KURDPLAT

راپۆرتێک: واشنتن گوشارەکانی بۆ سەر بەغدا زیاد دەکات

2026-04-22T13:05:22.563+03:00

واشنتن داوا لە بەغدا دەکات ئەو گرووپە چەکدارانە هەڵبووەشێنێتەوە کە لە لایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرێن و لە چەند هەفتەی رابردوودا هێرشیان کردە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا.

رۆژی سێشەممە، 21ی نیسانی 2026، دوو سەرچاوەی ئەمنی عێراقی بە نیویۆرک تایمزیان راگەیاند، ئەمریکا وەک هەنگاوێک بۆ ناچارکردنی عێراق بۆ جێبەجێکردنی ئەو داواکارییە، هاوکارییە داراییەکان و هاوئاهەنگییە ئەمنییەکانی لەگەڵ بەغدا راگرتووە. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت، پێویستە حکومەتی عێراق رێکاری دەستبەجێ بگرێتەبەر بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو "میلیشیایانەی هاوپەیمانی ئێرانن".

تۆمی پیگۆت، جێگری گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە راگەیێندراوێکدا گوتی: "ئەمریکا چی دیکە بەرگەی هێرش بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی ناگرێ و چاوەڕوانە حکومەتی عێراق هەمو رێکارێک بگرێتەبەر بۆ هەڵوەشاندنەوەی گرووپە چەکدارە گرێدراوەکانی ئێران."

راگرتنی هاوکارییە سەربازییەکان و مەترسییەکان

بەپێی راپۆرتەکەی نیویۆرک تایمز، پێنتاگۆن هاوکارییە ئەمنییەکانی راگرتووە کە کارەکانی دژەتیرۆر و راهێنانی سوپای عێراق دەگرێتەوە. بەرپرسێکی وەزارەتی بەرگریی عێراق کە نەیویستووە ناوی ئاشکرا بکرێ رایگەیاندووە: "وەستاندنی ئەم هاوکارییانە کاریگەریی نەرێنی لەسەر پشتیوانیی لۆجستیی هێزی ئاسمانی و بەرنامەکانی راهێنان دەبێت".

حوسێن عەللاوی، راوێژکاری ئەمنی سەرۆکوەزیرانی عێراق بە "نیویۆرک تایمز"ی راگەیاندووە، ئەم بڕیارەی ئەمریکا تاوەکو کاتی پێکهێنانی حکومەتی نوێ بەردەوام دەبێت.

هەرچەندە بودجەی هاوکارییە ئەمنییەکان لە 371 ملیۆن دۆلاری ساڵانەوە بۆ 49 ملیۆن دۆلار کەمکراوەتەوە، بەڵام عەللاوی پێیوایە ئەم بڕینە کاتییە و دەبێت هاوئاهەنگییەکان بەردەوام بن.

تره‌مپ و هێڵە سورەکان بەرامبەر نووری مالیکی

لە کانوونی دووەمی ئەم ساڵدا دۆناڵد تره‌مپ هەڕەشەی کرد کە ئەگەر نووری مالیکی وەک سەرۆکوەزیران بگەڕێتەوە، واشنتن هەمو پشتیوانییەکی بۆ عێراق دەبڕێ.

مالیکی کە لە ساڵی 2006 بووە سەرۆکوەزیران و دوو خول سەرۆکوەزیران بوو، ئێستا لە لایەن واشنتنەوە وەک کەسێکی نزیک لە ئێران دەبینرێ. پێشتر مالیکی لە وەڵامدا رایگەیاندبوو کە عێراقییەکان ئەم "دەستوەردانە زەقەی ئەمریکا" رەتدەکەنەوە.

پێشتر چوارچێوەی هاوئاهەنگی نووری مالیکی بۆ پۆستی سەرۆکوەزیران بەربژێرکردبوو، بەڵام دوێنێ کۆبوونەوەی هێزە شیعەکان کرا و ناوی دوو کەس بۆ ئەو پۆستە دەهێنرێ کە ئەوانیش باسم بەدری و ئیحسان عەوادین.

سەردانەکەی ئیسماعیل قائانی و دەسەڵاتی ئێران

بڕیاری راگرتنی هاوکارییەکانی ئەمریکا تەنیا چەند رۆژێک دوای سەردانی ئیسماعیل قائانی، فەرماندەی فەیلەقی قودسی سوپای پاسداران بۆ بەغدا هات.

قائانی لە راگەیێندراوێکدا گوتی: "هەڵبژاردنی سەرۆکوەزیران تەنیا بڕیاری عێراقییەکانە" و جەختی کردەوە کە نابێت "تاوانبارانی دژی مرۆڤایەتی" (وەک ئاماژەیەک بۆ ئەمریکا) دەستوەردان لە کاروباری عێراق بکەن.

رفاندنی رۆژنامەڤانێک لە بەغدا

لە کاتی جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران، باڵیۆزخانە و بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە عێراق و هەرێمی کوردستان رووبەڕووی هێرشی مووشەکی و درۆنی بوونەوە.

رۆژی 31ی ئادار و لە 32ەمین رۆژی جەنگەکەدا، شەلی کیتڵسۆن، رۆژنامەنووسی ئەمریکی لە بەغدا لە لایەن کەتائیبی حیزبوڵڵاوە رفێنرا و ئاڵۆزییەکانی زیاتر کرد.

هەرچەندە رۆژنامەڤانەکە دوای هەفتەیەک ئازاد کرا، بەڵام هێرشێکی درۆنی لە کاتی ئازادکردنیدا لە نزیک شاندی باڵیۆزخانەی ئەمریکا، بەرپرسانی واشنتنی توڕە کرد و وەک "کەمینێک" ناویان برد.

رۆژی 28ی شوبات ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر ئێران و ئەویش هێرشی کردە سەر وڵاتانی ناوچەکە. هێرشەکانی ئێران بۆ سەر ناوەندە دیپلۆماسی و سەربازییەکانی ئەمریکا لە وڵاتانی کەنداو و ژمارەیەک شوێنی دیکەی سڤیل، لەوانە هۆتێل، پاڵاوگەکان و بەندەرەکان بوون لەو وڵاتانە.

عێراق لە نێوان داڕمان و گوشارەکاندا

لە راپۆرتەکەدا رەمزی ماردینی، سرۆڤەکار دەڵێت، ئەگەر حکومەتی عێراق بیەوێت بە زەبری هێز گرووپە چەکدارەکان دەربکات، مەترسیی داڕمانی دەوڵەت دروست دەبێت، چونکە ئەم گرووپانە تێکەڵی دامەزراوە سەربازی و سیاسی و ئابورییەکان بوون.

ماردینی دەڵێ، ئیدارەی تره‌مپ تێنەگەیشتووە کە سنورەکانی دەوڵەت و گرووپە چەکدارەکان لە عێراق تێکەڵ بوون و ناتوانرێ وەک یەکەیەکی سەربەخۆ مامەڵە لەگەڵ حکومەت بکرێت.

راپۆرتێک: ئەمریکا ناردنی نزیکەی 500 ملیۆن دۆلاری بۆ عێراق راگرت

2026-04-22T13:03:18.961+03:00

چەند بەرپرسێکی ئەمریکی و عێراقی دەڵێن، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ ناردنی دۆلاری بۆ عێراق هەڵپەساردووە و پڕۆگرامەکانی هاوکاریی ئەمنی لەگەڵ سوپای ئەو وڵاتە راگرتووە، ئەوەش وەک زیادکردنی گوشارەکان بۆسەر بەغدا بە مەبەستی هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاکانی لایەنگری ئێران.

رێگریکردن لە ناردنی 500 ملیۆن دۆلار

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا لە زاری بەرپرسانی ئەمریکا و عێراق بڵاویکردەوە، بەرپرسانی وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا رێگرییان لە ناردنی نزیکەی 500 ملیۆن دۆلاری نەختینە کردووە کە بڕیار بوو بە فڕۆکەیەکی بارھەڵگر بگاتە بەغدا. ئەم پارەیە داهاتی فرۆشی نەوتی عێراقە کە لە هەژمارەکانی بانکی فیدراڵیی نیویۆرکدا کۆکراوەتەوە.

بەرپرسە عێراقی و ئەمریکییەکان رایانگەیاندووە، ئەمە دووەم باری دۆلارە کە واشنتن ناردنی بۆ بانکی ناوەندیی عێراق دوابخات لەوەتەی دەستپێکردنی جەنگی ئێران لە کۆتایی مانگی شوباتەوە.

بڕینی هاوکارییە سەربازییەکان

بەرپرسە ئەمریکی و عێراقییەکان دەڵێن، واشنتن، بەغدای ئاگادار کردووەتەوە کە دابینکردنی بودجەی هەندێک پڕۆگرامی دژەتیرۆر و مەشقی هێزە چەکدارەکانیش رادەگرێ تاوەکو ئەو کاتەی هێرشی میلیشیاکان دەوەستێت و حکومەتی عێراق هەنگاوی جیدی بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو گرووپە چەکدارانە دەگرێتە بەر.

ئەم بڕیارانە نیشانەی ئەو گوشارە زۆرەن کە خراونەتە سەر بەغدا تاوەکو خۆی لە واشنتن نزیک بکاتەوە و پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ تاران کەم بکاتەوە.

تۆمی پیگۆت، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا دەڵێ، "نەتوانینی حکومەتی عێراق لە رێگریکردن لەم هێرشانە، لە کاتێکدا هەندێک لایەنی ناو حکومەت بەردەوامن لە دابینکردنی داپۆشینی سیاسی و دارایی بۆ میلیشیاکان، کاریگەریی نەرێنی لەسەر پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق دروست دەکات." گوتیشی، "ئەمریکا هێرشکردنە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا قبووڵ ناکات و پێشبینی دەکات حکومەتی عێراق هەموو رێکارێک بگرێتەبەر بە مەبەستی هەڵوەشاندنەوەی گرووپە میلیشیاکانی نزیک لە ئێران لە عێراق."

دۆلار وەک کارتێکی گوشار

دوای ساڵی 2003، واشنتن رازی بوو داهاتی نەوتی عێراق کە ساڵانە دەگاتە دەیان ملیار دۆلار، لە بانکی فیدراڵیی نیویۆرکدا بپارێزێ. بۆ گەڕاندنەوەی پارەکەش، بانکەکە ساڵانە تاوەکو 13 ملیار دۆلاری نەختینە رەوانەی بەغدا دەکات تاوەکو ئابووریی عێراق بەردەوام بێت.

پێشتریش وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا زیاتر لە 20 بانکی عێراقی سزادابوو، بە تۆمەتی ئەوەی بە شێوەی نایاسایی دۆلاریان بۆ سوودی میلیشیاکان گواستبووەوە. هەروەها گرووپە چەکدارەکان تۆمەتی ئەوەیان دەدرێتە پاڵ کە لە رێگەی بەکارهێنانی کارتی بانکیی (ماستەرکارد و ڤیزە) و گواستنەوەیان بۆ ئیمارات، دۆلاریان بۆ ناوخۆی عێراق بە قاچاخ بردووە و قازانجی زۆریان لێ کردووە.

کاریگەریی میلیشیاکان لەسەر حکومەت

بەپێی راپۆرتەکە، گرووپە چەکدارەکانی وەک فەیلەقی بەدر، کەتائیبی حیزبوڵڵا و عەسائیبی ئەهلی حەق هەژموونێکی زۆریان لەنێو جومگەکانی حکومەت و کەرتی دارایی عێراقدا هەیە. لە کاتێکدا عێراق خەریکی هەڵبژاردنی سەرۆکوەزیرانێکی نوێیە، ئەم گرووپانە و تاران گوشار دەکەن بۆ ئەوەی کەسێک بێتە سەر کار کە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێراندا بە بەهێزی بمێنێتەوە.

لە کۆتایی راپۆرتەکەدا هاتووە، دۆناڵد ترەمپ لە مانگی کانوونی دووەمدا هۆشداری دابوو ئەگەر نووری مالیکی، سەرۆکوەزیرانی پێشوو، بگەڕێتەوە دەسەڵات، هەموو هاوکارییەکانی ئەمریکا دەبڕێ. ئێستاش هەوڵەکانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی بۆ ئەوەیە بەربژێری سەرۆکوەزیران یەکلایی بکاتەوە.

ترەمپ: ئێران لە لێواری داڕماندایە و تینووی پارەی نەختینەیە

2026-04-22T12:48:57.197+03:00

دۆناڵد ترەمپ دەڵێت، ئێران بەهۆی گەمارۆکانەوە لە لێواری "داڕمانێکی گەورەی ئابووریدایە" و بۆ رزگاربوون لەو دۆخە، "تینووی پارەی نەختینەیە."

رۆژی چوارشەممە 22ی نیسانی 2026، ترەمپ لە تۆڕی ترووس سۆشیاڵ تیشکی خستە سەر دۆخی ناوخۆیی ئێران و گوتی، "ئێران لە رووی داراییەوە خەریکە دادەڕمێت! ئەوان دەیانەوێ تەنگەی هورمز دەستبەجێ بکرێتەوە، چونکە تینووی پارەی نەختینەن."

سەرۆکی ئەمریکا ئاماری نوێی لەبارەی زیانە ئابوورییەکانی ئێران ئاشکرا کرد و رایگەیاند، بەهۆی داخرانی تەنگەی هورمز و بەردەوامیی گەمارۆ دەریاییەکانەوە تاران "رۆژانە 500 ملیۆن دۆلار لەدەست دەدات."

بە گوتەی ترەمپ، قەیرانە داراییەکە گەیشتووەتە نێو دامەزراوە ئەمنییەکانیش. ترەمپ دەڵێت، "سوپا و پۆلیسی ئێران سکاڵا دەکەن و دەڵێن مووچەیان پێ نادرێ."

ئەم قسانەی ترەمپ لەکاتێکدایە، بڕیار بوو بەرەبەیانی ئەمڕۆ کاژێر 2:50 خولەک بە کاتی هەولێر، ئاگربەستی نێوان ئێران و ئەمریکا کۆتایی بێت، بەڵام ترەمپ پێش تەواو بوونی ئاگربەستەکە، بڕیاری درێژکردنەوەی دا.

