Literacki Blog Autorski

Książki przyszłości

2012-01-18T06:30:00.000-08:00

ddając się w podnieceniu fetyszyzmowi wąchamy pachnący farbą drukarską papier na półce w Empiku. Bez zamiłowania do pejczy, czerwonych kulek w ustach czy skórzanej bielizny namiętnie flirtujemy z e-bookami na migoczącym ekranie.

Ze słuchawkami wsłuchujemy się w obrazy, zapachy i smaki gdzieś w kącie zachlapanej błotem i codziennością trójki, dziewiątki czy jeszcze innego wagonu niosącego nas ku przyszłości. Jak będzie ona wyglądać dla obiektu naszej perwersji. A może miłości? Nim założę kolorowe szkła fantazji cofnę się do tego, jak się poznaliśmy.

***

tało się to za sprawą pisma. Mamuty na skale, tabliczki gliniane, drewniane, pergamin i kreseczki na zwojach papirusu były naszym flirtem. Dopiero potem, wraz z prototypową formą zwoju przyszła gra wstępna. Ze znajomym kształtem kodeksu w okładce i z grzbietem różnie bywało. Pisana ręcznie, zrozumiała dla jeno niektórych, zakazana czasem była kochanką na którą było stać tylko nielicznych. Hormonów powstrzymać jednak nie sposób i dobrze o tym wiedzieli Chińczycy bo naród to mądry i zdolny. Ale dopiero pewien złotnik z Niemiec, a może drukarz z Holandii – już nie pamiętam – pozwolił nam być przez pięćset kolejnych lat razem, za sprawą mechanizacji.

***

a tego nie widziałem, czasu nie miałem ale ona po latach wierności zaczęła się na boki rozglądać. Z obawą czytałem to, co pewien Niemiec (o, znowu!) pisał w więzieniu o swojej walce a tysiące mil dalej, gdzieś nocą, przy pachnącym dymem ognisku opowieści amerykańskich Indian zapisano na aluminiowej płytce. Pierwszy raz od setek lat książka zdradziła papier. A może było inaczej? Może to wcale nie była zdrada, bo przecież mezalians ów zrodził dziecko zdrowe, piękne i całkiem udane. Uwielbiam przecież oddać się czasom lat dziecinnych i słuchać jak ktoś czyta książkę. To, że lubiła się stroić wiedziałem od dawna, ale oprócz obrazu przy tekście, powstał komiks, druk w kolorze a nasza miłość poczęła szybko się zmieniać. We wszystko wtrącił się na dobre drań jeden, Internet. Nastał czas niepokoju. Choć trudno mi w to uwierzyć, ale znów zdradziła, dziwka. Wróciła z bękartem publikacji elektronicznej i nie jeden przez lata z odrazą spoglądał . Bo brzydkie to dziecko było jako niemowlę! A niedoskonałe… dyskietki, formaty, chaos. Coś jak Flyer, braci Wright, w porównaniu do kosmicznego promu. Ale, ale, z brzydkiego kaczątka dziś wyrosła nam piękna dziewoja. Jeszcze podlotek lecz widać, że ma warunki by zawładnąć umysłem, duszą i portfelem niejednego. Ech, książka jest jednak kobietą. I prawda jest taka, że wszystkiemu winy jest ten Internet, bezwstydnik. Doprawdy nie wiem co będzie z nim dalej. Coś czuje, że wygra zapasy z papierem. Wystarczy spojrzeć na puderniczkę z elektronicznego atramentu. Z postępem nie sposób walczyć, a nowego makijażu klasyczna dama może tylko zazdrościć.

***

ojawiły się też jej kuzynki. Niektóre jak supernowe, zabłysły i zgasły. Inne mają się dobrze wśród stron www i linków, choć hipertekstowa uroda nie każdemu przypadnie do gustu. Choć oczy ma skośne pozwoliła na coś, co bardzo przydałoby się Cortazarowi przy jego „Grach w klasy”. Okazało się, że nie tylko jest atrakcyjna, kusi, uwodzi to jeszcze potrafi zmieniać się w trakcie lektury i pozwala decydować o przebiegu fabuły. Się porobiło! Tekstowe wielokrotne jej twarze i jej obrazki to za mało. Już nie wystarczają, więc dźwięk nawet film stał się integralną lub poboczna jej częścią. To skandal, mógłbym zakrzyknąć lecz widzę, że ja też się zmieniam. O losie! Intermedialność stała się częścią literatury, o przepraszam czcigodni państwo, liter-netu.

