tag:blogger.com,1999:blog-88741608317683721052026-08-13T16:21:10.139+03:00کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.comBlogger7628125tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-40878876268224503502026-08-08T18:54:36.233+03:002026-08-08T18:54:36.233+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgtzgFRQevygLqOPXuef6AH1HEX0i4Qnv_yan4DY6M7NIDayCG4Qa48YPWZMGBLNgPdnQ3L387F2OknxhlHF4mR9HmZvBRP49dPP26yM_lzhP41CMc2tQB5OwUAAtEVY1gfaaZnnzftIZwfJ9WUcsbaSiKOf7rBQ3LFysvYvfEldWLOAYPrBL5t6NnZuR0/s701/16582026_30.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="396" data-original-width="701" height="181" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgtzgFRQevygLqOPXuef6AH1HEX0i4Qnv_yan4DY6M7NIDayCG4Qa48YPWZMGBLNgPdnQ3L387F2OknxhlHF4mR9HmZvBRP49dPP26yM_lzhP41CMc2tQB5OwUAAtEVY1gfaaZnnzftIZwfJ9WUcsbaSiKOf7rBQ3LFysvYvfEldWLOAYPrBL5t6NnZuR0/s320/16582026_30.jpg" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مەیدانی جەنگەکانی داهاتوو چیتر بەچاوی ئاسایی نابینرێن؛ جەنگی نوێ تەنها بەموشەک‌و فڕۆکە ناکرێت، بەڵکو لەناو فەزایەکی شاراوەدا بەڕێوەدەچێت کە لەشەپۆلی ڕادیۆیی، ڕادارو ئاماژە ئەلیکترۆنییەکان پێکهاتوە، ئەم تەکنەلۆژیایە کە بە"شەڕی ئەلیکترۆنی" دەناسرێت، لەئێستادا بوەتە بزوێنەری سەرەکی‌و بێدەنگی تەواوی ململانێ سەربازییەکانی جیهان.</div><div style="text-align: justify;">لەبنەڕەتدا، ئەمجۆرە لەجەنگ بریتییە لەململانێی توند لەسەر کۆنترۆڵکردنی سپێکتزۆمی ئەلیکترۆمەگناتیسی کە دەمارگیرو بڕبڕەی پشتی تەواوی سیستمی GPS، پەیوەندییە بێوایەرەکان‌و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانە (درۆن)، لەم مەیدانەدا، ئەو لایەنەی بتوانێت باڵادەستیی بەدەستبهێنێت، دەتوانێت زوتر دوژمن ببینێت، باشتر پەیوەندیی بەهێزەکانی خۆیەوە بکات‌و پێشوەختە هێرشبکات؛ بەپێچەوانەشەوە، شکستی هەر سوپایەک لەم جەنگەدا بەواتای کوێربون، بێدەنگبون‌و پەککەوتنی تەواوی سیستمی فەرماندەیی‌و گواستنەوەی زانیاریی دێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سوپاکانی سەردەم ئەم جەنگە شاراوەیە لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی بەڕێوەدەبەن؛ یەکەم کۆڵەکە "هێرشی ئەلیکترۆنی"یە کە لەڕێگەی ته‌شویشکردنی ڕادارەکان‌و ناردنی ئاماژەی خەڵەتێنەرەوە (Spoofing) سیستمی دوژمن دەشێوێنێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆڵەکەی دوەم "پاراستنی ئەلیکترۆنی"یە کە ئامانجی پاراستنی بەردەوامیی ڕاداری هێزەکانی خۆیەتی لەهێرشەکانی نەیارو سێیەم‌و گرنگترین ڕەهەندیش "پشتیوانیی ئەلیکترۆنی"یە، کە وەک چاوێکی هەواڵگریی بەهێز، شوێنی ڕاداری دوژمن دیاریدەکات‌و وێنەیەکی ڕونی مەیدانەکە دەداتە فەرماندەیی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هۆکاری سەرەکیی بایەخی بێپایانی ئەم جەنگە لەئێستادا، بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە سوپای وڵاتان بەتەواوی پشت بەهەستیارە دیجیتاڵییەکان دەبەستن، بەجۆرێک، لەم سەردەمەدا تەنها یەک ئامێری ته‌شویش دەتوانێت بەبێ تەقاندنی یەک فیشەک، تۆڕێکی پاراستنی ئاسمانی پەکبخات‌و هێرشی گروپی درۆنەکان پوچەڵبکاتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">جەنگی ئێستای نێوان ڕوسیاو ئۆکرانیا زیندوترین نمونەی ئەم ڕاستییەیە، کە تێیدا هەزاران درۆن نەک بەهۆی تەقاندنەوە، بەڵکو بەهۆی فریودانی سیستمی ڕێدۆزی‌و تێکدانی پەیوەندییەکانیانەوە خراونەتە خوارەوە، ئەمەش دەیسەلمێنێت کە سەرکەوتنی جەنگی سەدەی 21 تەنها بۆ ئەو لایەنەیە کە دەتوانێت فەزای ئەلیکترۆنی کۆنترۆڵبکات.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-20543287955229274432026-08-08T17:53:53.802+03:002026-08-08T17:53:53.803+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhbXsQrqjRUSQFdJL6fbL19U8gQ6_Bi2fcl5NBL-sqVmoSzKmh8VUlYybTV0_NUjiOKc1NAh7m8IwMo_wdpFHb4PEsi3TAqG_j_AFXrX7v4FP1eV0w0C4Cxh9uoZm6CeqIyo7uCyohOwqUk0fyMnbNEJHWZyvh_xMX7hUHVhq5q2ouGXHQKX6421hrdfuU/s1366/16882026_7.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1082" data-original-width="1366" height="253" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhbXsQrqjRUSQFdJL6fbL19U8gQ6_Bi2fcl5NBL-sqVmoSzKmh8VUlYybTV0_NUjiOKc1NAh7m8IwMo_wdpFHb4PEsi3TAqG_j_AFXrX7v4FP1eV0w0C4Cxh9uoZm6CeqIyo7uCyohOwqUk0fyMnbNEJHWZyvh_xMX7hUHVhq5q2ouGXHQKX6421hrdfuU/s320/16882026_7.png" width="320" /></a></div><br /><br /><div style="text-align: justify;">بێوار رەحمان</div><div style="text-align: justify;">-</div><div style="text-align: justify;">عێراق ئەمڕۆ لەبەردەم گەورەترین تاقیکردنەوەی چارەنووسسازدایە،لە کاتێکدا حکومەتی عێراق بە سەرۆکایەتی "عەلی فالح زەیدی" ڕێککەوتنی ستراتیژیی بە بەهای 60 ملیار دۆلار لەگەڵ زەبەلاحەکانی وزەی ئەمریکا، وەک (ExxonMobil، KBR، GE Vernova، Shell، Halliburton) واژۆ دەکات،لەکاتێکدا شەقام و دۆخی سیاسی و ئەمنی عێراق لە ژێر هەڕەشەی شەڕێکی گەورە و سێبەر و بەوەکالە دایە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم دۆخە،رەنگە عێراق بکاتە گۆڕەپانێک کە تێیدا ئابووری و سەربازی تێکەڵ یەک بن ، وەک ئەوەی چارەنووسی دەوڵەت لەسەر بەتانییەکی گڕگرتوو هەڵچنرابێت.</div><div style="text-align: justify;">لێرەدا لەمەسەلەی دۆلار کە ئابوری عێراقی پێوە گرێدراوە،کە نەوتەکەی بەدۆلار و لەژێر چەتری ئەمریکایە وەک قەڵغان یان ئامانج زۆر جار بەکار دێت؟</div><div style="text-align: justify;">واژۆکردنی 48 ڕێککەوتن لەگەڵ کۆمپانیا ئەمریکییەکان، لەوانە دروستکردنی بۆری نەوتی عێراق-سوریا، پەیامێکی ئابووریی ڕوونە: کە عێراق دەیەوێت بە تەکنەلۆژیای ڕۆژئاوا خۆی لە قەیرانی وزە ڕزگار بکات،وەلی ئەم ملیارانە دوو ڕووی هەیە: کە ئەمانەن</div><div style="text-align: justify;">ڕووی گەشەپێدان: ئەگەر جێبەجێ بکرێت، ژێرخانی وزەی عێراق دەبوژێتەوە و وڵات لە گەمارۆ ئابوورییەکان ڕزگاری دەبێت.</div><div style="text-align: justify;">راکێشانی بەرەو ئاگر: لە دیدگای میلیشیاکان و ئێرانەوە، ئەم دەستکەوتانە نیشانەی باڵادەستیی ئەمریکایە لە عێراقدا،بۆیە ئەم پڕۆژانە دەبنە ئامانجی ڕاستەوخۆی گرووپە چەکدارەکان بۆ تێکدانی هاوسەنگیی هێز، لێرەدا پرسێک دێتە پێشەوە ئەویش عێراق لە چەقۆی شەڕی سێبەرەکاندا ،لێرەدا ئاماژەیەک دێتە پێشەوە کە</div><div style="text-align: justify;">ئەو بارودۆخەی کە ئەمڕۆ لە کەنداو و دەریای سوور (باب المندب) دەگوزەرێت، تەنها شەڕی درۆن و موشەک نییە، بەڵکو شەڕی ڕێڕەوی ئابووریی جیهانییە، و عێراق بەداخەوە ناتوانێت لەم ئاگرە بەدوور بێت، ئەمریکا دەیەوێت عێراق وەک دڵێکی وزە بمێنێتەوە کە ئابووریی جیهان لە شەڕی دژی ئێران بپارێزێت، لەلایەکی دیکەوە ئێران ئاگاداری لاوازیی لۆجیستیی ئەمریکایە ، کە ڕەنگە عێراق بەکاربهێنێت وەک "کارتێکی فشاری نەرم" یان "مەیدانێک بۆ مانۆڕ" بۆ ئەوەی ڕێگری لە پڕۆژە ئەمریکییەکان بکات.</div><div style="text-align: justify;">خالێکی تر ململانێی ناوخۆیی ییە : کە گەندەڵی و میلیشیا</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆسپێکی گەورە لەبەردەم سەرکەوتنی ئەم پڕۆژە زەبەلاحانە،و دۆخی ناوخۆیی عێراقە:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پرسی تەڵەی گەندەڵی لە وڵاتێکدا کە سیستەمی ئیداریی بە گەندەڵی داخوراوە، بەڕێوەبردنی پڕۆژەی 60 ملیار دۆلاری پێویستی بە شەفافییەت و هێزی یاسایە، ئایا ئەم پڕۆژانە ڕێگەیەک دەبن بۆ ئاوەدانکردنەوە،یان دەبنە پاروویەکی چەور بۆ ئەوانەی قازانجی تایبەتەوەن؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە ئێستادا حکومەتی زەیدی لەنێوان دوو بەرداشدایە،لەلایەک دەخوازێت لەگەڵ واشنتۆن پەیوەندی ستراتیژی هەبێت،لەلایەکی تر میلیشیاکان خاوەنی چەکی قورس و بڕیاری سیاسیی نادەوڵەتین،و بوونی ئەم هێزانە ڕێگرێکی سەرەکییە لەوەی کۆمپانیا ئەمریکییەکان بتوانن بەبێ ترسی ئەمنی کار بکەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لێرەدا پرسیارەک دێتە پێشەوە کە ئایا حکومەت دەتوانێت ڕایبگرێت؟</div><div style="text-align: justify;">ئەو سیاسەتەی عەلی زەیدی پەیڕەوی دەکات، دەکرێت ناوی بنێین,سیاسەتی هاوسەنگیی مەترسیدار، و ڕێککەوتنی 60 ملیار دۆلاری، ئەگەر سەرکەوتوو بێت، عێراق دەکاتە خاوەن بڕیارێکی ئابووری لە ناوچەکەدا، بەڵام بۆ ئەوەی ئەمە ڕووبدات، پێویستی بە بڕیاری سیاسیی یەکگرتوو هەیە ، حکومەت دەبێت لە ناوخۆدا قەناعەت بە هەموو لایەنەکان بکات کە بەرژەوەندیی نیشتمانی لەسەرووی ململانێی هەرێمییەوەیە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەگەر حکومەت نەتوانێت ئاسایشی کۆمپانیا بیانییەکان و بۆرییە نەوتییەکان لە بەرامبەر هێرشی درۆن و میلیشیاکان بپارێزێت، ئەوا ئەم 60 ملیار دۆلارە تەنها دەبێتە ژمارەیەکی سەر کاغەز.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەوەی پێویستە لەبەر چاو بگیرێت ئەوەیە کە عێراق لە ئێستادا وەک یاریزانێک وایە لە گەمەیەکی شەترەنجی گەورەدا، و خاوەنی باشترین پارچەکانی نەوت و وزەیە، بەڵام کێڵگەی یارییەکە لەلایەن میلیشیا و گەندەڵی و ئاگری ململانێی دەرەکییەوە سووتاوە. ئەگەر (زەیدی) نەتوانێت ئەم قەڵغانە ئابوورییە بکاتە دیوارێکی سیاسی بۆ پاراستنی وڵات، ئەوا ئەم پڕۆژانە ئەگەری هەیە هەر زوو لەبەردەم شەپۆلی ململانێکاندا ببن بە خۆڵەمێش.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پرسیاری داهاتوو ئەوەیە ئایا ئەم 60 ملیار دۆلارە دەبێتە هۆکاری بوژانەوەی عێراق، یان دەبێتە هۆی پەرەسەندنی ناکۆکییە ناوخۆییەکان بۆ دەستبەسەراگرتنی ئەم سامانە زەبەلاحە؟</div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-21451154818101058512026-08-08T17:47:39.133+03:002026-08-08T18:15:22.782+03:00<p>&nbsp;</p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj_y950UUx4Mc2hCxDyDfKGfM41Qh4Q_NrQP2bEp7Tx6w8R2uBPpGozODb5IYVMWb9_hxnz5-bFsZJo3QTjdxPWBhewkCvtbDFu2ZPBWZHSYJoV0rHUWVlSPYjv0Fhu-K17JsZ59fQAOmM976O0sBeqtUhLhyrKljsMSODC8pDJIBhf0M9-gtMFplwaUoQ/s409/home-uae-card.png" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="266" data-original-width="409" height="208" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj_y950UUx4Mc2hCxDyDfKGfM41Qh4Q_NrQP2bEp7Tx6w8R2uBPpGozODb5IYVMWb9_hxnz5-bFsZJo3QTjdxPWBhewkCvtbDFu2ZPBWZHSYJoV0rHUWVlSPYjv0Fhu-K17JsZ59fQAOmM976O0sBeqtUhLhyrKljsMSODC8pDJIBhf0M9-gtMFplwaUoQ/s320/home-uae-card.png" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆمپانیای دانە گاز، کە گەورەترین کۆمپانیای کەرتی تایبەتی گازی سرووشتییە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، ئامارە داراییەکانی نیوەی یەکەمی ساڵی 2026ی بڵاوکردەوە، بەپێی ئامارەکان، قازانجی کۆتایی کۆمپانیاکە بە رێژەی 47% زیادی کردووە و گەیشتووەتە 107 ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆمپانیاکە ئاماژە بەوە دەکات، ئەم بەرزبوونەوەیەی قازانج لەکاتێکدایە مەترسییە ئاسایشییەکان و ئاڵۆزییە ناوچەیییەکانی پەیوەندیدار بە شەڕی ئێران، راستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر توانای پاڵاوتن و بەرهەمهێنانی گاز لە هەرێمی کوردستان دروستکردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">قازانج و داهاتی کۆمپانیا لە نیوەی یەکەمی 2026</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەپێی راپۆرتەکە، پوختەی قازانجی راگەیێنراو کە 393 ملیۆن درهەمە (107 ملیۆن دۆلار)، هەڵکشانێکی بەرچاو پێشان دەدات بە بەراورد بە 270 ملیۆن درهەم (73 ملیۆن دۆلار) لە نیوەی یەکەمی 2025دا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆمپانیاکە دەڵێت :"بەشێک لەم بەرزبوونەوەیە بەهۆی جیاوازیی پێوەری گاز بووە بۆ ساڵانی 2018 تا 2024 لە کێڵگەی کۆرمۆر، بڕی 176 ملیۆن درهەم (48 ملیۆن دۆلار) لە چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا وەکو داهات هەژمار کراوە، ئەگەر ئەو بڕە هاوتاکراوە هەژمار نەکرێت، قازانجی خاوێنی کۆمپانیاکە 217 ملیۆن درهەم (59 ملیۆن دۆلار) بووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەپێی راپۆرتەکە لە چارەکی دووەمی 2026دا، قازانجی کۆمپانیاکە گەیشتووەتە 33 ملیۆن دۆلار، بە رێژەی 10% بەرزبووەتەوە بەراورد بە هەمان قۆناخی ساڵی 2025.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆی داهاتی کۆمپانیا بە رێژەی 51% زیادی کردووە و گەیشتووەتە 258 ملیۆن دۆلار. بەپێی راپۆرتەکە هۆکاری سەرەکیی ئەم گەشەکردنە دەگەڕێتەوە بۆ بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و گاز، زیادیی بەرهەمهێنان لە میسر و بەرزبوونەوەی فرۆش لە رێگەی کۆمپانیای پێرل پێترۆلیۆم (Pearl Petroleum).</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کاریگەریی ئاڵۆزییەکان لەسەر گازی هەرێمی کوردستان</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">قەیرانی ئاسایشی ناوچەکە و ئاڵۆزییە سەربازییەکانی دەوروبەری ئێران، ئاستەنگیان بۆ کارەکانی پاڵاوتنی گاز لە کێڵگەی کۆرمۆر دروستکرد، بەوەش کۆمپانیاکە نەیتوانی بەتەواوی توانای پرۆژەی فراوانکردنی KM250 گاز بەرهەم بهێنێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سەرەڕای ئەم کۆسپانە، کێڵگەی کۆرمۆر ساڵی 2026ی بە ئاستێکی پێوانەیی دەستپێکرد و بەرهەمهێنانی رۆژانەی 700 ملیۆن پێی سێجا گازی تێپەڕاند، ئەمەش پێش ئەوەی ئاڵۆزییە ئەمنییەکان ببنە هۆی راگرتنی پچڕ پچڕی کارەکان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دوای زیادبوونی ئاڵۆزییەکانی مانگی تەممووز، دانەگاز رێکاری خۆپارێزی کاتیی گرتەبەر. بەڵام دوای وەرگرتنی دڵنیایی لە حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی عێراق، کارەکان ئاسایی بوونەتەوە. هەروەها بڕیارە بەپێی رێککەوتنێکی یەک ساڵیی، رۆژانە 100 ملیۆن پێی سێجا گاز بۆ وێستگەی کارەبای تازە لە کەرکووک رەوانە بكرێت.</div><div style="text-align: justify;"><img height="144" src="https://images.rudaw.net/images/asset/media/796a0013-b5b9-4a7d-9968-57fcd2bb239a.jpeg" width="400" /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">خشتەی بەرهەمهێنان و باری دارایی کۆمپانیا لەنیوەی یەکەمی 2026 بەبەراورد بە 2025</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەرهەمهێنانی میسر دابەزینی هەرێمی کوردستانی قەرەبوو کردەوە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەپێی راپۆرتەکەی دانەگاز گەشەی بەرهەمهێنان لە میسر توانی ئاستەنگەکانی هەرێمی کوردستان هاوسەنگ بکاتەوە؛ بەرهەمهێنانی گاز لە میسر بە رێژەی 7% زیادیکرد و گەیشتە 13,300 بەرمیل هاوتای نەوت لە رۆژێکدا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەماوەی ئەم شەش مانگەدا، دانە گاز لەمیسر 3 بیری نوێی هەڵکۆڵیوە و بیرێکی دیکەی تەواو کردووە. یەکێک لە بیرە دۆزراوەکان بڕی 10 ملیار پێی سێجا یەدەگی گازی تێدا خەمڵێنراوە، کە زۆر زیاتر بوو لە پێشبینییە سەرەتاییەکان (3 ملیار پێی سێجا). کۆمپانیاکە پلانی هەیە تاوەکو کۆتایی ساڵی 2026 چوار بیری دیکەش هەڵبکۆڵێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هاوکات لەگەڵ پێشکەوتنە کارگێڕییەکان، حکومەتی میسر تەواوی قەرزە کەڵەکەبووەکانی دانە گازی گەڕاندووەتەوە و شایستە داراییەکان لە کاتی خۆیدا دەدرێن.</div><p style="background-color: #fafafa; border-image: none; border-style: solid; border-width: 0px; border: 0px solid lab(90.952 0 -0.0000119209); box-sizing: border-box; color: lab(27.1134 -0.956401 -12.3224); font-family: rudawFont, &quot;rudawFont Fallback&quot;; font-size: 21px; margin-bottom: 31.5px !important; margin-left: 0px; margin-right: 0px; margin-top: 0px; margin: 0px 0px 31.5px; outline-color: oklab(0.707999 -0.00000712276 0.0000166297 / 0.5); padding: 0px; unicode-bidi: plaintext;"></p><p style="background-color: #fafafa; border-image: none; border-style: solid; border-width: 0px; border: 0px solid lab(90.952 0 -0.0000119209); box-sizing: border-box; color: lab(27.1134 -0.956401 -12.3224); font-family: rudawFont, &quot;rudawFont Fallback&quot;; font-size: 21px; margin-bottom: 31.5px !important; margin-left: 0px; margin-right: 0px; margin-top: 0px; margin: 0px 0px 31.5px; outline-color: oklab(0.707999 -0.00000712276 0.0000166297 / 0.5); padding: 0px; text-align: justify; unicode-bidi: plaintext;"><span class="tts-word" data-word-idx="441" style="border-image: none; border-style: solid; border-width: 0px; border: 0px solid lab(90.952 0 -0.0000119209); box-sizing: border-box; margin: 0px; outline-color: oklab(0.707999 -0.00000712276 0.0000166297 / 0.5); padding: 0px;">&nbsp;</span></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-21982891638521308362026-08-08T17:45:43.122+03:002026-08-08T17:56:13.276+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiUD9NjF1kHlRxrgESXgxPNikgQQVZTe1vaogx_ytrBX7FV3O2HIcX9-9D86ldx1YVgxe0OKpnoWcL0IhjjYEqu4b2GZsEiK33mDcR4ZQVeK_7K7SttHbdwVGjCWWVLmUIx6LjuhmPW6dTy2XBqeIRjGm5_ervQ4s-aJqhprzT7eMnNq7SIDmmdwQaQ9AY/s596/images.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="335" data-original-width="596" height="180" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiUD9NjF1kHlRxrgESXgxPNikgQQVZTe1vaogx_ytrBX7FV3O2HIcX9-9D86ldx1YVgxe0OKpnoWcL0IhjjYEqu4b2GZsEiK33mDcR4ZQVeK_7K7SttHbdwVGjCWWVLmUIx6LjuhmPW6dTy2XBqeIRjGm5_ervQ4s-aJqhprzT7eMnNq7SIDmmdwQaQ9AY/s320/images.jpg" width="320" /></a></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><br /></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بانکی جیهانی رەزامەندی نیشاندا لەسەر پێدانی 100 ملیۆن دۆلار بە سووریا لە رێگەی "دامەزراوەی گەشەپێدانی نێودەوڵەتی". ئامانج لەم هاوکارییە، بونیاتنانی کەرتی داراییەکی مۆدێرن، پارێزراو و دیجیتاڵییە کە یارمەتیدەر بێت لە خێراکردنی مامەڵە داراییەکان و چاکبوونەوەی ئابووریی وڵاتەکە.</div><div style="text-align: justify;">بانکی جیهانی، رۆژی هەینی 07-08-2026 رایگەیاند، "پڕۆژەی نوێکردنەوەی کەرتی دارایی سووریا" پشتگیری لەو وەبەرهێنانانە دەکات کە وادەکەن مامەڵە بانکییەکان پارێزراوتر و شەفافتر بێت؛ هەروەها ژینگەیەکی گونجاو دەڕەخسێنێت تاوەکو هاووڵاتییان و کۆمپانیاکان بە ئاسانی دەستیان بە خزمەتگوزارییە داراییەکان بگات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دالیا خەلیفە، بەڕێوەبەری بەشی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و باکووری ئەفریقا لە بانکی جیهانی رایگەیاند: "بوونی سیستمێکی دارایی نوێ بۆ گەشەپێدان و چاکبوونەوەی ئابووریی سووریا زۆر پێویستە."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">خەلیفە راشیگەیاند، پرۆژەکە "یارمەتیدەر دەبێت لەوەی کەرتی دارایی خزمەتگوزاریی باشتر پێشکێشی خێزان و کۆمپانیاکان بکات، بەتایبەتی بۆ پشتگیریکردنی ئەو گەشەپێدانەی کەرتی تایبەت سەرکردایەتی دەکات و دەبێتەهۆی رەخساندنی هەلی کار."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەرتی دارایی سووریا دوای جەنگ</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دوای 14 ساڵ لە جەنگ، کەرتی دارایی سووریا بە بچووکی ماوەتەوە و چالاکییەکانی تەنیا لەسەر بانکەکان چڕبوونەتەوە. ئێستا ئاڵوگۆڕی دارایی لەو وڵاتەدا بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە پارەی کاش دەبەستێت، ژێرخانی پارەدانی دیجیتاڵی کۆن بووە و سیستمەکانی چاودێری و سەقامگیریی دارایی رووبەڕووی ئاڵنگاری گەورە بوونەتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم گرفتانە بوونەتەهۆی زیادبوونی تێچووی مامەڵەکان و رێگربوون لەوەی سووریا بە سیستمە داراییە نێودەوڵەتییەکانەوە ببەسترێتەوە. بانکی جیهانی جەخت دەکاتەوە کە بوونی سیستمێکی دارایی کارا، بۆ چاکبوونەوەی ئابووریی سووریا یەکجار گرنگە، چونکە ئاسانکاری دەکات بۆ دابەشکردنی مووچە، خانەنشینی، گواستنەوەی پارە و گەیاندنی هاوکارییە مرۆییەکان بە شێوەیەکی سەلامەت و شەفاف.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پێکهاتە و ئامانجەکانی پڕۆژەکە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پڕۆژە نوێیەکە کار لەسەر چەندین تەوەری سەرەکی دەکات، لەوانە:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نوێکردنەوەی ژێرخان: نۆژەنکردنەوەی ژێرخانی سەرەکیی دارایی و بەرزکردنەوەی توانای بانکەکان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەهێزکردنی بانکی ناوەندی: زیادکردنی توانای کارگێڕیی بانکی ناوەندیی سووریا و یەکەی کۆکردنەوەی زانیارییە داراییەکان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">تەکنەلۆژیا و ئاسایش: وەبەرهێنان لە سیستمە بنەڕەتییەکانی بانکی ناوەندی، تەکنەلۆژیای زانیاری و بەهێزکردنی ئاسایشی ئەلیکترۆنی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">چاودێری و وردبینی: ئەنجامدانی وردبینیی سەربەخۆ و ورد بۆ جۆری سەرمایەی بانکە گشتی و تایبەتەکان، هەروەها بەهێزکردنی تواناکانی بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی تیرۆر.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دەستکەوتە چاوەڕوانکراوەکان بە ژمارە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پڕۆژەکە ئامانجییەتی لە ماوەی جێبەجێکردنیدا ئەم دەستکەوتانە بەدی بهێنێت:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">- کاراکردنی سیستمە بنەڕەتییەکانی کەرتی دارایی.</div><div style="text-align: justify;">- ئەنجامدانی لانیکەم 15 ملیۆن مامەڵەی پارەدانی ئەلیکترۆنی لە ساڵێکدا.</div><div style="text-align: justify;">- پاڵپشتیکردنی لانیکەم 500 هەزار کەس و کۆمپانیا بۆ بەکارهێنانی سیستمی پارەدانی دیجیتاڵی، کە 150 هەزار لەوانە ژن دەبن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گۆشەگیریی بانکەکانی سووریا</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بانکەکانی سووریا لە ماوەی جەنگی ناوخۆدا بە تەواوی لە سیستمی دارایی جیهانی دابڕان، ئەمەش دوای ئەوەی دەسەڵاتی بەشار ئەسەد لە ساڵی 2011دا پەنای بۆ سەرکوتکردنی خۆپێشاندەران برد، کە وایکرد وڵاتانی رۆژئاوا سزای تووند و بەکۆمەڵ بەسەر ئەو وڵاتە و بانکی ناوەندیدا بسەپێنن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئێستا ئەم پڕۆژەیەی بانکی جیهانی وەک هەوڵێک دەبینرێ بۆ گێڕانەوەی سووریا بۆ سەر رێڕەوی دارایی و ئابووریی جیهانی.</div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-46035053263323193582026-08-08T17:44:06.068+03:002026-08-08T17:44:06.068+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjj9liaAZ5fbYDvumkL3wD8xXfsiWby-_mI8-o1nTV4JfDeli999GeEfhc6lJAYO9nrcbJHGSTYZDk0MJvMtRY-DUlXHCLkUkpJB3j9kbLRrsRQMCV1zyLSC5za7-afK-RTe1FwRYDY-3WRtY52-YG3gC_RwVvZMyA5PWgm0BQxwYs0Ql_D-CKYBLtADRg/s1168/20260808000350_image.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="784" data-original-width="1168" height="215" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjj9liaAZ5fbYDvumkL3wD8xXfsiWby-_mI8-o1nTV4JfDeli999GeEfhc6lJAYO9nrcbJHGSTYZDk0MJvMtRY-DUlXHCLkUkpJB3j9kbLRrsRQMCV1zyLSC5za7-afK-RTe1FwRYDY-3WRtY52-YG3gC_RwVvZMyA5PWgm0BQxwYs0Ql_D-CKYBLtADRg/s320/20260808000350_image.webp" width="320" /></a></div><br /><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">چەک لەنێو کۆگاکانی چەکی ئەمریکا کەم بووەتەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی شەڕی ساڵی 2026 لەگەڵ ئێران کە بە "ئۆپەراسیۆنی تووڕەیی داستانئاسا" ناسراوە. پێشتریش بەهۆی یارمەتیدانی ئۆکرانیا و شەڕەکانی دیکەی روژهەڵاتی نێوەڕاست، بڕێکی زۆر لەو چەکانە بەکارهاتبوون. مووشەکە پێشکەوتووەکان و سیستمەکانی بەرگری زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ژمارەی راستی چەکەکان نەزانراوە؛ هەربۆیە ئەم زانیارییانە لە ناوەندە توێژینەوەکانی وەک CSIS و میدیاکانی وەک CNN و رۆیتەرز وەرگیراون:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆگاکانی چەکی ئەمریکا</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">جۆری مووشەک / سیستمبڕی پێش شەڕبڕی ماوە / ڕێژەی بەکارهاتووبارودۆخی ئێستاپاتریۆت (Patriot) ~2,200 دانە کەمتر لە 1,100 دانە زیاتر لە 50%ی بەکارهاتووە</div><div style="text-align: justify;">تاد (THAAD) 452 دانە 184 دانە ~80%ی بەکارهاتووە</div><div style="text-align: justify;">تۆماهۆک (Tomahawk) تەواوی کۆگا بەکارهێنانی ~850 دانە 1/3 تا 1/2ی یەدەگ بەکارهاتووە</div><div style="text-align: justify;">ATACMS و PrSM دیارینەکراو نزیکەی 100% هەمووی لە 5 مانگدا بەکارهاتووە</div><div style="text-align: justify;">جاسم (JASSM) دیارینەکراو 40%ی بەکارهاتووە 60%ی یەدەگ ماوەتەوە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەمبوونەوەی یەدەگی مووشەکەکانی ئەمریکا</div><div style="text-align: justify;">پاتریۆت (Patriot)50% بەکارهاتووە</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">تاد (THAAD)80% بەکارهاتووە</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">تۆماهۆک (Tomahawk)~40% بەکارهاتووە</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ATACMS / PrSM100% بەکارهاتووە</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">جاسم (JASSM)40% بەکارهاتووە (60% ماوە)</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو چەکانەی زۆر کەم بوونەتەوە:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مووشەکی پاتریۆت (بۆ بەرگری ئاسمانی)</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەمریکا پێش شەڕ، نزیکەی دوو هەزار و 200 دانەی هەبوو. ئێستا مەزەندە دەکرێ کەمتر لە هەزار و 100 دانەیان مابن.</div><div style="text-align: justify;"><img src="https://ecfr.eu/wp-content/uploads/2023/06/388335077-1280x720-c-center.jpg" /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سیستمی مووشەکیی پاتریۆت (MIM-104 Patriot) وێنە: ABACA</div><div style="text-align: justify;">مووشەکی تاد (بۆ تێکشاندنی مووشەکی بالیستی)</div><div style="text-align: justify;">پێش شەڕ 452 دانەی هەبوو، بەڵام راپۆرتەکان دەڵێن، نزیکەی 80٪یان بەکارهاتوون و تەنیا 184 دانەیان ماون.