Mga liham Para sa Isang Alaala

Linya 481-692

2011-10-20T04:23:00.001+08:00

Alam ko, sa aking pagdating
Dito sa lugar ng buwan at mga bituin,
Sa aking pagsunod sa anino ng iyong takot,
At sa pagkanlong ng aking pag-aatubili
Sa kulimlim ng iyong lungkot
Tayo’y masasalang sa isang paglilitis
Sa isang pagsubok, sa isang pagtutuos
Ng bawat nating pagkukulang. Ngunit
Sa kabila ng lahat mas nanaisin nating
Pasanin ang ilang taong pagsalba sa pader

Na nanganganib mabuwag ng diyos
Na ating nakilala sa pangalang Kalayaan,
Inaasahang ang ating sarili ang tutubos
Sa maselang pook mula sa pagkalunod,
Habang nangangarap na sa isang dako, sana,
Sa isang madilim na sulok muling magkasalubong
Ang ating mga hininga. Ngunit ngayon, wala na.
Sumuko ang lahat sa grabidad ng oras,
Natunaw ang lahat sa init ng pangangarap
Sapagkat marahil, minsan sa iyong pagtataka

Naisip mo kung karapat-dapat pang maniwala,
At kung hindi, gaano kakirot na paghihintay
Ang kailangan nating tiisin bago durugin
Ng nagkakaramusahang kidlat at kulog
Ang malawak na katahimikang namamagitan
Sa ating mga labi. Ano ang laban ng halik
Sa bigat ng sandaling nakadagan sa ating mga dila,
Kung naman sa bawat kataga, ang salita’y matutuyo’t
Matutuyo sa pagitan ng usok at hamog ng malamig
Ngunit nagliliyab na umaga? Gaano man katindi ang aking

Pagnanasang sabihin sa iyo ang kailanma’y
Hindi mo nabatid, wala na ring silbi
Sapagkat huli na ang lahat.
Hindi na natin alam kung ano pa
Ang pangitaing bitbit ng kinabukasan.
Sa ganitong pagkakataon
Wala nang oras upang mangumusta.
Sa isang eskenita naroon ang lahat ng sagisag
Ng katapusan ng Noon at pagsisimula ng Ngayon.
Sa isang silid na walang bintana

Iniwan natin ang mga taon at isinarado ang pintuan
Nang panghabangpanahon. Ayokong magpanggap
Na hindi ako nasaktan. Ayokong magpanggap
Na ni minsa’y hindi ko naisip lagutin
Ang kahuli-hulihang pulsong gumagana
Sa aking katawan. Kunsabagay,
Kaya ko namang pumanaw
Kahit minsan lamang.
Wala nang oras upang mangumusta.
Narito ako ngayon sa tawiran ng Ilog

Ng mga Pangako, at sa isang distansya’y
Aking nakikita ang mga sundalong
Nakahiga sa gilid ng mahabang hukay,
Isang trenserang nakaabang sa laman
At dugong magkakalaglagan mula sa
Naka-abitong langit, nakatanod sa pagsuyod
Ng metalikong hukbo habang nananalangin
Sa panandaliang katahimikan, kasabay sa
Pagmumuni ng panulukan sa nakaambang
Hapdi ng digmaan. Gusto kong siyasatin

Ang dulo ng kalawakan, upang tignan
Kung ano ang nasa kabila nito,
Kung ano ang kasunod ng katapusan,
Kung saan nakayakap ang bingit
Ng walang-hanggan, kung ang katotohana’y
Mananatili sa ganitong dambuhalang anyo
Ng isang manlulupig na lumalason sa karagatan
Sa kanyang pagpapatirapa sa uhaw na daigdig,
Kung, pagsapit sa kabilang buhay, ang mga batas
Ay mananatiling batas, kung ang mga teorya

Ng pinagmulan ng pag-ibig ay maglalatag pa rin
Ng kanyang mga alituntunin upang pamahalaan
Ang paggalaw ng mga bato, ang pagluwal sa mga mundo
Ang pagpungay ng mga bituin at ang pagtibok
Ng mga puso. Sana sa kabilang buhay,
Ang mga linyang ito’y madurog upang maging
Mga buhanging magbabaon sa limot
Ng nakaraan nating mundo,
Ng nakaraan nating kaligayahan
Sa piling ng ibang tao, sa nakaraang

Mga pangarap na lumutang na lamang
At unti-unting nawala sa hiraya ng paniniwalang
Sa pagtatapos ng aking aklat,
Sasarado na lamang ang aking mga mata sa likod
Ng kurtinang hinabi sa sinulid na yari
Sa iyong mga luha, at maglalakbay kasama
Ng iyong mga halik, papalaot sa kabilang daigdig
Nang ang huling iyak ng mga labi ay ang iyong
Pangalan, kasama ng pagbabalik ng mga anghel
Sa luklukan ng di-matukop na pag-asa.

