەک یاریزانێکی یەدەگی کاریگەر سەلماندەوە بە تۆمارکردنی سێیەم گۆڵی لە دووەم یاریدا."

بیڵد (ئەڵمانیا): "دەبێت ئونداڤ لە هەموو یارییەکدا یاری بکات."

دەیلی مەیل (بەریتانیا): "وەک ئەوە وابوو جیهان لە جووڵە وەستابێت کاتێک دێنیز ئونداڤ تۆپەکەی لە تۆڕەکەدا جێگیر کرد. بێدەنگییەکی درێژخایەن باڵی کێشابوو پێش ئەوەی ئاهەنگگێڕان و خۆشییەکان بتەقنەوە. کۆتاییهێنانێکی بێوێنە بوو."

بی بی سی (بەریتانیا): "سەری رێز بۆ دێنیز ئونداڤ دابنوێنن. دەبێت بەزەییت بە کۆتدیڤواردا بێتەوە. دوای ئەو ئاستە سەرنجڕاکێشەی پێشکێشیان کرد، ئەم ئەنجامە دڕندەییەکی بێ پاساو بوو."

زە سەن (بەریتانیا): "ئەمە یەکێک بوو لە پڕکێشەترین و تووندترین 90 خولەکی ئەم مۆندیالە تاوەکو ئێستا."

لیکیپ (فەرەنسا): "چ شۆکێک بوو!"

لاگازێتا دیلۆ سپۆرت (ئیتاڵیا): "کۆتدیڤوار شایەنی زیاتر بوون، بەڵام کاتێک دوای کاژێرێک ئاستیان دابەزی، لەلایەن ئونداڤەوە شۆککران کە یاریزانە یەدەگە هەمیشەییەکەی ناگلیسمانە. کەسایەتی ئەڵمانییەکان جارێکی دیکە سەرکەوت."

کۆریێرێ دیلۆ سپۆرت (ئیتاڵیا): "ئونداڤ بە تۆمارکردنی دوو گۆڵ، ئەستێرەی بێ رکابەری یارییەکە بوو."

ئەی ئێس (ئیسپانیا): "ئونداڤ ئەڵمانیایەکی لاوازی لەگەڵ خۆی راکێشا و گەیاندییە سەرکەوتن."

مۆندۆ دیپۆرتیڤۆ (ئیسپانیا): "دوای بەشداری لە دوو مۆندیالدا کە تێیدا لە قۆناخی کۆمەڵەکان ماڵئاواییان کردبوو، ئێستا پاڵەوانانی چوار جاری جیهان بە جۆش و خرۆشەوە ئاهەنگی گەیشتن بە قۆناخی 16 دەگێڕن."

فۆتۆسپۆر (تورکیا): "دێنیز ئونداڤ بەهۆی ئەوەی بەڕەچەڵەک کوردە، هەڵبژاردەی تورکیای رەتکردووەتەوە و ئەو بەردەوامە لە راکێشانی هەست و سۆزەکان لە شتوتگارت."

لێدوانی ئونداڤ و ناگلیسمان دوای یارییەکە

ئونداڤ دوای یارییەکە رایگەیاند: "ئەمە زۆر گرنگە. هەمیشە باشە کە یاری یەکەم ببەیتەوە و دواتر یاری دووەمیش. ئێمە دەمانەوێت بگەینە لووتکەی دەستکەوتەکان، لووتکەش بەدەستهێنانی نازناوەکەیە. هەموو شتێک بۆ ئەو مەبەستە دەکەین."

یولیان ناگلیسمان، راهێنەری ئەڵمانیا لە کۆنفرانسی رۆژنامەڤانیدا ستایشی ئاستی ئونداڤی کرد و گوتی: "ئەو لە جووڵەکانیدا زۆر نایابە. دوای گۆڵی یەکەم، پاسێکی زۆر باشی لە فیلیکس بۆ هات. جاری دووەمیش، جووڵەیەکی نایابی کرد، تەنانەت سەیری گۆڵەکەشی نەکرد. دەکرێت لە یاریی داهاتوودا لە پێکهاتەی سەرەکی دابنرێت، بەڵام پێموایە ئەو بەم دۆخەی ئێستای زۆر دڵخۆشە، چونکە رۆڵێکی گرنگی گێڕا و ئێمەش زۆر لە ئاستی رازین."

یەکەم باری ترانزێت لە ئوردنەوە لە رێگەی عێراقەوە رەوانەی ئیمارات کرا

2026-06-25T01:54:00.000+03:00

دەستەی گشتیی گومرگی عێراق دەڵێ، یەکەم باری کاڵا لە ئوردنەوە بە شێوازی ترانزێت لە رێگەی عێراقەوە رەوانەی ئیمارات کرا.

رۆژی سێشەممە، 23-06-2026، دەستەی گشتیی گومرگی عێراق لە راگەیێندراوێکدا بڵاوی کردەوە، کاروانێکی کاڵا لە بەندەری عەقەبەی ئوردنەوە لە رێگەی دەروازەی سنووریی ترێبیلەوە هێنرایە نێو خاکی عێراق، پاشان بە وشکانی بۆ بەندەری ئوم قەسر لە بەسرە گوێزرایەوە و لەوێشەوە لە رێگەی دەریاوە بەرەو وێستگەی کۆتایی لە ئیمارات بەڕێ کرا.

دەستەی گشتیی گومرگ ئاماژەی بەوە کردووە، هەموو رێکارەکان بە سیستمی نوێ و سادەکراو کراون، سیستمی چاودێریی پێشکەوتوو و "شوێنپێهەڵگرتنی ئەلیکترۆنی" بەکارهێنراوە بۆ چاودێریکردنی بارەکە لە کاتی چوونەناوەوەی بۆ نێو عێراق تاوەکو گەیشتنی بە بەندەری ئوم قەسر، بۆ دڵنیابوونەوە لە سەلامەتی و پابەندبوون بە رێکاری دیاریکراو.

سامر قاسم داود، بەڕێوەبەری گشتیی گومرگ رایگەیاند، سەرکەوتنی ئەم پڕۆسەیە "وەرچەرخان"ە لە کەرتی گواستنەوە و ترانزێت؛ گوتیشی: "ئەمە دەیسەلمێنێت عێراق توانای هەیە بەگوێرەی ستانداردە جیهانییەکان مامەڵە لەگەڵ جووڵەی بازرگانی بکات، ئەمەش دەبێتەهۆی زیادکردنی قەبارەی ترانزێت و بەهێزکردنی داهاتە نانەوتییەکانی وڵات."

نانۆپلاستیک و کاریگەریی لەسەر داهاتووی مرۆڤایەتی و زەوی

2026-06-24T02:36:04.364+03:00

نازەنین عوسمان

کەس نییە نەزانێت پلاستیک چییە، هەروەها دەشزانین کە کاریگەریی خراپی هەیە لەسەر زەوی و زیندەوەران و هەموو زانستەکان باس لە زیانەکانی دەکەن. لەگەڵ ئەوەی جێگرەوەی نییە، رۆژ بەرۆژ بەکارهێنانی لە زۆربووندایە.