</div><div style="text-align: justify;"><img src="https://api.army.mil/e2/c/images/2017/10/26/496814/size0-full.jpg" /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سیستمی بەرگریی مووشەکیی تاد (THAAD) وێنە: سوپای ئەمریکا</div><div style="text-align: justify;">مووشەکی تۆماهۆک</div><div style="text-align: justify;">نزیکەی سێیەکی یان نیوەی هەموو ئەوو مووشەکانەی ئەمریکا بەکارهێنراون، واتە نزیکەی 850 دانە. ئەوەی ماوەتەوە تەنیا چەند هەزارێکە.</div><div style="text-align: justify;"><img src="https://ids.si.edu/ids/deliveryService?id=NASM-SI-2007-29726&amp;max=900" /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مووشەکی کروزی تۆماهۆک (Tomahawk Cruise Missile) وێنە: NASM Acc</div><div style="text-align: justify;">مووشەکەکانی ATACMS و PrSM</div><div style="text-align: justify;">راپۆرتەکان دەڵێن ئەمریکا "هەموو" ئەم مووشەکانەی لەو پێنج مانگەی شەڕەکەدا بەکارهێناوە.</div><div style="text-align: justify;"><img src="https://ukrmedia.news/wp-content/uploads/2026/08/Screenshot_1-26-1068x530.png.webp" /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مووشەکی تاکتیکیی زەوی بە زەوی ATACMS وێنە: رۆیتەرز</div><div style="text-align: justify;">مووشەکی JASSM</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نزیکەی 40٪یان بەکارهێندراون.</div><div style="text-align: justify;"><img src="https://www.19fortyfive.com/wp-content/uploads/2021/12/Rapid-Dragon.jpg" /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مووشەکی رێنموونیکراوی ئاسمانیی JASSM (AGM-158)</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کاریگەرییەکانی ئەم کەمبوونەوەیە چییە؟</div><div style="text-align: justify;">بە گوێرەی میدیای ئەمریکا، هەرچەندە چەکی پێویست بۆ بەردەوامبوونی شەڕی ئێران ماوە، بەڵام مەترسییەکان زیادیان کردووە. ئێستا ئەمریکا ناچارە تەنیا ئەو مووشەکانە بەکاربێنێت کە دەزانێت لە شوێنە گرنگەکان دەدەن و ناتوانێت هەموو مووشەکێک تێکبشکێنێت. هەروەها ناتوانێت وەک پێشوو یارمەتی هاوپەیمانەکانی بدات، بۆ نموونە ناردنی پاتریۆت بۆ ئۆکرانیا. گەورەترین مەترسیش ئەوەیە ئەگەر شەڕ لەگەڵ چین رووبدات، ئەمریکا چەکی پێشکەوتووی کەمی لەبەردەستە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەوڵەکان بۆ پڕکردنەوەی کۆگاکان</div><div style="text-align: justify;">ئەمریکا دەیەوێ بە خێرایی چەک دروست بکاتەوە، بەڵام ئەمە ساڵانێکی زۆری دەوێ. پیت هێگسەس، وەزیری جەنگ دەڵێت، چەند ساڵێکی پێدەچێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەنگاوەکان بریتین لە:</div><div style="text-align: justify;">• داواکردنی 87 ملیار دۆلار بۆ کڕینی چەکی نوێ.</div><div style="text-align: justify;">• گرێبەستی درێژخایەن لەگەڵ کۆمپانیاکانی وەک (Lockheed Martin) بۆ ئەوەی کاری کارگەکانیان خێراتر بکەن.</div><div style="text-align: justify;">• ئامانج ئەوەیە بۆ ساڵی 2030، ساڵانە دوو هەزار مووشەکی پاتریۆت دروست بکەن (جاران تەنیا 600 دانە بوو).</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">میدیای ئەمریکی دەڵێت، پێنتاگۆن پێویستی بە 3 ساڵ یان زیاترە تاوەکو کۆگاکانی وەک جاران لێ بکاتەوە.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-45396507607602838692026-08-08T17:40:41.838+03:002026-08-08T17:40:41.839+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiK1heN4cn4rgZB51csQLo4fZAqTLlbieAvMaKuT7Cu9UxC-LYIJdX0Bt3oUzm7rCcwLf1OY-pp90oyG2KPh53qMxeH7Hqf_hxfnO5owKyOfTZBXih-P5pqNk9M0ZxoHmIAeRs0SHmOweLmR5SSINUGRJIvsZmG9QUvgXe8JXIsurZ4JF8WuHiDgfhHIJw/s1200/20260808103648_S_80e46image_story.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="900" data-original-width="1200" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiK1heN4cn4rgZB51csQLo4fZAqTLlbieAvMaKuT7Cu9UxC-LYIJdX0Bt3oUzm7rCcwLf1OY-pp90oyG2KPh53qMxeH7Hqf_hxfnO5owKyOfTZBXih-P5pqNk9M0ZxoHmIAeRs0SHmOweLmR5SSINUGRJIvsZmG9QUvgXe8JXIsurZ4JF8WuHiDgfhHIJw/s320/20260808103648_S_80e46image_story.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دادگەی تاوانەکانی شاری بازڵ لە سویسرا، سزای زیندانیکردنی بەسەر 11 هاونیشتمانیی کورددا سەپاند، بە تۆمەتی دروستکردنی ئاژاوە و گرژی لە کاتی بەڕێوەچوونی فێستیڤاڵی منداڵانی تورکیا لە بازڵ لە ساڵی 2022ـدا، هاوکات بێتاوانبوونی سێ تۆمەتباری دیکەشی راگەیاند.</div><div style="text-align: justify;">جۆری سزاکان و هەڵپەساردنیان</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دادگەکە بڕیاریدا کە سزای زیندانیکردن بۆ ماوەی 9 تاوەکو 36 مانگ بەسەر ئەو 11 کەسەدا بسەپێنێت، کە زۆربەی سزاکان هەڵپەسێردراون، واتە جێبەجێ ناکرێن مەگەر ئەوەی تاوانێکی دیکە بکەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەپێی بڕیارەکە کە رۆژی هەینی دەرکراوە، 10 لەو 11 پیاوە، بە تاوانی دەستدرێژیکردن و تێکدانی ئاشتیی گشتی سزادراون. دادگەی تاوانەکانی بازڵ سزای بەشێکی زۆریانی لەنێوان 9 بۆ 23 مانگ زیندانیکردنی هەڵپەسێردراودا دیاریکردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەگەڵ ئەوەشدا، دوو کەس لەو 11 پیاوە سزای قورستریان بەسەردا سەپێندراوە و بەشێکی سزاکانیان جێبەجێ دەکرێت. یەکێکیان سزای 34 مانگ و ئەوی دیکەیان 36 مانگ زیندانیکردنیان بۆ دەرچووە، کە دەبێت یەکەمیان 6 مانگ و دووەمیشیان 8 مانگ لە زیندان بەسەر ببەن. لەگەڵ ئەوەشدا دادگە بڕیاری دیپۆرتکردنەوەی بۆ هیچ یەکێک لە سزادراوەکان دەرنەکردووە. لەنێو تۆمەتەکانیشدا، هەندێکیان بە دەستدرێژیی سادە و هەوڵدان بۆ دەستدرێژیی قورس تاوانبار کراون.</div><div style="text-align: justify;">هەڵوێستی دادوەر و بەڵگەکان</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دادگەکە گەیشتووەتە ئەو ئەنجامەی کە ئەم 11 پیاوە بەرپرسیار بوون لەو ئاژاوەیەی کە لە فێستیڤاڵی منداڵانی تورکیا لە گۆڕەپانی مارکتپلاتزی بازڵ روویدا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دادوەری سەرەکی لە کاتی خوێندنەوەی بڕیارەکەدا گوتی: "ئەوان نەک تەنیا ململانێی کورد و تورکیان هێنایە بازڵ، بەڵکو بەشێوەیەکی تووندوتیژانە لەسەر شەقامە کراوەکاندا شەڕیان کرد." دادوەرەکە رووداوەکەی بە "ئاهەنگی تووندوتیژی" ناوبرد، کە تێیدا نزیکەی 200 ڤیدیۆ و وێنە وەک بەڵگە خرانەڕوو.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە بەرامبەردا، ئەو سێ کەسەی کە وەک بێتاوان ناسێنران، هۆکارەکەی ئەوە بوو دادگە بۆی دەرکەوت کە ئەوان دوای تەواوبوونی ئاژاوەکە گەیشتوونەتە شوێنی رووداوەکە.</div><div style="text-align: justify;">پاشخانی تۆمەتباران و وردەکاریی رووداوەکە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە کاتی لێکۆڵینەوە و دانیشتنی سەرەکیی دادگە لە مانگی حوزەیراندا، زۆربەی تۆمەتبارەکان گوتیان کە لەبەر هۆکاری سیاسی تورکیایان جێهێشتووە و لە سویسرا داوای مافی پەنابەرییان کردووە. بەڵام رەتیانکردەوە کە پەیوەندیی چالاکانەیان لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) هەبێت، یانیش هیچ لێدوانێکیان لەسەر ئەو بابەتە نەدا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو پیاوانە تەمەنیان لەنێوان 26 بۆ 40 ساڵیدایە و لە کانتۆنـە جیاوازەکانی سویسرا دەژین. داواکاری گشتی تۆمەتباری کردبوون بەوەی کە لە 8ـی ئایاری 2022ـدا، بە قسە و جووڵە هێرشیان کردووەتە سەر بەشداربووە تورکەکانی فێستیڤاڵەکە و چەند کەسێکیان بریندار کردووە. لە کاتی رووداوەکەشدا، گوایە بەربەستەکانیان فڕێداوە و بە چەتر و سینیی و تەنانەت بە مستەکۆڵەش لە خەڵکیان داوە.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-60118098346566157842026-08-07T14:26:00.000+03:002026-08-07T14:26:00.201+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiqtTOVW-3U-5t52hgeWdXnxxpp071m0DfYcXBWRYQWEcgaj9Qs1F_Jwilc3WGXpOFkMnNY_twbIAduaW3n_amlSMUvKPQckMXcWBqMYehTI8PMEA3NB36KbLyqn8oOo9lkszqSzSxQzj76_Aw07O3R0_kvnndHUgnwoL9c1pwyZcW2mLWVDvP1yEnPPNw/s1500/20260803191859_news-1500x945.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="945" data-original-width="1500" height="202" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiqtTOVW-3U-5t52hgeWdXnxxpp071m0DfYcXBWRYQWEcgaj9Qs1F_Jwilc3WGXpOFkMnNY_twbIAduaW3n_amlSMUvKPQckMXcWBqMYehTI8PMEA3NB36KbLyqn8oOo9lkszqSzSxQzj76_Aw07O3R0_kvnndHUgnwoL9c1pwyZcW2mLWVDvP1yEnPPNw/s320/20260803191859_news-1500x945.webp" width="320" /></a></div><br /> لەدوای هەڵگیرسانی جەنگی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران، بازاڕی وزە و ئاسایشی دابینکردنی نەوت و گاز تووشی ناسەقامگیرییەکی مەزن بووە. بەهۆی ئاڵۆزییەکانی تەنگەی هورمز و بەئامانجگرتنی رێڕۆکانی کەشتیوانی و ژێرخانی پێشەسازی، وڵاتانی بەکاربەر ناچار بوون پەنا بۆ خستنەڕووی بێپێشینەی یەدەگی ستراتیژیی نەوت (SPR) ببەن. بەڵام کەمکردنی خێرای ئەم یەدەگەیە، ئابووریی جیهانی خستووەتە بەردەم مەترسییەکی گەورە و گوشارەکانی لەسەر واشنتن و تاران بە ئاراستەی دانوستاندن و ئاساییکردنەوەی رەوشی تەنگەی هورمز زیاد کردووە.<br />زیاتر لە پێنج مانگە هاتووچۆی کەشتییەکان لە تەنگەی هورمز ئاسایی نییە. کاتێک نزیکەی 20٪ی نەوت و گازی سرووشتیی شلکراوەی (LNG) وڵاتانی بەرهەمهێنەر ناگاتە وڵاتانی بەکاربەر، زنجیرەی دابینکردنی وزە رووبەڕووی مەترسییەکی بێپیشینە دەبێتەوە. هەربۆیە ئێستا تەنگەی هورمز بووەتە خاڵی نێوەندیی دانوستاندنەکان، چونکە لە کورتخایەندا هیچ جێگرەوەیەک بۆ ئەم رێڕۆیە نییە و جیهان بەدەست لێکەوتەکانییەوە دەناڵێنێت. <br /><br />بەپێی سندووقی دراوی نێودەوڵەتی و زانکۆی ئوکسفۆرد بۆ چاودێری کەشتیوانی دەریایی ژمارەی ئەو کەشتییانەی لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا لە تەنگەی هورمزەوە تێپەڕیون، بەراورد بە نیوەی دووەمی ساڵی رابردوو بۆ یەک لەسەر سێ کەمی کردووە. لە نیوەی دووەمی ساڵی 2025دا، 8,829 تانکەری نەوت و گاز لەگەڵ 6,876 کەشتیی گواستنەوەی کاڵا تێپەڕیبوون، لە کاتێکدا لە نیوەی یەکەمی 2026دا ئەم ژمارەیە دابەزیوە بۆ 2,938 تانکەری نەوت و گاز و 2,841 کەشتیی گواستنەوەی کاڵا.<br /><br />ئەم جیاوازییە گەورەیەی گواستنەوە تەنانەت بە یەدەگی ستراتیژیی وڵاتانیش پڕ ناکرێتەوە؛ ئەگەر بەردەوامی هەبێت، سەرەڕای کەمکردنەوەی هاوردەکردنی نەوت لەلایەن چینەوە بەڕێژەی 32٪ و خستنەڕووی 290 ملیۆن بەرمیل لە یەدەگی ستراتیژی لەلایەن ئەمریکا و وڵاتانی بەکاربەر لە ماوەی پێنج مانگی رابردوودا، هێشتا نرخی بەرمیلێک نەوت لە سەروو 90 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت، ئەم دۆخەی ئێستا نەبووایە لەخوار 70 دۆلارەوە دەبوو، واتە جیاوازییەک بۆ هەر بەرمیلێک 20بۆ 30 دۆلارە کە جیهان رۆژانە پێویستی بە زیاتر لە 102 ملیۆن بەرمیلە. <br /><br />لە سەرەتای جەنگەکەوە، مەترسیی شۆکی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، هەڵئاوسان و پاشەکشەی گەشەی ئابووریی جیهان هەبوو،بەڵام ئەوەی رێگری لە تەقینەوەی بێپێشینەی نرخەکان کرد بریتی بوون لە: گۆڕینی رێڕەوی هەناردە لەلایەن سعودیە، ئیمارات و عێراق، و بەرهەمهێنانی زیاتر لەلایەن بەڕازیل و فەرەنساوە—خستنەڕووی یەدەگی ستراتیژیی ئەمریکا و بەکارهێنانی یەدەگی نەوتی چین بوو.<br /><br />ئێستا بازاڕی وزە بەدەست دوو پرسیاری چارەنووسسازەوە دەناڵێنێت؛ یەکەمیان ئەوەیە تا کەی دوو گەورە ئابوورییەکەی جیهان دەتوانن پشت بەیەدەگی ستراتیژی نەوت ببەستن بۆ خستنەڕوو و بەکارهێنان؟ دووەمیشیان ئەوەیە لێکەوتەکانی بەردەوامیی جەنگ یان گەیشتن بە رێککەوتن لەسەر ئاستی یەدەگی وڵاتان چی دەبن؟<br /><br />داڕمانی یەدەگی ئەمریکا و تاکتیکی چین لەم جەنگەدا<br /><br />ئەو ئارامیییەی لە بازاڕەکانی نرخی نەوتدا دەبینرێت، زیاتر لەوەی بەهۆی ئاساییبوونەوەی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی رێڕەوەکانی زنجیرەی دابینکردن و گۆڕینی بەکارهێنان وزەی پاک بێت، پەیوەندیی راستەوخۆی بە خستنەڕووی یەدەگی نەوتی ئەمریکا و کەمکردنەوەی خواستی چینەوە بۆ هاوردەکردنی نەوت هەیە. <br /><br />ئەمەش لەکاتێکدا سێ دامەزراوە گەورەکەی جیهان، سندوقی دراوی نێودەوڵەتی (IMF)، گرووپی بانکی جیهانی (WBG) و ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە (IEA) بەیەکەوە هۆشداری دەدەن کە بەردەوامیی بەکارهێنانی یەدەگەکان، دەبێتە هۆی زیاتربوونی ئەگەری بەرزبوونەوەی رێژەی هەڵئاوسانی جیهانی و تێچووی گواستنەوە و کەمبوونەوەی پەینی کیمیایی، کە راستەوخۆ پەیوەندی بەنرخی خۆراکەوە هەیە و کەمدەبێتەوە و گرانتری دەکات.<br /><br />بەپێی داتاکانی فەرمانگەی زانیاری وزەی ئەمریکا eia بڕی نەوتی یەدەگی ستراتیژیی ئەمریکا (SPR) روو لە دابەزینە؛ لە 24ی تەممووزی 2026 کۆی نەوتی کۆگاکراو بۆ 307 ملیۆن بەرمیل دابەزی کە نزمترین ئاستییەتی لە چوار دەیەی رابردوو دا. کەمبوونەوەی یەدەگی ئەمریکا لە ماوەی ئەم جەنگەدا (لە ئادارەوە بۆ تەممووز) 107 ملیۆن بەرمیل بووە؛ واتە هەفتانە 5.4 ملیۆن بەرمیل و مانگانە 21.5 ملیۆن بەرمیل کەم دەکات ئەگەر ئەم دۆخەی تەنگەی هورمز بەردەوام بێت.<br /><br />ئەمریکا وەک گەورەترین بەرهەمهێنەر و بەکاربەری نەوت لە جیهاندا، رۆژانە 19.4 ملیۆن بەرمیل نەوت بەکاردەهێنێت کە دەکاتە 18.8٪ی کۆی بەکارهێنانی جیهان، لە بەرامبەردا رۆژانە 21.1 ملیۆن بەرمیل بەرهەمدەهێنێت کە رێژەی 20.9٪ی بەرهەمهێنانی جیهانییە. بەڵام کۆی توانای کۆگاکردنی 700 ملیۆن بەرمیلە، کە ئێستا لە خوار نیوەوە و لە نزمترین ئاستیدایە.<br /><br />لەلایەکی دیکەوە، یەکێک لە نهێنییەکانی ئەم جەنگە کەمبوونەوەی خواستی چینە بۆ نەوتی هاوردەکراو. چین هاوردەکردنی بە بڕی 4.6 تا 5 ملیۆن بەرمیل کەمکردووەتەوە بەبێ ئەوەی پێشەسازییەکانی بوەستن. دانیال یارگین، شارەزای وزە و جێگری سەرۆکی بۆردی S&amp;P دەڵێت: "چین نەوتی هەرزان دەکڕێت و کۆگای دەکات، کە گران بوو بەکار دەهینێت وەکو ئەوەی ئێستا دەبینرێت"، بەڵام هەندێک لە شارەزایانی بواری وزە پێشبینی دەکەن ئەگەر ئەم دۆخەی تەنگەی هورمز بەردەوام بێت چین دەست بەکڕینی نەوت بکاتەوە، بەمەش لەوانەیە نرخەکان جارێکی دیکە روو لە هەڵكشانە بکات لەسەرەتای ئەم جەنگە باسدەکرا. <br /><br />پێش جەنگ، کۆی نەوتی کۆگاکراوی چین نزیکەی 1.4 ملیار بەرمیل بوو، واتە زیاتر لە نیوەی نەوتی کۆگاکراوی جیهان، بەڵام ئێستا نەوتی کۆگاکراوی جیهان لەماوەی ئەم جەنگەدا لە 2.4 ملیار بەرمیلەوە بۆ 1.4 ملیار بەرمیل دابەزیوە. بەردەوامیی ئەم دۆخە تا کۆتایی ساڵ، نەوتی کۆگاکراوی جیهان تەواو دەکات و بازاڕ رووبەڕووی شۆکێکی بێپێشینە دەکاتەوە.<br /><br />ئەم دوو گەورە ئابوورییە 35.7٪ی کۆی نەوتی بەکارهێنراوی جیهان پێکدەهێنن. ئێستا، بەهۆی ئەم دۆخەوە کارگەکان لە چین بەرهەمهێنانیان کەمکردووەتەوە و خەڵک لەم وەرزی پشووە روویان لە گواستنەوە بە شەمەندەفەر لەجیاتی فڕۆکە و بەکارهێنانی ئۆتۆمبێلی کارەبایی کردووە، ئەمریکاش بەدەست بەرزبوونی نرخی وزە و مەترسیی هەڵئاوسانەوە دەناڵێنێت.<br /><br />توانای بەرگەگرتنی وڵاتان و خۆڕاگریی بازاڕەکان<br /><br />فاتیح بیرول، سەرۆکی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە ئاماژە بەوە دەکات :"ئەگەر لە چەند هەفتەی داهاتوودا بارودۆخەکە باش نەبێت، ئاسایشی وزە دەکەوێتە مەترسییەکی زۆر هەستیارەوە ". بەکارهێنانی نەوتی کۆگاکراو چارەسەرێکی کاتییە و توانای قەرەبووکردنەوەی پچڕانی درێژخایەنی زنجیرەی دابینکردنی نییە.<br /><br />بەپێی داتاکانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە (IEA) و فەرمانگەی زانیاریی وزەی ئەمریکا (EIA)، بەرگەگرتنی وڵاتان بەبێ هاوردەکردنی نەوت لە 2026دا بە شێوەیەک بووە کە ژاپۆن توانای بەرگەگرتنی 230 رۆژی هەبووە، کۆریای باشوور 110 رۆژ، چین زیاتر لە 100 رۆژ، ئەڵمانیا 91 رۆژ، ئەمریکا 84 رۆژ، وڵاتانی یەکێتیی ئەورووپا لە نێوان 70 بۆ 90 رۆژ، بەریتانیا 47 رۆژ و هیندستان 10 رۆ، کەبەهۆی تەنگەی هورمزەوە رۆژ بە رۆژ ژمارەی ئەو رۆژانەی بتوانن خواستی رۆژانەی نەوت لە ئەمبارەکانەوە دابین بکەن کەمتردەبێتەوە. <br /><br />لەراستیدا تێپەڕبوونی نەوت لە تەنگەی هورمز لە چارەکی چوارەمی 2025 بە بەراورد بە چارەکی یەکەمی 2026 کە نزیکەی جوار مانگی جەنگ، ئاگربەست و لیکەتیگەیشتن بووە بە بڕی نزیکەی نیوە کەمیکردووە نەوەکو ئەوەی سفر بووبێتەوە، بەپێی داتاکانی eia لە شەش مانگی یەکەمی 2025 رۆژانە 20.5 ملیۆن بەرمیل بووە، بەڵام لە نیوەی یەکەمی 2026دا دابەزیوە بۆ 10.1 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە، واتە بڕی کەمبوونەوەکە 10.4 ملیۆن بەرمیل نەوت بووە. <br /><br />ئێستا، ئەگەر بارودۆخەکەش ئاسایی ببێتەوە و لیکەتیگەشتن لەبارەی هورمزەوە بێتە ئاراوە، بڕی 1.2 ملیار بەرمیل نەوتی بەکاربراو پێویستی بە پڕکردنەوەی دووبارە هەیە، سەرەڕای خواستی ئاسایی وڵاتان بۆ نەوت. ئەمەش بەواتای دروستبوونی خواستێکی پێوانەیی دێت بۆ نەوت، لە کاتێکدا بەهۆی بەئامانجگرتنی ژێرخانی کێڵگەکان و رێڕەوەکانی گواستنەوە و کەمبوونەوەی وەبەرهێنان، خستنەڕوو دابەزیوە. لەراستیدا ئەم هاوکێشەیە وا دەکات لێکەوتەکانی داخستنی تەنگەی هورمز لەم جەنگەدا زیاتر دەربکەوێت و نرخی بەرمیلێک نەوت بۆ ماوەیەکی درێژخایەنتر لەوەی چاوەڕی دەکرێت بە بەرزی بمێننەوە.<br />کۆتایی<br /><br />ئێستا هەموو چاوەکان لەسەر رێککەوتنی شێوازی هاتووچۆی کەشتییەکانن لە تەنگەی هورمز. ئەوەی لێکتێگەیشتنەکەی ژنێڤی لە سەرەتای تەممووزدا هەڵوەشاندەوە، دەگەڕێتەوە بۆ جیاوازی لە تێگەیشتن لەو بەندەی پەیوەندی بە تەنگەی هورمزەوە هەبوولەنێوان تاران و واشنتن. هەربۆیە، ئاساییبوونەوەی هاتووچۆی کەشتییەکان لەم تەنگەیەدا، دانوستانەکانی تاران و واشنتن دەباتە قۆناخێکی نوێوە؛ چونکە لە وڵاتانی هەناردەکاری نەوتەوە تا بەکاربەران، هەموو بەدەست ئەم نادڵنیاییەوە دەناڵێنن.<br /><br /> لەراستیدا، بەکارهێنانی 290 ملیۆن بەرمیل یەدەگ لە 400 ملیۆن بەرمیل لەلایەن وڵاتانی ئاژانسی وزە IEA و دابەزینی یەدەگی ستراتیژی نەوتی SPR کۆگاکانی ئەمریکا بۆ خوار 308 ملیۆن بەرمیل، لەگەڵ بەکارهێنانی نزیکەی 700 ملیۆن بەرمیل لە یەدەگی چین، دەریدەخەن کە پشتبەستن بە یەدەگی ستراتیژی چارەسەرێکی کاتیییە نەک درێژخایەن.<br /><br />لەکۆتاییدا، پڕکردنەوەی دووبارەی ئەم کۆگایانە گوشارێکی گەورەی دیکە دەخاتە سەر نرخەکان. نزیکترین سیناریۆ لەم قۆناخەدا، گەیشتنە بە رێککەوتنێکی مامناوەند بۆ راگرتنی شەڕ و کردنەوەی تەنگەی هورمز؛ چونکە رەتکردنەوەی ئەم هەنگاوە، ئابووریی جیهان بەرەو قەیرانێکی کەمبینراو و پەڕینەوەی ئاستی یەدەگەکان بۆ ژێر هێڵی سوور دەبات. <div><br /></div><div>محمود بابان</div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-81963363955781407262026-08-06T14:21:00.000+03:002026-08-06T14:21:00.192+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj-H9yM9OFGCTohG8rPvVsdLb1eEapnjpu9DJAObhjV5BBMRzFhRwh6ZnFiMEmmDaDd6VLKXkGnwLb-SPHy7ABcwql9b1cClcS8jLIVgyKZyRAGqoo_Jq_k4vfS735VYLa8JPJuxwHez766-_gJ8jz2jtBxf6e8zbTylOkwwBxNEt706bFdRIgL4VXkIUs/s1536/20260804103738_ChatGPT_Image_Aug_4,_2026,_10_37_00_AM.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj-H9yM9OFGCTohG8rPvVsdLb1eEapnjpu9DJAObhjV5BBMRzFhRwh6ZnFiMEmmDaDd6VLKXkGnwLb-SPHy7ABcwql9b1cClcS8jLIVgyKZyRAGqoo_Jq_k4vfS735VYLa8JPJuxwHez766-_gJ8jz2jtBxf6e8zbTylOkwwBxNEt706bFdRIgL4VXkIUs/s320/20260804103738_ChatGPT_Image_Aug_4,_2026,_10_37_00_AM.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">عێراق لەبەردەم وەرچەرخانێکی گەورەی دیجیتاڵیدایە. بەپێی داتاکانی بانکی ناوەندیی عێراق، لە ماوەی 30 مانگدا قەبارەی مامەڵە داراییەکان لە ڕێگەی مۆبایلەوە (Mobile Wallet) گەیشتووەتە نزیکەی 12.8 تریلیۆن دینار، کە زۆرترینی لە رێگەی زەین کاشەوە بووە، بەڵام لەگەڵ کەمبوونەوەی داهاتی عێراق بەهۆی جەنگەوە، ئاڵوگۆڕی پارە لەو رێگەیەوە 50٪ کەمی کردووە.</div><div style="text-align: justify;">بەگوێرەی ئاماری مانگانەی بانکی ناوەندیی عێراق، چوار کۆمپانیای تۆمارکراو هەن، کە کاری ئاڵوگۆڕی دراو لە رێگەی مۆبایلەوە دەکەن، ئەوانیش ئاسیا حەواڵە، ناسپەی، فاست پەی و زەین کاشن، بانکەکە داتای 30 مانگ (کانوونی دووەمی 2024 تاوەکو حوزەیرانی 2026)ی ئەو کۆمپانیایانەی بڵاوکردووەتەوە دەرکەوتەوە لەو ماوەیەدا 12 تریلیۆن و 790 ملیار و 419 ملیۆن و 502 هەزار و 211 دیناریان ئاڵوگۆڕ کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نەبیل نەجار، سەرۆکى رێکخراوى وەعینا بۆ رۆشنبیرى پارەدانى ئەلیکترۆنى رایگەیاند: "زیاد بوونى قەبارەی ئەو ئاڵوگۆڕەى دراو بەهۆى زیادبوونى بەکارهێنەرانى و ئەو شێوازە و زیادبوونى تۆڕى بریکارەکان و ئەو گرێبەستانەیە کە کۆمپانیاکانى پارەدانى ئەلیکترۆنى لەگەڵ دامەزراوەکانى حکومەت هەیانە."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">زەین کاش؛ یەکەمی بێ رکابەر</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">زۆرترین پارەی ئاڵوگۆڕکراو لە رێگەی زەین کاشەوە بووە، کە 12 تریلیۆن و 81 ملیار و 823 ملیۆن و 618 هەزار و 894 دینار بووە، واتە 94٪ی ئەو پارەیەی لە رێگەی مۆبایلەوە ئاڵوگۆڕکراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مانگی ئاداری 2024 بە "مانگی زێڕین"ی ئەم کۆمپانیایە دادەنرێت، کە نزیکەی 585 ملیار دیناری تێپەڕاندووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆمپانیای فاستپەی (Fast Pay) کە لە پلەی دووەمی بازاڕە داراییە ئەلیکترۆنییەکە دایە، کۆی گشتی مامەڵەکانی لەم ماوەیەدا گەیشتووەتە 367 ملیار و 193 ملیۆن و 504 هەزار و 634 دینار بووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گەورەترین بازدانی کۆمپانیای فاست پەی لە مامەڵەی ئەلیکترۆنیدا لە مانگی ئاداری 2025دا بووە، کە تەنیا لەو مانگەدا زیاتر لە 129 ملیار دیناری لە رێگەی ئەپلیکەیشنەکەی ئاڵوگۆڕ کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ناس پلەی لە پلەی سێیەم دێت بە ئاڵوگۆڕکردنی 285 ملیار و 74 ملیۆن و 912 هەزار و 985 دینار. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی 2026دا بەهێزتر دەرکەوتووە، بەتایبەت لە مانگی کانوونی دووەمی 2026دا زیاتر لە 27 ملیار دیناری ئاڵوگۆڕ کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئاسیا حەواڵە کەمترین پشکی لە بازاڕەکەدا بەرکەوتووە، لە ماوەی 30 مانگدا تەنیا 56 ملیارو 327 ملیۆن و 465 هەزار و 698 ئاڵوگۆڕ کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئاڵوگۆڕی پارە لە رێگەی مۆبایلەوە کەمی کردووە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ساڵی 2024 ساڵی لوتکەی گەشەی ئابووری دیجیتاڵی بووە، لەو ساڵەدا 6 تریلیۆن دینار و 10 ملیار دینار و 831 ملیۆن و 234 هەزار و 310 دینار بووە، بەڵام لە ساڵی 2025دا قەبارەی ئاڵوگۆرەکە کەمی کردووە بۆ 4 تریلیۆن و 607 ملیار و 175 ملیۆن و 65 هەزار و 224 دینار بووە، واتە بە رێژەی 23٪ کەمی کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەگەڵ قوڵبوونەوەی قەیرانی دارایی عێراق بەهۆی جەنگەی ئێرانەوە، ئاڵوگۆڕی دراویش لە رێگەی ئەپەکانی مۆبایلەوە کەمی کردووە. لە شەش مانگی یەکەمی پاردا 2 تریلیۆن و 664 ملیار و 834 ملیۆن و 849 هەزار و 356 دینار بووە، لە شەش مانگی یەکەمی ئەم ساڵیشدا ئاڵوگۆڕەکە لە رێگەی ئەو چوار کۆمپانیایە 2 تریلیۆن و 143 ملیار و 498 ملیۆن و 896 هەزار و 848 دینار بووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">شەش مانگی یەکەمی ئەمساڵ بەراورد بە شەش مانگی یەکەمی پار، ئەو ئاڵوگۆڕە 521 ملیار و 335 ملیۆن و 952 هەزار و 508 دینار کەمی کردووە، واتە بە رێژەی 24٪ کەمی کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە شەش مانگی 2026دا زۆرترین کەمبوونەوەی مامەڵەی ئەلیکترۆنی لە دوو مانگی کۆتایی بووە، بە جۆرێک لە چوار مانگی سەرەتادا بە تێکڕا مانگانە 430 ملیار دینار ئاڵوگۆڕ کراوە، بەڵام تێکڕای دوو مانگی کۆتایی 203 ملیار دینار بووە. واتە ئاڵوگۆڕەکە لە دوو مانگی کۆتایی بە رێژەی 50٪ کەمی کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سەرۆکی رێکخراوى وەعینا بۆ رۆشنبیرى پارەدانى ئەلیکترۆنى دەڵێت، کەمبوونەوەى مامەڵەى پارەدانى ئەلیکترۆنى کۆمپانیایەک ناکرێت تەنیا لە رێگەى ژمارەوە هەڵسەنگاندنى بۆ بکرێت ئەوە پەیوەندارە بە هۆکارى دیکەى وەک بازاڕ، ژمارەى بەکارهێنەران و ریکارەکان لەگەڵ زیادبوونى خزمەتگوزارى ئەلیکترۆنى راستەوخۆى بانکەکان بۆ پارەدانى لیکترۆنى.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نەبیل نەجار دەشڵێت هەڵسەنگاندنى ئەو کەمکردنەوەیە باشترە لەسەر بنەماى هەڵسەنگاندنى ئاڕاستەکانى بازاڕ بێت نەک لەسەر بنەماى جیاوازى نێوان دوو مانگ، بۆیە ناکرێت ئەو کەمکردنەیەى روویداوە ئاماژە بێت بۆ پاشەکشێى کەرتى پاردانى ئەلیکترۆنى، ئەگەر بۆ ماوەیەکى درێژتر بەردەام نەبێت.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-27813412998383983722026-08-04T15:03:01.712+03:002026-08-04T15:03:01.712+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgKvdp0AjgqnL8Jcuq2hKyBx3ze893mZdBn0fA83_xZdMf3wHw-D8ZdpqbikElHM66vhb1jiV52Dy2xMvE0ZhKPPsLKjlWmKxvvEQpF4CF6fIPpRkSluq3i4Q29LmDktMimetl2iE98S6zpWgnKCrkSKE3RXZLvSJmbigTcAn_gWdM3OUMwbkQ2lznI4mA/s600/24112025shangarsabir.