ترەمپ لە ترووس سۆشیەڵ نووسی، فەرمانم دا بە سوپاکەمان کە بەردەوام بێ لە گەمارۆکەی (گەمارۆی سەر بەندەرکانی ئێران) و لە هەموو لایەنەکانی دیکەشەوە بە ئامادەیی و توانای تەواوەوە بمێننەوە." گوتیشی، "ئاگربەستەکە درێژ دەکەینەوە تاوەکو ئەو کاتەی پێشنیازەکەیان پێشکێش دەکەن و گفتوگۆکان کۆتاییان دێت."

بەهۆی راگرتنی هەناردەی نەوت، عێراق مانگانە 7 ملیار دۆلار زیان دەکات

2026-04-22T12:43:12.541+03:00

بەهۆی پەککەوتنی هەناردەکردنی نەوت لە بەندەرەکانی باشوورەوە، عێراق رووبەڕووی قەیرانێکی دارایی گەورە بووەتەوە. گوتەبێژی پێشووی وەزارەتی نەوت رایدەگەیێنێت، بەرهەمهێنانی نەوت بۆ کەمتر لە سێیەکی جاران دابەزیوە و وڵاتەکە مانگانە نێوان 5 بۆ 7 ملیار دۆلار زیان دەکات.

د. عاسم جیهاد، شارەزای وزە و گوتەبێژی پێشووی وەزارەتی نەوتی عێراق رایگەیاند، "بەرهەمهێنانی نەوتی عێراق لە چوار ملیۆن و 300 هەزار بەرمیلەوە بۆ تەنیا ملیۆنێک و 200 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا دابەزیوە."

بە گوتەی عاسم جیهاد، هەناردەکردن لە باشوورەوە کە پێشتر رۆژانە 3.5 ملیۆن بەرمیل بوو، بە تەواوی پەکیکەوتووە.

عاسم جیهاد هۆشداری دەدات کە کەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی نەوت، کاریگەریی راستەوخۆی لەسەر سێکتەری کارەبا دەبێت و دەڵێت، "هەر کاتێک بەرهەمهێنانی نەوت کەم ببێتەوە، گازی هاوەڵیش کەمدەبێتەوە، ئەوەش دابینکردنی گازی وێستگەکانی کارەبا پەکدەخات." باسی لەوەش کرد، هاوردەکردنی گازی ئێرانی بەهۆی بارودۆخی شەڕەوە جێگیر نییە و رۆژانە تەنیا 500 بۆ 700 ملیۆن پێ سێجا دەگات، کە تەنیا بەشێکی کەمی پێویستییەکانی عێراق پڕدەکاتەوە.

ئەو شارەزایەی وزە رەخنە لە سیاسەتەکانی رابردووی حکومەت دەگرێت و دەڵێت، عێراق دەیتوانی لە وڵاتانی ئاسیایی وەک چین، هیندستان و کۆریای باشوور نەوت کۆگا بکات، بەڵام هەنگاوی بۆ نەنراوە. عاسم جیهاد گوتی، "ئەگەر عێراق کۆگای بەکرێ بگرتایە یان کەشتیی زەبەلاحی بەکاربهێنایە، دەیتوانی 100 بۆ 300 ملیۆن بەرمیل نەوت لە دەرەوە کۆگا بکات و لە کاتی تەنگژەدا بیفرۆشێت."

کێشەی "نەوتی رەش" و هەناردە بۆ سووریا

سەبارەت بە هەناردەکردنی نەوتی رەش بە تانکەر بۆ سووریا، گوتەبێژی پێشووی وەزارەتی نەوت رایگەیاند، پاڵاوگە کۆنەکانی عێراق 40٪ی بەرهەمەکەیان دەبێتە نەوتی رەش؛ "ئەگەر ئەم نەوتە خێرا ساخ نەکرێتەوە، پاڵاوگەکان دەوەستن، بۆیە عێراق ناچارە بە تانکەر و بە تێچوویەکی زۆر هەناردەی بکات."

بەپێی زانیارییەکان ئێستا رۆژانە 500 بۆ 700 تانکەری نەوتی رەش لە رێگەی دەروازەی وەلیدەوە دەچنە ناو خاکی سووریا بۆ ئەوەی لە بەندەری بانیاسەوە هەناردە بکرێن.

لەبارەی هێرشکردنە سەر کەشتییەکی نەوتهەڵگر لە تەنگەی هورمز کە نەوتی عێراقی هەڵگرتبوو، عاسم جیهاد روونیکردەوە، "کۆمپانیای سۆمۆ بەرپرسیارێتییەکەی لە بەندەر کۆتایی دێت، کڕیارەکە بەرپرسە لە گواستنەوە و بیمە. ئەو کەشتییە ئاڵای هیندستانی پێوە بووە و سەر بە کۆمپانیای کڕیار بووە."

بۆ قەرەبووکردنەوەی بەشێک لە زیانەکان، عێراق پەنای بۆ بۆریی نەوتی هەرێمی کوردستان بردووە. باسم محەممەد خزەیر، بریکاری وەزارەتی نەوتی عێراق بە رووداوی راگەیاند، ئێستا رۆژانە بە تێکڕا نزیکەی 200 هەزار بەرمیل نەوت (نەوتی بەسرە، کەرکووک و هەرێمی کوردستان) لە رێگەی بۆرییەوە هەناردە دەکرێت.

6ی ئایار یەکەم کاروانی هاونیشتمانییان بۆ فەریزەی حەج بەڕێ دەکەون

2026-04-22T12:43:02.967+03:00

گوتەبێژی بەڕێوەبەرایەتیی حەج و عومرەی هەرێمی کوردستان دەڵێ، لە رۆژی 6ی مانگی داهاتووەوە چوون بۆ سعودیە بە مەبەستی بەجێگەیاندنی فەریزەی حەج دەستپێدەکات و لە چوار رۆژدا سەرجەم ئەو کەسانەی دەچنە حەج بۆ سعودیە بەڕێ دەکەون.

کاروان ستوونی، گوتەبێژی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی حەج و عومرەی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند؛، ئەم ساڵ 5120 کەس لە هەرێمی کوردستانەوە دەچنە حەج؛ ئاماژەی بەوەشکرد، رۆژی 6ـی ئایار یەکەم کاروان لە هەولێرەوە بەڕێ دەکەوێ و تاوەکو 10ـی ئایار سەرجەم کاروانەکان بەڕێ دەکەون.

لەبارەی گەڕاندنەوەی پارە بۆ حاجیان بەهۆی ئەوەی لەبری فڕۆکە بە پاس دەچنە سعودیە، کاروان ستوونی گوتی: "عێراق گرێبەستی فڕۆکەکانی کردووە و نازانین بۆ هەر کەسێک چەندی داناوە، بۆیە کە حاجییان گەڕانەوە لیژنەیەک پێک دەهێندرێ و جیاوازی پارەکە چەندبوو دەیاندەینەوە."

کاروان ستوونی دەڵێ، "زۆرینەی پاسەکان لە عێراقەوە دابینکراون. سەرجەمیشیان پشکنینیان بۆ کراوە و لە پشکنین دەرچوون. هەر حاجییەک دوو کورسی هەیە لە پاسەکان. لەنێو پاسەکەشدا خواردن و خواردنەوەیان بۆ دابین دەکرێت."

سەبارەت بە شێوازی هێنانەوەی کەلوپەلی حاجییان، کاروانی ستوونی گوتی، "گرێبەست لەگەڵ کۆمپانیایەکی خۆماڵی کراوە بۆ هێنانەوەی کەل و پەلی حاجییان، بۆ هەر شلیفێک 25 هەزار دینار وەردەگرن، بەڵام حاجی دەتوانێت ئەو پارەیەش نەدا بەو پاسەی پێی دێتەوە شتەکان بهێنێتەوە ئەگەر جێی ببێتەوە. لە حەجیش سێ ژەمە خواردنی بێ بەرامبەر دەدرێتە حاجییان. سێ شێفی کورد خواردن ئامادە دەکەن."

ئەم ساڵ ئەو کەسانەی دەچنە حەج بڕی دوو هەزار دۆلاریان بە نرخی فەرمی پێ دەدرێت و دەتوانن لە بانک پارەکە لە هەفتەی داهاتوودا وەربگرن.

کاروان ستوونی دەڵێ، "ئەم ساڵ نزیکەی هەزار کەس یەدەگ بوون بۆ حەجی ساڵی داهاتوو و ئەمانە بەبێ تیروپشک دەچنە حەج. ئەگەر یەکێک لەم یەدەگانە مردبێت، دەتوانێت کەسی پلە یەکی لەجێی بچێت. ئەو کەسانەش ئەم ساڵ ناویان دەرنەچووە، بۆ حەجی ساڵی داهاتوو دەبێت ناو بنووسنەوە کە چانسیان زیاترە چونکە هەرکەسێک بەو شێوەیەبێت خاڵێکی بۆ دەنووسرێت تا خاڵی زیاترت هەبێ چانست زیاتر دەبێت."

زۆرینەی ئیسرائیلییەکان نایانەوێت ببێتەوە سەرۆکوەزیران

2026-04-21T16:18:00.000+03:00

ئەنجامی نوێترین راپرسی لە ئیسرائیل نیشانی دەدات، بنیامین نەتەنیاهوو لە بەرامبەر هەر چوار رکابەرە سەرەکییەکەی لە پێشەوەیە، بەڵام لە هەمان کاتدا زۆرینەی بەشداربووان پێیان وایە نابێت جارێکی دیکە ببێتەوە سەرۆکوەزیرانی وڵات.

بەگوێرەی ئەنجامەکانی ئەو راپرسییەی کەناڵی 12ی ئیسرائیلی بڵاویکردووەتەوە، بنیامین نەتەنیاهوو لە هەموو رووبەڕووبوونەوە دووقۆڵییەکاندا لەپێش رکابەرە سیاسییەکانیدایە؛ بە جۆرێک لە کێبڕکێی بەرامبەر نەفتالی بێنێتی سەرۆکوەزیرانی پێشوودا، نەتەنیاهوو 41%ی دەنگەکان و بێنێت 34%ی دەنگەکانیان بەدەستهێناوە.

لە بەرامبەر گادی ئایزێنکۆتیشدا نەتەنیاهوو بە کۆکردنەوەی 42%ی دەنگەکان بەرامبەر بە 36% بۆ ئایزێنکۆت، لە پێشەوەیە.

هەر بەپێی راپرسییەکە، جیاوازیی نەتەنیاهوو لەگەڵ یائیر لاپیدی سەرۆکی ئۆپۆزیسیۆن زیاتر دەبێت و نەتەنیاهوو 42% و لاپید تەنیا 27%ی دەنگەکانیان هەیە، لە کۆتاییشدا لە بەرامبەر ئەڤیگدۆر لیبەرمان دا نەتەنیاهوو رێژەی 42%ی دەنگەکانی بەدەستهێناوە و لیبەرمانیش تەنیا 24%ی پشتگیریی بەشداربووانی راپرسییەکەی بەدەستهێناوە.

سەرەڕای ئەو پێشکەوتنەی نەتەنیاهوو بەرامبەر رکابەرە دیارەکانی هەیەتی، کاتێک بە شێوەیەکی گشتی پرسیاری ئەوە لە ئیسرائیلییەکان کراوە "ئایا نەتەنیاهوو یان کەسێکی دیکە ببێتە سەرۆکوەزیران؟" 56%ی بەشداربووان گوتوویانە "کەسێکی دیکە"، لە کاتێکدا تەنیا 36% گوتوویانە نەتەنیاهوو و 8%یش بێلایەن بوون.

مەترسی لەسەر دیموکراسی و لێکترازانی ناوخۆیی

راپرسییەکە ئاماژە بە نیگەرانییە قووڵەکانی کۆمەڵگەی ئیسرائیلی دەکات؛ 53%ی بەشداربووان دەڵێن، نیگەرانی داهاتووی دیموکراسی لە وڵاتەکەیانن، لە بەرامبەردا 42% دەڵێن نیگەران نین.

سەبارەت بە گەورەترین هەڕەشە بۆ سەر ئیسرائیل، 56%ی بەشداربووان پێیان وایە "لێکترازانی ناوخۆیی" گەورەترین هەڕەشەیە، لە کاتێکدا 39% پێیان وایە "هەڕەشە ئەمنییەکان" مەترسیی سەرەکین.

دوای شکستی دانوستانەکان، جەنگی نێوان ئەمریکا و بەریتانیا بۆ چەندین ساڵ بەردەوام بوو

2026-04-19T03:08:00.003+03:00

ووسینی: ته‌ها عه‌بدولناسر ره‌مه‌زان

سەرچاوە: ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ نێت

لەگەڵ کۆتاییهاتنی جەنگی حەوت ساڵەی نێوان به‌ره‌ی به‌ریتانیا و رووسیا له‌ لایه‌ك، دژ به‌ به‌ره‌ی فه‌ره‌نسا و نه‌مسا و رووسا له‌لایه‌كی دی، بەریتانیا ده‌ستیكرد بە سەپاندنی باجێکی زۆر بەسەر دانیشتووانی "سێزده‌ ناوچه‌ی کۆلۆنیكراودا/ المستعمرات الثلاثة عشر"، ئەمه‌ وایكرد، له‌ نێو دانیشتوانی ئه‌و ناوچانه‌دا، شەپۆلێکی گه‌وره‌ی تووڕەیی لێبكه‌وته‌وه. دانیشتوانی ئه‌و سێزده‌ كۆڵۆنیكراوه‌، رازینه‌بوون به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ راوێژێكیان پێبكرێت و به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ نوێنه‌رێكیان له‌ په‌رله‌مانی به‌ریتانیادا هه‌بێت، رێژه‌یه‌كی زۆر باجیان به‌سه‌ردا بسه‌پێنرێت.

لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ساڵی 1773دا، دانیشتوانی ئەو سێزدە کۆلۆنییە، له‌ بۆستن، ده‌ستیانكرد به‌ تێکدان و له‌ناوبردنی بڕێکی زۆر لە بارە چای بەریتانییەکان و فڕێدانی باره‌ "چا"كان بۆ ناو ده‌ریا. ئه‌م پرۆسه‌یه‌ له‌و كاته‌دا به‌ "ئاهەنگی چای بۆستن" ناسرا. وەک وەڵامێک بۆ ئەمە، بەریتانیا کۆمەڵێک یاسای توندی بەسەر سێزدە کۆلۆنییەکەدا سەپاند کە بە "یاسا بەرگە نەگیراوەکان" ناسراون.

