Sinds ruim een jaar heb ik zoveel mogelijk afleidingen uit mijn leven gehaald, zoals social media. Al veel eerder - sinds 2016 - ben ik gestopt met televisie kijken, radio luisteren en het consumeren van nieuws. Boeken lezen was al mijn favoriete hobby en de afgelopen jaren, en het afgelopen jaar in het bijzonder, heb ik nog nooit zoveel boeken gelezen, met groot plezier.

Inmiddels 7 jaar werkzaam in de persoonlijke ontwikkeling - als dialoog-trainer voor teams van bedrijven en zelfdialoog-coach voor individuen - ken ik de kracht van focus en innerlijke rust. Samen leiden ze tot helder denken en het tot leven komen van je authenticiteit. Authenticiteit betekent voor mij eigenheid, het echt en origineel zijn. Iemand die authentiek is, is niet alleen zichzelf maar de eerlijkste en veelal de beste versie van wie hij of zij is.

Mijn persoonlijke ontwikkeling heeft altijd in het teken gestaan van het steeds beter begrijpen van mijn authenticiteit en mijn reis om meer en meer authentiek te leven. Mijn voorstel voor promotieonderzoek, of beter gezegd, mijn “worsteling” met het schrijven van mijn voorstel, heeft ertoe bijgedragen dat ik op zoek ben gegaan naar inspiratie en nu ruim een jaar volle aandacht geef aan mijn persoonlijke ontwikkeling - lees ook “my blog”.

“Wetenschap zonder religie is kreupel en religie zonder wetenschap is blind.” Deze woorden zijn van Albert Einstein, algemeen erkend als een van de grootste natuurkundigen aller tijden. Hoe ik deze woorden begrijp, is dat religie de waarheid niet kan tonen, omdat zien van de (beperkte) fysieke wereld is. Wetenschap zonder religie is ongeïnspireerd, en maakt bewegen naar en bereiken van de waarheid onmogelijk. De woorden van Einstein vatten precies samen het punt waar ik in mijn leven ben aanbeland.

Via wetenschap en religie wil ik mijn passie - (zelf)dialoog - op een dieper niveau begrijpen, om zo tot een voorstel voor promotieonderzoek te komen waar mijn hart sneller van gaat kloppen. Mijn eigen naam Wassila staat voor verbinding, oftewel dialoog, en was een natuurlijk aanknopingspunt voor mij ruim een jaar geleden om mijn reis op zoek naar inspiratie mee te beginnen.

Mijn naam Wassila komt uit Islam - een tijdloze boodschap van liefde, barmhartigheid, vrede, vrijheid, rechtvaardigheid en eenheid. Islam betekent overgave in vrede. Geef je in vrede over aan Allah - de oorsprong van liefde en dezelfde enkelvoudige God waarnaar in de Thora in het Hebreeuws wordt verwezen als Elohim, of door Jezus in het Aramees wordt gesproken als de opvallend gelijkende Allaha.

De overgave aan Allah is de ultieme daad van liefde, aanbidding genoemd, en het is niet dat je naar liefde (van Allah) moet zoeken, maar om alle barrières in jezelf te zoeken en te vinden die je ertegen hebt gebouwd. De profeet Mohammed ﷺ was de grondlegger van Islam. Hij was een Arabische religieuze, sociale en politieke leider, die door God geïnspireerd de monotheïstische leringen van Adam, Abraham, Mozes, Jezus en andere profeten predikte en bevestigde.

Veel mensen weten niet veel over profeet Mohammed ﷺ en, erger nog, sommigen hebben een vertekend beeld van hem en de Islam. Als voormalig Tweede Kamerlid weet ik hoe macht, politiek en media werken en het spel van percepties voor sociale controle - lees hier het hele verhaal over mijn vertrek uit de politiek. Ik ben ook erg bekend met het gebrek aan transparantie van de agenda's achter dit spel. Wat is de agenda achter het continue beschadigen van en het doelbewust creëren en voeden van onjuiste percepties van Islam, haar boodschapper en haar volgers, Moslims?

Ik heb nog geen antwoorden op mijn vele vragen, maar wat ik wel weet is dat als transparantie uitblijft van deze en andere agenda’s in macht, politiek en media, niet alleen vrijheid van denken maar ook de democratie in gevaar is. Mijns inziens is het om te beginnen onze eigen verantwoordelijkheid als individu om te proberen verder te kijken dan wat wordt gepresenteerd en onze vrijheid van denken in praktijk te brengen, of het nu gaat over Islam en Moslims of andere thema’s die onze samenleving raken.

Daarnaast is democratische vernieuwing meer dan noodzakelijk en het uitblijven daarvan zorgelijk. Democratische vernieuwing verbetert (controle op) macht, (het spel van de) politiek en (de rol van de) media. Mijn pleidooi is niet van gisteren. De achterhaalde spelregels, het verouderde paradigma van angst en ernstige gebrek aan menselijke verbinding, zullen we los moeten laten, te beginnen in de politiek: Van Debat Naar Dialoog. Er is wel een tussenstap nodig om de hoognodige verandering binnen de politiek te realiseren: het afschaffen van politieke partijen en de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers.

Politieke partijen hebben in 1917 de macht gegrepen en hebben zich tot machtsbeluste systemen ontwikkeld, met perverse prikkels. Eerder heb ik als D66'er het beroemde D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken, het wordt tijd om Hans van Mierlo's "ontploffingstheorie" ook in een eigentijds jasje te steken. D66 moet worden opgeheven zodra zij de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers tot stand heeft gebracht. Zoals Hans zelf destijds letterlijk heeft gezegd: "D66 verdwijnt wanneer we het huidige politieke stelsel mee hebben helpen opblazen." Ik heb het eerder gezegd en ik blijf het zeggen: het is tijd voor een nieuw krankzinnig avontuur.

Wassila Hachchi

2 Januari 2023

Een puinhoop, die politiek ingegeven en gestuurd is. Deze woorden gaan niet alleen over het meest recente inkijkje dat wij krijgen in de staat van onze democratie en haar politiek, met Khadija Arib in het middelpunt van de aandacht. Deze woorden gaan ook over het inkijkje bijna 7 jaar geleden, waar ik zelf het middelpunt van de aandacht was. Toen ik las dat ook Khadija zonder afscheid de Tweede Kamer der Staten-Generaal heeft verlaten, kwamen herinneringen naar boven.

Herinneringen van ons gesprek op de bank in Khadija’s werkkamer op dinsdagochtend 19 januari 2016 toen ik mijn ontslagbrief aan haar gaf - zij was net een kleine week Kamervoorzitter en ik had op haar gestemd - tot ons gesprek tijdens een lunch samen in Amsterdam op 14 juli 2019. Wij waren het samen steeds over één ding roerend eens: het op angst gebaseerde leiderschap in de politiek, en bij D66 in het bijzonder - lees hier het hele verhaal over mijn vertrek uit de politiek.

Karaktermoorden, dolkstoten, afrekeningen, en onveilige werkomgeving; het zijn tekenen van machtspolitiek ten koste van alles. In de politiek is macht de bestemming, strijd het vehikel en angst de brandstof met als resultaat: een ernstig gebrek aan menselijke verbinding. Politieke competitiecultuur van de democratie - waarin het loont je tegenstander met de grond gelijk te maken en de kracht van woorden te misbruiken voor strijd - is niet alleen achterhaald, onhoudbaar en ongezond; het is gif voor de democratie.

Mijn vertrek uit de politiek destijds was mede om mijn eigen gezondheid te beschermen: de angstcultuur die inherent is aan hoe politiek bedreven wordt, kon ik na bijna 6 jaar geen seconde langer verdragen. Eerder dit jaar deelde ik in mijn blog dat ik pas afgelopen april tijdens een gesprek met twee Volkskrant journalisten hoorde dat de onzin die in 2016 over mij geschreven en gezegd werd toen ik uit de politiek vertrok, geïnitieerd was door mijn eigen politiek leider, Alexander Pechtold, zijn directe medewerkers en tactisch ondersteund werd door mijn eigen politieke partij om opzettelijk mijn goede reputatie te schaden.

Mensen die ik 6 jaar als loyaal parlementslid had gediend en zelfs toen ik wegging bleef ik ze dienen door niet te vertellen waarom ik de politiek verliet om hen te beschermen: hun mislukte op angst gebaseerde leiderschap. Al die tijd dat ik ervoor koos om te zwijgen en hun falen - en het collectieve falen van op angst gebaseerde politiek in het algemeen - niet bloot te leggen, realiseer ik me nu pas hoe zij misbruik maakten van de situatie door karaktermoord te plegen. Machtspolitiek ten koste van alles. Hypocriet is dan ook de campagne leus “laat iedereen vrij, maar niemand vallen"; laat niemand vrij, en iedereen vallen is toepasselijker. Dat blijkt ook nu weer met Khadija Arib als meest recente voorbeeld.

Toch ligt het niet in mijn aard om mij slachtoffer te voelen en kies ik ervoor mij te richten op de verandering die ik wens - voor mezelf, voor jou en voor onze democratie. Mijn pleidooi is niet van gisteren. De politiek met haar achterhaalde spelregels en het verouderde paradigma van angst zullen we los moeten laten: Van Debat Naar Dialoog. Er is wel een tussenstap nodig om de hoognodige verandering binnen de politiek te realiseren: het afschaffen van politieke partijen en de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers.

Politieke partijen hebben in 1917 de macht gegrepen en hebben zich tot machtsbeluste systemen ontwikkeld, met perverse prikkels. Eerder heb ik als D66'er het beroemde D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken, het wordt tijd om Hans van Mierlo's "ontploffingstheorie" ook in een eigentijds jasje te steken. D66 moet worden opgeheven zodra zij de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers tot stand heeft gebracht. Zoals Hans zelf destijds letterlijk heeft gezegd: "D66 verdwijnt wanneer we het huidige politieke stelsel mee hebben helpen opblazen." Ik heb het eerder gezegd en ik blijf het zeggen: het is tijd voor een nieuw krankzinnig avontuur.

Wassila Hachchi

12 November 2022

Weglopen is geen oplossing. Ik kan daar over meepraten. Toen ik in 2016 de politiek verliet - lees hier het hele verhaal - was ik overtuigd van de onhoudbaarheid van de achterhaalde en vooral “ongezonde” politiek, en dat ben ik nog steeds. In de politiek is macht de bestemming, strijd het vehikel en angst de brandstof met als resultaat: een ernstig gebrek aan menselijke verbinding. Mijn weglopen destijds was mede om mijn eigen gezondheid te beschermen: de angstcultuur die inherent is aan hoe politiek bedreven wordt, kon ik na bijna 6 jaar geen seconde langer verdragen. Voor mijn eigen gezondheid was weglopen een oplossing, maar mijn weglopen heeft alleen (nog) niet bijgedragen aan de hoognodige verandering in de politiek.

Na bijna 6 jaar sta ik nog altijd vierkant achter mijn gekozen route om van menselijke verbinding (dialoog) mijn werk te maken en mensen te steunen in hun persoonlijke ontwikkeling (zelf dialoog): verandering begint immers in elk hart. Daarom draag ik met liefde en intense voldoening direct bij aan onze samenleving als spreker, coach en PhD kandidaat in (zelf) dialoog. Bovendien machtssystemen en “hun politiek” veranderen niet van binnenuit maar doordat het volk veranderingen eist en de druk opvoert. Ik ben er van overtuigd dat dat de reden is waarom Forum voor Democratie steun vindt binnen onze samenleving. Dit proberen weg te zetten als “complottheorieën” getuigt niet alleen van onwetendheid - de moeder van alle kwaden - maar is een teken van arrogantie en dat zal de genoemde druk alleen maar verder opvoeren.