لە ناوەڕاستی سەدەی رابردووەوە تا ئێستا، زیاتر لە دە بلیۆن تۆن لە پلاستیک بەرهەم هێنراوە، نیوەی ئەو ژمارەیە، لەدوای ساڵی (2000)ەوەیە. بەکارهێنانی پلاستیک، چووەتە هەموو بوارەکانی ژیانەوە، بۆ نموونە؛ لە بوارە سەرەکییەکاندا بەم رێژانەی لای خوارەوە بەکار دێن:

40٪ قوتوو و پێچانەوە.

16٪ دروستکردنی خانووبەرە.

14٪ جلوبەرگ.

7٪ ئۆتۆمبێل و گواستنەوە...

پلاستیک، بە شێوەیەکی سەرەکی، لە جۆرە جیاوازەکانی گەردیلەی پۆلیمەر بە رێژەی جیاواز پێک دێت لەگەڵ هەندێک پێکهاتەی کیمیایی تر، جۆرە جیاوازەکانی پلاستیک دروست دەکرێت.

بەهۆی ئەوەی پلاستیک هەرزانە و دروستکردنی ئاسانە، بە شێوەی جیاواز و جۆراوجۆر لە زۆربەی پیشەسازییەکان بەکار دێت.

مرۆڤی سەردەم، بە پلاستیک دەورە دراوە. گەر سەیری دەوروبەری خۆمان بکەین و هەر لە خۆمانەوە دەست پێ بکەین؛ لە جلوبەرگ و پێڵاوەوە تا دەگاتە گەورەترین و قورسترین پیشەسازی، پلاستیک دەبینن، تەنانەت مرۆڤ پلاستیکی گەیاندە دەرەوەی زەوی و نێو مانگ. ئەو ئاڵایەی ئەمەریکا لەسەر مانگ چەقاندی، لە پلاستیک دروست کرابوو، ئەمە جگە لەو هەموو سەتەلایتەی لە دەوری زەویدان.

کێشەی سەرەکیی پلاستیک، لە شینەبوونەوە و لەناونەچوونیدایە، نازانین ئایا رۆژێک دادێت لەناو بچێت، یان هەر دەمێنێت؟ راستە پلاستیک دەشکێت بۆ پارچەی بچووک، بۆ ماکرۆپلاستیک، مایکرۆپلاستیک و نانۆپلاستیک، لە شێوەیەکی قەبارە گەورەوە بۆ شێوەیەکی قەبارە بچووک، کە بە چاو نابینرێن، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە لە سروشتدا نامێنێن.

لە ساڵی 2004دا سەرەتای پەیدابوونی زانیاری لەسەر میکرۆپلاستیک پەیدا بوو؛ ئەو گەردیلە بچووکانەن کە لەژێر میکرۆسکۆپدا دەبینرێن و لە ئاوی دەریا و نێو خۆڵ و هەموو ژینگەدا دۆزراونەتەوە.

کاتێک پلاستیک دەشکێت بۆ پارچەی بچووک، قەبارەی شکانەکەی جیایە. قەبارەی ماکرۆپلاستیک گەورەترە لە پێنج ملیمەتر و بە چاو دەیبینین. قەبارەی میکرۆپلاستیک، لە پێنج ملیمەتر بچووکترە (لە قەبارەی بەکتریایە) و پارچە بچووکەکان دەکرێت بە میکرۆسکۆپ ببینرێن. هەرچی نانۆپلاستیکە، هێندە بچووکە (لە قەبارەی ڤایرۆسە)، تەنیا بە میکرۆسکۆپی ئەلیکترۆنی دەبینرێن و قەبارەیان لە یەک میکرۆمیتەر بچووکترە.

نزیکەی 70 ساڵە بە شێوەیەکی فراوان پلاستیک بەکار دێت، لە نێو هەندێک بەفری جەمسەرەکاندا، نانۆپلاستیک دۆزراوەتەوە کە تەمەنی50 ساڵە.

ئەو پلاستیکەی بەکار هاتووە تا ئێستا، لە سەدا دە کەمتری دووبارە بەکار هاتووەتەوە و لە سەدا نەوەدەکەی تری فڕێدراوەتە ناو ژینگە. یەک کیسەی نایلۆن کە دەیخەیتە نێو خاشاکەکەت، دوای چەند ساڵێک دەبێتە چەندان ملیار لە نانۆپلاستیک لە نێو ژینگەدا. گەر پلاستیک ژینگە پیس بکات، پێدەچێت نانۆپلاستیک ژینگەپیسکەرێکی ئەبەدیی بێت.

دووبارە بەکارهێنانەوەی و ریسایکلی پلاستیک کارێکی ئاسان نییە و تێچووی زۆرە، بەشێکیان هەندێک بەرهەمی کیمیایی تێدایە و رێگرە لە بەکارهێنانەوەی. هەندێکیشیان شتومەکی کیمیایی ژەهراوییان تێدایە و نابێت دووبارە بەکار بهێنرێنەوە. زۆربەی ئەو پلاستیکانەشی دووبارە دەکرێنەوە، تەنیا یەک جار ریسایکل دەکرێنەوە و جاری دووەم فڕێ دەدرێن، واتە مرۆڤ نەیتوانیوە پشت بە ریسایکل ببەستێت بۆ کەمکردنەوەی پلاستیک.

نانۆپلاستیک، لەبەر ئەوەی قەبارەی زۆر بچووکە و کێشی زۆر کەمە، دەتوانێت لە هەموو شوێنێک بڵاو بێتەوە: لە نێو زەوی و خۆڵ، لە نێو ئاو و دەریا، لە هەوا، لە نێو لەشی مرۆڤ و ئاژەڵ، تەنانەت لەشی کۆرپە، کە بە وێڵداش و پەتی ناوکدا دەڕوات، هەروەها بۆ نێو دار و سەوزە و میوە... بۆ هەر شوێنێک بەخەیاڵتدا بێت.

بەهۆی ئەوەی زۆر دەمێک نییە ئاگاداری نانۆپلاستیکین، تا ئێستاش بەشێکی زۆر لە لێکەوتەکانی نەزانراوە. ئەوەی تا ئێستا ئاشکرا بووە بۆیان؛ نانۆپلاستیک توانای چوونەناوەوەی نێو شانەی لەشی زیندەوەرانی هەیە. ئەم چوونەناوەوەیە بۆ نێو شانەکان، تا لە ژینگەدا زۆرتر بێت، بێگومان زۆرتر دەچێتە ناو لەشی زیندەوەرانەوە.

نانۆپلاستیک لەو شوێنانەش دۆزراوەتەوە کە دەستی مرۆڤیان پێ نەگەیشتووە، کە بەهۆی سووکییەکەیەوە لەگەڵ هەوا و ئاو تێکەڵ بووە و لەگەڵ باران و لەسەر شاخی بەرز و دوور لە ئاوەدانی هاتووەتە خوار. هەروەها لە نێو ماسی و گیانەوەرەکانی دەریاییشدا دۆزراوەتەوە. لە نێو سێو، پەتاتە، کاهوو و گێزەر، لە نێو گیا و خواردنی ئاژەڵ، لە نێو سییەکانی بەراز و لە ریخۆڵەی سەگ و مراوی، لە نێو مێشکی مرۆڤ و لەشی کۆرپەدا دۆزراوەتەوە.