لە گه‌رمه‌ی ئەم ڕووداوانەدا، شۆڕشی ئەمریکا هەڵگیرسا، له‌م شۆڕشه‌دا دانیشتووانی سێزدە کۆلۆنییەکە، داوای سەربەخۆییان دەکرد. یەکەمین شه‌ڕو پێكدادانه‌كان، بووه‌ هۆی پێکهێنانی ئەوەی بە "سوپای کیشوەری" ناوده‌برێت و ئەرکی ئه‌م سوپایه‌، شەڕکردن بوو دژی بەریتانییەکان.

هەڵگیرسانی جەنگی سەربەخۆیی و پلانی دانوستان

لە ماوەی مانگی نیسانی 1775دا، ئەمریکییەکان لە هەردوو جەنگی "لێکسینگتۆن/Lexington" و "کۆنکۆرد/Concord" سەرکەوتنی گرنگ و بایه‌خداریان بەدەستهێنا. هەروەها له‌ گه‌ڵ هاتنی ساڵی 1776 و دوای دامەزراندنی سوپای کیشوەری به‌سه‌ركردایه‌تی جۆرج واشنتن و بە هاوكاری و پاڵپشتی فەڕەنسا، توانییان بەریتانییەکان لە بۆستن دەربکەن.

لە ناوەڕاستی ساڵی 1776دا، دۆخی مەیدانی جه‌نگه‌كه‌، گۆڕانکارییەکی گەورەی بەخۆوە بینی، چونکە بەریتانییەکان له‌و ساڵه‌دا، هێرشێکی گەورەیان کردە سەر نیویۆرک و لە جەنگی "لۆنگ ئایلەند/ Long Island"دا، سەرکەوتنێکی گرنگیان بەدەستهێنا و هەڕەشەیان لە بوونی سوپای کیشوەری کرد کە زیانێکی زۆری بەرکەوتبوو.

لەم هه‌لومه‌رج و چوارچێوه‌ سەربازییەدا، بەریتانییەکان به‌ ئومێدی كۆتایی هاتن به‌ جه‌نگه‌كه‌، پێیانباشبوو ده‌رگای په‌یوه‌ندی و دانوستان له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌كانی شۆڕشی ئه‌مریكا بكه‌نه‌وه‌. لەو سەردەمەدا، سەرکردەی سەربازی بەریتانیا "ڕیچارد هۆو/Richard Howe"، ئەرکی په‌یوه‌ندی و دانوستانی له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌كانی ئه‌مریكا، پێ سپێردرابوو. ڕیچار له‌و بڕوایه‌دا بوو، ئه‌گه‌ری گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ سێزدە کۆلۆنییەکە، له‌ ئارادایه‌.

ئه‌م به‌رپرسه‌ سه‌ربازییه‌ی به‌ریتانیا، بیری له‌وه‌ كرده‌وه‌، لێبووردن بۆ ژمارەیەکی زۆر لە سەرباز و بەرپرسانی شۆڕشی ئەمریکا ده‌ربكات و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دۆخی پێشوو. هاوكات و شان به‌شانی ئه‌وه‌، ئازادی زیاتر بە سێزدە کۆلۆنییەکە بدات و له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی دانانی باج، دانوستانیان له‌گه‌ڵدا بكات. لەم نێوەندەدا، هەوڵەکانی بەریتانیا، هه‌ر لە سەرەتاوە، ڕووبەڕووی چەندین کۆسپ بووه‌وە، دیارترینیان ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی سێزدە کۆلۆنییەکە بوو لە 4ی تەمموزی 1776 و ڕەتکردنەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا.

هاوکات بەریتانیا ئەم ڕاگەیاندنەی ڕەتکردەوە و بەردەوام بوو لە مامەڵەکردنی ناوچەکە، وەک ئه‌وه‌ی کۆلۆنییەکی سەر بە به‌ریتانیا بێت.

شکستی دانوستانەکان

لە ماڵی کۆلۆنێل "کریستۆفەر بێلۆپ/Christopher Billopp" لە ناوچه‌ی "ستایتن ئایلەند/Staten Island" لە ڕێکەوتی 11ی ئەیلوولی 1776، دانوستان لەنێوان نوێنەرانی سێزدە کۆلۆنییەکە و بەریتانییەکان دەستی پێکرد. له‌و كاته‌دا هه‌ر یه‌ك له‌ "بنیامین فرانکلین"، "جۆن ئادەمز" و "ئێدوارد ڕوتلیدج" نوێنەرایەتی سێزدە کۆلۆنییەکەیان دەکرد، له‌ به‌رانبه‌ردا، "ڕیچارد هۆو" نوێنەرایەتی لایەنی بەریتانیای دەکرد. لە گه‌رمه‌ و ناوەڕاستی گفتوگۆکاندا، کەشێکی ئاڵۆز لەنێوان هەردوولادا هەبوو، هۆكاره‌كه‌ی بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕایه‌وه‌، جیاوازییه‌كی ڕوون و فراوان له‌ نێودان دید و تێڕوانینی هه‌ردوولادا هه‌بوو. لە کاتێکدا بەریتانیا پێشنیاری لێبووردنی گشتی بۆ شۆڕشگێڕان و گەڕانەوە بۆ دۆخی پێش دەستپێکردنی شۆڕش و ڕاوێژکردن لەسەر هەندێک داواکاری دەکرد، ئەمریکییەکان داوای سەربەخۆیی تەواوەتییان دەکرد و ئەو پێشنیارانەیان ڕەتکردەوە کە پەیوەست بوون بە مانەوەی ناوچەکە لەژێر دەسەڵاتی بەریتانییەکاندا.

دانوستانەکانی نێوان هەردوولا، بۆ ماوەی نزیکەی سێ کاتژمێر بەردەوام بوو، بێ ئەوەی هیچ ئەنجامێکی لێ بکەوێتەوە. بەهۆی ئەوەوە، شەڕ و پێکدادانی نێوان هەردوولا، بۆ ماوەی چەندین ساڵی دیكه‌ بەردەوام بوو، ئه‌مه‌ پێش ئەوەی بە واژۆکردنی پەیماننامەی پاریس لە ساڵی 1783 و دانپێدانانی بەریتانیا بە سەربەخۆیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆتایی بێت.

وه‌رگێڕانی: وێستگه‌

تەڵەی مێژوو: لە ئینتیدابی بەریتانییەوە بۆ "هاوپەیمانیی" ئەمریکی

2026-04-19T03:02:00.000+03:00

مژدە علی

ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت عێراق و هەرێمی کوردستان، لیرەدا دەمەویت ئاماژەی پێبکەم لەم وتارەدا لە ئێستادا لەبەردەم گێژاوێکی سیاسی و ئەمنیی ئاڵۆزداین.

ئەم دۆخە پڕە لە چەقبەستوویی سیاسی، دەستوەردانی دەرەکی، و کێبڕکێی هێزە ئیقلیمییەکان، کە زۆرێك لە ڕەهەندەکانی هاوشێوەی ئەو قۆناغە مێژووییەن کە عێراق لە ژێر سایەی دەسەڵاتی بەریتانی (١٩٢٠ - ١٩٣٢) تێیدا تێپەڕبوو. ١. هاوشێوەییە مێژووییەکان: ئاڵنگارییەکان دووبارە دەبنەوە لە سەردەمی بەریتانییەکاندا، عێراق و کوردستان ڕووبەڕووی سێ ئاڵنگاری سەرەکی بونەوە کە ئەمڕۆش بە شێوازێکی نوێ دەردەکەونەوە:

• دروستکردنی دەوڵەت و ناسنامە: بەریتانییەکان هەوڵیان دەدا پێکهاتە جیاوازەکان (کورد، سوننە، شیعە) لە چوارچێوەی یەکەیەکدا کۆبکەنەوە بێ گوێدانە تایبەتمەندییە نەتەوەییەکان. ئەمڕۆش کێشەی "ناوەند و هەرێم" و ململانێی ناسنامە، بە هەمان شێوەی سەردەمی شێخ مەحمودی حەفید، خاڵی سەرەکی ئاڵۆزییەکانە.

• بەرژەوەندی هێزە زلهێزەکان: وەک چۆن لەو سەردەمەدا عێراق ببووە مەیدانی ململانێی بەریتانیا و فەڕەنسا و تورکیای کەمالی، ئێستاش وڵاتەکە بووەتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ململانێکانی ئەمریکا، ئێران و وڵاتانی ناوچەکە.

• ناڕەزایەتی جەماوەری: شۆڕشی ٢٠ی تەمموزی ١٩٢٠ نیشانەی ڕەتکردنەوەی دەسەڵاتی دەرەکی و نادادپەروەری بوو. ئێستاش ناڕەزایەتییەکانی شەقام لە دژی گەندەڵی و نەبوونی سەروەری، ڕەنگدانەوەی هەمان ئەو ڕۆحیەتەن هەڵبەتەبۆ تێگەیشتن لە ئاڵنگارییەکانی ئێستا، نابێت وا بزانین مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە، بەڵکو دەبێت بزانین چۆن هێزە نێودەوڵەتییەکان بەرگی بەرژەوەندییەکانیان دەگۆڕن.

جیاوازییەکی بنەڕەتی هەیە لە نێوان سیاسەتی بەریتانیای سەدەی بیستەم و ئەمریکای سەدەی بیست ویەکەم، بەڵام خاڵی هاوبەشی هەردوولا "پەراوێزخستنی مافی کورد" بووە لە پێناو هاوسەنگییە گەورەکاندا. بێگومان. دەکرێت جیاوازییە ستراتیژییەکان بەم شیوە ئەنالیزە بکەین لە داگیرکارییەوە بۆ ئەزموون:

• بەریتانیا (سیاسەتی ڕاستەوخۆ): بەریتانییەکان وەک هێزێکی داگیرکەری کلاسیک مامەڵەیان دەکرد. ئامانجیان نەخشەکێشانی سنوور بوو (وەک پەیمانی سایکس-پیکۆ). ئەوان بە ڕاشکاوی دەیانویست عێراق وەک "پاپۆڕێکی نەوت" لە ژێر کۆنترۆڵی خۆیاندا بێت.

• ئەمریکا و هاوپەیمانان (سیاسەتی نادیار): ئەمریکا پێویستی بە داگیرکاریی فیزیکی درێژخایەن نییە؛ سیاسەتی ئەو لەسەر بنەمای "بەڕێوەبردنی قەیران" و پاراستنی بەرژەوەندییە ئابوورییەکانە لە ڕێگەی سیستەمی جیهانگیری و هاوپەیمانییە سەربازییە کاتییەکانەوە. ٢. غەدری بەریتانیا: گۆڕینی بەڵێنەکان بۆ بۆمب (١٩١٨ - ١٩٢٥) بەریتانیا یەکەم هێز بوو کە خەونی دەوڵەتی کوردی بە قوربانی بەرژەوەندییەکانی لەگەڵ تورکیا و دەوڵەتی نوێی عێراق کرد: ئەوەبوو لە سالی

• ١٩٢٠ (پەیمانی سێڤەر): بەپێی ماددەکانی ٦٢ و ٦٤، بەڵێنی سەربەخۆیی بە کورد درا، بەڵام تەنها سێ ساڵ دواتر لە ١٩٢٣ (پەیمانی لۆزان) بەریتانیا پشتی لە کورد کرد بۆ ڕازیکردنی ئەتاتورک.

• هەروەها لە ١٩٢٢-١٩٢٤ (بۆردومانی سلێمانی): کاتێک شێخ مەحمودی حەفید داوای مافی کوردی کرد، فڕۆکە جەنگییەکانیبەکانی بەریتانیا) یەکەمین بۆردومانی کیمیایی و ئاسمانییان لە مێژووی ناوچەکەدا دژی کورد بەکارهێنا بۆ ئەوەی ناچاریان بکەن بچنە ژێر ڕکێفی حکومەتی بەغدا. ٣. غەدری ئەمریکا: "خیانەتی دۆستانە" (١٩٧٥ و ٢٠١٧) ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی، لە ژێر ناوی "پاراستنی دیموکراسی" و "شەڕی تیرۆر"، لە ساتە وەختە یەکلاکەرەوەکاندا پشتیان لە کورد کردووە:

• لە ١٩٧٥ (ڕێککەوتننامەی جەزائیر): هێنری کیسینجەر و ئەمریکا پشتیوانییان لە شۆڕشی ئەیلوول کرد تەنها بۆ فشار خستنە سەر سەدام، بەڵام کاتێک بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ ئێران و عێراق یەکلایی بووەوە، لە یەک شەودا کوردیان تەنها جێهێشت. کیسینجەر بەناوبانگترین وتەی خۆی وت: "کاری سیخوڕی خێرخوازی نییە."

• لە ٢٠١٧ دا (ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر): سەرەڕای ئەوەی کورد هاوپەیمانی سەرەکی ئەمریکا بوو لە شەڕی داعش، بەڵام لە کاتی پەلاماری حەشدی شەعبی بۆ سەر کەرکوک و ناوچە دابڕاوەکان، ئەمریکا بە پاساوی "پاراستنی دەستووری عێراق" بێدەنگی هەڵبژارد و ڕێگەی دا تانکە ئەبراهامەکانی کە بۆ شەڕی داعش دابوویە سوپای عێراق، دژی کورد بەکاربهێنرێن. ٤. ئەوەی گرنگە. چۆن ئەزموون وەرگرتنمان : لەو تەڵەیە دەرباز بین؟ بۆ ئەوەی مێژووی غەدرەکان دووبارە نەبێتەوە، پێویستە ئەم ڕاستییانە بکرێنە بنەمای کارکردن:

• نەبەستنەوەی چارەنووس بە یەک جەمسەر: وەک چۆن پشت بەستنی تەواو بە بەریتانیا لە ساڵی ١٩٢٠ شکستی هێنا، پشت بەستنی ڕەها بە ئەمریکاش هەمان ئەنجامی دەبێت. پێویستە کورد هاوسەنگی لە نێوان هێزە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەکاندا دروست بکات.بەرژەوەندی نەک سۆز: ڕۆژئاوا لەسەر بنەمای مافی مرۆڤ مامەڵە لەگەڵ کورد ناکات، بەڵکو لەسەر بنەمای کێش و سەنگ مامەڵە دەکات. تا کورد لە ناوخۆدا خاوەن هێزێکی یەکگرتوو و دامەزراوەیی نەبێت، لە هاوکێشە نێودەوڵەتییەکاندا تەنها وەک کارتێکی گوشار" بەکاردێت.

