Kızılderili Kültürü

Şef Seattle'in Buyuk Baskana Yazdigi Mektup (1854)

2011-06-01T07:51:00.001-07:00

Şef Seattle'ın Mektubu

Şef Seattle'in Buyuk Baskana Yazdigi Mektup (1854)

Suquamish Kabilesinin lideri olan Sef Seattle 1786'da doğmuş, 7 Haziran 1866'da ölmuş ve Suquamish (WA)da bulunan kabile mezarlığına gömülmüştür. Şef Seattle'nin bahsedilen mektubu 1854 yilinda anlasma muzakereleri sirasinda ezbere soylenmiş olup, insan ve dunya arasindaki iliskiyi anlatan en buyuk fikir yazilarindan bir olarak kabul edilmistir.

Dr. Maynard, Kizilderili bir arastirmaci, Sef Seattle ile uzun yillar çok iyi arkadas olur ve yeni kurulan kasabaya onun adinin verilmesini onerir ve oneri kabul edilir. Ancak Sef Seattle'nin gercek isminde bulunan hafif girtlaktan soylenmesi gereken sesler, Ingilizce'ye uygun olmadigindan kasabaya kisaca "Seattle" adi verilir.

Yüzyillardir halkimin uzerine merhamet gozyaslarini doken su sonsuz gokyuzu bir gun degisebilir. Bugun acik gozukuyor ancak yarin bulutlarla kaplanabilir. sozlerim, asla yer degistirmeyen yizdizlar gibidir. Sef seattle her ne soylerse, Washington'daki buyuk Sef ona, gunesin yada mevsimlerin donusune inandigi olcude inanabilir. Washington'daki buyuk Sef bize dostluk ve iyilik dileklerini gondermis. Onun, bizim arkadasligimiza cok fazla ihtiyaci olmadigini biliyoruz. cunku onun halki, engin ovalari kaplayan cimenler kadar cok. Benim insanlarim ise firtina sonrasi dagilmis agaclar gibi az. Beyaz Sef, bizden toprak almak istedigini; bu arada bize rahat yasayabilecegimiz bir yerin ayrilacagini bildirmis. Bundan sonra daha genis bir ulke ihtiyacimiz olmadigi icin teklif dusunulebilir.

Bir zamanlar insanlarimiz bu topraklara tipki ruzgarda kivrimlanan deniz dalgalarinin kabuklu kuru yuzeyleri kapladigi gibi yayilmislardi. cok uzun zaman gecti ve o buyuk kabileler artik huzunlu bir ani oldu. Bu zamansiz guc kaybedisimiz icin ne cok fazla yas tutacagim, ne de bu isi cabuklastirdigi icin bazi kardeslerimizi suclayacagim.

Genclerimiz oldukca heyecanli ve atilgan. Genc insanlarimiz herhangi gercek veya hayali bir seye kizdiklarinda yuzlerini siyah boya ile boyarlar. Bu durum onlarin kaplerinin de kara oldugunu temsil eder ve yasli insanlarimiz onlari hicbir sekilde yatistiramaz. Ayni sey, beyaz adamlar atalarimizi batiya dogru suruklemeye basladiklarinda da olmustu. umariz ki, aramizda bir daha boyle bir dusmanlik olmaz. Herseyimizi kaybeder hicbir sey kazanamayiz. Intikam almak, genc insanlarimiz tarafindan, hayatlari pahasina da olsa bir kazanc gibi goruluyor ancak, savas zamani evde kalan yasli erkekler ve erkek evladi olan yasli kadinlar bunun kazanc olmadigini daha iyi belirler.

Washington'daki buyuk babamiz, onun isteklerini gerceklestirirsek bizi koruyacagini soyluyor. Cesur savascilari bizim icin birer kuvvet duvari olup, sahip olduklari mukemmel savas gemileri limanlarimizi doldurunca tarihi dusmanlarimiz -Haidas & Tsimshrans- artik daha fazla kadinlarimizi, cocuklarimizi ve yaslilarimizi korkutamayacaklar, o bizim babamiz, biz de onun cocuklari olacakmisiz. Boyle birsey olabilir m? "sizin tanriniz bizim tanrimiz degildir. sizin tanriniz sizin insanlarinizi sever ancak, benimkilerden nefret eder. O, guclu, koruyucu kollarini beyazlarin uzerine sevgiyle gerip onlara bir babanin ogluna yaptigi gibi yol gosterir. O, kizilderili cocuklarini da korur ancak, gercekten onun cocuklariysa. Bizim tanrimiz bizi korur. sizin tanriniz sizin insanlarinizi hergun daha da guclu kilar. Yakinda tum kitayi dolduracaklar. Bizim insanlarimiz ise med-cezir misali, ama geri dormemek uzere cekiliyorlar. Beyaz adamin tanrisi bizim insanlarimizi sevemez ve korumaz. Bizim insanlarimiz yardima muhtac oksuz ve yetimleri benzerler. Bu sartlar altinda nasil kardes olabilirimiz? Nasil sizin tanriniz bizim tanrimiz olur ve aramizdaki iliskiyi yenileyip gelistirebiliriz?

Eger ortak bir tanrimiz varsa, taraf tutuyor olmali. Biz onu asla gormedik. O, size haklar verdi, fakat kizilderili cocuklari icin hicbir sozu olmadi. Hayir; biz farkli koklerden gelen, farkli kaderlere sahip iki ayri irkiz. Ortak cok az seyimiz var.

Atalarimizin kulleri bizim icin kutsaldir ve onlarin dinlenme yerleri kutsal zeminlerdir. siz, atalarinizin mezalarina gereken onemi vermez ve onlari anmazsiniz. sizin dininiz, tanrinizin demir parmagi ile tas tabletler uzerine yazilmistir. Bu sayede dininizi unutmamaniz saglanir. Bizim dinimiz atalarimizin geleneklerinden, yasli insanlarimiza Buyuk Ruh tarafindan gonderilen ruyalardan olusur ve insanlarimizin kalplerinde yazilidir.

sizin oluleriniz mezara girip yildizlarin otesine uctuktan sonra sizi ve yasadiklari topraklari unuturlar. Bizim olulerimiz onlara hayat veren bu harika dunyayi asla unutmazlar. Onun muhtesem vadilerini, caglayan nehirlerini, gorkemli daglarini, gollerini ve koylarini oldukten sonra da sever ve ozlerler.

Gunduz ve gece bir arada olamaz. Kizilderililer herzaman beyazlardan tipki sabah sislerinin gunesten kactigi gibi kacmislardir. Buna ragmen, teklifiniz uygun gorunuyor. Ve umuyorum ki, halkim bunu kabul edecek. Buyuz Beyaz Sef'in vaadettigi uzere beraber baris icinde yasayacagiz.

onemli olan geri kalan gunlerimizi nerede gecirecegimizdir. Kizilderili'nin gecesi karanligi vaadediyor. ufkunda tek bir umut yildizi bile yoktur. Kotu sesli ruzgarlarin iniltileri uzaklardan geliyor. Kotu kader kizilderilinin pesinde gibi gorunuyor. Kotulugun yaklasan ayak seslerini duydugunda kendisini, tipki yarali bir ceylanin avcinin yaklasan ayak seslerini duydugu zaman yaptigi bi kotu kaderine hazirlayacak.

Ay birkac kez daha dogacak, birkac kis daha gececek ve daha once bu genis topraklara yerlesmis ve mutluluk icinde yasamis olan neslimiz, daha once bizden daha guclu ve daha umut dolu yasamis insanlarimizin mezarlari basinda yas tutacaklar. Ama, niye insanlarimin kaderi icin yas tutayim ki? Tipki deniz dalgalari gibi kabileler kabileleri, uluslar uluslari takip ediyor. Bu doganin duzenidir ve teessuf yersizdir. Yokolusumuz cok uzak olabilir ama kesinlikle birgun gerceklesecek; tanrisinin yanina kadar gelip onunla bir arkadas gibi konusan Beyaz Adam icin bile. Tum bunlardan sonra kardes olabiliriz. Hep birlikte gorecegiz.

Teklifinizi dusunup, karar verdigimizde sizi haberdar edecegiz. onerinizi kabul edecek olursak, bir sartimiz var ki; atalarimizin, arkadaslarimizin ve cocuklarimizin mezarlarini istedigimiz zaman rahatsiz edilmeden ziyaret etme ayricaligina sahip oluruz. Halkimin gozunde bu topraklarin herbir parcasi kutsaldir. Herbir koyun, herbir vadinin, ovalarin ve agaclarin onlar icin iyi veya kotu bir anisi vardir. sahil boyunca uzanan, dilsiz ve olu kayalar bi onlari, hayatlarini birlestirici hatiralar yaratarak heyecanlandirir. su uzerinde durdugunuz top toprak bile onlarin ayaklarina sizinkilerden daha hos gelir, cunku; bu toprak atalarimizin kaniyla zenginlesmistir. Buradan ayrilan cesur delikanlilarimiz, sevgi dolu annelerimiz, sevimli kizlarimiz ve burada cok kisa bir sure yasamis kucuk cocuklarimiz bile buralari, bu los issizligi sevip ozleyecekler. Ve son kizilderili yok olup, kabilemin hatiralari Beyazlar icin bir tarih oldugunda, bu kiyilar kabilemin gorunmez cesediyle kaynasacak. cocuklarinizin cocuklari kendilerini bir dukkanda, bir otoyolda, bos bir yerde yalniz olarak dusundugunde aslinda yalniz olmayacaklar. Dunyanin hicbir yerinde tamamen issiz bir yer yoktur. Geceleri, sehir ve kasabalarinizin caddeleri bosalmis gibi gorunse de, aslinda, bir zamanlar oralarda yasamis ve bu guzel topraklari gercekten seven misafirlerle dolu olacaktir. Beyaz adam asla yalniz kalamayacaktir. Onun, benim insanlarima saygi gostermesini saglayin, cunku; oluler gucsuz degildir. olu mu dedim? olum diye birsey yoktur, sadece dunya degistirilir.

Kızılderililerde Pow Wow Ayini ve Gelenekselleşen Şenlikleri

2011-06-01T07:12:00.001-07:00

Kızılderililerde Pow Wow Ayini ve Gelenekselleşen Şenlikleri

Pow Wow, Algonquin kabilesinde rüya gören ya da şaman anlamına gelen bir terimdir. Pow Wow Amerikan ordularıyla savaşmadan önce Kızılderililerin şaman ritüeli olarak toplanmalarını sembolize eder. Amerikan Orduları Sioux Kızılderilini 1890'da Wounded Knee çayının kenarına getirdiler. Ertesi gün, soğuktan donmak üzere olan Big Foot, diğer kızılderililerle birlikte bu dansı yaptı. Hayalet Dansı ve diğer kızılderili danslarında olduğu gibi bu dansta da önemli olan; yaşam döngüsü diye tabir ettikleri çemberi dansederek tamamlamaktır.

Bu bağı kurmak için yapılan dans ve müzik ( O hayal ediyor... Jimson, peyote, teonanacatı, coca alınımı sonrası ruhlar ve ruhlar alemiyle kurulan bağ... )

Doğum, ölüm, evlilik, hastalık, sağlık, ürün ve şükür için; sihir için müzik.Müzik eşittir dua.Kızılderililerin hayatlarının her anında kullandıkları duadır müzik.

Kızılderililer müziği, bizim anlamlandırmalarımızın ötesinde bir amaç değil kutsal bir araç olarak algılamaktadır. Müziğin en etkin kullanımı ruhlarla ilişkiler de aracılık etmesidir.Bu Pow-wow ayinleriyle yapılır.Pow-wow kurultay ve toplantılarıdır. Pow-wow’da transa geçiren maddelerin alımını takiben ruhların kişiye dua-şarkılar öğrettiğine ve bu dua-şarkıların o kişiye bazı güçler verdiğine inanılır.O kişi için o şarkı özeldir ve onu kimseye öğretmez, onun kutsallığını azaltmak istemez. Şamanların güçlerinden geldiğine inanılır.O kutsallığı korumak için o dua-şarkıyı yanlışsız söylemesi gerekir. Yakadah’a, Manitu’ya, Yastasinane’ye ,havaya , suya , ateşe, yaratıcı ruha dua-şarkıyla tapınır.

Şarkılar kişilerin ve kabilelerin malıdır.Kabileden kabileye müzik farklılıklar gösterir.Bu farklılıklar Kuzey ve Güneyi düşünürsek daha da büyür.Kuzeyde müzik dış etkenlere karşı sınırsallığını korumuş, Avrupa müziğinden etkisinde kalmamıştır.Şarkılar yüksek ve sert sesle söylenir, sürekli tekrarlar vardır.Şarkılarla dans arasında yüksek bir bağ vardır. Şarkılar genelde dansı yönlendirir.En yoğun kullanılan enstrümanlar vurmalı çalgılardır.Kare davul, su davulu,seramik davul gibi bir çok çeşit vardır.Davulunda kutsal güçleri olduğuna inanılır.Onların da ruhu olduğuna inanılır.Davuldan sonra önemli bir diğer enstrüman çıngıraktır.Nefesli çalgılar Kuzeyde çok az kullanılırken Güneyde kullanımı daha yoğundur.Güney bölgelerde İspanyol etkisiyle yaylı enstrümanların da kullanıldığı görülür.

Kızılderililerin müziğe yükledikleri anlam bağlamında müzik; dans ve yapılan diğer ritüellerle birlikte bir bütün olarak ele alınıp, bir dua bir ayin olarak nitelendirilmelidir

Pow-wow yerlilerin biraraya gelip tanıştıkları, dostluklarını yeniledikleri şarkıların söylendiği, dansların edildiği bir törendir. Pow Wow adıyla bilinen bu tören Kızılderili dinsel inançlarının en önemli törenlerinden biridir. Ruhların tören alanına indiğine ve dansçılarla birlikte dans ettiğine inanılır. Ama ruhları herkes göremez, yalnızca bazı insanlar görür. Görenler bu bilginin onlara kartalın nefesiyle ulaştığını söylerler. Bir grup davulun ritmik sesiyle birlikte şarkıcılar şarkılar söylerler ve ruhları çağırırlar. İki ayrı Pow-Wow töreni çeşidi vardır.
Bunlardan bir tanesi Yarışma Pow-Wow’udur. Burada dansçı kendi yaş ve kategorisinde diğer dansçılarla yarışır. Aynı zamanda davul çalanlarda kendi aralarında yarışmaktadır. Kazanan dansçı Şampiyon Dansçı ünvanı alır. Kazanan grupta Şampiyon Davul grubu ünvanını alır.

Yarışmalı Pow-Wow’a hazırlık , törenin yapılacağını önceden ilan etmekle başlar. Tören hazırlıkları arasında ziyafetlere hazırlanmak, konuklara, yaşlılara, dansçı ve şarkıcılara verilecek hediyelerin hazırlanması ve törenin yapılabilmesi için gerekli küçük kulübelerin ve alanın düzenlenmesi vardır. Bu alanlardan birincisi tabanı sedir ağacıyla döşenmiş, tavanı söğütlerle örtülmüş, yan duvarları olmayan bir çardaktır. Şarkıların söylendiği yerdir ve ev sahibi kabileye ya da kişilere aittir. Yüzyıllardır bu gelenek nesilden nesile aktarılmıştır. Diğer kulübe kabilenin yaşça büyük olan erkekleri (Yaşlı bilgeler) için hazırlanır. Onlar için dizayn edilmiştir. Tören süresince yaşlıların rahat edebileceği bir yerdir. Yaşlılara hürmet gösterilerek onların uzun ve sıcak yaz günlerinde törenleri gölge bir yerde izlemesi sağlanır. Tüm hazırlıklar bitince herkes susar ve davullar çalmaya başlar. Davul sesini duyanlar törenin başladığını anlarlar.
Pow-Wow yerlilerin en yaygın ve en görkemli törenidir ve
atalarından kalan zengin mirasın yeniden güçlendirilmesidir. Bazılarına göre Pow-wow’un çıkış kaynağı Güney Ova Yerli kabileleri , bazılarına göre de Poncha’lardır. Pow-Wow şarkıcıları bu ritüelin en önemli öğesidir. Onlarsız Pow-wow yapılamaz. Dans yapılamaz. Dansçılar da törenin önemli bir diğer öğesidir. Pow-Wow şarkılarının çeşitli varyasyonları vardır. Bazıları savaşla, dinsel inançlarla ilgilidir, bazıları ise sosyal içeriklidir. Değişik kabilelerin katılmıyla gerçekleşen bu törende her kabilenin şarkıcıları peşpeşe şarkılarını söylerler. Ayrı dillerden ve çok eski dualardan oluşan bu şarkıların bazıları zamanla değişikliğe uğrayarak içindeki kelimeler kaybolmuş ezgiyle birlikte bir tür haykırma, mırıldanma ve benzeri gibi anlamlı sözcük içermeyen sesleri barındıran şarkı biçimine dönüşmüştür. Şu anda söylenmekte olan birçok Pow-Wow şarkısı anlamı olan kelimelere de sahiptir. Yerliler bunları sonraki nesillerine aktararak dilleriyle beraber varlıklarını devam ettirmektedirler.
Tören törenin yapılmasından haftalar önce komite tarafından kararlaştırılır. Tören yöneticisi ve Alan Yöneticisi ayrı ayrı Komite ile görüşerek görevlerini yerine getirirler. Organizasyonun pürüzsüz sürmesi bu ikilinin çalışmasına bağlıdır.
Pow-Wow Büyük Girişte başlar. Büyük Giriş insanların tören alanına girdiği yerdir. Bu yer yerleşim yeri ile tören arasındaki bir geçiş yeridir. Değişik kabilelerin bayrakları, Kartal asası, Pow bayrağı tören alanına. getirilir. Bayrak taşımak onur vericidir. O nedenle bayrak taşıyanlar özenle bu işte yeterli ustalığa sahip olanlardır. Bayrak taşıyan yaşlıların ardından diğer kabilelerin Şefleri , Prensesler , Yaşlılar, ve pow-wow organizasyonundakiler hiyerarşik bir sırayla yürürler. Erkek dansçılar yürümeye başlar, kadın dansçılar onların ardından yürür. Alana gelirler. Bir şarkı biter yenisi başlar. Bu şarkılar kabile bayraklarını ve bayrak taşıyıcılarını onurlandırmak içindir. Bir duadan sonra birkaç dans yapılır. (Round Dans-yuvarlak bir alan etrafında yapılan dans türü. )Bu danslardan sonra her kabilenin kendi şarkı ve şarkıcılarıyla katılımı başlar. Davul vuruşları eşliğinde danslar ve şarkılar sürer gider.
Pow-Wow kızılderili kabilelerini birleştiren bir işlev taşıdığı için beyazlar tarafından en çok engellenmek istenen törenlerden olmuştur.

Kızılderili Astrolojisi

2011-06-01T06:58:00.001-07:00

Zodyak Kuşağını eskiden beri tanıyanlar ve gökyüzünün büyülü bilgeliğini yetkin bir şekilde kullananların başında Kızılderililer gelir.
Kızılderililer, Zodyak Kuşağını bir Şifa Çemberi olarak tanımlarlar ve insan özgü her türlü problemin bu çember sayesinde çözülebileceğine inanırlardı.
Bu Büyülü Çemberin rehberliğinden faydalanarak, yaşamlarına yön verirler, önemli tarihlerini belirlerlerdi.
Değişik yaşlarda, değişen enerjilerinin akışını sağlamak ve kendilerini farklı şartlara adapte edebilmek için kendi yaşamlarının doğum-ölüm-yeniden doğum çemberini tanımayı isterlerdi.
Onlara göre, her insanın doğduğu tarih Şifa Çemberine giriş noktasını ve madenler-bitkiler-hayvanlar alemine, yani kısacası dünyadaki yaşama katılımını belirlerdi.

Kızılderili Burçları

2011-06-01T06:56:00.000-07:00

22 Aralık – 19 Ocak
YABANKAZI
"Bilge, dingin, yardımsever bir lider!"
Uğurlu taşı: Kuvars
Rengi: Beyaz
• Evrenin tüm enerjisini kullanabilme yeteneği
• Sakin, dingin bir kişilik
• Olayları kavrama yeteneği
• Dikkatli, titiz ebeveyn
• Hata yapmamak için çok çalışma
• Arkadaşlık ve dostluk seçiminde çok dikkatli
• Sindirim sisteminde hassasiyet
• Büyük gelişimlere açık
• Morali bozukken çekingen ve içe kapanık
• Lider olma kabiliyeti
• Alışkanlık ve geleneklerine bağlı
• Ev hayatında düzenli ve özenli
• Arkadaşlarını ve çevresini geliştirmeye eğilimli
• Güçlü intikam duygusuna sahip
• Çok sayıda değişik işi ve görevi yürütebilme yeteneği
• Kusursuzluk tutkusu
• İnsanlar ve doğa ile kolayca uyum sağlama
• Dayanıklılık , bazen katılaşma
• Aydınlık ama ulaşılması zor bir kişilik
• Kusursuz bir bilge

20 Ocak – 18 Şubat
SUSAMURU
Uğurlu taşı: Gümüş
Rengi: Gümüş
"Sevimli, canayakın, iletişimi yüksek bir yardımsever!"
• Arkadaşları tarafından sevilen, sayılan bir kişilik
• Duygularını saklamaya meyilli,
• Karşı koyulması zor,
• İştahlı, yemek yemeyi seven
• İyi bir baba, iyi bir eş,
• Akıllı, Cesur
• Esnek ve yardımsever
• Sosyal yardımlaşma konularına eğilimli,
• Güvenilir bir dost,
• Dalgın ve hayalci,
• Uzak ülkelere gitmeye eğilimli,
• İyi bir dert ortağı,
• Hassas noktası; Sinir sistemi
• Affedici,
• Güçlü bir içgüdü ve altıncı his,
• Tehlikeli durumlarda yanlış kararlar almaya eğilimli,
• Kendilerini başkalarının yerine koyabilme kabiliyeti,
• Aşırı korkusuzluk sonucu tehlikeli işler yapabilme,
• Sürekli yeni planlar yapma,
• İlk adımları atarken kararsız,
• Özgürlüğüne düşkün,
• Herkesle dost!

19 Şubat – 20 Mart
PUMA
Uğurlu Taşı: Firuze
Rengi: Mavi – Yeşil
"Kıvrak ve güzel bir duygu yumağı!"
• Kendi alanlarına ve özeline düşkün,
• Duygusal ama duygularını göstermeyen,
• Zor güvenen ve ihtiyatlı,
• Ruhsal bir avcı,
• Evine düşkün,
• Yalnızlık duygusu güçlü,
• Sezgileri yüksek,
• Kıvrak zekalı,
• Doğru olanı yaptıkları konusunda güvenceye ihtiyaç duyan,
• Sevecen, neşeli bir ebeveyn,
• Hareketli,
• Duyarlı,
• Uysal,
• Akıl almaz bir düşgücü,
• Hassas nokta: Mide – Bağırsak,
• Köşeye sıkıştıklarında kavgacı ve atik,
• Güvendiklerine tüm yüreği ile sevgi gösterme,
• Anlaşılması zor, gizemli,
• Güçlü sezgiler,
• Duyguları baskı altında tutma eğilimi,
• Atik bir ruhsal koşucu,
• Başkalarının göremediğini gören,
• Romantik.

21 Mart – 19 Nisan
ALADOĞAN
Uğurlu Taşı: Opalin
Rengi: Sarı
" Görkemli ve büyüleyici bir iyilik sembolü!"
• Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerji,
• Daldan dala atlayan,
• Hızlı gelişme, değişme kapasitesi,
• Düşünce ve duygularında çok açık
• Açıksözlü ama bazen patavatsız,
• Yalana ve yalancılığa tahammülü olmayan,
• Korkusuz,
• İleri görüşlü,
• Kızgın olduklarında saldırgan ve çok tehlikeli,
• Bağımsız,
• Kolayca dikkati dağılan,
• Enerjilerini yönlendirmeye başaranlar için iyi bir yönetici,
• Sağlam bünyeli,
• Hassas Nokta; Baş bölgesi, sık baş ağrısı,
• Herkesle anlaşan,
• Doyumsuz bir güç ve enerji isteği,
• Yeryüzü işlerine aşırı eğilim,
• Dost ve adil bir ebeveyn,
• Çoşkulu,
• Heyecanlı,
• Arkadaş yanlısı, geniş bir çevre,
• İletişim gücü yüksek,
• Pırıltılı,
• Etkileyici,
• Hayır demesi zor!