Ngayon ang anibersaryo ng ating ilusyon,
Ngayon ang dulo ng ating mga taon,
Ang tuldok ng isang walang-lamang
Pangungusap kung saan ang lahat
Ay nasusulat sa tintang tayo lamang dalawa
Ang nakauunawa. Ngayon ang hudyat
Ng tag-araw, ang pagtatapos
Ng ating limang tagsibol sa likod
Ng kumot, nakatitig sa dilim ng ating
Mga sagradong pangamba,

Pangambang maya-maya’y pipiliting
Gapiin sa pamamagitan ng paglalapat
Ng mga maiinit na labi at pagninilay
Ng nilalamig na mga katawan,
Habang ang pinagtaling hininga’y
Palalim ng palalim tulad ng gabi,
Matamang pinakikinggan
Ang hubad na pagkilos ng mga orasan.

Kung saan ang magdamag ay magiging
Isang mumunting kasaysayan.

Hinugasan ng bagong liwayway
Ang kadilimang noong nakaraang gabi‘y
Dinamitan ng sampunglibong alitaptap,
At ang buong paraiso’y muling nagpakita
Sa anyo ng mga dahon at bulaklak na naglalayag
Sa hangin, sasalubong ang mga ito sa iyo
At lilingon na para bang may ibinubulong,
O kung hindi nama’y susubukang bigyan ng paliwanag
Ang iyong pagnanasang salubungin
Ang umaga sa pamamagitan ng pag-atras

Ng iyong mga yapak patungo sa estradang
Pinaliligiran ng mga damo at lalagos
Sa pagitan ng naglalakihang mga puno
At nagtatapos sa malayong hawan
Na una mong natagpuan sa isang panaginip,
Ngunit sa iyong panaginip ang mga bulaklak
Ay tila mga matang nagmamatyag,
Nakikinig sa iyong pagtawag sa aking pangalan
Pangalang lulan ng pagitan sa ilalim ng mga batong
Nakasalaksak sa itimang ugat ng isang higanteng

Akasya, at sa isa sa mga ito, nakalatay ang
Isang dibuhong inukit ng mga bagyo
Makailang dantaon na ang nagdaan.
At sa ikapito mong pagtawag
Napansin mong siya ring nakaukit
Sa dibuho ang mga talatang ito:
“Kilala ako sa pangalang Ang Marahas na Tagapaggalugad,
Tagatuklas ng mga latiang madadangkal mo lamang
Sa mga siniping kartograpiya’t larawang
Iginuhit ng gunita, imahinasyon at hinuha,

Naranasan ko nang maligaw sa labirinto
Ng mga pook na matatagpuan lamang
Kung ikaw ay maniniwala,
Ang magmuni-muni habang
Natatanlawan ng anino ng tubig
Sa naglilinab na pagbulusok,
Inuusisa ang lahat ng hiwaga
Ng sangnilikha, ang henyo sa likod
Ng mga mirakulo at ng pagkasigasig
Ng lahat ng pagtatangka upang

Bihisan ang katotohanan ng isang larawang
Hindi kanya. Naranasan ko na rin
Ang maging ganap na tagasiyasat
Ng pagkamakata ng mga bulkang
Naglilok ng mga lupain at
Kontinenteng binungkal sa tubig
Matapos pasanin ng ulan
Pababa sa kumakalam na kailaliman.
Minsan sa aking paglalakbay
Nagigising akong palutang-lutang

Sa pagitan ng mga higanteng daliri ng Lumikha,
Gulantang na inaaaninag ang mahika ng hamog
Na mabagal na naglalaro sa dibdib ng lahat
Ng aking pagtataka, mga pagtatakang
Naging dahilan kung bakit natuklasang
Dumadaluyong ang walang-hangganang karagatan
Mula silangan pakanluran, at mula kanluran
Patungong silangan, mga pagtatakang
Naging pangunahing hudyat sa pagkabig
Ng kuwerdas na nagpakawala