***

ak zechce, hiperpubliacja wychodzi ze stron powiązanych sznurkami i ma się świetnie bez potrzeby łączenia się z bezwstydnikiem, co nie przeszkodziło zajść z grami paragrafowymi w ciążę. Owocem jest jeszcze młodszy potomek. W książce interaktywnej losy bohatera o którym czytamy zależą od naszej decyzji. Trzeba ją podjąć pod koniec każdego rozdziału. Zastanów się więc dokładnie czy Makbet ma zabić Króla Dunkana, bo jeśli źle zdecydujesz będziesz mieć kłopot z Bankiem i jeszcze większy z Malkolmem, Makdufem i żoną Makbeta. Czarownice też trzeba obsadzić i szybko trafisz na stronę „The End”, lub „Game Over” raczej.

***

papier, komu jest on dziś jeszcze potrzebny? I nie myślcie, że jest taki poczciwy. Może go i lubicie, bo dostaje ostatnio baty, ale ma także kilka grzeszków na swoim podszytym celulozą sumieniu. Tak samo jak babcia książka. Pierwszym jest pycha. Wygląd naszej matrony z czasem był przecież coraz ważniejszy aż nawet doszło do tego, że forma przerosła po stokroć tekst. W swoim narcyzmie stała się niepowtarzalna, jedyna w swoim rodzaju i ważniejsze w niej było i jest to jak wygląda, a nie o czym opowiada. Już wiesz o kim mówię? My name’s book, art-book, jak mawiają fascynacji Szekspira. Książka artystyczna jest piękna czasem, owszem, lecz bywa z nią jak z pięknym talerzem. Musi być pełny by można było się z niego najeść. Samo podziwianie głodu czytania nie zaspokoi.

***

o dobrze, co dalej?– zakrzykniesz. Jak będzie wyglądać obiekt naszej perwersji za rok, dziesięć i sto lat? A kiedy umrze? Czy umrze? Tego wiedzieć nie mogę, ale widzę, że nasza miłość się zmienia i z tego powodu również i książka staje się inna, tak jak inny jestem już ja sam. Stałem się dzieckiem Gadu-Gadu i e-człowiekiem. Nasz świat również staje się e-światem i jedyne co można powiedzieć o jej przyszłości to eee… e-książka. Dziś „E” jest bardziej powszechne niż wszy łonowe. Ta E(cywilizacja) zabija książkę, tak powiadają, lecz według mnie to nonsens. Ona nie umrze dopóki będziemy się kochać. Umrze najbardziej popularny jej nośnik – papier, zastąpiony przez wynalazki przyszłości. Zniknie forma kodeksu a tytuły, mu wierne będą tak samo popularne jak dziś fotografia z użyciem magnezji i srebra. Dziś świat jest mniejszy, ma mniej czasu, a ludzie pędzą do przodu nie mając czasu na to, co kiedyś było tak bardzo istotne. NIP. PESEL, PIN i konta bankowe. Nie można żyć bez cyfr. I na nawet jeśli spróbuję i tak nie ucieknę od nich, bo ostatecznie opiszą mnie jako zero.

***

yfrowa (r)ewolucja zmieni nasze ulice. Znikną księgarnie i biblioteki. Dziś to miejsce gdzie się książkę kupuje lub wypożycza, może jeszcze nie jutro, ale pojutrze z pewnością się zmieni. Bo Homo sapiens Web 2.0 jest okrojony, uboższy. O fizyczny kontakt z innym człowiekiem, o czas, kulturę bardziej masową. Jakość przegrywa z ilością, czytanie z klikaniem. Księgarnia i biblioteka staną się miejscami spotkań ludzi połączonych pasją. Internetowe księgarnie z dostawców książek i plików zmienią się w prowajderów treści, niczym operator telefonicznej sieci mobilnej. Odbiorca nie będzie płacił za papier lub nawet plik, lecz za transfer. Kilobajty w pakiecie, z kulturą w światłowodzie.