• بەڵگەی مێژوویی وەک چەک: پێویستە دیپلۆماسییەتی کوردی هەمیشە ئەم غەدرە مێژووییانە بەبیر ناوەندە بڕیاربەدەستەکان بهێنێتەوە بۆ ئەوەی لانیکەم گەرەنتی یاسایی و نێودەوڵەتی (نەک تەنها بەڵێنی زارەکی) وەربگرێت. کەواتە:جیاوازیی نێوان بەریتانیا و ئەمریکا لە شێوازی ئەنجامدانی سیاسەتەکەیاندایە، بەڵام لە ئەنجامدا هەردووکیان کوردیان وەک ئامرازێک بینیوە نەک ئامانج. تەنها ڕێگەی دەربازبوون، گۆڕینی پێگەی کوردە لە پاشکۆیەکی سەربازی بۆ کارەکتەرێکی سیاسیی یەکگرتوو.

ئێران، لە ئەفسانەی مەزڵومیەتی بیابانەکانی کەربەلاوە بۆ مەیدانی ئازادی لە تاران

2026-04-19T02:59:00.002+03:00

د.ئەمیر حسێن

لە فەرهەنگی سیاسیی کلاسیکدا، دەوڵەتی کاراو ئەکتیڤ بە توانای یەکلاییکردنەوەی ململانێکان دەپێورێت؛ یان سەرکەوتنێکی گەورە لە کاتی جەنگ و قەیرانەکاندا، کە سەرکەوتو ئیرادەی خۆی دەسەپێنێت، یان شکستێکی قورس، هێندە دەنگدانەوەی دەبێت، تەنانەت ناسنامەی مێژویی شکستخواردو جارێکی تر دادەڕێژێتەوە. بەڵام دۆخی ئێران لە دوای سەرکەوتنی شۆڕش و دامەزراندنی کۆماری ئیسلامیەوە، لەم دیالێکتیکە دوالیزمیەی ( شکست و سەرکەوتن ) تێدەپەڕێت و مۆدێلێکی جیاواز پێشکەش دەکات. دەوڵەتێک لە جەنگ و قەیرانەکاندا سەرناکەوێت، بەڵام هەرگیز نادۆڕێ و ناش بەزێت . جەوهەری کێشەکە بێتوانایی سەربازی نییە، بەڵکو بژاردەیەکی بونگەرایییە ( Existential )، ئێران هەمیشە جەنگ وەک ساتەوەختی ( تاقیکردنەوەی توانای خۆڕاگری ) دەبینێت، نەک وەک بژاردەی بەیەکدادانی فعلی هێزەکان . لای ئێران، جەنگ مەیدانێک نیە بۆ داگیرکردنی جوگرافیا، یان سەپاندنی ئیرادە بەسەر بەرامبەردا، بەڵکو تاقیگەیەکە بۆ داڕشتنەوەی ناسنامە و جارێکی تر هەوڵدان لە پێناو گۆڕینی واقیع، لە ڕێگەی درێژەدان بە جەنگ، بەڵام لە سەرمێزی ڕوبەڕوبونەوەی دانوستاند و گفتوگۆدا .

لە جەنگی هەشت ساڵەی لەگەڵ عێراقدا، هەرچەندە ئیمام خومەینی دواجار پیاڵە ژەهرەکەی هەڵداو ڕێکەوتنی قبوڵکرد، لە کۆتایدا هیچ لایەک ئاڵای سەرکەوتنی ڕەهاو یەکلاکەرەوەی هەڵنەکرد، ئەگەرچی تاران بە دەستکەوتێکەوە لەم جەنگە هاتە دەرێ، بە لای خۆیانەوە لە باڵادەستیی هێزی سەربازی بەنرختر بو، ئەویش ( دەستەبەرکردنەوەی باڵادەستی ئێران وەک میراتگری ڕەسەن و مەرجەعی مەزڵومییەت ). جەنگ لە ململانێ و بەیەکدادانی سەربازی سەر سنورەوە گۆڕا، بۆ (دوبارەکردنەوەی داستانێکی خوێناوی کەربەلایی)، بەڵام لە فۆڕمێکی سەردەم و هاوچەرخدا ؛ تیایدا سەرکەوتن بەواتای تێکشکاندن و لە ناوبردنی دوژمن نەبو، بەڵکو بەواتای (مانەوە) بو پێچەوانەی ویستی هەمو جیهان . لێرەوە فەلسەفەی (ئێمە هەرگیز ناکەوین) لای ئێرانیەکان سەری هەڵدا، لە ئەنجامدا بو بە هەوێنی بنیادنانی نەفەسێکی درێژی دیپلۆماسیی بۆ ئایندە .

لە دۆسیەی ئەتۆمیدا، پارادۆکسی ئێرانی بە ڕونترین شێوە دەردەکەوێت. دەوڵەتێکی گەمارۆدراو و گۆشەگیر، کەچی نەک لە پێگەی لاوازییەوە ناچێتە سەر مێزی دانوستان، بەڵکو بە لەخۆ ڕادیویەوە، بە سەبرێکی درێژی ئەیوبیەوە، گرێ لە دوای گرێ، ڕایەڵ و ڕەنگ و تەوەرەکان وەک چۆن لە کارخانەکانی چنینی فەرشی دەستکردا دادەڕێژێ و دەچنێت، تا ئەو کاتەی لایەنی بەرامبەر خۆی لەبەردەم واقیعێکی سەپێنراودا دەبینێتەوە. ئێران لە ڕێککەوتنی ئەتۆمیدا هێزێکی سەربازیی ئاشکرای بە دەست نەهێنا، بەڵکو( هێزی دانپێدانان )ی وەگیرخست و بەرهەمهێنا. سیستەمی نێودەوڵەتی ناچارکرد وەک (هێزێکی ئەتۆمیی شاراوە) قبوڵی بکات و لەگەڵیدا بچێتە گفتوگۆو ڕێکەوتنەوە . لێرەدا وتوێژ پاشکۆو پەراوێزی هێز نییە، بەڵکو بەلای ئێرانیەکانەوە خودی وتوێژ ئەو ئامرازەیە دوبارە هێز دەخوڵقێنێت.

ئەوەی ئێران لە ناوچەکەدا بەتایبەت (عێراق، سوریا، لوبنان، یەمەن ) دەیکات، هەوڵدان نییە بۆ یەکلاییکردنەوەی ململانێیەکی سەربازی، بەڵکو خوڵقاندنی ژینگەیەکە لە (نا یەکلابونەوەی بەردەوام) . ئەو تۆڕە ئاڵۆزە چەکدارو هەواڵگیریە تائیفی و عەقائیدیانەی ئامادەیان دەکاو دواتر بە ناوچەکەدا بڵاویان دەکاتەوە، نەیارەکانی ناچاری نەزیفی قورسی سیاسی و ئابوری دەکات، تەنانەت سەرکەوتن بەسەریاندا، بەواتای وێرانکردنی هەمو پێکهاتەکە دێت. وەک چۆن بینیمان سەرکەوتن بەسەر ئەسەدی هاوپەیمانی ئێران لە سوریا وێرانکردن و نابوتکردنی عەلەویەکانی لێکەوتەوە، یان هەوڵەکان بۆ شکاندن و چەککردنی حیزبوڵڵای لوبنان، وەک مەترسیەکی وجودی وێنا دەکەن بۆسەر شیعەکان، لە کاتێکدا پێکهاتەیەیەکی ڕەسەنی ئەم وڵاتەن . ئەمە جۆرێکە لە فەلسەفەی (هەڵپەساردنی ئەنجامەکان)، لە جەنگدا ڕێگری لە کەوتن دەکات، تا نەیارەکەی لە دۆخی داخورانی ئومێدو بارگرانی بەردەوامدا بهێڵێتەوە . لە دانوستاند و وتوێژدا، ڕێگری لە کۆتاییهاتنی یەکجاری دەکات، تا تەڵەزمی کایەکە لە دەستی خۆیدا بمێنێتەوە. لە سیاسەت و جیۆپۆلەتیکدا ڕێگری لە سەقامگیریی تەواو دەکات، چونکە سەقامگیری واتا کۆتایی یان دروستبونی سیستەمێک ئیتر ئەو هیچ ڕۆڵی تێدا نامێنێت . ئێران هەرگیز بەدوای(کۆتایی) دا ناگەڕێت، چونکە کۆتایی لە مانا فەلسەفییەکەیدا واتە مردن یان دۆگم و چەقبەستویی. بۆیە ئەو بەردەوام ژیان و جوڵە لە (هاوسەنگییەکی پڕ لە ترس و دڵەڕاوکێ) دا هەڵدەبژێرێت.

بەڵام ئەم سەرکەوتنە لە (مانەوە)دا، ڕوبەڕوی بنبەستێکی بونیادی قوڵ دەبێتەوە. چونکە بەڕێوەبردنی قەیرانەکان بەواتای ڕزگاربون یان دەرچون لێیان نییە، هەروەها دواخستنی بڕیاری کۆتایی چارەسەرێکی مێژویی نییە. ئێران بەهۆی لێهاتویی لە بون بە (کێشەیەکی هەمیشەیی) لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا، ڕەنگە بۆ هەمیشە لەم نیوەندەدا گیر بخوات. جەنگی مانەوە وەک پارادایمی خۆڕاگری زۆر جیاوازە لە پرۆسەی بونیادنان وەک گەشەو پێشکەوتن . ( دەوڵەتانی خلیج بە نمونە)، بۆیە ئەو دەوڵەتە تەنها لەوەدا سەرکەوتو بوە ببێتە ( گرێ کوێرە ) بە دامێنی جەستەی فشۆڵی سیستەمی هەرێمی و جیهانیدا، بەڵام بەو ئەندازەیە سەرکەوتو نەبوە ببێتە (مۆدێلێکی) سەقامگیر بۆ گەلەکەی، یان بۆ کۆپی کردنەوەی لە ناوچەکە. ئەگەرچی ئێران لە جەنگ و ئاشتیدا تا ئێستا نەدۆڕاوە، چونکە هەرگیز گرەوی لەسەر خستنە ڕوی هەمو کارتەکانی لەسەر مێز و لە مەیداندا نەکردوە، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نیە سەرکەوتنیش بەدەست بهێنێت، بەردەوام لەو ساتەوەختە دەترسێت کایەکە بە لایەکدا بکەوێ و کۆتایی پێبێت . ئەوکاتەش بکەوێتە بەردەم لێپرسینەوەی ئەخلاقی لە دادگای توڕەو پەنگخواردوی میللەتە مەزڵومەکەی .

ئەمە ئەو کۆمارەیە 47 ساڵە، لە (مەودایەکی بەرزەخی)، نێوان ئاگری جەنگ و جرت و فرتی مەکوکی هۆڵەکانی گفتوگۆدا، دەژی و هاتوچۆدەکات. لەوێدا هیچ شتێک یەکلایی نابێتەوە، هیچ شتێک ناڕوخێت، وەک چۆن هیچ سەرکەوتنێکیش بەدەست نایەت، بەڵکوهەمو شتێک بە ڕایەڵێکی باریکی (بەرژەوەندی ستراتیژی ویلایەتی فەقێ) وە هەڵپەسێردراوە . ڕایەڵێک، ڕاستە ڕەنگە چەند جارێک لە کەوتن بتپارێزێت، بەڵام هەرگیز بەس نییە، بۆ ئەوەی تەواوی متمانەتی پێداهەڵبواسی، تا لەهەڵدێرێکی ئاوا مێژویدا بتگرێتەوە.

راپۆرتێک: ئەمریکا ئامادەکارى بۆ ئۆپەراسیۆنی "تووڕەیی ئابووری" دەکات

2026-04-19T02:56:00.005+03:00

ئەمریکا ئامادەکاری دەکات بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی بۆ چوونە سەر کەشتییە نەوتهەڵگرەکانى ئێران و دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە بازرگانییەکانی پەیوەندیدار بە ئێران لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا.

بەرپرسانی ئەمریکا بە رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"یان راگەیاند، واشنتن قۆناخێکی نوێی گوشارەکانى دژی تاران دەستپێکردووە و ناویان ناوە "تووڕەیی ئابووری".

ئەم پلانە دوابەدواى راگەیاندنەکەى رۆژى شەممەى سوپای ئێرانە بە داخستنی تەنگەی هورمز و هێرش کردنە سەر چەند کەشتییەکی بازرگانی، دواى ئەوەى رایگەیاندبوو تەنگەکە کراوەیە.

جەنەراڵ دان کەین، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکا رۆژی پێنجشەممە 16ى نیسان رایگەیاندبوو: "ئەمریکا بە چالاکانە راوەدووی هەر کەشتییەک دەنێت ئاڵای ئێرانی پێوە بێت یان هەوڵی هاوکاریی ماددی بۆ ئێران بدات. ئەمە (کەشتیگەلی سێبەر)یش دەگرێتەوە کە بۆ دەربازبوون لە سزاکان و رێسا نێودەوڵەتییەکان بەکاردێن."

بە گوتەی جەنەراڵ کەین، فەرماندەیی هێزەکانی ئەمریکا لە زەریای هیند و هێمن بەشێک دەبن لەم ئۆپەراسیۆنە جیهانییەی مەبەست لێی راماڵینی سەرچاوە داراییەکانی تارانە.

بەپێی ئامارەکان، تاران رۆژانە نزیکەی 1.6 ملیۆن بەرمیل نەوت هەناردە دەکات و زۆربەی بۆ چین دەڕوات و لەلایەن پاڵاوگە بچووکەکانەوە دەکڕدرێت.

بەرپرسانی ئەمریکا دەڵێن، ئەو هەنگاوە نوێیەی سوپا پەیامێکی روونیشە بۆ پەکین تاوەکو دەستبەرداری کڕینی نەوتی ئێران بێت.

هاوکات، وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا سزای خستە سەر زنجیرەیەک کەشتی و کۆمپانیا کە لەلایەن محەممەد حوسێن شەمخانی، کوڕی عەلی شەمخانی (راوێژکاری باڵای پێشووى ئێران) بەڕێوەدەبرێن. هەروەها تود بلانچ، جێگری داواکاری گشتیی ئەمریکا بەڵێنی داوە هەر لایەنێک نەوتی سزادراوی ئێران بکڕێت یان بفرۆشێت، رووبەڕووی دادگا بکرێتەوە.