Ng aninong nagpatalsik ng takot at ng dugo,
At nagpasimula ng piging na magtatapos
Sa pagtungga ng nagwagi ng alak sa bungo
Ng marahas niyang katunggali. Ganito rin
Ang pagtataka na naging dahilan kung bakit,
Ngayon, sa iyong pagbabasa, pinipilit mong
Lunukin ang bawat letra
At paduguin ang bawat metapora,
Sinusubukan ang lahat upang
Ihayag ng mga ito kung kaninong mga buto

Ang nadadagnan ng mapagkunwang lapidang
Nasa iyong harapan. Hayaan mo,
Sa susunod na pag-igtad
Ng madaling-araw sa pagitan ng iyong mga paa
Ang katotohanang ayaw maganap
Ay matutunaw at matutunaw mula sa yelong
Kinahihimlayan ng lahat ng ating dinakila
Sa oras na pagkalooban mo ng kapangyarihan
Ang iyong pagtataka, kung hahayaan mong
Patunayan nitong nabubuhay ka

Sa magdamag na isang
Mumunting kasaysayan."

Doon sa hawan nakita kitang lumuhod
Nagpikit ng mga mata,
Dumama ng sakit ng pagbubuntong-hininga,
Ng kirot ng pagbabalik ng mga alaala,
Ng pagtitiis habang nagpupumilit lumimot
Gayong sa iyong tainga, nananatili pa rin
Ang paglagaslas ng tunog ng aking pangalan.
Sa ganitong mga buwan madalang

Ang pagdating ng mga liham,
Depende sa direksyon ng hangin,
Sapagkat minsan kailangan nitong lumigid
Sa buong mundo bago sa wakas
Dumapo sa iyong braso, bagaman ang totoo’y
Magkaharap lamang tayong nananalamin
Sa amihang nakapagitan sa atin.
Di mo inalitana ang dugong umaagos
Sa iyong talampakan, bagkus
Isinilid mo ang buong panginorin

Sa isang patak ng luha at ibinulong sa hangin:
"Hanggang kailan?"

Linya 401-462

2010-12-26T18:14:00.000+08:00

Ang lahat ay nagsimula sa unang pagpikit,
Tulad ng pagpikit ng bagong-silang sa nakahihilam
Na sinag ng unang umaga, napalilibutan
Ng halik na nagsisilbing init sa malamig
Na pagsiksik ng hamog sa sulok ng silid,
O ng pag-usbong ng mga tikom na talulot
Ng mga daffodilia at liryong belladonna,
Upang batiin ang papasok na tagsibol
Na hahagod sa hingal na batok ng sabana,
O ng pagmulat ng mga batong buhay (410)

Sa pagtama ng rumaragasang pagbulusok
Sa paanan ng talon matapos ang ilang libong
Dekada ng pagkakahimbing. Sabi nila,
Maging ang Haring Araw daw ay isa
Sa mga luhang pumatak mula sa nakapikit
Na sugat sa palad ng ipinakong bugtong
Ng Bathala, kung saan, sa paanan ng pinagpingkiang
Tabla at propesiya, nababanlawan sa katas
Ng hapis ng inang lumuluha, nakalatag
Ang lambong na namantsahan (420)

Ng dugong magsasalba sa sangkatauhan.
Consumatum est, pabulong na pagpikit
Ng banal na hininga. Dito nagsimula
Ang pagkalas ng mga pahina
Ng mga sinaunang kasulatan
At ang pagsarado ng mga siglo
Sa likod ng bagong tipan. Nakaratay
Sa paghihintay ng muling pagbukas.
Ganito tayo noon, bago pa man
Ang pagdilat ng mga unang nilalang. (430)

Pikit-mata nating inaabangan
Ang bukang-liwayway at ang malayong
Pagdagundong na sasalubong
Sa bagong panahon, umaasang
May kung Sinong sasagip
Sa gabinlid na tuldok na buod ng lahat
(Isang mumunting bakas sa sahig ng kawalan,
Isang mumunting mata sa pusikit na karimlan).
Sa pagtatapos ng pag-ugong saka pa lamang
Tumunog ang batingaw na nagsilbing senyales (440)

Ng lahat ng unang kaganapan.
Nag-umpisa ang pagpapalit ng mga minuto,
Nag-umpisa ang pagbanaag, ang pagputok,
At pagtupok ng apoy sa rilim, ang
Pagguhit ng mga sinag sa mga landas
Na hindi matahak ng titig, at sa itaas,
Nakaturo ang sanggol na Polaris
Sa dakong tatawagin nating Ang Dulo,
At nagwika sa akin: “Hangal na makata,
Idilat mo ang iyong isip nang matuklasan mo (450)