***

awód pisarza przejdzie edycję tak samo jak oblicze wydawcy. Będzie rozwijał się self-publishing. Autor nie będzie dostawał pieniędzy za sprzedane egzemplarzy. Powstaną fundusze dla twórców a honorarium będzie ułamkiem z abonamentu, który zapłaci czytelnik za pobranie treści. Cześć książkowych zawodów zniknie, jak zniknęli garncarze, kowale albo giermkowie. Powstaną nowe a inne zmienią charakter, jak stało się to dla przykładu z kowalami. Nie podkuwają już koni, lecz jako artyści, nie rzemieślnicy mają się nieźle. Fototapeta z grzbietami książek na ścianę stanie się częstszym widokiem niż pachnąca papierem broszurka. Bo woń papieru oznacza duże pieniądze. Pojawi się znacznie więcej tytułów, wiele z nich będzie darmowych. W okresie przejściowym, kiedy papier wciąż będzie klasycznym nośnikiem, książki będą drukowane na zamówienie. Lecz ostatecznie papier przegra z książką cyfrową ze względów ekonomicznych i ekologicznych podobnie jak eksperymentalne dzieci historii w książkach opisywanych nie potrafiły zdetronizować zwykłego układu literek w wyrazy, zdania, rozdziały.

***

siążka cyfrowa uzyska nowe przymioty. Będzie musiała być hipertekstowa, interaktywna (połączona z Internetem lub jego następcą). Stanie się dostępna niemal natychmiast w dowolnym miejscu na świecie. Czytelnik uzyska możliwość dokonywania elektronicznych notatek w treści a nawet kompilacji fragmentów (niczym remiks w muzyce) oraz bardzo wygodny system wyszukiwawczy i silnie rozbudowany system nawigacyjny. Przecież obracać cyfrowych kartek nie sposób a czas jest na wagę złota, jak podpowie ci Google, czcigodna Britannica Online Encyclopedia i mniej czcigodna lecz nie mniej popularna Wikipedia the Commons. Oczywiście część tych cech (synteza mowy, powiększanie czcionki) już posiadają współczesne e-booki, lecz staną się one doskonalsze. Niewykluczone, że mianem książki nie będzie określać się testu zapisanego w pliku lecz urządzenie do jego odbioru lub odczytywania.

***

ie tylko jednak fizyczność książki się zmieni lecz także język przekazu. Może to i smutna wizja, lecz digitalizacja uprości go i zuboży. Jednoczenie stanie się on bardziej uniwersalny tak samo jak cyfrowy format elektronicznej książki. Papierowi powiemy thx i 3maj się. Ale xsiazka w ten sposoob nie umrze. Bo sensem naszej miłości nie jest jej wygląd. Nie mają znaczenia niewierność i skoki w bok by zmienić formę albo uczynić ją bogatszą lub atrakcyjniejszą. Książka nie zwiera się w rysunku mamuta na ścianie, boga Re na glinianej tabliczce, znakach na zwoju papirusu czy ekranie Kindle’a. Książka to idea uwalania przekazu ludzkiej myśli. Będzie w istocie tym samym czym jest od początku.

I kiedy myślę, o niej przychodzi mi na myśl, że „to niewiarygodne, jak można czuć się szczęśliwą przez tyle lat, mimo tylu kłótni, tylu upierdliwości i tak naprawdę, kurwa, nie wiedzieć, czy to miłość czy nie”[1]

[1] Gabriel García Márquez „Miłość w czasach zarazy”.

Zakupy w Amazon - jak kupić Kindle?

2011-10-21T15:01:00.000-07:00

Ocenia się, że w Polsce jest dostępnych obecnie aż 40 marek czytników książek elektronicznych. Polacy mają ok. 60 tysięcy tego typu urządzeń, z czego aż 35 tysięcy to… Kindle.

Dlaczego urządzenie amerykańskiej firmy jest najpopularniejszym czytnikiem e-papier w Polsce? Przecież do niedawna, nie można go było u nas kupić? A e-booków w Kindle Store po polsku jest jak na lekarstwo?

Bo kupić go można bez problemu, o ile posiada się kartę płatniczą.
Cena jest bardzo konkurencyjna, pomimo wysokiego kursu dolara.
Czytnik oferuje najlepszy stosunek ceny do możliwości.
W razie uszkodzenia wystarczy odesłać urządzenie, by otrzymać nowe.
Umożliwia czytanie większości e-booków, oczywiście także po polsku.

Zanim przejdę do zakupu kilka słów wprowadzenia. Warto wiedzieć, że czytnik można kupić także w niektórych polskich sklepach oraz na allegro. Trzeba mieć świadomość, że taki zakup będzie droższy. Z drugiej strony sprzedawcy na allegro oferują również tzw. wersję sponsorowaną, niedostępną w Polsce. Różnica cen jest znaczna.