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="300" data-original-width="600" height="160" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgKvdp0AjgqnL8Jcuq2hKyBx3ze893mZdBn0fA83_xZdMf3wHw-D8ZdpqbikElHM66vhb1jiV52Dy2xMvE0ZhKPPsLKjlWmKxvvEQpF4CF6fIPpRkSluq3i4Q29LmDktMimetl2iE98S6zpWgnKCrkSKE3RXZLvSJmbigTcAn_gWdM3OUMwbkQ2lznI4mA/s320/24112025shangarsabir.jpg" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">شەنگار سابیر</div><div style="text-align: justify;">-</div><div style="text-align: justify;">ڕەخنەی باش لەو شوێنە دەستپێناکات کە بپرسێت: «ئەم شانۆیە باش بوو یان خراپ؟» ئەو پرسیارە، پرسیارێکی بازاڕییە دەربارەی هونەر. پرسیاری فەلسەفی شتێکی دیکەیە: ئەم شانۆیە چ جۆرە ڕاستییەک ئاشکرا دەکات کە بیرکردنەوەی ئاسایی ناتوانێت بیبینێت؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">میخائیل باختین، لە خوێندنەوەکانی خۆیدا بۆ رابڵێ و دۆستۆیڤسکی، بەردەوام لە دژی ئەو بیرکردنەوەیە دەوەستێت کە پێی وایە هەموو دەنگێک دەبێت لە کۆتاییدا بگاتە یەک ڕاستی،یەک جۆر لە حەقیقەت و یەک وێنەی ئەبەدی. لە دیدی ئەو، ژیان هەرگیز تەواو نابێت. هیچ مرۆڤێک کۆتایی نییە، هیچ وشەیەک دوا وشە نییە و هیچ دەنگێک مافی ئەوەی نییە کە قسەی کۆتایی بکات. باختین/ ئەم دۆخە بە «ناتەواوبوون» دەناسێنێت/ چەمکێک کە نەک تەنها لە ڕووی فەلسەفییەوە، بەڵکو لە ڕووی ئەخلاقییشەوە گرنگە، چونکە واتای ئەوەیە مرۆڤ هەمیشە زیاترە لەو وێنەیەی کە دەسەڵات، کۆمەڵگا یان تەنانەت خۆی لە سەر خۆی درووستی کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەو مانایە، «پیانۆ» لە سەرەتاوە پێشنیاری وەڵام ناکات، پرسیار دروست دەکات. کەسایەتییەکانی لە چوارچێوەی «باش» و «خراپ» فۆرمیولە نەکراون. هەر یەکەیان لە ناو ناکۆکییەکی ناوەکی دەژین و هەر بڕیارێکیان لە هەمان کاتدا هەم دەتوانێت بەرحەق بێت و هەم جێی ڕەخنە. ئەمە لاوازیی نووسین نییە، بەڵکو هێزی ئەو ناوکەیە کە دەقی لەسەر بونیاد دەنرێت[ هەرچەندە من لێرەدا مامەڵە لەگەڵ بۆتیقای دەق ناکەم] هێندەی ناوەڕۆکێکم بۆ گرنگە کە بەجۆرێک لە جۆرەکان کەوتۆتە ناو پەراوێزە ئایدۆلۆژییەکانەوە. چونکە ژیانیش ئاوا کار دەکات. تەنها ئایدیۆلۆژیاکانن کە مرۆڤ دەکەن بە کەسایەتییەکی تەواو و یەکلایەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لێرەدا [کارناڤاڵ] مانایەکی نوێ وەردەگرێت. زۆر کەس وا تێدەگەن کارناڤاڵ تەنها جەژنی خەندەیە، بەڵام لە دیدی باختین، کارناڤاڵ ئەو ساتەیە کە هیچ دەنگێک ناتوانێت داوای دوا وشە بکات. پاشا و گەدا، مامۆستا و قوتابی، پیاو و ژن، هەموویان دەکەونە ناو گفتوگۆیەک کە لەناویدا پلەبەندییەکان، بۆ ماوەیەک هەڵدەوەشێن. ئەمە واتای بێ ڕێکخستنی نییە،واتای ئەوەیە کە ڕێکخستن بۆ یەک چرکە لە دەرەوەی خۆی، خۆی دەبینێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">«پیانۆ» لە ئەو شوێنانە کاریگەرترە کە ئەم کارناڤاڵە دروست دەکات. خەندە لێرەدا وەڵامی ئاسوودەیی نییە، شێوەیەکی نائارامییە. بینەر پێدەکەنێت، چونکە یەک لە دوای یەک، ئەو ماسکانە دەکەون کە کۆمەڵگا بەسەری کەسایەتییەکانیدا کردوون. ڕێز، دەسەڵات، ئاکار، ناوبانگ، هەموویان بۆ ماوەیەک لە پیرۆزیی خۆیان دادەبەزن. ئەوەی لێرەدا دەشکێت، خودی ئەو باوەڕەیە کە هەندێک شت لە دەرەوەی ڕەخنەن.</div><div style="text-align: justify;">ئەم شکاندنە بە شێوەیەکی زۆر دیار لە ڕیالیزمی گڕۆتێسکدا دەردەکەوێت. باختین جەستە بە دژی ڕۆح دانانێت، جەستە بۆ ئەو/ ئەو شوێنەیە کە ژیانی هەمیشە لە گۆڕاندایە. گڕۆتێسک واتای ناشیرینی نییە، واتای هەڵوەشاندنی تەواوبوونە. کاتێک شانۆ، ئەو وێنانەی دەسەڵات لە خۆی دروستی کردووە دەخاتە ناو جۆرێک لە گاڵتەوە، مرۆڤ سووک ناکات، بەڵکو لە پیرۆزیی درۆیینە ڕزگاریان دەکات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵام لێرەدا خاڵێکی ڕەخنەگرانە هەیە. «پیانۆ» هەندێک جار لە هێزی ئەو خەندەیەی خۆی سەرخۆش دەبێت. دیمەنێک دەگاتە لووتکەی کۆمیدی، بەڵام لە هەمان ساتدا مەترسی ئەوە دروست دەبێت کە بینەر بە خەندەکە ڕازی بێت و پرسیارە ڕاستەقینەکە لە یاد بکات. باختین کارناڤاڵ بە ئامانج نازانێت، بەڵکو کارناڤاڵ دەرفەتە. ئەگەر خەندە ببێتە کۆتایی، کارناڤاڵ لە مانای خۆی دوور دەکەوێتەوە. خەندە دەبێت دەروازەی بیرکردنەوە بێت، نەک جێگرەوەی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەر لێرەوەیە کە هێزی ڕاستەقینەی «پیانۆ» دەردەکەوێت. گرنگی ئەم شانۆیە لەوەدا نییە کە پێکەنین دروست دەکات، زۆر شانۆ دەتوانن ئەوە بکەن. گرنگییەکەی لەوەدایە کە ناهێڵێت ئەو پێکەنینە بە ئارامی تەواو بێت. دوای کۆتایی نمایش، خەندە هێشتا لە هۆشی بینەردا دەژی، بەڵام ئیتر خەندەیەکی بێتاوان نییە، بووە بە گومان. گومان لەوەی کە ئایا ئەو جیهانەی بە ئاسایی تیایدا دەژین تەنها یەک جیهانە، یان تەنها یەک ڕێکخستنی مێژووییە کە دەتوانێت بە شێوەیەکی دیکەش ئامادەیی و بوونی هەبێت.!</div><div style="text-align: justify;">بۆیە، ئەگەر بمەوێت «پیانۆ» بە یەک ڕستە بناسێنم، دەڵێم: ئەم شانۆیە لەبارەی وەڵامە زۆر و زەوەندەکان نییە، بەڵکو لەبارەی پاراستنی پرسیارەکانە. لە فەلسەفەی باختیندا، ئەو هونەرە گەورەیە کە مرۆڤ ناچار دەکات هەمیشە ناتەواو بمێنێتەوە، چونکە تەنها مرۆڤی ناتەواو دەتوانێت جیهانێکی نوێ بخوڵقێنێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دوای ساڵانێک دوور بوونم، دڵخۆشم نمایشێکی باشم بینی. سوپاس بۆ کاک شوان کەریم و هەموو ئەو هاوڕێیانەی نمایشیان کرد. بەهیوای کاری باشتر و جددیتر.</div><p></p><div><span style="white-space: pre-wrap;"><br /></span></div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-37812237664590814802026-08-04T15:01:14.223+03:002026-08-04T15:01:14.224+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhVE7KtgXGLOhx8Kqqss2hFZC6-l3nSjq2Ssu_ARX4SCMraLcvEhHz0dIWpVLJkDv-Q7X3jrWjQS_leO5TYdLwTKZYPGplabzGYb1Ls2hD6KeUNMwqgL3E3CQixEeMLeBV_PPPkPrAmtbtvoyE8QTLQ6pKDKh1n0vGM3PDiikpOLWzScBOlRyCtCIFsmsM/s600/300.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="300" data-original-width="600" height="160" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhVE7KtgXGLOhx8Kqqss2hFZC6-l3nSjq2Ssu_ARX4SCMraLcvEhHz0dIWpVLJkDv-Q7X3jrWjQS_leO5TYdLwTKZYPGplabzGYb1Ls2hD6KeUNMwqgL3E3CQixEeMLeBV_PPPkPrAmtbtvoyE8QTLQ6pKDKh1n0vGM3PDiikpOLWzScBOlRyCtCIFsmsM/s320/300.jpg" width="320" /></a></div><p></p><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دکتۆر کەمال سولەیمانی</div><div style="text-align: justify;">-</div><div style="text-align: justify;">لە ماوەی ڕابردوودا، ئەکادیمیستی ناسراوی کورد، پرۆفسۆر بورهان یاسین، لێکۆڵینەوەیەکی گرینگی بە ناوی "بەعەرەبکردنی نەرمی کوردستان" بڵاو کردەوە. بە بڕوای من، ئەمە بابەتێکی ئێجگار جیددییە. لە ڕووی تیۆرییەوە لێکۆڵینەوەیەکی زۆر پتەوە و لە ڕووی بەڵگەیی و واقیعییەوە دەوڵەمەندە؛ هەروەها لە ڕووی سیاسییەوە تەرکیز دەخاتە سەر پرسێکی زۆر چارەنووسساز و هەستیار. هێزی شیکردنەوەکەی و ئەو واقیعە سەرسوڕهێنەرەی دەیخاتە ڕوو، وەک چاوەڕوان دەکرا، گفتوگۆ و موناقەشەیەکی زۆری لێکەوتەوە و بەخۆشحاڵییەوە زۆربەی دەنگدانەوەکان ئەرێنی بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، هەندێک لە ڕەخنەگران گومانیان خستە سەر دروستیی چەمکی "بەعەرەبکردنی کوردستان" کە پرۆفسۆر یاسین بۆ دەستنیشانکردنی پرۆسەی ژێر لێکۆڵینەوەکەی بەکاری دەهێنێت.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">خوێندنەوەی من بۆ ئەم ڕەخنە و ناڕەزایەتییانە ئەوەم پێ دەڵێت کە زۆربەیان لە تێنەگەیشتن لە لۆژیکی بنەمایی باسەکەی د. یاسینەوە سەرچاوەیان گرتووە. بۆیە، پێش چوونە ناو باسە سەرەکییەکەوە، پێویستە پێناسەی خۆم بۆ هەردوو چەمکی "تەعریب" و "خۆ-تەعریبکردن" (کە کاکڵی باسەکەی منە لیرە) ڕوون بکەمەوە:</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">١- تەعریب</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دوای بڵاوبوونەوەی لێکۆڵینەوەکەی د. بورهان، ئێستا دیبەیتێکی گەرم لەسەر پرسی تەعریب هەیە. تەنانەت هەندێک کەسایەتی، وەک دکتۆر ڕێبوار سیوەیلی، نیگەرانیی خۆیان لە بەکارهێنانی چەمکی تەعریب، لەمەر بەرتەسکی بوونی ئەو چەمکە دەربڕیبوو. ئەوان پێیان وایە کورتکردنەوەی مێژووی هەڵسوکەوتی ڕاسیزمی عەرەبی عێراقی بەگشتی و بەعس بەتایبەتی لە چوارچێوەی "تەعریب"دا، دەتوانێت بەرفراوانی، ڕادەی توندوتیژی، تاوانەکان و ئەو مێژووە خوێناوییەی لەگەڵ کورد کراوە، بشارێتەوە .</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دیارە دەکرێت لەم بارەیەوە بۆچوون و خوێندنەوەی جیاواز هەبێت سەبارەت بەوەی تەعریب چییە؛ ئایا سیاسەتێکە، پرۆسەیەکە، یان کۆمەڵێک میکانیزم و ستراتیژییە؟ بەڵام لە ڕاستیدا، من پێم وایە ئەم جیاوازییانە زۆربەی کات دەگەڕێنەوە بۆ شتێکی دیکە. ئەویش ئەوەیە کە هەر یەک لە ئێمە پێداگری لەسەر چ لایەنێکی ستراتیژییە جۆراوجۆرەکان دەکات، یان تا چەند پێداگری لەسەر ئەو لۆژیکە بنەماییە دەکات کە وەک ئامانجێک بۆ لەناوبردنی بوونی نەتەوەیی کورد خراوەتە ڕوو. لە ڕوانگەی منەوە، دەبێت جیاوازییەکی ڕوون لەنێوان "لۆژیکی سیاسی و سەرەکی" و "ئامرازەکانی جێبەجێکردنی ئەو لۆژیکە"دا بکرێت. لە ئاستی پلاندانان، پرۆژە، و یادەوەری سیاسی و ئیداری-دامەزراوەییدا، ستراتیژ و میکانیزمەکانی جێبەجێکردن جیاوازیی زۆریان هەیە بەڵام ئەوەی گرینگە، ئەساس و بنەما و ژێرخانە هزرییەکەی پرۆژەکەیە کە ئەم ئەساسە لەسەر بنەمای. لۆژیکێکی تایبەتی حاکمیەت و سەروەریی تاقانەی عەرەب-تەوەر لە عێراقدا دامەزراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو ئەساسە بریتییە لە دروستکردنی عێراقێکی یەکگرتووی نەتەوەیی بە ئیتنیک عەرەب؛ واتە عێراقێک کە تەنیا لەسەر بنەمای سەروەریی نەتەوەیی عەرەب دامەزرابێت. بەمجۆرە، ئیمکانی بوونی سیاسەتی نەتەوەیی کورد و هەر ناسنامەیەکی نەتەوەیی تر، بە شێوەیەکی بنەڕەتی لەناو ئەو دەوڵەت و جوگرافیایەدا نەزۆک دەبێ بکرێت. من پێم وایە ناوی ئەو لۆژیکە و ئەو سیاسەتە "تەعریب"ە. تەعریب سیاسەتێکە کە میکانیزم، ستراتیژ و پلانە جۆراوجۆرەکانی، بەپێی شوێن، کات و بارودۆخی جیاواز بۆ جێبەجێکردنی بەکارهێنراون. لەبەر ئەم هۆکارە، نابێت ئەنفال، جینۆساید، بەکارهێنانی چەکی کیمیایی، گواستنەوەی زۆرەملێ و گۆڕینی دیمۆگرافی کورد و کوردستان وەک سیاسەتگەلێکی جیاواز سەیر بکرێن. تەنانەت هەڵسوکەوتی دامەزراوەکانی دەوڵەتی عەرەبی لەگەڵ کورد، یان مامەڵەی ڕۆژانەی ئیداری لەگەڵ هاووڵاتیی کوردیش دەچنە هەمان چوارچێوەوە. بۆیە لەڕوانگەی منەوە، دەبێت هەمووی ئەوانە وەک ئامرازەکانی تەعریبی عێراق لە باری زمانی، ئیتنیکی و سیاسییەوە چاویان لێ بکرێت .ئەمانە هەموویان شێواز، میکانیزم و ئامرازە جیاوازەکانی جێبەجێکردنی هەمان لۆژیکی بنەڕەتین، کە تەعریبە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">واتە، دەکرێ لە شوێنێکدا تەعریب خۆی بە شێوەی هەڵسوکەوتی ڕۆژانەی دامەزراوەکان دەربخات، یان بەربەست دروستکردن بۆ ژیانی کورد، سنووردارکردنی مافی خاوەندارێتی، و پاڵنان بۆ چۆڵکردنی ناوچەکان بگرێتەوە. لە شوێنێکی دیکەدا بە شێوەی گۆڕینی دیمۆگرافی خۆی بنوێنێت، و لە قۆناغێکی تردا بە شێوەی ئەنفال، جینۆساید و بەکارهێنانی چەکی کیمیایی دەربکەوێت. لەو سۆنگەوە، جیاوازیی ئەمانە تەنها لە ئاست و شێوازی جێبەجێکردندایە، نەک لە لۆژیکی بنەڕەتییاندا. بۆیە پێم وایە ئەگەر تەعریب تەنیا بە یەکێک لەو دیاردانە (وەک ئەنفال یان جینۆساید) سنووردار بکرێت، ئەوا خودی لۆژیکی بنەڕەتیی پرۆژەکە لەبەرچاو ون دەبێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دیارە هەندێک لێکۆڵەری کورد--وەک نموونەی بەڕێز سیوەیلی-- نیگەرانییەکی بەجێیان هەیە؛ دەترسن بەکارهێنانی چەمکی تەعریب بۆ ئەو ئاستە لە تاوان، کۆمەڵکوژی، ئەنفال و کیمیاباران، قەبارەی تاوانەکان کەمتر بنوێنی یان تەنانەت هەر بیانشارێتەوە. ئەم نیگەرانییە بەتەواوی لە جێی خۆیدایە. بەڵام بۆ ڕەواندنەوەی ،دەبێت خوێندنەوەمان بۆ تەعریب دابەش بکەین بەسەر دوو بەشدا: یەکەم، خودی تەعریب وەک ڕێژیمێک، فەلسەفە و تێگەیشتنێکی سەتاسەت عەرەب-تەوەر لە سەروەری و کولتووری سیاسی و لۆژیکی ڕاسیستیی ناسیۆنالیزمی عەرەبی لە عێراق و سووریا ڕونراو لەسەر فەلسەفە و تێگەیشتنە. دووەم، میکانیزم و ستراتیژییەکانی جێبەجێکردنی ئەو لۆژیکە لە مێژووی سیاسیی ئەم دوو جوگرافیا سیاسییەدا. بەم شێوەیە، هەم ئەو نیگەرانییە لەبەرچاو دەگیرێت، هەم خوێندنەوەیەکی واقیعیترمان بۆ تەعریب وەک سیاسەتی بنەڕەتیی دەوڵەتی عێراق دەبێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەڕوانگەی منەوە، تەعریب خۆی سیاسەت و لۆژیکی بنەڕەتیی ئەو پرۆژە مێژووییەیە کە ناسیۆنالیزمی عەرەبە کە لەسەر بنەمای تێگەیشتنی خۆی بۆ سەروەری لە عێراقدا دروستی کردووە. هەموو ئەو شێوازە جیاوازانە، لە هەڵسوکەوتی ڕۆژانەی دامەزراوەکانەوە بگرە تا ئەنفال و جینۆساید، تەنها جۆرە جیاوازەکانی جێبەجێکردنی هەمان سیاسەت و هەمان لۆژیکن. بۆیە نابێت تاوان و میکانیزمەکانی جێبەجێکردن، لە لۆژیکی بنەڕەتی (واتە تەعریب) و لە ئیرادەی سیاسیی نەهێشتنی غەیرەعەرەب لە عێراق جیا بکرێنەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بە هەمان شێوە، ئەم چوارچێوە تیۆرییە یارمەتیمان دەدات دیاردەی "خۆتەعریبکردن"ی کوردیش وەک درێژەی هەمان تێگەیشتن ببینین. ئەمە وەک جۆرێک لە خۆکۆڵۆنیکردن (Self-colonization) و ئاکامی دووفاقی هۆشیاری کورد و پرۆژەی هاوکاریی کولتووری، سیاسی و ئابووریی کورد لەگەڵ داگیرکەر سەیر بکرێت .</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەم ڕێگەیەوە هەندێک بکەری کورد، هۆشیارانە یان ناهۆشیارانە، لە بێداهاتووکردنی کوردستاندا بەشدار دەبن.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">٢- خۆ-تەعریبکردن</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">من لەم نووسینەی ئێستادا چەمکی "بەعەرەبکردن" بەکار ناهێنم، بەڵکوو چەمکی "خۆ-تەعریبکردن" بەکار دەهێنم، کە هاوواتای "خۆ-بەعەرەبکردن"ە. من بەکارهێنانی وشەی "تەعریب"م پێ باشترە، چونکە ماوەیەکی زۆرە لەنێو گوتاری کوردیدا باوە و تا ڕادەیەکی بەرچاو کوردێنراوە. لەگەڵ ئەوەشدا، کاریگەرییە هەستی و سایکۆلۆژییەکەی لەناو دەروون و سایکی کورددا زۆر بەرچاوترە. هەروەها، پێشگری "خۆ-"م پێوە زیاد کردووە بۆ ئەوەی تایبەتمەندییە سەرەکییەکەی ئەم پرۆسەیە دەستنیشان بکەم؛ ئەویش بەشداریکردنی خودیکوردە لە بزووتنەوەیەکی زۆر مەترسیداردا کە بەرەو خۆلەناوبردنی دەستەجەمعی دەمانبات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم بەشداریکردنە دەبێت وەک بەشێک لە عەقڵیەت و مێنتالیتەی مرۆڤی کۆڵۆنیکراو سەیر بکرێت. مرۆڤی کۆلۆنیکراو، کە هەڵگری مێنتالیتەی کۆڵۆنیاڵ یان "کۆلۆمێنتالیزم"ە (واتە نەفرەتکردن لە خودی کولتووریی خۆی)، دوای ماوەیەک بەرژەوەندییەکانی خۆی لە چاوی "ئەویتر"ی داگیرکەرەوە دەبینێت. ئەم کۆلۆمێنتالیزمە، لە پەرچەکرداری هەندێک (نەک هەموو) خوێندەواری کورددا دژ بە لێکۆڵینەوەکەی د. یاسین، بە ڕوونی دەکەوێتە بەرچاو.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">خۆ-تەعریبکردن، چ بە زانینەوە بێت یان لە نەزانینەوە، بکەرەکەی (خۆ-تەعریبکەر) بەشدار دەکات لە داخوران و پووکانەوەی دیمۆگرافی، خاکی و سیاسیی داهاتووی نەتەوەی کورد و جوگرافیای کوردستان. ئەوەی ئەم پرۆسەیە لە فۆرمە ناسراوەکانی پێشووتری تەعریب (کە بە دەستی دەوڵەتانی دژەکورد لە باشوور و ڕۆژئاوا دەکرا) جیا دەکاتەوە، جیاوازی نییە لە لۆژیکی بنچینەیی یان ئاکامە پێشبینیکراوەکانیدا؛ بەڵکوو فاکتەری جیاکەرەوە، ناسنامەی "بکەر"ی ئەم ڕەوتە نوێیەی تەعریبە لە باشووری کوردستان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم پرۆسەیەی ئێستا، ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر لەلایەن بکەرە کوردەکانەوە (واتە حیزبە دەسەڵاتدارەکانەوە) ئاسانکاریی بۆ دەکرێت و لە ڕێگەی دامودەزگا کوردییەکانەوە جێبەجێ دەکرێت. بەشداریکردنی ئەوان لەم پرۆسە نوێیەی تەعریبدا، ناوەڕۆکی کردەوەکە و ئاکامەکەی ناگۆڕێت؛ بەڵکوو لە ڕاستیدا توانای تەعریبی کولتووری و درێژەی ئەو کاریگەرییە دەردەخات کە توانیویەتی بکەرەکانی خۆی لەناو کورددا دروست بکات. ئامانج لێی ئەوەیە کە تەعریب خۆی لە ڕێگەی هەمان ئەو کۆمەڵگایەوە بەرهەم بهێنێتەوە کە هەڕەشەی لەناوبردنی لێ دەکات. ئەمە خۆی لە خۆیدا بەڵگەی کاریگەریی تەعریبی کولتوورییە لە کوردستان، کە تەنانەت لە غیابی بکەری ڕاسیستی عەرەبیشدا، بکەری کوردی بە شێوەیەکی ئاسایی داهاتووی خۆی دەخاتە مەترسییەوە. بەمەش، زەمینەی ماددی، سیاسی و کولتووریی خۆلەناوبردن درێژەی پێ دەدرێت. بۆیە، ئەم پرۆسەیە بە ڕاشکاوی "خۆ-تەعریبکردن"ە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم خۆماڵیبوونەی تەعریب، یان ئەنجامدانی بە دەستی بکەری کورد، ئەو ڕەهەندە تایبەتەیە کە دەمەوێت جەختی لەسەر بکەمەوە. بۆیە بەڕاستی ڕەگەزە نەرمەکەی "بەعەرەبکردنی بێدەنگی هەرێمی کوردستان" کە د. یاسین مامۆستایانە دەیخاتە ڕوو، لە ناوەڕۆکدا ئاماژەیە بۆ بکەریێتی و ئەیجنسیی کورد لە پرۆسەی نوێی عەرەباندنی کوردستان و داهاتووی کورددا. لەبری دووبارەکردنەوەی ئەو باسانەی کە د. یاسین پێشتر خستوونیەتە ڕوو، من تیشک دەخەمە سەر ئەوەی کە بەشداریکردنی کورد چی دەربارەی پێکهاتەی بەردەوامی مێژوو و عەقڵیەتی تەعریب دەردەخات؛ هەروەها چیمان پێ دەڵێت دەربارەی گۆڕانی پڕۆژەیەکی داگیرکاریی دەرەکی بۆ پرۆسەیەک کە ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر بە دەستی خودی کورد بەڕێوە دەچێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">د. بورهان یاسین مەزەندەی ئەوە دەکات کە نزیکەی ١،٠٣٢،٠٠٠ دانیشتووی عەرەب لە هەرێمی کوردستان نیشتەجێ بوون، کە دەکاتە نزیکەی لەسەدا ٢٦ی کۆی دانیشتووانی هەرێمەکە. ئەگەر ئەم ئامارانە ڕێک ئاوا بن یان نزیک بن لە ڕاستییەوە، ئەوا ئاماژەن بۆ گۆڕانکارییەکی دیمۆگرافیی ئێجگار گەورە؛ بەتایبەتی لە وڵاتێکدا کە لە بەشێکی زۆری سەدەی بیستەم و تەواوی ئەم سەدەیەدا لەژێر هەڕەشەی تەعریبدا بووە. ئەمەپڕۆسەیەکە نەک تەنها کۆتایی نەهاتووە، بەڵکو دەرهاوێشتەکانی بەردەوامن لە داڕشتنەوەی ژیانی کورد وپڕۆسەکەش لە فۆڕمی دیکە و جۆراوجۆردا درێژەی هەیە.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەندێک لە ناڕەزایەتییەکان بەرامبەر بە شیکردنەوەکەی د. یاسین لەو گریمانەیەوە سەرچاوە دەگرن کە گوایەفراوانبوونی بەرچاوی گرووپێکی ئیتنیکی لەناو زێدی نەتەوەیەکی دیکەدا، لە ڕووی سیاسییەوە بێئاکام و بێکاریگەرییە. هەندێکی تریش پێیان وایە لەبەر ئەوەی ئەم پرۆسەیەی ئێستا لەلایەن "دەسەڵاتدارانی مافیایی کورد"ەوە ئاسانکاریی بۆ کراوە، ڕێگەی پێ دراوە، یان بەڕێوە براوە، ناکرێت بە دروستی وەک پرۆسەی "تەعریب" پێناسە بکرێت و زیاتر وەک "خۆتەعریبکردن" دەبینرێت. هەردوو پاساوەکە نەک تەنها مێژووی تەعریب فەرامۆش دەکەن، بەڵکوو زۆر بە ساکاری لە لۆژیکە سیاسی و بنچینەییەکەی مەعریفە و عەقڵیەتی تەعریب دەڕوانن. گرینگتر لەوەش، ئەوان چاوپۆشی لەو لاوازی و بێدەرەتانییە بەردەوامەی هەرێمی کوردستان دەکەن لەنێو سیستەمێکی دەستووریی عێراقیدا، کە لە ڕووی ڕۆح و پێکهاتەوە، مۆرکە نەتەوەییە عەرەبییەکەی دەوڵەت دەپارێزێت. هەر ئەم پاراستنی مۆرکە نەتەوەییە عەرەبییە لەناو بەرزترین دەقی یاسایی وڵاتدا، وا دەکات تێگەیشتن لە لۆژیکی ئێستای تەعریب بەبێ گەڕانەوە بۆ دەستوور مەحاڵ بێت.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">یادەوەری تەعریب لە نووسین و جێبەجێکردنی یاسای بنەڕەتیدا</div><div style="text-align: justify;">بۆ باسکردنی درێژەی لۆژیک و یادەوەری تەعریب، پێویستە کەمێک لەسەر ڕۆحی عەرەبیی یاسای بنەڕەتیی (دەستووری) ئێستای عێراق بدوێین. چونکە لە خوێندنەوەی ڕۆح و دەقی ئەو یاسایەدا، درێژەدان بە تەعریب وەک هەستێک، وەک ڕێگرییەک لە ڕابردووی عەرەبی، و وەک نیگەرانییەک لە پێگەی یاسایی کورد و ترسی بەهێزبوونی کورد، بە ڕاشکاوی دەبینرێت.</div><div style="text-align: justify;">بێگومان دەستووری ٢٠٠٥ لە ڕووی فەرمییەوە دان بە نەهامەتییەکانی کورد و هەندێک مافی گرینگی کورددا دەنێت. پێشەکییەکەی ئاماژە بە "کۆمەڵکوژییەکانی" هەڵەبجە، بارزان، و ئەنفال و چەوساندنەوەی نەژادیی کوردە فەیلییەکان دەکات. بەڵام ناگاتە ئەو ئاستەی ئەم تاوانانە وەک جینۆساید ناو ببات، یان میکانیزمێکی یاسایی دابنێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو نیەتەی لە پشت جینۆسایدکردنی کوردستانەوەیە و ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی بکات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەروەها هیچ گەرەنتی و پارێزبەندییەک دانانێت کە هاوتا بێت لەگەڵ مێژووی نەتەوەیەکدا کە ڕووبەڕووی هەڵمەتە یەک لەدوای یەکەکانی قڕکردن، ئاوارەکردن، و ئەندازیاریی دیمۆگرافی بووەتەوە. هیچ جۆرە پێگەیەکی تایبەتی یاسایی بۆ حزوری کورد لە سیستەمی قەزایی عێراقیدا بۆ پێشگرتن لە درێژەکێشانی یادەوەری، ڕوانگە و درێژەی تەفسیری جینۆسایدی دژ بە کورد پێشبینی نەکراوە. بۆیە داننانەکەی بە نەهامەتییەکانی کورددا بە ناتەواوی دەمێنێتەوە _._ئەمەش لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی تێگەیشتنێکی بۆماوەییە بۆ عێراقێک کە بنەما نەتەوەییە عەرەبییەکانی هەرگیز بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەڵنەوەشێنراونەتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بە ڕاشکاوی، جینۆسایدی کورد وەک پرسێکی جیددی و تاوانێکی دژ بە مرۆڤایەتی لە ڕۆحی یاسایی عێراقی و کەلتووری سیاسیدا ڕەنگی نەداوەتەوە، بۆیە هیچ مەرج و ڕێگرێک بۆ دووبارەبوونەوەی نییە. بۆ بەراورد لەگەڵ نموونەیەکی هاوتا، ئەگەر کەسێک ڕۆژێک لە ئەڵمانیا ژیابێت یان کەمترین زانیاری لەسەر مێژووی ئەو وڵاتە هەبێت، دەزانێت کە هەموو کەلتووری سیاسی و مەدەنی و وێنای ژیانی ڕۆژانەی ئەو وڵاتە، شەرمەزاری و ترسیان لە کردەوەی هۆلۆکۆست و جینۆسایدی جوولەکەکان پێوە دیارە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">(بۆ لێکۆڵینەوەی ورد و ئاکادیمی سەربارە بە ڕێگری لە دووبارە بوونەوەی جینوساید دەتوانن بڕواننە ئەو سەرچاوانە: Morton and Singh, 2003; Akhavan, 2011; Mayroz, 2012; Hamburg, 2015; Ruvebana and Brus, 2015; Straus, 2016; 2025 ,Douglas, 2020; Caslini</div><div style="text-align: justify;">کێشەکە تەنیا ئەوە نییە کە بڕگە دەستوورییەکان ناتەواون.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵکوو ئەوەیە کە دەستووری عێراق، کوردستانلە نێو دەوڵەتێکدا تەسەوور دەکات و دەهێڵێتەوە کە ناسنامە، دەسەڵاتی سەروەری، و زۆرینە دیمۆگرافییەکەیبە شێوەیەکی ڕەها بە عەرەبی ماونەتەوە. هەروەها، هیچ شەرمێکیشی لە جینۆسایدی کورد پێوە دیار نییە .ئەمەش لە کاتێکدایە کە هیچ میکانیزمێکی پاراستنی کاریگەر بۆ ڕێگریکردن لە گۆڕینی ئەو زۆرینەیە بۆ دەسەڵاتێکی سیاسیی هەمیشەیی، دابین ناکات .هەنگاوێکی جیددی بۆ ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی ئەو ڕابردووە ،و ڕێگریکردن لە درێژەی ئەو ڕوانگەیە بۆ سەروەری لە عێراق و مافی هاوبەشی سەروەریی کورد ،پێویستی بە تەزمیناتی یاسایی تازە و کێشەدارکردنی (پرۆبلەماتیککردنی) ئەو نەریتە یاساییە و کەلتوور و یادەوەری دامەزراوەییەی پێشووی عێراق بوو. چونکە لە باری یاساییەوە ئەو نەریتە یاسایی و کەلتوور و یادەوەرییە نەکراون بە کێشە (پرۆبلەماتیک نەکراون)، کە هیچ شەرمێکیان لە ڕابردووی ناسیۆنالیزمی عەرەبی و ڕۆڵی لە جینۆسایددا پێوە دیار نییە_، بۆیە_ ئێستا بە ڕاشکاوی درێژەی هەیە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بۆیە، لە ئاکامدا، مافەکانی کورد بەستراونەتەوە بەو دامەزراوانەوە کە لە لایەن هەمان ئەو سیستەمە زۆرینەخواز، ڕاسیست و بێشەرمەوە سەبارەت بە ڕابردووی دەسەڵاتی ئیتنیکیی خۆی، کۆنتڕۆڵ کراون. لە حاڵێکدا کورد و کوردستان بۆ مانەوەی، پێویستی بە میکانیزمی یاسایی و دامەزراوەی هەبوو و هەیە بۆ پاراستنی لە هەمان کولتووری سیاسی، یاسایی و دامەزراوەیی. لەم سۆنگەیەوە، دەستووری عێراقی تێپەڕین لە تێگەیشتنە مێژووییە ڕاسیستی و بەعسییەکەی عێراقی عەرەبی نییە؛ بەڵکوو لە ڕێگەی زمان و گوتاری فیدراڵیزمەوە دایدەڕێژێتەوە و شەرعییەت بە درێژەی هەمان عەقڵیەت و کولتوور و نەریتی دامەزراوەیی دەدات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم ناکۆکییە، کە دەرکەوتنی ڕوانگەی تەعریبە سەبارەت بە پرسی سەروەری، هەر لە سەرەتاوە لە مامەڵەی دەستووری عێراقی لەگەڵ پرسی "یەکێتیی دڵخوازانە یان ئیتحادی ئیختیاری"دا دەردەکەوێت. پێشەکییەکەی دەستوور (یاسای بنەڕەتی) باس لەوە دەکات کە عێراقییەکان "بە دڵخوازانە" بڕیاریان داوە داهاتوویان یەکبخەن و "یەکێتییە ئازادەکەیان" بپارێزن، کەچی لە هەمان کاتدا هەر لە ماددەی ١ـی دەستوورەوە، تێگەیشتنێکی دژ بەو دڵخوازییە وەک زامنی یەکێتیی عێراق ڕادەگەیەنێت (بڕوانە ماددەی ١ی دەستوور). ئەمەی دووەمیان بە شێوەیەکی کرداری، دەرهاوێشتە سیاسییەکانی ڕاگەیاندنەکەی یەکەمیان لە مانا دەخات و پووچەڵی دەکاتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەگەر یەکێتییەکە لە ڕووی دەستوورییەوە زامن کرابێت بەبێ گوێدانە ڕەزامەندی و دڵخوازیی کورد بۆ ئەو یەکێتییە، ئەوا ئیدیعای ئارەزوومەندانەبوونی ئەم یەکێتییە تەنیا دەبێتە قسەیەکی ڕواڵەتی لە پێشەکییەکی بێئاکامدا. دەستووری عێراقی هیچ میکانیزمێک دابین ناکات کە لەو ڕێگەیەوە ڕەزامەندیی کورد دەرببڕدرێت، دووبارە بکرێتەوە، ڕابگیرێت، یان بکشێنرێتەوە. بۆیە، داننان بە کوردستان و کورد وەک خەڵکێکی خاوەن بڕیار لە یەکێتیی عێراقدا ونە، و دەستوورەکە کورد وەک لایەنێکی بەڕاستی ئارەزوومەندانە لە پەیماننامە دەستوورییەکەدا نابینێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دەستووری عێراق دان بە هەندێک دامەزراوە و دەسەڵاتی کوردیدا دەنێت، بەڵام ئەو "ئەیجنسی ("Agency") و بکەرییەتییەی لێ زەوت دەکات کە پێویستە بۆ دیاریکردنی خودی جۆر و سروشتی پەیوەندییە سیاسییەکەی نێوان ئەو دوو کیانە. بۆیە، هەر لە داڕشتنی ئەو دەستوورەدا عەقڵییەتی بەعسی بە زەقی پێوە دیارە. ئەم خاڵە لەبەر ئەوە گرنگە، چونکە هەندێک لەو ڕەخنانەی ئاراستەی باسەکەی دکتۆر یاسین دەکرێن، بۆ ڕەواندنەوەینیگەرانییەکان سەبارەت بە بەردەوامیی پرۆسەی تەعریب و خۆ-تەعریبکردن، پەنا دەبەنە بەر بوونی یاسا وسیستەمی فیدراڵیی عێراق؛ وەک ئەوەی ئەم یاسایە گەرەنتییەکی نەگۆڕ بێت بۆ مانەوەی کوردستان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەگەڵ ئەوەشدا، لە نێو واقیعی مێژوویی و سیاسیی عێراقدا، زمانی دەستوور چەندین جار سەلماندوویەتی کەبە هیچ شێوەیەک فاکتەرێکی جێی متمانە نییە بۆ پاراستنی کوردستان. کاتێک دەڕوانینە واقیعەکانی ڕۆژانەیدوای ساڵی ٢٠٠٥، بە ڕوونی دەبینین کە ئەو دەستوورە زامنکەری مانەوەی قەوارە و مافەکانی کورد نییە ،بەتایبەتی لەو کاتانەی کە مافەکانی کورد لەگەڵ ئیرادەی زۆرینەی عەرەب، بەرژەوەندییەکانی بەغدا، یان هاوکێشە باڵادەستەکانی هێزە ناوچەییەکاندا یەک ناگرنەوە. لە ئەنجامدا، ئاسایش و داهاتووی سیاسیی کوردستان زۆر زیاتر پشت بە هەلومەرجە ناجێگیرە جیۆپۆلەتیکییەکان دەبەستێت، نەک زمانی دەستووری عێراق.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەم ڕووەوە چارەنووسی ماددەی ١٤٠ ڕوونترین بەڵگەیە. ئەم ماددەیە لە دەستووردا داوای ئاساییکردنەوە، سەرژمێری، و ڕیفراندۆمی لە کەرکووک و ناوچە کێشەلەسەرەکانی تر دەکرد تا ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧. ئامانج لێی پێچەوانەکردنەوەی، لانی کەم بەشێک لە دەرهاوێشتە جوگرافی و دیمۆگرافییەکانی پرۆسەی تەعریبی بەعس بوو. کەچی دوای تێپەڕبوونی نزیکەی دوو دەیە، نەک هەر جێبەجێ نەکرا، بەڵکو ئەکتەری حزبیی کوردیش لە ڕووی نایەت باس لە داواکارییە سەرەکییەکانی بکات. لە دوای ساڵی ٢٠١٧ـیشەوە، بەشێکی هەرە زۆری ئەو ناوچانە بە شێوەیەکی دیفاکتۆ و حاشاهەڵنەگر کەوتوونەتەوە ژێر دەسەڵاتی بەغدا. ئێستا ئەو ناوچانە لە دەستی کورد دەرچوون و تەنانەت وەک ناوچەی ''کێشەلەسەر''یش هەژمار ناکرێن و قسەی جدییان لەسەر ناکرێت. ئەم بابەتە لە گفتوگۆ سیاسییەکانی عێراقدا، و ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتریش بەتەواوی لە گوتاری حزبە کوردییەکاندا، ون بووە. کار گەیشتووەتە ئەوەی، ئەگەری هەڵگیرسانی شەڕی نێوان حیزبەکانی دەسەڵاتداری کورد زۆرترە لەوەی کە ڕۆژێک کورد وەک بلۆکێکی یەکگرتوو لە بەغدا، تەنانەت گلەییەکی شەرمینانەش لە دەرکردنی دەسەڵاتی کورد لە ناوچە ''کێشەلەسەرەکان'' بکات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بۆیە ئەو میکانیزمە دەستوورییەی کە بەتایبەتی بۆ چارەسەرکردنی تەعریب داڕێژرابوو، لەلایەن خودی سیستەمە سیاسییەکەوە پەک خرا و ئێستا بووەتە تەنها بەشێک لە ئەرشیفی مێژوویی عێراقی دوای سەددام.