Ang paglulunsad at paggalugad sa mga libis
At luwasan. Ang pagbuliglig at pag-aninag
Sa mga liblib na kasuluk-sulukan.
Ang pagtatantiya at pag-aari sa mga sistema
At distansya, at ang pagtatakda ng mga pangalan
Sa mga direksyon at hangganan. Hayaang
Magkaroon ng liwanag! Hayaang magkaroon
Ng silangan. Tuntunin mo, sa pamamagitan
Ng yayat mong mga daliri at puyat na mga mata,
Hangal na makata, dukutin mo mula sa aking dibdib (460)

Ang pag-ibig at pag-ibig lamang na siyang
Makalilikha at makagugunaw ng lahat.“

Linya 323-400

2010-10-15T09:16:00.004+08:00

Ang tanging kinang sa aking

Namumugtong langit. Isang hapon

Ng Disyembre, sa kalagitnaan ng aking

Pagtataka sa langit ako ay nahimbing.

Napaniginipan ko ang aking sariling

Nagsusulat sa lilim ng isang toreng

Nilaspag ng sumasargong kidlat at ulan.

May kaunting liwanag bagamat makapal 330

Ang ulap na nakabitin sa itaas

Ng bilangguang malawak. Patuloy pa rin

Ang pagdurugo ng pluma at pagtawag

Ng talinghaga, nang sa aking pagbiling,

Sa aking paglingat, walang anu-ano’y

Yumanig ang lupa. Tumubo ang Salita

Mula sa hukay ng akda, umusbong

Ang mga dahong yari sa metapora.

Tumayog, gumapang sa hangin

At saka tumusok sa maitim at 340

Buru-burungkol na mukha ng himpapawid.

Hinawi ng habagat ang mabibigat na ulap

Na nagsilbing tabing sa madugong entablado

Ng marahas na mundo, kung saan, bumungad

Sa aki’y walang iba kundi ito: nakita ko

Kung paano nabuwag ang mga misteryo

Ng kalangitan, anong linaw, anong banayad,

Anong hiwaga. Noo’y naghahabulan

Ang mga asteroida at nagbabanggaan

Ang mga planeta. Tipak-tipak ang mga 350

Latak at buntalang nagtitilamsikan

Sa kinakalawang na bagang ng

Nakatiwangwang na kalawakan.

Namasdan ko kung paanong

Sa isang saglit, unti-unting

Umasod ang Buwan at lumugar

Sa pagitan ng Araw at Mundo.

Nangamatay ang mga hanging

Lumalaboy sa kawalang-hanggan,

Nabulag ang mga nilalang, pumikit 360

Ang di na makataghoy na kalikasan,

Unti-unting nalansag ang dambuhalang

Pagitan, unti-unting nagwakas

Ang mahaba at nag-aalimpuyong

Tunggalian ng liwanag at kadiliman

Sa paglabnaw ng mga alab at pagputla

Ng mga tala. Sumuko ang init, sumuko

Ang tapang. Dahan-dahang umangat at sumuklob

Ang karimlan sa langit, at sa iisang iglap,

Ang lahat ay nanahimik. 370

Tumigil ang mga pagkilos, ang lahat ng

Pag-inog, ang lahat ng panahon, tayo’y

Naglangkap-langkap sa iisang gabinlid

Na liwanag sa gitna ng di-masukat na kawalan;