20 Nisan – 20 Mayıs
KUNDUZ
Uğurlu taşı: Krisokol
Rengi: Mavi
"Herkese yaşam gücü ve tadı veren denge merkezleri!"
• Dengeli, ağırbaşlı,
• Değişimi sevmeyen,
• Planlı,
• Eşyalarına düşkün,
• Bir işi yaptığı zaman hem güzel hem yararlı olmasına çalışan,
• Fiziksel lark çok güçlü,
• Sürekli barışı arayan ve barış ortamlarını tercih eden,
• Toprağa, köke bağlı önem veren,
• El becerileri yüksek,
• Her türlü fiziksel ortama uyum sağlayan,
• Kendi rahatı ve huzuru için çevreyi düzenleyen,
• Tek boyutlu düşünceye kolayca kayabilen,
• Sessiz, sakin,
• Güven duymadıkları zaman geride kalıp dinleyen,
• Sinirlenince yıkıcı,
• Suyla ilgilenmekten hoşlanan,
• İşleri sürtüşmesiz, uyumlu hale getirmeyi başaran,
• Maddi alanda güvenceyi seven,
• Evliliği ciddiye alan ve eşine sadık olan,
• Tutarlı ve dengeli ilişkileri tercih eden,
• İç huzura önem veren,
• Kararlı ve dirençli ama bir o kadar da tehlikeli!

21 Mayıs – 20 Haziran
GEYİK
Uğurlu taşı: Akik
Rengi: Beyaz – Yeşil
"Çekici, hareketli, duyarlı bir şifacı!"
• Hareketi seven,
• Aynı anda birkaç işi yapabilen,
• Durmadan bir düşünceden ötekisine geçen,
• Çok uyank vezeki,
• Koruma içgüdüsü fazlası ile gelişmiş,
• Güzel olan her şeyi seven,
• İlişkilerinde fiziksel görünüme önem veren,
• Sanatçı kişilikli,
• Yeni buluşlara meraklı,
• Yeni tatlar, yeni yerler görmeyi seven, maceracı,
• Gülmeyi seven bir kahkaha makinesi,
• Monogamist ilişkilere yatkın olmayan,
• Sevgi dolu bir ana-baba,
• En küçük işte bile güzellik yaratabilen,
• Hassas nokta: Damar tıkanıklıkları,
• Kalıcı ilişkileri olması gereken,
• Sevinmeyi ve sevinç duygusunu çok önemseyen,
• Yaratıcı,
• Konuşkan,
• Dünyanın tüm güzelliklerini görebilen,
• Duyarlı,
• Keyif almayı bilen,
• Maceracı!

21 Haziran – 22 Temmuz.
AĞAÇKAKAN
Uğurlu Taşı: Kırmızı Akik
Rengi: Pembe
"Aile ortamlarının ve sevginin vazgeçilmez merkezi!"
• Gizemli yetenekleri olan,
• Dengeli ortam ve dengeli durumları tercih eden,
• Olayların iç yüzünü kolayca kavrayan,
• Muhakkak sevdikleri bir eşe ihtiyaç duyan,
• Düzenli, iyi ilişkiler kuran,
• Çok hırslı,
• Anaç, evcimen,
• Sevmeyi ve sevilmeyi çok önemseyen,
• Yardımsever,
• Dinsel ve mistik eğilimleri olan,
• Uzak çevreye kadar herkesle ilişki içerisinde olan,
• Uyumlu,
• Güven duygusuna önem veren,
• Çabuk korkan,
• Milliyetçilik duyguları güçlü olan,
• Maddi güvence olmayınca mutsuz olan,
• Hassas Nokta; İç hastalıkları,
• Yaşamda her zaman ruhsal bir amaç arayan,
• Huzursuz olunca hastalanma eğilimine sahip,
• Sağlam ve güvenilir bir dost!

23 Temmuz – 22 Ağustos
MERSİNBALIĞI
Uğurlu Taşı: Gröna Demir
Rengi: Kırmızı
"Gösterişli, bağımsız, sevilen, keskin görüşlü bir fırtına!"
• Soylu, görkemli düşünmeyi seven,
• Dost ama alaycı,
• Gerçek duygularını saklayan,
• Hassas nokta; Soğuk algınlığı, boğaz ağrısı, hazımsızlık,
• Başkalarının kendilerine verdiği acıyı unutmayan,
• Başkalarına duygusal çözümler sağlamayı seven,
• Liderlik duyguları çok güçlü,
• Egemenlik kurmayı seven,
• Bazen kibirli,
• Çok zeki, uyanık ve hareketli,
• Çocuklarına karşı korumacı,
• Tükenmez bir güç kaynağı ve ruhsal derinlik,
• Çok sağlam bir korunma zırhı,
• Okumaya meraklı,
• Haksever, iyi niyetli bir yönetici,
• Hırçın davranışların altında yumuşak ve kırılgan bir yürek,
• Acılarını, dertlerini asla göstermeyen,
• Psikolojik ve fiziksel sıkıntıları kolayca çözümleyebilme yeteneği,
• Başka insanların üzerinde güçlü etkiler yaratan,
• Beklenmedik, hesapsız öfke patlamaları olan,
• İyi yürekli, duyarlı kişiler!

23 Ağustos – 22 Eylül
BOZAYI
Uğurlu Taşı: Ametist
Rengi: Erguvan
"Çözümlemeci ve mantıklı düşünme yeteneği olan bir organizatör!"
• Mantıklı,
• Adalet duygusu güçlüolan,
• Yalana karşı hassas ve hemen hisseden,
• Öfkesini soğukkanlı ve hesaplı bir şekilde gösteren,
• Konuşmayı seven,
• Aynı zamanda uzun süre suskun kalabilen,
• Korkutucu bir düşman,
• Somut aleme ve lükse meraklı,
• Akıllarına koydukları zor, kolay her şeyi yapabilen,
• Sorumluluk duygusu çok güçlü,
• Sinirli ama sevecen bir ana-baba,
• Temiz, titiz,
• Disiplinli ve düzenli,
• Uyumlu ama çekingen,
• Aldatılmaya tahammülü olmayan,
• Sorunları kolayca çözebilen,
• Zayıf olan herşeyi küçümseyen,
• Ruhsal gelişim konusunda desteğe ihtiyaç duyan,
• Yemeğe düşkün ama rejimi de seven,
• Hekimlik, yönetim ve savunma konularına meyilli,
• Hassas Nokta; Mide, bağırsak ve kalp,
• Tasarıları ve düşüncelerinin bozulmasına asla izin vermeyen,
• Dürüst ve etkin bir kişiklik!

23 Eylül – 23 Ekim
KARGA
Uğurlu Taşı: Jasper
Rengi: Kahverengi
"Özveri, nezaket ve kararlılığın mükemmel bir bileşimi!"
• Yardımsever,
• Doğa ile ilişkide olmayı seven,
• Ani, beklenmedik manevralar yapabilen,
• İç dengeleri bozulmazsa uzun süre çalışabilen,
• Ruhsal alanda çok rahat olan,
• Hayattan zevk almayı bilen,
• Küçük şeylerden mutlu olan,
• Her şeyin iyi ve kötü yanını kolayca görebilen,
• Çelişkili,
• Her türlü düşünce ve akımı izleyip öğrenmek isteyen,
• Sevdiklerine karşı aşırı korumacı hatta yıkıcı,
• Kendilerini bulmak için zamana ihtiyaç duyan,
• Hayvanlara düşkün,
• Evine özenen, zevkli, dekorasyona meraklı,
• Güzel şeyleri seven,
• Estetiğe düşkün,
• Kendilerini bulmakta bazen zorluk çeken,
• Çok sevimli,
• Çok fedakar bir ebeveyn,
• Kucaklanmayı ve öpücüğü seven,
• Güven vermeyi ve güven kazanmayı seven ve kolayca öğrenen,
• Hayatı dolaysız ve yoğun yaşayan,
• Güzel ve yakışıklı insanlardır!

24 Ekim – 21 Kasım
YILAN
Uğurlu taşı: Bakır – Malahit
Rengi: Turuncu
"Ruhsal güçleri çok yüksek duyarlı insanlar!"
• Ruhsal seslere karşı duyarlı
• Uğraştıkları işte başarılı,
• Kendi söylediklerini benimseten,
• İlişki kurdukları şeyleri dönüştürme yeteneği,
• Tükenmez bir enerji,
• İyileştirici güçlere sahip,
• Hassas Nokta: Karın ağrısı,
• Çevrelerine yardımcı olma yeteneği,
• Bazen dar kafalı,
• Karar verme aşamasında yardım almayı sevmeyen,
• Aydın bir kişiliğe sahip,
• Çatal dilli,
• Soğukkanlı,
• Çok gizemli,
• Ketum,
• Kusursuz ,
• Etrafa kolayca uyum sağlayan,
• Çocuklarına yetki vermeyi seven,
• Kendi özlerini değiştirebilme gücü,
• Saklı işler çevirmeyi seven,
• Çok çekici,
• Dokunma ve titreşimlere olağanüstü duyarlı,
• Farklı bir kişilik!

22 Kasım – 21 Aralık
WAPİTİ
Uğurlu Taşı: Obsidiyen
Rengi: Siyah
"Yeniden doğan veya yeniden doğurabilecek bir güç simgesi!"
• Parlak, saydam yapılı bir kişilik,
• Sık sık ikilem yaşayan,
• Yaşamları boyunca bıçak sırtında yürüyen,
• Dış etkilerden gerçek özleri çıkarmayı çok iyi beceren,
• Yumuşak ama güçlü bir yapıya sahip,
• Çevrelerine karşı antiseptik bir etkiye sahip olan,
• Çok güçlü bir adalet duygusuna sahip,
• Güçlü içgüdüleri olan,
• Ruhsal düğümleri kolayca çözebilen,
• Yükseklere tırmanmayı başarabilen,
• Sağlam içgüdüleri olan,
• Yakın ilişki kurmaktan çekinen,
• Sıcak kalpli, sevgi dolu olabilen,
• Fikirlerinden asla caymayan, kendi bildiğini okuyan,
• Bazen aşırı cesur,
• Erkenden olgunlaşan,
• Çabuk öğrenen,
• Öfke nöbetleri geçirebilen,
• Kazandıkları bilgileri herkesle paylaşan,
• Gururlu,
• Saygı ve sevgi uyandıran, neşeli Wapiti'ler!

Kuzey Amerika Kızılderilileri

2011-06-01T05:37:00.000-07:00

Kuzey Amerika Kızılderilileri, birbirlerinden oldukça farklı yaşam biçimlerine sahipti. Bilim adamları, Kuzey Amerika kıtasını tam sekiz kültür bölgesine ayırıyorlar. Bu bölgeler, birbirlerine hem kültürel, hem de coğrafi olarak yakın kabilelerden oluşuyor. Bölgeler ve bazı kabile isimleri şöyle:

Güneydoğu: Cherokee, Chickasaw, Catawba, Caddo, Choctaw, Creek, Natchez
Güneybatı: Navajo, Hopi, Mohave, Apache, Zuni, Pima, Yuma

Batı: Nez Perce, Klamath, Yurok, Pomo, Modoc, Shoshone, Miwok, Paiute, Ute, Chumash, Gabrielino

Kuzeydoğu: Ojibwa (Chippewa), Algonquin, Micmac, Abenaki, Huron, Massachusett, Pequot, Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga, Seneca, Tuscarora, Delaware, Shawnee, Sac, Fox

Kuzeybatı: Tlingit, Haida, Tsimshian, Bella Bella, Bella Coola, Kwakiutl, Nootka, Makah, Chinook

Ovalar: Blackfoot, Gros Ventre, Hidatsa, Mandan, Crow, Sioux, Cheyenne, Pawnee, Oto, Arapaho, Kiowa, Comanche, Wichita

Kutupaltı: Cree, Naskapi, Montagnais, Beaver, Slave, Koyukon, Kutchin, Yellowknife, Chipewyan

Kutup: Inuit (Sibirya, Alaska, Kutup, Grönland, Copper, Southampton, Labrador), Aleut

Bu kadar çok sayıda kültür grubunun olması şaşırtıcı gelebilir çünkü Kızılderililer hakkında bilinenler, genelde yalnızca Ova Kızılderilileri özellikleridir. Tüyler, çadırlar, savaş başlıkları ve savaş baltaları.... Bunların hepsi de hemen herkesin izlediği kovboy filmlerinin, okuduğu Teksas Tommiks'lerin vazgeçilmez parçasıdır. Oysa yalnızca Kızılderili evlerine bakmak bile gruplar arasındaki farklılıkları açıkça ortaya koyar.

Kızılderili gruplarının beyazlarla karşılaştıkları tarihler de çok farklı. Beyazların Amerika kıtasına yayılmaları uzun zaman aldı. Kolomb Kuzey Amerika'yı hiç görmedi. Kutup bölgesinde yaşayan Inuitler ilk beyaz adamla 1818 yılında, Kolomb'un Amerika'ya ayak basmasından neredeyse üç yüz yıl sonra karşılastılar. Ama hepsinin de ortak bir tarihi oldu. Beyaz adamla birlikte hastalıklar geldi. Daha önce hiç tanımadıkları suçiçeği, sıtma, kızamık, ve hatta grip gibi hastalıklara bağışıklıkları olmayan Kızılderililer hızla ölmeye başladı. Ölmeyenler, ya topraklarını almak isteyen beyazlara teslim olmak zorunda kaldılar, ya da savaşmak. Büyük bir direniş göstermeden teslim olanlar arasında, suskunluğa bürünüp değişik bir direniş gösterenler de oldu. Amerika'nın güneybatısında yaşayan Kızılderililer, beyazların gelişini ve bu yeni ırkın Kızılderililerin dinlerini, kültürlerini yok etmeye çalışacağını çok önceden rüyalarında görmüşlerdi. İşte bu nedenle beyazlarla karşılaşınca suskunluğa büründüler, törenlerini, dinlerini gizli tuttular. Bugün onlar, kültürlerinin çok büyük bir bölümünü korumayı başarmış olan Kızılderililer içinde belki de ilk sırayı alıyorlar. Köylerindeki bazı bölgelere beyazların girmesi, ya da bazı törenleri izlemesi hala yasak.

Oturan Boğa (Tatanka İyotanka)

2010-06-03T05:16:00.001-07:00

OTURAN BOĞA (TATAKANKA IYOTANKA)
LAKOTA(SİOUX)
(1831 - 1890)

1831'de o zaman ki Grand River, bugünkü Güney Dakota'da doğan OTURAN BOĞA'ya kabilesi, anlamı baskıya boyun eğmeyen, baskılara karşı oturarak ayak direyen boğa demek olan TATAKANKA IYOTANKA (OTURAN BOĞA) adını verdi. Kendindeki liderliği 10 yaşında ilk bufalosunu avladığında ve ilk kez bir düşmana sezdirmeden yaklaşabildiğinde farkına vardı. 14 yaşında ilk savaşına gitti, ilk kez askerlerle 14 yaşında karşı karşıya geldi. 1863'de Hunkpapa av bölgesini tehdit etmeye başladıkları ana kadar beyaz yerleşimcilere müdahale etmedi. Lakota kabilesine 1868 de şef oldu. Strong Heart derneğinin lideri oldu, sonra da Silent
Eaters'ların seçkin ve önemli bir üyesi oldu. Bu grup kızılderililerin
refahı için çalışıyordu.

Beyazlarla savaş Ft. Larami anlaşmasıyla 1868 de bitti ama Black
Hills'de ( Bu bölge kızılderililer için kutsaldı) altının keşfi bölgede
yine gerilimin artmasına sebep oldu. 1872 yılında demiryolu işinde
çalışan beyazları koruyan askerlerle önemli çatışmalara girdiler.
1876 yılının Mart ayında Rosebud Creek'de yapılan Lakota,
Cheyenne ve Arapaholar'ın katıldığı Güneş Dansı töreninde
OTURAN BOĞA gelecekten haberler aldı. (O aynı zamanda bir
ŞAMAN - ŞİFACI'ydı ve bu özelliğini daha sonra da birçok savaşta
kullandı.) Beyaz askerlerin gökyüzünden gelen çekirgeler gibi
Lakota kampına üşüştüklerini gördü. Birkaç hafta sonra General
George Armstrong Custer ve 7. süvari alayı yerlilerin kampına
saldırdılar. Federal hükümet bu saldırıyla barışı açıkça tehdit
etmişti. Ve orada birçok kızılderiliyle neredeyse tüm beyaz askerler
öldü. 4 yıl sonra, buffaloların neslinin tükenmesi nedeniyle halkının
yiyecek bulamaması OTURAN BOĞA'yı teslim olmaya zorladı.
1881'in çok sert ve insafsız bir kışında OTURAN BOĞA ve hala
onun yanında olan bir grup kızılderili federal askerlere teslim olmak
zorunda kaldılar. 19 Temmuz 1881'de o ve küçük oğlu elinde
tüfeğiyle federal hükümetin ofisine gelerek teslim oldular.
OTURAN BOĞA dost olmak istediklerini göstermek istemişti ve "
kabilemin hatırlayacağı son esir ben olmak istiyorum"dedi.

OTURAN BOĞA Güney Dakota'da Standing Rock'da kızılderililer
için yapılmış kampta esir tutuldu. 1885'lerde kızılderililer beyazların
seçtiği şeflerle yönetilir oldular. 1885'de OTURAN BOĞA'ya
Buffalo Bill'in Vahşi Batı Gösterisi'ne katılması için rezervasyondan
ayrılma izni verildi, haftada 50 dolar karşılığında ata binerek gösteri
yapacak ve böylece halkına yardım edebilecekti ancak buna sadece
4 ay dayanabildi ve sonra ayrıldı. Standing Rock'a dönünce Grand
River'da doğduğu yere yakın bir yerde küçük bir kulübede yaşadı.
Rezervasyon kurallarına uymayı reddetti. İki eşi ile birlikte
yaşıyordu, hristiyanlığı kabul etmemişti ama buna rağmen
Lakota'ların yeni nesil çocuklarının okuma ve yazma bilmesi
gerektiğini düşündüğünden çocuklarını yakındaki bir Hristiyan
okuluna gönderiyordu. Dönüşünden kısa bir süre sonra OTURAN
BOĞA mistik güçleri aracılığıyla Custer'ın uğrayacağı bozgunu yani
geleceği yeniden gördü. Bu defa yanındaki tepenin üzerine inmiş bir
tarla kuşu ona sesleniyordu. (Seni, kendi halkından olan
Lakotalılardan biri öldürecek). 5 yıl kadar bir süre sonra bu kehanette doğru çıktı.

1890 sonbaharında OTURAN BOĞA'ya Hayalet dansı ile ilgili haberler geldi. Hayalet Dansı törenleri Beyazlar'ın kızılderili topraklarını terketmeleri ve kızılderililerin eski yaşamlarına yeniden kavuşmaları isteğinin ifadesiydi. Lakotalar bu törenlere Pine Ridge ve Rosebud Reservasyonlarında da katılmıştı. Federal hükümet için çalışan ajanlar, yasaklanmış bu töreni hükümete haber verdiler. Standing Rock kayalıklarında yapılan bu törene OTURAN BOĞA hala çok sayılan ve sevilen mistik güçlere sahip bir lider olarak katıldı. Kicking Bear isimli bir Miniconjou Lakotalı OTURAN BOĞA'ya Federal hükümete bağlı askerlerin gelip onu tutuklayacağı haberini verdi. Hükümet ise oraya 43 Lakota polisini yollamıştı. 1890 Aralığının 15'inde günün ilk ışıkları doğmadan OTURAN BOĞA'nın kulübesini top ateşine tutular. OTURAN BOĞA tarafında olan kızılderililer onu korumaya çalıştılar. Ama peşinden gelen Lakota polislerinden biri OTURAN BOĞA'yı kafasından vurdu. Kehanet gerçekleşmiş OTURAN BOĞA halkından biri tarafından öldürülmüştü. Tanrıların üstün güçlerle donattığı bir bilge yaşamıyordu artık... Aynı çatışmada birçok kızılderili ve OTURAN BOĞA'nın genç oğlu KARGA AYAK da vuruldu, ardından tüm kabile dağıtıldı.

OTURAN BOĞA, North Dakota Fort Yates 'te defnedildiğinde ardında umutsuz bir halk ve onu simgeleyen sözleri kalmıştı. "Eğer Büyük Ruh benim beyaz adam olmamı isteseydi, beni öyle yaratırdı. Ben onun izniyle yaşadım ve bir şef olarak burdayım. Biliyorum Büyük Ruh (Lakota'ların Büyük Ruh'unun adı WAKAN TANKA'dır.) tepeden bakıyor, beni görüyor ve ne söylediğimi duyuyor. Sizin kalbinizde kesin istekler ve planlar var, oysa benim kalbimde başka arzular vardır. Kartallar kartaldır, karga gibi olamaz. Dünya güneşi kucakladı ve biz bu sevginin sonuçlarını görüyoruz, şimdi biz yoksuluz ama özgürüz. Adımlarımızı beyaz adam kontrol edemez ve eğer bizler öleceksek, doğrularımızla öleceğiz. Bana hırsız diyorlar, oysa topraklarımızı ve zenginliklerimizi hangi beyaz adam çalmadım diyebilir? Kim bana aç gelip de tok dönmedi? Ben hangi yasayı çiğnedim? Hangi beyaz kadın benim tarafımdan esir alındı ya da hakarete uğradı? Kim benim eşimi ya da çocuklarımı dövdüğümü gördü? Kendime ait olanları seviyor olmam yanlış mı? Babamın yaşadığı yerde Sioux olarak doğdum, benim halkım ve topraklarım uğruna ölebileceğim için mi bana vahşi diyorlar..."

Naaşı 1953'te South Dakota Mobridge'ye nakledilen OTURAN BOĞA'nın mezarında nişan olarak granit bir mızrak vardır. O Lakotalılar arasında yalnızca parlak fikirleri olan ve korkusuz bir savaşçı olarak değil aynı zamanda çok iyi bir baba, yetenekli bir şarkıcı, cana yakın ve arkadaş canlısı bir insan, derin bir din bilgisine (Şamanizm) sahip ruhani lider ve kutsal güçlere sahip bir şef olarak hatırlanmaktadır.

OTURAN BOĞA (HUNKPAPA SİOUX)
"Buralarda beyaz adam istemiyotuz.Kara tepeler benımdir."Gençliğinden itibaren beyazların yerli halklar üzerindeki baskısını izleyen Oturan Boğa savaşçı ve lider olarak büyük bir ün yapmıştı.
Beyazlarla anlaşma yapmaya bire bir karşı çıktı.1876'daki Little Bighorn Savaşı'nın önderlerinden biriydi.Savaştan sonra halkıyla birlikte Kanadaya göçetti ancak buradaki koşulların zorluğu ve ABD hükümetinin baskısı sonucunda dönüp rezervasyona yerleşmek zorunda kaldı.Oturan Boğa rezervasyon yaşamı sırasında da halkı arasında büyük bir otoriteye ve saygınlığa sahipti.Bir dönem Buffalo Bill'in Vahşi Batı Gösterisi'ne katılarak ABD ' yi dolaştı ve Kızılderililere yapılan haksızlıklara dikkat çekmeye çalıştı.
Kızılderililer arasındakı otoritesi kırılmadığı için 1890 yılında Hayalet Dansı bahanesiyle rezervasyon polislerince öldürüldü...

Kutsal Ruh'a Şarkı

2010-06-03T04:51:00.001-07:00

Kutsal Ruh'a Şarkı

Kutsal ruh ,rüyamda buffalonun simsegini isittim,Batidan toz bulutu halinde dogan kutsal bulutu gordum ve günesi orttu.Buffalo'nun adimi söyledigini duydum-Beyaz Ayi benimle dans etmeye geldi.Dans ettik O'nun kizgin gozlerine baktim ve bos bir comlegin icerisinde insanlarimizi gordum.Bugun yine birkez daha buffallo ile karsilastim ölum dansinda.benim gögsumu 100 bufallo gücünde yapmani ve bana adini veren Kutsal Ayi'nin cesareti kadar bana cesaret vermeni istiyorum. Kutsa bu mizragi sihirinle.Kutsal Buffallo'nun kalbini bul ve onu uzun bir yolculuktan dönmüs gibi sevgiyle karsila.