Przejdźmy jednak do meritum. Pierwszym krokiem jest wejście na stronę www.amazon.com . Amazon ma swoje odziały także w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Francji, jednak Kindle kupić można wyłącznie z serwisu amerykańskiego.

Trzeba założyć konto. Nie jest to trudna sprawa. Serwis jest jednak w języku angielskim, więc może to być na pierwszy rzut oka problem.

Sporym ułatwieniem może być skorzystanie z translatora na przykład w przeglądarce Google Chrome. Z pewnością wystarczy.

Po założeniu konta wybieramy produkt. Oczywiście zakup będzie podobny dla pozostałych produktów wysyłanych kurierem.

Cena w ofercie nie obejmuje podatków oraz kosztów wysyłki. Pojawią się później.

Niektóre produkty są niedostępne poza USA. Jak wspomniałem nie można kupić z wysyłką do Polski np. najtańszych czytników z reklamami. Trzeba wybrać kraj.

Pojawi się komunikat na temat zakupów. Informacje, że trzeba zapłacić VAT, ceny są w dolarach amerykańskich, gwarancja jest na rok, przeglądarka jest eksperymentalna itd. Nuda. Zamykamy okno i przechodzimy dalej.

Potwierdzamy zamówienie. Nie ma konieczności zaznaczania opcji. Chyba, że jesteśmy zainteresowani ładowarką na gniazda w Europie, okładkami albo 2-letnią gwarancją (i tak niedostępną) albo zakupem dla kogoś (gift).

Dalszy ciąg sprzedaży łączonej. Warto przypomnieć, że zakup dodatkowych akcesoriów albo dwóch czytników w jednej przesyłce może skutkować przekroczeniem wolnej od cła kwoty (150 EURO) i naliczenie opłaty (3,7%) przez polskich celników.

Dalej formularz adresowy. Nie warto używać polskich znaków. Piszemy: „Lodz, ul. Zwirki i Wigory”. W razie wątpliwości kurier ma numer telefonu.

Podsumowanie. Warto jeszcze raz sprawdzić co kupujemy. Kindle Keyboard oznacza Kindle 3, Kindle Fire to tablet a nie czytnik, a „refurbished” oznacza urządzenie z odzysku. Jeśli wszystko się zgadza przechodzimy dalej.

Płacimy kartą, chyba, że mamy kupony podarunkowe. W zależności od banku, jest pobierana prowizja za (2%) albo i nie.

Dodajemy numer karty, imię i nazwisko posiadacza oraz termin ważności. Kurs dolara jest oczywiście korzystny… dla banku.

Dane zostaną zapamiętane i jeśli jej nie usuniemy z ustawień, będzie można kupować z czytnika jednym kliknięciem. To fantastyczne ułatwienie. Interesuje nas jakiś ebook – proszę bardzo – wystarczy kliknąć i o ile są pieniądze na koncie za minutę mamy już publikację na czytniku. Wspaniałe!

Podsumowanie. Pojawia się kwota do zapłaty z wysyłką, jest też doliczony podatek. Oczywiście w dolarach. Zatem w tym konkretnym wypadku, jeśli klikniemy wskazany strzałką przycisk Visa zostanie obciążona równowartością 159.88 USD, po przeliczeniu na złotówki.

Po potwierdzeniu zakupu powinno pojawić się takie okno. Szczegóły zmówienia będą pod wskazanym strzałką linkiem. Na tym etapie można zamówienie usunąć jeśli tylko się rozmyślimy odpowiednio wcześnie.

Widzimy szczegóły zamówienia. Początkowo zamówienie ma stan: „Not yet shipped”. Po obciążeniu karty zmieni się na „Shipping Soon”. Jednoczenie jest już ustalona data przewidywanego wysłania, oraz dostarczenia. Kolejny status to „Shipped” oznacza, że przesyłkę nadano. Od tego momentu możemy śledzić („Track Package”) co dzieje się z paczką. Statusy zmieniają się najczęściej w nocy. Naszej nocy, bo w USA jest dzień.