Ang lahat ng ating ligaya at kalungkutan,

Ang lahat-lahat sa ating alaala at lingid na kasaysayan

Ay nakasilid dito kasama ng mga batas

Ng pisika, grabitasyon at mga kasalanan. Ito ang

Panimula ng sining ng Lumikha. Ang pag-ibig

Ng Salita na siyang magpapanganak sa bagong yugto 380

Ng eternidad ay naghihintay na pakawalan

Ang Kanyang hiningang pipitik sa tuldok

Na naglalaman ng lahat ng bagay,

Mga bagay na natutunan nating mahalin,

Mga bagay na natutunan nating ituring

Na sentro ng ating pangarap at pagpupunyagi,

Tukop ng pusikit at imortal na palad. Natuklasan ko

Ang mga bersong itong lumalaboy sa rilim,

Ang mga bersong nagdurugtong sa wika

At sa pusod ng mga makata. Ito ang mga 390

Bersong nagbibigay ng saysay

Sa walang-kahulugang siklo ng buhay

At kamatayan, sa paulit-ulit na siklo

Ng tagumpay, kabiguan at pagtubos,

Sa padaskol-daskol na pagtakbo ng

Oras at diwa. Ngunit sa pasimula’y naroon

Na ang Salita, nakamasid, nakahanda,

Sa muling pagdagundong. Nag-aapuhap

Kung saan itataga itong mga pambungad na kataga,

Na nasa aking katapusan ang ganap kong pagsisimula. 400

Canto II (Linya 241-323)

2010-10-08T17:33:00.006+08:00

Mahal ko,

Mapapansin mong nagsawa na akong gumamit

Ng sukat at tugma upang ipaalala sa iyo

Ang kahulugan ng tinatawag nating pag-ibig.

Kung kaya’t heto, tuklasin nating muli ang nais

Nitong sabihin, ang mga balak nitong ipahiwatig

Sa sukal ng mga talinghagang sumasagisag,

At nagkalat sa pagitan ng mga parirala’t

Pangugusap. Biyakin natin ang naturang

Salita, himayin natin ang mga nakakapit na ideya 250

At ihandog natin sa bawat mata, sa bawat

Utak na nakaririnig o nakababasa, ang

Semiotikong relasyon ng salitang “pag-ibig”

Sa pakiramdam ng umiibig; tangkain nating

Pumikit, at mag-isip: walang anumang bagay

Na kung tawagin ay “tunay na pag-ibig,”

Lalong walang anumang bagay na kung

Tawagin ay “huwad na pagmamahal,” ang

Pag-ibig ay isang reyalidad para sa taong

Marunong maniwala, tulad ng katotohanan 260

Ng mga dahong nalalaglag mula sa akasya

At unti-unting niyayakap ng lupa upang

Maging bahagi nito - upang maging ito.

Hindi nila sasabihing ang mga dahong

Nadurog at naging putik ay dahon pa rin,

Sapagkat wala na ang siyang metapisikal

Na ugnayan ng dahon at ng kanyang

Mga bahagi, bagamat sa ating mga nakasaksi

Kung paano sila nangagsilaglag at nalusaw,

Mauunawaan nating ang lupang ito ay 270

Kanilang pinagsama-samang abo at anino;

Ang bawat matang nakakita’y may kanya-

Kanyang naratibo. Ganito rin ang pag-ibig.

Magkakaiba ang ibig sabihin sa iba’t-ibang

Nakararamdam. Sa ilan, ito ang tawag

Sa pagsilakbo ng dibdib, sa marubdob

Na paglukso ng arterya kapag naririnig

Ang nililiyag at kinasasabikan niyang

Pangalan, pangalang ipinalit sa salitang

“Pag-ibig” at ikinabit sa pakiramdam 280

Ng umiibig, pangalang buong araw at

Buong gabing sa damdamin ay walang tigil

Na umuusig (Sa hindi nakakita ang pangalang

Ito ay mananatiling pangalan lamang.)

Sa ibang tao, ang pag-ibig ay ang

Mapanlinlang na paghikbing magkaroon ng

Kahati sa kalungkutan. Sa iba, ito ang

Pananabik ng libido at ang pagmaneobrang

Layuning daigin ang lungkot at lumbay ng pag-iisa

Sa buong magdamag. Mayroon din namang pag-ibig 290

Na dulot ng prinsipyo, pangako o pagkaawa,

Habang sa ibang nilalang, ang pag-ibig

Ay panghinagap, Platoniko at walang

Kahit anumang makamundong pagnanasa;

Ang tanging libog nito ay ang magbabad

Sa matinding inspirasyon at magpakamatay

Sa baliw na paghanga. May mga pag-ibig

Na dulot ng pangarap na masumpungan

Ang kalahati ng kaluluwa, at ang iba

Ay upang maging daan sa katuparan 300

Ng materyal na pag-asa. Ito ang mga anyo

Ng pagmamahal, mga katunayang walang

Bulag na romansa, sadya lamang itong

Hindi nauunawaan ng siyensiyang

Nagpupumilit pagkasyahin ang di-masukat

Na mekanismo ng pag-ibig sa iilang

Pirasong notasyon, nagpapanggap na

Naiintindihan ito sa pamamagitan ng

Isang pahinang anatomiya. Ngunit hindi

Nagtagumpay ang anatomiya na ihiwalay 310

ang kahulugan sa salita, sapagkat ang

Kahulugan ay ang lohikang nagsisilbing

Pabalat ng iyong winika (ang kahulugan

Ay makatatayong mag-isa, ngunit hindi

Ang salita). Ang isang rosas, kahit ano pa

Ang ipangalan dito, ay mananatili pa ring

Mabango, tugon nga ng isang makata.