Beyaz Ayin'nin sarkisi Kutsal Ruh'un kulaginda agaclarin arasindan gecen bir ok gibi yükseliyor . Yakinda eski yasam dansi ve olüm varlik haline gelecek bozkirda.Yerli cesaretinin savas cigliklari ile ve saldirgan buffalo'nun bögürmesi ile yankilanacak ovalar.Fakat simdi barisin orta yerinde bu kutsal topraklarda Sioux savasçilarinin kollari ve sesleri yükseliyor cennete dogru ve hissedebiliyoruz ruhlarin aydinlanmasini ve dualarin cevaplandirildigini.

White Bear (Beyaz Ayi.)
sioux

Kızılderililerde Müzik

2010-06-03T04:49:00.001-07:00

Kızılderililerde Müzik

DAVUL: Amerikan yerlileri için davul hayati önem taşımaktadır. Davulun hayattaki bütün güçleri temsil ettiği düşünülür. Davulların ritmi, toprak ananın nabzının ve Kızılderili yüreklerinin simgesidir. Onların mistik güç taşıdığına inanılır ve kutsal oldukları kabul edilir. Davula insan muamelesi yapılır, onun ruhu olduğuna inanılır ve ruhunu tatmin etmek için davulun onuruna yiyecek ve içecek bırakılır. Yerliler davulun tonunu ayarlamak için tahtadan yapılmış su davulunun üzerine küçük bir delik açarlar, böylelikle ton ayarı için buradan su eklenebilir veya çekilebilir. Suyun çok az miktarı tınlama ve çınlama görevi yapar, fazlası ise tonu bozabilir. Davulların üst kısmı kurudukça ton yükselir. En çok kullanılan davul türü ise el davuludur ve isteyen kişi bu tip davula sahip olabilir. Büyük davullara nazaran bunlara sahip olmak için sıkı kurallar yoktur.

ÇINGIRAK: "Rattles" adını taşıyan çıngıraklarda en az davul kadar değerlidir. Sihirbaz hekim tarafından kötü ruhları kovmak için kullanılmaktadır. Bazı çıngıraklar bir at kadar değerlidir ve bir at fiyatına satılırlar. Çıngırakların içine kum ya da mısır tanecikleri, minik taşlar ya da tohumlar konur. Bacak çıngırakları genellikle "stomp" danslarında kadın dansçılar tarafından giyilerek kullanılır. Diz etrafına takılan küçük kaplumbağa kabuklarından yapılmış bu çıngıraklar, dansçının hareketleriyle ses çıkartır.

"Bull Roarers" boğa kükremelerine benzetilen, bir kordona iliştirilmiş, kenarları tırtıklı, ince ve düz tahta parçalarıdır. Başın üzerinde döndürülerek rüzgarda çalınan bir enstrümandır. Hopi Kızılderilileri, "bull roarer" sesini gök gürültüsüne benzettikleri için yağmur duasında kullanırlardı. Ayrıca mistik amaçlı törenlerde ruhların çıkardığı ses olarak da bilinirdi. Günümüzde halen az yağmur yağan bölgelerde kullanılır. Üzerinde şimşek resimleri görülür. Bazı kabilelerde ise artık çocuk oyuncağı olarak karşımıza çıkabilir.

FLÜT: Tüm yerli törenlerinde flütlerin ve düdüklerin sesi duyulur. Özellikle Dakota bölgesinde yaşayanlar mükemmel flüt çalmaları ile tanınırlar. En ilginç düdük sesi ise "si yotanka" olarak adlandırılan ve Çim dansında kullanılan düdüktür. Bunun sesi tıpkı bir boğa gibidir. Atwater, Kızılderili flütlerinin dünyada en melankolik müziği ürettiği savunur. R. Carlos Nakai adlı flüt üstadı, bu tanıma verilebilecek en güzel örneklerdendir. Flüt çalan her yerli, kendi elinin boyutuna göre kendi flütünü yapar. Dolayısıyla aynı sesi çıkaran, tıpatıp birbirine benzeyen iki tane flüt bulmak mümkün değildir. Flütlerin üzerindeki parmak deliklerinin sayısı 5-7 arasında değişmesine rağmen, tamamen kişisel seçime bağlıdır. Ayrıca müzelerde sergilenen eski flüt örneklerine baktığımızda taştan yapılma oyma flütlere ya da insan kolundan yapılmış flüt çeşitlerine rastlayabiliriz. Tüm bu müzik aletleri tıpkı Kızılderililer gibi kendine has bir kültürün yansımasıdır.

Kuzey Amerika Kızılderilileri

2010-06-03T04:39:00.001-07:00

Kuzey Amerika Kızılderilileri

Kuzey Amerika Kızılderilileri, birbirlerinden oldukça farklı yaşam biçimlerine sahipti. Bilim adamları, Kuzey Amerika kıtasını tam sekiz kültür bölgesine ayırıyorlar. Bu bölgeler, birbirlerine hem kültürel, hem de coğrafi olarak yakın kabilelerden oluşuyor. Bölgeler ve bazı kabile isimleri şöyle:

Güneydoğu: Cherokee, Chickasaw, Catawba, Caddo, Choctaw, Creek, Natchez

Güneybatı: Navajo, Hopi, Mohave, Apache, Zuni, Pima, Yuma

Batı: Nez Perce, Klamath, Yurok, Pomo, Modoc, Shoshone, Miwok, Paiute, Ute, Chumash, Gabrielino

Kuzeydoğu: Ojibwa (Chippewa), Algonquin, Micmac, Abenaki, Huron, Massachusett, Pequot, Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga, Seneca, Tuscarora, Delaware, Shawnee, Sac, Fox

Kuzeybatı: Tlingit, Haida, Tsimshian, Bella Bella, Bella Coola, Kwakiutl, Nootka, Makah, Chinook

Ovalar: Blackfoot, Gros Ventre, Hidatsa, Mandan, Crow, Sioux, Cheyenne, Pawnee, Oto, Arapaho, Kiowa, Comanche, Wichita

Kutupaltı: Cree, Naskapi, Montagnais, Beaver, Slave, Koyukon, Kutchin, Yellowknife, Chipewyan

Kutup: Inuit (Sibirya, Alaska, Kutup, Grönland, Copper, Southampton, Labrador), Aleut

Bu kadar çok sayıda kültür grubunun olması şaşırtıcı gelebilir çünkü Kızılderililer hakkında bilinenler, genelde yalnızca Ova Kızılderilileri özellikleridir. Tüyler, çadırlar, savaş başlıkları ve savaş baltaları.... Bunların hepsi de hemen herkesin izlediği kovboy filmlerinin, okuduğu Teksas Tommiks'lerin vazgeçilmez parçasıdır. Oysa yalnızca Kızılderili evlerine bakmak bile gruplar arasındaki farklılıkları açıkça ortaya koyar.
Kızılderili gruplarının beyazlarla karşılaştıkları tarihler de çok farklı. Beyazların Amerika kıtasına yayılmaları uzun zaman aldı. Kolomb Kuzey Amerika'yı hiç görmedi. Kutup bölgesinde yaşayan Inuitler ilk beyaz adamla 1818 yılında, Kolomb'un Amerika'ya ayak basmasından neredeyse üç yüz yıl sonra karşılastılar. Ama hepsinin de ortak bir tarihi oldu. Beyaz adamla birlikte hastalıklar geldi. Daha önce hiç tanımadıkları suçiçeği, sıtma, kızamık, ve hatta grip gibi hastalıklara bağışıklıkları olmayan Kızılderililer hızla ölmeye başladı. Ölmeyenler, ya topraklarını almak isteyen beyazlara teslim olmak zorunda kaldılar, ya da savaşmak. Büyük bir direniş göstermeden teslim olanlar arasında, suskunluğa bürünüp değişik bir direniş gösterenler de oldu. Amerika'nın güneybatısında yaşayan Kızılderililer, beyazların gelişini ve bu yeni ırkın Kızılderililerin dinlerini, kültürlerini yok etmeye çalışacağını çok önceden rüyalarında görmüşlerdi. İşte bu nedenle beyazlarla karşılaşınca suskunluğa büründüler, törenlerini, dinlerini gizli tuttular. Bugün onlar, kültürlerinin çok büyük bir bölümünü korumayı başarmış olan Kızılderililer içinde belki de ilk sırayı alıyorlar. Köylerindeki bazı bölgelere beyazların girmesi, ya da bazı törenleri izlemesi hala yasak.

Pawnee Yerlileri

2010-06-03T04:37:00.001-07:00

Pawnee Yerlileri

Pawnee Yerlilerine göre, Dünya, gökyüzünü taşımak için görevlendirilen yıldızları yaratan Tanrı Tirawa tarafından yaratılmıştır. Bazı parlak yıldızlar, Dünyanın verimliliğini sağlamak için yağmurlara,yıldızlara ve bulutlara hükmediyorlardı.

Fakat, parlak olmayan yıldızlar, parlak yıldızların bu önemli pozisyonu kıskanıyordu. Parlak olmayan yıldızlar bir gün, parlak yıldızlara emanet edilen içi rüzgar ile dolu çuvalı buldu. İçini boşalttılar ve Dünyaya ölümcül rüzgarlar gönderdiler. Ölüm, Dünya ile böylece tanışmış oldu.

Pawnee yerlileri ilk kadının yıldızların evlenmesinden sonra olduğuna , ilk erkeğin ise Güneş ve Ay'ın birleşmesinden olduğuna inanırlar ve bu iki insanı kendi ataları olarak benimsemişlerdir.

Bugünde Pawnee, takımyıldızlarını birçok mitolojik hikayelerle ilişkilendirerek yıldız haritalarını çıkarırlar ve böylece ataları her daim hatırlamış olurlar.

Pow Wow

2010-06-03T04:35:00.001-07:00

Pow-wow Ayini

Pow-wow O hayal ediyor .Jimson, peyote, teonanacatı, coca alınımı sonrası ruhlar ve ruhlar alemiyle kurulan bağ.Bu bağı kurmak için yapılan dans ve müzik.Doğum, ölüm, evlilik, hastalık, sağlık, ürün ve şükür için; sihir için müzik.Müzik eşittir dua.Kızılderililerin hayatlarının her anında kullandıkları duadır müzik.

Kızılderililer müziği, bizim anlamlandırmalarımızın ötesinde bir amaç değil kutsal bir araç olarak algılamaktadır. Müziğin en etkin kullanımı ruhlarla ilişkiler de aracılık etmesidir.Bu Pow-wow ayinleriyle yapılır.Pow-wow kurultay ve toplantılarıdır. Pow-wow’da transa geçiren maddelerin alımını takiben ruhların kişiye dua-şarkılar öğrettiğine ve bu dua-şarkıların o kişiye bazı güçler verdiğine inanılır.O kişi için o şarkı özeldir ve onu kimseye öğretmez, onun kutsallığını azaltmak istemez Şamanların güçlerinin de müzikden geldiğine inanılır.O kutsallığı korumak için o dua-şarkıyı yanlışsız söylemesi gerekir. Yakadah’a, Manitu’ya, Yastasinane’ye ,havaya , suya , ateşe, yaratıcı ruha dua-şarkıyla tapınır.

Şarkılar kişilerin ve kabilelerin malıdır.Kabileden kabileye müzik farklılıklar gösterir.Bu farklılıklar Kuzey ve Güneyi düşünürsek daha da büyür.Kuzeyde müzik dış etkenlere karşı sınırsallığını korumuş, Avrupa müziğinden etkisinde kalmamıştır.Şarkılar yüksek ve sert sesle söylenir, sürekli tekrarlar vardır.Şarkılarla dans arasında yüksek bir bağ vardır. Şarkılar genelde dansı yönlendirir.En yoğun kullanılan enstrümanlar vurmalı çalgılardır.Kare davul, su davulu,seramik davul gibi bir çok çeşit vardır.Davulunda kutsal güçleri olduğuna inanılır.Onların da ruhu olduğuna inanılır.Davuldan sonra önemli bir diğer enstrüman çıngıraktır.Nefesli çalgılar Kuzeyde çok az kullanılırken Güneyde kullanımı daha yoğundur.Güney bölgelerde İspanyol etkisiyle yaylı enstrümanların da kullanıldığı görülür.

Kızılderililerin müziğe yükledikleri anlam bağlamında müzik; dans ve yapılan diğer ritüellerle birlikte bir bütün olarak ele alınıp, bir dua bir ayin olarak nitelendirilmelidir

Pow-Wow
Pow-wow yerlilerin biraraya gelip tanıştıkları, dostluklarını yeniledikleri şarkıların söylendiği, dansların edildiği bir törendir. Pow Wow adıyla bilinen bu tören Kızılderili dinsel inançlarının en önemli törenlerinden biridir. Ruhların tören alanına indiğine ve dansçılarla birlikte dans ettiğine inanılır. Ama ruhları herkes göremez, yalnızca bazı insanlar görür. Görenler bu bilginin onlara kartalın nefesiyle ulaştığını söylerler. Bir grup davulun ritmik sesiyle birlikte şarkıcılar şarkılar söylerler ve ruhları çağırırlar. İki ayrı Pow-Wow töreni çeşidi vardır.
Bunlardan bir tanesi Yarışma Pow-Wow’udur. Burada dansçı kendi yaş ve kategorisinde diğer dansçılarla yarışır. Aynı zamanda davul çalanlarda kendi aralarında yarışmaktadır. Kazanan dansçı Şampiyon Dansçı ünvanı alır. Kazanan grupta Şampiyon Davul grubu ünvanını alır.
Yarışmalı Pow-Wow’a hazırlık , törenin yapılacağını önceden ilan etmekle başlar. Tören hazırlıkları arasında ziyafetlere hazırlanmak, konuklara, yaşlılara, dansçı ve şarkıcılara verilecek hediyelerin hazırlanması ve törenin yapılabilmesi için gerekli küçük kulübelerin ve alanın düzenlenmesi vardır. Bu alanlardan birincisi tabanı sedir ağacıyla döşenmiş, tavanı söğütlerle örtülmüş, yan duvarları olmayan bir çardaktır. Şarkıların söylendiği yerdir ve ev sahibi kabileye ya da kişilere aittir. Yüzyıllardır bu gelenek nesilden nesile aktarılmıştır. Diğer kulübe kabilenin yaşça büyük olan erkekleri (Yaşlı bilgeler) için hazırlanır. Onlar için dizayn edilmiştir. Tören süresince yaşlıların rahat edebileceği bir yerdir. Yaşlılara hürmet gösterilerek onların uzun ve sıcak yaz günlerinde törenleri gölge bir yerde izlemesi sağlanır. Tüm hazırlıklar bitince herkes susar ve davullar çalmaya başlar. Davul sesini duyanlar törenin başladığını anlarlar.
Pow-Wow yerlilerin en yaygın ve en görkemli törenidir ve
atalarından kalan zengin mirasın yeniden güçlendirilmesidir. Bazılarına göre Pow-wow’un çıkış kaynağı Güney Ova Yerli kabileleri , bazılarına göre de Poncha’lardır. Pow-Wow şarkıcıları bu ritüelin en önemli öğesidir. Onlarsız Pow-wow yapılamaz. Dans yapılamaz. Dansçılar da törenin önemli bir diğer öğesidir. Pow-Wow şarkılarının çeşitli varyasyonları vardır. Bazıları savaşla, dinsel inançlarla ilgilidir, bazıları ise sosyal içeriklidir. Değişik kabilelerin katılmıyla gerçekleşen bu törende her kabilenin şarkıcıları peşpeşe şarkılarını söylerler. Ayrı dillerden ve çok eski dualardan oluşan bu şarkıların bazıları zamanla değişikliğe uğrayarak içindeki kelimeler kaybolmuş ezgiyle birlikte bir tür haykırma, mırıldanma ve benzeri gibi anlamlı sözcük içermeyen sesleri barındıran şarkı biçimine dönüşmüştür. Şu anda söylenmekte olan birçok Pow-Wow şarkısı anlamı olan kelimelere de sahiptir. Yerliler bunları sonraki nesillerine aktararak dilleriyle beraber varlıklarını devam ettirmektedirler.
Tören törenin yapılmasından haftalar önce komite tarafından kararlaştırılır. Tören yöneticisi ve Alan Yöneticisi ayrı ayrı Komite ile görüşerek görevlerini yerine getirirler. Organizasyonun pürüzsüz sürmesi bu ikilinin çalışmasına bağlıdır.
Pow-Wow Büyük Girişte başlar. Büyük Giriş insanların tören alanına girdiği yerdir. Bu yer yerleşim yeri ile tören arasındaki bir geçiş yeridir. Değişik kabilelerin bayrakları, Kartal asası, Pow bayrağı tören alanına. getirilir. Bayrak taşımak onur vericidir. O nedenle bayrak taşıyanlar özenle bu işte yeterli ustalığa sahip olanlardır. Bayrak taşıyan yaşlıların ardından diğer kabilelerin Şefleri , Prensesler , Yaşlılar, ve pow-wow organizasyonundakiler hiyerarşik bir sırayla yürürler. Erkek dansçılar yürümeye başlar, kadın dansçılar onların ardından yürür. Alana gelirler. Bir şarkı biter yenisi başlar. Bu şarkılar kabile bayraklarını ve bayrak taşıyıcılarını onurlandırmak içindir. Bir duadan sonra birkaç dans yapılır. (Round Dans-yuvarlak bir alan etrafında yapılan dans türü. )Bu danslardan sonra her kabilenin kendi şarkı ve şarkıcılarıyla katılımı başlar. Davul vuruşları eşliğinde danslar ve şarkılar sürer gider.
Pow-Wow kızılderili kabilelerini birleştiren bir işlev taşıdığı için beyazlar tarafından en çok engellenmek istenen törenlerden olmuştur.

Kızılderililer ve Müzik

2010-06-03T04:21:00.001-07:00

Kızılderililer ve Müzik

Kızılderililerin kullandıkları diller incelendiğinde batının "sanat" anlayışını ifade eden eş anlamlı bir kelime bulunamaz. Kızılderililer için sanatın amacı, sadece töresel inançlarını devam ettirmek, atalarına ve diğer kabile üyelerine saygı göstererek onların ruhlarını ve kendi ruhlarını tatmin etmektir.

Topraklarına, atalarına ve inançlarına çok bağlı oldukları için bu özelliklerini sanata da yansıtmaktadırlar. Ancak, bu konu farklı bir bakış açısından değerlendirilmelidir.

Eski inançların korunarak yeni nesillere aktarılmasını sağlayan etkinlikler arasında "Pow-wow" adı verilen, genelde bir hafta ya da daha uzun süren toplu kutlamalarda geleneksel kıyafetler eşliğinde şarkı söyleyip dans etmek yer alır.

"Pow-wow" terimini incelediğimizde; 'o hayal ediyor, o rüya görüyor' anlamı ile karşılaşırız. İsminden de anlaşıldığı gibi bu törenler esnasında ruhlarla iletişim ve ruhların diyarına doğru bir yakınlaşma söz konusu olur. Müzik ise bunu başarmada en önemli etkendir.

Kuzey Amerika'da Kızılderili müziği genel anlamda fonksiyoneldir, halen günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçasıdır ve genelde dini amaçlı kullanılır. Müziğin sihir gücü, onun estetik yapısından daha önemlidir.

Genelde beyazların müziğe bakış açısı estetik düzeyde kaldığı için, Amerikan yerli halkı müziği, yıllarca, tıpkı Kızılderililer gibi, beyaz ırk tarafınca hor görülmüş, az ve yanlış tanındığı için küçümsenmiş ve "barbar" insanların garip ve anlaşılması güç ürünleri olarak lanse edilmiştir. Bu tavırlardan dolayı pek çok insan, onların dünyaya bakış açılarını anlayamamış, müziğin dindeki önemini ve günlük yaşamdaki yerini kavramakta zorlanmıştır.

Yerliler müziği sosyal danslara eşlik etmede, oyunlarda, törenlerde kısacası hayatın her evresinde kullanmaktadır. Doğum, evlilik, ölüm ve gömme törenlerinde müzik daima vardır.

Müzik, doğaüstü gücü kişileştirmede kullanılan bir çeşit semboldür. "Healing Songs" adı verilen "İyileştirme Şarkıları" hastalıkları iyileştirmek, ölümü uzak tutmak, kişisel sağlığı korumak ve tüm kabilenin uyumlu birlikteliğini sürdürmek için söylenir.

Ya da bol ürün elde etmek, doğaya şükretmek ve çeşitli zorlukları yenebilmek için şarkılar söylerler. Papago Woman adlı kitapta Maria Chona'nın şu sözleri yer alır: "Her şeyi iyileştirmek ve her zorluğun üstesinden gelmek için kullandığımız yöntem şarkı söylemektir."

Böylesine amaçlar bizlerin batı terminolojisinde "müzik" olarak adlandırdığımız kavramın çok ötesinde yer almaktadır.

Ruhların insanlara şarkılar öğreterek zorluklara karşı direnç ve dayanma gücü verdikleri düşünülür. Dolayısıyla, şarkıların çoğu dualardan oluşur ve dinsel duyguların derinliğini taşır.

Bazı şarkıların anlamı ise çok kutsaldır. Saatlerce süren dinsel dualarda hiç yanlış yapmadan ve tek bir hece bile atlamadan şarkı söylemek gerekir. Yoksa dinsel tören başarısızlıkla sonuçlanabilir.

Kızılderili için müzik sanat değildir, fakat hayatı ifade etmektir. Bir yerli, kendi kabiliyetini göstermek için şarkı söyleyip dans etmez. Dinleyenleri ve seyredenleri eğlendirmek gibi bir amacı da yoktur. Müziği ve dansı, onun inançlarını ve umutlarını temsil etmektedir. Şarkıların esas amacı, trans haline geçip, ruhların garip diyarına biraz olsun yaklaşabilmektir.

Amerikan yerlileri kendi iç benliklerinden çıkan şarkılara inanırlar ve bunlara itaat ederler. Genellikle halüsinasyon görürken özel bir sebeple şarkılar yaratılır. Rüya şarkıları veya halüsinasyon şarkıları "jimson" otu ve "peyote" kaktüs sularının kullanılmasıyla yaratılır.

"Teonanacatl" adını taşıyan bir mantar türü ve "ololiuqui" olarak anılan tohumların kullanımı da yaygındır. "Coca" yaprakları da çiğnenmektedir. Bu bitkiler ve etkileri sayesinde yaratılan şarkılar kişisel hazine gibi algılanır. Şarkıların başkaları tarafından öğrenilmesi istenmez; böyle bir olayın şarkının gücünü azaltacağı düşünülür.

Ancak şarkının sahibi ölürken, kabile üyelerinin önünde şarkısını söyleyebilir ve özel bir bağ olarak kalması için şarkısını diğerlerine miras bırakabilir.

Kuzeyde şarkıların söz olarak pek anlamı yoktur ama güneybatıda şiirsel güzellik taşır, doğayı ve onun sonsuz güzelliğini anlatır. Şarkılar kişisel veya kabileye ait olabilir. Şarkılar başkalarına aktarıldığında ise inanca bağlı olarak satılmalı veya alınmalıdır. Satın alınan şarkılar avcının iyi avlanmasını sağlar ve onu yüreklendirmede büyük rol oynar.

Kuzey Amerika yerlilerin müziği vokal ağırlıklıdır. Uzun notalarda Asya'ya özgü duraksamalara rastlanır. En çok rastladığımız ses stili "sert ve titrek" olanıdır. Bu stil, şarkıya renk katmak için kullanılmaktadır. Şarkı söyleme tekniği değişkendir.

Yaşanılan bölgeye ve kabileye göre farklılık gösterebilir. Yerliler yüksek sesle şarkı söylemeyi severler. Genellikle beyazlar bu seslerin kulak tırmaladığını ve rahatsız edici olduğunu düşünür. Bazı şarkılar sadece seslerden meydana gelmiştir ve kelime olarak hiçbir anlam taşımazlar. Bazı şarkılar oldukça kısadır ve birçok kere tekrar edilir. Sözler veya heceler, yüksek sesle ve "ciğerden atılırcasına" kuvvetli bir şekilde tekrarlanır.

Tam şarkının sona erdiğini düşündüğünüzde, örneğin Kiowa Yuvarlak Dans şarkıları veya Taos Pueblo Dans şarkılarında olduğu gibi, aynı sertlikle şarkının devamı gelir ve dinleyicileri şaşırtabilir. Araştırmalara göre Sioux Kızılderilileri, en yüksek sesle şarkı söyleyenlerdir. Navaho'lar da onlara benzer.