تاکوو ئێستا، بە باشی نازانین چۆن رێگری لە تێکەڵبوونی نانۆپلاستیک بە لەشی زیندەوەران بکەین، کە لە رێگەی: هەناسە، پێست، خواردن و ئاوەوە دەمژرێت و وەریدەگیرێت. نازانین بەهۆیەوە لەش چی بەسەر دێت؟ لەگەڵ خوێن و دەمارەکان چ رۆڵێک دەبینێت؟ لە نێو ئۆرگانەکاندا چ کاریگەرییەکی دەبێت؟ چەند لەگەڵ شیری دایک دەدرێتە منداڵ و بێچوو؟ چ کاریگەرییەکی دەبێت لەسەر گەشەی منداڵ و مێشک؟ چ کاریگەرییەکی لەسەر هێلکە و بێچوو دەبێت... کاریگەریی لەسەر دار و دروستکردنی کلۆرۆفیل و رەگەکانی بۆ هەڵمژینی ئاو و خواردن بە چ شێوەک دەبێت؟ کاریگەریی لەسەر ئەو پەیوەندییەی لەنێوان دارەکاندا هەیە چۆن دەبێت، گەشە و مانەوەیان بە چ شێوەیەک دەبێت؟

هەندێک توێژینەوە دەریانخستووە لە هەندێک شوێندا کۆ دەبێتەوە، وەک: ماسوولکە، مێشک و رێژنەکان.

جگە لە مەترسییەکانی خودی نانۆپلاستیک، مەترسیی تریش هەیە لە دروستکردنی پلاستیکدا، کە هەندێک کانزا و کەرەستەی ژەهراوی تێکەڵ دەکرێت. ئایا نانۆپلاستیک ئەو کانزا و ژەهرانە لەگەڵ خۆی هەڵدەگرێت و دەچنە نێو شانەکان؟ گەر هەڵی گرت، کاریگەریی لەگەڵ کانزاکانی نێو لەش چۆن دەبێت؟ لەسەر دروستکردنی ئێسک و گواستنەوەی شەپۆلە کارەباییەکانی دەمار و مێشک چۆن دەبێت؟

کاریگەرییەکان لەسەر گوێ و چاو بە چ شێوەیەک دەبێت؟ کاریگەرییان لەسەر مێرووەکان بە چ شێوەیەک دەبێت؟ لەسەر زاوزێیان، لەسەر پیتاندنی دار و میوە؟

هەنگەکان لە سەدا نەوەدی گوڵی کێوی دەپیتێنن و لە سەدا سیی خواردنی جیهان پشتی بە هەنگەکان بەستووە بۆ پیتاندن. ئایا نانۆپلاستیک چ جۆرە کاریگەرییەکی لەسەر مێرووەکان دەبێت لە داهاتوودا؟

مێرووەکان تەنیا لە رێگەی بۆن و رەنگ و با و رێژنەکانیان گوڵەکان ناناسنەوە، بەڵکوو لە رێگەی پەیوەندیی کارەبایی و موگناتیسیشەوە پەیوەندی بەیەکەوە و دەکەن و ماڵەکانیان دەناسنەوە؛ نانۆپلاستیک چ کاریگەرییەکی دەبێت لەسەر گواستنەوەی ئەو کارۆموگناتیسییانەی مێرووەکان بەکاری دەهێنن لەنێوان خۆیاندا؟

باڵندە و ئاژەڵە ئاوییە کۆچبەرەکان لە رێگەی شەپۆلی کارەبا و موگناتیسەوە رێگەکانیان دەناسنەوە؛ نانۆپلاستیک چ کاریگەرییەکی دەبێت بەسەر ناسینەوەی رێگەکانیان و بەسەر لەشیانەوە؟

کاریگەریی نانۆپلاستیک لەسەر شانەکانی لەش بە چ شێوەیەک دەبێت؟ چونکە نانۆپلاستیک توانای چوونەناوەوەی نێو شانەی هەیە؛ ئایا کاریگەریی چۆن دەبێت لە نێو شانەکان، لەسەر کارکردنیان، هاتوچۆی ئاو و خواردن بە نێو دیواری شانەکاندا؟ کاریگەریی لەسەر ئەو دژەئۆکسیدانە چۆن دەبێت کە پارێزگاری لە شانەکان دەکەن؛ ئایا رێگر نابێت و نابێتە هۆی دروستبوونی خانەی شێرپەنجەیی؟ کاریگەرییان لەسەر جیناتەکان بە چ شێوەیەک دەبێت؟

ئەمانە و هەزاران پرسیاری تر، بە شێوەیەکی راست و دروست بێوەڵامن. ئەو گومانانەی لە نانۆپلاستیک دەکرێت، زۆرن، مەترسییە شاراوەکان بێئەژمارن. هەموو زانایان دەزانن گەر کاریگەریی راستەوخۆی خراپیشی نەبێت، ئەوا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەریی زۆر خراپی هەیە لەسەر هەموو زیندەوەران. لەگەڵ ئەو هەموو مەترسییانەش، بەکارهێنانی پلاستیک رۆژ بە رۆژ زۆرتر دەبێت؛ تەنیا لە یەک دەبەی ئاوی یەک لیتریدا، ٢٤٠ هەزار نانۆپلاستیکی تێدایە، جا ئەگەر ئەمەمان لەبەر چاو بێت، دەزانین رووبەڕووی چ مەترسییەک دەبینەوە.

تاکوو ئێستا هیچ رێگەیەک نییە خۆمانی لێ بپارێزین، چونکە دەورەمان دراوە بە پلاستیک، بەڵام دەکرێت کەمی بکەینەوە. هەندێک لەو رێگەیانە، تاک دەتوانێت پێیان هەڵبستێت و هەندێکی تر بە دەوڵەت و پیشەسازییەکان و زانا و سەنتەرە توێژینەوەکان دەکرێن.

زانایان لە هەوڵی بەکارهێنان و دروستکردنی جۆرێک لە پلاستیکی ئۆرگانیکن (بایۆپلاستیک)، کە لە نیشاستە و قامیش دروست دەکرێت، ئەمە وەک هەموو بەرهەمە ئۆرگانیکەکان توانای شیبوونەوەی هەیە لە سروشتدا، بەڵام تاکوو ئێستا بە شێوەیەکی کەم دروست دەکرێت.

هەندێک بەکتریا و قەوزە لە سروشت و لە تاقیگەکاندا خەریکە دروست دەکرێن، کە ئەنزیمی تایبەتیان هەیە بۆ هەرسکردن و خواردنیان لەسەر شکاندنی ئەو کاربۆنانەی نێو نانۆپلاستیکە. ئەمە هیوایەکی گەورەی بەدواوەیە.

لە سەرانسەری جیهاندا هەڵمەتی بڵاوکردنەوەی زانیاری و هۆشیارین بۆ کەمکردنەوەی بەکارهێنانی پلاستیک؛ لە هەندێک وڵاتدا ئەو زانیارییانە، بەتایبەتی لەسەر ئاستی تاک، زۆر گەشەی کردووە و هۆشیاریی باشیان پەیدا کردووە لەسەر کەمکردنەوەی بەکارهێنانی پلاستیک.