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">چارەنووسی ماددەی ١٤٠ دەریدەخات کە لەو شوێنەی پەیوەندی بە کوردستانەوە هەیە، میکانیزمە یاساییەکان لەبەردەم بڕیارەکانی دەوڵەتی عێراق و عەقڵیەت و ئیرادەی زۆرینەی باڵادەستی عەرەبدا بێکاریگەرن. ئەو نموونەیە و دەیان نموونەی تریش دەیسەلمێنن کە تەسەوورکردنی دەستووری عێراق وەک گەرەنتییەک بۆ ڕێگری لە گۆڕانکاریی زیاتری دیمۆگرافی، تەنیا خەیاڵە. ئەمانە هەمووی بەڵگەن لەسەر ئەوەی کە نەتەنیا دەوڵەتی عێراقی دوای سەددام کێشەی لەگەڵ تەعریبدا نەبووە، بەڵکوو بەپێچەوانەی ناوەڕۆکی ئاشکرای دەستوورەکەی خۆی، درێژەی بە تەعریب داوە و کردوویەتی بە واقیعێکی ڕۆژانە و سیاسی دژ بە کورد؛ بە جۆرێک کە ئێستا لایەنی کوردی بوێریی ئەوەی نەماوە تەنانەت ئەو باسانە هەر بورووژێنێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">چارەنووسی ماددەی ١٤٠، بەر لەوەی تەنیا نموونەیەکی زەقی جێبەجێنەکرانی ئەرکێکی دەستووری بێت، یەکێکە لە گەورەترین بەڵگەکانی درێژەی عەقڵیەتی تەعریب؛ عەقڵیەتێک کە خۆی بەسەر ڕاڤەکردنی دەستوور و کارکردنی دامەزراوە دادوەرییەکانی عێراقیشدا سەپاندووە. واتە ئەو دەسەڵاتەی کە ماددەیەکی دەستووری پەراوێز دەخات، هەمان دەسەڵاتە کە مانا و سنووری فیدراڵیزمیش بەپێی ئیرادەی خۆی دیاری دەکات.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">زاڵبوونی عەقڵیەتی تەعریب بەسەر ڕاڤەی یاسا و نەریتی دادوەریی عێراقیدا</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو پێکهاتەیە زۆرینەخوازەی کە لە سەرەوە باس کرا، کۆنتڕۆڵی لێکدانەوەی تاقانە و پاوانخوازانەی دەستووریش بە مافێکی مشتومڕهەڵنەگری خۆی دەزانێت. هێزە سیاسییە باڵادەستەکان ئەو دەسەڵاتەیان بەدەستەوەیە کە چوارچێوە و مانای سیستەمی فیدراڵیش دیاری بکەن و بەردەوامیی حوکمی عەرەبی لەشێوەی حکومڕانییەکی دەستووریدا وەک مژارێکی سروشتی بزانن و وێنای بکەن. لەم پرۆسەیەدا، دادگایباڵای فیدراڵی ڕۆڵێکی ناوەندی بینیوە. هەرچەندە شەرعییەتی یاسایی خودی دادگاکە لەگەڵ ماددەی ٩٢یدەستوور — بەتایبەتی سەبارەت بە بنەمای یاسایی و شێوازی پێکهاتنی — لەمێژە جێگەی مشتومڕە، بەڵامهەڵسوکەوتی گوزارشت لە کێشەیەکی بنەماییتر و سیاسی دەکات: دادگاکە بەردەوام ئیرادەی سیاسیی مەرکەزیی عەرەبی کردووە بە دۆکتورینێکی دەستووریی کۆتایی و پابەندکەر و بەسەر کورددا سەپاندوویەتی .</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەناو سیستەمی سیاسیی عێراقێکدا کە بە قووڵی لەژێر کاریگەریی ئێراندا بووە، ئاراستە و ئەنجامی بڕیارەکانی ئەم دادگایە بەردەوام لەگەڵ ڕوانگەی پاوانخوازانەی عەرەبیشدا گونجاو بووە. بڕیارەکانی، لە چوارچێوەی بەرتەسککردنەوەی دەسەڵات و بنەما یاساییەکانی هەرێمەوە، دژ بە داهاتووی کوردستان کاریان کردووە و لە درێژخایەندا قەوارەی هەرێم بەرەو بێمانابوون دەبەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەتایبەتی لە دوای ڕیفراندۆمی ٢٠١٧ـەوە، دادگاکە بووەتە ئامرازێک کە لەژێر پەردەی زمانی فەرمیی دەستووردا، نەک هەر ئۆتۆنۆمیی ڕێژەیی و پێگە یاساییەکەی کوردستانی ڕۆژ بە ڕۆژ بەرتەسکتر کردووەتەوە، بەڵکوو بنەما یاساییەکانی هەرێم و داهاتووی سیاسیی ئەو قەوارەیەی بەتەواوی بنکۆڵ کردووە. بۆ نموونە، بڕیارەکەی ساڵی ٢٠٢٢ بۆ هەڵوەشاندنەوەی یاسای نەوت و غازی هەرێمی کوردستان، گورزێکی گەورەی لە بنەما یاساییەکانی کەرتی وزەی سەربەخۆی هەرێم دا. بەمەش ڕێگەی بۆ دەسەڵاتی فیدراڵی خۆش کرد تاکوو لە گرێبەستە نەوتییەکانی هەرێم بدات و، لە ئەنجامدا، پشتی ئابووریی قەوارەی کوردی بشکێنێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە ڕوانگەی بەرژەوەندیی کوردەوە، دادگاکە لە واقیعدا ئەرکێکی هاوشێوەی «فەتوا»ی وەرگرتووە: ئیدیعا مشتومڕاوییەکانی دەسەڵاتی مەرکەز دەگۆڕێت بۆ بڕیارگەلێکی یاسایی و پابەندکەر، بەبێ ئەوەی کوردستان هیچ پەناگەیەکی دامەزراوەیی کاریگەری بۆ بەرەنگاربوونەوەیان هەبێت. ئەمەش خۆی لە خۆیدا بەڵگەی پرۆسەیەکی زۆر جدیی تەعریبی یاسایی و دامەزراوەییە؛ پرۆسەیەک کە سەروەریی زۆرینەی عەرەب لە ڕێگەی بڕیارە یاساییە پابەندکەرەکانەوە دەسەپێنێت. بەمەش داهاتووی قەوارەی کوردی دەخاتە مەترسییەوە و توانای بکەربوون و بڕیاردانی کورد سەبارەت بە چارەنووسی خۆی لێ دەسەنێتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەواتە، سیستەمی دەستووری نەک هەر هیچ پەنایەک بۆ کورد لە بەرامبەر تەعریبدا دابین ناکات، بەڵکوو لەژێر کۆنتڕۆڵی زۆرینەدا بووەتە بەشێک لە ژێرخانی یاسایی و دامەزراوەیی تەعریب، تەنانەت ئەگەر ئەمە پێچەوانەی دەقی ڕواڵەتیی خودی دەستوورەکەش بێت. هەمان ئەو سیستەمەی کە نەیهێشتووە دەرهاوێشتە دیمۆگرافییەکانی پرۆسەکانی پێشووی تەعریب هەڵبوەشێندرێنەوە، بەردەوام هەوڵ دەدات ڕێگە بۆ مەرکەزییەتێکی زۆرتر و سەپێنراوتر لە عێراقدا خۆش بکات. ئامانج لەمەش، پەکخستنی تەواوەتیی ئۆتۆنۆمیی ڕێژەیی کورد، بە واقیعکردنی بەڕێوەبردنی ناوچە جێناکۆکەکانە لەلایەن دەسەڵاتی عەرەبییەوە بە شێوەیەکی حاشاهەڵنەگر، و زەوتکردنی زیاتری ئەو توانایە سیاسییەیە کە کورد وەک بکەرێکی سیاسی بۆ ڕێکخستنی داهاتووی دیمۆگرافیی خۆی پێویستی پێیەتی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەم جۆرە، فیدراڵیزمێکی فەرمی شانبەشانی سەروەرییەکی زۆرینەخوازی عەرەبی هەنگاو دەنێت؛ سەروەرییەک کە توانای هەڵپەساردن، سنووردارکردن، یان پێناسەکردنەوەی مافەکانی کوردی هەیە. لە دوایساڵی ٢٠١٧ـەوە، پرۆژە سیستەماتیکەکەی تەعریب، هەم لە ڕێگەی دامەزراوەکانەوە، هەم لە ئاستیبەڕێوەبردنی ڕۆژانەی ناوچە جێناکۆکەکان، و هەم لە ڕووی یاساییەوە، بەردەوامیی پێ دراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەبەر ئەوە، ئەو گریمانەیەی پێی وایە کوردستان دەتوانێت بە سەلامەتی بەرگەی گۆڕانکارییەکی تری گەورەیدیمۆگرافی بگرێت، لەسەر سێ بنەمای هەڵە و لەرزۆک وەستاوە: یەکەم، ئەو باوەڕەی گوایە ئەو لۆژیکەسیاسییەی لە پشت وێرانکردن و تەعریبکردنی کوردستانەوە بووە، چیتر بوونی نەماوە؛ دووەم، ئەو بۆچوونەیگوایە سیستەمی عێراقیی دوای ساڵی ٢٠٠٥ خاوەنی کۆمەڵێک دامەزراوەیە کە دەتوانن ڕێگری لەدووبارەبوونەوەی ئەو پرۆسەیە بکەن؛ سێیەمیش، ئەو خەیاڵپڵاوییەیە کە گوایە دەسەڵاتی سیاسیی کورد لە ناوخۆدا ئیرادە و «ئەیجنسی»ی (بکەرییەتیی) پێویستی هەیە بۆ ڕێگریکردن لەم پرۆسەی خۆ-تەعریبکردنە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پشتگوێخستنی جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠، قۆرخکردنی دەستوور لەلایەن زۆرینەوە، مەرکەزیبوونەوەی بەردەوامی دەسەڵات، و لاوازکردنی ئۆتۆنۆمیی کورد لە ڕێگەی دامەزراوە دادوەرییەکانەوە، ڕێک پێچەوانەی ئەو گریمانانە دەسەلمێنن (کە گوایە عێراق گۆڕاوە). ئەمە نیشانی دەدات کە عەقڵیەتی تەعریب هێشتا ماوە و میکانیزمە دامەزراوەییەکانیشی هێشتا لەبەردەستدان. تەنانەت خودی سیستەمی دەستووری و ئەو دامەزراوانەشی کە لەسەر بنەمای دەستوورەکە پێکهاتوون، خراونەتە کار وەک ژێرخانێکی یاسایی بۆ بەردەوامیدان بە پرۆسەی تەعریب.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە ڕاستیدا، دووبەرەکیی ناوماڵی کورد، لاوازیی قەوارەی هەرێم، و ترس لە قەیرانە کۆمەڵایەتییەکان—کە هەموویان بەرهەمی هەلومەرجی کۆلۆنیکردنی کوردستانن—پاڵ بە حزبە کوردییەکانەوە دەنێن بۆ بەشداریکردن لە پرۆسەی "خۆتەعریبکردن"دا؛ بەشدارییەک کە تەنیا ئامانجی پاراستنی بەرژەوەندییە حزبییەکانە، بەڵام بەتەواوی دژ بە بەرژەوەندییە باڵا و نەتەوەییەکانی کورد دەوەستێتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لێرەدا، یەکگرتنی ئەم لاوازییەی ناوخۆی کورد لەگەڵ ستراتیژیی شاراوەی دەوڵەت، زەمینەیەکی تەواو لەبار دەڕەخسێنێت بۆ ئەوەی سیاسەتی تەعریب بە بێدەنگی و بە ناوی یاساوە درێژەی هەبێت.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەردەوامیی تەعریب وەک عەقڵیەتی عێراقی نوێ لە کردەوەدا</div><div style="text-align: justify;">ئەم دۆخەی ئێستا، پشتڕاستکەرەوەی ئەو ڕاستییەیە کە لە بەشەکانی پێشووی ئەم نووسینەدا خستمە ڕوو: پرۆسەی بەعەرەبکردن لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە کۆتایی نەهاتووە. ئەم پرۆسەیە نەک تەنیا لەژێر کاریگەریی ناڕاستەوخۆی مانەوەی کولتوور و درێژەی تێگەیشتنی ئاشکرای بەعسییانە بۆ بەڕێوەبردنی وڵات درێژەی هەبووە، بەڵکوو لە چوارچێوەی خۆبواردنی بەئەنقەستی سیستەمی نوێی عێراقیشدا بەردەوام بووە؛ سیستەمێک کە ئیرادەی ئەوەی نەبووە دیاردەی تەعریب وەک پێکهاتەیەکی بەردەوامی کولتووری دەسەڵاتی دەوڵەت بناسێنێت و بنەبڕی بکات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">چینە سیاسییەکە و دەسەڵاتدارانی دوای سەددام، هەرچەندە بە فەرمی هەندێک لە تاوانەکانی ڕژێمی پێشوویان مەحکووم کرد، بەڵام تەعریبیان وەک لۆژیکێکی دامەزرێنەری دەوڵەتی عێراق نەخستە بەر ڕەخنە و لێپرسینەوە .هەروەها، هیچ میکانیزمێکی کولتووری، سیاسی، دیمۆگرافی، یاسایی و دامەزراوەییان بۆ هەڵوەشاندنەوە و پەکخستنی ئەو بنەمایانە دانەنا کە نەریتی تەعریبیان لە ڕێگەیەوە جێبەجێ کرابوو.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم خۆبواردنە بۆ کورد چارەنووسساز بووە. لانیکەم لە سەردەمی دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لەلایەن حزبی بەعسەوە، سیاسەتی تەعریبکردن تاوانێکی لاوەکی نەبووە کە لە پەراوێزی دەوڵەتێکی بێلایەندا ئەنجام درابێت. بەڵکوو تەعریب ستراتیژییەکی پێکهێنەری دەسەڵات بووە؛ ئامرازێک بووە بۆ گواستنەوە و دابەشکردنەوەی دانیشتووان، سڕینەوەی بوونی کورد، گۆڕینی سیمای نەتەوەیی و دیمۆگرافیی کوردستان، و سەپاندنی سەروەریی عەرەبی بەسەر ناوچە کوردییە کێشەلەسەرەکاندا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەواتە، ڕووبەڕووبوونەوە و مامەڵەیەکی ڕاستەقینە لەگەڵ عەقڵیەتی تەعریب وەک خولقێنەری جینۆساید، شتێکی زیاتری لە مەحکوومکردنی چەند تاوانێکی دیاریکراوی بەعس دەویست. پێویستی بەوە بوو خودی ئەو تێگەیشتنە عەرەب-ناوەندەی عێراقبخرێتە ژێر پرسیارەوە کە سیستەمی نوێ لە سیستەمی پێشووەوە بە میرات بۆی مابووەوە. بەڵام سیستەمیدوای ٢٠٠٣، هەر لە ساڵەکانی سەرەتاوە، بەردەوام پرسی گەورەی تەعریبی کردە پرسێکی لاوەکی، تەمومژاویکرد، یان لە ناوەندی گفتوگۆی سیاسی و یاسایی دووری خستەوە و تەنیا وەک پرسێک وێنای کرد کەپەیوەندی بە عەقڵیەتی سەددامەوە هەیە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">شێوازی مامەڵەی دادوەری لەگەڵ پرسی ئەنفال، یەکێکە لە بەرچاوترین نموونەکانی ئەم خۆبواردنە سیستەماتیکە. بۆ نموونە، ئەنفال لە دادگایەکی سەربەخۆدا خرایە بەر لێپرسینەوە و سەددام حوسێنیش لە سەرەتادا یەکێک بوو لە تۆمەتبارانی کەیسەکە. بەڵام هەر دوای ئەوەی لە کەیسی دوجەیلدا مەحکووم کرا، لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦دا و لە کاتێکدا دادگایی ئەنفال هێشتا بەردەوام بوو، بەپەلە لەسێدارە درا. لەسێدارەدانی سەددام، کۆتایی بە ڕەوتی کەیسی ئەنفال هێنا بەرامبەر بە کەسی یەکەمی تاوانەکە؛ گەرچی دادگاییەکە بەرامبەر شەش تۆمەتباری دیکە درێژەی کێشا و بڕیاری مەحکوومکردنیان (لەوانە بە تۆمەتی جینۆساید) لێ کەوتەوە. بەڵام ڕاستییە گرنگەکە ئەوەیە کە ڕیزبەندیی دادگاییەکان و لەسێدارەدانی سەددام، ڕێگەیان گرت لە دەرچوونی بڕیارێکی کۆتایی دادوەری سەبارەت بە بەرپرسیارێتیی کەسیی ئەو وەک هێمایەک لە جینۆسایدی ئەنفالدا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەرزترین دەسەڵاتی سیاسیی ئەو ڕژێمەی کە هەڵمەتی سڕینەوەی سیستەماتیکی ژیانی کوردی ڕێکخست و جێبەجێ کرد، لەسەر تاوانێکی دیکە (کوشتنی عەرەبی شیعە) لەسێدارە درا، پێش ئەوەی دادگا بتوانێت بڕیاری کۆتایی لەسەر بەرپرسیارێتیی سەددام لە وێرانکردنی ژیانی کورددا بدات.</div><div style="text-align: justify;">ئەم ئەنجامە، تەنیا ڕووداوێکی بچووکی تەکنیکی یان ڕێکارییەکی دادگایی نەبوو. مەبەستی سیاسی لەپشت دیاریکردنی کاتی لەسێدارەدانەکە هەرچییەک بووبێت، ئەنجامە یاسایی و سیاسییەکەی ئەوە بوو کە لە لێپرسینەوەی کۆتایی سەددام حوسێندا، پێگەیەکی یەکلاکەرەوە و ناوەندی بە ئەنقەست بە جینۆسایدی کورد نەدرا. بەرپرسانی دیکە بەهۆی بەشدارییان لە ئەنفالدا مەحکووم کران، بەڵام ئەو سەرکردەیەی نوێنەرایەتیی دەوڵەتی عێراقی دەکرد و هێمای نەتەوەپەرستیی عەرەبی-بەعسی بوو، بەبێ بڕیارێکی کۆتایی سەبارەت بە جینۆساید مایەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">حوکمی دوجەیل بوو بە بنەمای یاسایی تەواوکراو بۆ لەسێدارەدانی سەددام، لە کاتێکدا کەیسی سڕینەوەی سیستەماتیکی کۆمەڵگە کوردییەکان بەرامبەر خودی سەددام بەئەنقەست بە ناتەواوی هێڵرایەوە. مەبەست لەمە سڕینەوەی تەواوەتیی ئەنفال نەبوو، بەڵکوو هەوڵێکی بەئەنقەست بوو بۆ دابەزاندنی جینۆسایدی ئەنفال بۆ پلەیەکی خوارتر لەناو ڕیزبەندییە فەرمییەکەی تاوانەکانی دەوڵەتی عەرەبیدا. ئەوەی ڕووی دا تەنیا ناتەواومانەوەی تۆمەتێکی تاکەکەسی نەبوو؛ بەڵکوو یەکێک لە کارەساتبارترین قۆناغەکانی مێژووی نوێی کوردی لەو پێگە و ناساندنە دادوەرییە بێبەش کرد کە حوکمێکی کۆتایی جینۆساید دژ بە بەرزترین دەسەڵاتی ڕژێم دەیانتوانی لە ڕووی هێمایی، کردەیی و میدیاییەوە پێی ببەخشن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مانا قووڵترەکەی دادگایی ئەنفال لەو شتانەدایە کە لە بازنەی لێپرسینەوە و حوکمی پرۆسەی دادوەری دەرکران. مامەڵەکردن لەگەڵ ئەنفال وەک تاوانێکی سنووردار کە تەنیا ژمارەیەک بەرپرسی ناسراوی بەعس ئەنجامیان داوە، ڕێگەی خۆش کرد کە تەنیا هەندێک تاوانبار سزا بدرێن؛ بێ ئەوەی ئەو عەقڵیەتە فراوانەی دەوڵەتی عەرەبی-عێراقی کە جینۆسایدەکەی بەرهەم هێنابوو، بە هەمان ئاست بخرێتە ژێر لێپرسینەوە. ڕەگی ڕەگەزپەرستی لە نەتەوەپەرستیی عەرەبی-عێراقیدا وەک بنەما و چوارچێوە ئایدیۆلۆژییەکەی ئەنفال، بەئەنقەست نەناسێنرا و مەحکووم نەکرا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دەوڵەتی عێراقیش وەک ئەو دامەزراوەیەی کە تەعریبی داڕشت، ڕێکی</div><div style="text-align: justify;">خست و جێبەجێی کرد، نە لە ڕووی یاسایی، نە سیاسی و نە مێژووییەوە نەخرایە بەردەم دادگا. بەرپرسیارێتییەکە بۆ ئاستی تاکە بەرپرسان دابەزێنرا و لەناو کەسانێکی دیاریکراودا سنووردار کرا. بەم شێوەیە، هەم دەوڵەتی عێراق وەک دامەزراوەیەکی بەردەوام، و هەم تەعریب وەک سیاسەتێکی پێکهاتەیی دەسەڵات، لە تۆمەتبارکردن و لێپرسینەوەیەکی گشتگیر پارێزران.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بە تاکەکەسیکردن و حیزبیکردنی بەرپرسیارێتیی جینۆساید، ڕەنگە شارەزایانەترین و زیرەکانەترین بەرگریکردن بووبێت لە کولتوور و سیاسەتی تەعریبدا. ئەمە ڕێگەی بە سیستەمی دوای ٢٠٠٣ دا هەندێک تاوانی دیاریکراوی بەعس مەحکووم بکات، بەڵام هاوکات هێشتی هەمان ئەو نەریتە بتوانێت تێگەیشتنە ڕەگەزپەرستانەکەی ناسیۆنالیزمی عەرەبی، بەردەوامییە دامەزراوەییەکەی دەوڵەت و ژێرخانە دیمۆگرافی و خاکییەکەی تەعریب، لە حوکم و لێپرسینەوە بپارێزێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەم جۆرە، لە ئاستی گوتاردا تەعریب نێردرایە ناو ڕابردووی تاوانکارانەی بەعسەوە، لە کاتێکدا گواستنەوەکانی دانیشتووان، گۆڕانکارییە خاکییەکان و ڕێکخستنە یاساییەکانی پرۆژەی تەعریب بە شێوەیەکی بنەڕەتی بە چارەسەرنەکراوی مانەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم دامەزراوانەی کە دەبوو بەهۆی ڕۆڵیان لە تەعریبدا لە بنەڕەتەوە دابڕێژرێنەوە، بوونە پارێزەری درێژەی عەقڵیەتی پێشوو و ژێرخانە یاساییەکەی. ئەوان دەیانتوانی بۆ ڕابردوو دان بە ئازارەکانی کورددا بنێن، بەڵام لە هەمان کاتدا درێژە بە بەڕێوەبردنی ئەو پێکهاتە عەرەب-ناوەندەی سەروەری بدەن کە خودی ئەو ئازارەی بەرهەم هێنابوو. دەوڵەتی عێراق ئامادە نەبوو لەبەر چاوی جیهان دان بەوەدا بنێت کە ئەوەی بەسەر کورددا هاتووە، تەنیا لەبەر کوردبوون و جیاوازیی نەتەوەیی بووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەواتە، کێشە سەرەکییەکە نەبوونی تەواوەتیی ناساندن نییە؛ یاسا و دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراق بە ڕواڵەت بەشێکی گرنگی تاوانەکانیان دژ بە کورد ناساندووە. بەڵام ئەم ناساندنە بەردەوام بەشەکی، هێمایی و پاشکۆی ئەولەوییەتە سیاسییەکانی دیکە بووە. جینۆسایدی دژ بە نەتەوەی کورد هەرگیز وەک دابڕانێکی بنەڕەتیی مێژوویی مامەڵەی لەگەڵدا نەکراوە؛ دابڕانێک کە پێویستی بە داڕشتنەوەی سیستەمی دەستووریی عێراق هەبێت لەسەر بنەمای بکەرایەتیی کارای کورد، ئاسایش و ڕەزامەندیی سیاسیی کورد. ئەمە قووڵترین بەردەوامیی کولتوور و نەریتی دامەزراوەیی تەعریبە، کە تێیدا سیاسییەکانی کورد کەمترین خوێندنەوەیان بۆی هەبووە و گرنگییان بەوە نەداوە کە لە جیهاندا چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەزموونی هاوشێوەدا کراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەنجامەکانی ئەم لێپرسینەوە بەربژێرکراو و هەڵبژێردراوە، تەنیا بەشێکە لە پرسەکانی پەیوەست بە تەعریب، چونکە پرسەکان زۆر لە سنووری هۆڵی دادگا تێدەپەڕن. شاردنەوەی دامەزراوەیی و ناساندنی ناتەواوی تاوانەکانی دژ بە کورد، لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەنانە و بێمەبەست نەبووە. ئەم شاردنەوەیە یادەوەری، کولتوور و ئەزموونی بەمیراتماوەی دەوڵەتی عێراق لەگەڵ کورد دەپارێزێت؛ تەسەووری عەرەب-ناوەندی دەوڵەت بۆ پرسی خاک لە کوردستان بە ئاسایی دەنوێنێت و ڕێگە دەدات کولتووری سیاسیی تەعریب بەردەوام بێت، بێ ئەوەی ناچار بێت بە ئاشکرا خۆی دەربخات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بێگومان ئەمە بەو مانایە نییە کە کۆمەڵگەی عەرەبی بە گشتی جینۆساید پەسەند دەکات (دەبێت لە گشتاندنێکی لەم جۆرە خۆمان بپارێزین)، بەڵکوو بەو مانایەیە کە بکەرە سیاسییە کاریگەرەکان و دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراق، بەردەوام جینۆسایدی کورد و پرۆژەی تەعریبیان خستووەتە ژێر پرسی گێڕانەوە و بەرژەوەندییەکانی یەکێتیی عێراق و سەروەریی عەرەبییەوە.</div><div style="text-align: justify;">کەواتە، ئەو دامەزراوانە، ئەو چینە سیاسییانە و ئەو نەریتەی کە تەعریبیان کردە شتێکی خەیاڵپێکراو و لە ڕووی کارگێڕییەوە شایەنی جێبەجێکردن، هەرگیز بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە تێنەپەڕێنراون. بەپێچەوانەوە، دامەزراوە و پۆلە سیاسییەکانی تەعریب پارێزراون، خۆیان لەگەڵ بارودۆخی نوێ گونجاندووە و بۆ ناوسیستەمی دوای ساڵی ٢٠٠٣ گوازراونەتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم پاشماوە و درێژە دامەزراوەییەی تەعریب ــ واتە ئەو شێوازەیکە تێیدا سیاسەتێکی بەئاشکرا ڕاگەیەنراوی دەوڵەت گۆڕدرا بۆ پێکهاتەیەکی ئاساییکراوی حوکمڕانی ــ بەداخەوە تا ئێستا نەبووەتە بابەتی لێکۆڵینەوەیەکی زانستی و ئەکادیمیی بەردەوام و قووڵ کە شایانی بێت.</div><div style="text-align: justify;">دەبێت مەزەندەکەی دکتۆر یاسین سەبارەت بە بوونی زیاتر لە یەک ملیۆن دانیشتووی عەرەب لە هەرێمی کوردستاندا، لەناو هەر ئەم چوارچێوە مێژوویی، دامەزراوەیی و دەستوورییە چارەسەرنەکراوەدا هەڵبسەنگێنرێت؛ نەک لەناو جیهانێکی ئەبستراکت، ڕەها و دابڕاودا کە تێیدا جووڵەی دانیشتووان گوایە هیچ مانا و سەنگێکی سیاسیی نییە. پرسیاری ناوەندی تەنیا ئەوە نییە کە لە ئێستادا کێ پرۆسەی گۆڕینی دیمۆگرافی بەڕێوە دەبات، ئاسانکاریی بۆ دەکات یان لێی قازانج وەردەگرێت؛ بەڵکوو پرسیارە ناوەندییەکە ئەوەیە: ئایا پرۆسەیەک کە لە ڕووی مێژووییەوە دەوڵەتی عێراق دەستی پێ کردووە، لە هەمان خاکدا بەردەوامە و هەمان ئاراستە دیمۆگرافییەکەی هەڵمەتە یەکلەدواییەکەکانی تەعریب دووبارە بەرهەم دەهێنێتەوە، دەبێت بخرێتە دەرەوەی چوارچێوەی تەعریب؟ واتە ئایا تەنیا لەبەر ئەوەی هەندێک بکەری کورد خۆیان بوونەتە ئامرازی بەردەوامکردنی، چیتر بە تەعریب هەژمار ناکرێت؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پرۆسەیەکی مێژوویی تەنیا لەبەر گۆڕانی بکەرە ڕاستەوخۆکانی، خەسڵەتی سیاسیی خۆی لەدەست نادات. تەعریبیش تەنیا لەبەر ئەوەی چیتر بەتەواوی لە ڕێگەی دەرکردنی ڕاستەوخۆی دانیشتووان، فەرمانی سەربازی یان هەڵمەتی فەرمیی نیشتەجێکردنەوە کار ناکات، لە تەعریببوون ناکەوێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەردەوامیی تەعریب دەتوانێت لە ڕێگەی وابەستەیی ئابووری، بێهەڵوێستیی کارگێڕی، بەرژەوەندیی حیزبی، لاوازیی دەستووری ،نیشتەجێبوونی ڕێکنەخراو و ئامادەیی دەسەڵاتە کوردییەکان بۆ قبووڵکردنی گۆڕانی دیمۆگرافی (بە مەبەستی پاراستنی مانەوەی کورتخایەنی خۆیانەوە) درێژە بکێشێت. لەژێر تیشکی ئەم بارودۆخەدا، بەشداریی بکەرە کوردەکان بەردەوامیی تەعریب ڕەت ناکاتەوە؛ بەڵکوو نیشانی دەدات کە لۆژیکی تەعریب تا چ ڕادەیەک چووەتە ناو دامەزراوە و حیساباتە سیاسییەکانی ئەو کۆمەڵگەیەی کە پێشتر ــ و هێشتاش ــ خۆی قوربانیی تەعریب بووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەمەش نەک هەر لە ڕووی گۆڕێنی دیمۆگرافییەوە، بەڵکوو وەک قوربانییەک کە زۆرێک لە سیاسەتەکانی دەسەڵاتە ڕەگەزپەرستەکەی عێراقی لە ناخیدا چەسپاندووە؛ ئێستاش لە تاو بێزاری لە دەسەڵاتی کوردی، وەک قوربانییەک کە تووشی "سیندرۆمی ستۆکهۆڵم" بووە، ئارەزووی گەڕانەوەی حکوومەتە جینۆسایدکارەکە دەکات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گرنگتر لە هەموو ئەوانە، باشووری کوردستان لە پێگەی سەروەرییەکی جێگیر و پارێزراوەوە ڕووبەڕووی ئەم گۆڕانکارییە دیمۆگرافییە نابێتەوە. باشووری کوردستان هێشتا لەژێر فشاری چالاکیی سیاسی، سەربازی، دەستووری، خاکی و دیمۆگرافیی هەمان ئەو دەوڵەتەدایە کە دامەزراوە عەرەب-ناوەندەکانی و تەسەوورە خاکییەکەی هەرگیز لە بنەڕەتەوە دانەڕێژراونەتەوە. ڕووداوەکانی دوای ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ساڵی ٢٠١٧، ڕوونترین بەڵگەی بەردەوامیی ئەم لاوازی و بێدەرەتانییەی باشووری کوردستانن. هەر ڕەخنەیەک لە کات، ڕێکخستن، سەرکردایەتی یان حیساباتی ستراتیژیی ڕیفراندۆمەکە بگیرێت، لە کۆتاییدا ڕیفراندۆمی ٢٠١٧ دەربڕینێکی ئاشتییانەی ئیرادەی سیاسیی خەڵک بوو؛ کە تێیدا زیاتر لە ٩٢ لەسەدی دەنگدەران بە سەربەخۆیی دەنگیان دا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەغدا، لەبری گفتوگۆکردن سەبارەت بە مانا سیاسییەکەی ئەو دەنگە، بە ڕێوشوێنی سزادان و ناردنی هێزەکانی عێراق بۆ ئەو ناوچانە وەڵامی دایەوە کە پێشتر لەژێر کۆنتڕۆڵی حکوومەتی هەرێمی کوردستاندا بوون. دەوڵەتی عێراق بەجێی خۆی، تەنانەت ئێران و تورکیاش مافی دەنگدانی کوردێکی باشووریان وەک پرسی ئاسایشی نەتەوەیی خۆیان ڕاگەیاند. (خوێندەوارانی کورد با ئەو هەلومەرجە لەگەڵ هەڵسوکەوتیبەریتانیا سەبارەت بە ڕیفراندۆمی سکۆتلەندا بەراورد بکەن، ئینجا دەتوانن نمایشی پۆست-کوردایەتی وجیهانوەتەنییمان بۆ بدەن.)</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مانای دەستێوەردانی دوای ڕیفراندۆم نابێت بچووک بکرێتەوە بۆ ناکۆکییەکی کاتی لەنێوان بەغدا و هەولێر سەبارەت بە دەسەڵاتی دەستووری و قەڵەمڕەوی کارگێڕی. ئەم دەستێوەردانە نیشانی دا کە دەوڵەتی عێراق هەم توانای دامەزراوەیی و هەم ئیرادەی سیاسیی پێویستی پاراستبوو بۆ ئەوەی هەر کاتێک ڕەزامەندیی کورد دژ بە یەکپارچەیی داسەپاوی خاکی عەرەب-ناوەندی عێراق بوەستێتەوە، بە چەک و حەشدی شەعبی وەڵامی مافی ڕەزامەندیی کورد بداتەوە. سەپاندنەوەی دەسەڵاتی حکوومەتی بەغدا بەسەر ناوچەکانی کوردستان و بەناو ناوچە "کێشەلەسەرەکان"دا، ئەو بارودۆخە کارگێڕییانەی دووبارە دامەزراندەوە و بەهێزتر کرد کە لەناویاندا دەکرا ئەنجامەکانی گۆڕانکارییە دیمۆگرافییە پێشووەکان بچەسپێنرێن و ئاسانکاری بۆ گۆڕانکاریی دیمۆگرافیی نوێ بکرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەمان ئەو دامەزراوانەی دەوڵەتی عێراق کە هەرگیز بەهۆی ڕۆڵی مێژووییان لە تەعریبی کورددا نەخرانە ژێر تۆمەتبارکردنێکی گشتگیر و لە بنەڕەتەوە دانەڕێژرانەوە، جارێکی دیکە دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی خاک، ڕێکخستنی ئاسایش، دیاریکردنی پەیوەندییەکانی خاوەندارێتی و شێوەپێدانی واقیعی دیمۆگرافییان لەو ناوچانەدا بەدەست هێنایەوە، کە پێشتر نیشتەجێکردنی سیستەماتیکی عەرەبییان بەسەردا سەپێنرابوو. کەواتە، دەبێت سیستەمی دوای ساڵی ٢٠١٧ نەک تەنیا وەک قەیرانێکی کاتیی دەستووری، بەڵکوو وەک قۆناغێکی دیکە لە پەرەسەندنی دامەزراوەیی تەعریب تێبگەین: واتە پاراستنی دەوڵەتێکی عەرەب-ناوەند، چالاککردنەوەی دەسەڵاتی زۆرەملێی ئەو دەوڵەتە بەسەر خاکی کوردستاندا، و ژێردەستەهێشتنەوەی داهاتووی دیمۆگرافیی کوردستان بۆ ئەو دامەزراوانەی کە هەرگیز لەگەڵ کولتووری سیاسی، یادەوەریی دامەزراوەیی و ژێرخانی تەعریبدا پەیوەندییان نەپچڕاندووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٧دا، هێزەکانی عێراق بە هاوڕێیەتیی هێزەکانی حەشدی شەعبی دەستیان بەسەر کەرکووک و ناوچە "کێشەلەسەرەکان"ی دیکەدا گرت. پێکهاتە چەکدارە پاڵپشتیکراوەکانی ئێران ڕۆڵێکی گرنگیان لە ئۆپەراسیۆنەکەدا بینی، لە هەمان کاتدا هەم ئێران و هەم تورکیا پشتیوانییان لە دژایەتیی بەغدا بۆ ڕیفراندۆمی کوردستان کرد و بەشدارییان لەو فشارە سیاسی و ئابوورییانەدا کرد کە بەسەر هەرێمی کوردستاندا سەپێنران. بەڵام ئەم هەڵمەتە سەربازییە ــ کە بە ڕوونی سەپاندنەوەی سەروەریی عەرەب بوو بەسەر ئەو خاکانەی لە ڕووی مێژووییەوە کەوتبوونە بەر تەعریب ــ بە هاوکاریی هەندێک لە لایەنە کوردییەکانیش ئاسانکاریی بۆ کرا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ڕاستیی هاوکاریی ئەو لایەنە کوردییانە، پەیوەندیی ئۆپەراسیۆنەکە بە تەعریبەوە کەم ناکاتەوە. بەپێچەوانەوە، نیشانی دەدات کە نەک تەنیا تەعریب، بەڵکوو ئەنفالیش پشتی بە توخمەکانی خۆ-تەعریبکردنی کوردی بەستبوو. واتە تێکەڵکردن و خستنەخزمەتی بکەرە کوردەکان بۆ ناو عەقڵانیەتی سیاسی، پراکتیکە دامەزراوەییەکان و ئامانجە خاکییەکانی دەوڵەتی عەرەب-ناوەند، بەشێکە لە ئەزموونی کوردستان کە نموونەی لەناو نەتەوە کۆلۆنیکراوەکانی دیکەشدا کەم نییە. لە دوای ساڵی ٢٠١٧وە، بەشداریی کوردی لە سنووری بواری سیاسی و کولتووری تێپەڕی و گەیشتە هەماهەنگیی سەربازی و ئاسانکاریی ئۆپەراسیۆنی. بەم جۆرە، هەندێک ئەندامی ئەو نەتەوەیەی لە ڕووی مێژووییەوە خۆی کەوتبووە بەر تەعریب و جینۆساید، بوون بە بکەری ناوخۆیی بۆ سەپاندنەوەی ئەو ڕێکخستنە خاکییەی کە پرۆژەی تەعریب لە ڕێگەیەوە پێش کەوتبوو.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەرێمی کوردستان لە دوای ئەو هێرشە، کۆنتڕۆڵی نزیکەی ٤٠٪ی ئەو خاکەی لەدەست دا کە پێشئۆپەراسیۆنەکە بەڕێوەی دەبرد؛ لەوانەش کەرکووک، شنگال، جەلەولا و ناوچە کێشەلەسەرەکانی دیکە .</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەدەستدانی ئەم خاکانە دەستبەجێ لە دوای ڕیفراندۆم، پاشەکشەیەکی زۆر گەورەی خاکی و ستراتیژی بوو .گرنگتر لەوەش ئەوەیە، زۆرێک لەو ناوچانەی کە دووبارە خرانەوە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی دەوڵەتی ناوەندیی عێراق، ڕێک هەمان ئەو ناوچانە بوون کە دەوڵەتی بەعس پێشتر پرۆژەی سیستەماتیکی تەعریبی تێدا جێبەجێ کردبوون.