Apache ve Pueblo'lar ise normal sayılabilecek tonda fakat Avrupa stilinden çok farklı biçimde şarkı söylerler. Pueblo Kızılderililerinin müzikleri diğer kabilelerle kıyaslandığında fazlaca çeşitlilik göstermektedir. Coğrafi farklılık şarkılara dolaylı olarak yansımaktadır.

Genelde, profesyonel anlamda müzik uzmanları yoktur. Ancak şamanlar müziğe olan katkıları ve yatkınlıkları ile bilinmektedirler. Yerli halka göre, bu kişilerin doğaüstü güçleri müzik ile özdeştir. Şamanların hayatın gizemini çözmede ve hastalıkları iyileştirmede yardımcı oldukları düşünülür.

Ayrıca "kurtlar" olarak çağırılan erkek savaşçıların savaş şarkıları büyük önem taşır. Savaşçılar ve onların sevgililerinin birbirleri için söyledikleri bu şarkılar cesareti ön plana çıkarmak için kullanılır.

Kadınlar şarkılarını erkekleri için söylerler, onları yüreklendirmek ve destek vermek için mizah yüklü şarkılar yaratırlar. Ayrıca dünyanın her yerinde olduğu gibi anneler bebeklerine ninni söylerler. Şarkıya katılmaları istendiğinde erkeklerden bir oktav daha yüksek sesle söylerler.

Müzik enstrümanları incelendiğinde, Kızılderililerin genellikle vurmalı çalgılar kullandıklarını görmekteyiz. Davullar ve çıngıraklar, deniz kabukları, kuş gagaları, geyik tırnakları ve hayvan boynuzları birer müzik aleti olarak kullanılmaktadır.

Flütler ve düdükler ayrıca bazı yaylı enstrümanlar kullanılır. Fakat, Avrupalılarla tanışmadan önce yaylı enstrümanlar Kuzey Amerika'da bilinmiyordu. Birçok kabile deri ile kaplı su davullarını ve çıngırak çeşitlerini kullanmaktaydı.

Amerikan yerlileri için davul hayati önem taşımaktadır. Davulun hayattaki bütün güçleri temsil ettiği düşünülür. Davulların ritmi, toprak ananın nabzının ve Kızılderili yüreklerinin simgesidir. Onların mistik güç taşıdığına inanılır ve kutsal oldukları kabul edilir.

Davula insan muamelesi yapılır, onun ruhu olduğuna inanılır ve ruhunu tatmin etmek için davulun onuruna yiyecek ve içecek bırakılır. Yerliler davulun tonunu ayarlamak için tahtadan yapılmış su davulunun üzerine küçük bir delik açarlar, böylelikle ton ayarı için buradan su eklenebilir veya çekilebilir.

Suyun çok az miktarı tınlama ve çınlama görevi yapar, fazlası ise tonu bozabilir. Davulların üst kısmı kurudukça ton yükselir. En çok kullanılan davul türü ise el davuludur ve isteyen kişi bu tip davula sahip olabilir. Büyük davullara nazaran bunlara sahip olmak için sıkı kurallar yoktur.

"Rattles" adını taşıyan çıngıraklarda en az davul kadar değerlidir. Sihirbaz hekim tarafından kötü ruhları kovmak için kullanılmaktadır. Bazı çıngıraklar bir at kadar değerlidir ve bir at fiyatına satılırlar.

Çıngırakların içine kum ya da mısır tanecikleri, minik taşlar ya da tohumlar konur. Bacak çıngırakları genellikle "stomp" danslarında kadın dansçılar tarafından giyilerek kullanılır. Diz etrafına takılan küçük kaplumbağa kabuklarından yapılmış bu çıngıraklar, dansçının hareketleriyle ses çıkartır.

"Bull Roarers" boğa kükremelerine benzetilen, bir kordona iliştirilmiş, kenarları tırtıklı, ince ve düz tahta parçalarıdır. Başın üzerinde döndürülerek rüzgarda çalınan bir enstrümandır.

Hopi Kızılderilileri, "bull roarer" sesini gök gürültüsüne benzettikleri için yağmur duasında kullanırlardı. Ayrıca mistik amaçlı törenlerde ruhların çıkardığı ses olarak da bilinirdi. Günümüzde halen az yağmur yağan bölgelerde kullanılır. Üzerinde şimşek resimleri görülür. Bazı kabilelerde ise artık çocuk oyuncağı olarak karşımıza çıkabilir.

Tüm yerli törenlerinde flütlerin ve düdüklerin sesi duyulur. Özellikle Dakota bölgesinde yaşayanlar mükemmel flüt çalmaları ile tanınırlar. En ilginç düdük sesi ise "si yotanka" olarak adlandırılan ve Çim dansında kullanılan düdüktür. Bunun sesi tıpkı bir boğa gibidir.

Atwater, Kızılderili flütlerinin dünyada en melankolik müziği ürettiği savunur. R. Carlos Nakai adlı flüt üstadı, bu tanıma verilebilecek en güzel örneklerdendir. Flüt çalan her yerli, kendi elinin boyutuna göre kendi flütünü yapar. Dolayısıyla aynı sesi çıkaran, tıpatıp birbirine benzeyen iki tane flüt bulmak mümkün değildir.

Flütlerin üzerindeki parmak deliklerinin sayısı 5-7 arasında değişmesine rağmen, tamamen kişisel seçime bağlıdır. Ayrıca müzelerde sergilenen eski flüt örneklerine baktığımızda taştan yapılma oyma flütlere ya da insan kolundan yapılmış flüt çeşitlerine rastlayabiliriz. Tüm bu müzik aletleri tıpkı Kızılderililer gibi kendine has bir kültürün yansımasıdır.

Kızılderililer, özellikle 60'lı yıllardan itibaren kendi geleneksel müzik ve danslarına sahip çıkmaktadır. Kişiliklerini bulmak ve hayatta kalabilmek için geçmişe sarılmayı tercih etmektedirler. Yerli inancına göre "geçmişi kaybetmek kendini kaybetmektir."

Dolayısıyla çağdaş yerliler bunun bilincinde olup geçmiş kuşaklardan aldıkları bu değerli mirası yeni kuşaklara aktarmaktadırlar.

Böylelikle Amerikan tarihi boyunca yadırganmış, anlaşılamamış ya da hor görülmüş bu insanlar, doğru kaynaklar aracılığıyla kültürlerini ve inançlarını insanlara tanıtmış olacaktır. Müzik bu aşamada büyük rol oynayacak ve Kızılderililer için bir hayatta kalma metodu haline gelecektir.

Ece Perçinler - Nisan 2001

Totem Sanatı

2010-06-03T04:14:00.001-07:00

Totem Sanatı

Totemler, etkileyicilikleri ve cazibeleri ile, yerli kişiliğini ve ustalığını gösterirler. Süsleme sanatı, yerli sanatının eşsiz bir örneğidir. Kuzey Amerika’nın kuzeybatı kıyısındaki British Columbia ve Alaska’daki totem direkleri dünyaca ünlüdür. Avrupa, Kanada ve Amerika’daki müzeler, çoğunluğu Queen Charlotte Adası’ndan olmak üzere birçok totem direğini değerli olarak kabul eder.

Totemler ayrıca Kuzeybatı Kıyısı’ndaki şehirlerin parklarını da süslerler. Bununla birlikte, bu canlı kreasyonlar, ancak deniz kenarındaki gerçek evlerinde, uzun sedir ve köknar ağaçlarının ortasında, yüce dağların gölgesinde gerçek anlamlarını ifade ederler. Cesur profilleri, mavimsi sisli gökyüzünün altında, çevrelerindeki bereketli koyu yeşil bitkilere aykırı, sade bir şekilde dikili durur.

Ne yazık ki, çok az totem özgün muhitlerinde bulunurlar. Birçoğu yaşlı olduğu için düşmüştür, çürümüş ya da sadece ortadan yok olmuştur. Bazıları satılmış, diğerlerinin ise, sahiplerinin bilgisi ve rızası dışında, yerleri değiştirilmiştir.

Histerik Hıristiyan uyanışı sırasında, büyük bir çoğunluğu Kızılderililerin kendileri tarafından yok edilmişlerdir. Örneğin, Alaska sınırına yakın Gitlarhdamsk ve Port Simpson’da duran, iki Tsimshian kabilesinin direkleri 1917 ve 1918 kışında yok edilmiştir.

Totem direklerindeki tipik desenler genellikle sanıldığı gibi putperest tanrı ya da şeytan tasvirleri değil, atalarına benzeyen sembollerdir. Direkler, çoğunlukla efsaneleri veya kabilenin geleneklerini anlatır. Gerçekte bu direklere tapınılmamakta, kutsal olmaları sadece oyulmuş şekillerin tarihi öneminden kaynaklanmaktadır.

Direk sahipleri, yetkilendirilmiş hak ve ayrıcalık iddialarını halka açık etmek ve kabul ettirmek için bir totem direğinde atalarını sergilerlerdi. Simgeler veya totemler aileden aileye değişirdi; özel mallardı ve kıskançlıkla korunurlardı.

Bu simgeler efsaneleri, olayları ve çevrede yaşayan hayvanları betimlerdi: Kartal, kuzgun, kurbağa, finback balina, bozayı, kurt, efsanevi thunderbird ve birçok başka hayvan direklerde sık sık yer alırlardı. Daha az kullanılan diğerleri, daha yeni zamanlara ait geleneklerde görünenlerdi: Baykuş, som balığı, ağaçkakan, kunduz, denizyıldızı, köpekbalığı, halibut, boğa başı, split person, dağ keçisi, puma, ay, yıldızlar ve gökkuşağı.

Özellikle Tsimshian ve Tlingit totemleri, çoğu Haida direkleri gibi, kabiledeki değişik aileler tarafından ölüleri için anıt olarak dikilirdi, bizim mezar taşlarımız gibi. Gerçekte yerli büyükleri şeklinde taş ya da mermere oyulmuş figürler, Port Simpson ve Vancouver’daki birkaç mezarlıkta mezar taşı olarak kullanılmıştır.

Bir şefin ölümünden hemen sonra, olası mirasçıları, en büyük erkek yeğenini onun yerine atarlardı. Yeni şefin göreve başlaması, özenle hazırlanmış bir festival ya da potlatch’e davet edilmiş kalabalık bir misafir grubunun arasında ilan edilirdi.

Amcanın ismi yeğenine geçerdi ve bir totem direğinin dikilmesi, bu olayı süslerdi. Akrabaların bütün kaynakları, saygınlık ve etkinlikleri bu cömertliğin gösterilmesine dayandığı için ziyafetin mümkün olduğunca görkemli olması amacıyla bir araya getirilirdi.

Her atanın efsanevi kökü, okunan geleneksel hikayelerde açıklanırdı. Bu hikayeler, ataların maceralarını anlatırdı; keşfedilmemiş bölgelerdeki ruh ve canavarlar tarafından nasıl rahatsız edildiklerini ve nasıl kurtarıldıklarını, yardımsever ruhların rüyalarda (hayallerde) nasıl göründüğünü ve aile bireylerini büyü ile nasıl koruduklarını; ve eski savaşçıların düşmanlarını nasıl yendiklerini anlatırlardı.

Bu hikayelerin oyulmuş resimleri belirli bir amaca hizmet ediyordu. Ölüleri anma ve mülkiyeti sağlama dışında, miraslarının o bölümünü canlı tutarak, geçmiş zamanların efsanelerini gençlere tanıtıyordu.

TOTEM SANATININ BAŞLANGICI

Ölüyü şereflendiren morg sütunlarının oyulması ve dikilmesi geleneğinin kökenini tek bir yere bağlamak oldukça zordur. Cook tarafından tanımlanan Nootka ’ların basit direkleri bile, yabancı etkenlerce etkilenmemiş yerli sanatını temsil etmez.

O zamanlarda demir ve bakır aletler, uzman ustalar tarafından her yerde kullanılırdı. Kuzeybatı Kıyısı, Cook’un o bölgeye gelmesinden onlarca yıl önce Rus kaşifler tarafından keşfedilmişti ve İspanyollar da bölgede ziyaretlerinin izlerini bırakmışlardı.

Bunun gibi, İngiliz ve Fransızların da etkileri, ara kabilelerle yapılan temaslar, ve dağdaki boğazların batısında gezinen ormancılar (Coureurs de Bois) aracılığıyla Kuzeybatı Kıyısı’nda hissedilmiştir . Araştırmalara göre, Kuzeybatı Kıyısı’ndaki yerlilerin, iki yüz yılı aşkın bir zamandır yabancı etkenlere açık olduğu kesinleşmiştir.

Totem direklerinin veya morg sütunlarının ilk nerede ve tam olarak ne zaman kullanıldığı, iki önemli ancak aynı zamanda cevaplanması zor sorulardır. Mevcut bilgiler, olasılıkların arasından Gitksan veya Tsimshian’ı tamamiyle eler. Benzer şekilde, en güneydeki kabilelerin de totemleri ilk olarak kullandıkları düşünülemez. Bella Bella’lar, oymacılıktan ziyade boyamayla uğraşmışlardır.

Kwakiutl ve Nootka`nın plastik sanatlardaki ustalığı, daha kuzeydeki kabilelerinkine nazaran daha kaba saba kalmıştır. Ata figürlerinin örnekleri nadiren kullanılmıştır, çünkü bunlar, Skeena’nın güneyindeki kabileler arasında oldukça az önem taşımışlardır. Kwakiutl ve Nootka’daki totem direkleri son zamanlara aittir, çok azı 1880’den önce dikilmiştir. Kwakiutl direklerinin en bilinen ve Albert Körfezinde bulunanlar, 1890’dan sonra oyulmuş ve dikilmiştir.

İlk bakışta, Güney Alaska’daki Tlingit’lerin ölüleri için anıtlar dikme geleneğini başlattığı söylenebilir. Bunlar Rus tüccarlara yakınlıkları nedeni ile demir aletlere ilk sahip olanlardır.

En usta oymacı ve dokumacılardan olmalarına rağmen, totem direklerini ilk başlatan onlar da değildiler. Köylerine gelen ilk kaşifler, büyük oymalardan veya daha güneydeki Haida’larda gözlenenlere benzer ev veya mezar kazıklarından hiç bahsetmemişlerdir.

Bu kaşiflerden, keskin ve deneyimli bir gözlemci olan ve uzun yıllar boyunca Alaska Kıyısı’nda kalan Teğmen G.T. Emmons, Tlingit halkının kuzeydeki yarısının çok yakın zamanlara kadar hiç totem direği dikmediğini belirtir.

Haida’lar da direk oymacılığını ilk başlatanlar değildiler. Bildiğimiz kadarıyla, Haida direkleri gerçekte ev direkleridir. Haida’lar arasında oyma işlerinin büyük bir kısmını oluşturan ev direkleri, Tsimshian’larda daha az yaygın olmuştur.

Haida köyleri, 18. yüzyılın sonu 19. yüzyılın başında sıkça incelendiği halde büyük direklere ait hiçbir iz bulunamamıştır. 1880’de fotoğraflanan Massett ve Skidegate’deki ünlü direkler dizisi, gelişmiş ve gelenekselleşmiş bir formdaydı. Oysa Haida direklerinin birçoğu, 1830-1880 yılları arasında, tahminen aynı zamana ait oymacılar tarafından oyulmuştu.

Kızılderililerin çoğu Hıristiyanlığa geçtiklerinde Haida direkleri, sadece 10-30 yaşlarındaydı. Geleneksel adetler 1880 civarında terk edilmeye başlandığında Haida’lar bu direkleri kesmişler ve beyazlara satmışlardır. Haida’larda 1840-1850 yıllarından önce morg direkleri kullanılmamasına rağmen birkaç erken ve geçiş direk, sonrakilerin prototipleri sayılabilir.

Gelenekselleşmiş tarzdaki ilk totem direği, büyük bir olasılıkla Nisrae’ler veya Nass River kuzeyindeki Tsimshian’lardan çıkmıştır. Yerli geleneklerinin gösterdiği gibi, ölüyü anmanın bu şekli çok eski bir adet olmadığı halde, Gitksan ve Tsimshian’lardan daha önce burada uygulanmıştır. Haida ve Tlingit oymacıları, büyük bir olasılıkla Nass’takileri örnek almışlardır.

Nass River’daki haliç, bir hayli yaygın ve gerekli bir hammadde olan eulachon yağı için en önemli ticaret rotasıydı. Haida, Tlingit, Tsimshian ve Glitksan’daki yerliler, bu yağı elde edebilmek için her ilkbaharda ya sudan ya da karadan ve her seferinde haftalar süren bu alışverişi için Aşağı Nass’ı takip ederek, değişik köylerde geçici kamplar kurarak seyahat ederlerdi.

Bu yıllık değiş tokuş sırasında, yerel ev sahiplerinin kültürel özellikleri, misafirlerin sürekli gözlemi altındaydı, ve genellikle de kıskançlık ya da kavga nedeni oluyordu.

Öte yandan, Nass’taki Tsimshian’ların Queen Charlotte Adalarına ya da Tlingit’e, baskın yapma veya arada sırada akrabaları ziyaret etme dışında, seyahat ettikleri şüphelidir. Tlingit direklerinin Nass River çevresindeki daha önce yapılmış direklere benzemesi, ilk kendi başına duran direklerin Tsimshian’lı sanatçılar tarafından oyulduğu sonucunu destekler.

Nass River kabilelerinin Yukarı Skeena halkından daha önce totem direkleri yaptığını gösteren birçok kanıt vardır.

Bazı Gitwinlkul köylülerinin Yukarı Nass’ta avlanma sahası vardı ve Gitksan’lar her baharda eulachon tutmak veya kıyı kabileleriyle post ve kurutulmuş meyve keki ticareti yapmak için Aşağı Nass’a seyahat ederlerdi. Zaman ilerledikçe kıyıdaki daha gelişmiş kabilelerde güçlü bir kültürel etkilenme gerçekleşti.

Nass River oymacılarının tamamı, Kuzeybatı Kıyısı’ndakilerin en iyileriydiler. Sanatları, bölgede erişilebilen en yüksek, en gelişmiş noktadaydı. Totem direkleri, en ustaca yapılanlardı ve herhangi bir yerde görülenlerin en yüksekleri arasındaydı.

BİR TOTEMİN HAZIRLANMASI VE DİKİLMESİ

Bir totem direğinin hazırlanma işlemi –geniş bir kırmızı sedir ağacının kesilmesi, karayolu ile veya denizde hatırı sayılır bir mesafeye taşınması, oyulması ve dikilmesi- genellikle seneleri alırdı. Önce bir ağaç seçilirdi ve işi sipariş eden ailenin üyeleri dışındaki insanlar tarafından kesilirdi. Bu insanlar, ağaç kesildikten sonra herkesin önünde yedirilir ve ödemeleri yapılırdı.

Daha sonra ağaç kesme işini sipariş eden aileler arasından bir kişi oymacı olarak tutulurdu.

Oymacı gerekli ustalığı gösteremezse, işin getireceği nüfuzu düşünerek kendisi resmi olarak görevde kaldığı halde işi yapması için bir başka kişiyi tutardı. Oyma işi mümkün olduğunca gizli olarak yapılırdı, figürler sayıları beşten fazla olabilecek mevcut aile büyükleri listesinden totem sahipleri tarafından seçilirdi.

Oyma işi tamamlandığında, totemin dikilmesi için gerekli yiyecek ve servet bir araya getirilince komşu kabilelerin önde gelen bütün ailelerine davetiyeler gönderilirdi.

Totemler, 1890’ların sonlarına kadar sosyal yaşamın temeli olan şenlikler için toplanan yüzlerce insanın yardımıyla dikilirdi. Bu oyma anıtlar, genellikle Kıyı Kızılderililerinin ana yollarını oluşturan nehir ya da okyanus kıyılarına bakardı.

Sahiplerinin evlerinin önünde birbirlerinden uzakta durur ve eğri bir çizgi halinde köy boyunca sıralanırlardı. Köylerin yer değiştirmesi durumunda ise totemler terkedilmiş köylerde kalırlardı ve zaman içerisinde çevresinde yetişen ağaçlar arasında kaybolurlardı.

TOTEM SANATININ GELİŞİMİ

Anıt sütunlarının oyulması ve dikilmesi sanatı, Kuzeybatı Kıyısında sanıldığı gibi çok eski değildir. Yaygın bir yanlış anlayışa göre ayakta kalan totem direkleri yüzlerce yıl yaşındadırlar, ancak bölgenin iklim koşulları ve kullanılan malzemenin doğası incelendiğinde bu anlayışın yanlış olduğu kanıtlanmıştır.

Orta derecede yağış alan ve toprağı kum ve çakıl içeren Yukarı Skeena bölgesinde bir yeşil sedir ağacı 50-60 yıldan daha fazla ayakta duramaz. Bugün kıyı boyunda, yüzyıl önce dikilenlerin sadece birkaçı ayaktadır. Yılın çoğu zamanında hakim olan yoğun nem ve muskeg oluşumu çürüme işlemini hızlandırmıştır.

Örneğin Port Simpson’daki totem direklerinden güneyde yer alanlar, ısı ve yağmurlu rüzgarlar nedeniyle, daha hızlı çürümüşlerdir. Parklarda ve müzelerde bulunan ünlü totemlerin çoğu, 1860’tan sonra oyulmuştur, Alert Bay gibi Kızılderili köylerinde kalan birkaçı ise çok daha sonra dikilmiştir.

Yerli oyma teknikleri 19. yüzyılda daha hızlı gelişmiştir. 1778’deki sözleşmeden sonra Avrupalılar tarafından yerlilere satılan el aletlerine (çelik balta, keser, kıvrık bıçak gibi) dayanmaktadır bu gelişme. Kürk ticaretinden kazanılan malzeme avantajı, kıskançlık ve rekabeti hareketlendirmiş, ve yüksek itibar ve mevki için harcanan çabaları körüklemiştir.

Totem direği dikmek, 1830’dan sonra daha da yaygın olmuş; büyüklüğü ve figürlerinin güzelliği, varlık ve statünün göstergesi haline gelmiştir.

Köylerdeki yarı-bağımsız liderler arasında direklerin büyüklüğü ile ilgili düşmanlıklar ortaya çıkmıştır. Bunun üzücü bir örneği, 1870 civarında Nass River’da Hladerh ve Sispegoot arasında çıkan kavgadır.

Wolves(Kurtlar)’ın lider şefi olan Hladerh, kendi boyunu geçen hiçbir direğin dikilmesine izin vermiyordu ve Finback Whales(Sırttan Yüzgeçli Balinalar)’ın lider şefi olan Sispegoot’un mali durumu, rakibinin kıskançlığına aldırmayacak kadar iyiydi.

Sispegoot’un yeni direği oyulduğunda, köydeki en uzun direk olacağına dair haberler dolaşmaya başladı. Hladerh’in defalarca yinelenen uyarılarına karşın, Sispegoot direğinin dikilmesi için davetiyeler göndermeye başladı.

Sispegoot, Hladerh’in evinin önünden kanoyla geçerken vurulup yaralandığında, şenliği bir yıl sonraya ertelemek zorunda kaldı. Bu arada, Hladerh, zeki bir entrikayla, Sispegoot’un kendi adamlarından biri tarafından öldürülmesini başardı.

Hladerh daha sonra kendi phratry’sinden başka bir şefi, direği dikildikten sonra, kısaltması için iki kere zorlayarak küçük düşürdü.

Yukarı Skeena bölgesindeki çoğu direk, 1880 yılından sonra dikilmişti. En eski 5-6 tanesi 1860’larda dikilmiş olduğu halde, Gitksan’ın ortasındaki yerli yaşamının bu özelliğinin, 1870-1880 arasında moda olduğunu söylemek daha doğru olacaktır.

Direk oyma işini benimseyen ilk köylerden birisi olan Gitwinlkul’un yaklaşık 30 direğinden sadece 6 tanesi, 1880’lerden önce dikilmişti, ve komşu köylerde de sadece birkaç tane direk vardı.

TEKNİK VE TEKNİĞİN EVRİMİ

Yerel hikayelere göre, oyma ev-önü direklerinin ve ev-köşelerindeki desteklerin, ilk bağımsız totem direğinin kullanılmasından çok seneler önce Tsimshian’da görülmüştür. Yine benzer birkaç ev ve destek te, Skeena’daki kanyonun alt taraflarında da bulunmuştur.

Yerliler, geleneksel stilde geniş ve ortak konutlar inşa etmekten vazgeçtiklerinde, eski ev dekorasyonu stilinden de vazgeçmiş oldular. Eskiden törenlerde giriş kapısı olarak kullanılan anıtsal sütunlar, artık eski kullanımları dışında moda oldu.