Co ciekawe, zazwyczaj wyznaczona data dostarczenia to dzień później niż przyjeżdża kurier. W razie kłopotów mamy numer przesyłki. Widzimy co dzieje się niemal na każdym etapie (np. wysłana z USA, samolot wylądował w Pyrzowicach, przesyłka jest w urzędzie celnym itd.). W razie komplikacji możemy zadzwonić do UPS i np. poprosić o kontakt z kurierem. Nie powinien on żądać żadnych dopłat (o ile nie przekroczyliśmy kwoty wolnej od cła). Od chwili zakupu do otrzymania urządzania nie powinno minąć więcej niż 5 dni roboczych.

Zobacz w Amazon.

Self-publishing, czyli jak samodzielnie wydać książkę?

2011-09-25T08:54:00.000-07:00

Po odrzuceniu dzieła przez wydawców wielu autorów zadaje sobie pytanie „Jak samodzielnie wydać książkę?” Są też tacy, którzy po kolejnej odmowie ale też nawet bez niej, wybierają drogę pisarza niezależnego tzw. indie.

Jeszcze do niedawna dzieło publikowane było nakładem jakiegoś wydawcy, tzw. własnym sumptem albo wcale. W pierwszym wypadku trzeba było znaleźć wydawnictwo, w drugim pieniądze. Trzecia możliwość jest jasna… Ale Internet zmienił wszystko. Tym (w zdecydowanej większości), którzy zostali odrzuceniu przez wydawców i nie mają pieniędzy na samodzielne sfinansowanie wydania i druku umożliwił publikowanie w formie cyfrowych treści (e-booków) przy minimalnych nakładach lub bez nich. W sieci znalazło się również miejsce na reklamę, promocję i sprzedaż takich utworów. Internet ułatwił dotarcie do odbiorców też przez strony autorskie, blogi i portale społecznościowe.

Self-publishing daje nam też możliwości, których brak w tradycyjnym modelu, jak choćby niemal całkowitą kontrolę nad dziełem. Począwszy od treści, przez okładkę, cenę, oraz działania promocyjne tak self-publisher decyduje o wszystkim. Oczywiście, wydawanie samego siebie nie jest zjawiskiem nowym, tak publikowali przecież m.in. Oskar Wilde, Virginia Woolf czy Mark Twain ale dopiero dzięki Internetowi obserwujemy dynamiczny rozwój tego zjawiska.

Trend ruszył z USA. Wraz z wzrostem sprzedaży czytników w ostatnich 3 latach, czytelnicy zaczęli częściej sięgać po wydania elektroniczne. Kolejne księgarnie internetowe uruchomiły możliwość publikowania przez autorów swoich utworów jako e-booki lub druk na życzenie. Odcięcie się self-publisherów od wydawnictw, umożliwiło znaczną obniżkę ceny utworów, a rolę krytyka zaczął pełnić czytelnik. Ten zaś zetknąwszy się z samodzielnie wydawaną literaturą stopniowo zaczął zmieniać świadomość. Ktoś, kto samodzielnie wydaje swoje utwory przestał być postrzegany w kategorii desperata, który stara się za wszelką cenę sprzedać „wypociny” ale stał się autorem równorzędnym dla pisarzy wydających w wydawnictwach. Co więcej, tacy autorzy dla wielu stali się bardziej atrakcyjni. Nie każdy przecież lubi mieć wybór między Gretkowską, Grocholą, Tokarczuk i Pilchem?

Samodzielnie publikujący autorzy, dotąd odrzucani przez wydawnictwa zaczęli osiągać sukcesy bez pomocy literackich agencji, wydawnictw, dystrybutorów i ogromnych nakładów na promocję.

Dla przykładu Amanda Hocking, jak podaje wikipedia, od kwietnia 2010 roku zarobiła 2 miliony USD. Codziennie sprzedaje ponad 9 tysięcy self-publikowanych e-booków w cenie od 0,99 do 2.99 USD. Inny bardzo jaskrawy przykład to Joe Konrath, którego powieść odrzucono aż 500 razy! Po tym jak zaczął publikować sam, zarabia 20 tysięcy USD miesięcznie. John Locke jako pierwszy autor publikujący samodzielnie sprzedał ponad milion e-booków. I to w ciągu 5 miesięcy! Tę samą liczbę przekroczył też inny indie: James Patterson, dołączając do elitarnej grupy Kindle Million Club. A zatem warto.

Oczywiście zazdrośnicy, będą gardłować, że to odosobnione przypadki, że nisza, że USA to nie Polska, jeden na stu itd. Ale fakty są takie, że w sierpniu 2011 roku, wśród 100 najlepiej sprzedających się publikacji w Kindle Store (Amazon) 26 zostało opublikowanych przez self-publisherów, z czego w pierwszej dziesiątce znalazły się aż 4 takie nazwiska.