لە کوردستاندا، کێشەی گەورە، بەکارهێنای دەبەی ئاوە بە پلەی یەکەم. بەهۆی پیسی و نەبوونی ئاوی نیشتمانی، خەڵک زۆر پشتی بە ئاوی دەبە بەستووە. دابەشکردنی ئاوی تەندروست، رێگرێکی سەرەکییە لە بەکارهێنانی دەبە. دەکرێت لە ماڵەکاندا فلتەری ئاو دابنرێت، یان ئاوی کووڵاو، ئەوەش کاریگەریی باشی دەبێت لەسەر کەمکردنەوەی نانۆپلاستیک. هەروەها لەسەر شارەوانی و دامەزراوە حکومییەکانە کە ئاوی خواردنەوە پاکژتر بکەن، تا ئەوەندە پشت بە ئاوی دەبە نەبەستین.

هۆشیاری بۆ کەمکردنەوەی بەکارهێنانی نایلۆن، بەتایبەتی کیسەی نایلۆن و سفرەی نایلۆن، کە داروبەردی ئەم وڵاتەی ئێمەی پیس کردووە. ئەوە بەسە گەر سەیری شەقامەکانمان بکەین، دەزانین چەندە بەکاریان دەهێنین. جاران سەبەتەی پووش هەبوو، هەموو ماڵێک بۆ بازاڕ بەکاری دەهێنا، یاخود ئەو سفرانەی پاک دەکرانەوە، ئەمانە زۆر ئاسانە بەکارهێنانیان و دۆستی ژینگەن.

بەکارهێنانی قاپی شووشە لەجیاتی قاپی پلاستیک، بۆ گەرمکردنەوەی خواردن و دانەنانی پلاستیکی سلیفۆن بۆ سەر خواردن لە کاتی گەرمکردنەوە لە نێو مایکرۆوەیڤدا، چونکە پلاستیک بە گەرمی هەڵدەوەشێت و بەشێک لە نانۆپلاستیک تێکەڵ بە خواردنەکەمان دەبێت. خواردن لە نێو کیسەی پلاستیک هەڵنەگرین، چونکە گەرمی و ساردی، هەردووکیان کاریگەریی خراپیان هەیە لەسەر شکاندنی پۆلیمەرەکانی پلاستیکی لێ دروست دەکرێت. قەسەبی پلاستیک بۆ خواردنەوە بەکار نەهێنین. هەندێک خواردن یاریدەدەرن بۆ کەمهەڵمژینی نانۆپلاستیک لە نێو لەشدا، وەک: ترشیات و میوە دژەئۆکسەدەکان.

جلوبەرگی لۆکە، کەتان و خووری زیاتر بەکار بهێنین وەک جلی نایلۆن. کاتی شووشتنی جل بە ئاوی گەرم لە نێو جلشۆر، بەشێک لەو نانۆپلاستیکە لەگەڵ شووشتن لێ دەبێتەوە و بەشێکی لەگەڵ ئاو دەڕوات و بەشێکیشی بە لەشمانەوە دەنووسێت، کە لە رێگەی پێستەوە ئەگەری هەڵمژینی نانۆپلاستیک هەیە. ئاوی زۆر گەرم، ئەم هەڵوەشاندنەوەیە زۆرتر دەکات، بۆیە دەکرێت بە ئاوی سارد و شلەتێن بشۆردرێن.

ئەو دەبە پلاستیکانە دووبارە بەکار نەهێنینەوە کە بۆ یەک جار بەکار دێن، هەندێک لەو پلاستیکانە بەپێی دروستکردنەکەی، بەکارهێنانەوەی خراپە و ژمارەی نانۆپلاستیک زۆرتر فڕێ دەداتە دەرەوە.

گسک زوو زوو بە ماڵدا بهێنرێت و فلتەری باش بۆ گسکەکان بەکار بهێنین.

وردەکاریی زۆرمان پێویستە بۆ کەمکردنەوەی بەکارهێنانی پلاستیک و هۆشیاریی کۆمەڵگە بۆ پەیداکردنی زانیاریی سەبارەت بە مەترسییەکانی نانۆپلاستیک. بێگومان پەیڕەوکردنی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی پلاستیک، کاری رۆژانەمان زۆرتر دەکات و دەبێت ئامادە بین قوربانیی بە کات بدەین و زیاتر بیر لە هەڵسوکەوتمان بکەینەوە، تا ئەو وردەکارییانەمان جێی خۆیان دەگرن و دەبنە بەشێک لە کاری رۆتینیی رۆژانەمان، بەڵام دەبێت هەردەم ئەوەمان لەبەر چاو بێت؛ زەوی و داهاتووی نەوەکانمان، بە رەفتار و کرداری ئێمەوە پەیوەستە.

قوربانییەکانی جوانکاریی ددان؛ گوناحی خەڵک چییە؟

2026-06-24T02:24:39.472+03:00

د.زەردەشت برادۆستی

چوار ساڵە بەدەم ئازار و دێوەزمەی ''جوانکارییەکی هەڵە''ـی دەم و ددانی دەناڵێنێت! نە خەوی خەوە، نە خواردنی، نە پێکەنین و قسەکردن و دەربڕینی، وازی لە هونەرەکەشی هێناوە و بووەتە زەبری دەروونی.

تەنیا دوێنێ: لە دەستپێکی رۆژ بە حاڵەتێک دەستمپێکرد و لە کۆتاییەکەشی بە حاڵەتێکی دیکە، ئاخر گووناح نییە؟ تەنیا دوێنی؛ ئەم دوو کەیسە قوربانییەم بۆ هات

یەکەم؛ هونەرمەندێکی لاوی دەنگ خۆش

ئەمە زیاتر لە 2 کاژێر رێگەی بڕیوە و هاتووەتە نۆرینگەکەم. رووخسارێکی ماندوو، جەستەیەکی شەکەت، سترێسی تەندروستیی دەم و ددانی بەسەر خۆی و هاوڕێکانیشییەوە دیار بوو، چوار ساڵە بەدەم ئازار و دێوەزمەی ''جوانکارییەکی هەڵە''ـی دەم و ددانی دەناڵێنێ! نە خەوی خەوە، نە خواردنی، نە پێکەنین و قسەکردن و دەربڕینی، وازی لە هونەرەکەشی هێناوە و بووەتە؛ زەبری دەروونی.

من بەر لە چاککردنی ددانەکانی دەبێ ببمە پزیشکی دەروونی، مامۆستایەکی بلیمەت و واعزێکی دوازدە عیلمی. تاوەکو بتوانم ئەم گرێ کوێرەیەی بکەمەوە، خوا قوەتم دا، ئێ دە سوێند بە خودا دوعا دەکەم کە ئەو کەیسە دێت، ئەمنی نەوێ وەکو دکتۆر! لەبەر ئاڵۆزی چارەسەرییەکە، لەبەر دیوە ئینسانی، ئایینی و نیشتمانییەکەیەوە نەبێت، بەیەک وشە کۆتایی پێ دێنم و دەڵێم: ببوورە من سەری لێ دەرناکەم.

لەوەتەی دەخوێنمەوە، لە فیزیا، کیمیا، بایۆلۆژی، دەروونی ئاڵۆزی مرۆڤ، بەڕێوەبردن، سیاسەت و بگرە دینیش، بابەتم نەبینیوە زەحمەتتر لە ئیتباقی ددانەکانی مرۆڤ؛ ئاڵۆز، ورد، تێکهەڵکێش و نادیار.