Yukarı Skeena’nın en eski direklerinden bazılarındaki oyma teknikleri, maske yapmakta ve küçük bağımsız nesneleri oymakta kullanılan tekniklerle gelişen oyma sanatının ilk aşamalarını gösterir.

Bu direklerdeki oymalar,doğadaki gerçek hayvan ve nesneleri değil, bayramlarda süslendikleri gibi maskeli ve kostümlü oyuncuları tasvir ediyordu. Bu erken Skeena Nehri oymacıları, geniş bir direği dekoratif anlamda uyumu sağlayan mimari bir yapı olarak düşünme noktasına erişen Nass Nehri üstatlarının becerilerinden yoksundular.

Gitwinlkul’daki iki direk oyma üstadı, Haesem-hliyawn ve Hlamee, Gitksan’daki ustalığın iki özel dönemini temsil ederler. Bunlardan 1868’e kadar yaşayan Haesem-hliyawn, hala ayakta duran en iyi direklerden bazılarını oymuştur. Onun hayranı olan genç Hlamee ise 1900’den sonra ölmüştür.

Haesem-hliyawn’ın stili, tamamen yerli özelliklere sahip ve en ustaca olanlarındandı. Gerçekçilikle süsleme sanatını çok güçlü bir anlayışla birleştirmişti.

Sanatı doğadan esinlenmişti, aynı zamanda da en eski biçemsel tekniğin öncülerindendi. Haesem-hliyawn, 1840 ve 1880 yılları arasında, totem direği sanatının gelişimi ve en parlak (zirvedeki) dönemlerine tanıklık eden bir kuşağa aitti. Yaptığı insan figürleri, yerli sanatının en parlak eserleri arasında yer alır. Oyduğu yüzler, abartılmış ifadeleri ve eğlenceli buruşukluklarıyla, Kuzeybatı Kıyısı sanatının tipik özellikleriydi.

Verimli bir işçi olan Hlamee, yaptığı oymaların niteliklerini artırmak için beyaz adamın boyasını kullanan ilk kişiydi. Boyayı sağduyu ile ve etkileyici biçimde kullanması, ne yazık ki işin heykelsel kalitesini azalttı. Yeni moda, yerli ilham kaynağının ve sanatsal niteliğinin açıkça kayboluşunu telafi edemedi.

Nass’taki oyma direkler, Skeena’dakilerden daha iyi kalitedeydi, fakat sayıca daha azdı, çünkü Nass halkı, Gitksan’dakilerden daha erken bir zamanda, 1880 veya 1890 yılları civarında, eski geleneklerinden vazgeçmişlerdi. İki bölgedeki direk oyma tekniği, Haesem-hliyawn’ın daha erken ve daha iyi sanatından Hlamee’ninkine geçişi belgeleri ile kanıtlar.

Diğer taraftan, Aşağı Skeena’daki Tsimshian, totem direklerini oyma sanatıyla hiç uğraşmadı. Önemli ve tarihsel bir olayın anısına, uzun ve kalın bir taş dikilirdi. Her ne kadar Tsimshian, oldukça yeni olan, ölüleri için anıtsal oyma direk dikme geleneğini benimsemese de, evlerinin önündeki ata sembollerini yerli boyalarıyla boyama geleneğini yitirmedi.

Skeena ağzı yakınlarındaki Gitsees köylerinde, hiç bir totem direğinin dikildiği görülmese de, beş tane ev-önü tablosu, 1920’lerin sonlarında bile açıkça hatırlanır ve anlatılırdı. Komşu kabilelerdeki bir çok ev de, bir zamanlar kıyı boyunca oldukça yaygın olan bu stilde süslenmişti.

Bu olağanüstü, Kuzeybatı Kıyısı’na ait, ev direkleri ve uzun morg sütunları oyma ve dikme veya ev önlerindeki ataları resmetme geleneği, tek merkezden kaynaklandığını ve çeşitli yönlere doğru yayıldığını gösterecek şekilde tarz tutarlılığına sahiptir. Bu geleneğin yayılma sınırları, Kuzeybatı Kıyısı genel sanatının (tahta, deri, taş, kemik ve fildişi oyma ve boyamayı kapsayan) sınırlarıyla çakışır.

Kuzeybatı Kıyısı sanatı, büyük biçimlerdense küçük formlarda daha eskiye dayanır. Başlangıcı, tarih öncesi zamanlara kadar izlenebilir. Sembolik şekiller, 1775 ve 1800 yılları arasında, İspanyol, İngiliz ve Fransız kaşiflerin zamanlarında, standartlaşmıştı.

İlk kez dünyanın etrafında dolaşan denizcilerin çoğu -Cook, Dixon, Meares, Vancouver, Marchand, ve La Perouse- 1800’lerin sonlarında maskelerin, kutuların ve törensel nesnelerin bizim şu anda bildiğimiz (alışık olduğumuz) stilde süslendiğini kanıtlarlar.

Aynı zamanda, ev önlerinin boyanmış tasarımlarla süslendiğinden de bahsederler. Bununla birlikte, kıyı boyunca totem direkleri proper veya bağımsız anıtsal sütunların var olduğuna dair dikkat çekici bir kanıt eksikliği vardır. Örneğin, Queen Charlotte Adası’ndaki çeşitli Haida köylerini inceledi ise de, küçük oyma tepsi ve kaşıkları ayrıntılı bir şekilde tanımladığı halde totem veya ev direklerinden bahsetmez.

Fakat, 1780’den 1800’e kadar, bazı oyma ev kazıklarının varlığı zaten biliniyordu. Kaptan Cook, 1780 kışını geçirdiği, Nootka Sound’daki bazı şeflerin evinde birkaç oyma kazığı incelemişti, ressamı Webster da taslaklarında onların bir ikisinin özelliklerini resmetmişti.

Meares, 1788 ve 1789’da, aynı yörede Nootka oymalarını incelemiş ve şöyle tanımlamıştı:

“Üç devasa ağaç, kaba saba oyulmuş ve boyanmış, çatı kirişlerini oluşturan, ve uçlardan ve ortadan kocaman görüntülerle desteklenmiş, oyulmuş iri kereste blokları.

” Başka yerlerde, “bozuk şekilli figürler” olarak bahseder bu oymalardan. Oyulmuş direğin ilk resmi, bir Haida evinin önü ya da giriş direğininkiydi ve Bartletts’in 1790 günlüğünde kaydedilmişti.

Totem Poles: A Recent Native Art of The Nortwest Coast of America by US Government Printing Office 1932

Taş Oğlan

2010-06-03T04:05:00.001-07:00

Taş Oğlan

Kızılderililerin eski büyük günlerinde, bir kız ve beş erkek kardeş yaşardı. İnsanlar o zamanlarda yiyecek aramak zorundaydı, bu onların temel sorunuydu. Kız yemek pişirip elbise dikerken, erkek kardeşleri günlerini avlanarak geçiriyormuş.

Bir gün aile çadırlarından çıkarak bir kayalığın yamacına bir kanyona kadar yürüdüler. Bu garip ve sessiz bir yerdi ama bir dere vardı ve avlanmak kolaydı. Kanyon yazın serindi ve kışında rüzgarı kesiyordu.yine erkekler avlanmaya çıktığında kızkardeşleri de onları bekliyordu. Beklerken sesleri dinliyordu. Bazen ayak sesleri duyduğunu sanıyor, ama dışarı çıkınca kimseyi göremiyordu.

Sonra bir gece beş kardeşten sadece dördü dönmüş avdan.hepsi de ona ne olduğunu merak ettiğinden sabaha kadar uyuyamamışlar. Sonraki gün ise avdan üçü dönmüş. Yine hiçbiri gözünü bile kırpmamış. Sonraki gece ikisi dönünce hepsi de çok korkmuş.

O günlerde kızılderililerin kutsal törenleri veya onlara yol gösterici duaları yokmuş, bundan dolayı kızın ve kardeşlerinin bu büyülü yerde geceleyin beklemesi çok zormuş.yine kardeşler sabah çıkmışlar ve biri dönmüş geceleyin. Kız ağlamış ve ona evde kalması için yalvarmış. Fakat kızın en çok sevdiği en genç olan kardeş te yiyecek bulmak için sabahleyin ava çıkmış. Diğerleri gibi o da dönmemiş. Hiçbiri kıza ne yiyecek ne içecek getirmiş, ne de onu korumuş.

Ağlayarak kız kayanın yamacından ayrılmış ve tepeye çıkmış. Ölmek istiyormuş ama bunu nasıl yapacağını bilmiyormuş. Sonra yerde yuvarlak bir çakıl taşı görmüş. Onun kendisini öldüreceğini düşünmüş, yerden almış ve onu yutmuş.

Kalbinde iyilikle çadıra dönmüş. Biraz su içmiş ve midesinde bir hareket hissetmiş, taş ona sakin olmasını söylüyormuş. Rahatlamış ama kaybolan kardeşlerinden dolayı uyuyamıyormuş.

Sonraki gün biraz pemmican ve çilek dışında bir şey yememiş, çünkü kendini aç hissetmiyormuş. Biraz da dereden su içmiş. Bir ziyafette olduğunu düşünerek şarkı söyleyerek yürümüş. Sonraki gün daha önce olmadığı kkadar mutluymuş.

Dördüncü gün yalnızdı ve kendini üzgün hissetti. Son şimdi geliyor diye düşündü, şimdi öleceğim. Kaygılanmadı ama öleceği yerde küçük bir oğlan doğurdu.

Ben bu çocuğu ne yapacağım? diye düşündü. Bu nasıl geldi? Herhalde yuttuğum taştan olmalı.

Çocuk parlayan gözleriyle oldukça güçlü görünüyordu. Buna karşın kız kendini zayıf hissediyordu, yeni hayatı, oğlunu koruması gerekiyordu. Kız ona İyan Hokshi, yani Taş Oğlan adını verdi ve ona kardeşlerinin elbiselerini giydirdi. Günler geçtikçe çocuk büyüdü, normalden on kat daha hızlı büyüyordu ve mükemmel bir vücuda sahipti.

Anne bebeğinin büyük güçlere sahip olduğunu biliyordu. Bir gün çocuk çadırın dışında oynarken kendine yay ve oklar yaptı. Anne okların ucundaki yontulmuş taşlara bakarak çocuğun onları nasıl yaptığını düşündü. belki kendinin taş olduğunu ve benim onu yuttuğumu biliyor diye düşündü. Onun sert bir doğası olmalı.

Bebek hızla büyüyüp yürümeye başlamıştı, saçları uzadı ve olgunlaşınca annesi onu diğer kardeşleri gibi kaybedeceğinden korkmaya başladı. Sık sık ağlıyordu ve çocuğun neden sormadığını düşünüyordu, çocuk biliyor gibiydi.

Çok sonra çocuk avlanmak için yeterli olgunluğa erişince ve annesi onu görünce daha da kaygılandı. Taş çocuk çadıra girdi ve anne ağlama dedi.

Annesi beş tane amcan vardı dedi. Fakat avlanmaya çıktılar. Birbirini izleyen günlerde hiçbiri geri dönmedi. Ve onun doğumunu hatırladı, tepeyi nasıl tırmandığını ve taşı nasıl yuttuğunu, içinde kıpırdıyan şeyi nasıl hissettiğini.

Biliyorum dedi çocuk. Ve ben kardeşlerini yani amcalarımı aramaya gidiyorum.

Ama eğer dönmessen ben ne yapacağım? diye hüngür hüngür ağlamaya başladı.

Döneceğim diye yanıtladı çocuk. Amcamlarla birlikte döneceğim hem de. Ben gelen kadar çadırdan çıkma.

Böylece ertesi sabah İyan Hokshi yürümeye ve etrafı izlemeye başladı. Akşama kadar uyumak için uygun bir yer bulana kadar dolaştı. Dört gün boyunca dolaştı ve dördüncü günün sonunda duman kokusu aldı. İyan Hokshi, Taş Çocuk kokuyu takibetti. Koku onu bacasından duman çıkan bir çadırın yanına getirdi.

Çadır çirkin ve haraptı. İyan Hokshi içeride yine çok çirkin olan yaşlı bir kadın gördü. Kadın onu gördü ve içeriye buyur etti.

Taş çocuk içeri girmekle beraber huzursuz ve biraz da tedirgindi.etrafa baktı ve çadırın duvarına dayanmış beş büyük bohça gördü ve merak etti.

Yaşlı kadın biraz ot kaynattı. Çocuk piştiği zaman out yedi ama beğenmedi. Sonra kadın ona uyuması için pis ve eski bir bizon derisi serdi, fakat çocuk bir tehlike olacağını sezinledi ve uyumamaya karar verdi.

Sırtım ağrıyor dedi kadın. uyumadan önce, keşke sırtımda yürüyerek masaj yapsaydın bana. Ben yaşlı ve yalnızım, ağrılarım için bana yardım edecek kimsem yok.

Uzandı ve Taş Çocuk onun sırtında yürümeye başladı. Bunu yaparken, kadının sırtının arkasındaki kürkün altında bıçak, mızrak ucu gibi keskin bir şeylerin olduğunu hissetti. belki onları amcalarımı öldürmek için kullanmıştır diye düşündü. Belki de bir yılandan aldığı zehiri koymuştur, evet öyle olmalı.

İyan Hokshi bunları düşünerek, becerebildiği kadar havaya sıçradı ve yaşlı kadının sırtına indi. Tekrar tekrar zıpladı, ta ki yaşlı kadın bitip tükenip kırık bir sırtla ölünceye dek.

Sonra İyan Hokshi hayvan derileriyle sarılmış ve sırımlarla ağızları bağlanmış bohçaların yanına geldi.onları çözdü ve ölmüş ve kurutulmuş etler gibi kurumuş, insana pek benzemeyen beş adamı buldu. Bunlar amcalarım olmalı diye düşündü, fakat onları hayata nasıl yeniden döndüreceğini biliyordu.

Çünkü çadırın dışında gri taşlarla çevrili bir kaya yığını vardı. Onları konuşurlarken buldu, onları anlayabiliyordu. İyan Hokshi, Taş Oğlan, sen de bizden birisin, bizden geliyorsun, Tunkadan geliyorsun, İyandan geliyorsun. Şimdi dikkatle dinle

Onların dediklerini dinledikten sonra, kubbeye benzer bir yığın yaptı söğüt dallarından. Onu yaşlı kadının bizon derisiyle kapladı ve içine kurumuş beş cesedi koydu. Dışarıda büyük bir ateş yaktı. Kayaları alevlerin sağına yerleştirdi, yaşlı kadını aldı ve ateşin içine attı.

Taşlar ateşten kızmaya ve kırmızılaşmaya başladıktan sonra, Taş Oğlan bir geyiğin boynuzlarını buldu ve yaptığı kubbeye onları tek tek taşıdı. Yaşlı kadınınbizonun iç derisinden yapılmış su kabını alarak içine su doldurdu. Sonra kurumuş insanları kubbenin içine koyduğu tasın etrafında daire şeklinde yerleştirdi.

İyan Hokshi kubbenin girişini bizon derisiyle kapattı, içerideki havanın çıkmaması ve içeriye de hava girmemesi için.kaptaki suyu ölülerin üstlerine boşalttı ve taşlara teşekkür etti: beni buraya getirdiğiniz için. Dört kez suyu döktükten sonra dört kez kapıyı açtı ve kapadı. Taşlarla konuştu. Suyu döktüğü zaman küçük oda buharla doldu, böylece bembeyaz bir sisten başka bir şey görünmez oldu. İkinci kez döktüğünde, bir canlanma, bir kıpırdanma hissetti. Üçüncü kez döktüğünde şarkı söylemeye başladı. Ve dördüncü kez döktüğü zaman bu ölü ve kuru şeyler de şarkı söylemeye ve konuşmaya başladılar.

Artık hayata döndüler diye düşündü Taş Oğlan. Şimdi onları görebilirim.

Kapıyı son kez açtığında buharın dışarıya, gökyüzüne uçarak tüybulut olduğunu gördü. Şenlik ateşi ve ayışığı ikisi de küçük tahta kubbenin içinde parlıyordu ve ışıkları içeride oturan beş genç adamı aydınlatıyordu. Hou lekhsi, sizler amcalarım oluyorsunuz dedi, onlar gülümsediler, hayata yeniden döndükleri için mutluydular. İyan Hokshi: bu annemin yani kızkardeşinizin- istediği şey. Bu onun dilediği şey.

Taş beni korudu ve şimdi de sizi koruyor diye ekledi. İyan, Tunka taş- Tunka, İyan. Tunkashila, Büyükbaba Ruh, ona tapınmayı öğreneceğiz. Bu kubbe, bu kayalar, bu ateş, bu su bunlar kutsal- bundan böyle bunları kullanacağız, bu yaptığımız ilk şeyden sonra: temizlik için, yaşamak için, wichosam için, sağlık için bunların hepsi bize yaşamamız için verildi. Şimdi bir kabile olmalıyız.

Ok Oğlan

2010-06-03T04:03:00.001-07:00

Ok Oğlan

Ok Oğlan, harika çocuk, yasa çıkarılan Sioux Yuwipi törenleri boyunca bir sihir gücü vermektedir. Törende büyücü; ürkütücü ışıklar, şıngırtılar ve sesler eşliğinde, işlenmemiş inek derisinden kamçı ve yıldız bir battaniye ile kaplanmış eski bufalo derisinden yapılma kaftanı bir araya getirmekteydi. Çanak-çömlek yapan Pueblolar, Water-Olla Boy efsanesi diye adlandırdıkları bu hikayenin diğer bir versiyonunu geliştirmişlerdir.

Çeyenler, mısırı almasından sonra bile hala kuzeyde oturuyorlardı, kabileden genç bir erkek ve kadın evlenmişti. Kadın hamileydi ve çocuğunu tam dört yıldır rahminde taşıyordu. İnsanlar büyük bir merakla ne olacağını izliyordu. Kadın dördüncü yılın sonunda doğurduğu zaman bebeğin doğaüstü olduğunu kabul ettiler.

Annesi ve babası öldükten sonra çocuğu yalnız yaşayan ninesi yanına aldı. Oğlan yürümeyi ve konuşmayı çabucak öğrenmişti. Bir bufalo postunu aldı ve büyücülerin giyeceği şekilde, tüylerini dışarı getirerek katlamayı öğrendi.

Çeyenlerde bazı doğaüstü yeteneklere ve güçlere sahip büyücüler vardı. Bazen biraraya gelirler ve bir yerde toplanırlardı. Büyük bir çember şeklinde oturup ilahiler okur ve kutsal törenler yaparlardı, sonra herkes kalabalık toplanmadan önce mucizelerini gösterirdi.

Bu sihirli danslar çocuk on yaşına geldiğinde devam ediyordu. Oğlan ninesine onlara katılıp katılamayacağını sordurttu ve büyükler onu kabul ettiler. "Nerede yaşamak istersin?" diye sordu şef, bunun anlamı 'nerede oturmak istiyorsun'dur. Törensiz bir biçimde oğlan şefin yanına oturdu. Ona yer gösterene çocuk direktifleri verdi, tüm vücudu kırmızıya boyanacak ve yüzünün, bileklerinin ve dizlerinin çevresine siyah çemberler çizilecekti.

Gösteri çemberin sonundan başladı. Sıra Oğlana geldiğinde oradakilere ne yapacağını sordu. O tütsü yakmak için yumuşak otlar kullanırdı. Ondan sonra dumanın içinden, bufalo sinirinden yapılmış yayını kuzeye, güneye, doğuya ve batıya doğru çevirdi. Kaftanını giymek ve yayını boynuna takmak için iki kişiden yardım istedi. Bütün güçleriyle çektiler fakat onu yerinden hareket ettiremediler. Daha hızlı çekmelerini söyledi ve onlar bunu yaptığında Oğlanın kafası incindi. Kafası kaftanın altında kaldı ve adamlar kaftanı çıkardı.

Şimdi çocuğun yerinde çok yaşlı bir adam oturuyordu. Yaşlı adamı cüppe ile sardılar ve tekrar çekmeye başladılar. Bu seferde insan kemikleri ortaya çıktı bir kafatasıyla birlikte. Üçüncü seferde ise kaftanı kemiklerin üstüne serdiler ve kaldırdılar. Hiçbir şey yoktu. Dördüncü seferde ise kaftanı boş bir yere serip sonra kaldırdılar. Şimdi ise harika çocuk hiçbir şey olmamış gibi orada oturuyordu.

Çeyenler büyü dansından sonra, bufalo avlamak üzere kamplarına doğru harekete geçtiler. Annelerini görmek için bütün güçlerini harcayan danaları avlamaya giden çocuklara öncülük etti muhteşem oğlan. Çocuklar etrafta beş ya da altı tane dana gördüler ve içlerinden birini oklarıyla öldürdüler. Çok dikkatli bir şekilde, kemikten yapılma bıçaklarını kullanarak derisini yüzmeye başladılar. Toynaklarını atıyorlar ve kafasını bozmamaya özen gösteriyorlardı çünkü harika çocuk bu deriyi kaftan için kullanacaktı.

Çocuklar işlerini yaparken bir adam bir köpek sürüsünü onlara doğru yönlendirdi. Bu adam kabile şefi Genç Kurttu ve etrafa dağılmış kemikleri toplamak için gelmişti. Çocuklara o bufaloyu alacağını ve onu bırakmalarını söyledi.

Bunun üzerine muhteşem çocuk dışındakiler adamın söylediklerini yerine getirdi. Muhteşem çocuk ise işine devam ederek sadece derisini alacağını söyledi. Adam çocuğu kenara itti fakat çocuk kalkarak deriyi yüzmeye devam etti. Bunun üzerine adam bu sefer çocuğu şiddetli bir şekilde yere fırlattı. Çocuk kalktı ve işine devam etti. Arka bacağın derisini yüzer gibi yaparak dizinden kesti ve toynağından tutarak ayırdı. Adam çocuğa bu sefer omzuyla yüklenerek kenara itmek istedi fakat çocuk az önce kestiği bufalo bacağı ile adamın ensesine sert bir vuruş yaptı. Bunun üzerine adam olduğu yere yığılıp kaldı.

Çocuklar hemen kampa koştular ve büyük bir heyecanla başlarından geçenleri anlattılar. Savaşçılar toplandılar ve harika çocuğu öldürmeye karar verdiler. Çocuğu bulmak için şeflerinin cesedinin etrafına bakmaya gittiler fakat çocuk kampa dönmüştü. Ninesinin yanına gelmişti ve ninesi ona yemek yapıyordu. Tam o sırada savaşçılar etrafı kapladı. Çocuk çömlekteki yemeği hemen ateşe döktü ve böylece çıkan dumandan yararlanarak ninesini orada bırakarak kaçtı.

Savaşçılar etrafa bakınmaya başladılar ve çocuğu çeyrek mil ötede doğuya doğru giderken gördüler. Hemen peşine düştüler fakat ulaşılacak gibi görünmüyordu. Dört kez denediler bunu fakat başaramayacaklarını anlayarak bıraktılar.

İnsanlar harika çocuktan korkar oldu. Her gün aradılar ve en son gördüklerinde yakındaki bir tepenin başındaydı. Tüm kamp tam beş kez izledi onu ve her seferinde farklı bir elbise ile göründü. İlk geldiğinde bufalo derisinden yapılmış bir başlık vardı, kırmızı kalkanlı savaşçı gibiydi. Boynuzları, mızrağı, kırmızı kalkanı ve her bir koluna bağlanmış bufalo kuyruğu vardı üzerinde. İkinci geldiğinde siyah ve sarıya boyanmış vücudu, başına yapıştırdığı kuş tüyleri ile bir Coyote savaşçısıydı.

Vahşi Göl ( Cheyenne Mitolojisi )

2010-06-03T03:50:00.001-07:00

Vahşi Göl

Derler ki;

“Bir zamanlar, bir delikanlı köyünden, ailesinden uzakta bir ava çıkmış. Güzel ve yağlı bir geyik vurmuş. Derisini yüzmüş, etleri ayırmış. Sırtına aldığı geyik derisine sarılmış parça etlerle evine dönerken yaşlıca bir adama rastlamış.

Avcı genç, bu yabancıyı görünce korkmuş. Yaşlı adamın dudakları şiş, gözleri de hemen hemen kapanmış bir durumda imiş. Vücudu akmakta olan açık yaralarla doluymuş. Çevresine berbat kokular saçıyormuş.

“Kimsin sen?” diye seslenmiş genç avcı. “Nereden gelip nereye gidiyorsun?”