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە کۆتاییدا، ئۆپەراسیۆنی ساڵی ٢٠١٧ تەنیا سنوورێکی کارگێڕیی نەگۆڕی، بەڵکوو دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی سیاسی، سەربازی و کارگێڕیی دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراقی بەسەر ئەو خاکانەدا گەڕاندەوە کە پێکهاتەی دیمۆگرافی و پەیوەندییەکانی خاوەندارێتییان لەمێژە بووەتە بابەتی ململانێ. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم ڕووداوە وابەستەیی سیاسی و پاشکۆیەتیی حزبی (کلایەنتەلیزم – Clientelism)ی بردە ئاستێکی زۆر مەترسیدارەوە. ئەمە نیشانی دا کە لایەنی سیاسیی ناوخۆیی، لە پێناو مانەوەی خۆیدا، ئامادەیە زۆر بە ئاسانی پرسە جدییە نیشتمانییەکان بکاتە قوربانی. ئەم پاشەکشە ستراتیژییە و لاوازییەی ئیرادەی ناوخۆیی، ڕاستەوخۆ تیشک دەخاتە سەر ئەو زەمینەسازییەی کە ئەمڕۆ پرۆسەی "خۆ-تەعریبکردن"ی لە باشووری کوردستاندا بەرهەم هێناوە.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نەریتی تەعریب وەک زەمینەی خۆ-تەعریبکردنی کورد</div><div style="text-align: justify;">ئەو پەرەسەندنە دامەزراوەیی و ناوچەییانەی لە بەشەکانی سەرووتر تاوتوێ کران، ئەو چوارچێوەیە دیاری دەکەن کە دەبێت جووڵەی هاووڵاتیی عەرەبی عێراقی بەرەو هەرێمی کوردستان لەناویدا تێبگەین. واتە، دەبێت ئەم جووڵەیە لەنێو سیاقە مێژوویی، سیاسی و یادەوەرییە دامەزراوەییەکەی دەوڵەتی عێراقدا بخوێندرێتەوە .</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گۆڕانی دیمۆگرافی لە وەها چوارچێوەیەکی ئەمنییەتیکراو و مێژووییدا—کە ئامانجی ناوەند تێیدا لاوازکردنی قەوارەی هەرێمە و ئێستا پشتیوانیی ناوچەیی، دامەزراوەیی، یاسایی و سەربازیشی لە پشتە—نابێت وەک دیاردەیەکی ئاسایی یان پرۆسەیەکی سیاسی-کۆمەڵایەتیی بێگەرد مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت؛ لێکدانەوەی ئەمە بە دیاردەیەکی ئاسایی، هەڵەیەکی ستراتیژیی گەورەیە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەمە بەتایبەتی لە کاتێکدایە کە ئەم هەڕەشە و تەوژمە لەسەر نیشتمانێکە سەد ساڵە کێشەی لەسەرە. کوردستان لانیکەم لە سەرەتای دەسەڵاتی بەعسەوە بەردەوام ڕووبەڕووی تەعریب بووەتەوە، و ئاسەوارەکانی تەعریبی پێشووش نەک هەر هەڵنەوەشاونەتەوە، بەڵکوو تا ئێستاش درێژەیان هەیە. دۆخەکە گەیشتووەتە ئاستێک کە ئێستا ناوچە "کێشەلەسەرەکان" بە دیفاکتۆ خەریکە دەبنە ناوچەی بێکێشە و یەکلاییکراوە بۆ دەوڵەتی ناوەندی.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەر گۆڕانکارییەکی دیمۆگرافی ــ جا لەلایەن بەغداوە ئاسانکاریی بۆ کرابێت، یان لەلایەن بەرپرسانی پارتی و یەکێتی، یان بەرژەوەندییە ئابوورییە تایبەتەکان، تەنانەت خودی کۆچبەرانەوە بێت ــ دەچێتە ناو مەیدانێکەوە کە لەگەڵ تێگەیشتنی دەوڵەتی عێراقی تەواو گونجاوە. ئەم مەیدانە لەگەڵ مەیلی کولتووری نەتەوەیی زاڵ، ڕێکارە دامەزراوەییەکان و نەریتی دەسەڵاتداری لەو وڵاتەدا یەک دەگرێتەوە. پێشتریش ئەم مەیدانە بە ئاوارەکردنی زۆرەملێ، دەستبەسەرداگرتنی زەویوزار، گۆڕینی سنوورەکان و ئامانجە دیمۆگرافییە تەواونەکراوەکانی دەوڵەتی عێراق داڕێژراوە. کەواتە، پرسیارە پەیوەندیدارەکە ئەوە نییە ئایا جووڵەی دیمۆگرافیی ئەمڕۆ، هەموو تەکنیکە کارگێڕییەکانی تەعریبی بەعسی بە زیانی کورد عەینەن دووبارە دەکاتەوە یان نا. بەڵکوو پرسیارە بنەڕەتی و گەوهەرییەکە ئەوەیە: ئایا هەمان ئاراستەی مێژوویی پتەوتر دەکات یان نا؟ ئایا کوردستانێکی لاواز، توانای ئەوەی هەیە بەرگەی لاوازتربوونی بەرەبەرەی ئامادەیی دیمۆگرافی، خاکی، زمانی و سیاسیی خۆی بگرێت، بە جۆرێک کە هاوکێشەکە بەتەواوی بە زیانی کورد بشکێتەوە؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەشداریی بکەرە کوردییەکان (بە ڕاشکاوی پارتی و یەکێتی) ئەم بەردەوامییەی تەعریب ڕەت ناکاتەوە. بەپێچەوانەوە، ڕەنگە ئەمە گەورەترین بەڵگە بێت لەسەر ئەوەی دامەزراوە و حیزبە کوردییەکان تێکەڵ بە پرۆسەی بەرهەمهێنانەوەی تەعریب بوون. ئەوان تەنانەت هیچ کاتێک هەوڵی جدییان نەداوە خۆیان لە کاریگەریی کولتووری سیاسیی بەعس ڕزگار بکەن. ململانێی حیزبی، گەندەڵی، پاشکۆیەتی (پاترۆناژ)، قازانجی بازرگانی و حیساباتی کورتخایەنی مانەوەی دەسەڵاتی حیزبی، هەموویان دەتوانن ئاسانکاری بۆ دەرەنجامێکی دیمۆگرافی بکەن کە درێژکراوەی هەمان ئەو دەرەنجامانە بێت کە پێشتر دەوڵەتی عەرەبی بەناوی تەعریبەوە لە کوردستان پیادەی دەکرد. ناسنامەی بەڕێوەبەری ڕاستەوخۆی تەعریب، لە خۆیدا سروشتی مێژووییی پرۆسەکە ناگۆڕێت؛ چونکە دەوڵەتی عێراق میراتگری تەعریبە و کوردستان لەژێر هەژموونی سەربازی، ئابووری، سیاسی و تەنانەت کولتووریی دەسەڵاتی تەعریبکەردایە. تەعریب سروشتی خۆی ناگۆڕێت تەنیا لەبەر ئەوەی ئەو بەرپرسەی ڕێگەی بۆ خۆش دەکات کوردە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">جا ئەو بەرپرسە کوردە مامەڵەی گۆڕینی دیمۆگرافی پەسەند بکات، ئاسانکاری بۆ نیشتەجێبوونی جەماوەرێکی بێباوەڕ بە مافی سیاسیی کورد بکات ،یان لە ڕێکخستنی گۆڕانی دیمۆگرافی خۆی ببوێرێت. ئەوەی گۆڕاوە تەنیا میکانیزم و پێگەی دامەزراوەیی پرۆسەکەیە، نەک ئاراستە و کاریگەرییە کەڵەکەبووەکانی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەر بۆیە منیش ئەم دیاردەیە بە "خۆ-تەعریبکردن" ناو دەبەم (تەنانەت بینیم هەندێک لە دڵسۆزانی باشووری کوردستانیش لە سۆشیال میدیا پرۆسەکەیان هەر بە "خۆ-تەعریبکردن" ناساندووە). ئەم چەمکە بەو مانایە نییە کە کۆمەڵگەی کورد خوازیاری لەناوچوونی خۆیەتی. بەڵکوو ئاماژەیە بۆ پرۆسەیەک کە تێیدا دەسەڵاتی حیزبیی کوردی، هەندێک ئەکتەری کاریگەر لەناو ئەو حیزبانەدا، بکەرە بازرگانییەکان و بەشێک لە "خوێندەوارانی جیهانوەتەن و پۆستکوردایەتی"، لەژێر دروشمی جۆراوجۆردا بەشدارن. ئەوان بەرگری لە بەرهەمهێنانەوەی دەرەنجامەکانی پرۆژەیەک دەکەن کە لە هەموو ڕوویەکەوە، لە کۆنتێکستی مێژوویی و چوارچێوەی ڕێخۆشکەر بۆ تەعریبدا، دژ بە کوردستان ئاراستە کراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئیتر پێویست ناکات تەعریب هەمیشە بە جلوبەرگی سوپای عێراقییەوە بێت، بە زمانی خودی نیشتەجێکراوەکان قسە بکات، یان بە ئامرازی دەرکردنی ڕاستەوخۆ کار بکات. تەعریب دەتوانێت لە ڕێگەی گرێبەستەکان، بازاڕی خانووبەرە، پاشکۆیەتیی حیزبی، کەمتەرخەمیی کارگێڕی، وابەستەیی ئابووری و گوتارێکەوە بەرەوپێش بچێت. ئەو گوتارەی کە هەر هەوڵێکی کورد بۆ پاراستنی دیمۆگرافیای خۆی، لە بنەڕەتدا بە هەوڵێکی نادروست ،ناڕەوا، و تەنانەت ڕاسیستی و دژی نەتەوەکانی دیکە وێنا دەکات. ئەمڕۆ تەعریب زمان و ڕێزمانی پێشووی خۆی گۆڕیوە، بێ ئەوەی ئاراستەکەی گۆڕیبێت. بێگومان، پەیداکردنی بکەری ناوخۆیی و کەناڵی دامەزراوەیی، ناسینەوەی ئەم پرۆسەیەی دژوارتر کردووە و لە هەندێک ڕووەوە بەرەنگاربوونەوەشی ئەستەمتر کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم جۆرە بەشدارییەی کورد (لە پرۆسەی خۆ-تەعریبکردندا) لە ڕووی مێژووییەوە بێپێشینە نییە. لە هەڵمەتەکانی پێشووی دەوڵەتی عێراقدا، لەوانەش تاوانی ئەنفال، بەشێک لە هێزە ناوخۆییەکانی کورد وەک هاوکار بەشدارییان کرد. بەشداریی ئەوان ئەنفالی لە جینۆسایدبوون نەخست؛ بەڵکوو نیشانی دا کە چۆن دەسەڵاتێکی سەردەست دەتوانێت بەشێک لە ئەندامانی پێکهاتە ئامانجگیراوەکە بۆ نێو ئۆپەراسیۆنەکەی خۆی ڕابکێشێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دیاردەی چەک هەڵگرتن بۆ هێزی سەردەست، یان ملدان و سەردانەواندنی نوخبەی بندەست بۆ کولتووری زاڵ، لە مێژووی کۆلۆنیالیزمدا تەنیا تایبەت نییە بە کورد. بەڵکوو دەرکەوتەیەکی سروشتییهەلومەرجی کۆلۆنیال و نەبوونی سەروەریی نەتەوەییە؛ دۆخێک کە تێیدا تاک و گرووپە ژێردەستەکان بەشێوەیەکی سیستەماتیک ناچار یان ئاراستە دەکرێن بۆ هاوکاریکردن لەگەڵ دەسەڵاتی کۆنترۆڵکەردا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بە هەمان لۆژیک، بەشداریی بەشێک لە کورد لەم دۆخەی ئێستادا، گۆڕانکارییە دیمۆگرافییەکە ناکاتە دیاردەیەکیبێمەترسی یان لە ڕووی سیاسییەوە بێلایەن. بەڵکوو نیشانی دەدات کە چۆن پرۆژەیەکی دەرەکی دەتوانێتبەڕێوەبەری ناوخۆیی بۆ خۆی پەیدا بکات، و چۆن دەسەڵاتی ناوەندی دەتوانێت لە ڕێگەی حیساباتی حزبی ،وابەستەییەکان و پەرتەوازەیی دامەزراوەکانی هەرێمەوە، هەژموونی خۆی دووبارە بەرهەم بهێنێتەوە. لێرەوە ،کاتێک لە قووڵایی مەترسییەکانی ئەم پرۆسە پێکهاتەییە تێدەگەین، زۆر گرنگە جیاکارییەک بکەین لە نێوان لێکەوتە سیاسییەکانی ئەم گۆڕانکارییە دیمۆگرافییە و داوەریی ئەخلاقی لەسەر ئەو تاکانەی کۆچ دەکەن.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەرپرسیارێتیی ئەخلاقی، ڕەهەندی نێودەوڵەتیی تەعریب و درێژەی هەڕەشەکە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دەبێ ئەم بەڵگە مێژوویی، دامەزراوەیی و پێکهاتەییانەی کە لەسەرەوە خرانە ڕوو، لە داوەریی ئەخلاقی سەبارەت بە تاکی کۆچبەری عەرەب بۆ کوردستان جیا بکرێنەوە. هەر تاکی عەرەب کە دێتە کوردستان یان تێیدا دەژی، بکەرێکی بەئاگا و بەئەنقەست نییە لە پرۆسەی بەعەرەبکردندا، و نابێت هیچ کەسێک تەنیا بەهۆی ناسنامەی نەتەوەیییەوە بەرپرسیارێتیی ئەخلاقیی بەکۆمەڵی بخرێتە ئەستۆ. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕێکخستنی کۆچ، نیشتەجێبوون، خاوەندارێتیی موڵک و جێگیربوون لەلایەن دەسەڵاتی کوردییەوە هەڵاواردن نییە، بەڵکوو بەشێکە لە ئەرک و دەسەڵاتی ئاساییی حکومەتداری لە جیهانی مۆدێرندا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەروەها، ناکرێت وەرچەرخانە دیمۆگرافییەکەی ئێستای کوردستان لە ڕووی سیاسییەوە وەک پرۆسەیەکی بێگەرد و ئاسایی دابنرێت؛ چونکە لێرەدا باس تەنیا لە تاکی کۆچبەر نییە، بەڵکوو لە پێگە و کاریگەریی ئەو تاکە لەناو کولتوورێکی سیاسیی زاڵدا دەکەین. زۆر ئەستەمە بتوانین لە مێژووی نزیکی کۆمەڵگەی عەرەبیی عێراقدا هێزێکی جەماوەریی بەرچاو بدۆزینەوە کە بە ڕاشکاوی لە سەروەریی کورد یان پاراستنی مافی خۆبەڕێوەبەریی کورد بەرگریی کردبێت، تەنانەت لەنێو دانیشتووانی ئێستای عەرەبیی کوردستانیشدا ئەم جۆرە هەڵوێستانە دەگمەنن.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەواتە، لە هەر ڕووبەڕووبوونەوەیەکی داهاتووی نێوان هەرێم و بەغدادا، مێژوو پێمان دەڵێت کە زامنی دامەزراوەیی نییە بۆ مانەوەی ئەم ژمارە زۆرەی دانیشتووانی کۆچبەر لە دەرەوەی ململانێکان. ئاراستەی سیاسیی بەشێکی زۆری ئەم پێکهاتەیە لە مێژوو و کولتووری سیاسیی عێراقەوە هەڵقوڵاوە. بۆیە، مەترسییەکە لەوەدایە کە دەسەڵاتی ناوەندی دەتوانێت ئەم وەرچەرخانە دیمۆگرافییە بۆ مەرامی سیاسی و پاوانخوازیی خۆی بقۆزێتەوە. ئەمەش دەکرێت ببێتە هۆی دروستکردنی قەیرانی ئەمنی بۆ داهاتووی کورد و ڕێگەخۆشکەر بێت بۆ لاوازکردنی پێگەی دەسەڵاتی هەرێم یان هەڵوەشاندنەوەی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هیچ دەوڵەتێکی سەقامگیر لەم جیهانەدا—جا چ بگاتە قەوارەیەکی لەرزۆکی وەک هەرێم، کە لە ڕووی خاکەوە کێشەلەسەر، لە ڕووی دامەزراوەییەوە لاواز و لە ڕووی سەربازییەوە هەڕەشەلێکراوە—ئامادەی سەرکێشییەکی ئاوا نییە. لە چەند مانگی ڕابردوودا کوردستان بەردەوام ڕووبەڕووی بۆردومان، هێرشی مووشەکی و گوشاری ئابووری کراوەتەوە لەلایەن هێزە جیاوازەکانی عێراقەوە. لەم دۆخەدا، ئەو گریمانەیەی کە گوایە بەغدا دەرفەتێکی تر بۆ ملکەچکردنی هەولێر و سلێمانی لەدەست دەدات، هەڵەیەکی ستراتیژییە. دەوڵەتان لە سەرانسەری جیهاندا پرسی دیمۆگرافی و خاکی ڕێک دەخەن و کارگێڕیی دەکەن. ئەم پێویستییەلە شوێنێکی وەک کوردستان زۆر هەستیارترە و پەیوەستە بە مانەوەوە، چونکە لە مێژووی هاوژیانییکۆمەڵگەی کورد لەگەڵ کولتووری سیاسیی عەرەبیی عێراقدا، ئاوارەیی، ئەندازیاریی دیمۆگرافی، سڕینەوەیزمان و جینۆساید بەشێکی بەردەوام بوون. کەواتە، پرسیارە ئەخلاقییەکە ئەوە نییە کە ئایا هەموودانیشتوویەکی عەرەب لە ڕووی تاکەکەسییەوە جێگەی لۆمەیە یان نا. پرسەکە ئەوەیە کە ئایا کۆمەڵگەیسیاسیی کوردی ماف و توانای دامەزراوەیی هەیە بۆ پاراستنی یەکپارچەیی خاکی کوردستان، ئاسایشی دیمۆگرافی، زمان، ئۆتۆنۆمیی سیاسی و داهاتووی بەکۆمەڵی خۆی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو توانایە دامەزراوەییە ڕێک ئەو شتەیە کە هەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی مسۆگەر لەبەردەستیدا نییە. نە خاوەنی سەروەرییەکی بێمشتومڕە بەسەر ئەوەندە خاکەی لە ژێر دەسەڵاتی لەرزۆکیدا ماوە، نە دەسەڵاتەکەشی هیچ زەمانەتێکی بۆ داهاتووە سیاسییەکەی هەیە. ئۆتۆنۆمییەکەی پشتی بە ڕێکخستنێکی خاکیی یەکلانەبووەوە بەستووە؛ ڕووبەرێکی بەرفراوان لە ناوچە کوردستانییەکان ئێستا لە دەرەوەی ئیدارەکەیدان و تەنانەت دانووستانیشیان لەسەر ناکرێت. هاوکات، مانەوەی دارایییەکەی بەندە بەو بڕیارانەی لە بەغدا دەدرێن ،و بوونی سیاسییشی بەستراوەتەوە بە هاوکێشە ناسەقامگیرە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان. لە بنەڕەتیشدا ،ڕەواییی دەسەڵاتی ناوچەیی کوردی لە بەشێکی زۆری گۆڕەپانی سیاسیی عێراقیدا بەردەوام دەخرێتە ژێر پرسیارەوە. لەکاتێکدا دەسەڵاتی یاسایی، داهات و سنوورەکانی هەرێم ڕۆژبەڕۆژ لەلایەن ناوەندەوە زیاتر سنووردار دەکرێن، حکوومەتی هەرێم ناتوانێت بە شێوەیەکی بەرپرسیارانە وا دابنێت کە وەرچەرخانێکی دیمۆگرافی لەم قەبارەیەدا لە ڕووی سیاسییەوە بێ لێکەوتە دەبێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کراوەیی دیمۆگرافی لە ژێر سایەی یەکسانیی سەروەریدا بۆ وڵاتێکی سەقامگیر، وەک یارمەتییەکی ئەخلاقی یان پێویستییەکی سیاسی بابەتێکی ئاساییە. بەڵام وەرچەرخانی دیمۆگرافی لە دۆخێکدا کە خودی دەسەڵاتی قەوارە میواندارەکە بوونی جێگەی کێشە و ململانێیە ،بابەتێکی تەواو جیاوازە. لەم جۆرە هەلومەرجانەدا، ڕێگەدان بە گۆڕانکارییەکی دیمۆگرافیی بێ ئیمکانی گەڕانەوە هەڵبژاردەیەکی ئاساییی سیاسەتمەداران نییە، بەڵکوو ڕەنگە سەرکێشییەکی گەورەی سیاسی بێت کە سەرکردایەتیی کورد بیکات—سەرکێشییەک کە توانای ئەوەی هەیە زیانێکی گەورە و قەرەبوونەکراو لە داهاتووی کورد بدات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ململانێ بەردەوامەکانی سەر زەویوزار لە کەرکووک و ناوچە کێشەلەسەرەکانی تر، سروشتی ئەم مەترسییە بە شێوەیەکی بەرجەستە نیشان دەدەن. جووتیارانی کورد لەمێژە بەردەوام ڕادەگەیەنن کە عەرەبی هاوردە—کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە پشتیوانی دەکرێن—هەوڵی بەدەستهێنان یان وەرگرتنەوەی ئەو زەویانە دەدەن کە خاوەندارێتییەکەیان لە ڕێگەی پرۆسەی بەعەرەبکردنی پێشووەوە گۆڕدراوە. توندوتیژییە پەیوەستەکانی خۆپیشاندانەکانی کەرکووک لە ساڵی ٢٠٢٣دا بوونە هۆی گیانلەدەستدانی لانی کەم چوار کەس، لە کاتێکدا ناکۆکییەکانی دواتر دووبارە جووتیارانی کورد، داواکارە عەرەبەکان و یەکە سەربازییە عێراقییەکانیان ڕووبەڕووی یەکتر کردەوە. هەڵسوکەوتی بەغدا لەگەڵ پرسەکە لەوێدا، بە ڕوونی پێمان دەڵێت کە بەغدا چۆن دەڕوانێتە هاتنی هاووڵاتیی عەرەبی بۆ ناوچەکانی دیکەی کوردستانیش.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مێژووی ئەم ململانێیانە ئەوە دەسەلمێنێت کە پرۆسەی بەعەرەبکردن قۆناغێکی مێژوویی بەردەوامە و تەنیا لە ئەرشیڤ و بیرەوەریی دەستەجەمعیدا ناپارێزرێت؛ بەڵکوو ڕێکخستنەکانی موڵکداری، بانگەشە ڕکابەرەکان، پارێزبەندییە کارگێڕییەکان و تواناکانی سەپاندنی زۆرەملێ هێشتا چالاک و کاران. ڕابردوو بە شێوەیەکی بەرجەستە لەناو تاپۆکان، کێڵگەکان، جێگیرکردنی هێزە ئەمنییەکان، سنوورە کارگێڕییەکان و، لە سەرووی هەمووشیانەوە، لەو هاوکێشە نایەکسانەی دەسەڵاتدا بەردەوامە کە بڕیار دەدات داواکاریی کێ بۆ خاوەندارێتییزەوی بە ڕەوا بناسرێت. بەم پێیە، کەیسی کەرکووک ئەوە ئاشکرا دەکات کە بۆچی هەرێمی کوردستان بەگشتی لە مەترسیدایە. کاتێک دەسەڵاتی یاساییی کوردی جێگەی مشتومڕ بێت و بەغدا هێزی سەپاندنی بانگەشەدیمۆگرافی و خاکییەکانی لەدەستدا بێت، گۆڕانێکی دیمۆگرافیی بەرفراوان دەتوانێت ببێتە ئەو ئامرازەی کە لەڕێگەیەوە ئەو ئۆتۆنۆمییەی کورد—کە هەر لە بنەڕەتەوە لاوازە—لە ناوەوە زیاتر بێهێز بکرێت و لە دەرەوەشزیاتر ڕووبەڕووی هەڵوەشاندنەوە ببێتەوە (بڕوانە ڕاپۆرتی هیومان ڕایتس واچ سەبارەت بە توندوتیژییەکانی ٢٠٢٣ی کەرکووک؛ هەروەها ڕاپۆرتەکانی پەیوەست بە ناکۆکییەکانی دواتری زەویوزار.)</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">جینۆسایدی داعش دژی کوردی شنگال هۆشدارییەکی جیاواز، بەڵام زۆر پەیوەندیدار لەبارەی تێڕوانینی کولتووری سیاسیی عێراقی سەبارەت بە کورد دەخاتە ڕوو. بێگومان داعش ڕێکخەری سەرەکیی جینۆسایدەکە بوو و بەرپرسیارێتیی ڕاستەوخۆ دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕێکخراوە. بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان و شایەتحاڵییەکانی ڕزگاربووانی کوردی شنگال، جینۆسایدەکە تەنیا وەک کاری چەکدارە هێرشبەرەکانی داعش وەسف ناکەن. زۆرێک لە قوربانییان بەردەوام ئەوە دەگێڕنەوە کە ئەو دراوسێ عەرەبانەی کە بە شەخسی دەیانناسین و تێکەڵاویان لەگەڵ هەبوون، بەبێ دوودڵییەکی ئەوتۆ چوونەتە ڕیزی داعشەوە و ڕاستەوخۆ بەشدارییان لە جینۆسایدەکەدا کردووە. ئەوان ڕۆڵیان هەبووە لە دەستنیشانکردنی خێزانەکان، دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵ، پاسەوانیکردنی دیلەکان، و ئەنجامدانی کوشتن، ڕفاندن و کردەوە دڕندەکانی تر.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گرنگییە سیاسییەکەی ئەم شایەتحاڵانە بەڕاشکاوی ئەوە دەسەلمێنن کە نزیکایەتیی جوگرافی و پەیوەندیی دراوسێیەتیی نێوان کورد و عەرەب هەمیشە کاریگەر نییە. ئەو خێزانە عەرەبانەی کە قوربانییەکان وەک هاوسێ لەگەڵیان ژیاون و مامەڵەی بازرگانییان پێکەوە هەبووە، توانییان لەژێر کاریگەریی هاندانی ئایدیۆلۆژی، داڕمانی دامەزراوەیی کوردی، دوژمنایەتیی ڕەگەزپەرستانە و قازانجی تاکەکەسیدا، زۆر بەخێرایی ببنە بەشدار لە لەناوبردنیاندا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەمە بەو مانایە نییە کە دەبێ هەر دراوسێیەکی عەرەب—یان هەر کۆچبەرێکی عەرەبی هاوچەرخ—وەک تاوانبارێکی شاراوە سەیر بکرێت. بەڵکوو مەبەستەکە ئەوەیە کە لە هەلومەرجی تایبەتی کوردستاندا ،پێکەوەژیان بەتەنیا زەمانەتی سەلامەتی دابین ناکات لە کاتێکدا دامەزراوەی کوردی لەرزۆکە و دیدگای بەرامبەر لەسەر بنەمای سڕینەوەی سیاسیی کورد دامەزراوە. ئەمە بەتایبەتی لە شوێنێکدا ڕاستە کە نەتەوەیەکی لاواز ،کە باسی سەروەرییەکەی وەک تاوان سەیر دەکرێت، توانای بەرگریکردنی لە خۆی سنووردارە، و ئایدیۆلۆژیا دژە-کوردەکان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و سیاسییەوە هێشتا ئامادەییان هەیە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بینیمان کە ئەم ئامادەییە سیاسی و کولتوورییە بۆ دژایەتیکردنی کورد بە تێکشکاندنی خەلافەتی داعشیش کۆتایی نەهات. بەرگریی بەرفراوانی بەشێک لە جیهانی عەرەبی لە هێرشەکەی چەند مانگ پێش ئێستای ئەحمەد شەرع بۆ سەر ڕۆژئاوا، شانبەشانی بانگەشەکردنی ئاشکرا بۆ "نوێژی فەتح" لە بەشێک لە میدیا و سۆشیال میدیای عەرەبیدا، ئەوە دەسەلمێنێت کە تێڕوانینی سەرکوتکردنی مافی خۆبەڕێوەبەریی کورد تەنیا پاشماوەیەکی مێژوویی بەعس نییە، و تەنیا لە نێوان نوخبەی فەرمانڕەوای دەوڵەتە عەرەبییەکاندا قەتیس نەماوە. هێرشەکە بۆ سەر ڕۆژئاوا لە چەند ڕۆژی یەکەمیدا نزیکەی ١٥٠،٠٠٠ کوردی ئاوارە کرد، لە کاتێکدا هێزەکانی دیمەشق سەرەڕای ڕێککەوتنەکانی پێشوویان، بەردەوام بوون لە پێشڕەوی بەرەو ناوچەکانی ژێر ئیدارەی کورد (ئەنجومەنی ئەتڵەسی ،٢٠٢٦). تەنانەت بەشێک لە کوردەکان لەلایەن هاوسەنگەرانی پێشوویانەوە لە هەسەدەدا کرانە ئامانج.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو هەڵمەتە گشتییەی میدیای عەرەبی کە هاوڕێی ئەم هێرشە بوو، تووڕەییەکی فراوانی لە باشووریکوردستان لێ کەوتەوە، تا ئەو ڕادەیەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان پەخشی چەند کەناڵێکی عەرەبییڕاگرت، لەوانەش ئەلجەزیرە و ئەلعەرەبیە. پارێزەران و ڕۆژنامەنووسانی کورد هەروەها هەوڵی ڕێکارییاساییان دا دژی ئەو کەناڵانە بەهۆی ئەو ڕووماڵەی کە وەک هاندەرێک بۆ ئاژاوەگێڕی و پشتیوانیکار لەئەگەری کۆمەڵکوژیی کورد دەیانبینی (پەرەگراف ،٢٠٢٦؛ زە نیو عەرەب ،٢٠٢٦). ئەم پێشهاتانە نیشانی دەدەنکە وێناکردنی بوونی کورد وەک بەربەستێک کە دەبێت ملکەچ بکرێت یان بسڕێتەوە، هێشتا لەناو زۆرێک لە حکوومەتەکان ،پێکهاتە سەربازییەکان، دامەزراوە میدیاییەکان و بەشێکی فراوانی شەقامی عەرەبیدا بوونی هەیە. ناکرێت ئەم یەکگرتووییە بۆ قڕکردنی کورد وەک گوتارێکی بێکاریگەر پشتگوێ بخرێت؛ ئەم زمانە دەیسەلمێنێت کە ئەگەری کارەساتێکی هاوشێوەی ئەنفال هێشتا وەک بژاردەیەکی کراوە پشتیوانیی لەنێو بەشێک لە کولتووری سیاسیی جیهانی عەرەبیدا هەیە. ئەمەش پێمان دەڵێت کە کێشەکە تەنها ڕووداوێکی کاتی یان کاردانەوەیەکی ڕاگەیاندن نییە، بەڵکوو دەرهاویشتەی عەقڵیەتێکی قووڵی پێکهاتەیی و مێژووییە کە کورد دەبێ لە کاتی بیرکردنەوەی لە ئێستا و داهاتوویی خۆیدا بە جدی بە هەندی وەربگرێت.</div> <div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دوا وتە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لێرەدا وەک دواوتە، و لەبەر ڕۆشنایی ئەو واقیعە مەترسیدارەی کە هێشتا هەڕەشەی سڕینەوەی تێدا زیندووە، پێویستە چەند ڕاستییەک وەک خۆیان ببینرێن. پرۆسەی تەعریب و "خۆ-تەعریبکردنی" کورد دیاردەی ڕاستەقینە و بەرجەستەن. چەمکی حوکمڕانی لە عێراقدا، لانی کەم لە سەردەمی حزبی بەعسەوە، لەسەر بنەمای دەسەڵات و پاوانخوازیی ڕەهای عەرەب دامەزراوە. بۆ ئەم مەبەستەش، هەموو ئامرازەکانیان لە جینۆساید، گۆڕانکاریی دیمۆگرافی و بۆردومانی کیمیایی بەکارهێناوە تاوەکو ئایندەی کورد لەبار ببەن و هەر زەمینەیەک بۆ بوونی سیاسیی کورد وێران بکەن. ئەم کولتوورە سیاسییە، وەک دەبینرێت، بە شێوەیەکی زۆر زاڵ لە یاساکان، دامەزراوەکان و کولتووری سیاسیی عێراقی دوای سەددامیشدا بەردەوامە. جینۆسایدی شنگال، ڕاگەیاندنی شاڵاوی ئەنفال دژی کوردانی ڕۆژئاوا، و بەرگریی سەرتاسەریی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی عەرەبی لە دەسەڵاتە تیرۆریستییە ئیسلامییەکان لە سووریا دژی کورد، هەموویان ئەو ڕاستییە دەسەلمێنن کە تەعری وەک کولتوورێکی سیاسی، دیاردەی حوکمڕانە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی عەرەبیدا. لە دوای ساڵی ٢٠١٧ـەوە، هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی زنجیرەیەک پاشەکشە بووەتەوە، و هاوپەیمانێتی و پێشهاتە جیۆپۆلەتیکییە نوێیەکانیش وا دەرناکەون کە لە بەرژەوەندیی ئایندەی کورد بن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەبەر ڕۆشنایی ئەم ڕاستییانە، ناکرێت پەیوەندیی نێوان کوردستان و دەوڵەتی عێراق وەک پەیوەندییەکی فیدراڵیی ئاسایی هاوشێوەی سویسرا یان نێوان سکۆتلەندا و بەریتانیا شیکاری بۆ بکرێت. پەیوەندیی نێوان بەغدا و کوردستان لە ڕێگەی داگیرکاری، جینۆساید، بەعەرەبکردن، زەوتکردنی خاک، جێبەجێ نەکردنی دەستوور، و ئینکارکردنی بەردەوامی سەروەریی کوردەوە پێکهاتووە. ڕەزامەندیی ئێستای بەغدا بە بوونی هەرێم زیاتر دەگەڕێتەوە بۆ هەلومەرجی جیۆپۆلەتیکی دوای سەددام و نەبوونی بژاردەی دیکە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">داماڵینی ئەم پەیوەندییە لە مێژووی سیاسیی کورد لە عێراق و وەسفکردنی هاتنی عەرەب وەک جووڵەیەکی ناوخۆییی ئاسایی، شیکارییەکی بێلایەنانە نییە. بەڵکوو تێڕوانینێکە کە مامەڵە لەگەڵ سنوورەکانی ئێستای عێراق و سەروەریی عەرەب-تەوەردا وەک ڕاستییەکی بێکێشە دەکات و ئەو مێژووەی کە ئەمانەی تێدا سەپێندراوە نادیار دەکات. کاتێک بەشێک لە نوخبەی کورد ئەم تێڕوانینە دووبارە بەرهەم دەهێننەوە، ئەمە نیشان دەدات کە ئەوان لە بنەڕەتەوە ناتوانن لە قووڵایی کێشە مێژوویی و پێکهاتەییەکان تێبگەن؛ ئەم بێتواناییەش خۆییەکێکە لە لێکەوتە کولتوورییەکانی پرۆسەی بەعەرەبکردن و دیاردەی خۆ-بەعەرەبکردن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەلایەکی دیکەوە، پرسیارە پێکهاتەییەکە ناکرێت کورت بکرێتەوە بۆ ئەوەی کە ئایا خێزانێکی دیاریکراوی عەرەبشایەنی هاوسۆزییە یان مافی ئەوەی هەیە بەدوای ژیانێکی باشتردا بگەڕێت. زۆرێک لەم کۆچبەرانە لە ڕوویدارایی و ئابوورییەوە لە زۆرێک لە کوردانی هەولێر و سلێمانی بەتواناترن و لە مەترسییەکی دەستبەجێهەڵنایەن، بەڵکوو بۆ ئاسایش، دەرفەت، یان سوودی ماددیی زیاتر دێنە کوردستان. پاڵنەرە تاکەکەسییەکانیان ڕەنگە جێی تێگەیشتن بن، بەڵام بێتاوانیی تاکەکەسی وا ناکات دەرئەنجامە دیمۆگرافییە کەڵەکەبووەکانیش لە ڕووی سیاسییەوە بێ مەترسی بن. پێوەرە یەکلاکەرەوەکە لێرەدا تاقیکردنەوەی دۆخەکەیە بە پێچەوانەوە: ئایا زیاتر لە یەک ملیۆن کورد دەتوانن بچنە ناوچەیەکی ژێر دەسەڵاتی عەرەب، یان کەرکووک، لەوێ نیشتەجێ ببن و زەوی بکڕن، کۆمەڵگەیەکی چڕ دروست بکەن و تایبەتمەندییە زمانەوانی و دیمۆگرافییەکەی بگۆڕن ،بەبێ ئەوەی ڕووبەڕووی کۆتوبەندی یاسایی، سەفەربەریی سیاسی یان دەستێوەردانی دەوڵەت ببنەوە؟ ئەگەر ئەمە بۆ کورد لە ڕووی سیاسییەوە خەیاڵێکی مەحاڵ بێت، ئەوا جوڵانەوەی ئێستای دیمۆگرافی بەرەو هەرێم ناکرێت بە سادەیی وەک پرۆسەیەکی کۆمەڵایەتیی ئاسایی و هاوسەنگ وەسف بکرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سەرەڕای هەموو ئەمانە، و لەکاتێکدا کە دەبێت هەمووان هۆشیار بن بەرامبەر بە ڕاستییەکانی پرۆسەی تەعریب و خۆ-تەعریبکردنی دەسەڵاتی کورد، پێویستە هەر تاکێکی کورد لە ڕووی ئەخلاقی و سیاسییەوە بە بەرپرسیارێتییەوە مامەڵە لەگەڵ بوونی تاکی عەرەب لە کوردستاندا بکات. هەرچەندە ڕەنگە زۆرینەی ڕەهای ئەوان لە هەر کێشە و ململانێیەکی نێوان هەولێر و بەغدادا لایەنگری بەغدا بکەن، بەڵام بەرپرسیارێتیی بوونی ئێستایان لە کوردستان ڕاستەوخۆ و بەتەواوی دەکەوێتە ئەستۆی هەردوو حزبی دەسەڵاتداری کوردی. بۆیە، هەڵوێستی دروستی سیاسی و ئەخلاقی ئەوە دەخوازێت کە هەر ناڕەزایەتی، گفتوگۆ، یان دەربڕینێکی نیگەرانی بەرامبەر بەم دۆخە، تەنها ئاراستەی حزبە سیاسییەکان و دەسەڵاتدارانی کورد بکرێت. ئاراستەکردنی تووڕەیی یان دەربڕینی ڕق بەرامبەر بە تاکی عەرەب، لە ڕووی ئەخلاقییەوە هەڵەیە و لە ڕووی سیاسییشەوە کارێکی ئیستفزازی و ئاژاوەگیڕانەیە. لەبەر ئەوە، هەر کەسێک خەمی ئایندەی کوردستانی هەیە، دەبێت بەتوندی لەم جۆرە ڕەفتارانە دووری بکات.</div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-41247162558288667642026-08-04T14:59:22.177+03:002026-08-04T14:59:22.178+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPc4dNn9Kzc8JvTXBbr-kA3ts0udubTxcP7G7E2wQYF6Q-CNqS_mLVOVuVTr79bIJC8efU87KLOCY6ieMUYNAL9QwBj-1OOcuSznBBdDJEn2GNjynX-7UPp5tuBvBnYxKaASy6KeqMKYTASiNaU22jAIqZ7GHWJFpAbpftElpLkMicT49eJDWf8RMSDR4/s600/202643771_817601418863888_1838034228303447927_n.