هەموو شتێکیش کاریگەریی تێدەکات؛ لەگەڵ ژنەکەت تێکبگیرێ دەگۆڕێ، پارە زەرەرکەی حاڵێکی دیکەیە، پاڵدەیتەوە وەزعێکە و دانیشی دونیایەکی دیکەیە، دەستکەیتە مۆبایلیت دەڵێی چوویتەتە قاڕەیەکی دی، بە ئیسمی ئەعزەمی (اللە)؛ لە جەبر، هەندەسە، قەزا و قەدەر و هەموو بابەتێکی دیکەی تۆ پێت ئاڵۆزە و قورسە، ئاڵۆزتر و قورسترە.

بڕوابکەن؛ دەبێ لە دەروونی مرۆڤ بزانی، لە فیسیۆلۆژیی جەستە بزانی، لە بایۆلۆژی بزانی، لە پەنهان لەگەڵ جنۆکە قسە بکەیت، دەبێ مامۆستایەکی بلیمەت بیت، پارێزەرێکی بە هەیبەت بیت، ئەندازیارێکی بەهرەمەند بیت، لە یەک کاتدا لە کیمیا، بایۆمیکانیک، فیزیکی و مێتافیزیکیش بزانی تاوەکو بتوانی بە حەقی خۆی ئیش لە حاڵەتێک بکەی لکاو بێت بەو بابەتەی لە دەم و ددانە!

بۆ ئەو هونەرمەندە دەزانم زیاتر لە 50 بۆ 60 کاژێرم دەوێ تاوەکو تۆزەک وای لێبکەم بە رێگەدا بڕوا، بە ئەزموون و شارەزایی خۆم و ئەو تیمەی لەگەڵ منن، بەو هەموو تەکنەلۆژیا و ئامێرانەی لەدەست منن، ئەوجاش جارجار دەبێت راوێژی کەسانی دیکە بکەم بەتایبەت لە دەرەوەی وڵات، تاوەکو سەری لێ دەربکەین.

دووەم؛ دایکێکی سەرووی (60) ساڵ، ژنێکی رۆشنبیر، خانەدان و کوردەواری

لەگەڵ دوو لە کوڕە جوانەکانی هاتنە نۆرینگەکەم، هاوپیشەیەکی دڵسۆز رەوانی لای منی کردبوو، هەموو دانەکانی بوونەتە دەنکە برنج و زۆرینەشیان دەمار بڕ کراون، دوو یان سێ جاریش ددانەکانی گۆڕاون، کەچی هەر ئازاری هەیە، لەو دەرگە بۆ ئەو دەرگە، یەک خانەوادە گیریان خواردووە و دایکەکەش دیارە لەو ژنانەیە ئازار و چەرمەسەری زۆری بینیوە واتە بە نەستەلە گەورە نەکراوە تاوەکو ناز و گۆز بکات، بە خودا ئێستا دووجار پێ لە عەرز بدات ئەو دکتۆرانەی ئیشیان بۆ کردووە دەتۆقن!

ئەویش قوربانیی لەخۆباییبوونی پزیشکەکەی و بێ سانسۆریی لایەنە پەیوەندارەکانە. هونەرمەندەکە و دایکەکە و سەتانی دیکە نەیانزانی و کەوتنە بەر شاڵاوی پووچی سۆشیاڵ میدیا، ئەی پزیشکە باشەکان چی؟ ئەی لایەنی پەیوەندیدار چی؟ یان گوناحی خەڵک چییە؟

هێمن هەورامی: کاراکردنەوەی پەرلەمان بناغە و دەستپێکی دەرچوونە لەم دۆخی چەقبەستووە

2026-06-24T02:22:00.000+03:00

د.هێمن هەورامی: کاراکردنەوەی پەرلەمان بناغەو دەستپێکی دەرچوونە لە دۆخی چەقبەستوویی و هەر لایەک لەبەردەم بەرپرسیارێتی سیاسی و یاسایی و نیشتیمانییە بەرامبەر قەوارەی هەرێم و متمانەی دەنگدەران و خەڵکی کوردستان.

"دەستپێشخەرییەکەی سەرۆک بارزانی هەنگاوێکی گرنگ و چارەنووسسازە و پارتی خوازیارە سەرجەم لایەنەکان هاوکاربن"

هێمن هەورامی، ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان لە میانی پێشوازیکردنیان لە لیو جون کونسولی گشتی کۆماری میللی چین و جێگرەکەی جەختیان لە هەڵوێستی نەگۆڕ و بەردەوامی پارتی کردەوەتەوە کە مەرجی سەرەکی و زەمینە سازی بۆ دەرچوون لە چەقبەستوویی سیاسی ئێستای کوردستان کاراکردنەوەی پەرلەمان و بەرپرسیار بوونی هەموو لایەکە بەرامبەر ئەو ئەرکە یاسایی و سیاسی و نیشتیمانیەی کە وەک بەرئەنجامی هەلبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە ۲٠ ی ۱٠ ی ۲٠۲٤ لەئەستۆی سەرجەم هێزە بەشداربووەکانە.

"بۆ دەرچوون لە چەقبەستوویی، کاراکردنەوەی پەرلەمان و بەرپرسیار بوونی هەموو لایەکە بەرامبەر ئەو ئەرکە یاسایی و سیاسی و نیشتیمانیە گرنگە"

لە درێژەی بڵاو کردنەوەی ڕاگەیەنراوەکەدا هاتوە: لەم رووەوە دەستپێشخەرییەکەی سەرۆک بارزانی کە بە بۆنەی جەژنی قوربانەوە رایگەیاند هەنگاوێکی گرنگ و چارەنووسسازەو پارتی خوازیارە سەرجەم لایەنە بەرێزەکان هاوکار بن لە هینانە دی ئەرکی سیاسی ونیشتیمانی بەوەی پەرلەمان کارا بکریتەوە و ریرەوی گفتوگۆ و دانوستاندنەکان ببرێنە ناو دامەزراوەی پەرلەمان. لە بارەی دوایین رەوشی سیاسی کوردستانەوە، هەڵوێست و سەرنج و سیاسەتی پارتیمان روونکردەوە بەوەی کە پارتی وەک هێزی براوەی یەکەم لە دوایین هەڵبژاردندا بە ٤٠٠ هەزار دەنگ پێش هەردوو هێزی دووەم و سێیەمی کوردستانە و مافی دیموکراسی و سیاسی خۆیەتی ئەم ئەنجامانە وەک بنەمایەک لە گفتوگۆکانیدا بەکار بێنیت بەلام لە ریککەوتنی سیاسی لەگەل یەکیتی کە دوای نزیکەی شەش مانگ گفتوگۆ لە ئایاری ۲٠۲٥ ئیمزا کراوە بنەمای شەراکەت و سازان کراوەتە بناغەی ریککەوتنی سیاسی نیوان پارتی و یەکیتی.