Toen ik hoorde dat Sigrid Kaag met haar collega’s in het kabinet zijn opgestaan tijdens de inbreng van Thierry Baudet van Forum voor Democratie, dacht ik dus gelijk: weglopen is geen oplossing. Misschien heeft het bijgedragen aan de persoonlijke gezondheid van Sigrid en haar collega’s, maar het draagt alles behalve bij aan de hoognodige verandering in de politiek. Sterker nog, het ondermijnt verder het vertrouwen in de politiek.

Mijn pleidooi is niet van gisteren. De politiek met haar achterhaalde spelregels en het verouderde paradigma van angst zullen we los moeten laten: Van Debat Naar Dialoog. Er is wel een tussenstap nodig om de hoognodige verandering binnen de politiek te realiseren: het afschaffen van politieke partijen en de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers.

Politieke partijen hebben in 1917 de macht gegrepen en hebben zich tot machtsbeluste systemen ontwikkeld, met perverse prikkels. Eerder heb ik als D66'er het beroemde D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken, het wordt tijd om Hans van Mierlo's "ontploffingstheorie" ook in een eigentijds jasje te steken. D66 moet worden opgeheven zodra zij de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers tot stand heeft gebracht. Zoals Hans zelf destijds letterlijk heeft gezegd: "D66 verdwijnt wanneer we het huidige politieke stelsel mee hebben helpen opblazen." Ik heb het eerder dit jaar gezegd en ik zeg het nog eens: het is tijd voor een nieuw krankzinnig avontuur.

Wassila Hachchi

24 September 2022

”Sigrid, trek je handen er niet vanaf en blijf persoonlijk betrokken bij de aanpak van de angstcultuur binnen D66. Laat je nieuw leiderschap zich eerst tonen binnen onze eigen partij. Laat zien dat het je menens is, als je zegt pal te staan voor de campagneleus Laat iedereen vrij, maar niemand vallen. Wie zich bewezen heeft in eigen huis, verdient alle steun om het land te leiden - niet andersom.” Dit schreef ik in mijn blog van 18 maart 2021, een dag na de verkiezingen.

Vaak heb ik mij al uitgesproken over de uitermate zorgwekkende manier waarmee er omgegaan wordt met de affaires binnen D66 - van "me too" praktijken tot racisme en discriminatie. De afgelopen dagen is helaas weer bewezen hoe terecht deze zorgen zijn. Het blijft triest hoe hard ophef nodig blijkt om een minuscule stap vooruit te doen op weg naar de hoognodige verandering. Minuscule stap omdat er geen onafhankelijk onderzoek komt naar of dit slechts het topje van de ijsberg is, het falende leiderschap geen consequenties kent, en het allerbelangrijkste: blijvende onwetendheid wat betreft het probleem, laat staan dat het wordt opgelost.

“Onwetendheid is de moeder van alle kwaden.” Deze wijze woorden van Socrates schoten door mijn hoofd al lezend, luisterend en kijkend naar de reactie van Sigrid Kaag, voor wie dit thema de essentie zou moeten zijn van haar nieuw leiderschap. Het is niet erg om iets niet te weten, wel om willens en wetens niet te willen weten. Het wordt een ramp als je je onwetendheid bij herhaling gebruikt om je verantwoordelijkheid te ontlopen en echte verandering onmogelijk te maken. De affaire-Van Drimmelen is geen “casus” en het grensoverschrijdende gedrag van Frans is slechts een symptoom en geen oorzaak van het probleem. Een overduidelijk bewijs van Sigrid’s onwetendheid is de roep om je uit te spreken en je te melden. Het probleem is namelijk dat er een angstcultuur heerst, en dan is je uitspreken en melden wel het laatste wat je doet.

Mijn persoonlijke ervaringen met de angstcultuur binnen D66 heb ik al in 2018 gedeeld. Ik kan uit eigen ervaring spreken en probeer voorbij (het gedrag van) de mens en situaties te kijken, op zoek naar inzichten en ideeën om tot verandering te komen. Daarom durf ik te stellen dat de angstcultuur ook bij andere politieke partijen heerst. Sterker nog, de gehele politiek draait op de brandstof angst met als resultaat een ernstig gebrek aan menselijke verbinding.

Mijn pleidooi is niet van gisteren. De politiek met haar achterhaalde spelregels en het verouderde paradigma van angst zullen we los moeten laten. Van Debat Naar Dialoog. Maar er is een tussenstap nodig om de angstcultuur binnen de politiek te doorbreken: het afschaffen van politieke partijen en de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers.

Politieke partijen hebben in 1917 de macht gegrepen en hebben zich tot machtsbeluste systemen ontwikkeld, met perverse prikkels, waar machtsgeil gedrag zegeviert en zelfs wordt beloond. Eerder heb ik als D66'er het beroemde D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken, het wordt tijd om Hans van Mierlo's "ontploffingstheorie" ook in een eigentijds jasje te steken. D66 moet worden opgeheven zodra zij de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers tot stand heeft gebracht. Zoals Hans zelf destijds letterlijk heeft gezegd: "D66 verdwijnt wanneer we het huidige politieke stelsel mee hebben helpen opblazen." Het is tijd voor een nieuw krankzinnig avontuur.

Wassila Hachchi

22 April 2022

Vandaag heb ik naar de TEDx Talk van Anneke Lucas uit 2017 geluisterd. Meer dan één keer. Wat een respect verdient deze vrouw. Ik weet niet hoe dit anders te omschrijven.

In minder dan 20 minuten vangt Anneke de essentie van wat er speelt in de huidige tijdsgeest - van probleem tot oplossing, en geen theorie maar een doorleefde praktijk. Ik ga hier niet vertellen wie Anneke is en ik ga hier ook niet proberen haar woorden in mijn eigen woorden te delen. Luister naar haar zelf. Luister naar haar woorden - waarschijnlijk voel jij ook de behoefte om haar Talk meer dan één keer af te spelen, van begin tot eind. 

Wat ik hier wel wil delen is de inspiratie die Anneke me heeft gegeven vandaag. Meer dan eens heb ik mijn woorden gedeeld over de verandering die we keihard nodig hebben in onze politiek. Van debat naar dialoog. Het vervangen van het achterhaalde paradigma van monologen. Van een politiek met een ernstig gebrek aan menselijke verbinding, naar een politiek gebaseerd op vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Politiek die de kracht van woorden niet gebruikt om te strijden maar om te verbinden - dialoog. Maar er is een tussenstap nodig om tot deze verandering te komen: de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers. 

Eerder heb ik als D66'er het  D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken, het wordt tijd om Hans van Mierlo's "ontploffingstheorie" ook in een eigentijds jasje te steken. D66 moet worden opgeheven zodra zij dit doel - herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers - heeft bereikt. Zoals Hans zelf destijds letterlijk heeft gezegd: "D66 verdwijnt wanneer we het huidige politieke stelsel mee hebben helpen opblazen".

Anneke heeft mij geïnspireerd om daar mee aan de slag te gaan. Het is tijd voor herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers. Hoe? Te beginnen met door jou als lezer te vragen dit te ondersteunen. Heel simpel, gewoon door onderaan deze blog een reactie achter te laten. 

Als je vraagtekens hebt bij het voorstel voor herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers, lees het boek van Jos Verveen "Baantjesjagers, leugenaars en zakkenvullers". Dit boek is een aanrader om meer inzicht te krijgen in hoe de politiek functioneert - van lokaal tot landelijk. Een inkijk in het achterhaalde paradigma van strijd waarop onze democratie rust. Of eerder, waar echte Democraten in hart en nieren van wakker (zouden moeten) liggen. Om een lang verhaal kort te maken, politieke partijen hebben in 1917 de macht gegrepen en zijn sindsdien systemen geworden die onze democratie, op z'n zachtst gezegd, ondermijnen en, sterk gezegd, beschadigen. 

Je kunt je ook verdiepen in het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur uit 2014 "Politieke partijen: overbodig of nodig?". Dit adviesorgaan van de overheid plaatste toen al vraagtekens bij de legitimiteit van politieke partijen.

Vraag je ook af: wie bepaalt of een politicus zijn of haar werk goed doet? Wie beloont een volksvertegenwoordiger? Wie kiest de machthebbers die zitting mogen nemen in het kabinet? Wie kiest ministers of staatssecretarissen? Wie oefent zwaar invloed uit op hoe volksvertegenwoordigers hun taak uit oefenen? Wie geeft aan of iemand in de politiek mag terugkeren en wie niet? Wie beloont of straft? Wie kiest de waarden? En wie meet met dezelfde of verschillende maten, als het gaat om deze waarden? Vooralsnog zijn het politieke partijen. Politieke partijen die zich tot machtsbeluste systemen hebben ontwikkeld, met perverse prikkels, waar machtsgeil gedrag zegeviert en zelfs wordt beloond.

Het is tijd voor een nieuw begin voor onze democratie en haar politiek. Met onafhankelijke volksvertegenwoordigers, of ze nu Pieter, Sylvana of Thierry heten. Of zij nu gekke, slechte of geweldige ideeën hebben of niet. Niet machtsbeluste systemen bepalen, belonen of straffen, maar onze samenleving - wij, jij en ik.

Weet dat wij samen beslissen of onze democratie een nieuwe levenskans krijgt. Steun "The Great Reset" van onze democratie. Steun de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers.

Wassila Hachchi

1 December 2021

Na bijna 6 jaar heb ik nog steeds elke keer een immens gevoel van dankbaarheid en voldoening als ik mijn passie - de dialoog - mag delen met anderen. Van persoonlijke 1 op 1 coaching tot workshops voor teams van bedrijven, of gewoon een talk voor een publiek. Volgende week geef ik een talk bij The Walt Disney Company. 

Het is de vraag of het event door kan gaan in de geplande vorm, in verband met het corona-beleid van het huidige demissionaire kabinet gevormd door de partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Daardoor moet ik denken aan een van mijn favoriete verhalen: Alice in Wonderland door Lewis Carroll, door Disney zo meesterlijk verfilmd.

Eerder heb ik mezelf met Alice vergeleken in mijn gesprek met HP De Tijd journalist Ton F. van Dijk omdat ik mij zo voelde in de politiek. Net als Alice heb ik een reis doorgemaakt toen ik Tweede Kamerlid werd voor D66. Een reis die begon met een gezonde dosis nieuwsgierigheid, de wil om de wondere wereld die we de "Haagsche Politiek" noemen te begrijpen en doorgronden. Net als Alice ben ik van "mezelf aanpassen aan de vreemde gebeurtenissen en merkwaardige personages" naar het inzicht "het is mijn leven en ik beslis wat ik ermee doe" gegaan. 