دانوستاندنەکانی هەفتەی رابردووی ئیسلامئاباد بێ ئەنجام بوون، چونکە تاران رەتیکردەوە تەواوی یەدەگی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی رادەستی ئەمریکا بکات.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم) رایگەیاندووە دوابەدواى گەمارۆکەیان لەسەر بەندەرەکانى ئێران، لە رۆژی دووشەممەوە تاوەکو ئێستا 23 کەشتییان لە تەنگەى هورمز گەڕاندووەتەوە.

پیت هێگسەس، وەزیری جەنگی ئەمریکا هۆشداری داوە هێزەکانیان لەوپەڕی ئامادەباشیدان بۆ دەستپێکردنەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان. ترەمپ هەڕەشەی کردووە ئەگەر تاران چۆک دانەدات، وێستگەکانی کارەبا و ژێرخانی وزەی وڵاتەکە رادەماڵێت، بەڵام ئیدارەکەی هێشتا وریایە لە بەکارهێنانی هێزی پیادە کە دەکرێت زیانی گیانیی زۆری لێبکەوێتەوە.

مارک نێڤیت، پرۆفیسۆری یاسا لە زانکۆی ئیمۆری، دەڵێت ئەوەی ترەمپ دەیکات "ستراتیژی زۆرینەیە" بۆ خنکاندنی تاران لە رێگەی بەکارهێنانی هەموو دەسەڵاتە یاسایی و سەربازییەکان لە دەریاکاندا.

رۆژى شەممە 18ى نیسان، لەبارەى داخستنەوەى تەنگەکە لەلایەن ئێرانەوە، سەرۆکى ئەمریکا رایگەیاند، "هەڵوەستێکى توندیان" دەبێت و لەگەڵ ئەوەش لە گفتوگۆدان لەگەڵ ئێران بۆ دۆزینەوەى چارەسەرێک.

شەڕی ئێران ئاگری لە ئابووریی ئەڵمانیا بەرداوە

2026-04-19T02:54:00.005+03:00

شەڕ لە کەنداوە، بەڵام نەک تۆز، بەڵکو گڕی ئاگری شەڕەکە لە ئەورووپا هەستاوە. پارتەکانی ئەڵمانیا بە حکومەت و ئۆپۆزیسیۆنەوە هاوڕان لەسەر ئەوەی بوونەتە قوربانیی شەڕێک کە بەشێک نین لێی، دەبێت هەرچی دەرگا و رێگەی دیپلۆماسی هەیە بیگرنەبەر تاوەکو لەمە زیاتر بازاڕ و ئابوورییان نەبێتە سوتماکی شەڕ.

پەرلەمانی فیدراڵیی ئەڵمانیا (بۆندستاگ) سەرقاڵی دۆزینەوەی رێگەیەکە لێکەوتەکانی داخستنی تەنگەی هورمز کەم بکاتەوە، کە وەکو تەوقێک بەرۆکی ئابووریی وڵاتەکەی گرتووە.

لەگەڵ زیادبوونی لێکەوتە ئابوورییەکانی شەڕ، دەنگی فراکسیۆنەکانی دەسەڵات بۆ راوەستاندنی شەڕ رژدتر بووە.

کریستۆف پلۆس لە پارتی کریستیان دیموکرات دەڵێت، "گفتوگۆی زۆر ئەنجام دەدەین و گفتوگۆکان بەردەوامن؛ بەڵام دەبێت بە روونی ئەوە بڵێین، ئەمە شەڕێک بوو ئێمە هەرگیز دەستمان پێنەکردووە، شەڕێک کە بەو فۆرمە رەتمان کردەوە. بەداخەوە هەندێک جار هەندێک رووداو لە سیاسەتی جیهانیدا کاردانەوەی راستەوخۆیان بۆ ئێمە لە ئەڵمانیا هەیە. شەڕی ئێران حاڵەتێکی وەهایە. ئێستا دەبێت بە باشترین شێوە مامەڵە لەگەڵ دەرئەنجامەکان بکەین. پێشتر رێوشوێنی دەستبەجێمان جێبەجێ کردووە بۆ کەمکردنەوەی نرخی سووتەمەنی، لانیکەم بۆ ماوەیەکی کاتی. بۆیە خاڵی چارەنووسساز ئەوەیە، ئێمە پێویستیمان بە سەقامگیری لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەیە. ئێمە بەپێی توانای خۆمان کار بۆ ئەمە دەکەین."

ئۆپۆزیسیۆنی رەخنەگر لە دەسەڵات، وێڕای جەختکردنەوە لە پێویستیی پاراستنی خەڵکی سڤیل و وڵاتانی دراوسێی ئێران، داوا لە حکومەتی ئەڵمانیا دەکات هەوڵی جیدیتر بدات بۆ کۆتاییهاتنی شەڕ.

دێبۆرا دورین، سەرۆکی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی پارتی سەوزەکان دەڵێت، "بەداخەوە لە ئێستادا نابینم حکومەتی ئەڵمانیا هەوڵە دیپلۆماسییەکان لە پێشینەی کارەکانیدا دابنێت. پێم خۆشە پابەندبوونی زیاتر لەلایەن حکومەتەوە ببینم سەبارەت بە هەوڵە دیپلۆماسییەکان و لە سەرووی هەمووشیانەوە حکومەت چارەنووسی دانیشتوانی مەدەنیی لە ناوچەکە لەبەرچاو بێت، بەبێ گوێدانە ئەوەی خەڵکی ئێران بن، خەڵکی ئیسرائیل بن، یان خەڵکی لوبنان بن. ئێمە بەرپرسیارێتیمان لەسەر شانە کە تەرکیزمان لەسەر ئەم دیدگایە بێت."

یورگن کۆسە، ئەندامی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوە لە سۆسیال دیموکراتەکان ئاماژەی بەوە کرد، "لە هەموو کەناڵە دیپلۆماسیەکانەوە و لە هەموو هەوڵە دیپلۆماسییەکاندا لە چوارچێوەی نەتەوە یەکگرتووەکان (UN) و یەکێتیی ئەورووپا (EU)، هەروەها لەگەڵ هاوبەشانی ترمان لە گفتوگۆداین. لەگەڵ ژاپۆن و وڵاتانی دیکەش لە رۆژانی رابردوو خۆشم لەگەڵ باڵیۆزی ئوسترالیا لێرە قسەم کردووە. ئێمە هەوڵ دەدەین لەگەڵ وڵاتانی دیکە دا تواناکانمان لەو چوارچێوەیەدا بەکاربهێنین. خاڵی گرنگ ئەوەیە کە ئەو کەسانەی ئەم جەنگەیان دەستپێکردووە، هەر ئەوانن دەتوانن کۆتایی پێبهێنن. ئەوانەی ئەم جەنگە بەڕێوەدەبەن، لەپێشترین ئەو کەسانەن دەتوانن کۆتایی پێبهێنن. ئەمەش بە روونی ترەمپە."

حکومەتی ئەڵمانیا بۆ کەمترکردنی کاریگەرییەکانی داخستنی تەنگەی هورمز، پاکێجێکی هاوکاریی 3 ملیار و 800 ملیۆن یۆرۆیی پەسند کردووە. ئەڵمانیا جگە لە کەمکردنی نرخی کارەبای پیشەسازی، بۆ ماوەی دوو مانگ باجی سەر هەر لیترێک بەنزینیشی 17 سێنت کەمکردووەتەوە.

ئێران:کۆنترۆڵی تەنگەی هورمز لای ئێمەیە و رێگە نادەین تەنیا ئێران لێی بێبەش بێت

2026-04-19T02:51:00.001+03:00

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران رایدەگەیێنێت، کۆنترۆڵی تەنگەی هورمز لە دەستی کۆماری ئیسلامیی ئێراندایە و هۆشداری دەدات ئەگەر لایەنی بەرامبەر بەردەوام بێت، هاتووچۆی دەریایی لەو رێڕەوەدا سنووردار دەکرێت.

محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، شەوی شەممە، 18ـی نیسانی 2026، لە پەیامێکی ڤیدیۆییدا ئاماژەی بە رووبەڕووبوونەوەیەکی هێزی دەریایی سوپای پاسداران و سوپای ئەمریکا کرد کە هاوکاتی دانوستاندنەکانی پاکستان روویداوە.

قالیباف گوتی، ئێران لە بەرامبەر جووڵەی کەشتییەکی مینڕێژی ئەمریکا وەستاوەتەوە و ئەو کارەی بە "پێشێلکردنی ئاگربەست" وەسفکرد.

بە گوتەی قالیباف، دوای هۆشدارییەکەی ئێران، لایەنی بەرامبەر [ئەمریکا] پاشەکشەی کردووە.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران هەروەها لەبارەی ئەو گەمارۆیەی ئەمریکا رایگەیاندووە گوتی: "رێگە نادەین بارودۆخێک دروست بێت کە وڵاتانی دیکە بە تەنگەکەدا تێپەڕ بن، بەڵام ئێران لەو رێڕەوە بێبەش بێت."

ئەم ئاڵۆزییە نوێیەی تەنگەی هورمز دوای ئەوە دێت کە جەنگی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران وەستاوە و لە ئاگربەستێکی دوو هەفتەیی دایە کە تەنیا چوار رۆژی ماوە.

هەفتەی رابردوو، بە نێوەندگیریی پاکستان، هەردوولا لەسەر ئاگربەستێکی کاتیی 2 هەفتەیی رێککەوتن بۆ ئەوەی دەرفەت بە دیپلۆماسی بدەن. بەڵام دانوستاندنە رووبەڕووەکانی ئیسلامئاباد لەنێوان شاندەکانی تاران و واشنتن بەهۆی پرسی ئەتۆمییەوە بە بنبەست گەیشتن.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئێران ئامادە نییە واز لە بەرنامە ئەتۆمییەکانی بهێنێت، بۆیە فەرمانی بە هێزی دەریایی وڵاتەکەی کرد تەنگەی هورمز گەمارۆ بدەن و رێگری لە هەر کەشتییەک بکەن کە نەوتی ئێران دەگوازێتەوە یان سەرانە بە تاران دەدات.

تەنگەی هورمز کە رۆژانە نزیکەی 20 ملیۆن بەرمیل نەوتی پێدا تێپەڕ دەبێت، ئێستا بووەتە چەقی ململانێیەکی جیهانی. ئێران کە پێشتر هەڕەشەی داخستنی تەواوەتیی تەنگەکەی کردبوو، ئێستا رووبەڕووی گەمارۆیەکی دەریایی ئەمریکا بووەتەوە کە داهاتی نەوتی ئەو وڵاتەی گەیاندووەتە "سفر".

ئەم دۆخە نەک تەنیا مەترسیی هەڵوەشاندنەوەی ئاگربەست و دەستپێکردنەوەی شەڕی لێ دەکرێت، بەڵکو نرخی نەوتی لە بازاڕە جیهانییەکاندا بۆ سەروو 120 دۆلار بەرزکردووەتەوە.

جەنگی نادیار و نائامادەیی کورد

2026-04-18T03:00:00.003+03:00

فارس نەوڕۆڵی

ناوچەکە لە دۆخی نە شەڕ، نە ئاشتی‌دایە و دیار نیە جەنگ کۆتایی دێت یان ڕێککەوتن دەکرێت یان جەنگ دەستپێ دەکاتەوە ،لە هەر ئەگەرێکدا، دەرئەنجام و لێکەوتەکانی دوای جەنگەکە کاریگەریی سیاسی، ئابوری و ئیداری لەسەر عێراق و هەرێمی کوردستان دەبێت. بۆیە پێویستە ماڵی کورد و هەرێمی کوردستان لەخۆ ئامادەکردندا بوایە بۆ هەر ئەگەر و پێشهاتێک کە بەردەرگامان لێ دەگرێت، کەچی وەک دەڵێن (مێش میوانمان نیە)، کورد لە هەرێمی کوردستان لە دۆخی ڕقی هەموان دژی هەمواندا بەڕێوە دەچێت. وەک دەڵێن، کەس خەتی کەس ناخوێنێتەوە.

ئەگەر ئەم ڕەوشە بەردەوام بێت، دەبێتە مەترسییەکی گەورە بۆ ئێستا و ئایندەمان. نەبونی وتاری هاوبەش و دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی هێزە دەرەکییەکان، ناوماڵی کوردی توشی سەرلێشێواوی سیاسی و کۆمەڵایەتی کردوە.

بەڵام دەتوانین ئەم واقیعە تاریکە بگۆڕین، لە ڕێگەی گەڕانەوە بۆ ئەقڵ و لۆژیک و یەکگرتویمان. بۆ ئەم مەبەستە دەبێت هەمو لایەک هەست بە بەرپرسیارێتی بکەن، چونکە مەترسییەکان چاوەڕوا نکرا ون ، بۆیە ئەگەر بە پەلە نەگەڕێینەوە بۆ لۆژیک و بە هۆش نەیەینەوە، ئەوا ئەو دۆخە لێکەوتەی قورس و نەڕێنی لە جەستەی هەرێمدا بەجێ دەهێڵێت.

کەواتە پێویستە بە خێرایی بگەڕێینەوە بۆ:

1- گەڕانەوە بۆ گفتوگۆی جدی و ڕاستەقینە لەنێوان لایەنە سیاسییەکان و وەلانانی ڕق و کینە و بەرژەوەندیی حیزبی و کەسییەکان.

2- پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێم و دامەزراندنی سیستەمێکی ڕون و کارا بۆ دابەشکردنی دەسەڵات، سامان و داهات، بۆ ئەوەی تا ئاستێکی مامناوەندیش بێت دادپەروەری کۆمەڵایەتی و سیاسی دەستە بەر بکەین ،چونکە تەنها دادپەروەری دەتوانێت ئینتیما بۆ هاوڵاتی دروست بکاتەوە.

3- بەرزکردنەوەی ڕۆڵی کۆمەڵگەی مەدەنی؛ هەرچەندە سەر بە لایەنێکیش بن یان سێبەری لایەنێکیش بن، بەڵام ئیتر ئەوە واقیعە و دەبێت مامەڵەی لەگەڵ بکەین. چونکە لەم دۆخەدا کۆمەڵگەی مەدەنی و میدیا دەتوانن کۆدەنگی دروست بکەن و بە پێچەوانەشەوە دەتوانن ئاشوب دروست بکەن. بۆیە پێویستە ئاراستەکە بەو شێوەیە بێت بەشێک لە بۆشایی پڕ بکەنەوە، بە مەرجێک بە شێوەیەکی سەربەخۆ کار بکەن، بێ لایەنگیری بۆ هیچ لایەنێکی حیزبی، تەنها بەرژەوەندی ئەم قۆناغەی کورد لە بەر چاو بگرن ئەمەش بە کۆ کردنەوەی بیر و کردار دەبێت.