“Ben Suçiçeğiyim.” şeklinde yanıtlamış yabancı. Nefesinin kokusu, vücudunun kokusundan daha da betermiş. “Doğudan, beyaz insanların bulunduğu taraflardan geliyorum ve Kızılderilileri bulmak için batıya gidiyorum. Sen buradan ayrıldığın zaman ben de senin izlerini sürerek senin köyüne geleceğim.”

“Niçin böyle yapmak istiyorsun peki?” diye şaşkınlıkla sormuş genç avcı. “Kızılderililer sana bir kötülük yapmadı ki… Beyazlara da bir şey yapmadılar, söylemek gerekirse… Beyazlara ilişkin hiçbir şey bilmiyorlar bile. Kızılderililere neden acımasız davranmak istiyorsun?”

“Geleceğim.” demiş Suçiçeği. “Benden bunu yapmam istendi. Oraya köye gelip herkese hastalığımı yayacağım; çünkü benden istenen şey bu…”

“Yapma bunu!” diye genç avcı karşı çıkmış. “O köyde iyi insanlar var. Acı onlara ve bir kötülük yapma. Bizim sana hiçbir kötülüğümüz dokunmadı.”

Suçiçeği hastalığı uzunca bir süre durup düşünmüş. Sonunda: “İyi öyleyse.” demiş. “Sizlere acıyacağım. Sen kendi aileni ve istediğin kadar çok arkadaşını alabilirsin.

Eğer istersen bütün kampı da alabilirsin. Eğer sana uyarlarsa onlara bir kötülük gelmez. Senden, onları güvenli bir yere götürmen isteniyor. Evine git ve aileni al, sonra da orayı terket. Buraya tam ters olan bir yöne git. İyice uzaklaş.”

Genç avcı, köyüne, evine dönmüş. Habercilerle haber salıp köy halkının bir araya toplanmasını istemiş. Herkes toplandığı zaman da duyurusunu yapmış:

“Bir şey geliyor.” demiş halka. “Çok kötü bir şey olacak. Gelip hepinizi öldürebilecek bir hastalık var; ama bana, ailemi ve arkadaşlarımı bundan uzak tutabileceğim söylendi. Beni izleyin, böylece ölmez, yaşarsınız.”

Genç avcı, daha önce hiçbir savaşçı grubuna önderlik etmemiş bir delikanlıymış, bundan dolayı köy halkı onun böyle konuşmasına şaşırmış. Bir süre dinlemiş, sonra da gülmeye başlamışlar.

İhtiyarlar: “Amaan, yok öyle bir şey!” demişler. “Hiçbir şey olmaz. Siz köy halkı, hiçbiriniz onun sözlerine kulak vermek zorunda değilsiniz. Her şey yolunda gidecek.”

“Ben bir uyarıda bulunmak için gönderildim.” diye üstelemiş genç avcı. “Bana uymayan herkese çok kötü şeyler olacak.”

Kabile halkı gülmeye devam etmiş ve inanmak istememiş. Yaşlılar, genç avcının iyi bir insan olmayıp yalancı biri olduğunu söylemişler. “Sizlere, kendisine inanmanız için hiçbir şey yapmadı.” demişler.

Sonunda genç avcı vazgeçmiş. “İsterseniz siz kalın. Ben o gücün emirlerine uyacağım.” diyerek kararını bildirmiş ve hayvan derisinden yapılmış, koni biçimindeki çadırına gitmiş.

O gece, bütün köy halkı uykudayken, genç avcı ve ailesi kalkıp eşyalarını toplamış. Sabahleyin halk uyandığında “Bu adam korkak! Oysa korkacak bir şey yok!” diyeceklerini bilmesine karşın gene de toparlanmış.

Aile köyden ayrılıp Yüksek Ovalar’ ın kısa otları üzerinde yürüyerek batıya doğru yol almış. Gittikçe uzağa, uzağa, daha uzağa gitmişler. Sonunda büyük bir su kütlesinin yanına gelmişler. Bu su, derin, berrak ve masmaviymiş. Vahşi bir görünümü varmış. ”

O göl, bugün bile oralarda bir yerlerdedir; çünkü bu gölün var olduğu söylenmektedir.

“Genç avıcıyı uyaran ruh, genç avcının ve aile bireylerinin ellerinden tutup suyun içine çekmiş. Bu, yıllar boyu onlardan duyulan son haber olmuş. Suçiçeği hastalığı, geride, köydeki insanlarla konuşmaya başlamış, insanlar da onun berbat nefesini içlerine çekerken ortadan yok olmuş.

Yıllar sonra, oralarda iki delikanlı görünmüş. Amaçları avlanmak ya da savaşmak değilmiş, belki de kadın aramaya çıkmışlarmış; ama yeni karılar bulup bulmamaları da umurlarında değilmiş belki de delikanlıların. Bir de kadın bulurlarsa onları, köylerine götürmenin iyi bir iş olacağını düşünüyorlarmış. Gene de onlara göre hava hoşmuş.

İki arkadaş yol alırken, derin, mavi, o vahşi görünümlü göle gelmişler. Bu gezginci arkadaşlar gölün doğu kıyılarında, suyun içine doğru sürüp giden birtakım izler görmüşler.

Bu izler, yerde sürünere suyun içine doğru götürülen çadır direklerinin izlerine benziyormuş. Önce merak etmiş, sonra da gölün etrafında yürüyerek Batı tarafına doğru geçip izlerin sudan çıkıp çıkmadığına bakmışlar. Buna benzer bir iz bulamamışlar.

“Eeee, hava kararıyor.” demiş yaşça büyük olan. “Artık uyuyalım. Sabahleyin yeniden ararız. Birtakım insanlar suya girdiğinde tekrar çıkmış olmaları gerekir. Kampları fazla uzakta olamaz. Bunlar taze izler. Onları yarın buluruz.”

İki delikanlı, Kuzey Amerika’ da yetişen bir çeşit bakladan yapılmış yemeği ve kurutulmuş etleri yiyerek artan yiyecekleri de gölün suyuyla yıkamışlar. Sonra da bufalo derisinden yapılmış uzun kabanlarına sarınıp gölün batı yakasında, uyumak üzere uzanmışlar.

Açık ve parlak bir geceymiş. Yaşça büyük delikanlı, yıldızlar en yükseklerde sakin sakin göz kırparken uyanarak arkadaşının omzunu dürtmüş.

“Dinle.” demiş fısıltıyla. “Söyle bana, bir şeyler duyuyor musun?” İkisi de kulak kabartmış ve duymuş. Gölün dibinden su yüzüne doğru şarkı ve davul sesleri geliyormuş.

Yaşça küçük olan sormuş: “Kim bunlar?”

Büyük olan düşündüğünde, Suçiçeği hastalığı gelmeden önce köyden ayrılan insanlara ilişkin, büyükbabasının söyledikleri aklına gelmiş: “Bunlar o giden insanlar.” diye yanıtlamış küçüğün sorusunu. “Suyun altında bulunan köylerinin burada olması gerek.”

“Sabahleyin kalkıp gider ve onları buluruz.” demiş arkadaşı.

“Evet.” diyerek onaylamış büyük. “Sabahleyin gider, onları bulur ve köye götürürüz.

Sabah olduğunda gölün kıyısını araştırmışlar. Suyun dibine giden o izlerden başka bir şey bulamayınca da suyun kenarına kadar iz boyunca yürüyüp sonra da korka korka geri dönmüşler.

Yaşça büyük gezgin: “Kampa dönelim.” demiş. “İhtiyarlara ne düşündüklerini soralım.”

Arkadaşı da bu fikri onaylayınca yola koyulmuşlar. Delikanlıların tüm arkadaşları onları karşılamaya gelmiş ve anlattıkları öyküyü pürdikkat dinlemişler.

“Haydi hepimiz oraya gidelim.” demiş takım şefleri. “Suyun altındaki kardeşlerimizi bulmaya çalışalım.” Böylelikle delikanlılarla birlikte hepsi de tekrar geriye, yola çıkmışlar.

Köy halkı göle geldiği zaman, göün kıyılarını baştan başa dolaşmış ve iz bulabilmek adına her yere bakınmışlar. Her seferinde gene, doğu yakasına, çadır direklerinin suyun içine gömüldüğünü gösteren aynı yere gelmişler. En usta iz sürücüler bile, daha önceki köy halkının gölden çıktığını belirten bir iz bulamamış.

“Kardeşlerimizi nasıl görebiliriz?” diye sormuş köyün şefi ihtiyarlara. “Onlara nasıl ulaşabilir ve burada olduğumuzu söyleyebiliriz?”

İhtiyarlar tasalı bir biçimde başlarını sallamışlar ve yanıt vermişler: “Bir büyü yapılmadıkça onlara ulaşamayız. Suyun altına inip orada yaşayabilmemiz için olağanüstü bir güce sahip olmamız gerekir. Böyle bir gücümüz olmazsa hepimiz boğuluruz.”

Yine de çadır direklerinin suyun dibine doğru sürüklendiği yere ve ortadan kaybolan insanların izlerinin bulunduğu yere tekrar tekrar gitmişler.

Geceleyin oturup kulak kabarttıklarında, kıyıdaki insanlar, orada, gölün dibinde boğulmuş olan köyde oynayan çocukların, gülen kadınların ve konuşan erkeklerin seslerini, şarkılarını ve davullarını duyabiliyorlarmış.”

Bu olaydan senelerde sonra Kiowa-Apaçileri gölü ziyaret etmeye başlamışlar. Kendi köylerine döndüklerinde dans ederken, köyünü suyun dibine o adamın şarkısını söylerlermiş:

“Tehlikeli bir yer bu dünya,

Kızılderililere, yaşamak için

Ey, halkım, geli benimle

Ulaştırırım sizi ben emin ellere.

Orada, orada, suyun dibinde

Sihirli bir yer var.

O, Kızılderilileri korumak için yaratılmış bir yer

Güvenli ellerde.”

Yaban Sığırlarının Soyu Niçin Tükeniyor? ( Kiowa Mitolojisi )

2010-06-03T03:48:00.001-07:00

Yaban Sığırlarının Soyu Niçin Tükeniyor? ( Kiowa Mitolojisi )

Kiowalıların sahip oldukları her şey yaban sığırlarından gelmiştir. Tipi’leri ve aynı biçimde, elbiseleri ile makosenleri de yaban sığırlarının derilerinden yapılırdı. Yaban sığırlarının etini de yerlerdi.

Kapkacak yerine kullandıkları tulumlar bu hayvanların derilerinden, idrar torbalarından ya da işkembelerinden yapılırdı. Kısacası yaban sığırları, Kiowalıların yaşamlarıydı.

Hepsinden en önemlisi, yaban sığırları, Kiowalıların dinlerinin bir parçasıydı. Güneş Dansı sırasında bir beyaz yaban sığırı danasının kurban edilmesi gerekirdi. İnsanlrı iyileştirmeye çalışırken veya yukarıdaki güçler adına ilahi söylerlerken dualarını yapmak üzere rahipler sığır parçaları kullanırlardı.

Dolayısıyla, beyaz adamlar demiryollarını döşemek veya çiftlik kurmak ve hayvan yetiştirmek istediklerinde yaban sığırları, Kiowalıları yine de korumuştur.

Bu hayvanlar demiryolu raylarını söküp ayırmışlar ve bahçe, tarlaları bozmuşlardır. Çiftliklerdeki hayvan sürülerini önlerine katıp onları kovalamışlardır. Kiowalılar onları sevdiği kadar da yaban sığırları, insanlarını sevmiştir.

Derler ki;

“Yaban sığırları ile beyaz adamlar arasında savaş varmış. Beyazlar, Kiowalıların ülkesinde kaleler kurmuş ve yün-başlı yaban sığırı peşindeki askerler (zenci askerlerden oluşan Onuncu Süvari Alayı) olabildiğince hızlı bir şekilde yaban sığırlarını vurmuş; ama yaban sığırları, askerlerin üstüne üstüne gelmeye devam etmiş (Fort Sill’ deki mezarlık bölgesine kadar). Onları durdurmaya askerlerin gücü bile yetmemiş.

Sonra beyaz adamlar, yaban sığırlarını öldürmekten başka hçibir şey yapmayan avcılar kiralamışlar.

Bu adamlar ovalarda bir aşağı bir yukarı sıra sıra dizilmişler, bazen bir günde yüz kadar yaban sığırı vurmuşlar. Onların arkalarından da arabalarıyla birlikte deri yüzücüleri gelmiş.

Deriler ile kemikleri arabaları tepeleme doluncaya kadar yığmışlar ve sonra yüklerini, doğu pazarlarına gönderilmek üzere demiryolllarına taşımışlar.

Yaban sığırları vakitlerinin geldiğini anlamışlar. Artık kendilerini koruyamıyorlarmış. Büyük sürüden sağ kalan yaban sığırları, üzüntülü bir biçimde, bir kurul gibi toplanmış ve ne yapacaklarına karar vermişler.

Hâlâ kamp kuracak kadar bağımsız ve hür kalabilen Kiowalılar, Mount Scott’ un Kuzey tarafına kamp kurmuşlar.

Genç bir kadın sabahleyin çok erkenden kalkmış. Şafağın sisleri, Medicine Creek’ ten daha yeni yeni kalkıyormuş. Kadın, suyun karşı taraflarına göz atmış ve puslu dumanların arasında rüyada bir ruh gibi, son yaban sığırları sürüsünün beliriverdiğini görmüş.

Sürünün öncüsü doğruca Mount Scott’ a doğru yürümüş. Onun arkasından inekler ve buzağılar ile sağ kalabilen pek az genç erkekleri, boğalar gelmiş. Kadın bunları seyrederken dağın yüzü açılıvermiş.

Mount Scott’ un içindeki dünya, kadın daha küçücük bir kızken olduğu gibi, yemyeşil ve taptazeymiş.

Nehirler, böyle kıpkızıl değil, berrak akıyormuş. Yaban erikleri çiçek açmış durumdaymış; kırmızı tomurcuklar bayırların içlerine doğru birbirleriyle yarışa giriyorlarmış. Yaban sığırları, bu güzellikler dünyasına doğru yürüyüp gitmişler, bir daha da görünmez olmuşlar.”

Saynday Ve Suçiçeği Hastalığı ( Kiowa Mitolojisi )

2010-06-03T03:45:00.001-07:00

Saynday Ve Suçiçeği Hastalığı

Derler ki;

“Saynday dünyaya doğru geliyormuş ve gelirken yolda, dünyasının tümden değiştiğini görmüş. Yaban sığırı sürülerinin otladığı yerlerde, ak yüzlü sığırların bulunduğunu görmüş. Kıyıları boyunca tertemiz berrak sularla akan Washita Nehri, şimdi kızıl çamurun etkisiyle ağırlaşmış durumdaymış.

Yüksek ovalar boyunca ya da çalılıklar arasında sekerek dolaşan ne geyikler, ne de antiloplar varmış artık.

Hiçbir tipi, mavi gökyüzüne doğru gururla yükselmiyormuş; yerleşmeci göçmenlerin ektikleri çimler tepe yamaçlarını ve dere kenarlarını çentiklemiş durumdaymış.

Zamanım geldi, diye düşünmüş Saynday kendi kendine. İçinde yaşadığım dünya ölmüş artık.

Kısa bir süre sonra, beyaz adamların duvar sürülerinin etrafında olduğu gibi, Kiowa halkının da etrafı parmaklıklarla çevrilecek ve bu insanlar parmaklıkları yarıp kaçamayacaklar; çünkü dikenli teller onların etlerini yırtıp parçalayacak.

Onlarla birlikte kalmakla halkıma bir yardımım dokunmuyor. Vaktim geldi ve ben de bu değişmiş dünyadan gidip uzaklaşmak zorundayım.

Saynday, çayırlıkların çok ötesinde yavaş hareket ederek Doğu yönünden kendisine doğru yaklaşan kara bir nokta görmüş.

Garip bir şey bu, diye düşnmüş Saynday kendi kendine. Doğu tarafına doğru yürümeye başlamış. O yürüdükçe, nokta gitgide büyümüş ve kısa bir süre sonra Saynday onun atının üstünde bir adam olduğunu fark etmiş.

At siyah renkli; ama ovalardaki toprağı yarıp açarken sabahların karıştırıp kaldırdığı kızıl tozlar onu pudralamış gibi imiş. Kızıl tozlar, misyoner gibi siyah bir pantalon ve ceket ile upuzun, dimdik bir şapka giymiş olana damın elbisesini de yer yer beneklemiş durumdaymış.

Kızıl tozlar, adamın yüz hatlarını örtüyormuş; ama Saynday, tozların altında adamın yüzünün çirkin yara izleriyle çentik çentik yarılmış olduğunu görebiliyormuş.

Kiowa Mitolojisi

2010-06-03T03:44:00.001-07:00

Ölüm Nasıl Dünyaya Geldi? (Kiowa Mitolojisi)

Derler ki;

“Saynday yolda yürüyormuş ve yürürken kırmızı karınca ile karşılaşmış. O günlerde kırmızı karıncalar, Kiowalı kadınlarının çoğu gibi tostoparlaklarmış. Havanın sıcak olduğu bir gün, Saynday, karıncadan büyük olmamak şartıyla kendini küçültmüş ve konuşmak için frenk incirinin gölgesinde oturmuşlar.

“Durmadan düşünüyorum.” demiş Saynday.

“Neyi?” diye sormuş kırmızı karınca. Kendisi bir şey söylemeden önce, herkes gibi, Saynday’ in aklında ne olduğunu kesin olarak anlamak istiyormuş bu karınca.

“Şey, benim dünyamdaki yaşlı insanlar ve hayvanlardan bazılarının ölmeye başladıklarını düşünüyorum.” demiş Saynday. “Kötü bu. Hem de çok kötü. Kimsenin ölmemesi gerek. Öldükten dört gün sonra yaşama geri dönebilmeleri için bir yol bulabilmeye çalışmam gerektiğine inanıyorum.”

“Bunun iyi bir düşünce olduğuna emin misin?” diye sormuş karınca.

“Şey, öyle sanıyorum, insanları öyle teker teker yaşama geri döndürüp durursan, dünya çok dolacak. İnsanları ve hayvanları yaşama döndürmeye devam edersen, hiçkimsenin gidecek yeri kalmaz. İnsanlar öldüklerinde, ölü kalmaları gerekiyor bence.”

Saynday: “Yanlış düşünüyorsun sanırım.” şeklinde tartışmasını sürdürmüş.

“Sanırım ki ben haklıyım.” diye karınca da üstelemiş bu sefer. “Yaşlı insanlar yaşamlarını harcamıştır. Yorulmuşlardır. Yaşamaya devam etmek istediklerine bile inanmıyorum.”

“Ama ya gençler?” diyerek sormuş Saynday. “Bir genç bir av kazasında ya da bir savaşta, saldırıda öldürülürse veya genç bir kadın çocuğunu doğururken ölürse, bunların yeniden geri gelip, yaşamlarını elde etme hakları yok mu? Yaşama henüz başlamışlar çünkü…”

Karınca inat ederek çenesini dikmiş: “Saynday.” demiş. “Sen her zaman kendi yöntemini yeğ tutarsın. Şimdi, bu seferliğine sanırım ki yanılıyorsun. İnsanlar öldüklerinde bırak da ölü kalsınlar. Onları geri getirmek için çaba sarfetme.”

“Eğer istediğin böyle ise, öyle olsun.” diye yanıtlamış Saynday. “Eğer günün birinde bu kararından dolayı üzüntü duyarsan, bunun senin kararın olduğunu unutma. Bir karar verdiğinde, o kararın arkasında durman gerekir. Bundan sonra, bütün diğer insanlar gibi sen de yas tutmak zorunda kalacaksın.”

“İstediğim yol bu!” diyerek üstelemeye devam etmiş kırmızı karınca. Saynday de frenk incirinin altından kalkarak karıncayı orada bırakmış. Hızlıcana uzaklaşmış.

Dört gün sonra, Saynday, aynı yoldan geri dönüyormuş. Ortalık aniden hafif hıçkırık seslerine ve inlemelere bürünmüş. Saynday kendisini yeniden küçültmüş ve aynı frenk incirinin altında, karıncanın yanında otururken bulmuş.

“Ne oldu Tanrı aşkına?” diye sormuş Saynday.

“O öldü artık.” diye hıçkırıklara boğulmuş karınca. “Bir yaban sığırı bastı üstüne ve o, öldü artık. Ah, benim zavallı oğlum!”

“Seni uyarmıştım!” diyerek azarlamış onu Saynday. “Benim yöntemimi uygulamam için izin verseydin bana, onu dört gün içinde yaşama geri döndürebilirdim; ama hayır! Siz kadınlar hep aynısınız. En iyisini her zaman siz bilirsiniz ve kendi yöntemlerinizi uygulamaya bağlı sayarsınız kendinizi. Eğer sen bu kadar inatçı olmasaydın, oğlun ölmek zorunda kalmayacaktı.”

“Ah, benim zavallı oğlum!” diyerek karınca yine çığırmış. Sonra kemerinde bulunan kasap bıçağını kınından çekmiş. Saynday onu durdurmak için kımıldamadan önce, karınca kendini, tam başının alt tarafından olmak üzere, iki parçaya ayırmaya başlamış.

“Bak şimdi buraya!” diye azarlamış tekrar karıncayı Saynday. “Buralarda bir gün içinde yeteri kadar ölen oldu. Kendini parçalara ayırmak oğlunu geri getirmeyecek; bu diğer kimselerin daha fazla üzülmelerine neden olacak.”

“Şimdi ne diyorsam dinle: bundan sonra, Kiowalı kadınar yas tuttuklarında, kendi vücutlarını -kollarını, bacaklarını, saçlarını- hatta bir parmak boğumunu bile kesecekler, çünkü dünyaya ölümü sonsuza kadar bir kadın getirdi; ama hiçbir kadın, üzüntüsünden dolayı, hiçbir zaman kendini öldürmeyecek.”

Kutsal Mahoe ( Cheyenne Mitolojisi )

2010-06-03T03:42:00.001-07:00

Kutsal Mahoe

Derler ki;

“Başlangıçta hiçbir şey yokmuş ve Büyük Ruh Maheo boşlukta yaşıyormuş. Etrafına bakmış; ama görünürde hiçbir şey yokmuş. Bir şeyler dinlemek istediğinde o da yokmuş. Hiçbir şeyliğin içinde yapayalnız, yalnızca bir Maheo var imiş.

Maheo’ nun gücü büyükmüş. Gücünün varlığı bir Evren’ miş. Güç’ ün ne yararı var, diye sormuş Maheo kendi kendine, bir dünya ile içinde yaşayan canlıları yaratmak üzere kullanılmayacak olduktan sonra?

Sonunda Maheo, Güç’ ü ile göle benzeyen; ama tuzlu olan büyük bir su yaratmış. Bugüne kadar süregelmiş bütün yaşamı bu tuzlu sudan çıkarabileceğini biliyormuş. Maheo böyle istemiş ve artık gölün kendisi yaşam olmuş. Maheo da surun serinliğini hissedebiliyor, dudaklarında tuzun keskin ve acı tadını duyabiliyormuş.

“Suda canlılar olmalı” demiş Güç’ üne Maheo ve istediği olmuş. Önce balıklar, sonra kumda ve çamurda yaşayan midyeler, salyangozlar ve karavidelere şekil vermiş.

Daha sonra da suyun üzerinde yaşayan canlılar istemiş. Artık, kazlar, yaban ördekleri, çaburcunlar, deniz kırlangıçları, ve gavialar varmış. Maheo, şimdi onların kanat çırpışlarını ve ayak şıpırtılarını duyabiliyormuş karanlıkta. Ardından yaratılan şeyleri görmek istiyorum diye kararını dile getirmiş Maheo.

Yine istediği olmuş. Işık, önce doğuda beyazlanmış ve ağarmış, sonra gökyüzünün ortasını doldurana kadar altın rengini almış ve kuvvetlendirmiş, bütün ufuk boyunca yayılmış. Maheo, ışığı seyrederken ışığın yardımıyla da balıklara, kuşlara ve gölün dibinde yatan kabuklu hayvanlara bakmış.