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="300" data-original-width="600" height="160" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPc4dNn9Kzc8JvTXBbr-kA3ts0udubTxcP7G7E2wQYF6Q-CNqS_mLVOVuVTr79bIJC8efU87KLOCY6ieMUYNAL9QwBj-1OOcuSznBBdDJEn2GNjynX-7UPp5tuBvBnYxKaASy6KeqMKYTASiNaU22jAIqZ7GHWJFpAbpftElpLkMicT49eJDWf8RMSDR4/s320/202643771_817601418863888_1838034228303447927_n.jpg" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هیوا فایەق</div><div style="text-align: justify;">-</div><div style="text-align: justify;">ماوەی دوو هەفتە زیاترە، (ئۆدیسە) ی کریستۆفەر نۆلان تا ئەم ساتەوەختەی ئەم وتارەی تێدا دەنووسم، بە بەهای نزیکەی ۷٠٠ ملیۆن دۆلار بلیتی فیلمەکە لەسەرتاسەری جیهاندا فرۆشراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لێرەدا هەوڵدەدەم باس لە لایەنی مارکێتنیگی ئەم فیلمە بکەم کە چۆن توانی ئەم بڕە پارە زەبەلاحە لەم ماوە کورتەدا کۆبکاتەوە، ئەمە لە کاتێکدا ئەو کەسانەی کە بە چەند ملیۆن دۆلارێک بزنسێک دادەمەزرێنن، چاوەڕێی زیاتر لە چوار ساڵ دەکەن تا ئەو پارەیەی بۆ بزنسەکە خەرجکراوە لە ئەوپەڕی حاڵەتی باشدا پارەکەی چنگ بکەوێتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەوەی دیارە تێچووی بەرهەمهێنانی فیلمی (ئۆدیسە)ی کریستۆفەر نۆلان، بە ۲٥٠ ملیۆن خەمڵێنراوە. ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەکانی بواری دارایی لە ( Forbes و The Warp)، ئاماژە بەوە دەدەن کە دەبێت فیلمەکە نزیکەی ۸٠٠ ملیۆن دۆلارێک پەیدا بکات تاوەکو بتوانێت قەرەبووی تێچووی فیلمەکە بکاتەوە. بێگومان هۆکارەکەش ئەوەیە کە كۆی بڕی ئەو پارەیەی دەستی دەکەوێت، هەمووی ناگەڕێتەوە بۆ ستۆدیۆی یونیڤێڕساڵ، بۆ نموونە لە سەدا ٥٠ بۆ لە سەدا ٥٥، پارەی بلیتەکانی لە ئەمریکا و کەنەدا بۆ دەگەڕێتەوە، لە جیهاندا بە گشتی و بە پێی ئەو وڵاتەی فیلمەکەی تێدا نمایش دەکرێت، لە سەدا ۳٥ بۆ لە سەدا ٤٥ پارەی بلیتی فرۆشراوی بۆ دەگەڕێتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پرسیارەکە ئەوەیە چی وادەکات لەماوەی کەمتر لە مانگێکدا بتوانێت بگاتە ئەوەی تێچووی ئەو پارەیە بگەڕێنێتەوە و پاشان قازانجێکی بێشوومار بکات. من لێردا باسی ئاستی فیکری و هونەری فیلمەکە ناکەم و ئەوە بابەتێکە لە دەرەوەی ئەم وتارە. مەبەستی من ئەوەیە باس لە ستراتیژی ئەو مارکێتینگە بکەم کە هاوکارێکی گەورەیە بۆ گەیشتن بەو قازانجە زەبەلاحە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە کۆی تێچووی فیلمەکە، نزیکەی ۱۲٥ ملیۆن دۆلار بۆ كەمپینەکانی مارکێتینگەکەی تەرخان کراوە، ئەمەش دەکاتە بڕی لە٪٥٠ ی تێچووی فیلمەکە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پێش ئەوەی باس لەوە بکەم ئەم پارەیە چۆن سەرفکراوە، دەمەوێت باسی ئەوە بکەم کەمپینەکە چۆن پلانی بۆ دانراوە، بە پێی خوێندەوەکانی خۆم وسوود وەرگرتن لەو کۆمەڵە وتارەی لەسەر ئەملایەنەی فیلمەکە خوێندومەتەوە، کە لە چاو ئەو وتارە ڕەخنەیانەی لە نێوان و پەسندکردن و ڕەتکردنەوەی فیلمەکە زۆر زۆر کەمترە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">یەکەم/ فرۆشتنی کریستۆفەر نۆلان لە فرۆشتنی هۆمیرۆس گەورەترە:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سەنتەری مارکێتینگەکەی فیلمەکە کریستۆفەر نۆلانی دەرهێنەرە، نەک هۆمیرۆس وەک شاعیر. خودی نۆلان خۆی لە ئەمڕۆی سینەمادا براندە، ئەمەش مێژوویەکی ویستوە تا کردوێتی بە براند کە زیاتر لە دوای فیلمی ئۆپنهایمەرەوە براندەکەی بەهێزتر کردوە. لەڕاستیدا بینەر لەبەر داستانەکەی هۆمیرۆس ناچێت بۆ فیلمەکە، واشدەردەکەوێت کە جگە لەو کەسانەی لە بواری ئەدەب و فیکردا کار دەکەن و هەست بەگەورەیی و قوڵی شاکارەکەی هۆمیرۆس دەکەن ، بەشی هەرە زۆری بینەرەکانی فیلمەکە، داستانەکەیان نەخوێندبێتەوە. بەڵگەش بۆ ئەمە، بەپێی هەواڵی (Publishers Weekly) بێت، لە دوای نمایشی فیلمەکەوە بە بەراورد بە مانگی ۷ی ساڵی ۲٠۲٥، تا ئەم مانگی ۷ی ساڵی ۲٠۲٦ دا، لە ٪۷٦ فرۆشتنی داستانی ئۆدیسە بەرز بۆتەوە. هەر بۆیە بینەر بۆ بنینی فیلمی نۆلان دەچێت پێش ئەوەی بچێت بۆ بینی داستانەکە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم جۆرە کارکردنەی مارکێتینگ لەسەر حەزو هەڵسوکەوتی بینەر ئاڕاستە دەکرێت کە ستۆدیۆکان کاری لەسەر دەکەن. ساڵانێکە ستۆدیۆکان لە سەر ئەم بنەمایە، چەندان فیلمی بێمانایان بەرهەم هێناوە بەبێ ئەوەی ستافی کارەکە ئەوەندە ناسراوبن و ملیۆنەها دۆلاریان قازانج کردوە، فیلمەکانی مارڤێل بە نموونە. پێچەوانەکەشی ئەو زەرەرە گەورەیەی دەرهێنەری گەورە فرانسیس کۆپۆلایە لە دوا فیلمیدا کردی کە بە نزیکەی ۷٥ ملیۆن دۆلار دەخەمڵێندرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دووهەم/ IMAX وەک کاڵا: " فیلمی ئۆدیسە یەکەمین فیلمە لە مێژوودا کە کۆی فیلمەکە بە کامێرای ئایماکس وێنەی گیراوە"</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەموو ئەو چاوپێکەوتنانەی لەگەڵ نۆلان و ستافەکەیدا کراوە و من بینیبێتم یاخود خوێندبێتمەوە، هەموویان ئەو ڕستەیەی سەرەوە بە داڕشتنی جیاوازەوە دووبارە دەکەنەوە، بینەر بەبێ ئەوەی بزانێت ئەم توانای تەکنەلۆژیای IMAX چ جیاوازییەکی هەیە لەگەڵ توانای کامێراکانی تردا، عەوداڵی ئەوەیە بزانێت ئەمە چییە کە تا ئێستا لە مێژووی زیاتر لە ۱۳٠ی ساڵەی سینەمادا نەکراوە. یاخود بەپێی هەواڵێکی ڕۆژنامەی نیۆرک تایمز بێت، لە جیهاندا نزیکەی ٤۱ هۆڵی سینەما لە بە IMAX ی ۷٠ ملم دەتوانێت فیلمەکە نمایش بکات. بێگومان ئەمە هاندەرێک بووە کە بینەر ئامادەیی ئەوەی تێدا بێت لە وڵاتێکەوە بچێت بۆ وڵاتێکتر بۆ بینینی فیلمەکە لە سینەمای IMAX، ئەمە لە چەند ڕۆژی ڕابردودا وەک هەواڵ لەسەر فیلمەکە بڵاو دەکرایەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سێهەم/ بینەر وەک بەشێک لە مارکێتینگی فیلمەکە:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">زۆر دوور نەڕۆین، لە تۆرە کۆمەڵەیەتیاکاندا، لە چەند ڕۆژێک پێش دەستپێکردنی فیلمەکەوە، زیادەڕۆیی نییە ئەگەر بڵێین ڕۆژانە شتێکمان لەبارەی فیلمەکەوە بەرچاو نەکەوتبێت، جا ئەمە پەسەندکرنی فیلمەکە بێت یان نا، یاخود باس لەوە بکات نۆلان داستانەکەی تێکداوە یان خوێندنەوەیەکی جیاوازی بۆ کردوە، زۆربەی بۆچوونەکان لەسەر ئەوەکۆکن کە فیلمەکە شاکارێکی هونەری گەورەیە، هەندێک ئامادەن کیشوەرێک ببڕن تا بە IMAX فیلمەکە بیبنن. یان چەند ڕۆژێک پێش ئەوە دەبێت بلیتەکەی بکڕیت، من ڤیدیۆی ئەوەم بینیوە بە سەدان کەس لە فەرەنسا لە ڕیزدا وەستاون بۆ چوونە ژوورەوەی فیلمەکە. هەموو ئەمانە لە لایەن خەڵکەوە بەخۆڕایی مارکێتینگن بۆ فیلمەکە، پاڵنەری گەورەن بۆ ئەوانەشی ساڵانە چەند فیلمێکی زۆر کەم دەبینن بەبێ ئەوەی پلانیان بۆ دانابێت تا کاتێک بدۆزێتەوە و خۆی تەرخان بکات بۆ بینینی فیلمەکە، تا بەلایەنی کەمەوە بۆ ئەوەی بزانێت ئەم هەرایە چییە لەسەر ئەم فیلمە دروست بووە و بەبێ ویستی خۆی دێتە بەردەستی، بەبێ ئەوەی نۆلان و هۆمیرۆس و بڕێکی زۆر لە ستافی فیلمەکە بناسێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">چوارهەم/ فرۆشتنی کارکردن لە دنیای ڕاستەقینەدا لەسەردەمی ئەی ئای دا:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ستۆدیۆکانی هۆلیود، بۆ دروستکردنی فیلمەکانیان زۆر جار پەنا بۆ دنیای دیجیتاڵ و گرین سکرین و ئەی ئای دەبەن، بەڵام مارکێتینگی فیلمەکەی نۆلان، بە تیشک خستنەسەر کارکردن لە دونیای ڕاستەقینەدا بەبێ پەنابردن بۆ بەکارهێنانی دنیای تەکنەلۆژیا و دیجیتاڵ و ئەی ئای، بووە بە خاڵێکی بەهێز.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڕیۆبەری وێنەگرتن فان هویتمان لە چاوپێکەوتنێکیدا لە نیۆرک تایمزدا دەڵێت، ئێمە زیاتر پشتمان بە دنیای ڕاستەقینە بەست وەک لە دنیای دیجیتاڵ و شتەکان زۆربەی هەرەزۆری حەقیقی و ڕاستەقینەبوون.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پاپۆرەکە، کەش و هەوا ڕاستی بوون، کارەکتەرە ئەفسانییەکانی وەک (سیکلۆپسی) یەک چاو، بەقەبارە زەبەلاحەکەی خۆی دروستکرابوو. تەنانەت کارەساتە سروشتییەکانیش بوون بەشێک لە ڕیکلام بۆ فیلمەکە، وەک ئەوەی دەیلی تەلەگراف نووسیوێتی کە ستافی فیلمەکە لە کاتی وێنەگرتندا لە دەریای ناوەڕاست، لەسەر پاپۆڕەکە ڕووبەڕووی زریانێکی ڕاستەقینە بوونەتەوە، بەجۆرێک داوێتی لە کامێراو ستافی کارەکە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گەورەکردنی ئەم خاڵە لەم کاتەدا کە جیهان سەرقاڵی ژیری دەستکرد و چۆنیەتی سوود لێوەرگرتنێتی لە سینەمادا، تا دەگاتە ئەوەی ئیلۆن ماسک چالێنجی ئەوە بکات کە داستانەکە لەڕێی ژیری دەستکردوە دەکاتە فیلم، یان زۆربەی ستۆدیۆکانیش سەرقاڵی ئەوەن، کە بێشومارانە پشت بە دنیای دیجیتاڵ و ئەی ئای ببەستن بۆ بەرهەمهێنانی فیلمەکانیان، بەڵام هەر ئەوەی لەم کاتەدا ئۆدیسە دورلەوە کاری کردوە، خاڵێکی بەهێزی کەمپینەکەیە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پارەی ماركێتینگەکەی چۆن خەرج کراوە و دەکرێت؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەگەرچی بودجەی مارکێتینگی ئۆدیسە یەکەم بودجەی زەبەلاح نییە لە سینەمادا بۆ فیلمێک تەرخان کرابێت، بۆ نموونە فیلمی باربی بودجەی مارکێتینگەکەی لە ۱٥٠ ملیۆن زیاتر بوو، یەکێک لە زنجیرە فیلمەکانی ئەڤەتار زیاتر لە ۱۷٥ ملیۆن دۆلار بووە. بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە ئەم پارەیەی بۆ مارکێتینگ تەرخان دەکرێت، چۆن خەرج دەکرێت؟ سەرەتا دەمەوێت ئەوە بڵێم، زۆر هەوڵمدا چۆنییەتی سەرفکردنی پارەکە بزانم و بتوانم لەگەڵ ئێوە بەشی بکەم، بەڵام شتێکی تەواو وردودرشتم دەستنەکەوت، ستۆدیۆی یونیڤێرساڵیش، خۆی هیچ زانیارییەکی لەو بارەیەوە نەخستۆتە بەردەست، بەڵام کۆمەڵێک مۆدێلی تر هەیە دەتوانین سوودی لێوەربگرین وەک خەمڵاندنێک دەکرێت شتێک لە وێنەکە ڕوون بکاتەوە. هەرچۆنێک بێت، ستۆدیۆکانی بەرهەمهێنانی فیلم وەک ستانداردێکی گشتی، بەڕێژەی جیاواز پارەکە بەسەر چەند چالاکییەکدا دابەش دەکەن، من هەوڵدەدەم ئەوە بڕەی کە بە ڕێژەی لە (سەدا) تەرخان دەکەن بۆ هەر چالاکییەک، من بەسەر بودجەی مارکێتینگی فیلمی ئۆدیسەدا دابەشی بکەم.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بۆ نموونە: بە گشتی چالاکی بڵاوکردنەوەی ترەیلەرەکە لە میدیا و تەلەفزیۆنەکاندا، نزیکەی بڕی لە ٪۲٥ بۆ تەرخان دەکرێت، بەم هاوکێشەیە بێت، نزیکەی ۳۲ ملیۆن دۆلار لەبودجەکەی بۆ ئەم چالاکییە تەرخان کراوە، منیش بەم جۆرە بودجەی چالاکییەکانیتر دەخەمڵێنم.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دیجیتاڵ میدیاو پلاتفۆرمە کۆمەڵایەتییەکان: ۲٤ ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەمپینە نێودەوڵەتییەکان و بەناوخۆییکردنی: ۲۲ ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بڵاوکراوەکانی سەر شەقام و سینەماکان: ۱٥ ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ترەیلەر و دروستکردنی ماتڕیاڵ: ۱٠ ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">چاوپێکەوتن و گەشت و نمایشی یەکەم چالاکی ڕۆژنامەوانی: ۸ ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نمایشی تایبەت بە چالاکی مارکێتینگ: ۷ ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لێکۆڵینەوە و حاڵەتی لە ناکاو: ۷ ملیۆن دۆلار.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بە پێویستی نازانم لێرەدا تەواو ڕەگەزەکانی سەرەوە وورد بکەمەوە. تەنها حەزمکرد وێنەکە تۆزێک ڕوون بکەمەوە، ڕەنگە لە مەی من باسمکرد، زانیاری وردتر هەبێت و من ئاگاداری نەبم.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لێرەوە دەگەینە ئەو دەرئەنجامەی کە بەبێ مارکتینێگێکی بەهێز هەندێک جار سەرکەوتنی لایەنی ئیبداعی گرەنتی کۆکردنەوەی بینەرێکی زۆر ناکات، یاخود بە پێچەوانەوە، رەنگە مارکێتنیگ، فیلمێکی خراپ بە شاکارێکی گەورە بە خەڵک بفرۆشیتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئینجا ئایا ژمارەی زۆری بینەر و دەستکەوتی قازانجی زۆر، مانای سەرکەوتنی کارێکی ئیبداعییە یان نا، ئەوە بابەتێکی ترە و لە سیاقی ئەم وتارەدا شوێنی نابێتەوە.</div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-59125066112120073702026-08-04T14:47:01.882+03:002026-08-04T14:47:01.883+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjNhkVM94ox6tj0jqusdMaesVxeBeAVzv7lXFz9yZePaRaq0XQFDtlTBWZQ2E1kxhQobPr6iLE3QguA3gGBucRDGUhc293ryMz_0ewyEkmPO_DOMhFgXUcycggB8_sIM_FzX562fS3jWwgssXYSW4c3guIqOlCAYGOQ43g1rHcPHe7TSZqjFKRnYDyegQw/s1200/20260804101434_AFP__20260803__C3VM3WK__v1__MidRes__UsPoliticsTrump.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="800" data-original-width="1200" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjNhkVM94ox6tj0jqusdMaesVxeBeAVzv7lXFz9yZePaRaq0XQFDtlTBWZQ2E1kxhQobPr6iLE3QguA3gGBucRDGUhc293ryMz_0ewyEkmPO_DOMhFgXUcycggB8_sIM_FzX562fS3jWwgssXYSW4c3guIqOlCAYGOQ43g1rHcPHe7TSZqjFKRnYDyegQw/s320/20260804101434_AFP__20260803__C3VM3WK__v1__MidRes__UsPoliticsTrump.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">رۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا باس لەوە دەکات کە لەوانەیە کردنەوەی تەنگەی هورمز کێشە گەورەکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا چارەسەر بکات و نەوت بگەڕێنێتەوە بازاڕ، بەڵام ئەمە باجێکی قورسی دەبێت؛ ئەویش ئەوەیە کە ئێران دەبێتە خاوەن دەسەڵات بەسەر رێڕەوێکدا کە پێشتر نێودەوڵەتی و ئازاد بوو.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پلانەکە چییە؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">تاران و عومان نزیک بوونەتەوە لە رێککەوتنێک. بەپێی پلانەکە، ئەو کەشتییانەی دەچنە نێو کەنداوەوە بە رێڕەوێکدا دەڕۆن کە نزیکە لە ئێران و تاران کۆنترۆڵی دەکات، ئەوانەشی دێنە دەرەوە بە رێڕەوێکدا دەڕۆن کە نزیکە لە عومانەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەرچەندە ئێرانییەکان دەڵێن باج لە کەشتییەکان وەرناگرن، بەڵام پارەیەک بەناوی "کرێی خزمەتگوزاری و پاراستنی ژینگە" وەردەگرن و داهاتەکەشی لەنێوان خۆیان و عوماندا دابەش دەکەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵام بەرپرسێکی ئەمریکی لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەکە، ئەم قسەیەی ئێرانی رەتکردووەتەوە و گوتوویەتی، هیچ باجێک وەرناگیرێت و ئێران هیچ دەسەڵاتێکی نابێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بۆچی ئەمە بۆ ترەمپ کێشەیە؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ترەمپ زۆر پەلەیەتی کەشتییەکان دەست بە جووڵە بکەنەوە بۆ ئەوەی قەیرانی ئابووری چارەسەر ببێت. بەڵام مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، پێشتر چەندین جار گوتبووی: "ئەگەر رێگە بدەین وڵاتێک کۆنترۆڵی رێڕەوێکی نێودەوڵەتی بکات و باج وەربگرێت و کەشتی بتەقێنێتەوە، ئەوە دەبێتە پێشینەیەکی زۆر مەترسیدار بۆ هەموو جیهان."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سەرەڕای قسەکانی روبیۆ، نیویۆرک تایمز دەڵێت، وا دیارە ترەمپ ئامادەیە بەم رێککەوتنە رازی بێت، تەنانەت ئەگەر ئێران کەمێک کۆنترۆڵ و دەسەڵاتیشی هەبێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پرسی ئەتۆمی لە کوێی ئەمە کێشەیەدایە؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">رێککەوتنەکە دەڵێت دەبێت لە ماوەی 60 رۆژدا تەنگەکە بکرێتەوە و لەو ماوەیەشدا دانوستاندن بکرێت لەسەر ئەو 11 تۆن یۆرانیۆمە پیتێندراوەی کە ئێران هەیەتی (کە نیو تۆنیان زۆر خەستە بە رێژەی 60٪ و نزیکە لەو ئاستەی بۆ دروستکردنی بۆمب دەست دەدات). ئەمریکا دەیەوێت ئەو یۆرانیۆمە خەستییەکەی کەمبکرێتەوە یان ببردرێتە دەرەوەی ئێران.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵام بەرپرسانی ئەمریکا گومانیان هەیە بەم زووانە رێککەوتنی ئەتۆمی بکرێت و پێیانوایە ترەمپ تەنیا وازی لێدەهێنێت تاوەکو یۆرانیۆمەکە لەژێر وێرانەی ئەو کارگانەدا بمێنێتەوە کە پێشتر بۆردوومانی کردن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">رای جیاواز لەسەر رێککەوتنەکە:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">وەک لە راپۆرتەکەی نیویۆرک تایمزدا هاتووە، پێنتاگۆن بە رێککەوتنە پێشنیازکراوەکە رازی نییە و پێیوایە ئەمە وەک خۆبەدەستەوەدان وایە بە ئێران. دەڵێن لە رێڕەوەکەی عومانیش هێشتا مینی دەریایی ئێرانی لێیە و کەشتییەکان بۆ ئەوەی بە سەلامەتی تێپەڕن، دەبێت هەر مۆڵەت لە ئێران وەربگرن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ترەمپ دوو جار رەتیکردووەتەوە هێرشی تووند بکاتە سەر ئەو پێگانەی ئێران کە هێرش دەکەنە سەر کەشتییەکان، چونکە نایەوێت رێککەوتنەکە تێکبچێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">عەلی واعیز، شارەزای سیاسی دەڵێت، کۆنترۆڵکردنی تەنگەکە تاکە دەستکەوتی ئێرانە لەم جەنگەدا، بۆیە هەرگیز دەستبەرداری نابێت. ئەم رێککەوتنەش ئێرانی لە پێش شەڕەکە بەهێزتر کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە کۆتاییدا واعیز دەڵێت: "هیچ رێگەیەکی سەربازی نییە بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی ئێران بەسەر تەنگەکەدا نەهێڵێت. ئێستا بژاردەکانی بەردەم ترەمپ ئەمانەن: یان جەنگێک کە ناتوانێت بیباتەوە، یانیش ئاشتییەک کە بۆ ئەمریکا تاڵە."</div><p></p><div><span class="tts-word" data-word-idx="406" style="border: 0px solid lab(90.952 0 -0.0000119209); box-sizing: border-box; margin: 0px; outline-color: oklab(0.707999 -0.00000712276 0.0000166297 / 0.5); padding: 0px;"><br /></span></div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-45540497812936575302026-08-04T14:44:45.757+03:002026-08-04T14:44:45.758+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhx9xtBNBnEzbcex4-Yc35rqgpInxkmiKFpDntE4EGzn4xmd3IGALK0roo9SzOcGdoySQY35cck5qsrAyqyiMSniCZEjR19DPu8qhjaFWBMate6OuP8Qwy3snefYQbVOiA0LQBoIcW1-Xze4BM-lQ32ggYgCbRkUMJPEXKGMEG3hpTJ6H_E2pIyn97FpC8/s1920/20260804120756_Para__220.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1280" data-original-width="1920" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhx9xtBNBnEzbcex4-Yc35rqgpInxkmiKFpDntE4EGzn4xmd3IGALK0roo9SzOcGdoySQY35cck5qsrAyqyiMSniCZEjR19DPu8qhjaFWBMate6OuP8Qwy3snefYQbVOiA0LQBoIcW1-Xze4BM-lQ32ggYgCbRkUMJPEXKGMEG3hpTJ6H_E2pIyn97FpC8/s320/20260804120756_Para__220.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">قەرزی دەرەکیی عێراق گەیشتووەتە زیاتر لە 53 ملیار دۆلار (زیاتر لە 80 تریلیۆن دینار)، قەرزە ناوخۆییەکانیشی 106 تریلیۆن دیناری تێپەڕاندووە، بە گوتەی پسپۆڕێکی ئابووری، یاسایەک نییە لە عێراق کە پاڵپشتی قەرزی دەرەکی بێت و پێویستە لە یاساى بودجەدا جێگەى بکرێتەوە.</div><div style="text-align: justify;">پێنوێنی ئابووری مانگانەکانی بانکی ناوەندیی عێراق دەریانخستووە، تاوەکو سەرەتای مانگی نیسانی رابردوو، قەرزی دەرەکیی عێراق 53.4 ملیار دۆلار بووە (زیاتر لە 80 تریلیۆن دینار)، هەروەها قەرزە ناوخۆییەکانیشی تاوەکو کۆتایی حوزەیرانی ئەمساڵ گەیشتووەتە 106 تریلیۆن دینار، بەمەش ئێستا حکومەتی عێراق بە هەردوو جۆری قەرزەکە زیاتر لە 186 تریلیۆن دینار قەرزدارە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە خشتەی پێنوێنییەکەدا، لە مانگەکانی نیسان تاوەکو حوزەیران هیچ گۆڕانکارییەکی نوێ بەسەر بڕی قەرزەکەدا نەهاتووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مەنار عوبەیدی، سەرۆکی دامەزراوەی ئایندەی عێراق&nbsp; رایگەیاند: "عێراق لەو ماوەیەدا قەرزی نوێی لە دەرەوە نەکردووە".</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">قەرزە نێوخۆییەکانی عێراق لە هەمان ماوەدا گەیشتووەتە 106 تریلیۆن دینار، بەرزبوونەوەی بڕی قەرزى نێوخۆیی و دەرەکى عێراق پەیوەستە بە دۆخی دارایی و کەمبوونەوەی داهات بۆ نزیکەی 20%ـی بڕی پێشووی داهاتی نەوتی و نانەوتی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مەنار عوبەیدی گوتی، یاسایەکی تایبەت بە قەرزی دەرەکی لە عێراق نییە و یەکێک لە هۆکارەکانی نەبوونی قەرزی نوێی دەرەکی ئەوە بووە کە ئەو پرسە پێویستە لەنێو یاسای بودجەی گشتیی عێراقدا جێگەی بکرێتەوە، ئەگەر نیەتێک هەبێت بۆ ئەو جۆرە قەرزە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەم ساڵ عێراق یاسای بودجەی نەبووە و بڕیارە لە مانگی تشرینی دووەمی داهاتوو پڕۆژەیاسای بودجەی گشتی ساڵى داهاتوو بگاتە پەرلەمان بۆ پەسەندکردنی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بۆ ئەوەی حکومەت دەستکراوە بێت لە قەرزکردن، پڕۆژەیاسایەکیان ناردووە بۆ پەرلەمان بە ناوی "قەرزی دەرەکی" کە دەسەڵات بە وەزیری دارایی دەدات تاوەکو دوو تریلیۆن دینار و سەرۆکوەزیرانیش تاوەکو 5 تریلیۆن دینار قەرزی دەرەکی بکات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو قەرزەی کە عێراق لە دەرەوە وەریدەگرێت، وەک خەرجیی وەبەرهێنان بەکاری دەهێنێت و بۆ بودجەی بەکارخستن بەکارناهێنرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەگوێرەی ڕاپۆرتی وەزارەتی دارایی عێراق بۆ خەرجی و داهاتی پێنج مانگی یەکەمی ئەم ساڵ، خەرجیی وەبەرهێنان تەنیا 3.4%ـی تەواوی خەرجییەکان بووە، ئەوەش بەهۆی کەمبوونەوەی داهات.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-65748089407524272982026-08-04T14:42:22.164+03:002026-08-04T14:42:22.164+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKTZhcTyJ3Ma3xFwIasmPhugLf8dhUa-B2JSjCQFxNsvnbnWSgAB0TtRB6plu3UviYjgdtmrp6zOJ5lC17t-yKlJfXuZTqs4txMi2GaV3k-DfL6_BVBO4Yq-tbITzIT70kGJJO2gmXh1b-7O0kNhQBNoUfBEts-c0KZuUfHAtedn5GTljvwr8CUDcwZ4k/s1500/20260804131932_A7A8A9-A7A8A9-.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="945" data-original-width="1500" height="202" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKTZhcTyJ3Ma3xFwIasmPhugLf8dhUa-B2JSjCQFxNsvnbnWSgAB0TtRB6plu3UviYjgdtmrp6zOJ5lC17t-yKlJfXuZTqs4txMi2GaV3k-DfL6_BVBO4Yq-tbITzIT70kGJJO2gmXh1b-7O0kNhQBNoUfBEts-c0KZuUfHAtedn5GTljvwr8CUDcwZ4k/s320/20260804131932_A7A8A9-A7A8A9-.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">حکومەتی بەریتانیا ئامانجیەتی تاوەکو 10 ساڵی دیکە ساڵانە 500 هەزار نەشتەرگەری بە هاوکاریی رۆبۆت بکرێن، لەکاتێکدا ئێستا ساڵانە 70 هەزار نەشتەرگەری بەو شێوەیە دەکرێن.</div><div style="text-align: justify;">لە هۆڵێکی نەشتەرگەری لە نەخۆشخانەی سانت بارسۆلۆمۆیۆ لە لەندەن پزیشکەکان لە دوورەوە وەستاون و رۆبۆت خەریکی نەشتەرگەریی شێرپەنجەی سییەکانی نەخۆشێکە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هاوشانی پزیشکەکان، رۆبۆتیش دەستی لە نەشتەرگەرییەکەدا هەیە و پێنج رۆبۆت بە ناوەکانی داڤینشی 5 بۆ نەشتەرگەریی چارەسەری شێرپەنجەی سییەکانی نەخۆشێک بەکاردەهێندرێن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">د. ساشا ستامینکۆڤیچ، راوێژکاری نەشتەرگەرییەکانی سینگ و سەرپەرشتیاریی رۆبۆتی نەشتەرگەری دەڵێت، ''ئەمە تەکنەلۆژیایەکی نوێیە. کونی بچووکتر و بینینێکی زۆر باشتر دابیندەکات. بە یارمەتیی تەکنەلۆژیا و رۆبۆتە کۆمپیوتەرییەکان ئەم نەشتەرگەرییە ورد دەبێت و دەبێتە نەشتەرگەرییەکی سەلامەت''.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پزیشکەکان کشاونەتەوە و رۆبۆتەکان لەشوێنیاندا کار دەکەن، بەڵام بە سەرپەرشتیی رێنوێنییەکانی پزیشکی راوێژکاری نەشتەرگەری کار دەکەن. ئامانجەکەش ئازاری کەمتر و زوو چاکبوونەوەی نەخۆشەکەیە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">د. عەلی ئەنساریپوور، سەرپەرشتیاری نەشتەرگەرییە رۆبۆتییەکانی سینگ و دڵ رایدەگەیێنێت، ''سوودەکانی بریتین لە کەمبوونەوەی ماوەی مانەوە لە نەخۆشخانە، ئازاری کەمتر بۆ نەخۆشەکە، گەڕانەوەی نەخۆشەکە بۆ ماڵەوە لە رۆژی یەکەم یان دووەمدا، دڵنیابوونەوە لەوەی کە ئاسوودەن و ئازاریان کەمترە. تەنانەت پێویستیشیان بە دەرمانی ئازارشکێنی کەمتر دەبێت دوای نەشتەرگەری''.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">حکومەتی بەریتانیا ئامانجێکی داناوە کە تاوەکو ساڵی 2035، لە هەر 10 نەشتەرگەرییەکی بە نازووڕ ئەنجامدراو، کە لە ئینگلتەرا دەکرێن، نۆیان بە یارمەتیی رۆبۆت بکرێن.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-61261622056527957512026-08-04T14:40:45.640+03:002026-08-04T14:40:45.641+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi27EQYyaFXXtttkaRPl6VhNkVECqVLVRPCSz9-Ri9WxHOg6fLW5irIkBOryVwGWpseXe8J5K_QOz_Qe57U9PifcKv-50PD-ow1z7ySq0qWb6UDiJsCkV0LFB2-4CQxYzpzYJONTvDBkQE7KW9nHp4CYiD0tRo45vzjvyg49kbM_YAu8Mqmqww33JhMIkk/s752/20260804123928_792928Image1.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="472" data-original-width="752" height="201" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi27EQYyaFXXtttkaRPl6VhNkVECqVLVRPCSz9-Ri9WxHOg6fLW5irIkBOryVwGWpseXe8J5K_QOz_Qe57U9PifcKv-50PD-ow1z7ySq0qWb6UDiJsCkV0LFB2-4CQxYzpzYJONTvDBkQE7KW9nHp4CYiD0tRo45vzjvyg49kbM_YAu8Mqmqww33JhMIkk/s320/20260804123928_792928Image1.webp" width="320" /></a></div><p></p><br />کۆمپانیای گەنەل ئێنێرجی لە نوێترین راپۆرتی دارایی و کارگێڕیی خۆیدا بۆ نیوەی یەکەمی ساڵی 2026 ئاشکرای کرد، ئاستی گشتیی بەرهەمهێنانی نەوت لە کێڵگەکانی تاوکێ و پێشابوور بە رێژەی 66.3% کەمبووەتەوە بەراورد بە هەمان ماوەی پار.<br />بەپێی راپۆرتــی گەنەل ئێنێرجی، ئەم دابەزینە بۆ راگرتنی کاتیی کارەکانی بەرهەمهێنان دەگەڕێتەوە کە بەهۆی هەڵکشانی گرژییە سەربازییەکان و ململانێکانی ناوچەکە لە کۆتایی مانگی شوباتی ئەم ساڵدا روویاندا.<div><br />دابەزینی بەرهەمهێنان و زیانە سەرەتاییەکان</div><div><br />لە نیوەی یەکەمی ساڵی 2026دا، تێکڕای بەرهەمهێنانی رۆژانەی نەوت لە کێڵگەی تاوکێ گەیشتووەتە 26,400 بەرمیل، لە کاتێکدا لە نیوەی یەکەمی ساڵی 2025دا بڕەکە 78,400 بەرمیل بووە. پشکی گەنەل ئێنێرجی لە کێڵگەی تاوکێ 25%ـە، لەو رێژەیەی پشکەش بەرهەمهێنانی لە 19,600 بەرمیلەوە بۆ تەنیا 6,600 بەرمیل نەوت دابەزیوە.<br /><br /><br />بەرهەمهێنانی نەوت بۆ ماوەی 4 مانگ بە تەواوی راگیرابوو؛ چونکە لە کۆتایی مانگی شوباتدا و بەهۆی دەستپێکردنی ململانێ سەربازییەکانی نێوان ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران، وەک رێکارێکی خۆپارێزی تەواوی چالاکییەکان و هەڵکەندنی بیری نوێ راگیران.<br /><br />دەستپێکردنەوەی چالاکییەکان<br /><br />بەپێی راپۆرتــەکە، کارە سەرەتاییەکانی هەڵکەندن و لێدانی بیرەکان لە مانگی نیساندا دەستیان پێکردووەتەوە و کارەکانی بەرهەمهێنانیش لە 28ی حوزەیرانی 2026دا (کەمێک پێش کۆتاییهاتنی نیوەی یەکەم) دەستیان پێکردووەتەوە. پێش داخستنی کێڵگەکان، ئاستی بەرهەمهێنان نزیکەی 79,900 بەرمیل بووە.<br /><br />فرۆشی ناوخۆ و نرخی بەرمیل<br /><br />بەهۆی بەردەوامیی راگرتنی هەناردەکردن لە رێگەی بۆرییەوە، تەواوی نەوتە بەرهەمهێنراوەکە لە بازاڕی ناوخۆی هەرێمی کوردستاندا فرۆشراوە. تێکڕای نرخی فرۆشتنی بەرمیلێک نەوت لە ناوخۆ لە نیوەی یەکەمی 2026دا 31 دۆلار بووە، لە کاتێکدا لە هەمان ماوەی ساڵی 2025دا 33 دۆلار بووە.