لە بارەی دوایین پەرەسەندنی پەیوەندییەکان لەگەل حکومەتی فیدرالی و ریککەوتنی حکومەتی هەریم و حکومەتی فیدرالی لەسەر بابەتی گومرگ و ئەسیکۆدا و وەبەرهێنان و چەندین بابەتی دیکە وردەکاری پێویست خرایە روو. لە بارەی یادی ۱٠٥ ساڵەی دامەزراندنی پارتی کۆمۆنیستی چین و ئەو بەرنامە و پرۆژانەی بۆ یادکردنەوەی حزبەکەیان ئەنجامی دەدەن ، کونسولی چین وردەکاری خستە روو و ئاماژەی بە قوڵایی ستراتیژی پەیوەندی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و پارتی کۆمۆنیستی چین کرد و هیوای بەردەوامی و قوڵبوونەوەی زیاتری ئەم پەیوەندییانەی خواست.

پاش 110 رۆژ؛ دەستکەوتەکانی ئێران چین؟

2026-06-24T02:18:08.815+03:00

شیروان شەمێرانی

سرووشتی جەنگ بە کۆتاییەکەیەتی، نەک بە کۆتایی پێکدادانی سەربازی، بەڵکو بەو ئەنجامانەی کە لایەنەکانی جەنگەکە بەدەستی دەهێنن، بۆیە لێرەدا باس لە رەهەندی سەربازی نییە، باس لە بەدەستهێنانی ئامانجە راگەیێندراوەکان و ئەوانەشە کە سرووشتی جەنگەکە بە تێپەڕبوونی کات دەیهێنێتە کایەوە. بۆیە لێرەدا دەمانەوێت ئەو دەستکەوتانەی ئێران ریزبەند بکەین بە کورتی، هەندێکیان شکست پێهێنانی ئەمریکا و ئیسرائیلە لە بەدیهێنانی ئەو درووشمانەی کە جەنگیان لەپێناودا بەرپاکرد، یان ئەوانەی کە ئێران لە رۆژانی جەنگدا دروستیکردن، هەنوکەیی و کاتی، یان ستراتیژی و دورمەودا:

１- ئێران هەرگیز بانگەوازی دروستکردنی چەکی ئەتۆمی نەکردووە تاوەکو ئێستا لێی پاشگەز ببێتەوە، تەنها پڕوپاگەندەی بۆ بەرنامەی ئەتۆمیی بۆ ئامانجی پیشەسازیی مەدەنی دەکرد، ئێستا لە یاداشتنامە چواردە خاڵیەکەدا ئەو مافەی بۆ خۆی سەند، ترەمپ لە هەڵتەکاندن و هەڵوەشاندنەوەی پرۆژەی ئەتۆمی و کارگە و کۆمپانیا ئێرانییەکان پاشگەزبووەوە، ترەمپ لەوەش زیاتر گوتی: ناکرێت دراوسێکانی ئێران وزەی ئەتۆمییان هەبێت و ئێران نەیبێت بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا و شتی دیکەی ئاسایی.

２- لەناوبردنی مووشەکە قورس و دورمەوداکانی ئێران دووەمین ئامانجی جەنگ و مەرجی ئاشتی بوو لەگەڵ ئێران دا، بەتایبەت لەلایەن ئیسرائیلەوە، ئێران بە هیچ جۆرێک ئامادەی تەنانەت گفتوگۆش نەبوو لەسەری، ئێران لەوەشدا سەرکەوت و ترەمپ گوتی نابێت شانشینی سعودییە مووشەکی هەبێت و ئێران نەیبێت.

３- گرووپە چەکدارە پرۆئێرانییەکان بەتایبەت لە لوبنان، سێیەمین ئامانجی بەرپاکردنی جەنگ بوو، تووندڕەوە کۆمارییەکان بەرنامەی ورد و سەرشۆڕکەریان بۆ ئەو دۆسیەیە داڕشتبوو تاوەکو بیسەپێنن بەسەر ئێران دا، بەڵام ئەنجام ئەوە بوو کە ئێران زیاتر یەکپارچەیی لەگەڵ ئەو گرووپانەدا، کە بە هاوپەیمانەکان دەیانناسێنێت، تووند کرد. لە خاڵی یەکەمی رێککەوتننامەکەدا ئیسرائیلی ناچار کرد کە جەنگ لە لوبنان رابگرێت و بەیرووتی بە هێڵی سوور دیاریکرد، ترەمپ و نەتەنیاهووش پەسندیان کرد.

４- لە رێگادا، واتە لە رۆژەکانی جەنگدا، ئامانجی دیکە دەستکەوت، درووشمی یەکەمی جەنگ کە لە دوو گوتاری بەرپاکردنیدا لەلایەن ترەمپ و نەتەنیاهووەوە بە ئاشکرا گوترا گۆڕینی رژێم بوو، نەک هەر رژێم مایەوە، بەڵکو سنووری بۆ هێزی سەربازیی زلهێزترین وڵاتی جیهان دانا، بە هەموو جیهانی سەلماند کە سنووری جەنگی سەربازیی ئەمریکی لە کوێدایە، نیشانەی پرسیاری جیددیی لەسەر داهاتووی ئاسایشی ئەمریکا و بوونی سەربازیی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا دانا.

５- وەک هونەرێکی جەنگاندن، کە دەخوازێت لە ساتەکانی لێکداندا کارتی دیکەی هێز دروستبکەیت و لە جەنگەکەدا بەکاریبهێنیت، تاوەکو بتوانی دانوستاندنکارێکی بەهێز و سەربەرز بیت، ئێران تەنگەی هورمزی بەکارهێنا و دایخست بەڕووی کەشتییە نەوتهەڵگر و بازرگانییەکاندا ، کە وەک تەواوی شیکارەکانی جیهان دەڵێن، داخستنی تەنگەی هورمز لە بەکارهێنانی بۆمبی ئەتۆمی سودبەخشتر بوو بۆ ئێران، لەگەڵ نەڕووخان و رادەست نەبوون، ئەمریکای ناچار بە وەستاندنی جەنگ و واژۆکردنی رێککەوتننامە کرد. سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ پاساوی رێککەوتننامە 14 خاڵیەکە بە روونی گوتی: نامەوێت ببمە هۆکاری قاتوقڕی و وشکبوونی جووڵەی ئابووری لە جیهاندا. نامەوێت وەک ئەلبێرت هۆبەری سەرۆکی پێشووتری ئەمریکا بم.

６- ئێران هێزی سەربازیی خۆی پیشان بە وڵاتانی عەرەبیی کەنداو دا، بە کردەوە بۆی سەلماندن کە بوونی بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لەسەر خاکی ئەواندا دەبێتە هۆکاری بەئامانجگرتنیان، ئەوانیش لەوە تێگەیشتن کە چەند بێ دەسەڵاتن بەرامبەر بە دراوسێی کەناری رۆژهەڵاتی کەنداو، پرسیاری هەڵسەنگاندنی سوود و بێ سوودیی ئەو بنکە سەربازیانەی لەلا دروستکردن. هەر بەو هۆیەشەوە ئێرانییەکان داخێک کە لە سەردەمی جەنگ لەگەڵ عێراق دا لە دڵیدا هەڵیگرتبوو بۆیان، ئەو داخەشی پێڕشتن و وەک دەڵێن، دڵی ئاوی خواردەوە.

７- لەکارخستنی رێژەیی زیاد لە 18 بنکەی سەربازیی ئەمریکی، بەگوێرەی راپۆرتە هەواڵی CNN و رۆژنامەی نیویۆرک تایمز، ئەمەش هێزی بالیستییەکان و تەکنۆلۆژیای سەربازیی ئێرانی بۆ نەیارەکانی دەرخست.