Tawagin man kita sa iba’t-ibang ngalan,

Ikaw ay mananatiling ikaw, bulaklak

Na tumutubo sa buhanginan ng Arabia, 320

Tubig sa pagdurusa ng aking pagkabata,

Prinsesa ng aking panaginip sa gitna ng mga

Aranya.

Canto I (Linya 1-240)

2010-09-25T18:58:00.006+08:00

Narito na naman tayo, ngayon

Sa bahagi ng buhay kung saan

May kailangan munang magpaalam,

Kung saan may kailangang magsabing,

“Maghihintay ako,” kung saan may

Kailangang lumuha habang ang daigdig

Ay nakikidalamhati sa gitna

Ng di-mapawing unos ng kapalaran.

Ito ang sandaling sa loob ng apat na taon

Ay pinilit nating kalimutan. 10

Mag-isa kong binabagtas ang EDSA

Nang walang nakasandig sa aking balikat,

Pinipigilan ko ang lumuha,

Pinipigil ko ang sabihin sa aking sarili

Na hindi ko kaya na wala ka. Alam mong

Ayaw ko sa mga teledrama ngunit

Hindi ko alam kung saan nanggagaling

Itong pangungulilang tumutubo sa aking dibdib.

Alam mo ring sa likod ng malaya at

Matibay na paniniwala ay mayroong 20

Isang damdaming mahina. Oo,

May mga pagkakataong aaluin ko

Ang aking sarili sa ideyang ikaw

Ay magbabalik, ngunit ang dalawang taon

Ay isang napakahabang yugto

Ng pangungulila. Kung kaya’t heto,

Ibubuhos ko ang aking pag-iisa

Sa anim na libong linyang nagpapaalala

Kung gaano kita kamahal. Nais kong

Punan ang oras at distansya 30

Ng ganitong mga saknong: sa bawat letra,

Naririnig ko ang iyong tinig; sa bawat linya,

Ipinaaabot ng hangin ang iyong samyong

Dati kong nakakagisnan sa aking paggising.

Nagugunita ko ang higpit at init ng iyong

Pagkakayakap, tila nagsasabing:

“Naririto ako, wala kang dapat ipag-alala.

Sasamahan kita hanggang sa dulo

Ng aking buhay.” Isinusulat ko

Ang bahaging ito sa San Ildefonso, 40

Matapos ang mahabang pagkakaidlip

Sa bus. Kulang limampung milya mula

Sa NAIA. Mahigit limampung milya

Mula sa iyo. Habang ako’y nakatitig

Sa madawag at malamlam na kapatagan

Ng Probinsya ng mga Makata. Hawak

Ang cellphone kung saan ko tinitipa

Ang sumusunod na mga linya, buburahin

Pamaya-maya matapos tumimo

Sa mababaw kong puso. Alam ko, 50

Sa mga oras na ito, minamasdan mo ang kulay

Ng payapang ulap sa labas ng bintana,

Habang sa ibaba, ang ating bansa

Ay nilalamon ng papalaki at papalaking sigwa.

Tanggap nating kailangan mong umalis

Mula rito kung saan ang manggagawa

Ay unti-unting pinapatay ng isang

Mapagsamantalang sistemang nakasalig

Sa kapangyarihan at pananakot sa maliliit.

Minsan na natin itong pinagtalunan hanggang 60

Sa mapatunayan mong ang umilag

Sa isang bulok na sistema’y hindi karuwagan.

Ipinanganak tayo sa kultura kung saan

Ang kabataan ay tinanggalan na ng pag-asa.

Ngunit patuloy pa rin tayo sa paniniwalang

Ang pagbabago’y isisilang sa gitna

Ng kaguluhan ng kasalukuyan, kung lamang

Pipilitin nating humawak sa ating pananalig

(Hindi ko alam kung ito ba ay dapat

Tawaging pag-asa). Ngunit anuman ang mangyari, 70

Naging saksi ka sa aking pananalig,

Sa aking pabago-bagong paniniwala

At di-paniniwala sa Maykapal.