<br />گەنەل ئێنێرجی ئاماژەی بەوە کردووە، دوای دەستپێکردنەوەی بەرهەمهێنان، نرخەکان بۆ سەروو 35 دۆلار بەرزبوونەتەوە و تەواوی شایستە داراییەکان بە نەختینە و پێش وەرگرتنی نەوتەکە وەرگیراون.<br /><br />شایستە داراییەکان و پەیوەندی لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان<br /><br />لە بەشێکی دیکەی راپۆرتــەکەدا، گەنەل ئێنێرجی تیشکی خستووەتە سەر بارودۆخی دارایی خۆی لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان. سەبارەت بە قەرزەکان، تاوەکو 30ی حوزەیرانی 2026، بڕی 88 ملیۆن دۆلار وەک شایستەی دارایی لای حکومەتی هەرێمی کوردستان ماوەتەوە (بەبێ سوودی بانکی).<br /><br />سەبارەت بەو دۆسیە یاساییەی کە حکومەتی هەرێمی کوردستان بردییەوە، کۆمپانیاکە رایدەگەیێنێت، لقەکەیان بڕی 26 ملیۆن دۆلار قەرزاری حکومەتی هەرێمی کوردستانە و دوای ئەوەی لە مانگی نیساندا داوای تانەگرتنیان رەتکرایەوە، چیدیکە هیچ هەوڵێکی یاسایی لەمبارەیەوە نادەن.<br /><br />پاوڵ وێر، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گەنەل ئێنێرجی، گوتی: "لە هەرێمی کوردستان، ئێمە بەردەوام دەبین لە هاوئاهەنگیی نزیک لەگەڵ DNO بۆ ئاساییکردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنان و دەستپێکردنەوەی هەناردە، تاوەکو بگەینە لووتکەی داهاتەکان و سوود لە نرخە نێودەوڵەتییەکان وەربگرین."<br /><br /><br /><br /> <br /></div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-31648368089490927172026-08-04T14:38:01.456+03:002026-08-04T14:38:01.457+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8v2cdBdQb_3XLuvo2twG-IrSshy5D53JvBH9CiknIf8TwSnESMrlbDitTfDz-WROjsrTsDi1K3D2nVxfZc6mFTcJEVXd_j1FMxHY702SRzDqgzK3tL9fYbL7NggXvzBy7nyk9QROyuHQcZhDhnpKyox96DIMSFxZBOKr8O7KUonswt74hb6rvwP_dTnk/s1500/20260804113247_20260803232312_news-1500x945.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="945" data-original-width="1500" height="202" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8v2cdBdQb_3XLuvo2twG-IrSshy5D53JvBH9CiknIf8TwSnESMrlbDitTfDz-WROjsrTsDi1K3D2nVxfZc6mFTcJEVXd_j1FMxHY702SRzDqgzK3tL9fYbL7NggXvzBy7nyk9QROyuHQcZhDhnpKyox96DIMSFxZBOKr8O7KUonswt74hb6rvwP_dTnk/s320/20260804113247_20260803232312_news-1500x945.webp" width="320" /></a></div><br /><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">راوێژکاری گشتیی ئەرتەشی ئێران رایگەیاند، لە ماوەی جەنگی 12 رۆژەوە تاوەکو ئێستا، 14 ئۆپەراسیۆنی زەوینییان لە دژی حیزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە هەولێر و سلێمانی کردووە، بەڵام بەرپرسێکی باڵای پاسەوانی سنوور رەتیدەکاتەوە و دەڵێت، "هیچ بنەمایەکی نییە".</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">موجتەبا جەعفەری، راوێژکاری فەرماندەیی گشتیی ئەرتەشی ئێران، لە رێوڕەسمی (شینگێڕیی موحەرەم) لە مەیدانی ئازادیی تاران رۆژی شەممە 1ـی ئابی 2026، رایگەیاند: "سەربازانی یەکەی تایبەتی 23ـی هێزی زەوینیی ئەرتەش، 14 ئۆپەراسیۆنی زەوینییان لەنێو خاکی عێراق، لەوانە لە سلێمانی و هەولێر لە دژی هێزەکانی دژبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران کردووە."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">&nbsp;فەرماندەیەکی باڵای پاسەوانی سنوور رایگەیاند: "ئەوەی ئێران باسی کردووە گوایە هێرشی زەوینییان کردووە دوورە لە راستییەوە هیچ بنەمایەکی نییە".</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">موجتەبا جەعفەری رایگەیاندووە: "هێزەکان بەسەرکەوتوویی چوونەتە ئەوێ و کەسان و بەرپرسانی حیزبییان لەنێو بردووە و بەشێکیان بەدیل گرتوون."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەرپرسە باڵاکەی پاسەوانی سنوور، کە ئەرکی پاراستنی سنوورەکانی باشووری کوردستان لە زاخۆ تاوەکو خانەقین لە ئەستۆی ئەواندایە گوتی: "یەک سەربازی ئێرانی نەهاتووەتە خاکی کوردستان و عێراقەوە و هیچ جووڵەیەکیشیان نەبووە، ئەوەی گوتوویانە تەنیا بانگەشەیە بۆ خۆیان و هیچی دیکە".</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەروەها سەرچاوەیەکی باڵا لە فەرماندەیی پاسەوانی سنووری عێراق لە بەغدا بە رووداوی گوت، "هیچ ئۆپەراسیۆنێکی لەو شێوەیەی کە باس کراوە لە سنوورەکانمان نەبووە و دوورە لە راستییەوە." گوتیشی، "ئەوەی هەبووە تەنیا دەستگیرکردنی دوو شوانی سنووری پشدەر بووە بە 150 سەر مەڕەوە، جگە لەوە هیچ ئۆپەراسیۆنێک لە سنوور یان نێو خاکی عێراق نەکراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مازن غەریب، ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، ئەوان هیچ شتێکی لەو شێوەیەیان بە فەرمی لەلایەن دەسەڵاتداران و فەرماندە سەربازییەکانی عێراقەوە پێنەگەیشتووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">حیزبە کوردییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان هێرش رەتدەکەنەوە</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەرپرسێکی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا) رایگەیاند: "ئەم قسانە هیچ بنەمایەکییان نییە و تەنیا دەیانەوێ بەم قسانە خۆڵ لە چاوی خەڵک بکەن، ئەگەر ئۆپەراسیۆنێک کراوە بۆچی دەستکەوتەکەی رانەگەیێندراوە؟".</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەروەها ئەمجەد حوسێنپەناهی، ئەندامی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، 03ـی ئاب رایگەیاند: "جگە لە هێرشە درۆنی و مووشەکییەکانی، کۆماری ئیسلامی هیچ ئۆپەراسیۆنێکی لە خاکی هەرێمی کوردستان نەکردووە، بۆیە قسەی ئەو کەسە پڕوپاگەندەیەکی گاڵتەجاڕانەیە".</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە 28ـی شوباتەوە بە پاساوی جیاواز، هەرێمی کوردستان بە زیاتر لە 960 مووشک و درۆن هەرێمی کوردستانی بۆردوومان کردووە، بەهۆیەوە زیانی گیانیی هێرشەکان 32 کەس گیانیان لەدەستداوە و 154 کەسیش بریندار بوون، لەنێو ئەوانەی گیانیان لەدەستداوە 19 پێشمەرگەی پێنج حیزبی رۆژهەڵاتی کوردستان بوون.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-16838585168447801102026-08-04T14:33:36.834+03:002026-08-04T14:33:36.835+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiE4GxXUzuAL9qgFUpD6i2t9pZBUPJjeVMNA3y-IWWKU3B286nt3nXjSzawpSJAQzRIbTL7GbmV_ThNyiTm4JNe1Yrd1KgJnzDmoT-BPrSSY2TOw127KXXz-hud5Yh8akngU77K8Ny_R4MpRCD3vo3c7z1gWTwbvFkzNGeotL-Grd16phUcb470ZBrbcBM/s1920/20260804134014_AFP__20260729__C3FX29F__v1__HighRes__FranceBritainEuMigrants.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1280" data-original-width="1920" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiE4GxXUzuAL9qgFUpD6i2t9pZBUPJjeVMNA3y-IWWKU3B286nt3nXjSzawpSJAQzRIbTL7GbmV_ThNyiTm4JNe1Yrd1KgJnzDmoT-BPrSSY2TOw127KXXz-hud5Yh8akngU77K8Ny_R4MpRCD3vo3c7z1gWTwbvFkzNGeotL-Grd16phUcb470ZBrbcBM/s320/20260804134014_AFP__20260729__C3FX29F__v1__HighRes__FranceBritainEuMigrants.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەرپرسانی فەرەنسا رایانگەیاند، کەشتییەکانی فەرەنسا و بەریتانیا 157 کۆچبەریان رزگارکردووە دوای ئەوەی بەلەمەکەیان لە کاتی هەوڵدان بۆ پەڕینەوە لە نۆکەندی ئینگلیز ئاگری گرتووە.</div><div style="text-align: justify;">رۆژی سێشەممە 04-08-2026 بەرپرسان رایانگەیاند، ئەم پرۆسەیە بە یەکێک لە گەورەترین ئۆپەراسیۆنەکانی رزگارکردن دادەنرێت لەوکاتەوەی تۆمارکردنی ئامارەکان لە ساڵی 2018ـەوە دەستیپێکردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نووسینگەی پارێزگاری ناوچەی پادێکالێ رایگەیاند: "بەیانیی رۆژی سێشەممە بەلەمێکی بچووک لەسەر سنووری ئاویی نێوان فەرەنسا و بەریتانیا ئاگری گرت، ئەمەش وایکرد سەرنشینەکانی خۆیان فڕێبدەنە نێو ئاوەکەوە." هەروەها ئاماژەی بەوە کرد، هیچ زیانێکی گیانی تۆمار نەکراوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دەسەڵاتدارانی دەریایی فەرەنسا روونیان کردەوە، کۆچبەرەکان رۆژی دووشەممە گوندی کەناراویی ڤوللێرۆز یان لە ناوچەی نۆرماندی جێهێشتووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە چەند هەفتەی رابردوودا، شایەتحاڵەکان دەڵێن، بەلەمی چووپی گەورەتر لە قەبارەی ئاساییان بینیوە بە رێڕەوی کەشتییەکاندا دەپەڕنەوە و درێژییەکەیان نزیکەی 12 مەتر بووە لەبری 8 یان 10 مەتری ئاسایی.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دەسەڵاتدارانی دەریایی رایانگەیاند، تێکڕای ژمارەی ئەو کەسانەی لەنێو ئەم بەلەمە بچووکەکاندا کۆدەبنەوە بەرزبووەتەوە، بە جۆرێک لە ساڵی 2021دا 26 کەس بوون و لە سەرەتای ئەم ساڵەوە بوونەتە 65 کەس.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ساڵانێکە فەرەنسا خاڵی دەستپێکە بۆ ئەو کۆچبەرانەی دەیانەوێت لە نۆکەندی ئینگلیزەوە بپەڕنەوە بۆ ئەوەی بگەنە بەریتانیا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆچبەران زۆرجار بە پێدانی هەزاران دۆلار بە قاچاخچییەکان، سواری بەلەمی چووپی پڕ لە سەرنشین دەبن بۆ ئەو گەشتە مەترسیدار و هەندێک جاریش کوشندەیە بەنێو یەکێک لە قەرەباڵخترین رێڕۆکانی کەشتیوانی لە جیهاندا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پار زیاتر لە 41 هەزار کۆچبەر گەیشتنە کەناراوەکانی باشووری ئینگلتەرا، ئەمەش دووەم بەرزترین ژمارەی ساڵانەیە لە ساڵی 2018ـەوە تۆمارکرابێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەگوێرەی سەرچاوە فەرمییەکانی فەرەنسا و بەریتانیا، ئەم ساڵ تاوەکو ئێستا 14 کەس لە کاتی هەوڵدان بۆ پەڕینەوە لە نۆکەندەکە گیانیان لەدەستداوە. بەپێی ئامارێکی هاوشێوەی ئاژانسەکە، پار لانی کەم 29 کۆچبەر لە نۆکەندی ئینگلیز گیانیان لەدەستداوە.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-26999698097379246742026-08-03T13:58:00.000+03:002026-08-04T14:29:24.444+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhoZTpL4hvFVuLoE2d8r0JKuGj-rJA36sS0MiSOP61UqpsVSHRa4AzKFLB29RCBwLoTbv0bcqdp_7xjyUuB73KquhUzNhS1wsKAS7rSBywvoUVN6huWv21LA8iRgzTkBwsAlqyyHTvrDXjA9ornixcq2btCgDPW2O5rXYjmQMBhX1w3cjlUKPt04fR_f2g/s8192/6d581482-bc3f-434a-a2a6-134d555da9c8.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6144" data-original-width="8192" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhoZTpL4hvFVuLoE2d8r0JKuGj-rJA36sS0MiSOP61UqpsVSHRa4AzKFLB29RCBwLoTbv0bcqdp_7xjyUuB73KquhUzNhS1wsKAS7rSBywvoUVN6huWv21LA8iRgzTkBwsAlqyyHTvrDXjA9ornixcq2btCgDPW2O5rXYjmQMBhX1w3cjlUKPt04fR_f2g/s320/6d581482-bc3f-434a-a2a6-134d555da9c8.jpg" width="320" /></a></div><br />&nbsp;<div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><b><span style="font-size: medium;">مایۆرکا سیتی دیدگایەکی گەورەیە بۆ داهاتووی نیشتەجێبوون لە سلێمانی، لەم دیمەنە فراوانەوە، قەبارەی ڕاستەقینەی ئەم شارە مۆدێرنە دەردەکەوێت؛ نەخشەسازییەکی ئەندازەیی لەنێوان باڵەخانە مۆدێرنەکان، ڤێلاکان، و ئەو سروشتە فراوانەی دەورەی داوە.&nbsp;</span></b></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><br /></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><span style="color: #990000; font-size: large;"><b>&nbsp;پەیوەندیکردن: <a class="phone-url" href="tel:07703956000">07703956000</a></b></span></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgpx5y1UQ0ty2BMj7k2ulehDRK3zQKhRnPMSgRdj6qYBbmZrzhrAQA6DsuhaQggHaFs8dvp3m34Fg01kV1gAI9UgBHWrSbO8qc0FYNSPCTjDUOTBG6t5wcSq7Mj_BLzSc4BJ994HMLtcC1s04G9lXtfaKYs4UeBJAOjSUKRf0L5xNltFoCpjyn4y7eEM6Q/s8064/2d33abad-e9bb-4f4d-a6c5-caff3c24bfe3.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6048" data-original-width="8064" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgpx5y1UQ0ty2BMj7k2ulehDRK3zQKhRnPMSgRdj6qYBbmZrzhrAQA6DsuhaQggHaFs8dvp3m34Fg01kV1gAI9UgBHWrSbO8qc0FYNSPCTjDUOTBG6t5wcSq7Mj_BLzSc4BJ994HMLtcC1s04G9lXtfaKYs4UeBJAOjSUKRf0L5xNltFoCpjyn4y7eEM6Q/s320/2d33abad-e9bb-4f4d-a6c5-caff3c24bfe3.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7GTThSQvvPt06DWtmsU3u_h_HcewnWtbJ5yWKWT1m8TC7KUjXkaEHQlC8efyTBkQD2LKsxGZFkg1aYF5RXM42bDyVp3b8v5pi-DbanIUu_7SlsdQR9qDaz5O_CiBJ8rx6X-U0CtVezP6HofY_BP01h2Gl3asgVzNm19y3iDoXPyW44Wzx0maOjdbnRCQ/s8192/5cc853fd-1408-490a-a021-a36eadfc33ab.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6144" data-original-width="8192" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7GTThSQvvPt06DWtmsU3u_h_HcewnWtbJ5yWKWT1m8TC7KUjXkaEHQlC8efyTBkQD2LKsxGZFkg1aYF5RXM42bDyVp3b8v5pi-DbanIUu_7SlsdQR9qDaz5O_CiBJ8rx6X-U0CtVezP6HofY_BP01h2Gl3asgVzNm19y3iDoXPyW44Wzx0maOjdbnRCQ/s320/5cc853fd-1408-490a-a021-a36eadfc33ab.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhhJDvL-xJABQIPvydUGwrIoR-Dt9xH1rV7j-h-VA41dUF7ZMyvahyLuvmdQ4ZaebrZasQ6Zljt7P6n5VHOA_W5jBwoDvZJomQaNB45J15-vbMMoX1dugS3Rb2U1R0SegduwgJytLghLaGTysvOf6dgCLEesuuaggqftMki6AI7PSnuuS7mwtPszeo8wJg/s8192/6d581482-bc3f-434a-a2a6-134d555da9c8.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6144" data-original-width="8192" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhhJDvL-xJABQIPvydUGwrIoR-Dt9xH1rV7j-h-VA41dUF7ZMyvahyLuvmdQ4ZaebrZasQ6Zljt7P6n5VHOA_W5jBwoDvZJomQaNB45J15-vbMMoX1dugS3Rb2U1R0SegduwgJytLghLaGTysvOf6dgCLEesuuaggqftMki6AI7PSnuuS7mwtPszeo8wJg/s320/6d581482-bc3f-434a-a2a6-134d555da9c8.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiOKwEDN1NrJFnQRHLkoBJPdFINdHrx5_E_-aRXd9mfPBdAojuj95HVWyY08cB11pwS2tgvLgEMWRcJmQuQxBQHsKIqDqOXNmQiHCquSzmpRmptdnDgd2IJqBy1vUnyYoTYVHyVaWWwoA9TmqSna89Yri2344T4f9zng9LbEmLEEptNS3uoThz8U76fOzU/s8064/6f587a51-13cc-4b75-b002-d44756f75877.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6048" data-original-width="8064" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiOKwEDN1NrJFnQRHLkoBJPdFINdHrx5_E_-aRXd9mfPBdAojuj95HVWyY08cB11pwS2tgvLgEMWRcJmQuQxBQHsKIqDqOXNmQiHCquSzmpRmptdnDgd2IJqBy1vUnyYoTYVHyVaWWwoA9TmqSna89Yri2344T4f9zng9LbEmLEEptNS3uoThz8U76fOzU/s320/6f587a51-13cc-4b75-b002-d44756f75877.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgILT6WWzJMemYsLJOuQsqO0M0i8ZfW2bx_PgIESOQOGfZH2zi5nPJRfxdpsGA2tifomaPuyKlYN67QPd7Z2LDIaPsKh4drmRYu564LckileAGyz-_4osMwLtuG0pCY71EyM6aTIjQana-_tJvFZUjOLHRZkHM_XXtpBuBB0dZy8a1cc-LlMgUQEAeT5qA/s7368/38c6571f-561b-4e0f-b258-a431e0f22a77.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="5526" data-original-width="7368" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgILT6WWzJMemYsLJOuQsqO0M0i8ZfW2bx_PgIESOQOGfZH2zi5nPJRfxdpsGA2tifomaPuyKlYN67QPd7Z2LDIaPsKh4drmRYu564LckileAGyz-_4osMwLtuG0pCY71EyM6aTIjQana-_tJvFZUjOLHRZkHM_XXtpBuBB0dZy8a1cc-LlMgUQEAeT5qA/s320/38c6571f-561b-4e0f-b258-a431e0f22a77.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVfXxjGnfChRMkkCUxOmnKEg9Px5Sa7g2W1P0-KUALoesPQSt-cm3P7Q8Go1qu8Hi81yZUfLOLrToVWOxYB8wguqcq9MEIfP4-h2oLOtMXtxmdMO4pq7H3e67GBvqObpTmRe6EMIem10RCCnKt_yLBWudT1sRwld3FSgQ7CpUDWyF_SNBb7fIxsluYIqU/s8055/78c959e6-92db-4a34-9199-56a7c82d6f4b.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6041" data-original-width="8055" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVfXxjGnfChRMkkCUxOmnKEg9Px5Sa7g2W1P0-KUALoesPQSt-cm3P7Q8Go1qu8Hi81yZUfLOLrToVWOxYB8wguqcq9MEIfP4-h2oLOtMXtxmdMO4pq7H3e67GBvqObpTmRe6EMIem10RCCnKt_yLBWudT1sRwld3FSgQ7CpUDWyF_SNBb7fIxsluYIqU/s320/78c959e6-92db-4a34-9199-56a7c82d6f4b.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh9Cy8WyEc6pMwssO2ijid8OElLhDeDYXCQwIkeDROP7s27TCP7itYV90DfjYeYH1q_ONVtKJlWbW3UReaIXMhOUGqXFYRNZlUgiTmjwVd4nTvNqGjnNKhhIogG15vbTU9Tp6LZAmLy5yTYmgug1hE2OH4UN28goJi9l8b9_RXM6nqr_1rKa86DgvEeIS4/s8192/93c4b793-191b-411b-9a3f-9d029c1e1937.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6144" data-original-width="8192" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh9Cy8WyEc6pMwssO2ijid8OElLhDeDYXCQwIkeDROP7s27TCP7itYV90DfjYeYH1q_ONVtKJlWbW3UReaIXMhOUGqXFYRNZlUgiTmjwVd4nTvNqGjnNKhhIogG15vbTU9Tp6LZAmLy5yTYmgug1hE2OH4UN28goJi9l8b9_RXM6nqr_1rKa86DgvEeIS4/s320/93c4b793-191b-411b-9a3f-9d029c1e1937.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhoygFYyjffS_D_Bqh6sP41FD4urYPH89HQ5JPBiQqvVhCjeeAMSl7g33MMrOalMTZcN7g3JzqdXIYDqGXYgrlfSj_EpOLedZuyT2yFfJxWJl7YohrRTsgSzJNQmbayvv5aQ40fdTzjJ5ZtWykqgTrdtY8Zs7zGPlb4K6gE3lUW3LWF1N40ily9QEKHP3o/s8192/276c746c-6446-450e-ba5d-d79e983875b5.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6144" data-original-width="8192" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhoygFYyjffS_D_Bqh6sP41FD4urYPH89HQ5JPBiQqvVhCjeeAMSl7g33MMrOalMTZcN7g3JzqdXIYDqGXYgrlfSj_EpOLedZuyT2yFfJxWJl7YohrRTsgSzJNQmbayvv5aQ40fdTzjJ5ZtWykqgTrdtY8Zs7zGPlb4K6gE3lUW3LWF1N40ily9QEKHP3o/s320/276c746c-6446-450e-ba5d-d79e983875b5.jpg" width="320" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj2H_6bm3mql04lm6Cyw3R3YFdA2thrOa5vRVI14wEumkL_24xM91z590g2q_m7JQosymHwO2JaZ2Kb-CiKm_JRevDAZS1jHF3iCDHUMxy4ik3J8gPTx3pCh_AamPojz9c3Jat5s5jyvMz4mfQwjK0eWATOgKBAWw5T5Jgoli9sqhfcihWMdr0MMqeWEJ8/s8192/3233096f-ed06-4540-a810-3510882dcb99.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="6144" data-original-width="8192" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj2H_6bm3mql04lm6Cyw3R3YFdA2thrOa5vRVI14wEumkL_24xM91z590g2q_m7JQosymHwO2JaZ2Kb-CiKm_JRevDAZS1jHF3iCDHUMxy4ik3J8gPTx3pCh_AamPojz9c3Jat5s5jyvMz4mfQwjK0eWATOgKBAWw5T5Jgoli9sqhfcihWMdr0MMqeWEJ8/s320/3233096f-ed06-4540-a810-3510882dcb99.jpg" width="320" /></a></div><br /><span style="color: #990000; font-size: large;"><br /></span></div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-44958099553231931672026-07-22T16:04:54.127+03:002026-07-22T16:04:54.127+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjmxkxEi-0Yo-WhmNB_P0hw0EIfx0f0F8wjTemcoyQ0_XrqrTGPh3sjf8lG2g51F3ci8iVlsAOiMr_avA46eMNcF3YwsyzHnnGra3taDwh5GV0ZbJj16TcUP1f1GxMv-oaZdfT9vq4vb1dBdzV83IvR4JWcK0mYolSZGpOhkHM9w8iWgzVCL1UDyZnaw5w/s641/15512019_VVV.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="371" data-original-width="641" height="185" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjmxkxEi-0Yo-WhmNB_P0hw0EIfx0f0F8wjTemcoyQ0_XrqrTGPh3sjf8lG2g51F3ci8iVlsAOiMr_avA46eMNcF3YwsyzHnnGra3taDwh5GV0ZbJj16TcUP1f1GxMv-oaZdfT9vq4vb1dBdzV83IvR4JWcK0mYolSZGpOhkHM9w8iWgzVCL1UDyZnaw5w/s320/15512019_VVV.jpg" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">عارف قوربانی</div><div style="text-align: justify;">-</div><div style="text-align: justify;">ماوەیەک دواى ئازادکردنى شنگال لە دەستى داعش، لەناو ئێزدییەکاندا مەیلى ئەوە پەرەیسەند کە شارەکەیان جۆرێک لە سەربەخۆیى خۆبەڕێوەبەرێتیى بدرێتێ. بۆ ئەو مەبەستە لە ساڵى 2016 پڕۆژەى بەپارێزگاکردنى شنگالیان پێشکێش کرد، بەڵام هەر زوو لەلایەن ناوەندى دەسەڵاتى بەغداوە، داواکارییەکەیان رەتکرایەوە.</div><div style="text-align: justify;">دواى رەتکردنەوەى داواى بەپارێزگاکردنى شنگال، بیرۆکەى ئەوە هاتە ئاراوە کە بەهۆى فرەڕەنگیى دەشتى نەینەوا کە پێکهاتەى جیاجیاى نەتەوەیى و ئایینیى وەک (کورد و تورکمان و عەرەب، سریانى و کلدانى و ئاشوورى و ئەرمەنى) هەروەها ئیسلام، کریستیان، ئێزدى، کاکەیى و سابیئە لێی دەژین، وەک نموونەى پێکەوەژیان پارێزگایەکى نوێ لە دەشتى نەینەوا دروستبکرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵام بەغدا بۆئەوەى کۆتایى بەو پرس و بابەتە بهێنێت، بە پاساوى ئەوەى دەستوور رێگە بەوە نادات دەستکاریى یەکە ئیدارییەکانى هیچ پارێزگایەک بکرێت کە مادەى 140 دەیگرێتەوە، سەرۆککۆمار راگەیێندراوێکى تووندى بڵاوکردەوە و لە ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراقیش لە کۆتایى ئەیلوولى 2016 یاسای پارێزگاریکردن لە یەکە ئیدارییەکانى موسڵى دەرکرد.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دواى ئەم دوو رووداوە، بە پاساوى ئەوەى خەڵکى ناحیەی ئامرلى لە دژى داعش جەنگاون، پڕۆژەى بەقەزاکردنى شارۆچکەکەیان لەناو ئەنجوومەنى پارێزگاى سەڵاحەدینەوە بەرزکرایەوە بۆ بەغدا. لە کاتێکدا ئامرلى هاوشێوەى شنگال و شار و شارۆچکەکانى دیکەى دەشتى نەینەوا، لە سنوورى ئەو یەکە ئیدارییانە بوو کە دەکەونە ناوچەکانى مادەى 140ی دەستوورى عێراقەوە، بەڵام ناوەندى دەسەڵات کە هەمووى چەند مانگێکى کەم بوو داخوازیى شنگال و پێکهاتەکانى دەشتى نەینەواى رەتکردبووەوە، بێ هیچ گرفت و ناڕەزایەتییەک لە رۆژى 9-2-2017 پڕۆژەى بەقەزاکردنى ئامرلیى پەسند کرد.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەر ئەوکاتە گوتارێکم نووسى و لە رۆژى 13-02-2017 لە ژمارە 445ی رۆژنامەى رووداو بڵاوکراوەتە، لەوێ ئاماژەم بە مەترسیی ئەو پێشێلکارییە دەستوورییە کردووە کە جیاکردنەوەى ناحێى ئامرلى لە قەزاى دوزخورماتوو، دەستپێکى ئامانجێکى مەترسیدارە و سەرەتاى هەنگاونانە بۆ دروستکردنى پارێزگایەک بۆ تورکمانى شیعە لە قەرەتەپەوە بۆ ئامرلى و دوزخورماتوو و داقووق. دواتریش ئەم پارێزگا تورکمانییە و کەرکووک و تاوەکو تەلعەفەر پێکەوە وەک پشتوێنەیەکى تورکمانى لەسەر خاکى کوردستان دەکەنە ئەمرى واقیع.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەداخەوە سەرکردە و هێزە سیاسییەکانى کورد، ستراتیژییانە بیر لە دەرهاویشتە و لێکەوتەى رووداوەکان ناکەنەوە. لە بەرانبەر پلان و پیلانگێڕیى سەر کوردستان دا، هیچ پڕۆژەیەکى بەدیلیان نییە کە بتوانن بەهۆیەوە پلانى بەرانبەرەکانى کورد پەک بخەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەوەى لەو گوتارەى نزیک بە 10 ساڵ لەمەوبەر بە شرۆڤەى رووداوەکان و لێکدانەوە و هەڵسەنگاندنى دیوە نادیار و ئامانجە شاراوەکانى پشت پرۆسەکە وەک مەترسى خستبوومەڕوو، ئێستا بە زانیاریى ورد و پشتڕاستکراوە پێتان دەڵێم، لەسەر ئەرزى واقیع هەنگاو بە هەنگاو کار بۆ ئەوە دەکرێت. لە (قەرەتەپەوە بۆ تەلعەفەر) هێڵێک جا لەژێر هەر ناوێکى ئیداریدا بێت، کە بژاردەکەیان (هەرێمى تورکمان)ە لەسەر جوگرافیاى کوردستان بۆ تورکمان دروستبکرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دەتوانم لە رێگەى میدیاوە و بۆ راى گشتى لە ئێستادا هەر ئەوەندە بدرکێنم کە تورکیا، عێراق و ئێران پێکەوە لە پڕۆژەیەکى هاوبەشدا خەریکى جێبەجێکردنى ئەو نەخشە رێگەیەن. بەدوورى نازانم کوردى لەخشتەبراویش بکرێتە دەستکەلا و ئامرازى جێبەجێکردنى. پێشتر ئامرلییان کردە قەزا، هەوڵەکانى جیاکردنەوەى قەرەتەپە لە ساڵى رابردووەوە دەستیپێکردووە، لە ئێستاشدا سەرقاڵى ئامادەکردنى پڕۆژەیەکن داقووق و تازەخورماتوو لە کەرکووک جیابکەنەوە. هەنگاوى دواتریش پێکەوە بەستنەوەى قەرەتەپە، دوزخورماتوو، ئامرلى، داقووق و تازەن لە پێکهاتەى ئیدارەیەکى نوێدا وەک پارێزگایەکى زۆرینە تورکمانى. پاشان ئەم پارێزگا تازەیە، کەرکووک و تەلعەفەر پێکەوە وەک هەرێمى تورکمان رابگەیێنن، کە ئامانج لێى دەستبەسەرداگرتنى خاکى کوردستان و دوورخستنەوەى کوردە لەو جوگرافیا بەپیتەى نیشتمانەکەى. هەروەها دروستکردنى لەمپەر و لێکجیاکردنەوەى سێگۆشەى سونییە (دیالە، موسڵ، تکریت). چەسپاندنى تەشەیوع و گەیاندنیەتى بە کەرکووک و دەشتى نەینەوا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">مەترسییە ستراتیژی و دوورمەوداکانى ئەم پڕۆژەیە، لە داگیرکردنى خاکى کوردستان و دروستکردنى کێشە لەنێوان کورد و تورکمان، بێئەندازە مەترسیدارە. بۆیە پێویستە کورد پێشوەختە هەوڵ بدات بۆ رێگریکردن لێى. هەرچەندە بەشێک لە هەنگاوەکانى نەخشەکە پێشتر جێبەجێکراوە و کورد هیچ هەوڵێکى نەداوە رێى لێبگرێت. بە هیوام نوخبەى رۆشنبیر و میدیا گوشار بخەنە سەر حیزبە سیاسییەکان بۆ یەکخستنى تواناى کورد دژ بەم پیلانگێڕییە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بە تێڕوانینى من، ئەرکى هەر تاکێکى کوردە لە هەرکوێیەکى سەر ئەم زەمینە بژی و لەدایکبووى هەر پارچەیەکى کوردستان بێت، بەبێ جیاوازى، وەک کوردێک ئەرک و بەرپرسیارێتیى ئەوەى دەکەوێتە ئەستۆ بەشداربێت لە هەوڵى شکستپێهێنانى ئەم پیلانگێڕییە مەترسیدارە، بەڵام لە پێش هەر کەسێکى دیکەوە ئەرک و بەرپرسیارێتیى سەر شانى گرووپى کەرکووکییەکانە لەناو حیزبە سیاسییەکانى کوردستان، بەتایبەتیش گرووپى کەرکووک لەناو (ی. ن. ک)، چونکە ئەوان لە دوو دەیەى رابردوو تێزێکیان داهێنا وەک جۆرێک لە خۆخاوەنى کە ماف بە کەسانى دەرەوەى کەرکووک نەدات خۆیان لە کاروبارى شارەکەى ئەوان هەڵقورتێنن. لەم تێڕوانینەوە ماوەیەک بوونە مایەى سەرئێشەى ناو یەکێتى و هەروەها کێشەى گەورە لەنێوان پارتى و یەکێتى. بۆیە ئەگەر ئاگادارى ئەو پیلانانە بن و لێى بێدەنگ بن، خیانەتە. ئەگەر درکیان پێنەکردووە، بە هیوام ئیدی بەدەنگ بێن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەروەها بۆ سەرجەم هێزە سیاسییەکانى کوردستان ئەرک و بەرپرسیارێتى گەورەیە، بەتایبەتیش بۆ پارتى و یەکێتى. دەبێت هەموو لایەکیان ئەو راستییە بزانن بێدەنگ بوون بە واتاى رازى بوونیانە. هەر رەزامەندبوونێکیش بە پیلانگێڕییەکى لەم جۆرە دەبێتە خیانەتێکى گەورە بەسەریانەوە. لە مێژووى بزووتنەوەى سیاسیی ئێمەدا لاپەڕەى رەش زۆرە، جا هەر ناوێکى لێنرابێت (هەڵە، تاوان، خیانەت) یان هەر ناو و دەستەواژەیەکى دیکە، بەڵام هیچیان بە ئەندازەى بەشداربوون و بێدەنگ بوون لەم پڕۆژەیە، خیانەتى گەورە نییە.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-40658689599433678602026-07-22T15:57:11.515+03:002026-07-22T15:57:11.516+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh8oSd8sXUwIiPqy5qUfkMB4tsNjq3-JXKun-bLsQ-zDKsSBHGTKVqdLLf10GAQpW6WH67sWxtqtkXDJILL6QYFDySec11SAl541NG531SHG1Q6BnUkDJpjzcUZAqH1mgKmBQEtCD8EG-41TrXHKKrk2jawDxwRS6h2UUtDvSd9URM5Dhvf2ee2GTa06MU/s235/191872026_mahamd%20xpshnaw.