８- رێککەوتن لەسەر هەڵگرتنی سزای ئابووریی سەر ئێران کەم کەم و بە پلەبەندی و بە بەرامبەر، هەروەها ئازادکردنی راستەوخۆی بەشێک لە پارە بلۆککراوەکانی ئێران لە قەتەر، کە ئەمە گەورەترین دەرگای هەناسەدانی دەوڵەت و سەرجەم گەلی ئێرانە.

９- لەڕووی ستراتیژەوە، ئێران دوو ئامانجی گەورە و دورمەودا و بنچینەیی ئەمریکای شکست پێهێنا، ئەویش: نەچوونە ژێرباری نەخشەی سیاسیی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و رادەستنەکردنی نەوتی ئێران بە ئەمریکا و دوورنەخستنەوەی لە چین؛ کە ئەمە ئامانجی سەرەکیی رانەگەیێندراوی جەنگ بوون وەکو بەشێک لە لەمپەر دروستکردن لە رێگای گەشەسەندنی ئابووریی وڵاتی گەورەی چین دا.

１０- شکست پێهێنانی پرۆژەی ئیسرائیلی گەورە، تەواو لەباربردنی نەخشە و پلانەکانی سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە گۆڕانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا، بۆیە ئیسرائیلییەکان نایشارنەوە کە یاداشتنامە 14 خاڵیەکە ناپاکییە بەرامبەر ئیسرائیل.

１１- ئێران لەم جەنگە دەربازی بوو بە بوێرییەکی زیاترەوە بەڕووی ئەمریکادا، ترسی جەنگاندنی لەگەڵ ئەمریکادا نەما، زۆر خۆی لادا، زۆر بە جددی هەڕەشەکانی ئەمریکای دەگرت، بەڵام بێ پلانی و ناجێگیریی دەروونی و عەقڵیی ترەمپ ئەو ترسەی شکاند، ئێران لەم جەنگە دەربازی بوو، لەڕووی ستراتیژەوە بەهێزتر و بەمتمانەترە بە خود. فێری نەخشە و چۆنیەتیی جەنگی سەردەمی تەکنۆلۆژیا و زیرەکیی دەستکرد بوو.

１２- لە هەمووی گرنگتر، کۆدەنگی و یەکپارچەیی و تۆکمەیی ناوخۆ، گەلی ئێران تەنانەت ئۆپۆزیسیۆنیش یەکدەنگ بوون دژ بەم جەنگە، ئەمەش سامانێکی بەنرخ و زۆر بە بەهایە و پێی دەگوترێت هێزی نیشتمانی، ئەم جەنگە نەبوایە بە ئاسانی نەدەهاتە دی.

بەڵام ئەو پرسیارە سەرەکییەی کە بەدوای وەڵامەکەیدا دەگەڕێت، ئەوەیە: ئایا پاش ئەم جەنگە و ساڕێژبوونی لێکەوتەکانی، ئێران دەبێتەوە بە وڵاتێکی ئەندامی ئاسایی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی؟

چاڤی وتارێک لەسەر مێسی دەنووسێت

2026-06-24T02:03:07.704+03:00

چاڤی هێرناندێز، ئەفسانەی بارسێلۆنا، پەسنی لیۆنێل مێسیی هاوڕێی پێشووی دەدات و جەخت دەکاتەوە کە ناکرێت بە هیچ یاریزانێکی دیکە لە مێژووی تۆپی پێدا بەراورد بکرێت، و وەک 'مایکل جۆردنی ئەم وەرزشەیە" وەسفی دەکات.
چاڤی لە وتارێکدا کە لە رۆژنامەی زا ئاتلێتیکی بەریتانی بڵاوکراوەتەوە، دەڵێت بۆچوونەکەی لەسەر مێسی دەگەڕێتەوە بۆ بەهرە دەگمەنەکەی و بەردەوامبوونی لەسەر لووتکە بۆ ماوەی زیاتر لە 20 ساڵ، لەگەڵ کەسایەتییە رکابەرە بێوێنەکەی کە وایلێکردووە -بە قسەی چاڤی- ببێتە یاریزانێکی "نزیک لە سەروو مرۆڤ".

دەقی وتارەکەی چاڤی هێرناندێز..

یەکەم بینین

تەمەنم 20 ساڵ بوو کاتێک بۆ یەکەمجار ناوی لیۆنێل مێسیم بیست. یەکێک لە راهێنەرانی لاوان لە بارسێلۆنا پێیگوتم کوڕێک لە ئەرجەنتینەوە هاتووە بۆ ئەکادیمیاکەمان، گوتی تاوەکو ئێستا هیچ شتێکی هاوشێوەی ئەوم نەبینیوە. راستگۆ بم، گومانم هەبوو، چونکە منداڵی بەهرەمەندی زۆر دێنە ناو بارسێلۆناوە. بڕوام وابوو ناتوانی بڕیار لەسەر یاریزان بدەیت تاوەکو نەگاتە تیپی یەکەم.

راهێنەرەکە پێیگوتم "چاڤی، ئەم کوڕە جیاوازە".

دواتر لە چەند ساڵی دواییدا، گرتە ڤیدیۆییەکانی مێسیم لە کەناڵی بارسێلۆنا دەبینی. لێهاتووییەکانی، گۆڵەکانی. ئەو دیمەنانەی تێیدا ٤ یان ٥ بەرگریکاری دەبڕی و پاشان گۆڵپارێزەکەشی تێدەپەڕاند. وەک بەهرەیەکی سەرووسروشتی دەردەکەوت، بەڵام زۆر گەنجی دیکەش وا دەردەکەوتن، چونکە کەناڵەکە تەنیا باشترین کاتەکانیانی نیشان دەدا.

لە ساڵی ٢٠٠٤، هەمان ڕاهێنەر نامەیەکی بۆ ناردم: "ئەو ئەرجەنتینییەی پێم وتبووی، سبەی لەگەڵتان مەشق دەکات." لە دڵی خۆمدا وتم: باشە، کاتی ئەوە هاتووە ببینین ئەم کوڕە لە چی دروستکراوە.

تاوەکو ئێستاش یەکەم یەکەی مەشقی ئەوم لەبیرە. شێوازی کۆنتڕۆڵکردنی تۆپ، بڕینی یاریزانەکان، پاسدانەکانی و پەیوەندی لەگەڵ هاوڕێکانی.. هەموو شتێکی پێ دەکرا. ئەو "دیاردە" بوو.

نەمدەتوانی بڕوا بەوە بکەم کە دەیبینم. تەنانەت یاریزانە گەورەکانی دیکەش وەک کارلیس پویۆل، ڤیکتۆر ڤاڵدێز، دیکۆ و رۆناڵدینۆ؛ تەنیا سەیرمان دەکرد وەک بڵێین "ئەمە ئاسایی نییە". لێو تەنیا ١٦ ساڵ بوو، بەڵام راستەوخۆ بووە باشترین یاریزانی یانەکە.

کوڕێکی کۆڵنەدەر و رکابەرێکی سەرسەخت بوو، زۆر بەپەرۆش بوو بۆ سەرکەوتن. کاتێک بەرەو پێشەوە دەڕۆیشت، تەنیا مەبەستی گۆڵ بوو، بێئەوەی کات بە جوڵەی زیادە و نمایش بکوژێت. چاوەکان تەنیا لەسەر گۆڵ بوون. تەنانەت لە بارسێلۆناشدا، ئێمە شتی وامان نەبینیبوو.