Toen ik in 2016 de politieke arena verliet, was het een verademing om uit dit door angstgedreven Wonderland te stappen. Zonder aarzelen kan ik zeggen dat dit een van de beste beslissingen in mijn leven is geweest. Maar deze angst is sindsdien aan een verspreiding begonnen - sneller en gevaarlijker dan welk virus dan ook - die inmiddels onze samenleving binnen is gedrongen. Ik voel mij weer net als Alice.

Vrijheid van denken en meningsuiting glijden van ons af. Daar komt bij dat onze samenleving steeds verder beschadigd raakt doordat mensen willens en wetens tegen elkaar opgezet worden - gevaccineerden versus ongevaccineerden. De politiek leeft binnen een paradigma van winnaars en verliezers. Het paradigma van veldslagen. Het paradigma van strijd. Het paradigma van monologen. Het paradigma van debat. Onze samenleving wordt in dit achterhaalde paradigma getrokken, het huidige coronabeleid is een actueel voorbeeld. Met als gevolg dat onze democratie verder onder druk komt te staan.

Als Democraat in hart en nieren zijn mijn zorgen inmiddels omgeslagen naar schaamte, omdat mijn partij haar grondbeginselen, op z'n zachtst gezegd, vergeet en op z'n ergst gezegd, verkwanselt. D66 is opgericht als beweging voor democratische vernieuwing, niet om een machtspartij te worden die bijdraagt aan het wantrouwen tussen burger en overheid. Met het gedachtengoed van de oprichters scherp op mijn netvlies, heb ik vorig jaar het D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken.

Democratische vernieuwing hoeft niet hoogdravend, complex of abstract te zijn. Mijn pleidooi is niet van gisteren. De politiek met haar achterhaalde spelregels en het verouderde paradigma van angst zullen we los moeten laten. Van Debat Naar Dialoog. 

Dialoog betekent menselijke verbinding. Dialoog betekent luisteren, niet alleen horen, voorbij gedachten denken en spreken met besef van de kracht van woorden. We moeten meer dan ooit toegeven dat er in de politiek een ernstig gebrek aan menselijke verbinding is - een pijnlijk voorbeeld is het coronabeleid en hoe dit uitpakt. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken creëert. Politiek die mensen vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Het nieuwe paradigma dat in opkomst is, is er een van dialoog.

Ik voel mij weer als Alice, ook omdat het niet uitmaakt welke vreemde wezens je tegen komt, met wie je een theekransje hebt of met wie je mot krijgt. Het leven is een droom, wakker worden begint langzaam maar zeker de norm te worden en gelukkig is er altijd de Kolderkat nog. De grijnzende kat uit hetzelfde Wonderland die in het niets kan verdwijnen. Hij is de enige die echt naar Alice luistert. Door zijn hulp leert Alice de regels van Wonderland kennen, ondanks dat ze wel eens in de problemen komt door hem. Op het eind helpt de Kolderkat haar juist Wonderland te verlaten.

Voor mij staat de Kolderkat voor elke politicus - ongeacht politieke kleur - die ervoorkiest om de dialoog te omarmen en zijn of haar vaardigheid om te verbinden met anderen te versterken door te beginnen met de verbinding met zichzelf (zelf dialoog). 

Wassila Hachchi

11 November 2021

"... op een dag realiseren we ons dat het spel dat we spelen, van iemand anders is. In dit spel voelt het alsof de enige keuze die we hebben, die van hen is. Maar we kunnen het spel veranderen."

Een fragment uit het promotiefilmpje van de Amerikaanse American football-Quarterback die in 2016 knielde tijdens het volkslied als protest tegen racisme, Colin Kaepernick. Een film over zijn leven komt uit op Netflix eind deze maand. Al eerder verwees ik naar deze inspirerende man. Machtsbeluste systemen maken dat hij niet terug kan keren als professionele sporter. Machtsbeluste systemen kennen we ook in onze politiek. De politiek waar (de top van) politieke partijen bepalen wie ze beschadigen, tegenwerken of juist oppoetsen en (in het zadel) helpen. Politieke partijen hebben in 1917 de macht gegrepen en zijn sindsdien systemen geworden die onze democratie, op z'n zachtst gezegd, ondermijnen en, sterk gezegd, beschadigen.

De afgelopen maanden is er weinig vernieuwends in de politiek gebeurd. Same old, same old. Hoezo nieuw leiderschap? Om in Kaepernick's woorden te spreken: "Some people play the game. Others change it." Voor mij betekent nieuw leiderschap dat laatste. Vooralsnog spelen mensen vooral het spel. Terwijl de roep om het spel te veranderen steeds schrijnender en - voor elke Democraat in hart en nieren - pijnlijker wordt.

Mijn persoonlijke drijfveer om het spel te veranderen is gebaseerd op mijn persoonlijke ervaringen met het spel dat we politiek noemen. Op een dag realiseerde ik mij dat het spel dat ik speelde in de Haagsche politiek, van iemand anders is. In dit spel kon ik mijn waarheid niet spreken. In dit spel voelde het alsof de enige keuze die ik had, die van hen was. Tot ik besefte dat het spel wel degelijk kan veranderen. 

We moeten meer dan ooit toegeven dat er in de politiek een ernstig gebrek aan menselijke verbinding is. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken creëert. Politiek waar mensen in vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Politiek die de kracht van woorden niet gebruikt om te strijden maar om te verbinden: van debat naar dialoog. Dit betekent een afscheid van het achterhaalde paradigma van winnaars en verliezers. Het paradigma van veldslagen. Het paradigma van monologen. 

Het veranderen van het spel betekent voor mij een partij-politiek overstijgende handreiking. Een handreiking aan de politicus die inmiddels zelf heeft ondervonden hoe het spel een mens kan beschadigen. De langstzittend premier die mijns inziens de sleutel heeft om nieuw leiderschap op de kaart te zetten, zeker gezien alle ontwikkelingen van de afgelopen maanden. De man die toen ik in 2016 vertrok uit de politiek zonder oordeel persoonlijk navraag heeft gedaan naar hoe het met me ging: Mark Rutte. 

Mark, als je dit leest, ik ben bereid te helpen om de transitie waar mensen naar snakken in de Nederlandse politiek te laten beginnen: van debat naar dialoog. 

Laat ik dit artikel wederom sluiten met Colin Kaepernick. Ik deel zijn woorden "Als anderen je idee gek vinden, dan is dat een compliment.“ Vraag je dus nooit af of je idee gek is, maar of het gek genoeg is.

Wassila Hachchi

13 Oktober 2021

...ook al betekent het dat je er alles voor moet opofferen. Ken je het reclamefilmpje nog van Nike met Colin Kaepernick? De atleet die een paar jaar geleden weigerde om op te staan voor het Amerikaanse volkslied, voorafgaand aan een wedstrijd, als statement tegen buitensporig politiegeweld tegen zwarte Amerikanen. Sindsdien komt Colin als professionele sporter niet meer aan de bak. Waarom ik weer aan Colin moet denken?

Het is alweer 3 maanden geleden dat ik een artikel heb geschreven over de politiek. Of beter gezegd, de verandering die we keihard nodig hebben in onze politiek. Van debat naar dialoog. Het vervangen van het achterhaalde paradigma van monologen. Van een politiek met een ernstig gebrek aan menselijke verbinding, naar een politiek gebaseerd op vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Politiek die de kracht van woorden niet gebruikt om te strijden maar om te verbinden - dialoog. De afgelopen maanden ben ik gaan beseffen dat er een tussenstap nodig is om tot deze verandering te komen: de herinvoering van onafhankelijke volksvertegenwoordigers.

Het boek van Jos Verveen "Baantjesjagers, leugenaars en zakkenvullers" is een aanrader om meer inzicht te krijgen in hoe de politiek functioneert - van lokaal tot landelijk. Een inkijk in het achterhaalde paradigma van strijd waarop onze democratie rust. Of eerder, waar echte Democraten in hart en nieren van wakker (zouden moeten) liggen. Om een lang verhaal kort te maken, politieke partijen hebben in 1917 de macht gegrepen en zijn sindsdien systemen geworden die onze democratie, op z'n zachtst gezegd, ondermijnen en, sterk gezegd, beschadigen. In 2014 plaatste de Raad voor het Openbaar Bestuur al vraagtekens bij de legitimiteit van politieke partijen, in haar rapport "Politieke partijen: overbodig of nodig?".

Wie bepaalt of een politicus zijn of haar werk goed doet? Wie beloont een volksvertegenwoordiger? Wie kiest de machthebbers die zitting mogen nemen in het kabinet? Wie kiest ministers of staatssecretarissen? Wie oefent zwaar invloed uit op hoe volksvertegenwoordigers hun taak uit oefenen? Wie geeft aan of iemand in de politiek mag terugkeren en wie niet? Wie beloont of straft? Wie kiest de waarden? En wie meet met dezelfde of verschillende maten, als het gaat om deze waarden? Vooralsnog zijn het politieke partijen. Politieke partijen die zich tot machtsbeluste systemen hebben ontwikkeld, met perverse prikkels, waar machtsgeil gedrag zegeviert en zelfs wordt beloond.

Er is veel geschreven en gezegd over Pieter Omtzigt en het CDA, maar voor mij is het slechts een van de vele voorbeelden van hoe hard onze democratie en haar politiek toe zijn aan verandering. Te beginnen met het inluiden van het einde van het tijdperk van politieke partijen. Een nieuw begin voor onze democratie en haar politiek. Met onafhankelijke volksvertegenwoordigers, of ze nu Pieter, Sylvana of Thierry heten. Of zij nu gekke ideeën hebben of niet. Niet machtsbeluste systemen bepalen, belonen of straffen, maar onze samenleving - wij, jij en ik.

Mijn gekke idee is om onafhankelijke volksvertegenwoordigers te steunen in het aankomende nieuwe tijdperk in onze democratie: van debat naar dialoog. Daarom mijn partij-politiek overstijgende handreiking. Van de politici die zich bij mij melden na het lezen van dit artikel, zal ik er 3 selecteren om persoonlijk een jaar lang zonder ook maar iets terug te vragen te coachen - om hun persoonlijke ontwikkeling te versterken, om de dialoog te begrijpen en hun vaardigheid om te verbinden met anderen te versterken door te beginnen met de verbinding met zichzelf, zelf dialoog. Je kunt je melden door mij een email te sturen via wassila@listenthinkspeak.online met als onderwerp "Politicus".

Laat ik dit artikel sluiten met waar ik mee begonnen ben, Colin Kaepernick. Machtsbeluste systemen maken dat hij niet terug kan keren als professionele sporter. Maar ik deel meer woorden met hem. Zoals: als anderen je idee gek vinden, dan is dat een compliment. Vraag je dus nooit af of je idee gek is, maar of het gek genoeg is.

Wassila Hachchi

21 juni 2021

...verliest de democratie. Als machtspolitiek zegeviert, verliest de democratie. Als democratische vernieuwing en daarmee gepaard gaande nieuwe politiek uitblijven, verliest de democratie. Sigrid, gefeliciteerd met de 4 zetelwinst voor D66. Maar betekent dit ook dat de democratie wint? De zetelwinst is immers ten koste van progressief Nederland gehaald, verbleekt ietwat bij de versplintering in het hart van de democratie en daarnaast geeft de grootste winnaar Forum voor Democratie een duidelijk signaal af, om maar niet te spreken over de forse groei samen met de andere radicalen. Ik zie zelf dan ook nog geen reden om op tafel te dansen. Pas als de democratie wint, laten we dan samen als Democraten 66 dansen op tafel. Dat is waar Hans van Mierlo's krankzinnig avontuur voor staat. Laat deze Tweede Kamerverkiezingen - ondanks de zetelwinst voor D66 - geen verlies voor de democratie zijn. Hoe?