E-booki sprzedające się nie tylko w tysiącach, ale i milionach egzemplarzy to poważny argument a self-publishing nie musi być tożsamy z zjawiskiem publikowania przez autorów odrzucanych przez wydawnictwa. Okazuje się, że wcale nie trzeba się prosić kogokolwiek by wydali nasz utwór by osiągnąć sukces. Potem to oni się proszą o wydanie w choćby tylko w miękkiej okładce. Dlatego coraz nowsi autorzy decydują się na tą drogę.

W Polsce jednym z pierwszych i chyba najbardziej znanym jest Piotr Kowalczyk (Niżej Podpisany). Spokojnie można powiedzieć, że to guru polskiego self-publishingu.

Publikacje tego autora internauci pobrali ponad 100 000 razy a wielu innych, zachęconych jego artykułami poszło drogą pisarstwa niezależnego. Do znanych nazwisk należą też Mariusz Zielke, Paweł Wimmer, Martin Lechowicz, Ania Witowska, Artur Boratczuk czy Szymon Adamus.

Na przykładzie Niżej Podpisanego warto, zauważyć, że self-publishing nie musi oznaczać zawsze publikację e-booków by je sprzedawać. Cześć self-publisherów udostępnia swoje utwory elektroniczne na licencji Creative Commons. Uważają oni, że warto udostępniać cyfrowe treści, by odbiorca mógł się z nimi zapoznać, bo to doskonałą forma promocji autora i twórczości bez ponoszenia kosztów. To dla wielu wydawców szokujące i nie do przyjęcia podejście ma jednak sens.

Pierwszym, który dokonał takiej copyrihtowej rewolucji był Cory Doctorow. Pierwszą książkę, udostępnił w Internecie za darmo, w wersji elektronicznej, równocześnie z ukazaniem się komercyjnej (drukowanej) wersji. Ocenie wszystkie publikacje Doctorowa w formie elektronicznej są dostępne za darmo a ich sprzedaż wcale nie cierpi. No dobrze, wiadomo już dlaczego.

Zatem, gdzie publikować? Możliwości w ostatnim roku pojawiło się dużo. Najważniejszą jest Kindle Direct Publishing. Ta amerykańska platforma pozwala na publikowanie, tak aby mnożna było opublikowane e-booki kupować i czytać na urządzeniu Kindle. Podział zysków to od 35 do 70% dla autora. Wprawdzie w naszym języku publikacja jest teoretycznie niemożliwa, jednak praktyka pokazuje, że można. Inna możliwość to Smashwords, o tyle ciekawy, że pozwala nie tylko na sprzedaż e-booków, ale publikację w kilku najważniejszych formatach.

W Polsce, do niedawna samodzielną publikację umożliwiał tylko serwis Bezkartek.pl, oferujący autorowi do 40% ceny e-booka, czyli bez szału. Pojawiło się jednak kilka nowych serwisów np. rw2010 oferujący 50% ceny dla autora. Dość atrakcyjną ofertę proponuje też Wydaje.pl, oddając autorowi 60-70% ceny netto. Można też publikować i sprzedawać w serwisach: e-tekst.pl, Poczytaj.to, StronaSztuki, www.backpen.com czy You-ebook.pl. Katalogi tych serwisów szybko się powiększają i przybywają kolejni autorzy indie.

Warto wspomnieć też o serwisie: www.publixo.com, który oferuje publikację, bez możliwości sprzedaży (jak Scribd oraz Feedbooks). Można traktować go jako narzędzie promocyjne. Portal jest częścią wydawnictwa specjalizującego się w wydawaniu papierowych książek za pieniądze autora (czyli vanity self-publishing). Przy okazji niejako dochodzę do samo-publikowania w formie papierowej. Kilka krajowych wydawnictw (na świecie także np. Lulu) oferuje taką usługę. Książki są drukowane cyfrowo na żądanie (tzw. print on demand) lub offsetowo oraz wprowadzane do księgarń i hurtowni (lub nie). Zajmował się tym nie będę i zainteresowanych odsyłam do książki „Autor 2.0”.