لێو لە دەرەوەی تۆپی پێ شەرمن و گۆشەگیر بوو. لە گەشتێکی ئاسیا، پێکەوە لە یەک ژوور بووین. بۆ داگیرساندنی تەلەڤزیۆنەکە مۆڵەتی لە من وەردەگرت! پێم دەگوت "ئارام بگرە، کێشە نییە، تۆ لێرە فەرمان لە من وەرناگریت". هەوڵم دەدا وای لێبکەم هەست بە ئاسوودەیی بکات.

لەناو یاریگادا، بەردەوام قسەمان دەکرد. پێیدەگوتم "چاڤی، ئەم یاریزانە زۆر لێمەوە نزیکە، لە بۆشایی پشت سەریەوە تۆپم بۆ بنێرە". هەندێکجار دەمبینی نیگەرانە، چونکە تۆپی بەرنەدەکەوت، دەمگوت: وەرە دواوە، وەرە نزیک. دەهاتە لای من و ئینێستا و بۆسکێتس بۆ ئەو شوێنەی کایەکەی تێدا دەسوڕایەوە. چەند لێو زیاتر قاچی لە تۆپ بدایە، تیپەکە زیاتر سوودمەند دەبوو.

یاریکردن لەگەڵ مێسی زۆر ئاسان بوو. ئەگەر نەتوانی لە مێسی تێبگەیت، کەواتە تۆ یاریزانی تۆپی پێ نیت؛ بەو سادەییە. کاتێک پاس بۆ لێو دەدەیت، بە باشترین شێوە و لە کاتی گونجاودا بۆت دەگەڕێنێتەوە، هەمیشە بۆ ئەو قاچەت کە ئارەزووی دەکەیت. وەک کەسێک کە حەزی لە پاسدان بێت، یاریکردن لەگەڵ ئەو چێژێکی گەورە بوو. لێو منی کرد بە یاریزانێکی باشتر.

باشترین وەشان

زۆر نمایشی مێسی هەن کە لە مێشکمدا ماونەتەوە، بەڵام ئەگەر ناچاربم یەکێکیان هەڵبژێرم، یاریی پێش کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای 2011ـیە بەرامبەر ریال مەدرید لە بێرنابیۆ. مۆرینۆ وای کردبوو چیمەنی یاریگاکە زۆر بەرز بێت، دەیانویست بە یەکسانبوون بچنە دەرەوە.

لێو گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد، پاشان ئەو راکردنە مێژووییەی بەشێوازی مارادۆنا دەستپێکرد. بە تەنیا بەرامبەر لاسانا دیارا، چاڤی ئەلۆنسۆ، رائول ئالبێیۆل و سێرخیۆ رامۆس بوو، هەموویانی بڕی. لەو رۆژەدا ئێمە هیچمان نەکرد، تەنیا مێسی دەرکەوت. ئەمە ئەو شتەیە کە ئەو دەیتوانی بیکات. کاتێک یاریی بەکۆمەڵی ئێمە پەکی دەکەوت، کارتە براوەکەمان لای باشترین یاریزانی مێژوو بوو. مێسی بە تەنیا یارییەکانی بۆ دەبردینەوە.

ئێستا کە سەیری دەکەم، هەست بە سۆزێکی زۆر دەکەم. من تاوەکو 39 ساڵی یاریم کرد، بەڵام ئەو کاتە لە خولی قەتەر بووم. لیۆ ئێستا لەو تەمەنەدایە، بەڵام کە سەیری دەکەی، دەبینی هێشتا هەر هەمان مێسییە. هیچ نەگۆڕاوە. سەیری جوڵەی خێرای قاچەکانی بکەن... هەر کەسێکی دیکە بووایە دوای مۆندیالی 2022 وازی دەهێنا، بەڵام ئەو دڕندەیەکی رکابەرە. بڕوای وایە دەتوانێت جارێکی دیکەش مۆندیال بباتەوە.

هیچ گومانم نییە ئەرجەنتین دەگاتە قۆناخەکانی کۆتایی و باشترینەکانی مێسی دەبینین. ئەو لەڕووی دەروونییەوە خۆی بۆ ئەمە ئامادە کردووە، سەرەڕای ئەوەی خەڵک دەڵێن ئاستی جەستەیی دابەزیوە، بەڵام دێت و 3 گۆڵ تۆمار دەکات.

گۆڵی یەکەمی بەرامبەر جەزائیر،"مێسییەکی پەتی" بوو. کاتێک رۆدریگۆ دی پۆل سەیری کرد، لیۆ لە شوێنی گونجاو و کاتی گونجاودا بوو. پێش ئەوەی تۆپەکە وەربگرێت، سێ جار سەیری پشت سەری خۆی کرد. ئەمە یەکێکە لە نهێنییەکانی. بەردەوام سەیری دەوروبەری دەکات و هەموو شتێک هەڵدەسەنگێنێت. زۆربەی کات تەنیا دەڕوات، بەڵام ئەو دەڕوات و سەیری دەوروبەری دەکات" کاتێک هاوڕێکانی پاس دەدەن، ئەو دەزانێت یاریزانی ناوەندی بەرگریی بەرامبەر لەکوێیە، بەرگریکارەکان لەکوێن و بۆشاییەکان لەکوێن. تێگەیشتنی ئەو بۆ یارییەکە بێوێنەیە.

یاریکردن لە هەموو پۆستەکاندا

لە بارسێلۆنا راهێنانی مێشکمان زۆر دەکرد بۆ دۆزینەوەی یاریزانی ئازاد، مێسی مامۆستای ئەو کارە بوو. زێدەڕۆیی ناکەم ئەگەر بڵێم مێسی دەیتوانی لە پۆستی ئینێستا، بۆسکتس، پویۆل و تەنانەت لە پۆستی منیشدا یاری بکات و لە هەموومان باشتر بێت.

دوای یاریی جەزائیر نامەم بۆ نارد و پێمگوت کە ئەو بڕواپێنەکراوە، کاتێک بینیم چی کردووە تەنیا پێکەنینم دەهات. ئەوە شێتی بوو. مێسی هەمیشە لە کاتی گونجاودا دەردەکەوێت. بۆ من، ئەو بەراورد ناکرێت، ئەو بوونەوەرێکی سەروو مرۆییە.

حەز دەکەم بڵێم ئەو "مایکل جۆردنی تۆپی پێیە". لە مێژوودا کەس نییە هاوتای ئەو بێت. ئەو بەهۆی بەردەوامبوونییەوە بەسەر هەموو گەورەکانی رابردوودا سەرکەوت؛ بۆ ماوەی 20 ساڵ باشترینی جیهان بووە.

ئەو رقی لە دۆڕانە. جەستەیەکی هەیە کە بەتایبەت بۆ تۆپی پێ دروستکراوە. گۆڵەکانی بەرامبەر جەزائیر لەبیر بکەن، تەنیا سەیری شێوازی یاری و تینوێتییەکەی بکەن بۆ بردنەوە. ئەو عەقڵییەتی پاڵەوانێکی هەیە کە هەرگیز دووبارە نابێتەوە.