Laat ik eerst met je delen wat Democraat 66 zijn betekent voor mij. Als Democraat heb ik idealen om "macht over het volk, macht voor de Staat" te doorbreken. Idealen die sterker en belangrijker zijn dan het eigen bestaansrecht als partij - Hans' zogeheten "ontploffingstheorie". Zetelwinst is geen doel op zich, wat telt is de agenda met als doel democratische vernieuwing, en zetelwinst is slechts een middel. Als Democraat houd ik scherp voor ogen hoe onze democratie en haar politiek functioneert. Als Democraat word ik woest als de machtspartijen verkiezingen zien als een strijd van winnaars en verliezers, en daarmee zetelwinst tot doel maken. En als Democraat breekt mijn hart als ik zie dat politieke partijen politieke macht verheffen tot grondbeginsel.

Ik herken in onze huidige partij D66 nog weinig terug van de beweging die destijds in 1966 gestart is om de gevestigde orde, het machtssysteem, uit te dagen en de positie van de burger te versterken. Pieter Omtzigt en Thierry Baudet's Forum voor Democratie, proberen in de buurt te komen bij deze idealen, maar zijn inhoudelijk zwak tot bedroevend zwak vergeleken met de grondbeginselen van de Democraten 66. Ik maak mij zorgen dat ik niet alleen de beweging D'66 niet meer herken in D66, sterker nog, als leider van D66 ben jij zelf onderdeel van het machtssysteem en draag je bewust of onbewust bij - onder andere met het coronabeleid als meest recente voorbeeld - aan het vergroten van de kloof tussen de gevestigde orde en de burger. Maak jij je hier geen zorgen over? Maak jij je geen zorgen over het groeiend wantrouwen tussen burgers onderling, waardoor angst de boventoon voert en democratische vernieuwing uitgeschakeld wordt?

Democratische vernieuwing hoeft niet abstract, hoogdravend of ingewikkeld te zijn. Met het gedachtengoed van de oprichters scherp op mijn netvlies, heb ik vorig jaar het D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken. De kern is en blijft Democraten 66 zijn een beweging voor en door de mensen. We moeten meer dan ooit toegeven dat er in de politiek een ernstig gebrek aan menselijke verbinding is. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken creëert. Politiek waar mensen in vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Politiek die de kracht van woorden niet gebruikt om te strijden maar verbinden. Van debat naar dialoog. Dit betekent een afscheid van het achterhaalde paradigma van winnaars en verliezers. Het paradigma van veldslagen. Het paradigma van monologen. Dit betekent het begin van een krankzinnig avontuur.

Onder het leiderschap van Alexander Pechtold heeft D66 zich ingevochten om een politieke machtspartij te worden. Met als gevolg zetelwinst ruim 10 jaar op rij tot de dag van vandaag en - de keerzijde van machtspolitiek - het los laten van de grondbeginselen van de Democraten 66 door democratische vernieuwing niet meer pal op de agenda te zetten. De pijnlijke affaires van "me too" tot racisme en discriminatie zijn je niet ontgaan. Ik kan uit eigen ervaring delen dat dit ook een keerzijde is van machtspolitiek, die tot perverse prikkels leidt en zelfs een angstcultuur creëert. Mijn persoonlijke ervaringen met deze angstcultuur binnen D66 en het verliezen van menselijke verbinding heb ik in 2018 gedeeld - wat jou moet aanspreken, gezien jouw oproep in de campagne aan vrouwen en meisjes om je mond niet te houden.

Het is mij nooit te doen om affaires breed uit te meten, mij is het wel te doen of er daadwerkelijk verandering komt. Vandaar dat ik altijd het juiste moment afwacht om mij uit te spreken. Dat doe ik nu ook: Sigrid, trek je handen niet af en blijf persoonlijk betrokken bij de aanpak van de angstcultuur binnen D66. Laat je nieuw leiderschap zich eerst tonen binnen onze eigen partij. Laat zien dat het je menens is, als je zegt pal te staan voor de campagne leus "laat iedereen vrij, maar niemand vallen". Wie zich bewezen heeft in eigen huis, verdient alle steun om het land te leiden - niet andersom. Dan vind je mij, en vast velen met mij die gisteren niet op D66 hebben gestemd, aan je zijde.

Wassila Hachchi

18 maart 2021

... hoeveel pijn je kan verdragen. 

Vanochtend had ik een gesprek met Elsenoor. Zij heeft eerder een seminar van mij bijgewoond en ik heb haar vorig jaar mogen coachen. Vorige week stuurde zij mij een email. Of ik tijd had om met haar van gedachten te wisselen over de aankomende verkiezingen, want zij worstelt op wie te stemmen. Het is een bijzonder moment voor haar, want ook al is zij Nederlands en zijn haar beide ouders hier geboren, zij heeft heel haar leven in Toulouse, Frankrijk gewoond. "So here I am", stuurt ze mij, "44 years, and politics has never been my passion but I will vote for the first time in my life in less than two weeks." Ze weet dat ik D66'er ben, en verwacht hoogstwaarschijnlijk dat mijn stemadvies daar op uit zal draaien. Maar voor ons gesprek start via Zoom, besef ik dat ik dit gesprek net zo hard nodig heb als Elsenoor. Als Democraat worstel ik op wie ik ga stemmen volgende week en met haar kon ik mijn gedachten delen en vrijuit spreken van kiezer tot kiezer.

Voor mij betekent loyaliteit niet hoeveel pijn je kan verdragen. Loyaliteit is voor mij trouw zijn aan mijn waarden in het leven - vertrouwen, authenticiteit, eerlijkheid en oprechtheid. Als Democraat komt daar bij: trouw zijn aan de grondbeginselen van de Democraten 66 om democratische vernieuwing voorop te stellen en steeds werken aan een machtssysteem dat de mensen dient, niet andersom. Precies al deze waarden - mijn persoonlijke en die van D66 - lijken niet meer te matchen met een stem voor D66 de aankomende verkiezing.

De aankomende verkiezingen maakt mijn partij het mij - en vast velen met mij - moeilijk om mijn stem te geven. Dan heb ik het niet over de doorgeslagen persoonlijkheidscultus, het achterhaalde denken als het gaat om diversiteit en de 'vrouwen-kaart spelen' terwijl geslacht niet aangeeft of er een balans is in masculine en feminine kwaliteiten in een leider. Democratische vernieuwing blijft uit, en machtslust blijft over. Ik herken niets terug van de beweging die destijds in 1966 gestart is om de gevestigde orde, het machtssysteem, uit te dagen en de positie van de burger te versterken. Sterker nog, D66 is onderdeel van het machtssysteem en draagt bij - onder andere met het coronabeleid - aan het vergroten van de kloof tussen de gevestigde orde en de burger, om maar niet te spreken over het voeden van wantrouwen tussen burgers, waardoor angst de boventoon voert en democratische vernieuwing uitgeschakeld wordt. Als loyaliteit staat voor hoeveel pijn een Democraat moet verdragen, dan is de grens meer dan bereikt.

Mijn persoonlijke waarden komen ook in de knel als ik volgende week mijn stem geef aan de partij waar ik lid van ben. Vertrouwen, authenticiteit, eerlijkheid en oprechtheid zijn voor mij in het geding, en dat komt door de uitermate zorgwekkende manier waarmee er omgegaan wordt met de affaires binnen de eigen partij - van "me too" praktijken tot racisme en discriminatie. Hypocrisie wordt verheven tot een talent en dat is misschien wel zorgwekkender dan de affaires zelf. Campagne voeren met de leus "laat iedereen vrij, maar niemand vallen" is het toonbeeld van dit talent. Het is mij nooit te doen om affaires breed uit te meten, mij is het wel te doen om kritisch te bezien hoe hier mee omgegaan wordt. De afgelopen weken heb ik genoeg gehoord en gezien om te moeten concluderen dat mijn loyaliteit haar grenzen bereikt.

Ongeacht wat ik stem, ik blijf D66'er en dus lid. Waarom? Omdat ik Democraat ben in hart en nieren en de grondbeginselen van de Democraten 66 volledig onderschrijf. Want deze staan voor iets groters dan de mensen die tijdelijk de partij representeren. Mensen komen en gaan. Ook de huidige partijtop zal een keer gaan. Dus dat de grondbeginselen vooralsnog onherkenbaar zijn in de huidige representatie van de partij, moet ik voor lief nemen en kan ik naar handelen door mijn stem deze verkiezingen niet te geven. Als rasoptimist weet ik ook dat democratische vernieuwing zal zegevieren. De politiek met haar achterhaalde spelregels en het verouderde paradigma van strijd zal veranderen, vroeg of laat. Van Debat Naar Dialoog.

Dialoog betekent menselijke verbinding. Dialoog betekent luisteren, niet horen, voorbij gedachten denken en spreken met besef van de kracht van woorden. De politiek leeft binnen een achterhaald paradigma van winnaars en verliezers. Het paradigma van veldslagen. Het paradigma van monologen. Het paradigma van debat. We moeten meer dan ooit toegeven dat er in de politiek een ernstig gebrek aan menselijke verbinding is - het coronabeleid en hoe dit uitpakt is een actueel voorbeeld. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken creëert. Politiek die mensen vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Het nieuwe paradigma dat in opkomst is, is er een van dialoog. En zo eindigt mijn gesprek met Elsenoor toch met een positieve noot en zal zij - net als ik - volgende week een keuze maken waarbij onze (persoonlijke) waarden voorop staan, want dat is de essentie van loyaliteit.

Wassila Hachchi

10 Maart 2021

Aan mijn blog posts te lezen, doe ik dat al. Maar nu spreek ik mij uit in het licht van de actie die de verloren VVD-er Ghislen Nysten gestart is tegen het huidige coronabeleid en het inperken van onze grondrechten. Om te laten zien dat er andersdenkenden zijn. Om samen de angstvirus, die schadelijker is dan covid-19, te stoppen. Om "macht over het volk, macht voor de Staat" te doorbreken. Om het demissionaire kabinet, waarvan 3 leden zelfs lijsttrekker zijn, de gevolgen van het beleid weigeren te erkennen als falen - en overigens wel het woord "crisis" in de mond durven te nemen. Toch is dat alles niet de reden dat ik me uitspreek. Het waren deze woorden in Ghislen's oproep die mij diep raakten en me overtuigden deze blog te schrijven: om de angstcultuur binnen de politiek te doorbreken.