Tymczasem nie wspominałem o jeszcze jednej, krajowej platformie dla self-publisherów Virtualo.pl. To najważniejszy serwis dla self-publisherów w Polsce. I to nie podział zysków po połowie z autorem decyduje ale dystrybucja. Umieszczony w platformie e-book trafia bowiem także do sześciu największych graczy u nas: księgarni gandalff, serwisu ebook, godi, nakanapie, amazonki i empiku. To rozwiązanie na wzór Smashwords, gdzie kanał dystrybucji obejmuje także księgarnie Barnes & Noble, Kindle Store czy Kobo.

Tego nie daje żaden z wymienionych wcześniej serwisów a należy mieć świadomość, że kwestia dotarcia do klienta w wielkim stopniu decyduje o powodzeniu inicjatywy wydawniczej. A to, że w im większej liczbie księgarni internetowych znajdzie się nasze dzieło, tym więcej potencjalnych czytelników o nim się dowie. Dlatego też na chwilę obecną parafrazując Piotra Kowalczyka napiszę: pisarzu, jeśli chcesz zostać indie wybierz Virtualo.pl oraz KDP Amazonu.

Z początkiem 2011 roku zdecydowałem się na zarejestrowanie własnego wydawnictwa i pójście drogą indie. Niektóre wcześniej wydane utwory sprzedaję w nowych edycjach. Otrzymały nowe okładki, ponowną korektę, w części przepracowałem treść (np. „Jeszcze jeden dzień w raju” jest krótsza o 10 tysięcy wyrazów a „Era Wodnika” o 46 tysięcy) a cena jest niższa.

Przyznaję, że poprawiłem je bo się wstydziłem. Były źle napisane, nie dokończone i mogły być wydane lepiej. To doskonały przykład, że self-publishing jest też niebezpieczeństwem. Niestety pisarz niezależny odpowiada tylko przed czytelnikiem. Nie ma redaktora, który powie – „stary, popraw to, bo jest do bani”. I wyniku niestarannej korekty, amatorskiej okładki lub też najzwyczajniej słabej jakości tekstu można opublikować gniota. Ale nade wszystko można go urodzić z powodu braku dystansu do własnej twórczości, bo to, że indie będzie nazwany grafomanem jest niemal pewne. Nie warto się przejmować. Nie ważne co mówią i piszą, istotne aby nie przekręcali nazwiska. To czy autor jest grafomanem może oceniać każdy, ale tylko opinia czytelnika coś znaczy. W tym zawiera się najważniejsza cecha self-publishingu, czyli relacja na linii autor-utwór-odbiorca, w której brak miejsca na wydawcę jak w tradycyjnym modelu wydawniczym.

Nie sądzę aby self-publishing zawojował Polskę. Na razie. W kraju, gdzie na e-booki jest nałożony 23% VAT, EMPIK wprowadził e-booki do sprzedaży dopiero rok temu, krajowe czytniki na papier elektroniczny są nadal droższe od Kindle z wysyłką from United States (mimo, że dolar oszalał) nie ma co się zachwycać zjawiskiem.

Ale cyfrowy underground i awangarda wobec pisarstwa 1.0 jest dla mnie ciekawa. Magia self-publishingu mi odpowiada choć przyznaję, że to niezależność z konieczności, przynajmniej w wypadku części dzieł , bo wydawcy odrzucają moją prozę jak zgniłego ziemniaka. Dlatego zdecydowałem zagnieździć się w tej niszy i mam nadzieje, że moi Czytelnicy ze mną zostaną. Wierzę też, że za jakiś czas wszystko się zmieni. A czas pokaże, czy miałem racje.

Pierwsze zdanie

2011-08-17T05:44:00.000-07:00

Biorąc do ręki nieznaną książkę czytam pierwsze zdanie. Oczywiście często kieruję wzrok ku następnym, bywa, że kartuję do końca i czytam też zdanie ostatnie. Ale dla mnie, to pierwsze, jest najważniejsze

I nie tylko dla mnie. Według Jerzego Pilcha pierwsze zdanie jest kluczowe. Tak samo uważa Hana Krall. Szymborska twierdzi, że jest najtrudniejsze. Hemingway radził, żeby to była najmądrzejsza myśl, jaką się zna. Jeden z bohaterów „Dżumy” niemal całe życie poświecił na doskonalenie myśli otwierającej książkę, którą pragnął napisać. A czytelnicy?