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="235" data-original-width="215" height="235" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh8oSd8sXUwIiPqy5qUfkMB4tsNjq3-JXKun-bLsQ-zDKsSBHGTKVqdLLf10GAQpW6WH67sWxtqtkXDJILL6QYFDySec11SAl541NG531SHG1Q6BnUkDJpjzcUZAqH1mgKmBQEtCD8EG-41TrXHKKrk2jawDxwRS6h2UUtDvSd9URM5Dhvf2ee2GTa06MU/s1600/191872026_mahamd%20xpshnaw.jpg" width="215" /></a></div><br /><br /><div style="text-align: justify;">محەمەد خۆشناو</div><div style="text-align: justify;">-</div><div style="text-align: justify;">چەند ساڵێکە باشووری کوردستان شاڵاوێکی مەترسیدار لە بەعەرەبوون لەسەر ئاستی نیشتەجێبوونیان لە شاروشارۆچکەکان کە دەسەڵات لێی بەرپرسە و ، لەسەر ئاستی جلوبەرگ و زمان کە پیاوانی بەناو ئایینی ئیسلامی سیاسی لێی بەرپرسن بەخۆوەدەبینێت ، من باسی بەعەرەبوون لە ڕووی نیشتەجێبوونیان ناکەم چونکە لێکۆڵەر و ئەکادیمیستی کورد کاک « بورهان یاسین » شرۆڤەیەکی جوان و بابەتی لەژێر سەردێری ( بەعەربکردنی بێدەنگ-ی هەرێمی کوردستان کارەساتێکی نیشتیمانی ) پێشکەشکردووە ، کە تیشک دەخاتە سەر ڕەهەندەکانی بەعەرەبوون و هەڕەشەی لەسەر ئاستی نیشتیمانی و نەتەوەیی…..هەر لەدوای ساڵی نەوەدەکان و بەدیارکەوتنی ئیسلامی سیاسی لە هەرێمی کوردستان بەعەرەبوون لەسەر هەردوو ئاستی جلوبەرگ و زمان-یش بەبیانۆی ئەوەی کە ئەو دوو کایەی موقەدەسن دەستیپێکرد، ئێستا بە ئاشکرا داوادەکرێت دشداشە لەبەربکرێت یان دەبینین هەندێک لەو بەناو دیندارانە دشداشە و چەفیە لەسەر و شەلواری کورتی ئەفغانی لەبەردەکەن و ، پێشتریش هەر لەڕێگەی ئەوانەوە لە خوێندنگە و زانکۆ و مزگەوتەکان داوای سەرپۆش و جوبە و نیقاب پۆشینیان دەکرد کە جلوبەرگی وەهابیەکانە و لە سعودیە بۆیان هاوردە کردین و ، هەر ئەوانن خەریکە زمانی کورد-یش دەشێوێنن و لەجیاتی سوپاس « جزاک اللە خیرا » و بەیانیت باش « السلام و علیكم » …تاد بەکاردەهێنن ، ئەمە جگە لە ناونیشانی تابلۆکان و مزگەفتەکان کە بە عەرەبی لەسەر حسابی زمانی کوردی-یە دا هەیە ، کەوا هەستدەکەیەت تۆ لە وڵاتێکی عەرەبی نەک لە کوردستان ، کە هۆکارەکەی ئەوەیە جێبەجێی ئەو قانونە ناکرێت کە بەکارهێنانی زمانی کوردی بسەپێنێت ، کاتی خۆی لەو هەرێمی کوردستانەدا قورئانی پیرۆز دەخوێنرا کەس سەرپۆشی لەسەر نەدەکرد و کچان و ژنان سەرکۆت بوون و لەماڵ- یش ژنان جلی کوردی و ئەگەر چوبانە دەرەوەش چارۆگەیان دەپۆشی و ، هەروەها بۆ موفرەداتی زمانیش کە ئاماژەی کلتووری-یە ، ئەو وشە و دەستەواژانەی کە پیاوانی ئیسلامی سیاسی بەکاریدەهێنن بوونی نەبوو ، بزانە چۆن کاریگەری هێزی نەرم زۆر بەهێزترە لە هێزی ڕەق بێ ئەوی ئاگات لێبێت !!&nbsp;</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">&nbsp;هێزی نەرم بریتیە لەو توانایەی کە دەتوانێت بێ ڕقلێنوونەوە ڕازیتبکات ، دەتوانێت بێ سەپاندن ڕاتبکێشێت ، بەجۆرێک حەزکردن لە لاساییکردنەوە بەهێزترە لە هەر فەرمانێکی ڕاستەوخۆ ، جلوبەرگ-یش لە ڕوونترین دەرکەوتەکانی ئەم دیاردەیەیە ، هێزی نەرم بە گرنگترین توخمی ئاسایشی نەتەوەیی نەتەوەکان و وڵاتان دادەنرێت ، هەموو گەلێک شانازی بە هێزە نەرمەکەی دەکات کە خۆی لە کلتوور و هونەر و دابونەریتدا دەبینێتەوە ، هەموو ئەمانە بەشێکی ڕەسەنن لە مێژووی هەموو گەلێک و هەروەها لە کەسایەتیەکەی کە جلوبەرگیش بەشێکە لەو هێزە و ، جلوبەرگ-ی کۆمەڵگاکان نیشانەیە بۆ ئاماژەکانی بیرکردنەوە و کلتوورەکانی جلوبەرگ ئاماژەکانی کۆمەڵایەتیشن ، لە کۆمەڵگە هاوچەرخەکاندا « کۆدی جلوبەرگ » دانراوە بۆ ڕێخستنی ڕەفتاری تاکەکەسی و ڕێکخستنی ڕەفتاری گشتی و هەر کەسێک ئەو کۆدە ببەزێنێت بە کەسێکی نامۆ و قبوڵنەکراو حسابی بۆدەکرێت ، لە ئەوروپا لەمیانی چەندان سەدە لە باڵادەستی کلتووری کە وایکرد چاکەت و پانتۆڵ ببێتە هێمای ڕەسمی جیهانی بۆ پیاو و ، تەنورەش بۆ هەموو مێینەیەک لە جیهان ، بڵاوبوونەوەی ئەمە لە ئەنجامی ڕێککەوتنێکی جیهانی نەبوو ، بەڵکە ئەنجامی سەرسامیەکی درێژ و لەسەر یەکی بە وێنەی ئەوروپا بوو ، بەسیفەتی ئەوەی ئەوروپا ناوەندی نوێگەر و شیکایەتیە و ، کە وایکرد جلوبەرگی ئەوروپی ببێتە زمانی ڕۆژانەی جەستە لە کار و لە شار و لە ڕاگەیاندا ، ئەمە لە بۆن « عگور » یش دووبارە دەبێتەوە کە چیتر نابێتە گوزارشتێکی ناوخۆ بۆ ژینگە ، بەڵکو بۆتە هەڵگری پەنجەمۆری خودی شارەکان ، وەک ئەوەی لووتیش فێری ئەوەبووە کە ئارەزووی ئەوە بکات کە ئەوەی تر کە لەڕووی کلتووری بەهێزە ئارەزووی دەکرد ، مەسەلەکە لە قوماش و شووشە قوڵترە ، ئەمە درێژ دەبێتەوە بۆ تەفاسیلی ژیانی ڕۆژانە و ئەو کاریگەریە ئیش لە قووڵایی دەروون دەکات پێش ئەوەی لە ڕووپۆش بەدیارکەوێت ، جلوبەرگ بەشێکە لە شوناس و ، ونبوونی ترسناکیەکی قڕوقپە لە داخورانی تایبەتمەندێتی کلتووری ، کاتێک جلوبەرگەکان وەک یەک بن و لەیەک بچن و شێوازی ژیان دووبارە بکرێتەوە و جیهان شتێک لە هەمەڕەنگیە داهێنانەکەی لەدەستدبدات ، لێرەدا تاکەکەس لەنێو ئەو لەیەکچوونەدا هەست بە دابڕان لە ڕەگوڕیشەکەی دەکات یان جۆرێک لە دووانە لەنێوان ئەوەی ڕۆژانە تێیدا دەژی و ئەوەی لە کلتوورە ڕەسەنەکەی بە میرات وەریگرتووە ،&nbsp;</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هێزی نەرم ئاوێنەیەکی دوولایەنەیە ، ڕەنگدانەوەی ئاوات و خواستی مرۆڤە بەرەو باشتر ، بەڵام لەوانەشە ئەگەر پارسەنگ لەدەستبدات ڕوخسارە ڕەسەنەکەی بشێوێت ، لەنێو سەرسامی و ڕەتکردنەوەدا ئەو تەحەدیە ڕاستەقینەی کە دەمێنێت ئەوەیە ، کە کۆمەڵگاکان فێربن چۆن پێشوازی بکەن بێئەوەی لەدەستی بدەن و ، چۆن دەگۆڕدرێت بێئەوەی لەبیری بکەی کە تۆ کێیت !!</div>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-51905678095881342572026-07-22T15:45:16.336+03:002026-07-22T15:45:16.337+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhC0C3Cd_GNFFEC9vIf_qDyqHhhV4tD3ulgmuPfGhhMzT73UWnm7sBKIe3k8DJiF0SpUGUkKmX_7YzaTEuOR1rkfatBiYNOF_1dlwIfiFvw_YOr2nQDHj8RKvipdw7alpJ1B5L8MiKhwIzZ8E3hmFXREwIEDbVwSo6m7Azh0I3cuwiEnfqyjxBc48C6g48/s1600/20260721131945_GGGGG.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1069" data-original-width="1600" height="214" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhC0C3Cd_GNFFEC9vIf_qDyqHhhV4tD3ulgmuPfGhhMzT73UWnm7sBKIe3k8DJiF0SpUGUkKmX_7YzaTEuOR1rkfatBiYNOF_1dlwIfiFvw_YOr2nQDHj8RKvipdw7alpJ1B5L8MiKhwIzZ8E3hmFXREwIEDbVwSo6m7Azh0I3cuwiEnfqyjxBc48C6g48/s320/20260721131945_GGGGG.webp" width="320" /></a></div><p></p><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">وەزیری دارایی عێراق رەشنووسی یاسایەک بۆ قەرزکردن دەداتە لیژنەی دارایی بۆ پڕکردنەوەی کورتهێنانی خەرجییەکانی ئەم ساڵ، بەگوتەی ئەندامێکی لیژنەی دارایی، ئامانجی یاساکە قەرزی دەرەکی و دابینکردنی پارەیە بۆ پڕۆژەکانی وەبەرهێنان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">&nbsp;جەمال کۆچەر، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند: وەزیری دارایی رەشنووسی پڕۆژەیاسای قەرزی رادەستی لیژنەکەیان کردووە و ئێستا لە قۆناخی داڕشتنەوەدایە کە ئامانجی لێی بەدەستهێنانی قەرزی دەرەکییە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەو پڕۆژەیاسایە بە رێککەوتن لەنێوان پەرلەمان و وەزارەتی دارایی فیدراڵ ئامادە کراوە، بەبێ ئەوەی بە دەنگدانی ئەنجوومەنی وەزیراندا تێپەڕێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">جەمال کۆچەر رایگەیاند، ئەو یاسایە دەبێتە پاڵپشتی بۆ ئەوەی عێراق بتوانێت قەرز لە دەرەوە بکات، بەتایبەت کە بەگوێرەی یاسای بودجەی گشتیی ساڵی 2032 قەرزکردنی دەرەکی راگیراوە. بەرپرسانی بانکی نێودەوڵەتی بە وەزارەتی داراییان راگەیاندووە، بەبێ بوونی ئەو یاسایە ناتوانن قەرزیان پێ بدەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کەمبوونەوەی داهات، کورتهێنانی لە خەرجییەکانی عێراق دروستکردووە، بەتایبەت خەرجیی وەبەرهێنان کە بۆ پێنج مانگی یەکەمی ئەم ساڵ تەنیا 3.5%ـی تێکڕای خەرجییەکانی بووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەندامەکەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، ئەو یاسایە بۆ پاڵپشتیی خەرجیی وەبەرهێنانی ساڵی 2026 دەبێت، وەک جێگرەوەی یاسای بودجەی ئەم ساڵ و لە پڕۆژە یاساکەدا بڕى ئەو پارەیە دیاری نەکراوە، کە دەتوانرێت قەرز بکرێت..</div><section class="w-full pt-10 border-t border-gray-100 dark:border-white/10" style="background-color: #fafafa; border-color: lab(96.1596 -0.0823438 -1.13575); border-image: initial; border-style: solid; border-width: 1px 0px 0px; box-sizing: border-box; color: lab(2.75381 0 0); font-family: rudawFont, &quot;rudawFont Fallback&quot;; font-size: 21px; margin: 0px; opacity: 1; outline-color: oklab(0.707999 -0.00000712276 0.0000166297 / 0.5); padding: 52.5px 0px 0px; transform: none; width: 745.2px;"></section>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-65936068418161942892026-07-22T15:41:47.053+03:002026-07-22T15:43:05.046+03:00<div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiEHQvF4mfr9yMp1Fgoub_MeTZ50uWqy4CyV3rJ82Gk7k-ppLjMffVJFsFiS1hdJK5rXtcGwX9WURJzBZ9yHgS1G4PMH-xYagXHZzXv9FefElLLlgnjF74KL_w9F9G-12mfdeVxLnqV6CoaohBbHQXAb4N6YgwzQIptgLr6gyrHkCneS8GSTCXoyJCJFWw/s2048/licensed-image.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1365" data-original-width="2048" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiEHQvF4mfr9yMp1Fgoub_MeTZ50uWqy4CyV3rJ82Gk7k-ppLjMffVJFsFiS1hdJK5rXtcGwX9WURJzBZ9yHgS1G4PMH-xYagXHZzXv9FefElLLlgnjF74KL_w9F9G-12mfdeVxLnqV6CoaohBbHQXAb4N6YgwzQIptgLr6gyrHkCneS8GSTCXoyJCJFWw/s320/licensed-image.jpg" width="320" /></a></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پیت هێگسەس، وەزیری جەنگی ئەمریکا لەبەردەم کۆنگرێس رووبەڕووی پرسیاری قورس و ناڕەزایەتی بووەوە، دوای ئەوەی ئاشکرای کرد کە تێچووی جەنگی ئێران تاوەکو ئێستا گەیشتووەتە 37.5 ملیار دۆلار. ئەمە لە کاتێکدایە کە کۆمارییەکان دەیانەوێت 95 ملیار دۆلاری دیکە بۆ سوپا و چەند پڕۆژەیەکی کۆشکی سپی پەسند بکەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">رۆژی سێشەممە لە دانیشتنێکی لیژنەی تەرخانکردنی بودجەی ئەنجوومەنی پیران، چەندین جار خۆپێشاندەرانی ئامادەبووی هۆڵەکە قسەکانی هێگسەسیان پێبڕی. ئەم دانیشتنە تەنیا چەند رۆژێک دوای ئەوە هات کە پێنتاگۆن رایگەیاند 3 سەربازی دیکەی ئەمریکی لە شەڕەکەدا کوژراون و زیاتر لە 100 سەربازیش لە سەرەتای تەممووزەوە بریندار بوون.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کۆی گشتیی کوژراوانی ئەمریکا لەم جەنگەدا کە لە 28ی شوباتەوە دەستیپێکردووە، گەیشتووەتە 18 سەرباز. 10 لەوانە بە هێرشی راستەوخۆی ئێران و 8ی دیکە بەهۆی رووداوی دیکەی وەک کەوتنەخوارەوەی فڕۆکە و تەقەی دۆستانە کوژراون.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پیت هێگسەس، وەزیری جەنگی ئەمریکا لە کاتی پێشکەشکردنی گوتارەکەی لە ئەنجوومەنی پیران</div><div style="text-align: justify;">هێگسەس: ئەگەر پارەمان نەدەنێ تووشی کێشە دەبین</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">وەزیری جەنگ داوای کرد، ئەو 95 ملیار دۆلارە بەپەلە پەسند بکرێت و گوتی:</div><div style="text-align: justify;">“</div><div style="text-align: justify;">ئەمە پارەیەکی زۆر پێویست و بەپەلەیە، لەگەڵ ئەو 1.5 ترلیۆن دۆلارەی کە ترەمپ بۆ بودجەی بەرگری داوای کردووە... ئەگەر ئەم پارانەمان نەبێت، رووبەڕووی کەمکوڕییەکی گەورە دەبینەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە بەرامبەردا، سیناتۆرە دیموکراتەکان ناڕەزاییی تووندیان نیشان دا. پاتی مۆرای گوتی: "ئەم شەڕە خەریکە لە دەست دەردەچێت. ترەمپ بەردەوام دەڵێت رێککەوتن نزیکە، بەڵام ئێستا داوای 70 ملیار دۆلاری دیکە دەکات و دەڵێت تەنیا متمانەم پێ بکەن هەموو شتێک باش دەبێت!"</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">جین شاهین، سیناتۆرێکی دیکەی دیموکرات لێی پرسی: "بۆچی داوا لە خەڵکی ئەمریکا دەکەن باجی شەڕێک بدەن کە پشتیوانیی ناکەن؟ ئێوە هێشتا نیوەی ئەو 150 ملیار دۆلارەتان خەرج نەکردووە کە ساڵی رابردوو پێمان دان!" هێگسەس لە وەڵامدا گوتی، تاوەکو مانگی ئەیلوول هەموو ئەو پارەیەی پێشوو خەرج دەکەن.</div><div style="text-align: justify;">ترەمپ شەڕ راناگرێت</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە کاتێکدا راپرسییەکان دەریدەخەن زۆربەی ئەمریکییەکان دژی شەڕەکەن، هەروەها نرخی بەنزینیش بەرزبووەتەوە چونکە ئێران هەوڵی کۆنترۆڵکردنی نەوت دەدات لە تەنگەی هورمز، ترەمپ هیچ نیشانەیەکی پاشەکشێی نیشان نەداوە. کۆمارییەکانیش کە پارتەکەی ترەمپن، رەتیدەکەنەوە رێگری لەم شەڕە بکەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لەو 95 ملیار دۆلارەی کۆمارییەکان داوای دەکەن، 72 ملیاری بۆ ئاسایشی نیشتمانی و جەنگە، 10 ملیار دۆلاری بۆ یارمەتیدانی ئەو جووتیارانەیە کە بەهۆی باجەکانی ترەمپەوە زیانمەند بوون و 10 ملیار دۆلاریشی بۆ گۆڕینی یاساکانی هەڵبژاردنە.</div><div style="text-align: justify;">شەڕە قسە لەنێوان وەزیر و سیناتۆرەکاندا</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە کۆتایی دانیشتنە 3 کاژێرییەکەدا دۆخەکە زۆر ئاڵۆز بوو.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سیناتۆر جۆن کێنەدی (کۆماری) پرسیاری لە جەنەڕاڵ دان کەین، سەرۆکی دەستەی هاوبەشی سوپاسالارەکانی ئەمریکای کرد کە ئایا ئێران باج لەو کەشتییانە وەردەگرێت کە بە تەنگەی هورمزدا تێدەپەڕن؟ جەنەڕاڵەکە گوتی "نازانم"، کێنەدیش بە تووڕەیییەوە پێی گوت: "ئێمە وەڵامی روونمان دەوێت!"</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سیناتۆر کرستن جیلیبراند لە هێگسەسی پرسی: "ئایا توانای ئەتۆمیی ئێرانتان لەنێوبردووە یان نا؟" هێگسەس لەبری وەڵامدانەوە گوتی: "تۆ تەنیا دەتەوێت ریکلامی هەڵبژاردن بۆ خۆت بکەیت."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گەرمترین دیالۆگی دانیشتنەکە:</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سیناتۆر گاری پیتەرز (دیموکرات): "ستراتیجیی ئێوە لەم شەڕەدا شکستخواردوو بووە. ئێوە هیچ پلانێکی درێژخایەنتان بۆ بردنەوەی ئەم جەنگە نییە. سەربازەکانمان سەرکەوتوون، بەڵام ئێوەی سەرکردە شکستتان هێناوە."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پیت هێگسەس: "شەرمە بۆ تۆ و ئەوانەی دیکەش کە دەڵێن ئەمە شکستە. دیموکراتەکان تەنیا نەخۆشیی شێتبوون بە ترەمپـیان هەیە و نایانەوێت ئەو پارەیەم بدەنێ کە پێویستمە."</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-35309210718899748582026-07-22T15:38:26.435+03:002026-07-22T15:38:26.436+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgWG5wrpm_pbPtxDfB5w9LWqwvw-va84Lwb0jniXqPEip_RmsixGqTWOOXrXVteWW2JG8TEwm6YbY6enpvvwFoQYCCjZSEKqO19EFepGi0WgedJC19zxiODDkwILtIDUC1PNW9iyImHxLTpOJbt_Zuxl69uVHbWUdckOQVN2rOIcIbnM_IqhfIbuoybuws/s1536/20260722061119_ChatGPT_Image_Jul_22,_2026,_06_10_16_AM.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgWG5wrpm_pbPtxDfB5w9LWqwvw-va84Lwb0jniXqPEip_RmsixGqTWOOXrXVteWW2JG8TEwm6YbY6enpvvwFoQYCCjZSEKqO19EFepGi0WgedJC19zxiODDkwILtIDUC1PNW9iyImHxLTpOJbt_Zuxl69uVHbWUdckOQVN2rOIcIbnM_IqhfIbuoybuws/s320/20260722061119_ChatGPT_Image_Jul_22,_2026,_06_10_16_AM.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێس (AP)لە زاری دوو سەرچاوەوە ئاماژە بەوە دەکات، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رازیبووە کە رێککەوتنێک لەگەڵ سعودیە بکرێت، تاوەکو ئەو وڵاتە بتوانێت یۆرانیۆم بۆ بەرنامە ئەتۆمییە سڤیلەکەی بپیتێنێت.</div><div style="text-align: justify;">ئەو دوو سەرچاوەیە، کە مۆڵەتی ئەوەیان نەبوو بە ئاشکرا قسە لەسەر ئەم بڕیارە رانەگەیێندراوە بکەن، ئاماژەیان بەوە کردووە، چاوەڕوان دەکرێت رێککەوتنەکە هەر ئەمڕۆ چوارشەممە بەفەرمی و بە ئاشکرا رابگەیێندرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">پێشبینی دەکرێت ماوەی ئەم رێککەوتنە 30 ساڵ بێت و کۆمپانیا ئەمریکییەکانیش بەشداری لە پەرەپێدان و بەرەوپێشبردنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی سعودیەدا بکەن.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">یەکێک لە خاڵە هەرە گرنگەکانی ئەم رێککەوتنەش ئەوەیە، دوای ئەنجامدانی توێژینەوەیەکی هاوبەشی نێوان ئەمریکا و سعودیە، رەنگە رێگە بە دروستکردنی دامەزراوەیەکی تایبەت بە پیتاندنی یۆرانیۆم لەنێو خاکی سعودیەدا بدرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سەرەتا رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئەم هەواڵەی بڵاوکردەوە و تاوەکو ئێستاش کۆشکی سپی بەفەرمی وەڵامی داواکارییەکانی نەداوەتەوە بۆ لێدواندان لەسەر ئەم بڕیارە.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-25479465449778492102026-07-22T15:36:51.848+03:002026-07-22T15:36:51.848+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjnVVQZ4_ByyQzDr_Szv_GZExoEW2vH-QXAmJgOW-G3KbdpD-4iVORSANUDbPYVfI0MZyh8ePjzBOxis_qybTUmndQO69k_-hjcItvx_AnsCKiqFtXMi_3oyKcr5n-Mt_53Cu6fsbv4i9nlmnrlBM6RKk970DTMY8TRVIgasFmUuWCdHef9oEfxdDmhqxU/s1920/20260722071356_AFP__20260717__C2HA3KE__v2__HighRes__YemenSaudiConflict.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1280" data-original-width="1920" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjnVVQZ4_ByyQzDr_Szv_GZExoEW2vH-QXAmJgOW-G3KbdpD-4iVORSANUDbPYVfI0MZyh8ePjzBOxis_qybTUmndQO69k_-hjcItvx_AnsCKiqFtXMi_3oyKcr5n-Mt_53Cu6fsbv4i9nlmnrlBM6RKk970DTMY8TRVIgasFmUuWCdHef9oEfxdDmhqxU/s320/20260722071356_AFP__20260717__C2HA3KE__v2__HighRes__YemenSaudiConflict.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">راگەیاندنی گەمارۆ لەلایەن حووسییەکانی یەمەنەوە دژی سعودیە، ئەگەری ئەوەی هەیە شەڕی ئێران فراوانتر بکات و دابینکردنی نەوت و بازرگانیی جیهانی زیاتر پەکبخات.</div><div style="text-align: justify;">حووسییەکان دەڵێن، وەک وەڵامێک بۆ گەمارۆی سعودیە بۆ سەر یەمەن و هێرشەکەی ئەم دواییە بۆ سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سەنعا، تەنگەی بابولمەندەبیان بەڕووی ئەو کەشتییانەدا داخستووە کە پەیوەندییان بە سعودیەوە هەیە. تەنانەت حووسییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە رۆژی سێشەممە شەش کەشتیان ناچار کردووە رێڕەویان بگۆڕن، هەرچەندە تاوەکو ئێستا پشتڕاست نەکراوەتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بۆچی بابولمەندەب گرنگە؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">تەنگەی بابولمەندەب دەکەوێتە باشووری نیمچە دوورگەی عەرەبییەوە، کە دەریای سوور بە کەنداوی عەدەن دەبەستێتەوە و یەکێکە لە گرنگترین رێڕەوە ئاوییەکانی جیهان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">نزیکەی 12٪ـی بازرگانیی جیهانی، لەنێویاندا چارەکێکی جموجووڵی کۆنتەینەرەکانی جیهان، بەنێو ئەم تەنگەیەدا تێدەپەڕن بۆ گواستنەوەی کاڵاکان لەنێوان ئەورووپا و ئاسیا لە رێگەی نۆکەندی سوێسی میسرەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">گرنگیی ئەم تەنگەیە بۆ هەناردەی نەوتی سعودیە زیاتر بووە، بەتایبەتی دوای ئەوەی بەهۆی شەڕی ئێرانەوە تەنگەی هورمز داخرا و هاتووچۆی کەشتییەکان لە کەنداوەوە سنووردار بوو. بۆیە داخستنی ئەم تەنگەیەش مەترسییەکی گەورە لەسەر بازرگانی و وزەی جیهانی دروست دەکات.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئایا حووسییەکان بە راستی دەتوانن تەنگەکە دابخەن؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەرچەندە حووسییەکان کۆنترۆڵی ئەو بەشەی کەناراوەکانی یەمەن ناکەن کە دەکەوێتە سەر بابولمەندەب، چونکە بەدەست نەیارەکانیانەوەیە لە حکومەتی دانپێدانراوی یەمەن، بەڵام ناوچەیەک کۆنترۆڵ دەکەن کە کەمتر لە 100 کیلۆمەتر لێیەوە دوورە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">سێ بەرپرسی حووسییەکان بە ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێسیان راگەیاندووە، مانگانێکە پلانیان داناوە چۆن رێگری لە کەشتییەکان بکەن. بە گوتەی ئەوان، پلانەکان بەکارهێنانی مینی دەریایی، بەلەمی بۆمبڕێژکراو، درۆن و هێلیکۆپتەر لەخۆدەگرن بۆ ئەوەی رێگە بە چەکدارەکانیان بدەن بچنە سەر کەشتییەکان.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">هەرچەندە حووسییەکان دەڵێن، تەنیا کەشتییەکانی سەر بە سعودیە یان ئەوانەی دەچنە بەندەرەکانی دەریای سوور رادەگرن، بەڵام پێشتر لە کاتی شەڕی غەززەدا هێرشیان کردووەتە سەر چەندین کەشتی کە هیچ پەیوەندییەکیان بەو ململانێیەوە نەبووە. ئێرانیش لە تەنگەی هورمز سەلماندی کە تەنانەت هێرشی پچڕپچڕیش بۆ سەر کەشتییەکان بەسە بۆ داخستنی تەنگەیەک، ئەویش لە رێگەی بەرزکردنەوەی مەترسییەکان و نرخی دڵنیایی (تەئمینات).</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەگەر دابخرێت، کاریگەرییەکانی چی دەبن؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">کلیۆنا رالی، دامەزرێنەری (ACLED) کە دەزگایەکی چاودێریکردنی ململانێکانە، دەڵێت: "ئەگەر لە یەک کاتدا گوشار بکەوێتە سەر بابولمەندەب و کەشتیوانی لە کەنداو، ئەوا لە یەک کاتدا دوو گرنگترین رێڕەوی دەریایی جیهانت پەکخستووە."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئالیسن مایدنەر، لە ئەنجوومەنی ئەتڵەسی دەڵێت، لە مانگی حوزەیراندا رۆژانە زیاتر لە 7 ملیۆن بەرمیل نەوت بە بابولمەندەبدا تێپەڕیوە، لە کاتێکدا پێش شەڕی ئێران تەنیا 4 ملیۆن بەرمیل بووە. سعودیە بۆ کەمکردنەوەی زیانەکانی داخستنی هورمز، رۆژانە 4 ملیۆن بەرمیلی لە رێگەی بەندەری یەنبووعەوە لە دەریای سوور هەناردە کردووە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئەگەر بابولمەندەبیش دابخرێت، سعودیە هێشتا دەتوانێت رۆژانە 2.5 ملیۆن بەرمیل نەوت بە دەریای سووردا بنێرێتە میسر و لەوێشەوە بە بۆری (SUMED) بیگەینێتە دەریای نێوەڕاست، هەروەها ملیۆنێک بەرمیلیش بە نۆکەندی سوێسدا بنێرێت.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵام کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی کەشتیوانی ناچار دەبن رێڕەوی خۆیان بگۆڕن و بە دەوری کیشوەری ئەفریقادا (کەیپ ئۆڤ گود هۆپ) بسووڕێنەوە، کە ئەمەش یەک بۆ دوو هەفتە کاتی گەشتەکە درێژ دەکاتەوە و تێچووش بەرز دەکاتەوە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئایا ئەمریکا و سعودیە وەڵامیان دەبێت؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا زۆر گرنگیی بەم هەڕەشە نوێیە نەدا و رۆژی سێشەممە گوتی: "تاوەکو ئێستا رووینەداوە. پێموایە ئەگەر شتێکی وا رووبدات، ئێمە چارەسەری دەکەین." پێشتر لە سەرەتای ساڵی 2025دا، هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل کۆتاییان بە هێرشەکانی حووسییەکان لە دەریای سوور هێنا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵام مەترسییە گەورەکە ئەوەیە کە حووسییەکان بەم کارەیان شەڕ لەگەڵ سعودیە دەستپێدەکەنەوە کە لە ساڵی 2022ـەوە بە ئاگربەست کۆتایی هاتووە. سوپای سعودیە جەخت دەکاتەوە کە بابولمەندەب بە کراوەیی دەهێڵێتەوە. تورکی مالیکی، گوتەبێژی سوپای سعودیە گوتی: "بە تووندی و بەخێرایی وەڵامی هەموو هەڕەشەکانی حووسییەکان بۆ سەر کەشتییەکان دەدەینەوە، چونکە ئەمە چەتەگەریی دەریاییە و یاسای نێودەوڵەتی پێشێل دەکات."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بۆچی حووسییەکان ئێستا ئەمە دەکەن؟</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">حووسییەکان دەڵێن، سعودیە ئەم مانگە هێرشی کردووەتە سەر فڕۆکەخانەی سەنعا بۆ ئەوەی رێگری بکات لە گەڕانەوەی سەرکردەکانیان لە ئێران دوای بەشداریکردنیان لە پرسەی عەلی خامنەیی. دوای ئەمە، حووسییەکان بە مووشەک و درۆن هێرشیان کردە سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ئەبها لە سعودیە، کە گەورەترین پێکدادانی نێوانیان بوو لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">ئێستا حووسییەکان دەڵێن داخستنی بابولمەندەب بە رووی کەشتییەکانی سعودیەدا، ئامانج لێی شکاندنی گەمارۆی سەر یەمەنە.</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">بەڵام ئەحمەد ناجی، شرۆڤەکار لە گرووپی قەیرانە نێودەوڵەتییەکان دەڵێت، ئەم گەمارۆیە لە بەرژەوەندیی ئێراندایە کە ئێستا رووبەڕووی هێرشی رۆژانەی ئەمریکا بووەتەوە. ناجی گوتی: "لە تێڕوانینی ئێرانەوە، کردنەوەی بەرەی نوێی گوشار لە سەرانسەری ناوچەکە هێزی زیاتری پێدەدات. حووسییەکان کۆنترۆڵ و هەژموون بەسەر یەکێک لە گرنگترین رێڕەوە ئاوییەکانی جیهان دەدەنە تاران."</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8874160831768372105.post-37410630075815288032026-07-22T15:34:36.375+03:002026-07-22T15:34:36.375+03:00<p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh4vt3m4A3sEOZu7lEDkhmvu536fBFEJlmayJmLbiNnww97ZbKnDpcly9bO89fxgqTswtCvmdsGnx8yQFfBt8UVbvzsq5_4apGk_e6cVPv2JcQv5lzaUXaBfM1FTBGerA-Kwgp_y1-i3B_bNB13C9yhkSAZv1PEK4eTLhfa9w9k9GDCBFA3-wDqojMTBMk/s1920/20260722081326_434496.webp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1280" data-original-width="1920" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh4vt3m4A3sEOZu7lEDkhmvu536fBFEJlmayJmLbiNnww97ZbKnDpcly9bO89fxgqTswtCvmdsGnx8yQFfBt8UVbvzsq5_4apGk_e6cVPv2JcQv5lzaUXaBfM1FTBGerA-Kwgp_y1-i3B_bNB13C9yhkSAZv1PEK4eTLhfa9w9k9GDCBFA3-wDqojMTBMk/s320/20260722081326_434496.webp" width="320" /></a></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">قەرارگای خاتەمولئەنبیای ئێران دەڵێت، ئەمریکا هێرش بکاتە سەر دامەزراوەی ئەتۆمیی وڵاتەکەی، ئەوانیش کاردانەوەی تووندیان دەبێ.</div><div style="text-align: justify;">قەرارگای خاتەمولئەنبیا بڵاویکردەوە: "ئەمریکا هەڕەشەی هێرشکردنەسەر دامەزراوەی ئەتۆمی و هەستیارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانی کردووە."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">قەرارگای خاتەمولئەنبیا دەڵێت: "ئەگەر سوپای دەستدرێژکاری ئەمریکا بچێتە قۆناخێکی لەو شێوەیەوە، ئەوا وەک پەرەپێدانی جەنگ لە ناوچەکەدا هەژماری دەکەین و هەموو بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا، هاوپەیمان و لایەنگرانی ئەو وڵاتە یاخی و شەڕخوازە، دەکرێنە ئامانجی هێرشی بەهێزی هێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران."</div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div style="text-align: justify;">لە هەمان کاتدا دۆناڵد ترەمپ هۆشداری دایە ئێران کرد و رایگەیاند، دەکرێت "بەم زووانە" هێرش بکەنە سەر ئەو شوێنانەی تاران ئامێر و مادە ئەتۆمییەکانی تێدا شاردووەتەوە.</div><p></p>کوردپلاتhttp://www.blogger.com/profile/18023829514188418798noreply@blogger.com0