Helaas kan ik uit eigen ervaringen spreken dat er sprake is van een angstcultuur. Voor wie het hele verhaal (nog eens) wil lezen, Ton F. van Dijk van HP/De Tijd heeft dat in 2018 uitgebreid vastgelegd. Toen ik in 2016 de politieke arena verliet, was het een verademing om uit deze angstcultuur te stappen. Zonder aarzelen kan ik zeggen dat dit een van de beste beslissingen in mijn leven is geweest. Maar deze angstcultuur van de politiek is sindsdien aan een verspreiding begonnen - sneller en gevaarlijker dan welk virus dan ook - die inmiddels onze samenleving binnen is gedrongen. Ik voel diezelfde angst nu weer als ik zie hoe vrijheid van denken en meningsuiting van ons afglijden. Daar komt bij dat onze samenleving steeds verder beschadigd raakt en onze democratie onder druk komt te staan. Als Democraat in hart en nieren slaan mijn zorgen inmiddels langzaam om naar schaamte, omdat mijn partij haar grondbeginselen, op z'n zachtst gezegd, vergeet en op z'n ergst gezegd, verkwanselt. D66 is opgericht als beweging voor democratische vernieuwing, niet om een machtspartij te worden die bijdraagt aan het wantrouwen tussen burger en overheid. Met het gedachtengoed van de oprichters scherp op mijn netvlies, heb ik vorig jaar het D'66 Appèl in een eigentijds jasje gestoken.

Democratische vernieuwing hoeft niet hoogdravend, complex of abstract te zijn. Mijn pleidooi is niet van gisteren. De politiek met haar achterhaalde spelregels en het verouderde paradigma van strijd zullen we los moeten laten. Van Debat Naar Dialoog. Dialoog betekent menselijke verbinding. Dialoog betekent luisteren, niet horen, voorbij gedachten denken en spreken met besef van de kracht van woorden. De politiek leeft binnen een achterhaald paradigma van winnaars en verliezers. Het paradigma van veldslagen. Het paradigma van monologen. Het paradigma van debat. We moeten meer dan ooit toegeven dat er in de politiek een ernstig gebrek aan menselijke verbinding is - het coronabeleid en hoe dit uitpakt is een actueel voorbeeld. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken creëert. Politiek die mensen vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Het nieuwe paradigma dat in opkomst is, is er een van dialoog.

Hoe langer we wachten, hoe meer onze democratie onder druk komt te staan. Persoonlijk sta ik op een uniek punt als kiezer. Sinds mijn 18e jaar stem ik D66, een partij waar ik mij bijna 6 jaar voor heb ingezet als volksvertegenwoordiger. Zoals eerder gedeeld in mijn artikelen, ik ben en blijf D66-er omdat mijn hart klopt voor democratische vernieuwing. Maar deze aankomende verkiezingen maakt mijn partij het mij - en vast velen met mij - moeilijk om mijn stem te geven. Dan heb ik het niet eens over de doorgeslagen persoonlijkheidscultus, het achterhaalde denken als het gaat om diversiteit en de 'vrouwen-kaart spelen' terwijl geslacht niet aan geeft of er een balans is in masculine en feminine kwaliteiten in een leider. Democratische vernieuwing blijft uit, en machtslust blijft over. Het is pijnlijk te moeten constateren dat Forum voor Democratie de grootste ledenpartij is en het dichtst in de buurt komt van een beweging, die altijd noodzakelijk is op de route naar elke democratische vernieuwing. Nog een pijnlijke constatering, voor het eerst in de geschiedenis komen hoogstwaarschijnlijk vijftien verschillende partijen in de Tweede Kamer. Het hoogste aantal tot nu werd gehaald in 1933, 1971 en 1972, toen veertien partijen dat lukte. Niet stemmen is geen optie voor een Democraat. Geen gemakkelijk besluit, met minder dan twee weken te gaan.

Wassila Hachchi

5 Maart 2021

Langer dan 50 minuten hield ik het niet vol. Meerdere keren heb ik het scherm van mijn laptop willen sluiten, dus die 50 minuten waren een prestatie op zich. Het RTL verkiezingsdebat op weg naar 17 maart 2021, de Tweede Kamerverkiezingen. Al meer dan vijf jaar kijk ik geen televisie en volg nauwelijks media - overigens met meer energie, creatief vermogen en sterkere intellectuele en emotionele intelligentie als gevolg - en het blijkt maar weer dat ik weinig mis want er verandert werkelijk nauwelijks iets, zeker niet als het op politiek aan komt. Je zou je afvragen waarom. Waarom blijft vernieuwing uit?

Kijkend naar mijn scherm en wat zich daar voor mijn ogen voltrekt, besef ik weer dat alle spelers op machtsposities - inclusief de media - mensen zijn die al jaren actief zijn in de arena van de macht. Het establishment zoals Amerikanen dat noemen. Frits Wester benoemt het zelfs voordat het debat begint, hij kent ze allemaal al jaren en goed ook, en voor het debat heeft hij ze “alleen even een sms'je gestuurd”. Zucht. "Don't hate the players, hate the game." Maar het zijn de players die the game in stand houden, overduidelijk. Ik kijk verder. Het verkiezingsdebat begint. Een marteling om naar te kijken, omdat als je het eenmaal doorziet, dan kun je dit circus maar in drie woorden vangen: tenenkrommend, achterhaald en denigrerend richting de kiezer.

Tenenkrommend, achterhaald en denigrerend, zowel op inhoud, vorm als uitvoering door elke deelnemer - van Frits Wester tot Mark Rutte - met uitzondering van de kiezers die deel mochten nemen aan de strijd in woorden, het debat. De kiezers waren een "nieuw element". Zij lieten kort - met welgeteld 3 minuten spreektijd - krachtig maar pijnlijk zien wat er mis is met het circus dat het debat wordt genoemd. De zet om kiezers dit keer te betrekken bij het debat is een vernieuwingspoging, maar draait uit op een verhulling van het circus. Van ongemak om "een 3 minuten gesprek" - het was toch een debat? - te hebben met de politicus die voor je staat, tot een wezenlijke vraag over jouw leven niet fatsoenlijk kunnen formuleren, je daardoor het van een kaartje moet aflezen. Dit alles omdat je in het circus wordt getrokken en je voelt in alles in je lijf hoe onnatuurlijk dit is.

Elke kiezer staat er met menselijke problemen, vragend en bijna smekend om een menselijke connectie - hoe het kabinet, waarvan 3 lijsttrekkers lid zijn en voor je neus staan, met de corona-maatregelen jouw bedrijf heeft kapot gemaakt en de plank mis slaat met een steun-pakket, hoe de politicus geen verstand heeft van de zorg noch het boerenbedrijf, hoe het toch kan dat 3 zittende machthebbers voor je neus staan en geen consequentie verbinden aan de val van het kabinet door de toeslagen-affaire die mensenlevens kapot heeft gemaakt. Als ik de vragen van de kiezers op inhoud even parkeer, dan blijft de vorm zo niet menselijk. De vorm van het verkiezingsdebat zien we terug in alles wat we politiek noemen. Dit inzicht is het enige winstpunt uit het verkiezingsdebat, niet omdat het gelukt is de politiek dichter bij de kiezer te brengen maar juist om te laten zien hoe groot die kloof is en vooral waarom er een kloof is. Waarom worden woorden gebruikt om elkaar te bestrijden? Je vraagt je toch af, hoe uitdrukking wordt gegeven aan onze democratie, hoe wij de macht in onze samenleving georganiseerd hebben, verdient dat niet beter dan dit circus dat we debat noemen? Het is tijd. Van Debat Naar Dialoog.

Tenenkrommend, achterhaald en denigrerend richting de kiezer, elke keer als je het circus aanschouwt. Ook omdat het circus ervoor zorgt dat op de inhoud niet of nauwelijks vooruitgang wordt geboekt. Sterker nog, er lijkt zelfs sprake van achteruitgang. De thema's inclusief stellingen worden (nog altijd) behandeld vanuit een achterhaald wereldbeeld. Neem diversiteit. Geen enkel persoon in het circus snapt waar diversiteit over gaat - althans in het circus van de grote partijen, in het "dwergen-debat" (het circus voor kleine partijen) zou diversiteit op inhoud vast iets beter gaan, maar het grote podium van de strijd is wat echt telt omdat daar media aandacht voor is, dus de mensen massaal bereikt. Terug naar diversiteit, het gaat niet om man of vrouw, kleur of geen kleur, hetero of homo, jong of oud. Het gaat niet om jezelf of je eigen kinderen een Nederlandse naam aanmeten - het bewijs dat je weinig snapt van diversiteit - en vervolgens pretenderen je hard te maken voor discriminatie en racisme - over tenenkrommend gesproken. Diversiteit gaat om mens zijn en het omarmen van feminine en masculine kanten die elk mens in zich heeft. De balans in feminine en masculine is ver zoek bij elke politicus, ongeacht partijkleur. Immers, als die balans er wel is dan kun je niet anders dan weigeren mee te spelen in het masculine circus, genaamd politiek. Als die balans er wel is dan heb je geen ambitie om de premier te worden van het land - de ultieme uitdrukking van het omarmen van het circus en de belofte geen democratische vernieuwing te brengen.

Na mijn laptop gesloten te hebben, denk ik nog even aan de woorden van Frits Wester aan het begin van het verkiezingsdebat, waarin hij benadrukt dat het ieder voor zich is en dat we stevig gaan debatteren. Dialoog is steviger dan welk debat ooit kan zijn. Maskers gaan af, je angsten komen op tafel en kwetsbaarheid zegeviert. In dit licht is het debat voor watjes. Als we van debat naar dialoog gaan, zal het betekenen dat de spelers die we nu zien, inclusief Frits, plaats moeten maken voor mensen die nu niets moeten hebben van de politiek. Mensen die snappen dat het leven nooit ieder voor zich kan betekenen, omdat we verbonden zijn met elkaar. Deze verbinding ontkennen is precies de kern van het probleem dat nu politiek heet. De oplossing is teruggaan naar wat natuurlijk is en wat het betekent om mens te zijn. Woorden gebruiken om die verbinding te herstellen. De dialoog zal zegevieren. Vroeg of laat.

Wassila Hachchi

2 Maart 2021

Veel mensen zeggen: "Ik ben het met je eens, maar ik durf niet op "like" te drukken, in verband met werk". Vrijheid van meningsuiting binnen het systeem staat echt onder druk. Er komt echter een moment dat ook dat zal keren. Iets met skippybal en onder water drukken. Kwestie van tijd. Een tweet van journalist en ondernemer Fiona Zwart. Ik ken Fiona van Café Weltschmerz, en toen ik dit las dacht ik aan de woorden:

Het systeem piept en kraakt. Deze woorden heb ik in mijn tijd in de politiek vaak gehoord en ik heb ze destijds zelf wel eens gebruikt in debatten. De woorden werden ook veel eerder gebezigd in de politiek, zo ook toen de Democraten '66 werden opgericht. Een politieke beweging met maar enkel één doel: het vernieuwen van onze democratie en haar politiek. Mijn passie voor dialoog - die in 2012 geboren is uit frustraties door zelf ondervonden ernstig gebrek van menselijke verbinding in de politiek - en de daaruit voortvloeiende vurige wens om Van Debat Naar Dialoog te gaan, bewijzen dat ik Democraat ben in hart en nieren. Ja, ik was, ben en blijf dus Democraat. En ja, ik ben nog altijd lid van D66. Voorjaar 2016 tot najaar 2018 ben ik er even uitgestapt - wie het hele verhaal (nog eens) wil lezen, Ton F. van Dijk van HP/De Tijd heeft dat in 2018 uitgebreid vastgelegd. Maar zelfs toen ik bewust mijn lidmaatschap had opgezegd in 2016, wist ik dat ik geduld moest hebben tot het juiste moment om weer lid te worden en dat moment was oktober 2018 toen de partij zich op moest maken voor een nieuwe leider.