Maheo, tüm içtenliğiyle, bütün bunlar ne güzel, diye düşünmüş. Daha sonra beyaz bir kaz, Maheo’ nun bulunduğu yer sandığı gölün üzerindeki boşluğa doğru sularını şapırdatarak gelip: “Ben Sen’ i göremiyorum; ama Sen ‘in var olduğunu biliyorum.” demiş ve devam etmiş:

“Sen’ in nerede olduğunu bilmiyorum, ama Sen her yerde olmalısın. Dinle beni Maheoi Sen’ in yarattığın ve üzerinde yaşadığımız bu su iyi; fakat kuşlar balıklara benzemiyor. Bazen yüzerken yoruluyoruz. Bazen sudan çıkmak istiyoruz.”

“Öyleyse uç!” demiş Maheo ve kollarını sallamış. Bütün su kuşları havaya yükselebilecek hızı kazanıncaya kadar gölün yüzeyinde kaymaya başlamışlar. Gökler, kayıp giden bu su kuşlarıyla kararmış.

Kuşlar, gökyüzüne karşı, canlı şekiller olarak kıvrılıp dönerken Maheo: “Işıkta kanatları ne güzel!” demiş Güç’ üne.

Gölün yüzeyine ilk dönüp inen Gavia olmuş ve Maheo’ nun yakınında olduğunu bildiği için etrafına bakarak: “Maheo!” demiş. “Uçabilmemiz için bize gökyüzünü, ışığı; yüzebilmemiz için suyu yarattın.

Başka bir şey istememiz nankörlük olur; fakat yine de istiyoruz. Yüzerken ve uçarken yorulduğumuz zaman yürüyebileceğimiz ve dinlenebileceğimiz kuru ve katı bir yer arıyoruz. Yuvalarımızı yapmamız için bir yer ver bize, lütfen Maheo!”

“Öyle olsun.” diye yanıtlamış Maheo. “Fakat böyle bir yer yapmak için sizin, hepinizin yardımı gerekli.

Ben kendi başıma dört şey yarattım: Su, ışık, göklerin havası ve sudaki canlılar. Gücüm kendi başıma yaratmam için yalnızca bu kadar olduğundan, daha başka şeyler de yaratmam gerekiyorsa şimdi sizin yardımınıza gereksinmem var.”

“Sana nasıl yardım edebiliriz, söyle.” demiş sudaki bütün canlılar. “Söylediğin şeyleri yapmaya hazırız.”

Maheo elini uzatarak seslenmiş: “En kocaman ve en hızlı olanınız toprağı bulmaya çalışsın önce.” Bunun üzerine beyaz kaz O’ nun yanına gelmiş: “Denemeye hazırım!” Kendisini suya atarak bembeyaz bir nokta oluncaya dek yüzmüş. Sonra da aydınlığın berraklığında kapkara bir nokta gibi görününceye kadar gökyüzüne yükselmiş. Uzun zaman geçmiş. Beyaz kaz geri döndüğünde Maheo:

“Ne getirdin bize?” diye sormuş. Beyaz kaz, üzüntüyle iç geçirerek yanıtlamış: “Hiçbir şey. Hiçbir şey getirmedim.” Sonra Gavia denemiş, arkasından da yaban ördeği. Her biri geri döndüğünde ve Mahoa, ne getirdiğini sorduğunda “Hiçbir şey” diye yanıt vermişler.

En sonunda su yüzünde çabuk çabuk yalpalayarak arada sırada küçücük bir balığı yakalamak için başını suya daldırıp çıkaran küçük su tavuğu gelmiş ve “Maheo!” demiş.

“Başımı suyun altına soktuğumda çok daha aşağılarda bir şey görür gibi oluyorum. Bilmiyorum; ama belki de aşağılara, ona doğru yüzebilirim. Kardeşlerim gibi uçamam ya da dalamam. Bütün yapabildiğim şey yüzmek; fakat bildiğim en iyi bir biçimde aşağıya yüzüp gidebildiğim kadar derinlere giderim. Deneyebilir miyim, lütfen, Maheo?”

“Küçük kardeş…” demiş Maheo. “Hiç kimse yapabileceği en iyi şeyden daha fazlasını yapamaz. Ben bile sudaki bütün canlıların yardımını istedim. Elbette deneyeceksin. Bütün bu denemelerden sonra yüzmek, dalmaktan belki daha iyidir. Dene, küçük kardeş ve ne yapabileceğini gör.”

“Heh-heh! Teşekkürler Maheo!” demiş küçük su tavuğu ve başını suyun altına sokarak gözden kaybolmuş.

Çok, çok, çok uzun zaman geçmiş. Neden sonra Maheo ile diğer kuşlar su yüzeyinin altında yavaş yavaş hareketlenen kara bir nokta görmüşler. Küçük su tavuğunu, tuzlu gölün dibinden yukarı doğru yüzerek yüzeye ulaştığında kapalı gagasını yukarı, ışığa doğru uzatmış; ama açmamış.

“Getirdiğin şeyi ver bana.” demiş Maheo. Su tavuğu gagasını aşağı eğerek açmış, böylecek küçük bir parça çamur Maheo’ nun eline düşmüş. Maheo istediğinde bir insan biçimini alabiliyormuş. “Gidebilirsin küçük kardeş. Teşekkür ederim, getirdiğin şey seni daima korusun!” demiş Maheo.”

Ve böyle olmuş, böyle de sürüp gitmektedir, zira su tavuğunun eti hâlâ çamur tadındadır. Ne insanlar ne de hayvanlar mecbur kalmadıkları zaman dışında su tavuğu yemezler.

“Maheo, el ayaları arasında çamur topağını yuvarlayınca çamur gitgide büyümeye başlamış ve çamuru elinle tutamayacağı kadar çoğalmış. Çamuru koyacak bir yer bulmak için etrafına bakınmış, etrafında su ve havadan başka bir şey yokmuş.

“Sudaki canlılar, gelin ve bana yine yarıdm edin.” diye seslenmiş Maheo. “Bu çamuru bir yere koymam gerekiyor. İçinizden biri bunu sırtına koymama izin vermeli.”

Bütün balıklar ve diğer bütün suda yaşayan canlılar yüzerek Maheo’ ya gelmişler ve o çamuru taşımaya uygun birini bulmaya çalışmışlar. Midyelerin, salyangozların, karavidelerin sırtları sertmiş; ama kendileri çok küçükmüş.

Balıklar çok darmış ve sırt yüzgeçleri çamura saplanarak onu parçalıyormuş. Sonunda geriye tek bir su yaratığı kalmış. “Kaplumbağa Büyükanne?” diye sormuş Maheo. “Bana yardım edebilecek misin?”

“Çok yaşlıyım ve çok yavaş hareket edebiliyorum; ama denerim.” diye cevap vermiş kaplumbağa. Maheo, bir tepe şeklini alana kadar çamuru onun sırtına yığmış. Kaplumbağa görünmez hâle gelinceye kadar da çamuru büyüterek düzleştirmeye devam eden Maheo:

“Yeryüzü bizim Büyükannemizi olarak tanısın ve yeryüzünü sırtında taşıyan Büyükanne, su altında toprağın üzerinde ya da altında yabancılık çekmeyen tek varlık, herhangi bir yere dilediği gibi, yürüyerek ya da yüzerek giden tek canlı olsun.” demiş. ”

Ve böyle olmuş, böyle de sürüp gitmektedir, zira tüm dünyanın ve tüm insanların olanca ağırlığını sırtlarında taşıdıkları için Kaplumbağa Büyükanne ve onun soyundan olanların hepsi de çok yavaş yürümek zorundadırlar.

“Artık su olduğu gibi, toprak da oluşmuş bulunuyormuş; fakat ne varki toprak çorakmış. Maheo: “Toprak Büyükannemiz bir kadın gibi verimli ve bereketli olmalıdır. Yaşamı doğurmaya başlasın. Yardım et bana Güç’ üm!” demiş Güç’ üne.

Maheo bunları söyleyince çimenler ve ağaçlar Büyükanne’ nin saçları olarak çıkmaya başlamış. Çiçekler, onun parlak süsleri olmuş, meyveler ve tohumlar yeryüzünün bütün bunlara karşılık olarak Maheo’ ya verdiği armağanlar olmuş.

Kuşlar yoruldukları zaman toprağın elleri üzerinde dinlemeye gelmiş, balıklar onun eteklerine yanaşmış. Maheo, Toprak Kadın’ a bakmış ve onun çok güzel olduğunu , kendisinin şimdiye kadar yarattığı şeylerin en güzeli olduğunu düşünmüş.

“O yalnız kalmamalı” diye de düşünmüş Maheo. “Ona kendimden bir şey vereyim de böylelikle onun yanında olduğumu ve kendisini sevdiğimi bilsin.”

Maheo’ nun eli sağ tarafına uzanmış ve bir kaburga kemiği çıkarmış. Kemiğin üzerine nefes vererek Toprak Kadın’ ın bağrına yavaşça yatırmış. Kemik canlanmış, kımıldamış, dikilmiş ve yürümüş.

Yaratılan ilk adam olmuş. “Bir zamanlar benim, boşlukla yapayalnız olduğum gibi, o da, Toprak Büyükanne de yapayalnız.” demiş Maheo. “Yalnız olmak, hiçkimse için iyi bir şey değil.”

Bundan dolayı sol kaburga kemiğinden bir insan kadın yapmış ve adamın yanına yerleştirmiş. Böylece Toprak Büyükanne üzerinde, Büyükanne’ nin ve Maheo’ nun çocukları olan iki kişi oluşmuş. Bunlar beraberce mutlu olmuş ve Maheo da onları seyrederken mutluluk duymuş.

Bir yıl sonraki İlkbahar’ da ilk çocuk doğmuş. Yıllar geçtikçe başka çocuklar olmuş. Kendi hayatlarını yaşamışlar ve birçok kabile kurmuşlar.

Bu olaydan sonra Maheo, toprak üzerinde gezinen insanların zaman zaman bazı gereksinmeleri olduğunu anlamış.

Böyle zamanlarda, Güç’ ün yardımıyla, insanları beslemek ve onlara bakmak için hayvanları yaratmış. Yiyecek ve elbise yapmak için onlara geyikler, süslerini yapmak için de oklu kirpiler, açık ovalarda hızlı ceylanlar ve toprakta yuva yapan kır köpekleri vermiş.

Sonunda Maheo, Güç’ ü Neden’ e, bir tek hayvanın, diğer bütün hayvanların hepsinin yerini tutabileceği düşüncesini söylemiş ve onlara yaban sığırını (bufalo) yaratmış. ”

Maheo, hâlâ bizimle birlikte. Bütün canlılarını ve yaratmış olduğu bütün evreni seyrederek her yerde bulunmaktadır o. Maheo, tüm iyilik ve tüm yaşamdır, O Tanrı’ dır. Aynı zamanda da koruyucu ve öğreticidir. Hepimiz bu dünyada Maheo’ nun sayesinde bulunmaktayız.

Güneş’ in Dansı

2010-06-03T03:19:00.001-07:00

Güneş’ in Dansı

Ova yerlilerinin 19. yüzyılda yaptığı ve görülmeye değer olağanüstü törenlerden biridir Güneş Dansı. Genellikle yaz gündönümünde ve yılda bir kere yapılır. Gündönümünden 4 gün önce başlar ve 7 gün boyunca son günün günbatımına dek sürer. (süre ve başlangıç tarihi kabilelerde küçük farklılıklar gösterebilmektedir. )

Yaşam ile ölüm arasındaki döngüyü, ilişkiyi gösterir.

Bunun anlamı şudur; Ölüm ile yaşam sona ermez. Ölüm aynı zamanda bir yeniden doğmadır. Doğanın tümü birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Bu doğadaki herşeye eşitlik verir.

”Örneğin güç veren hayvanlar (medicine animals) fizik ve ruhsal yetenekleriyle aynı bir tütünün parçaları kadar Büyücülere ve Şamanlara benzerler”

Bu töreni yapan kızılderili kabileleri şunlardır. Arapaho, Arikara, Asbinboine, Cheyenne, Crow, Gros, Ventre, Hidutsa, Sioux, Ova Cree’leri, Ova Ojibway’leri, Sarasi, Omaha, Ponca, Ute, Shoshone, Kiowa, ve Blackfoot kabileleri.

Ama uygulanış biçimleri kabileden kabileye değişiklik göstermektedir. Törende buffalo avı önemli temalardandır. Çünkü buffalo avcılığı kızılderili kültürlerinde 18. ve 19. yüzyıl boyunca yaşamsal önemde olmuştur.

İlk iş olarak kabilenin bu işe yetkili kişisi gelir. Uygun ağacı seçer ve diğer kabile erkeklerine onu kesmelerini söyler. Ağaç uzun ve iki ucu çatallı bir ağaçtır.

Kesilen ağaç tören sırasında düşmanı temsil edecektir. Sioux’lar kesilen ağacı buffalo derisiyle sararlar. Bazen bir çadır da kurulur. Çadır dansçının tören sonunda yatıp gördüklerini anlatırken kullanması içindir.

Ağaç sırık yere sıkıca saplanır. Sabah güneş doğu ufuk çizgisinden yükselirken savaşçılar ağaç sırığa saldırırlar . Sembolik olarak silahlarla ve oklarla onu öldürürler.

Keserler ve Güneş Dansı yapılacak yere getirip sıkıca toprağa gömerler. Sırığı toprağa gömmeden önce üst çatal bölgesine yeni öldürülmüş buffaloya ait, kuyruğu üzerinde bulunan buffalo derisi konup , onun da üzerine üstündeki derinin bir bölümü sıyrılmış buffalo kafası sıkıca bağlanır.

Buffalo kafası güneşe doğru çevrilerek sırık yere iyice sabitlenir. Yerle gök arasındaki bağlantıyı sağlayan ağaçtan yapılan sırık dünyanın merkezini sembolize eder

Tören ağacı ana dansçı ve kabilenin adamlarıyla hazırlanır. Ağacın çatalları kartal yuvasını sembolize eder. Kartal ruhlara yakın oturan ve onlarla sürekli iletişim halinde bulunan , bizim yakarışlarımızı Büyük Ruh Wakan Tanka’ya götüren mesajcıdır.

Kartal mesajcı olmasının yanısıra insana özgü özelliklere de semboldür. Cesur, hızlı ve çok güçlüdür. Bunlar bütün savaşçılarda bulunması gereken özelliklerdir. Çok uzakları görebilir ve herşeyi bilebilir. ”Bir kartal dünyanın bütün bilgeliğine sahiptir”

Kartal tüm tören boyunca insanların ruhlarla iletişim kurmasını kolaylaştırır, tören boyunca bir Crow kızılderilisine yetenekleriyle eşlik edebilir, onun geleceği görmesini sağlayabilir.

Kartal tüyü hastalıkları iyileştirebilir. Büyücü Şaman tören sırasında elindeki kartal tüyünü kullanarak güneşin enerjisini hastaya aktarır ve onu iyileştirebilir.

Buffalo Güneş Dansının temelini ouşturur. Güneş Dansının buffaloyla ilişkilendirildiğini açıklayabilecek değişik hikayeler vardır. Shoshone yerlileri buffaloya dokunan kişinin mutlu olacağına, hayatında herşeyin yolunda gideceğine inanırlar. Törende buffalo yemek, buffalo şarkıları söyleyip buffalo dansı yapmak çok yaygındır.

Tören ova kızılderililerinin yaşamı için buffaloların nasıl bir zorunluluk olduğunun açık bir göstergesidir. Buffalo yaşamı sembolize eder çünkü buffalo kızılderilinin yaşaması için herşeydir.

Ova kızılderilileri buffaloyu beslenmeleri, giysileri, barınakları, çocuklarının oyuncakları dahil olmak üzere her türlü eşyalarını yapmak için kullanıyorlardı. Kızılderililerin yaşamı buffalolarla sıkı sıkıya bağlıydı. Güneş Dansı buffaloya bir şükran töreniydi.

Cheyenne kızılderilisi buffalonun güneşle ilişki içinde olduğuna inanır.

Lakota kızılderilisi törendeki sırığa karşı konan kuru bir buffalo penisinin dansçının erkeklik gücünü artırdığına inanır.

Lakotalılar öldürülen buffalonun kendi kemiğinden yeniden meydana geldiğine inanırlar. Hayvanların ve insanların ruhları onların kemiklerinde bulunur.

Tören süresince buffalo kafası değişime uğrar. Ona cömert davranmak için ağzına ve burnuna ot, çim parçaları doldurulur. Amaç insanlar için buffaloyu sağlıklı kılmaktır. Öte yandan otlar buffalonun yeniden yaşamasını sağlayacaktır. Eğer ot olmazsa buffalo yaşayamaz.

Güneş dansı boyunca buffalo ve insanların birbirinden ayrılamaz beraberliği sembolize edilir.

Buffalo yalnız vücutları için gerekli değildir. O kutsaldır da. Buffalo yakalamaya çalışan avcının , avcıların yaptıkları canlandırmalardan oluşan tören her aşamasında buffaloya şükran doludur.

Savaşçılar bazen kendi vücutlarına eziyet ederek özverinin en büyüğüyle teşekkürlerini sunarlar. Dansçı çeşitli kemik ve tahta parçalarını vücuduna iliştirir. Diğerleri onları koparırcasına çeker.(bazen savaşçının vücuduna tutturulan bu kemikler yere saplanmış gergin sırığa iple bağlanır ve gergin sırık kemikleri çeker.)

Bu çok acı vericidir. Bu kendini zorlama yeniden doğmayı sembolize eder. Vücudun duyduğu acı ölümdür ardından yeniden doğuş gelir. Dansçı zihinsel , ruhsal ve bedensel olarak yeniden dünyaya gelir.

Tören bittikten sonra dansçı yatağına yatar ve tören sırasında bağ kurduğu mistik güçlerden aldığı bilgileri veya gördüklerini etrafındakilere anlatır .Onun gördükleri yeni bir şarkı , yeni bir dans biçimi veya gelecekle ilgilidir.

1904 de Amerikan Hükümeti Güneş Dansını yasadışı ilan ederek yasakladı. Birkaç kabile arasında daha sembolik, vücudun fazla zorlanmadığı bir tören biçimi süregeldi. Sonraları kızılderililer kültürlerini yeniden yaşatmak için Güneş Dansı’nı orjinal anlam ve biçimine kavuşturmaya çalıştılar.

Kırk Dokuz Delikanlı Ve Bir Su Kaplumbağası

2010-06-03T03:18:00.001-07:00

Kırk Dokuz Delikanlı Ve Bir Su Kaplumbağası

Derler ki;

“Çok eskiden bir savaçı kabilesindeki elli delikanlının yaban sığırı avlamak üzere yola çıktığı söylenir. Bu olay, Çeyenilerin atlara, silahlara ve çelikten yapılmış silahlara sahip olmalarından da öncedir. Delikanlılar yaya seyahat etmişler ve beraberlerinde taştan yapılma baltalarını ve mızraklarını götürmüşler.

Çok, pek çok mokasin (zehirli bir çeşit su yılanı) avlamışlar; bundan dolayı her delikanlı bunları bir ipe dizerek boynuna asmış ve böylece her biri, omzunda mokasinden yapılmış bir çelenk taşımaya başlamış.

Delikanlılar Oklahoma’ nın içlerinde bulunan Çapraz Tahtalar kıyılarından yola çıkmış ve yüksek dağların bulunduğu batı taraflarına kadar yol gitmişler. İnsanlar o zamanlarda çadır direklerine sırık bulmak için oralara giderlermiş.

Delikanlılar bu bölgede, hiç mi hiç, bir düşmanla karşılaşmamış; Uteler, Navaholar, Apaçiler, hiç kimse çıkmamış karşılarına. Sonunda bu av kafilesi seferden vazgeçmiş ve yerleşim bölgelerine dönmek için yola çıkmış. Şefleri: “Kampımıza dört günlük yol kalınca avlanmaya başlarız.” demiş.

Kazıklı Ovalar’ dan geçmişler. Komançiler, bu ovalardaki her su birikintisini bir diğerine geçmek için, yere çaktıkları avize ağacı kazıklarıyla işaretleyip patika geçitlerini belirlediklerinden, geçiş sırasında hiç kimse susuzluktan ölmüyor imiş.

Bazen serap diye bir su birikintisi görülür; fakat o serap olmazmış. Delikanlılar yürüdükçe gittikçe onlara yaklaşan ve parlayarak büyüyen bir şey görmüşler. Hepsi de bu ışık saçan şahane görüntüye bakmak için durmuşlar.

Delikanlılardan bazıları: “Yaklaşalım ve bunun ne olduğunu anlayalım!” demiş. Bazıları da “Hayır! Bu gizem dolu bir şey. Tehlikeli olabilir. Yolumuza öbür yoldan devam edelim.” demişler. “İşaretli yol doğru ona gidiyor” demiş şefleri sonunda. “Suyu bulmak için kazıkları izlemeliyiz. Eğer bizim yararımıza olması istenen bir şey varsa o, tam bu patika geçişinde olacaktır.”

Sabahtan öğleye kadar avize ağacı kazıklarını izlemiş ve parıldayan o nesnenin yanına öğle vakti gelmişler. Yaşamlarında ilk kez o anda, çok, hem de pek çok şaşkınlığa düşmüşler.

Çünkü bu nesnenin parıldayan, büyük bağalı bir su kaplumbağası olduğunu görmüşler. Bu su kaplumbağası yerde çok yavaş yürüyormuş ve işaretli yolu bir insan gibi izleyip galiba da bir su birikintisine ulaşmaya çalışıyormuş.

“Acaba nerye gidiyor dersiniz?” diye sormuş gençlerden biri; ama kimse onun sorusunu yanıtlamamış. Delikanlı bu sefer: “Sırtına bineceğim!” diye atılmış. Su kaplumbağasının sırtına tırmanmış ve su kaplumbağası da patikada ağır ağır onu taşımaya başlamış.

“Şuna bak… Gerçekten güçlüymüş…” demiş bir başka delikanlı. O da kaplumbağanın sırtına çıkmış ve su kaplumbağası kendinden emin adımlarla iki arkadaşı taşırken ilerlemeye devam etmiş. Daha sonra peş peşe kırk dokuz delikanlı su kaplumbağasının sırtına çıkmış. En son şefleri kalmış kaplumbağanın yanında.

“Acaba bunu bu denli güçlü yapan şey ne?” diye merak etmiş kaplumbağanın sırtına ilk binen delikanlı. “Eğer becerebilirsem, kaslarına bir bakacağım.” Mızrağının ucunu sıkıca kavrayarak kaplumbağanın kabuğunu kanırtıp aralamaya çalışmış. Aynı işi diğer delikanlılar da yapmaya kalkmışlar. Buna karşın su kaplumbağasından canının yandığına dair hiçbir refkleks gelmiyormuş.

Savaşçı grubunun şefi: “İnin aşağıya!” demiş arkadaşlarına. “Bunun yanında yürüyebiliriz ve bizim gittiğimiz yolu izlediği sürece ona eşlik edebiliriz; ama yaralanamayacak veya kendisiyle oyun oynanamayacak kadar güçlü bu. İnin aşağı ve benimle birlikte yürüyün!”

Su kaplumbağasının sırtındaki delikanlılar kendi aralarında tartışmaya başlayarak fikir çatışmaları yaşamışlar. Bazıları bunun iyiye delalet olduğunu düşünürken bazıları da kaplumbağanın tehlikeli bir güç olduğu kanısına varmış.

Bu sırada kaplumbağanın sırtına yapıştıklarını anlayan grup taştan yapılmış balta ve mızraklarıyla ona saldırmaya başlamışlar. Hayvanın gücünü kırmaya çalışıyorlarmış; fakat olan onları elindekilere oluyormuş. Bunu üzerine kırk dokuz delikanlı liderlerine seslenmiş: “Kurtar bizi. Yardım et bize.

Savaşçı grubumuzun şefi sensin ve bu yaratıktan bizi kurtarmak sana düşer.

Şef, kaplumbağaya:” Dur, ne olur, dur!” demiş. “Bırak da kardeşlerim insinler, sonra da sen kendi yoluna gidene kadar burada bekleriz. Seni yaraladıkları için üzülüyorlar. Affet onları, acı onlara. Sen onlardan daha güçlüsün.

Bırak da bu zavallılar serbest kalsınlar ve seni sonsuza dek onurla ansınlar. Senin için Güneş Dansı yapsınlar.” Su kaplumbağası yavaş yavaş ilerlemeye devam etmiş. Şef de ağlaya yavlvara yanlarında yürüyormuş; ama delikanlılar kurtulamıyorlarmış.