Saksi ka sa aking krisis, kung saan

Naging dahilan ka ng aking di-pagsuko.

Ika’y naging sinag sa aking madaling-araw,

Naging salamin sa lahat ng aking

Pagkakamali. At sa iyong pag-alis,

Alam nating di magwawakas ang lahat

Sa mga katagang “Mag-iingat ka palagi.” 80

Alas-otso ng gabi, ngayon, ako’y dumako

Dito sa kalsada ng aking sinilangang bayan,

Kalsadang isa lamang sa sanga-sangang

Aspaltong ugat na dinadaluyan ng buhay

At kaluluwa ng matandang probinsya.

Gapan – dito kung saan sangsiglo

Ang nakararaa’y dumako ang braso

Ng madilim nating himagsikan, dito,

Dekada na ang nakalilipas,

May umagos na pula ng kasawian; 90

Kasawiang dahilan ay lupa, pulitika,

Utang, droga, pera; patayan

Ng magkaaway, magkaibigan, magkapamilya.

Minsan na itong naging dumudugong

Pusod ng Nueva Ecija, minsan na itong

Naging umiiyak na balwarte ng pag-asa.

Pook ng manggagawa, lungsod ng

Magsasaka. Itinatag ng pananalig

Sa ilog ng Pampanga, itinaguyod gamit

Ang pawis na idinilig sa bukid, 100

Nakadarang sa init na tumutusta

Sa ating panaginip. Minsan ko nang

Naikuwento sa iyo ang kasaysayan

Ng aking lupang sinilangan

Sa gitna ng ating pananghalian

Limandaang taon ang makalipas

Matapos ihugos ng prailokrasyang Kastila

Ang unang batong bubuo sa bayan ng Ibon,

Naroon tayo’t naniniwala sa Epipanya,

Sabay banggit ng mithiing yumukod 110

Sa loob ng simbahan ni Divina Pastora.

Sa paghinto ng bus at aking pagbaba

Namalas kong wala na ang mga daing,

Wala na ang mga luha, ang mayroon na lamang

Ay katahimikan ng mga pusong ulila,

Nangangantiyaw na sikmura at larawan

Ng pulo-pulong gusali, bukirin at kabahayan

Sa isang sementado, sa isang malawak

At nilalagnat na kapatagan. Wala na

Ang samu’t-saring taong-grasang 120

Nakadantay sa sidewalk, wala nang

Mga bangkay na nakadantay sa pampang

Ng ilog. Wala nang pusher na nakadantay

Sa buhay ng bawat padre de pamilyang

Balak kumawala sa kahirapan. Napalitan

Na ng mga ilawang pumupuksa

Sa dati’y pusikit na kadiliman. Wala na,

O ewan ko lang kung ang mga ugat

Ng mata ay nalilinlang din ng usok

Nitong mamasa-masang kalsada. 130

Natatandaan ko ang ilang sandali

Kung saan, patungong Cabanatuan

Ay bumibiyahe tayo dito sakay

Ng XLT o jipney. Nakasandig

Ang iyong ulo sa aking balikat,

Gustong-gusto kong langhapin

ang bango ng iyong buhok, Gustong-

Gusto kong halikan ka sa pawisan

Mong pisngi, hihipan ito nang sa gayon

Ay magsilbing buhay sa inaantok 140

Na takipsilim. Gustong-gusto kong ibulong

Sa iyong tainga ang mga katagang

“Mahal na mahal kita.”

Lumang mga salita, pinaulit-ulit na

Ng buong sangkatauhan at ng kasaysayan

Subalit kailanma’y hindi magagasgas

Sapagkat alam nating nakakuyom dito

Ang buhay at kamatayan ng sanlibutan.

Alam nating ang kalawakan ay isinilang

Sa pamamagitan ng pag-ibig, at ito 150

Ay tahimik na papanaw sa pamamagitan

Ng gayon ding pag-ibig. Balikan natin

Ang araw ng ating pagsilang. Sa Domus,

Isang hatinggabi ng Oktubre, sa gitna ng

Tuloy-tuloy na pagdaloy ng sangkatauhan

Sa terasang ang dulo’y di natin alam kung

Nasaan, nananatili tayong tila nakalimot

Sa presensya ng mga ito, at noon,

Malumanay na humahalik ang liwanag

Sa konkretong pook. Ang mga halaman 160

Ay tahimik na nagmamatyag habang

Nakatingala at nananalangin sa buwan.