De reden waarom ik benadruk dat ik Democraat ben, is omdat ik de afgelopen weken heb gemerkt dat daar wat verwarring over is. Sinds mijn vertrek uit de politieke arena, leef ik vanuit het principe ik heb niets te bewijzen, verbergen noch verdedigen. Immers, wie je stilte niet begrijpt, zal je woorden ook niet begrijpen. Maar na het lezen van de tweet van Fiona voelde ik weer de behoefte mijn gedachten in deze blog van me af te schrijven en te delen. De polarisatie in onze samenleving neemt ongekende vormen aan. Mijn betrokkenheid bij deze ontwikkeling gaat verder dan dat ik er bezorgd over ben. Als mensen zich niet meer durven uit te laten, uit angst omdat hun woorden uit hun verband worden gerukt en vervolgens snoeihard de strijd en polarisatie in getrokken worden is dat ronduit een schande. Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van denken lijken zich steeds meer van ons te verwijderen. Als je mening (te veel) afwijkt van de norm, word je gestraft, of nog erger. Je mening wordt gekaapt, verdraaid en tegen je gebruikt - zonder pardon. Het angst-denken en daar naar handelen is de norm geworden. Maar zoals elk gezond mens begrijpt is dit allemaal niet houdbaar. Het is wachten op de skippybal, zoals Fiona schrijft.

Persoonlijk kan ik hier over mee praten. Het meest recente voorbeeld is natuurlijk mijn meest bekeken en becommentarieerde artikel op LinkedIn van 6 oktober 2020. Ik heb gelachen, me verbaasd en me zelfs laten verleiden een beetje boos te worden om de reacties dat ik van politieke voorkeur zou zijn veranderd en ineens Trump en Baudet aanhanger zou zijn. Wie mijn artikel leest en ook nog begrijpt, vindt hier in het bewijs dat ik een Democraat ben. Maar aan sommige reacties te lezen en te zien, is het een bewijs geworden van hoe doorgeslagen we zijn in het paradigma van strijd. Je bent links of rechts. Voor of tegen Trump. Als je ook maar iets zegt of schrijft dat neigt naar iets positiefs over Thierry, geeft dat anderen het recht om te stellen dat je politieke voorkeur veranderd is.

Mijn pleidooi is niet van gisteren. Sla mijn andere blog posts er rustig op na - ze zijn niet lang, maar ook niet kort door de bocht. Mijn zorgen zijn niet van gisteren. Vele malen heb ik geprobeerd de politiek met haar achterhaalde spelregels en het verouderde paradigma van strijd los te laten en mijn aandacht, focus en energie er van weg te nemen. Maar mijn liefde voor democratische vernieuwing - Van Debat Naar Dialoog - is groter dan ik zou willen. Le cœur veut ce qu'il veut, oftewel het hart wil wat het wil. Daar komt bij dat onze samenleving steeds verder beschadigd raakt en onze democratie onder druk komt te staan. Daarom een andere poging, een nieuwe poging tot verandering door zelf letterlijk een handreiking te doen. Een partij-politiek overstijgende handreiking.

Van de (kandidaat) politici die zich bij mij melden na het lezen van dit artikel, zal ik er 3 selecteren om persoonlijk een jaar lang zonder ook maar iets terug te vragen te coachen - om hun persoonlijke ontwikkeling te versterken, om de dialoog te begrijpen en hun vaardigheid om te verbinden met anderen te versterken door te beginnen met de verbinding met zichzelf, zelf dialoog.

Je kunt je melden door mij een email te sturen via wassila@listenthinkspeak.online met als onderwerp "Politicus".

Wassila Hachchi

20 Februari 2021

Als democraat kreeg ik de afgelopen week post. Eerst per email. Daarna een boekje en een poster. Voor mij de spreekwoordelijke druppel. Na de zoveelste documentaire en het zoveelste tv-optreden. Er ging slechts één gedachte door mij heen. Een gedachte die ik hierbij van me afschrijf: De persoonlijkheidscultus in de politiek is doorgeslagen. Als D66'er zie ik dit van dichtbij in mijn eigen partij, met Sigrid Kaag aan het roer, maar het geldt voor elke politieke partij, van elke politieke kleur.

De persoon van de politicus lijkt belangrijker dan waartoe de politicus als functie ooit tot leven is geroepen: de vertegenwoordiger zijn die de kiezer helpt meer invloed te hebben op zijn overheid. Inderdaad, de overheid dient de mensen, en niet andersom. Als democraat in hart en nieren, zou ik zeggen, de politicus heeft maar één fundamenteel bestaansrecht: continue bepalen welke democratische vernieuwing nodig is. Waarom? Omdat de manier waarop onze democratie vormgegeven wordt, bepaalt hoe effectief we de maatschappelijke vraagstukken samen oplossen. Omdat de manier waarop onze democratie vormgegeven wordt, het draagvlak bepaalt voor elk besluit dat de machthebbers - via gekozen vertegenwoordigers - nemen, met soms vergaande consequenties in ons dagelijks leven. Omdat de manier waarop onze democratie vormgegeven wordt, bepaalt of macht en gezag hand in hand blijven gaan.

We hoeven niet terug naar een tijd waarin enkel partijprogramma's en ideologieën centraal staan. Wel zijn we nu doorgeslagen in het idealiseren en vereren van de persoon achter de politicus. Dat wordt pijnlijk duidelijk als de persoon in kwestie door de zittende macht gelanceerd wordt als persoon die "nieuw leiderschap" vertegenwoordigt. Dit is geen aanval op Sigrid Kaag als persoon. Maar help mij begrijpen hoe het begrip "nieuw leiderschap" te verenigen met een politicus die zittend machthebber is. D66 is, in 1966, opgericht met als fundamenteel grondbeginsel: democratische vernieuwing. Tenenkrommend als je het doorziet, pijnlijk als je democraat bent en je zorgen maakt in deze tijden waarin mensen hunkeren naar hernieuwd vertrouwen in onze democratie en haar politiek.

Als ik het heb over democratische vernieuwing dan doel ik niet op hoogdravende, complexe of abstracte veranderingen. Dan doel ik op iets dat essentiëler is dan de gekozen Burgemeester en Minister-President - voorstellen die juist bijdragen aan de persoonlijkheidscultus die we juist mogen minderen. De democratische vernieuwing en de nieuwe politiek dient - ongeacht de politieke kleur - menselijke verbinding centraal te stellen. De kracht van woorden niet meer misbruiken om het verschil met de ander te vergroten - om de zogeheten politieke strijd te winnen - maar woorden gebruiken om te verbinden - en daarin de maatschappelijke oplossingen te vinden. Van debat naar dialoog.

Dialoog is krachtiger dan een debat ooit kan zijn. Dialoog begint bij het zelf. Inzicht in je angsten, deze durven delen en daarmee continue leren kwetsbaarheid te omarmen om zo samen met de ander tot de kern te komen van elk vraagstuk. Vaak zal blijken dat vele vraagstukken zich zelf oplossen, enkel doordat dialoog plaatsvindt. Deze democratische vernieuwing vergt slechts één ding: dat elk mens de dialoog omarmt. Communiceren met menselijke verbinding is niet moeilijk, het valt te leren. Ik zou graag de gehele Tweede Kamer trainen - ongeacht de politieke kleur - zodat iedereen zich de kunst van de dialoog eigen kan maken. Communiceren met menselijke verbinding is de sleutel voor een beter Nederland. 

Het is meer dan tijd voor democratische vernieuwing. Mijn pleidooi is niet van gisteren en gericht aan een ieder, ongeacht politieke kleur. Het is meer dan tijd voor nieuwe politiek. Het kan mij - en velen met mij - niet schelen of mijn vertegenwoordiger man of vrouw is, zwart of wit, jong of oud. Van die dingen. Het kan mij wél heel veel schelen of mijn vertegenwoordiger vanuit de wil tot oprechte menselijke verbinding zijn of haar rol in de democratie en haar politiek vervult, omdat dat een fundamenteel positieve impact op onze democratie en samenleving zal hebben. 

Wassila Hachchi

5 Februari 2021

Wantrouwen jegens politiek en politici is niet van gisteren. Het is altijd zo geweest - zo lang als de democratie bestaat - en het is dus zelfs vanzelfsprekend te noemen. Eigenlijk is dat heel goed te begrijpen, omdat wantrouwen een natuurlijk symptoom is van hoe politiek vorm gegeven wordt. Alles wat met politiek te maken heeft, berust namelijk op een gezamenlijk fundament: strijd.

Strijd om de macht. Strijd om controle - dat is immers wat regeren betekent. Strijd om te winnen en niet te verliezen. Of het nu gaat om de strijd om de stem van de kiezer die naar de stembus wandelt of de strijd binnen je eigen politieke partij en je positie op de kandidatenlijst. Politiek is doordrenkt van symptomen die allemaal te herleiden zijn naar strijd. Zelfs hoe men in de politieke arena spreekt bewijst dit fundament - de strijd met woorden, oftewel het debat. Niet zo gek dus dat wantrouwen een van de symptomen is.

Elke verkiezing weer beloven politici dat ze dit wantrouwen wegnemen. Hoe nobel en hoe goed bedoeld en oprecht de intenties soms ook zijn, het wantrouwen blijft zo lang de strijd blijft. En de strijd blijft omdat elke politicus deze in stand houdt. Daarom is het meer dan tijd om afscheid te nemen van wat ik zou willen noemen: carrière-politici. Politiek is namelijk te belangrijk om over te laten aan carrière-politici.

Democratie en haar politiek zijn van ons allemaal omdat ze de mens horen te dienen. Zeker niet andersom. En het is dus geen sector, business of branche waar je in gaat werken. Carriere -politici zijn mensen die in de politiek stappen en ambitie hebben ten aanzien van de posities die te bekleden zijn in de politiek. Niks mis met ambities, vooral als deze betrekking hebben op ideeën, vernieuwingen en plannen, maar zelfs dan - door het paradigma van strijd - ontkomt de huidige politicus niet aan het zijn of, op z'n minst, worden van een carrière-politicus. De politiek trekt namelijk elke speler in de strijd en al snel groeit het inzicht bij elke politicus dat je een positie moet winnen om van betekenis te kunnen zijn, om zo gezegd macht te hebben.

Het is eigenlijk al heel zichtbaar, kijk naar mensen die hun ambitie uitspreken voor een positie. Denk aan mensen die zich kandideren voor lijsttrekker, Tweede Kamerlid of - de hoogst haalbare positie in de politiek van strijd - premier worden van het land. Zij kandideren zich voor een positie, want de strijd zal moeten uitwijzen of ze winnen. Mensen die zich uitspreken over hun ambitie voor een zekere positie zijn per definitie carrière-politicus, en dragen daarmee bij aan de instandhouding van de strijd. Zonder de mens achter elke huidige politicus te kort te willen doen - sommige oud-collega's zijn me zelfs dierbaar - maar elk van hen houdt het wantrouwen in de politiek in stand.

De sleutel om dit wantrouwen als sneeuw voor de zon te doen smelten is het stoppen van de strijd. Te beginnen met de strijd in woorden, hoe in de politiek met elkaar gesproken wordt - over belangrijke thema's die mens en samenleving in het hart raken - het debat moet vervangen worden door dialoog. Van debat naar dialoog - oftewel van strijd naar verbinding.