Bir süre sonra hepsinin gölgesi kendi önlerinde uzamaya başlamış; çünkü artık gün sona ermek üzereymiş. Şef, önlerinde bir su birikintisi görmüş ve kaplumbağa da oraya doğru ilerliyormuş. “Dur!” diye yalvarmış Şef, “Bırak da akılsız arkadaşlarım insinler. Acımanla gücünü bize göster!” Buna karşı su kaplumbağası sürüne sürüne devam etmiş.

“Sizin için yapabileceğim her şeyi yaptım.” demiş Şef, “Size olağanüstü bir şey göründü; ama ona saygı duymadınız. Şimdiyse cezalandırılacaksınız; çünkü yüreklerinizde yanlış şeyler düşündünüz. Ben, hiçbir şeyi değiştiremem.”

Su kaplumbağasının göle doğru götürdüğü delikanlılar, “Kampa dön!” demişler, “Yapabileceğin şey yalnızca bu, kampa dön. Neler olduğunu halkımıza anlat. Ailelerimize onları sevdiğimizi ve kendilerine ağlayacağımızı söyle. Onlar da bizler için ağlasınlar, yasımızı tutsunlar.”

“Yapabileceğim tek şey bu.” dmeiş kabile şefleri. Vedalaşırken elini kaldırmış. “Bütün bu olanları ve sizlerin yasını tutmalarını onlara söyleyeceğim.”

Su kaplumbağası göle adımını attığında arkadaşlarının da hepsi şeflerine el sallayarak veda etmişler. “Geri dön”, diye rica etmişler. “Ve neler olduğunu kardeşlerimize anlat. Gelecek sene bu vakitte onları buraya getir de, burada, bu yerde bizim için yas tutsunlar.”

Kaplumbağa onları aşağıya, suyun derinliklerine doğru götürmüş.

Şef tek başına ve elleri boş olarak kampa döndüğünde herkes onu karşılamak için koşmuş. “Oğullarımız nerede? Kardeşlerimiz nerede?” diye bağırıp “Sen yalnızsan ve onlar da öldüyse mutlaka büyük bir savaş olmuştur. Neler olduğunu anlat bize.” demişler.

Şef üzüntüyle: “Savaş olmadı.” demiş. “Güçlü ve gizemli bir şey tarafından kaçırılıp götürüldüler. Neler olduğunu sizlere anlatacağım. Dinleyin.”

Böylece anlatmaya başlamış ve o anlatırken kamp halkı daha önce hiç yapmadıkları bir biçimde ağlaşmış ve yas tutmuş. Şef konuşmasını bitirdiğinde kamp halkı, “Gelecek sene İlkbahar’ da hepimiz seninle gelecek ve oğullarımızın, kardeşlerimizin bizden istediği gibi, gölün kıyısında yas tutacağız.” demiş.

İlkbahar’ da otlar iyice kalınlaştığı ve boyları atların ard ayakbileklerinin boyuna ulaştığı, her tarafa sular yürümeye başladığı zaman, bütün köy yola koyulmuş. Kazıklı Ovalar’ ın kenarlarına doğru yol almışlar. Şef, arkadaşlarının kaybolduğu göle doğru giden işaretli patikayı bulmuş. Gölü bulamamış; ama bir zamanlar büyük bir gölün bulunduğu yere gelmiş. Eski gölün yatağının ortasında, toprağın derinliklerine doğru inen derin bir çukur varmış ve bu çukur; kemiklerle doluymuş.”

O göl yatağı ve kemikler bugün bile oradadır.

“Daha sonra bütün kabile halkı kurumuş gölün kıyısında yüklerini indirerek orda yas tutmaya başlamış. Kemiklerin, kaplumbağanın suyun dibine götürdüğü kırk dokuz delikanlının kemikleri olduğunu biliyorlarmış.”

Atmaca İle Buffalo ( Cheyenne Mitolojisi )

2010-06-03T03:16:00.001-07:00

Atmaca İle Buffalo

Derler ki;

“Çok eskiden Maheo, dünyayı yaratıp insanları ve hayvanları da dünya üzerine yerleştirdiğinde herkes eşitmiş; ama çok geçmeden yaban sığırları kendi aralarında konuşmaya başlamış.

“Bütün dünyada en büyük hayvan biziz.” demiş yaban sığırlarının şefi. “Diğerlerinin bizimle eşit olmasına neden izin verecekmişiz? Bize saygı göstermeleri ve değer vermeleri gerekir. Bizim beklediğimiz de budur.”

“Doğru söylküyorsun.” demiş genç yaban sığırı delikanlılar. “Nasıl büyük ve güçlü olduğumuzu herkes görebilir. Doğrusunu söylemek gerekirse insanlar neden sanki bizimle aynı güce sahipmiş gibi davranıyorlar?”

Yaban sığırı şef: “Kadınlarımızın en zayıfı bile onların herhangi bir erkeğinden daha güçlüdür.” diyerek onaylamış. “Haydi gelin, gidelim onlarla konuşalım ve bizimle eşit olmadıklarını, bizim uşağımız olmaları gerektiğini onlara gösterelim.”

Güneş Dansı zamanıymış ve insanlar Güneş Dansı yaptıkları düzlüğün çevresinde büyük bir çember biçiminde kamp yapıyorlarmış. Yaban sığırı şef, halkını doğu yönünden sürerek dosdoğru kamp alanının girişine yürümüş. Orada durmuş, alanın batı tarafında, mihrabın arkasında oturmuş olan Güneş Dansı keşişiyle karşı karşıya gelmiş.

“Buyrun girin.” demiş Güneş Dansı keşişi. “İçeri girmemiz bizden neden isteniyor?” diye yaban sığırı şefi sormuş. “Çünkü bütün dostlarımızın bizim dansımızı izlemelerinden ve dansa katılmalarından mutluluk duyarız.” diye yanıtlamış Güneş Dansı keşişi.

“Buraya sizlerin herhangi bir şeyinize katılmak için gelmedik.” diye karşılık vermiş yaban sığırı şefi. “Biz, sizlerin efendileri olarak, dünyada en güçlü kişiler olduğumuzu söylemek için buraya geldik.” Bunun üzerine Güneş Dansı keşişi: “Bütün varlıklar dosttur, bunu bize Maheo söyledi.” demiş. “Biz bunu size kanıtlarız.” diyerek dudak bükmüş yaban sığırı şefi. “Bir yarış düzenleriz, bizim kadınlarımızın en zayıfı ile istediğiniz herhangi bir erkek arasında.”

“Eğer yarış yapılacaksa dürüst bir şey yapalım.” demiş Güneş Dansı keşişi. “Benim gençlerim açlık ve susuzluktan kıvranıyorlar ve bugüne kadar, dört gündür dans ediyorlar.

Zayıflamış durumdalar. her iki taraftan dört koşucu olmak üzere bir bayrak yarışı yapalım. Diğer hayvanlar ve kuşlar hangi takımda olacaklarsa takımlarını seçsinler.”

Yaban sığırı şefi etrafındaki delikanlılara bakarak: “Bu adamın planına ne dersiniz?” diye sormuş onlara. Hepsi de “Hay hay!” demişler. “Dürüst bir düşünce. Öyle olsun.”

“Habercileri gönderin!” diye emrini vermiş yaban sığırı şefi. “Bütün hayvanların ve kuşların toplanmasını söyleyin ve hangi takımda koşacaklarsa karar vermelerini isteyin.”

Böylece haberciler doğuya, güneye, batıya ve kuzeye gitmek üzere yola çıkarak Büyük Irk’ ın sözlerini, buldukları tüm hayvan ve kuşlara iletmişler. Balıklar ile deniz kaplumbağaları gelmeyeceklermiş; çünkü yarışın kuru yerde yapılması gerekmiş.

Dört gün sonunda tüm kuşlarla hayvanlar Güneş Dansı kampında toplanmış ve kampın çevresinde ikinci bir büyük daire içinde tipi’ lerini kurmuşlar. Beşinci günün sabahında takımlarını seçmek üzere Güneş Dansı alanında toplanmışlar.

Yaban sığırları tek başlarına yarışa girmek istemişler; ama başka hayvanlar da onlara katılınca şaşırmışlar. İri boynuzlu bir tür geyik olan elk, yaban sığırlarının takımına katılmış, geyik ve antilop da onu izlemiş.

Ayrık tırnaklı bütün hızlı hayvanlar bir takımda toplanmış bulunuyormuş. “Şimdi bizimle kim koşmak istiyor?” diye sormuş Güneş Dansı keşişi. “Ben istiyorum.” demiş köpek. “Ben insanların kampında yaşıyorum ve onlar benim dostum. Ben sizinle koşmak istiyorum.”

“Başka kim istiyor?” diye sormuş Güneş Dansı keşişi tekrar. Bütün Güneş Dansçıları’ nın en genci bir delikanlı: “Ben istiyorum.” demiş. “Yorgun değilim; kurbanım bana güç verdi. Kendi insanlarım için koşacağım.”

“Ve ben de!” demiş kartal. “Çünkü kutsal törenlerinizde benim tüylerimi kullanarak bana onur veriyorsunuz. Ben sizin için koşacağım.”

“Aynı nedenden dolayı ben de koşacağım!” demiş atmaca. “İnsanlar dua yelpazelerinde şimdiye kadar hep benim tüylerimi kullandılar ve ben de onların adına koşacağım.”

Böylece Güneş Fansı keşişi ve yaban sığırı şefi, yarışın Kuzey Dakota’ daki Şeytan Kulesi’ nden başlayarak Wyoming’ deki Teton Dağları’ na kadar sürmesine karar vermiş. Genç Güneş Dansçısı, iri boynuzlu elk geyiğiyle eşleşmiş köpek, geyikle eşleşmiş; antilop, kartalla eşleşmiş ve atmaca da yaban sığırı kadınla eşleşmiş.

Yaban sığırı kadın ortaya çıktığı anda ister istemez herkes gülmek zorunda kalmış; çok gülünç görünüyormuş. Başı kocamanmış ve saçı, hiç taranmamış gibi karmakarışıkmış.

Omuzları geniş, beli ince ve dar, bacakları da incecik imiş. Bacakları üzerinde koşamayacak gibi duruyormuş. Belinin çevresine, başında bulunan aynı dağınık saçlardan yapılmış gibi duran, kabarık, minik bir önlük takmış bulunuyormuş.

Onun yanında kır şahini, düzenli ve dimdik; ama çok küçük görünüyormuş.

Güneş Dansı keşişi ve yaban sığırı şefi, başlama çizgisinde yanyana durmuşlar. Hazır olduklarında tek bir sert vuruşla davula vurmuşlar ve koşucuların ilk çifti fırlayıp yarışa başlamış.

Genç Güneş Dansçısı alabildiğine hızlı koşmuş; ama iri boynuzlu elk geyiğine yetişememiş; köpek ve geyik yarışa başladığı zaman, köpek daha en başta geyiğin arkasında kalmış.

Koşabildiği kadar hızlı koşsa da geyiğe yaklaşamamış; antilop ile kartalın sırası geldiğinde antilop, çok önde gitmiş. Kartal, antilop kadar hızlı olmamasına karşın güçlüymüş ve antilop, kartal yorulmadan çok önce yorulmaya ve geride kalmaya başlamış.

Yaban sığırı kadın ile atmacanın yanına geldiğinde yarışın başlangıcında ilk koşucuların durduğu gibi yeniden başa baş bulunuyorlarmış.

Ooo, Yaban Sığırı kadın, o ince bacaklarıyla ne kadar da hızlı koşuyormuş öyle! kadın gençmiş, hızlıymış ve kendi halkının onuru için koşuyormuş. Kır şahini büyük kanatlarını açmış ve yerden kolaycacık havaya kalkıvermiş. İlk bakışta, yavaş hareket edeceğe benziyormuş; ama rüzgârın bütün dalgalarını kendi yararına kullanarak gittikçe yükseklere çıkarken Yaban Sığırı Kadın ile başa baş gidiyormuş.

Sonunda, karşılarında beyaz tepeli ve güzel Tetonların dikildiğini görmüşler. Yaban Sığırı Kadın, koşabildiği kadar hızlı koşuyormuş; ama atmaca kanatlarını çırpmaya ve gerçekten de uçmaya başlamış. Yaban Sığırı Kadın, yorgun dizleriyle en yüksek dağın eteklerinde sendelerken atmaca, o dağın tepesine oturmuş durumdaymış.

Bütün insanlar ve tüm hayvanlar, yarışın bitişini seyretmek üzere büyük bir kamp biçiminde toplanmışlar; savaş ünlerinin yenisini almak için dağın yamacından yavaş yavaş süzülüp gelen atmacanın zaferini kutluyorlarmış.

Yaban sığırları ve ayrıl tırnaklı hayvanlar kamplarını dağıtmış, hiç konuşmadan oradan uzaklaşmışlar. Çünkü artık bir daha insanlarla ve kuşlarla eşit olmayacaklarını biliyorlarmış.”

Büyük Irk’ tan çok şey kalmış geriye. İlk olarak, ayrık tırnaklılar, insanların yiyecek, giyecek ve korunma amacıyla avladıkları av hayvanları olmuş. İkinci olarak, atmaca bütün kuşların en büyüğü, kartaldan bile daha büyük olarak ün salmış ve atmacanın adına, Çeyeniler asker toplumlarının ilk ve en büyüğünü kurmuşlar:

Atmaca Askerler.

Cesurların da en cesuru olabilecek on kişi yalnızca o “Atmaca Askerler” olabilirdi ve savaşta kendilerini toprağa bir kazık ile bağlamak, kardeşleri onları çözünceye kadar ölesiye dövüşmek bu savaşçılara göre bir onurdu.

Yeryüzünün Korunması

2010-06-03T03:15:00.001-07:00

Yeryüzünün Korunması

Bundan çok Ay öncesinde,

Beyaz adam gelmeden önce,

Kızılderili’nin kalbinde güneş varmış.

Amerika’da çok sayıda büyük orman varmış.

Amerika’da çok hayvan varmış,

Amerika'da çok kuş varmış,

Nehirlerde çok balık varmış.

Çok sayıda kürklü hayvan varmış.

Kızılderili burada, Amerika’da uzun yıllardan beri yaşıyormuş.

O zaman, doğu tarafından, sulardan kanatlı büyük bir kayık gelmiş.

İçinde beyaz adam varmış.

Baltasıyla çok fazla ağaç kesmiş.

Yıldırım tüfeğiyle hayvanları, geyiği, ayıyı ve ormandaki diğer yaratıkları yok etmiş.

O, beyaz adam, akarsulardan çok fazla balık almış.

O, beyaz adam, çok fazla kuş öldürmüş,

Çok fazla toprak biçmiş.

Bu iyi değilmiş ve Kızılderili çok üzgünmüş.

Kalbinde acı varmış.

Batı’ya doğru, güneşin battığı yere doğru gitmiş.

Büyük Ruh, beyaz adamın yaptıklarından dolayı kızgınmış.

Büyük Ruh şöyle demiş: “Açgözlülüğün ve savurganlığın sonuçlarını göreceğiz”.

Artık böcekleri yiyecek kuş kalmadığından böcekler çoğalmış.

Çiftçilerin ekinlerini yemişler.

Toprağı tutmak için orman olmadığından, yağmurlar sık sık su baskınlarına neden oluyormuş.

Sular beyaz adamın şehirlerini ve çiftliklerini basmış. Azgın sular, toprağı denize götürerek akıyormuş.

Artık kalın çimler olmadığından -beyaz adam tarafından yok edilmiş- rüzgarlar toprağı yıkıp geçiyormuş ve toz fırtınalarına yol açıyormuş.

Toz ve kum beyaz adamın çiftliklerini kaplamış.

Beyaz adam üzgünmüş. Kalbi toprağın üzerine seriliymiş.

Kendi kendine düşünmüş: “Çocuklarıma benim olduğumdan daha sağduyulu olmayı öğretmeliyim”.

Kendi kendine düşünmüş:

“Onlara toprağa ağaç dikmelerini söyleyeceğim”.

Kökleri suyu ve toprağı tutar.

Kendi kendine düşünmüş: “Nehirlere balık koyacağım.

Sivrisineklerin ve diğer zararlı böceklerin kurtçukların yer”.

Kendi kendine düşünmüş: “Kuşlar için ağaçlara evler yerleştireceğim. Kuşlar zararlı böcekleri yer”.

Kendi kendine düşünmüş: “Eğer bunları yaparsam tanrı bana yeniden gülümser.

Bu ülkeyi, daha önce olduğu gibi, atam olan beyaz adam buraya gelip onu yok etmeden önceki kadar iyi ve o kadar güzel bir hale dönüştürür”.

Vahşi Hayvan ( Iroquois Efsaneleri )

2010-06-03T03:13:00.001-07:00

Vahşi Hayvan ( Iroquois Efsaneleri )

Bu hikaye bana Ohsweken’de, Altı Ulus Ülkesi’nden bir Mohawk olan Dehaweihere (Dei-hah-wei-Yah-hei-lei) tarafından anlatılmıştı.

Eski zamanlarda, günümüzde New York eyaleti olan bir dağın yakınında üç erkek kardeş kamp yapıyormuş. Avlanmak üzere, Mohawk Nehri kenarında korulu olan köylerini terk etmişler.

Güzel bir sabah vakti, en büyükleri yayını ve tirkeşini almış ve ormana girerken geyik avlamaya gittiğini ve onu kampta beklemeleri gerektiğini söylemiş.

Avcı geri dönmemiş; iki gün geçtikten sonra, ortanca erkek kardeş, gidip geyik avlamaya ve ağabeylerini bulmaya gideceğini söylemiş. Yayını ve oklarını alıp ormana girmiş.

Küçük kardeş sabırsızlıkla ağabeylerinin dönüşünü beklemiş. İki günün sonunda, geriye kalan eti bitirmiş. Eğer taze et bulamazsa, açlıktan öleceğini biliyormuş. Bunun üzerine yayını ve oklarını alıp o da ormana gitmiş.

Saatlerce dolaştıktan sonra bir gün küçük bir ırmağa ulaşmış. “Burada av hayvanı bulurum” diye düşünmüş. Akarsuyu sessizce izlemiş ve keskin bakışlarıyla bir tavşan veya bir sincap görmeye çalışıyormuş. Irmak ağaçların arasından kıvrıla kıvrıla akıyormuş, genç oğlan bir süre daha nehri izlemiş ve ırmak onu yüksek tepeler ile çevrili olağanüstü bir vadiye götürmüş.

Bu vadide dolaşırken tesadüfen başını kaldırıp ırmağı gölgeleyen tepelerin bir tanesine doğru bakmış. Bu tepenin eteğinde, bir mağara görmüş. “Belki mağarada bir av hayvanı bulurum” diye düşünmüş. Düz zeminden ayrılıp mağaranın girişine kadar gidip içeriye bakmış.

İçerisi karanlıkmış, ama genç oğlan çok cesurmuş.. Bir eline sıkıca tuttuğu bir ok almış ve karanlığın içine kendisini bırakmış. Belli bir süre nereye gittiğini görüyormuş; ama girişten uzaklaştıkça, mağara gitgide daha da karanlık oluyormuş. Kısa bir süre sonra hiçbir şey göremez olmuş; ama yine de ilerlemeye devam etmiş. Tepenin göbeğine el yordamıyla yöneldiği için, ayağı yerdeki kocaman bir deliğe girmiş; ve hızla derin bir çukura düşmüş. Düştüğünü... düştüğünü... hissetmiş... nereye bilmiyormuş. Her an dipte, sivri kayalıkların üzerine düşmeyi bekliyormuş, ama şaşkınlık içinde düşmeye devam etmiş...

Ona çok uzun gelen bir sürenin sonunda, oğlan aşağıda çok dipte küçücük bir nokta ışık görmüş. Düşüşü onu bu noktaya yaklaştırdıkça bu ışık gitgide parlıyor ve büyüyormuş... bu aslında çukurun dibinde bir açıklıkmış. Bu açıklığın ardında su varmış; bir göle benziyormuş. Delikten geçerken suya dalmaya hazırlanıyormuş, ama gölün içine düşmüş. Nefesini tutarak oğlan, başı dışarıya çıkıncaya kadar yukarı doğru yüzmüş. Toprak çok yakındaymış ve iyi bir yüzücü olduğu için, kısa sürede kıyıya ulaşmış.

Garip bir ülkeye, bir kumsala gelmiş. Otlar o kadar büyükmüş ki, her sapın çevresinde dolaşması gerekiyormuş! Ve her sap, bir ağaçtan daha yüksekmiş. Çiçekler başının üzerinde yükseliyormuş. Sonunda oğlan bir uçurum olarak algıladığı bir yere gelmiş. Ancak çevresinde dolaşınca... bir ağaç olduğunu fark etmiş. Bu garip ülkede karınca yuvaları bir dağ kadar büyükmüş.

Küçük oğlan hâlâ yayını ve oklarını elinde tutuyormuş ve şimdi temkinli bir şekilde, yüksek otların arasında bir avcı gibi yürüyormuş. Küçük bir tepeye ulaşmış ve tam tepeye tırmanacakken diğer tarafından sesler duymuş. Av bıçağını eline almış ve gürültünün geldiği yöne doğru yavaşça ilerlemiş. Çok dikkatlice bir otun sapının arkasından çıkmış ve işte o zaman kaybolan iki ağabeyini görmüş!

Ağabeyleri çok telaşlı görünüyormuş ve devasa bir ağacın yukarılarındaki dallara bakıyorlarmış. Küçük kardeşleri yanlarına gelip neden bu kadar telaşlı olduklarını sormuş.

“Ağaçtaki şu kocaman hayvana bak” demiş büyük ağabey. “Günlerdir onu öldürmeye çalışıyoruz. Eğer onu öldürüp büyük derisini köye götürmeyi başarsaydık çok saygı görürdük”. Ve bir yandan konuşarak bir yandan da bu etkileyici hayvanın üzerine bir ok fırlatmış.

Küçük kardeş ağacın içine bakmış ve gerçekten de kalın bir dalın üzerinde gizlenmiş vahşi görünümlü bir hayvan görmüş.

Hayvana baktığı sırada, büyük ağabeyinin fırlatmış olduğu ok canavarın kuyruğuna saplanmış. Dev yaratık sağır edici bir çığlık atmış ve bir alttaki dalın üzerine atlamış.

Vahşi hayvan üç kardeşe sert sert bakmış ve çenesini açıp büyük dişlerini göstermiş. Aynı zamanda, yüzlerce mil uzaktan duyulabilecek bir çığlık atmış. İki ağabey de oklarını tüketmiş, bunun üzerine küçük kardeşlerine dönerek, ondan tirkeşini isteyip, içindeki okları teker teker hayvanın üzerine boşaltmışlar.

Bazen oklardan biri bir dala çarpıyor veya canavarın kalın derisinin üzerinde sekiyormuş. Bu arada hayvan homurdanıyormuş ve her seferinde üç kardeşe gitgide daha fazla yaklaşarak, bir alttaki dala atlıyormuş.

Sonunda, tek bir ok kalmış ve yaratık hâlâ canlıymış. O zaman küçük kardeş şunu söylemiş: “Bırakın ben deneyeyim. Belki başarırım”. Son oku almış ve yavaşça alnının hizasına kadar germiş. Çok büyük bir dikkatle hedefe kilitlenmiş ve oku bırakmış. Ok yükselmiş, yükselmiş ve boğuk bir gürültüyle canavarın kalın derisini delip kalbine girmiş!

Dav hayvan, sağır edici bir şekilde gürlemiş, havada ayaklarını çırpmış, dengesini kaybedip yere çakılmış. Ağacın ağır dallarını, sanki örümcek ağıymış gibi, kırarak yuvarlanmış. Oğlanların tam üzerlerine düşmüş... oğlanlar kenara atlayıp üç ot sapının arkasına saklanmış. Canavar boğuk bir gürültüyle sırtüstü düşmüş ve yere çarptığında toprağı titretmiş. Kardeşler çabucak otların saplarının yanından ayrılmış ve dev canavarı incelemek için korku içinde koşuşturmuş.

Daha önce hiç bu kadar iri bir hayvan görmemişler. “Bu günlerce et sağlar” demiş küçük kardeş.

“Bu dev deriyi taşımak için üç kişiden fazla olmayacağız” diye eklemiş büyük ağabey. “Gerçekten büyük avcılarız” demiş üçüncüsü.

Canavarı ayaklarından tutup onu yan yatırmaya çalışmışlar. Çekmişler, çekmişler ve var güçleriyle sonunda dev hayvanı çevirmeyi başarmışlar.

Ne olduğunu zannetmiştiniz?

Bu bir fareymiş.