Gustong-gusto kong damhin ang

Paghagod ng iyong palad sa aking

Buhok. Gustong-gusto kong ulitin

Ang pagkakadikit ng ating mga pisngi,

At ang pagsasama ng ating maiinit

Na hininga. Umuugong ang kalawakan,

Animo umaawit gamit ang kanyang

Baritonong tinig. Sumasaliw sa pag- 170

Indayog ng ating mga braso habang

Pinanonood natin ang paglukso

Ng mga ulap sa likod ng dingding

Na yari sa salamin. Paminsan-minsan

Idinidikit ko ang aking mukha sa iyong

Noo, nagnanais sabihing, “Gusto ko,

Lagi tayong ganito,” nagnanais sabihing

“Gusto kong huminga sa pamamagitan mo.”

Habang lumalalim ang gabi ay tila

Naiintindihan nating ilang libong taon 180

Na tayong magkakilala. Marahil ay

Dati tayong mga paro-parong nagkakalaro

Sa isang malawak na damuhan sa Gresya,

Sa Troy o sa Macedonia, o di-kaya’y

Sa isang bukirin sa Pransya, Alemanya

O sa Inglatera. Maaari rin namang

Sa nakaraang buhay tayo ay dalawang

Magkalayong ilog na lumalagaslas

Patungo sa iisang dambuhalang karagatan

Upang doon ay mag-isang dibdib. Minsan, 190

Naisip ko ring hinati tayo ng Maylalang

Mula sa iisang dakot na alabok, isinaboy

Sa Pasipiko, hinayaan sa anod hanggang

Sa tangayin patungo sa sinapupunan ng

Mundo kung saan tayo ay muling

Magkakatagpo bilang niyebe at ulan.

Maraming bagay ang nakapagpapaalala

Sa akin ng ating nakaraan. Tititig

Lamang ako sa iyong mga mata

At sa una kong pagkisap ay unti-unti kong 200

Mamamalas ang ganito: isang silid,

Isang double-decker na katre sa tabi

Ng plastik na kabinete at eskaparateng

Ratan. Sa estante, tatlong mediko-surhikong

Aklat, review aid, diksyunaryo, ilang magasin,

Mga nobela ni Albom, Rowling at Amy Tan;

Mga isinaling liham ni Rilke at isang akda

Ni Hemingway. Binili mo ang huli

Para sa akin, nagustuhan mo sapagkat

Nars ang isa sa dalawang pangunahing 210

Tauhan nito. Sa labas, isang madilim

Na eskenita, basag-basag na bote at amoy

Ng pintura. Ang Cabanatuan noon ay isang

Tuyong dagat sa ilalim ng toneladang bigat

Ng tatlumpong-libong motorsiklong

Umaalulong sa aspaltong ugat; nagproprotesta

Laban sa oras at distansya, tulad ng aking

Pag-aaklas laban sa kahibangang yumayapos

Sa buong susyedad. Ngunit noon, kaybata pa

Ng daigdig; kayhinhin at kay-inosente, 220

At sa pag-igtad ng liwanag, matatagpuan ko

Ang aking sariling kumakatok sa iyong

Pinto, papasok na may pasalubong na

Isang pirasong halik. Minsan, kapag tag-ulan,

Mananatili tayong balot sa munti nating

Mundo ng mga bulakak at kastilyo. Mag-uusap

Ukol sa ating mga lihim, sa ating mga

Pamahiing tungkol din sa pag-ibig, sabay

Na mangangarap hanggang sa maaabot ng

Hinagap, at sa pagtatapos ng araw ay hihimbing 230

Nang magkayakap. Isang araw, sa iyong

Paggising ikaw ay umiiyak, sabi mo,

Nanaginip kang ako ay puwersahang kinuha

Ng tatlong itimang lalaki, isinakay sa van,

At saka dinala sa lugar na kahit ang buwan

Ay magmamaang-maangang magsalita

Kung saan: isa sa daan-daang deseparesidong

Multo ng katarungan. Kinuha ko ang iyong

Palad at inilapat sa aking pisngi, sabay wika:

“Heto pa rin ako, wala kang dapat ipag-alala.” 240

[Wakas ng Unang Bahagi]

Ugnayan

2010-09-25T13:00:00.001+08:00

Mag-iwan lamang po ng komento upang makontak ang may akda.