Meer dan ooit moeten we toegeven dat er een ernstig gebrek aan menselijke connectie is in de politiek. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor sociale kwesties creëert. Politiek waar mensen vertrouwen in hebben. Politiek die mensen dichter tot elkaar brengt. Het is tijd om het debat - de strijd van de monologen - te vervangen door dialoog. Dialoog betekent menselijke verbinding en dus ook wederzijds respect. Dialoog betekent meer dan luisteren met je oren, het gaat voorbij denken en het spreken gaat samen met bewustzijn van de kracht van woorden en hoe ze geuit worden. Vorm en inhoud zijn twee gelijkwaardige peilers van democratie.

Onze samenleving, onze systemen, zo ook onze democratie staan aan de vooravond van een transitie. Een transitie die vraagt van carrière-politici om plaats te maken voor mensen die geen positie in de politiek ambiëren, maar mensen die een bijdrage willen en kunnen leveren in de transitie van strijd naar verbinding. Te beginnen, van debat naar dialoog en daarvoor zullen mensen zich moeten gaan interesseren in de politiek, die er nu juist weinig tot niets van moeten hebben. Maar wij hebben ze nodig, want dat onze democratie en haar politiek aan verandering toe zijn, is evident.

Wassila Hachchi

10 december 2020

Elke politieke verkiezing, zowel in de Verenigde Staten met voormalig Vice-President Biden en Senator Harris, als straks in ons eigen land met de Tweede Kamerverkiezingen, kent alleen maar verliezers. Zolang democratische vernieuwing en daarmee gepaard gaande nieuwe politiek uitblijven.

In een achterhaald spel van strijd in woorden - het debat - wordt gestreden om de stem van de "kiezer", er wordt verandering en zoveel meer beloofd, hier en daar wat poppetjes vervangen (vergeet de diversiteitsplaatjes niet, vrouw en kleur), dit alles zodat wij als "kiezers" braaf onze stem uitbrengen en daarna weer 4 jaar rustig kunnen gaan slapen, want de macht is in ieder geval op democratische wijze in handen van de nieuwe machthebbers terecht gekomen. Dat meer en meer "kiezers" klaar zijn met dit spel, dat meer en meer "kiezers" het gehad hebben met beloften, dat meer en meer "kiezers" de buik vol hebben van schijnverandering, dat meer en meer "kiezers" klaar zijn met de schone schijn dat er überhaupt wat te kiezen valt, dat meer en meer "kiezers" niet meer willen gaan slapen, daar wordt maar bedroevend weinig mee gedaan. Ondertussen wordt wel door iedereen geconstateerd dat de verdeeldheid groeit en zorgelijk is.

Weer predikt menig moraalridder - ook in Nederland - dat er sprake is van "een verdeeld land" na de recente Presidentsverkiezing in de Verenigde Staten en dat President Biden een moeilijke taak wacht. De kern van het probleem is dat Biden en eenieder die het achterhaalde politieke spel speelt, de verantwoordelijkheid met President Trump deelt voor deze verdeeldheid. Als zorgen geuit worden hoort de roep om democratische vernieuwing in dezelfde zin genoemd te worden. Want echt zorgelijk is dat elke verkiezing weer, in Amerika, Nederland en elk land dat zich een democratie noemt, na populaire en geruststellende verkiezingsverklaringen het politiek business as usual wordt. Geen verandering, geen vernieuwing, laat staan transformatie van democratie en haar politiek.

Onze democratie en haar politiek is ernstig aan vernieuwing toe, hoeveel er nog moet gebeuren om dit in te zien, ik blijf het me afvragen. We moeten meer dan ooit toegeven dat er in de politiek een ernstig gebrek aan menselijke connectie is. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken creëert. Politiek waar mensen in vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt. Het nieuwe paradigma is dialoog. Van debat naar dialoog. Dit betekent een afscheid van het achterhaalde paradigma van winnaars en verliezers. Het paradigma van veldslagen. Het paradigma van monologen.

Dialoog betekent menselijke verbinding. Dialoog betekent luisteren, niet horen, voorbij gedachten denken en spreken met besef van de kracht van woorden. Denk er even over na. Hoe zouden verkiezingen eruit zien als politici elkaar niet verbaal zouden aanvallen? Wat als ze niet willen dat je op hen stemt omdat ze beweren anders te zijn dan hun tegenstanders? Wanneer politici begrip zoeken en leren omarmen? Als er niet alleen discussie is over onderwerpen en wie het beste antwoord heeft, maar ook over de manier waarop mensen communiceren. Vorm en inhoud zijn twee gelijkwaardige pijlers van democratie.

Van debat naar dialoog. Het is nog steeds moeilijk te voorspellen hoe dit zal gebeuren, het goede nieuws, maar beter gezegd de universele waarheid, is dat het leven altijd een andere manier vindt om de mensheid vooruit te duwen. Het leven is de beweging voorwaarts. Denk aan je eigen leven, en je zult merken hoe alles in het leven deze veranderende aard weerspiegelt. De natuur is ook een prachtige spiegel van hoe het leven verandert, seizoensveranderingen maar ook klimaatverandering (hoe bezorgd men ook kan zijn over de planeet aarde), het leven is een intelligentie die nog niet door de wetenschap is gevangen - en waarschijnlijk ook nooit volledig gevangen kan worden, omdat wij als mens zowel de onderzoeker als het onderwerp van onderzoek zijn.

Het leven zal ons laten zien wanneer en hoe onze democratie en haar politiek gaat veranderen. De verandering, oplossing of concreet antwoord is: van debat naar dialoog. In elke politieke arena gebruiken we woorden niet (meer) om te strijden maar om met elkaar te verbinden. Niet moeilijk of ingewikkeld, maar kraakhelder. Het enige wat nodig is, is dat de tijd rijp moet zijn. De tijd is rijp als we niet meer focussen op de poppetjes in de politiek - Trump of Biden of welke politicus dan ook - maar op het politieke spel, de achterhaalde regels en de noodzaak van democratische vernieuwing.

Wassila Hachchi

7 november 2020

... - als ik zou mogen stemmen in de Verenigde Staten - en in Nederland voor Thierry Baudet, aangezien dat de enige manier lijkt om het ontwaken van de mensheid te ondersteunen en te versnellen. Ontwaken is wat we nodig hebben om een paradigma verschuiving te omarmen en onze democratie en haar politiek te transformeren.

Er zijn twee manieren om wakker te worden, de Japanners noemen ze Kensho- en Satori-momenten. Je kunt groeien door pijn en je kunt groeien door inzicht. Je groeit door pijn, wanneer je niet naar je hart, je ziel, je intuïtie luistert, dus het moet je wakker maken door weerstand en pijn. Door Kensho-momenten leer je wat je niet moet doen, er was een les die je moest leren. Je hebt geleerd hoe je een betere partner kunt worden dankzij meerdere relatiebreuken eerder in je leven; je bedrijven zijn mislukt, zodat je kon leren en dan eindelijk je eerste miljoen verdienen, enzovoort. Wanneer je je pad van ontwaken hebt gevonden - je doet aan mindfulness, je mediteert - begin je te groeien door inzichten: Satori. Misschien word je 's ochtends wakker en voel je een briljante inspiratie. Dat is hoe het leven begint te werken.

Ik wou dat we meer Satori- dan Kensho-momenten konden creëren. Maar Kensho is er ook met een reden, vooral als er niet genoeg mensen op een hoger bewustzijnsniveau zijn - een andere manier om uit te drukken wat ontwaken betekent. Ik respecteer het tempo van ieder mens bij het ontwaken. Ik wou dat we geen drama meer nodig hadden om meer mensen wakker te maken. Maar na het eerste presidentiële debat te hebben gezien - en natuurlijk herinner ik mijn eigen jarenlange ervaringen in de politieke arena en Hillary Clintons run in 2016 - realiseer ik me dat Kensho is waar we naartoe gaan en dat we het beter kunnen accepteren. Omdat we democratische vernieuwing nodig hebben - of je dat nu leuk vindt of niet. Waarom?

Onze democratie en haar politiek functioneren bedroevend. Het politiek spel moet nog steeds worden gespeeld volgens regels die dateren uit de vorige eeuw. Die regels zijn opgesteld voor een maatschappij die niet te vergelijken is met de onze. De turbulente ontwikkelingen in onze 21e eeuw hebben onze samenleving - en samenlevingen wereldwijd - immers ingrijpend veranderd. Maar nog steeds moeten regeerders en parlement het doen met de codes van een voorbij tijdperk. De laatste jaren presenteren de bittere gevolgen daarvan zich met steeds grotere frequentie. En dit zien we ook in andere landen - van Europa tot de Verenigde Staten. Waarom geloof ik dit? Waarom geloof ik dat vooral in de politiek, mensen nog geen hoger bewustzijnsniveau hebben, of in ieder geval er blijkbaar niet naar (kunnen of willen) handelen?

Bekijk (opnieuw) het debat tussen president Trump en voormalig vicepresident Biden. Allereerst is het een strijd tussen een outcast - buitenstaander - en het establishment - de gevestigde (machts)orde. Biden die de president probeert te kleineren, maar toen uitlachen en recht in de camera proberen te kijken om de kiezers toe te spreken niet genoeg voelde, Trump zelfs een clown noemen. President Trump, die zegt "Ik heb in 47 maanden meer bereikt dan jij in 47 jaar" tegen Biden. En als een buitenstaander grijpt president Trump het politieke spel en al zijn spelers - inclusief de media - bij de ballen: hij wijst letterlijk naar de moderator "het lijkt alsof ik met jou in debat ben, niet met hem" en verwijst later "ze geven jou goede pers en mij slechte" en "ik vecht op alle flanken, voor en achter mij, en het lukt me nog steeds om succesvol te zijn". Zelfs als je Trump niet als een buitenstaander ziet, is hij er tenminste één in vergelijking met de kandidaten van de gevestigde (machts)orde. En - pijnlijk om als Democraat dit te moeten zeggen - een buitenstaander is onze beste kans op democratische vernieuwing. Geen enkele kandidaat van de gevestigde orde durft het machtssysteem te veranderen dat hem of haar aan de macht heeft gebracht.

Ten tweede, en nog belangrijker, de democratische vernieuwing die we zo hard nodig hebben. Kijk naar het debat. Waarom moet het een strijd zijn? Is het niet gek om naar monologen en een gevecht van winnaars en verliezers te kijken, als we het hebben over zoiets belangrijks als onze democratie, hoe de macht in onze samenleving is georganiseerd? Het is tijd om het debat - de strijd om monologen - te vervangen door dialoog. We moeten meer dan ooit toegeven dat er in de politiek een ernstig gebrek is aan menselijke connectie. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken creëert. Politiek die mensen vertrouwen. Politiek die mensen dichter bij elkaar brengt.

Dialoog betekent menselijke verbinding. Dialoog betekent luisteren, meer dan horen, voorbij gedachten denken en spreken met het besef van de kracht van woorden.

Denk er even over na. Hoe zouden verkiezingen eruit zien als politici elkaar niet verbaal zouden aanvallen? Wat als ze niet willen dat je op hen stemt omdat ze beweren anders te zijn dan hun tegenstanders? Wanneer politici begrip zoeken en leren omarmen? Als er niet alleen discussie is over onderwerpen en wie het beste antwoord heeft, maar ook over de manier waarop mensen communiceren. Vorm en inhoud zijn twee gelijkwaardige pijlers van democratie.