4- بۆ هێورکردنەوەی گرژی نێوان لایەنەکان، پێویستە لێدوانی نابەرپرسانە ڕابگیرێت و قسەکردن نەدرێتە کەسانێک لە کاریگەریی وشە تێناگەن و بۆ نمایش کردن بەلایانەوە ئاسایی بێت گرژی و ناتەبایی بەردەوام بێت و بێچارەسەر بمێنێتەوە. چونکە هەندێ کەس نانەکەیان لەوەدایە؛ ئیتر گرنگ نیە بەلایانەوە میللەت بێ نان دەبێت یان سەرگەردان دەبێت. بۆیە پێویستە ئەحزابی کوردی بە خۆداچونەوەیەک بە خۆیاندا بچنەوە، کە بتوانن هێرشی میدیایی و لێدوانی نابەرپرسانە ڕاگرن. ئەگەر ناتوانن کۆتایی پێبهێنن، ئەوا سنورداریکەن، چونکە لێدوانی ئیستفزازی هێندەی دیکە ماڵی کوردی هە لا هەلا دەکات.

لە کۆتاییدا، دەتوانین بڵێین هەرچەندە ئەم دۆخە نالەبار و ئاڵۆز و سەختە، بەڵام ئەگەر ویستمان هەبێت بۆ چاکەی گشتی و پاراستنی هەرێمی کوردستان، ئەوا ناچار نابین ئەم دۆخە ببێتە چارەنوسمان بەڵکو بە وتارێکی هاوبەش و بە جوڵەیەکی کارا و کارامە دەتوانین ئەم واقیعە پێچەوانە بکەینەوە بۆ دەرفەت. خۆ ئەگەر بەردەوامی بەم دۆخە بدەین، ئەوا دەبێتە چارەنوسمان هەر شکست و پاشە کشەیەک ئەحزابی کوردی بەر پرسیارە هەر حیزبێک بە پێی هێزو توانای خۆی و کردارە کانی خۆ ئەگەر لەم هەلو مەر جە سەختەدا ، هەر لایەنێک و سەرکردەیەک دەسپێشخەرییەک بکات و قوربانی بە بەشێک لە بەرژەوەندی خۆی بدات بۆ ڕێککردنەوەی ئەو هەلومەرجە خوارو خێچەی ماڵی کورد، ئەوا مێژو بە درەوشاوەیی ناوی تۆمار دەکات.

فراکسیۆنی پارتی: دانیشتنەکانی پەرلەمانمان تاوەکو کاتێکی نادیار بایکۆت کرد

2026-04-18T02:51:00.001+03:00

فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق رایدەگەیێنێت، بەهۆی پێشێلکردنی دەستوور و یاسا و پشتگوێخستنی بنەماکانی هاوبەشی و سازان، بڕیاریان داوە دانیشتنەکانی پەرلەمان تاوەکو کاتێکی نادیار بایکۆت بکەن.

لە راگەیێندراوێکدا کە ئەمڕۆ 18-4-2026 بڵاوکرایەوە، فراکسیۆنی پارتی ئاماژەی بەوە کردووە، لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق دەستوور و یاسا پێشێل کراون و بنەماکانی "هاوبەشی، هاوسەنگی و سازان" پشتگوێ خراون.

فراکسیۆنی پارتی دەڵێت: "لەسەر رێنمایی و راسپاردەی سەرکردایەتیی خۆمان، بڕیارماندا بە بایکۆتکردنی دانیشتنەکانی ئەنجوومەنی نوێنەران تا کاتێکی نادیار."

لە کۆتایی راگەیێندراوەکەدا جەخت کراوەتەوە کە پاراستنی مافە دەستوورییەکانی گەلی کوردستان و پاراستنی شەرعییەتی پڕۆسەی سیاسی، لە سەرووی هەموو بەرژەوەندییەکانەوەیە.

ئەم بڕیارەی فراکسیۆنی پارتی دوای ئەوە دێت کە لە چەند رۆژی رابردوودا پرۆسەی هەڵبژاردنی سەرۆککۆماری نوێی عێراق لە پەرلەمان بەڕێوەچوو، کە پارتی ئەو هەنگاوەی بە نادەستووری و پێشێلکردنی رێککەوتنە سیاسییەکان وەسف کرد و هەردوو فراکسیۆنی خۆی لە پەرلەمان و حکومەتی فیدراڵی کشاندەوە. ئێستا بە فەرمی بایکۆتکردنی دانیشتنەکانی پەرلەمانی تاوەکو کاتێکی نادیار راگەیاند.

قالیباف: بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ ئاگربەستی لوبنان دەکەین

2026-04-17T10:58:00.008+03:00

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران دەڵێ، بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ ئاگربەستەکەی لوبنان و ئیسرائیل دەکەن؛ ئاماژە بەوەش دەکات: ''تاوەکو بەدەستهێنانی سەرکەوتنی تەواوەتی یەکگرتوو دەمێنینەوە.''

محەممەدباقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران سەبارەت بە ئاگربەستی نێوان لوبنان و ئیسرائیل پەیامێکی لە ئێکس بڵاو کردووەتەوە کە تێیدا هاتووە، ''ئاگربەست تەنیا ئەنجامی خۆڕاگریی حیزبوڵڵا و یەکڕیزیی بەرەی موقاوەمە بوو.''

بە گوتەی محەممەدباقر قالیباف، ئێران بە ''وریایی''ـەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم ئاگربەستەدا دەکات و تاوەکو بەدەستهێنانی ''سەرکەوتنی تەواوەتی'' یەکگرتوو دەمێننەوە.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران سوپاسی هەوڵە نێوەندگیرییەکانی حکومەتی پاکستان و عاسم مونیر، سوپاسالاری وڵاتەکە دەکات بۆ مسۆگەرکردنی ئاگربەست و دەڵێت: "ئێمە هێشتا پابەندی بەڵێنی خۆمانین.''

رۆژی پێنجشەممە، 16ى نیسانى 2026 دۆناڵد ترەمپ لە هەژماری فەرمیی خۆی لە پلاتفۆرمی "تروس سۆشیاڵ" رایگەیاند، گفتوگۆیەکی نایابی لەگەڵ جۆزێف عەون، سەرۆکی لوبنان و بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل کردووە و هەردوولا رازی بوون لەسەر دەستپێکردنی ئاگربەستێک لە کاژێر 5:00ی ئێوارەی ئەمڕۆ بەکاتی واشنتن (کاژێر 12:00ی شەو بەکاتی هەولێر).

ئەم ئاگربەستە 10 رۆژەیەی نێوان تەلئەڤیڤ و بەیرووت لە کاتێکدایە "پڕۆسەی ئیسلامئاباد" بۆ ئاشتی لەنێوان ئەمریکا و ئێران دووچاری بنبەست ببوو. تاران پێشتر واشنتنی بەوە تۆمەتبار کردبوو دەیەوێت جەنگی لوبنان بەردەوام بێت، بەڵام راگەیاندنی ئەم ئاگربەستە وەک سەرکەوتنی دیپلۆماسی بۆ ئیدارەی ترەمپ دەبینرێت.

سێ ملیۆن فەرمانبەر بەشدارن لە گەورەترین سەرژمێریی دانیشتوواندا

2026-04-17T10:52:00.006+03:00

هیندستان قۆناخی یەکەمی گەورەترین سەرژمێریی دانیشتووانی لە جیهاندا دەستپێکرد، کە تێیدا زیاتر لە 3 ملیۆن فەرمانبەر لە ماوەی ساڵێکدا ئەرکی ژماردنی دانیشتووانی ئەم وڵاتە زەبەلاحەیان پێ سپێردراوە. هیندستان کە نزیكەی 1.4 ملیار کەسی تێدا دەژی، رووبەڕووی کێشەی گەورە دەبێتەوە لە دابینکردنی کارەبا، خۆراك و نیشتەجێبوون بۆ دانیشتووانە زۆرەکەی.

پڕۆسەی ئەم ساڵ جیاوازە لە سەرژمێرییەکانی پێشوو، چونکە هیندستان بە تەواوەتی پشتبەستنی بە کاخەز و فۆڕمی دەستی کەمکردووەتەوە و رووی لە تەکنەلۆژیا کردووە. فەرمانبەران لە رێگەی ئەپڵیکەیشنێکی تایبەتەوە لەسەر مۆبایل زانیارییەکان تۆمار دەکەن، کە ئەمەش خێرایی و وردی لە کۆکردنەوەی داتاکاندا مسۆگەر دەکات.

پڕۆسەکە لە دوو قۆناخی سەرەکی پێکدێت؛ قۆناخی یەکەم بریتییە لە تۆمارکردنی خانووبەرە و باڵەخانەکان و قۆناخی دووەمیش سەرژمێریی کردەییی دانیشتووانە لە رێگەی گەڕان بە ناو ماڵەکاندا بۆ زانینی ژمارەی کەسەکان و دۆخی گوزەرانیان.

لۆلیت لۆل ڤێرما، فەرمانبەری سەرژمێری لە نیودەلهی گوتی: "سەرژمێرییەکە دوو قۆناخی سەرەکی هەیە؛ قۆناخی یەکەم لیستکردنی خانووەکانە. تێیدا فەرمانبەران نەخشەی ئەو ناوچانە دەکێشن کە دەیگرنەوە، تۆماری دەکەن چەند خانوو لەوێ هەیە، هەر باڵەخانەیەکی نوێ کە دروست کراوە یان ئەوانەی نەماون، دیاری دەکەن. قۆناخی دووەم سەرژمێریی راستەقینەی دانیشتووانە. لەم قۆناخەدا فەرمانبەران ماڵ بە ماڵ دەگەڕێن بۆ ژماردنی ئەو کەسانەی لە هەر خێزانێکدا دەژین. هەروەها زانیاری دەربارەی دۆخی ژیان و پێداویستییەکان کۆدەکەنەوە، وەک ئەوەی ئایا خێزانەکە گازی شل، تەلەفزیۆن، ئۆتۆمبێل و ئاسانکارییەکانی دیکەیان هەیە یان نا. ئەم داتایانە دواتر لە لایەن حکومەتەوە بەکاردەهێنرێن بۆ تێگەیشتن لەوەی چ شوێنێک پێویستی بە باشترکردن هەیە."

پونیس، کە راهێنەری مەیدانیی سەرژمێرییە دەڵێت: "پێشتر بڕێکی یەکجار زۆر کاخەز بەکاردەهێنرا. بەڵام ئەمجارە تەنیا یەک ئەپڵیکەیشنی سادە بەکاردێت. لە رێگەی ئەم ئەپەوە دەتوانین تەواوی پڕۆسەکە تەواو بکەین. ئەمە زۆر ئاسانە و لە رووی ژینگەییشەوە باشترە، هەروەها داتاکان دەستبەجێ بۆ سێرڤەرەکان دەنێردرێن."

زۆر نزیکین لە رێککەوتن لەگەڵ ئێران و رێگری لە کارەساتی ئەتۆمی دەکەین

2026-04-17T10:49:00.004+03:00

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا پێش بەڕێکەوتنی بۆ لاس ڤێگاس، لە کۆشکی سپی رایگەیاند، واشنتن و تاران لە رێککەوتن نزیکن و ئەوەش کاریگەریی گەورەی لەسەر بازاڕەکانی جیهان دەبێت.

دۆناڵد ترەمپ سەبارەت بە ئەگەری ئازادکردنی سەرمایە بلۆککراوەکانی ئێران گوتی، "دەبینین چی روودەدات، بەڵام پێموایە ئێمە زۆر نزیکین لەوەی رێککەوتنێک لەگەڵ ئێران بکەین. ئێوە [رۆژنامەڤانان] یەکەم کەس دەبن کە دەیزانن."

"پێموایە چانسێکی باشمان هەیە؛ ئەگەر ئەوە رووبدات، نرخی نەوت و هەڵاوسان زۆر دادەبەزن، لەوەش گرنگتر، رێگری لە روودانی کارەساتی ئەتۆمی دەکرێت."

سەبارەت بە پرسی ئاسایشی دەریایی و گەمارۆکانی سەر تەنگەی هورمز، ترەمپ باسی هێزی سەربازیی وڵاتەکەی کرد و رایگەیاند: "زۆر باش لەگەڵ گەمارۆکەدا دەڕۆین و بۆ ئێمە کارێکی رۆتینییە. هێزی دەریاییمان بێوێنەیە و گەمارۆکە زۆر بە باشی کار دەکات؛ هیچ کەشتییەک ناتوانێت بە تەنیشت هێزەکانماندا تێپەڕێت و تەنانەت بیر لە هاتنە ژوورەوەش ناکەنەوە."

سەبارەت بە درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە، ترەمپ گوتی: "نازانم ئایا پێویست بە درێژکردنەوەی ئاگربەست دەکات یان نا، بەڵام ئەگەر پێویست بێت، ئەو کارە دەکەم."

دۆناڵد ترەمپ راشیگەیاند، ئەوان پەیوەندییەکی زۆر باشیان لەگەڵ ئێران هەیە؛ "ئەوەش لە سایەی ئەو ئابڵووقەیەی خستوومانەتە سەریان، کە تەنانەت لە بۆردوومانکردنیشیان بەهێزتر بوو."

هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ کۆتاییهێنان بەو جەنگەی ماوەی پێنج هەفتەیە لەنێوان ئێران و ئیسرائیلدا هەڵگیرساوە، چڕبوونەتەوە. پێشبینی دەکرێت گەڕێکی دیکەی دانوستاندن هەفتەی داهاتوو لە پاکستان بەڕێوەبچێت.

گەڕی یەکەمی گفتوگۆکانی نێوان واشنتن و تاران لە ئیسلامئاباد بێ ئەنجام کۆتایی هات، بەڵام کارۆلین لیڤیت، گوتەبێژی کۆشکی سپی رۆژی چوارشەممە رایگەیاند، "ئەگەری زۆرە" گەڕی داهاتووی گفتوگۆکان هەر لە ئیسلامئاباد بەڕێوەبچێت.