Een paradigmaverschuiving is nodig en zal plaatsvinden: van debat naar dialoog. Het is nog steeds moeilijk te voorspellen hoe dit zal gebeuren, maar ik accepteer en steun liever het ontwaken van de mensheid door pijn, dan het ontwaken te vertragen of zelfs tegen te houden.

Wassila Hachchi

6 Oktober 2020

Geen vrouwelijke premier maar een authentiek leider is wat Nederland nodig heeft. Dat deze vrouw of man is, is bijzaak. Althans dat zou bijzaak moeten zijn.

Laat ik beginnen met te erkennen dat ook ik in diezelfde valkuil ben gevallen: te denken dat "het tijd is dat Nederland een vrouwelijke premier krijgt". Maar de afgelopen weken tijdens mijn coaching sessies, trainingen en workshops over leiderschap - met prachtige interacties en discussies - zie ik meer en meer in dat het daar niet daadwerkelijk om gaat. En dat de 'vrouwen-kaart willen spelen' eigenlijk aantoont dat we ons onvoldoende afvragen waarom vrouwelijke leiders lang op zich laten wachten. Zowel in de top van het bedrijfsleven als in de politiek. En laten we voor nu focussen op de landelijke politiek.

Hoe meer ik er over na denk hoe tenenkrommender ik het vind in de verkiezingsstrijd. Vorige week de aankondiging van Kamala Harris als running mate van Joe Biden en daarmee de eerste gekleurde vrouwelijke vice president in de Verenigde Staten. In 2016 natuurlijk Hillary Clinton die door de top van de Democraten als de gedoodverfde kandidaat naar voren werd geschoven met de belofte dat zij de eerste vrouwelijke Amerikaanse president zou worden. In mijn eigen land, mijn eigen partij notabene - D66 - die precies hetzelfde lijkt te doen, met de aangekondigde belofte dat de Democraten 66 de eerste vrouwelijke premier gaan leveren.

Zonder iets af te doen aan de genoemde individuen. Maar net als een man kan een vrouw te kort schieten als authentiek leider. De kern van het probleem is decennia lang namelijk dat we een disbalans hebben in hoe we leiderschapskwaliteiten waarderen: in het (politiek) leiderschap zijn jaren lang masculine kwaliteiten - zoals daadkracht en overtuigen - gevierd en feminine kwaliteiten - zoals luisteren en anderen de ruimte geven om te stralen - zwaar ondergewaardeerd aan elkaar.

Het gaat om het erkennen dat elk mens deze twee "soorten" kwaliteiten - masculine en feminine - in huis heeft en op z'n minst kan versterken in zichzelf. Het is de balans van het zijn van een mens. Deze balans dient terug te komen en komt terug, langzaam maar zeker.

Geslacht geeft niet aan of er een balans is in masculine en feminine kwaliteiten. Sterker nog, kijk goed naar de vrouwen die de top in de politiek weten te behalen en die nu naar voren worden geschoven als gedoodverfde kandidaat. Vaak zijn ze masculiner dan menig man. En daarmee verre van de authentiek leider - met een sterk masculine èn feminine kant - die ons land en andere landen in de wereld hard nodig hebben.

Een authentiek leider als premier - man of vrouw - en meer authentieke leiders in de politiek zijn hard nodig. Waarom? Omdat onze samenleving, onze systemen, onze cultuur aan de vooravond van een transitie staan - een verandering in onze democratie en haar politiek. Meer dan ooit moeten we toegeven dat er een ernstig gebrek aan menselijke connectie is in de politiek. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor sociale kwesties creëert. Politiek waar mensen vertrouwen in hebben. Politiek die mensen dichter tot elkaar brengt. Het is tijd om het debat - de strijd van de monologen - te vervangen door dialoog.

Een paradigma verschuiving is nodig en zal er komen: van debat naar dialoog. Hoe dit gaat gebeuren is moeilijk in te schatten, maar duidelijk is wel: er staat veel op het spel. We kunnen ons niet permitteren in de valkuil-man-vrouw-discussie te vallen of er in te blijven zitten. Nederland heeft geen vrouwelijke premier nodig, maar een authentiek leider.

Wassila Hachchi

16 augustus 2020

Boven de deur van de ingang naar het zaaltje stond - en staat vast nog steeds - deze tekst. Het zaaltje is de centrale plek op het Koninklijk Instituut voor de Marine. Vele herinneringen zijn mij bij gebleven uit de tijd dat ik Marineofficier was. Maar deze woorden betekenen veel meer voor mij dan een herinnering uit het verleden.

In onze samenleving, in onze systemen en in onze cultuur lijkt kennis nog steeds de boventoon te voeren in plaats van karakter. Je moet een diploma hebben om ergens überhaupt aan de bak te komen, je moet een cv opbouwen wat je waarde vergroot op de arbeidsmarkt of - erger nog - om serieus genomen te worden. Mensen beoordelen je op de posities die je bekleed hebt, en op de waarde van je netwerk. Je bent wie je kent is het bekende gezegde; dat zou het succes in je leven bepalen. Kennis en kennissen zijn macht.

De afgelopen weken denk ik meer dan ooit aan deze woorden. De aankomende Tweede Kamerverkiezingen, te beginnen met de strijd om het lijsttrekkerschap, laten weer zien dat het belang van kennis de boventoon voert. Zeker drie van de in de Tweede Kamer gezetelde grote partijen schuiven mensen met kennis naar voren. Sterker nog, het zijn zittende bewindspersonen. En zonder afbreuk te willen doen aan de personen - met allemaal stuk voor stuk prachtige cv's - krijgen we weer de bevestiging: kennis is macht. Maar karakter is en blijft meer.

Karakter heeft weinig te maken met wat je weet, je ervaring, je prestaties en wie je kent. Het gaat om wie je bent. Je karakter is dat wat jou anders maakt, dat wat jou uniek maakt. Het is datgene dat boven komt drijven als je tot op het bot uitgedaagd wordt. Het komt ook aan het licht als je aan de top van je succes staat. Je karakter is wie je bent als je niets hebt. Je karakter is wie je bent als je alles hebt.

Onze samenleving, onze systemen, onze cultuur staan aan de vooravond van een transitie. Een transitie die vraagt van carrière politici om plaats te laten maken voor mensen met een tijdelijke politieke carrière. Mensen met karakter. Waarom? Omdat mensen de sleutel tot verandering zijn. En dat we verandering nodig hebben in onze democratie en haar politiek is evident.

Meer dan ooit moeten we toegeven dat er een ernstig gebrek aan menselijke connectie is in de politiek. Meer dan ooit verlangen we naar politiek die begrip en effectieve oplossingen voor sociale kwesties creëert. Politiek waar mensen vertrouwen in hebben. Politiek die mensen dichter tot elkaar brengt. Het is tijd om het debat - de strijd van de monologen - te vervangen door dialoog.

Dialoog betekent menselijke verbinding en dus ook wederzijds respect. Dialoog betekent meer dan luisteren met je oren, het gaat voorbij denken en het spreken gaat samen met bewustzijn van de kracht van woorden en hoe ze geuit worden. Vorm en inhoud zijn twee gelijkwaardige peilers van democratie.

Om van debat naar dialoog te gaan zullen mensen zich moeten gaan interesseren in de politiek, die er nu juist weinig tot niets van moeten hebben. Voor de carrière politici is er hoop. Zij kunnen investeren in hun eigen persoonlijke ontwikkeling en zelf tot de conclusie komen hoe belangrijk het is om politiek niet als een business, sector of vakgebied te zien. En voor sommigen kan die wijsheid hun carrière nieuw leven in blazen. 

Wassila Hachchi

5 augustus 2020

Een paradigma-verschuiving: van debat naar dialoog

Op maandag 3 augustus sluit de mogelijkheid om te kandideren voor het lijsttrekkerschap bij de Democraten 66. In mijn eigen partij is er maar één - zoals de partij-top het formuleert - serieuze kandidaat. Een kandidaat die door de partij naar voren is geschoven. Zijn er werkelijk geen andere geschikte kandidaten binnen D66? Waarom zijn mensen überhaupt terughoudend om zich te kandideren? Vindt iedereen echt dat Sigrid Kaag de enige beste leider is? 

Laat ik allereerst aangeven dat ik opluchting voelde toen Sigrid Kaag zich kandideerde. Ik heb vertrouwen in haar, vooral ook omdat ik met haar de mening deel dat carrière politici niet de sleutel tot verandering zijn. Diverse levenservaringen maken je niet alleen wijzer, maar kunnen ook een politieke carrière (nieuw) leven in blazen. 

Mijn punt is: waarom moet en kan er maar één leider zijn? Dat is een achterhaald idee. Net zoals het ook een achterhaald idee is dat een leider volgers creëert. Een echte leider creëert leiders. Wij allemaal zijn leiders, simpelweg omdat we een leven te leiden hebben. En de veranderde wereld waarin we leven vraagt ons om leiderschap, zoals we dat decennia lang kenden, te herzien en authentiek leiderschap te omarmen. Authentiek leiderschap betekent dat zowel masculine kwaliteiten - zoals daadkracht en besluitvaardigheid - als feminine kwaliteiten - zoals luisteren en anderen de ruimte geven - gewicht hebben. Een authentiek leider snapt dat leiderschap nooit in handen van één persoon kan liggen. Is het dan ook geen tijd voor gedeeld politiek leiderschap? Op z’n minst een team van gelijkwaardige leiders? 

We zitten allemaal vast in een paradigma. Het paradigma van het debat, oftewel strijd. We zien het in de arena van de politiek - van Tweede Kamer tot gemeenteraadszaal. Politici gebruiken de kracht van woorden om verschillen te vergroten en elkaar aan te vallen. Tijdens verkiezingen kun je niet om deze strijd met haar verouderde spelregels heen. En het begint met de verkiezing voor lijsttrekkerschap, waarin kandidaten tegen elkaar strijden. Dit paradigma heeft als een van de symptomen dat er maar één leider kan zijn. Hoe vervolgens besluitvorming plaatsvindt, hoe macht georganiseerd en uitgeoefend wordt, alles vloeit daaruit voort. 

Het is tijd voor een paradigma-verschuiving: van debat naar dialoog. Met in aanloop naar maart 2021 het verkiezingsdebat vervangen door een verkiezingsdialoog. Denk er even over na: een team van gelijkwaardige leiders dat in dialoog met elkaar gaat, om vervolgens later met anderen van andere politieke kleur in dialoog te gaan. Ik nodig alle politieke partijen uit de verouderde spelregels los te laten, te beginnen tijdens de interne verkiezingen. Het zal tevens bijdragen aan diversiteit van inschrijvingen voor het (lijsttrekker) kandidaatschap en daarmee de collectieve betrokkenheid bij de politiek vergroten - binnen de partijen en in de gehele samenleving. 

Nu nog een week te gaan. Laat D66 - de partij van democratische vernieuwing - dit grondbeginsel omarmen en de eerste partij zijn die niet één leider naar voren schuift maar een team van gelijkwaardige leiders. De eerste partij die de verkiezingscampagne in gaat om te laten zien dat het tijd is voor Dialoog2020 (D20). 

Wassila Hachchi

27 juli 2020