سەبارەت بە رۆڵی حیزبوڵڵای لوبنان و ئەگەری تێکدانی هەوڵەکانی رێککەوتن، سەرۆکی ئەمریکا گوتی، "دەبینین شتەکان بە چ ئاراستەیەکدا دەڕۆن، ئەوان [حیزبوڵڵا] لەگەڵ لوبنان کار دەکەن و هاوئاهەنگییان هەیە."

چەند کاژێرێک پێش ئەو قسانەی، ترەمپ ئاگربەستێکی 10 رۆژەی لەنێوان ئیسرائیل و لوبنان راگەیاند و جەختی کردەوە کە تیمێکی باڵای وڵاتەکەی بۆ ئاشتییەکی بەردەوام لەنێوان ئەو دوو وڵاتەدا راسپاردووە.

دۆناڵد ترەمپ لە پلاتفۆرمی "تروس سۆشیاڵ" رایگەیاند، گفتوگۆیەکی نایابی لەگەڵ جۆزێف عەون، سەرۆکی لوبنان و بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل کردووە و هەردوولا رازی بوون لەسەر دەستپێکردنی ئاگربەستێک لە کاژێر 5:00ی ئێوارەی ئەمڕۆ بەکاتی واشنتن (کاژێر 12:00ی شەو بەکاتی هەولێر).

شادەماری ئابووریی جیهان پێنج هەفتەیە داخراوە

2026-04-17T10:44:00.002+03:00

تەنگەی هورمز، کە خاڵی بازرگانیی نەوتی جیهانە، زیاتر لە پێنج هەفتەیە بە رووی کەشتیوانی دا داخراوە. لەگەڵ تێپەڕبوونی هەر رۆژێک، ئومێدەکانی گەیشتن بە چارەسەر کەم دەبن و کاریگەرییەکان لە سەر ئابووریی جیهان و ژیانی هەزاران دەریاوان قورستر دەبن.

کۆمپانیای هاپاگ لۆید کە گەورەترین کۆمپانیای کەشتیوانیی ئەڵمانیایە، یەکێکە لەو کۆمپانیایانەی زۆرترین زیانی بەرکەوتووە.

شەش کەشتیی ئەم کۆمپانیایە لە ناو ئاوی کەنداودا گیریان خواردووە و ناتوانن لەو رێڕۆ تەسکەی کە لە ژێر کۆنتڕۆڵی ئێراندایە تێپەڕ بن. جگە لە کەشتییەکان، 150 دەریاوانی ئەم کۆمپانیایە لە دۆخێکی نادیاردا ماونەتەوە.

ئیرینا هەیسلەر، لە کۆمەڵەی کەشتیوانانی ئەڵمانیا رایگەیاند، دۆخی دەریاوانەکان زۆر سەختە، بەتایبەتی لە رووی دەروونییەوە، چونکە ئەوان لە ناوچەیەکی جەنگدان.

نێڵز هاوپت، گوتەبێژی هاپاگ لۆید رایگەیاند: "مانەوە بۆ ماوەی پێنج هەفتە و نیو لە ناوچەی جەنگ دا شتێکی نوێیە. گرنگترین شت پاراستنی گیانی تیمە لە ناو کەشتییەکان دا."

کۆمپانیاکە رۆژانە لەرێگەی مانگی دەستکردەوە پەیوەندییان پێوە دەکات تاوەکو بتوانن لەگەڵ خێزانەکانیان قسە بکەن.

بەهۆی ئەوەی کەشتییەکان ناتوانن لە بەندەرەکان دا لەنگەر بگرن، دابینکردنی خۆراک لەرێگەی کەشتیی بچووکەوە لە ناو دەریا کراوەکاندا دەکرێ.

هاوپت گوتی: "خۆراکەکان لەڕێگەی بەرزکەرەوەوە دەخرێنە سەر کەشتییەکان و لە کۆگە ساردکەرەوەکان دا هەڵدەگیرێن." هەرچەندە زنجیرەی دابینکردنی خۆراک بەردەوامە، بەڵام نرخی ئاوی خواردنەوە بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەتەوە.

تێچووی دارایی جەنگەکە بۆ کۆمپانیاکانی کەشتیوانی یەکجار زۆرە. نێڵز هاوپت گوتی، تەنیا بۆ کۆمپانیای ئەوان، ئەم جەنگە هەفتانە 60 ملیۆن دۆلار تێچووی زیادەی هەیە:

سووتەمەنی؛ نرخی هەر تۆنێک سووتەمەنی 400 دۆلار زیادی کردووە، کۆمپانیاکە هەفتانە پێویستی بە 100,000 تۆن هەیە، کە دەکاتە 40 ملیۆن دۆلار تەنیا بۆ سووتەمەنی.

دڵنیایی: تێچووی بیمەی کەشتییەکان بەرزبووەتەوە.

کۆگە: تێچووی هێشتنەوەی کۆنتێنەرەکان لە بەندەرەکانی عومان، پاکستان و هیندستان، ملیۆنان دۆلاری دیکەی خستووەتە سەر خەرجییەکان.

کۆمپانیای هاپاگ لۆید جەخت دەکاتەوە کە تاوەکو سێ مەرجی سەرەکی بەدی نەیەن، کەشتییەکانیان نانێرنە ناو تەنگەی هورمز:

پاککردنەوەی تەواوەتیی رێڕۆکە لە مینە دەریاییەکان.

پاراستنی کەشتییەکان لە هەر جۆرە هێرشێکی سەربازی.

بوونی پشتگیریی سەربازیی نێودەوڵەتی بۆ مسۆگەرکردنی تێپەڕبوونی سەلامەتی 20,000 دەریاوان کە ئێستا لە ناوچەکەدا گیریان خواردووە.

ترەمپ: هیوادارم حیزبوڵڵا لە ماوەی ئاگربەست بە رێکوپێکی رەفتار بکات

2026-04-17T10:42:00.003+03:00

رێککەوتنی ئاگربەست بۆ ماوەی 10 رۆژ لە نێوان لوبنان و ئیسرائیل دەستیپێکرد. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا پەیامێکی ئاراستەی حیزبوڵڵا کرد و داوای لێکردن ئەم دەرفەتە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ بقۆزنەوە و بە "رێکوپێکی" رەفتار بکەن.

سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین پۆستیدا لە ترووس سۆشیاڵ نووسیویەتی: "هیوادارم حیزبوڵڵا لەم ماوە گرنگەدا بە باشی و بە رێکوپێکی رەفتار بکات. ئەگەر وا بکەن، دەبێتە ساتێکی گەورە بۆیان. چیدی کوشتن نەبێت. دەبێت دواجار ئاشتی هەبێت."

پێش ئەم پۆستە دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، ئەم ئاگربەستە دوای زنجیرەیەک پەیوەندیی تەلەفۆنیی "نایاب" لەگەڵ بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل و جۆزێف عەون، سەرۆککۆماری لوبنان، هاتووەتە ئاراوە.

ترەمپ گوتی، چاوەڕوان دەکرێت لە ماوەی چوار بۆ پێنج رۆژی داهاتوودا، هەردوو سەرکردەکە لە واشنتن کۆببنەوە، کە ئەمە دەبێتە یەکەمین دیداری رووبەڕووی سەرکردەکانی ئیسرائیل و لوبنان لە مێژوودا.

ئەم ئاگربەستە لە کاتێکدایە کە بەرەی لوبنان لە 2ـی ئادارەوە بە قورسی تێوەگلاوە. تاوەکو ئێستا زیاتر لە 2,000 کەس لە لوبنان کوژراون و زیاتر لە ملیۆنێک کەس ئاوارە بوون.

تەنیا چەند کاژێرێک بەرلە ئاگربەست، ئیسرائیل لانیکەم 380 ئامانجی حیزبوڵڵای لە باشوور بۆردوومان کرد.

لە دوایین هێرش بۆ سەر شارۆچکەی غازیە، حەوت کەس کوژران و 33ـی دیکە بریندار بوون.

بنیامین نەتەنیاهوو رایگەیاند، ئیسرائیل "ناوچەیەکی ئەمنی" بە قووڵایی 10 کیلۆمەتر لە ناو خاکی باشووری لوبناندا دەهێڵێتەوە. نەتەنیاهوو دوو مەرجی سەرەکیی بۆ ئاشتیی هەمیشەیی داناوە: چەککردنی تەواوەتیی حیزبوڵڵا و رێککەوتنێکی ئاشتی لەسەر بنەمای "هێز".

لە بەرامبەردا، پەرلەمانتارێکی حیزبوڵڵا گوتی، گرووپەکەیان "بە وریاییەوە" پابەندی ئاگربەست دەبێت، بە مەرجێک ئیسرائیل هێرشەکان رابگرێت.

تاران پێداگری کردبوو کە هەر رێککەوتنێک بۆ کردنەوەی تەنگەی هورمز، دەبێت ئاگربەستی لوبنانیشی تێدا بێت. سەرۆکی ئەمریکا گەشبینیی خۆی نیشاندا و گوتی، واشنتن لە رێککەوتنێکی "مەزن" لەگەڵ ئێران زۆر نزیکە و رەنگە بۆ واژۆکردنی گەشت بۆ پاکستان بکات.

ڕووسیا بۆ بارزانی؛ سوپاسی هەڵوێستی هاوسەنگانەی هەرێمی کوردستان دەکەین

2026-04-16T10:39:00.002+03:00

ئەمڕۆ پێنج شەممە ١٦/٤/٢٠٢٦ ماكسیم ڕۆبین کونسوڵی گشتی ڕووسیا لە هەرێمی کوردستان سەردانی بارزانی کرد، بە پێی ئەو نوسینەی کە دکتۆر هێمن هەورامی ئەندامی مەکتەبی سیاسی و بەشدار لە دیدارەکەدا بڵاوی کردۆتەوە: لە دیدارەكەدا كونسوڵی گشتی ڕووسیا وێڕای جەختكردنەوە لە پەیوەندی قووڵ و ستراتیژ و درێژخایەنی نێوان وڵاتەكەی و هەرێمی كوردستان، پێزانینی بۆ هەڵوێستی هاوسەنگی هەرێمی كوردستان و پاراستنی سەقامگیری هەبوو.

دەقی نوسینەکە وەك خۆی

ڕۆژی پێنجشەممە 16ی نیسانی 2026 سەرۆك مەسعود بارزانی پێشوازیی لە بەڕێز ماكسیم ڕۆبین كونسوڵی گشتیی ڕووسیا لە هەولێر كرد.

لە دیدارەكەدا كونسوڵی گشتی ڕووسیا وێڕای جەختكردنەوە لە پەیوەندی قووڵ و ستراتیژ و درێژخایەنی نێوان وڵاتەكەی و هەرێمی كوردستان، پێزانینی بۆ هەڵوێستی هاوسەنگی هەرێمی كوردستان و پاراستنی سەقامگیری هەبوو و ڕاشیگەیاند ڕووسیا بایەخێكی زۆر بە پێگە و كاریگەریی سەرۆك بارزانی دەدات و هیوای خواست پەیوەندییەكانی نێوان ڕووسیا و هەرێمی كوردستان گەشەی زیاتر بەخۆیەوە ببینێت. هەروەها ڕوانگەی وڵاتەكەی لەبارەی گۆڕانكاریی و ڕووداوەكانی ناوچەكە خستەڕوو و ئاماژەی بەوەدا كە ڕووسیا خوازیارە بۆچوونی سەرۆك بارزانی لەبارەی ڕووداو و پێشهاتەكانی ناوچەكە بزانێت.

لای خۆیەوە سەرۆك بارزانیش جەختی لە قووڵكردنەوەی پەیوەندییە مێژووییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و ڕووسیا كردەوە. هەروەها ئاماژەی بە دوایین پێشهات و گۆڕانكارییەكانی ناوچەكە دا و ڕایگەیاند كە هەرێمی كوردستان هیچ كات لەگەڵ بوونی شەڕ و گرژیدا نەبووە و پێیوایە هیچ كێشەیەك لەڕێگەی شەڕ و ململانێیی سەربازی چارەسەر نابێت و دەبێ گرفتەكان لەڕێگەی دانوساندن و دیپلۆماسیەوە چارەسەر بكرێن. هەورەها هەرێمی كوردستان هیچ كات بەشێك نەبووە و بەشێك نابێت لەو شەڕ و تێكهەڵچوونانەی لە ناوچەكەدا هەیە و پشتیوانی لە هیچ جموجۆڵی سەربازی و شەڕێك لە ناوچەكەدا نەكردووە. بەڵام بەداخەوە سەرباری ئەو هەڵوێستە ڕوون و ئاشكرایەش زوڵمێكی زۆر لە هەرێم كراوە و بەهۆی پەلاماری بەرفراوانی مووشەكی و درۆنییەوە ژمارەیەك هاووڵاتیی هەرێم شەهید و بریندار بوونە.

لەبارەی پرسی پارێزگای كەركووك سەرۆك بارزانی جەختی لەوە كردەوە كە ئێمە پێمانوایە كەركووك دەبێ ببێتە شارێك كە نموونەی پێكەوەژیان و برایەتیی پێكهاتەكان بێت و پارتی هەمیشە لەگەڵ مافی هەموو پێكهاتەكان بووە و زۆرجار لەپێناو پێكهاتەكان و خەڵكی تر لە مافی خۆی خۆش بووە و قوربانی بە دەستكەوتەكانی داوە. سەرۆك بارزانی ئەوەشی دووپات كردەوە كە بە هیچ شێوەیەك لەگەڵ ئەوەدا نین كە لەڕێگەی درێژەپێدان بە سەفەقاتی گوماناویی فندەق ڕەشید یاری بە ئیرادەی دەنگدەرانی كەركووك و چارەنووسی كەركووكییەكان بكرێت.

دوایین لێکەوتە ئابوورییەکانی جەنگی ئێران

2026-04-16T08:27:00.000+03:00

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی دیکە بازاڕەکانی جیهانی هەژاندەوە کاتێک هیوای گەیشتن بە ئاشتییەکی خێرای لەناوبرد. ئەم لێدوانانە بوونە هۆی بازدانی بەرچاوی نرخی نەوت، لە کاتێکدا وڵاتانی ناوچەکە پەنا بۆ رێگەی نائاسایی دەبەن بۆ رزگارکردنی ئابوورییەکانیان.

دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ دووپاتی کردەوە، هێزەکانی ئەمریکا بۆ ماوەی دوو بۆ سێ هەفتەی دیکە بەردەوام دەبن لە لێدانی ئێران و ئەو وڵاتە دەگەڕێننەوە بۆ "سەردەمی بەردین،" نرخی وزە بە شێوەیەکی خێرا هەڵکشایەوە. نەوتی تێکساس 11.4٪ بازدانی تۆمار کرد و گەیشتە 111.54 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک. نەوتی برێنت 7.8٪ بەرزبووەوە و گەیشتە 109.03 دۆلار.

ئەم پێشهاتە وایکرد بۆرسەکانی ئاسیا بە دابەزینێکی گەورە دابخرێن، هەرچەندە بۆرسەکانی ئەورووپا و ئەمریکا توانییان بەشێک لە زیانەکانیان پێش پشووی کۆتایی هەفتە قەرەبوو بکەنەوە.

سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، وەک تۆڵەیەک بۆ لێدانی دوو گەورەترین کارگەی پۆڵای وڵاتەکەی لە لایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە، شەپۆلێکی نوێی هێرشی کردووەتە سەر ئامانجە پیشەسازییەکان لە ناوچەکە.

لە ئیمارات هێرش کرایەسەر کارگەی پۆڵای ئەمریکی لە ئەبوزەبی. لە بەحرێن کارگەی ئەلەمنیۆمی ئەمریکی کرایە ئامانج. لە ئیسرائیل چەند کارگەیەکی چەک بۆردوومان کران.

کۆبوونەوەی 40 وڵات بە سەرکردایەتیی بەریتانیا رۆژی پێنجشەممە لە لەندەن کۆتایی هات، کە تێیدا داوای کردنەوەی "دەستبەجێ و بێ مەرجی" تەنگەی هورمز کرا، بەڵام هیچ پێشکەوتنێکی کردەیی بەدی نەهات.

سکرتێری گشتیی ئەنجوومەنی هاریکاریی کەنداو (GCC) داوای لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد، کە مۆڵەتی بەکارهێنانی "هێز" بدات بۆ پاراستنی تەنگەی هورمز لە هێرشەکانی ئێران.

لەلایەکی دیکەوە، تاران رایگەیاند، خەریکی داڕشتنی پڕۆتۆکۆڵێکی سەردەمی ئاشتییە لەگەڵ عومان بۆ بەڕێوەبردنی تەنگەکە دوای کۆتاییهێنان بە جەنگ.

وەزارەتی نەوتی عێراق رایگەیاند، بەهۆی داخرانی تەنگەی هورمز، دەستیان کردووە بە هەناردەکردنی نەوتی خاو لەرێگەی تانکەری وشکانییەوە بە ناو خاکی سووریادا. عێراق کە 90٪ـی داهاتی پشت بە نەوت دەبەستێت، زیانی گەورەی بەرکەوتووە؛ ئامارەکان نیشانی دەدەن، داهاتی نەوتی عێراق لە مانگی ئاداردا 70٪ بەراورد بە مانگی شوبات کەمی کردووە. دیمەشق بەڵێنی داوە "تێپەڕبوونی سەلامەت" بۆ نەوتی عێراق دابین بکات.

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، حکومەتی پاکستان بە شێوەیەکی کتوپڕ نرخی بەنزینی 42.7٪ و گازوایلی 54.9٪ بەرزکردەوە. لە بەنگلادیش نرخی گازی ماڵان و ئۆتۆمبێلی 29٪ گران بوون. فلیپین رایگەیاند، لەگەڵ تاران گەیشتووەتە رێککەوتن بۆ ئەوەی "تێپەڕبوونی سەلامەت" بۆ کەشتییە نەوتهەڵگرەکانی فلیپین لە تەنگەی هورمز دابین بکرێت، ئەوەش دوای راگەیاندنی باری نائاسایی وزە لەو وڵاتە.

لە پاریس بانکە زەبەلاحەکانی وەک (Citigroup) و (Goldman Sachs) رێکارە ئەمنییەکانیان تووند کردووە و داوایان لە کارمەندەکانیان کردووە لە ماڵەوە کار بکەن، ئەوەش دوای پووچەڵکردنەوەی هێرشێکی بۆمبڕێژکراو بۆ سەر بانکێکی ئەمریکی.

هەریەکە لە چیک و رۆمانیا باجی سەر گازوایلیان کەمکردەوە تاوەکو باری سەر شانی هاووڵاتیانیان سووک بکەن.

زەریف: ئەمریکا دەیویست مەرجەکانی بەسەر ئێراندا بسەپێنێت

2026-04-14T08:27:00.000+03:00

محەممەد جەواد زەریف، وەزیری پێشووتری دەرەوەی ئێران هۆکاری شکستهێنانی دانوستاندنەکانی ئەم دواییەی ئیسلامئاباد بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، دەخاتە ئەستۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەڵێت واشنتن دەیویست مەرجەکانی خۆی "بەسەر تاراندا بسەپێنێت".

زەریف کە لە دانوستاندنە ئەتۆمییەکانی ساڵی 2015ـدا سەرۆکایەتیی شاندی وڵاتەکەی دەکرد، رۆژی یەکشەممە، 12ـی نیسانی 2026، لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکسدا نووسیویەتی: "هیچ دانوستاندنێک، لەگەڵ ئێران سەرکەوتوو نابێت ئەگەر لەسەر بنەمای 'مەرجەکانی ئێمە/مەرجەکانی ئێوە' بێت."

زەریف کە یەکێک بوو لە ئەندازیارانی رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی نێوان ئێران و وڵاتانی زلهێزی جیهان (کە دواتر لە ساڵی 2018 دۆناڵد ترەمپ لێی کشایەوە)، لە پەیامەکەیدا بۆ ئەمریکا دەڵێت: "دەبێت ئەمریکا فێر بێت: ناتوانیت مەرج بەسەر ئێراندا بسەپێنیت. هێشتا کات ماوە بۆ فێربوون. هێشتا."

رۆژی شەممە، بەرپرسە باڵاکانی ئەمریکا و ئێران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان کۆبوونەوە بۆ تاوتوێکردنی ئاشتی، لە کاتێکدا ئاگربەستێکی ناسکی دوو هەفتەیی لە ئارادایە.

دوای شکستهێنانی گفتوگۆکان، ماڵپەڕی هەواڵیی ئەکسیۆسی ئەمریکی لە زاری سەرچاوەیەکی بێناوی ئاگادار لە دانوستانەکان بڵاویکردەوە کە بەشێک لە ناکۆکییەکان بریتی بوون لە "داواکاریی ئێران بۆ کۆنترۆڵکردنی تەنگەی هورمز و رەتکردنەوەی دەستبەرداربوون لە یەدەگی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی."

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا کە سەرۆکایەتیی شاندی وڵاتەکەی دەکرد، رۆژی یەکشەممە لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا رایگەیاند، دانوستاندنەکان نزیکەی 21 کاژێریان خایاندووە و ئێران "بڕیاریدا مەرجەکانمان قبووڵ نەکات."

لەلایەکی دیکەوە، ئیسماعیل بەقایی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوە کرد کە هەردوولا لەسەر هەندێک خاڵ رێککەوتوون، بەڵام "ناکۆکی لەسەر دوو بۆ سێ پرسی گرنگ مایەوە."

جەنگی نێوان ئێران لە لایەک و ئەمریکا و ئیسرائیل لە لایەکی دیکە، لە 28ی شوباتی رابردووەوە دەستیپێکرد، کاتێک لە هێرشێکدا ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، رێبەری باڵای کۆماری ئیسلامی کوژرا و بەخێرایی ململانێیەکی بەرفراوان تەواوی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی گرتەوە.

تاوەکو ئێستا روون نییە ئایا هەردوولا دەست بە پەیوەندییەکانیان دەکەنەوە یان نا، وە هەروەها چارەنووسی ئاگربەستەکەش دوای شکستهێنانی دانوستانەکان نادیارە.

قالیباف: ئەمریکا نەیتوانی متمانە بۆ ئێران دروست بکات

2026-04-14T08:26:00.007+03:00

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، لە دانوستاندنەکانی ئیسلامئاباد، ئەمریکا نەیتوانیوە متمانە بۆ تاران دروست بکات، ئێستا نۆرەی واشنتنە بڕیار بدات کە ئایا دەتوانێت ئەو متمانەیە دروستبکاتەوە یان نا.

محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس دوای کۆتاییهاتنی دانوستاندنەکان نووسیویەتی: "پێش دەستپێکردنی گفتوگۆکان جەختمان کردبووەوە کە ئێمە خاوەن نییەتێکی باش و ئیرادەی پێویستین، بەڵام بەهۆی ئەزموونی دوو جەنگی رابردوو، هیچ متمانەیەکمان بە لایەنی بەرامبەر نییە."

قالیباف ئاماژەی بەوە کردووە کە شاندی ئێرانی بە ناوی میناب 168 ، کۆمەڵێک دەستپێشخەریی نوێیان خستە روو، بەڵام لایەنی بەرامبەر لەم خولەی دانوستانەکاندا نەیتوانیوە متمانە بۆ شاندی ئێرانی دروست بکەن.

دوای نزیکەی 40 رۆژ جەنگ، رۆژی هەشتی نیسان ئەمریکا و ئێران بە نێوبژیوانی پاکستان لەسەر ئاگربەستێکی دوو هەفتەیی رێککەوتن و بڕیاریاندا لە ئیسلامئابادی پاکستان دانوستاندن بکەن. هەردوو دوێنێ بۆ ماوەی 21 کاژێر کۆبوونەوە و گفتوگۆیان هەبوو، بەڵام نەگەیشتنە رێککەوتن.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران دەڵێت ئەمریکا لە لۆژیک و بنەماکانی تاران تێگەیشتووە. گوتیشی، ئەوان "دیپلۆماسیی بەهێز" شانبەشانی خەباتی سەربازی بە رێگەیەک دەزانن بۆ بەدەستهێنانی مافەکانی گەلی ئێران و دەستبەرداری "دەستکەوتەکان"ی 40 رۆژەی بەرگری ئێران نابن.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، قالیباف سوپاسی هەوڵەکانی پاکستانی کرد بۆ ئاسانکاریی پرۆسەی دانوستاندنەکان و دەستخۆشی لە شاندی ئێرانی کرد کە بۆ ماوەی 21 کاژێر لە گفتوگۆی چڕدا بوون.

بەرەی تورکمانی چاوی لە وەرگرتنی پارێزگاری کەرکوکە

2026-04-14T08:26:00.006+03:00

لەدوای یەکلابونەوەی پۆستی سەرۆککۆمار بۆ بەربژێری یەکێتی نیشتمانی و جوڵەکانی هێزە عێراقیەکان بۆ پێکهێنانی حکومەتی عێراقی، یەکێك لە پرسەکان باسی لێوە دەکرێت پرسی پارێزگاری کەرکوکە و بەرەی تورکمانی چاوی لەسەریەتی.

جوڵەکانی بافڵ تاڵەبانی بە ئاراستەی بەرەی تورکمانی لە عێراقدا پرسی یەکلاکردنەوەی پارێزگاری کەرکوکی بۆ تورکمان گەرموو گوڕ کردوە و باس لەوە دەکرێت کە یەکێتی پارێزگاری کەرکووك دەداتە بەرەی تورکمانی.

یەکێتی مەبەستیەتی کە ئەمە بکاتە هەنگاوێك بە ئاراستەی بەهێزکردنی پەیوەندیەکانی لەگەڵ تورکیا، ئەوە وێڕای ئەوەی لە کاتی وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری کەرکوكدا ناڕەزایی دروستبوو سەبارەت بە و پشکە زۆرەی بەر عەرەب و تورکمان کەوتن لە شاری کەرکووك لە بەرامبەر یەکلاکردنەوەی پۆستی پارێزگاری کەرکوك بۆ رێبوار تەها.

لە ئەگەری وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری کەرکوك و تەسلیمکردنی بە بەرەی تورکمانی بە ڕەزامەندی بەرەی محمد حەلبوسی، کورد وەك شارێکی کوردستانی زیانی گەورەی بەردەکەوێت چونکە بۆ داهاتوو دەبێتە عورفێکی دووبارە بوەوە کە تورکمان و عەرەبیش پارێزگار بە پشکی خۆیان بزانن و چاویان لەسەریبێت وەك کورد خۆیان بە زۆرینە بزانن لە کاتێکدا وێڕای ئەوەی ئەو شارە کوردستانیە زۆرینەی کوردن، لە دوای رووخانی حکومەتی بەعسەوە پارێزگارەکەی کورد بوە جگە لەو ماوەیەی کە حکومەتی عێراقی هێرشی کردە سەر کەرکوك و ناوچە کوردستانیەکان.

بە پێی زانیاریەکان یەکێتی نیشتمانی پۆستی پارێزگاری کردۆتە یەك پاکێج لە پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی عێراق و یەکلاکردنەوەی پۆستە باڵاکان، بە وەرگرتنەوەی پارێزگاری کەرکوك لە ڕێبوار تەها بۆ بەرەی تورکمانی کورد پارێزگاری شارێکی گرنگ لەدەست دەدات

وێنە پێشوازی بافڵ تاڵەبانیە لە محەمەد سەمعان ئاغا، سەرۆکی بەرەی تورکمانی عیراقی

مایۆرکا سیتی ئۆفەرێكی کەم وێنەی خستە ڕوو بۆ ئەوانەی باخ و ڤێلایان هەیە

2026-04-12T13:30:00.005+03:00

ئارەزووی ژیانێکی شاهانە دەکەیت لەناو شاری سلێمانی؟

پڕۆژەی مایۆرکا سیتی کارئاسانی تەواوت بۆ دەکات. چیتر پێویست ناکات خەمی فرۆشتنی باخەکەت بێت، ئێمە باخەکەت لێ وەردەگرین و بەرامبەر کلیلی خانوو یان شوقەیەک لە مایۆرکا سیتی پێ دەدەین. باشترین کوالێتی و گونجاوترین مامەڵە لای ئێمە دەستەبەرە.

مایۆرکا سیتی، جوانییەک لە دڵی سروشتدا.

ناونیشانی ئۆفیسی فرۆشتن:

سلێمانی، بەرامبەر دەرگای پارکی ھەواری شار، ئۆفیسی سەرەکیی ئێم جەی ھۆڵدینگ.

پەیوەندیکردن:

07705956000

07703956000