Przyznają, że ma ogromne znaczenie. Nic dziwnego. Szczególnie, że bywa genialne i zawarta w nim jest skondensowana treść książki, niczym materia przed Wielkim Wybuchem. Márquez pisze na przykład: „To było nieuniknione: zapach gorzkich migdałów przypominał mu zawsze los trudnych miłości” („Miłość w czasach zarazy”) i po przeczytaniu szczęka opada.

Zresztą autor ten zasłynął innym zdaniem, które przeszło do klasyki literatury a w którym pułkownik Buendía przypomina sobie pewne dalekie popołudnie, stojąc naprzeciw plutonu egzekucyjnego („Sto lat samotności”). Dla mnie to zdania, którym nie trzeba nic dodawać i niczego odejmować, by nadal określały książkę w sposób doskonały.

„Jedno wam powiem: Życie idioty to nie bułka z masłem” rozpoczyna swą powieść („Forrest Gump”) Groom i naprawdę uważam, że lepiej nie można było tej książki zacząć. Kto czytał, pewnie się zgodzi. „Lolito, światłości mego życia, żagwi mych lędźwi”, Nabokov wzniośle otwiera („Lolita”) i w siedmiu słowach określa wyjątkowy stosunek do kontrowersyjnej, tragicznej miłości. Jedni mówią: arcydzieło, inni pornografia. Na pewno kunszt pióra na najwyższym poziomie.

Lecz jeśli „Pornografia”, to Gombrowicz się ze schematu wyłamuję. Nie pierwsze, a drugie zdanie uczynił literackim majstersztykiem: „Wówczas, a było to w 1943-im, przebywałem w byłej Polsce i w byłej Warszawie, na samym dnie faktu dokonanego”. Piszę o tym nieprzypadkowo. Chcę zwrócić uwagę na trick, w którym autor od razu przedstawia czytelnikowi miejsce, gdzie akcja toczyć się będzie. Identyczny numer wycina nam Blixen pisząc „Miałam farmę w Afryce...” w powieści o pożegnaniu („Pożegnanie z Afryką”) albo mistrz horroru, King: „Zdarzyło się to w roku tysiąc dziewięćset trzydziestym drugim, kiedy stanowe więzienie wciąż mieściło się w Colud Mountain” („Zielona mila”).

Pisarze często sięgają po taki wybieg. Co więcej, przy okazji przedstawiania tła powieściowego, lub sceny tylko, przemycają także bohatera(ów). Zwróćcie uwagę jak Bułhakow otwiera „Mistrza i Małgorzatę" – „Kiedy zachodziło właśnie gorące wiosenne słońce, na Patriarszych Prudach zjawiło się dwu obywateli” i już wiadomo gdzie rzecz się zaczyna rozgrywać. Hemingway, po swojemu, prosto, po męsku wali czytelnika po mordzie: „Był starym człowiekiem, który łowił ryby w Golfstromie, pływając samotnie łodzią, i oto już od 84 dni nie schwytał ani jednej” wiadomo jaką powieść („Stary człowiek i morze”) i wszystko od razu jest jasne.

Na wyżyny w stosowaniu tego zabiegu wzbił się jednak, w moim odczuciu Suskind napisawszy „W osiemnastym stuleciu żył we Francji człowiek, którego spośród jakże licznych w tej epoce genialnych i odrażających postaci zaliczyć wypada do najbardziej genialnych i najbardziej odrażających” już od pierwszego zdania charakteryzując bohatera genialnie śmierdzącej powieści („Pachnidło”).

Wspomniany już Pilch, również uczynił z tego nie lada sztukę, czego daje wyraz otwierając takt sutenera: „W połowie lat osiemdziesiątych próbowałem przekonać choć jedną spośród kilku znajomych kobiet, by - odrzuciwszy precz skrupuły i rozważywszy na zimno wszystkie za i przeciw - zdecydowała się na krótkotrwałą poufałość z pewnym szwedzkim humanistą" („Spis cudzołożnic”). Natychmiast wiemy, kiedy rzecz się wydarza i o kim będzie, lecz chcemy dalej...

Równie często z bohaterem lub miejscem akcji w pierwszym akapicie pojawia się pogoda lub pora dnia (roku) w tle. „1 sierpnia we wtorek 1944 roku było niesłonecznie, mokro, nie było za bardzo ciepło” napisał Białoszewski („Pamiętnik z Powstania Warszawskiego”). To jednak Sienkiewicz, trza mu oddać, dał czadu swoim „Rok 1967 było to dziwny rok, w którym rozmaite znaki na niebie i ziemi zwiastowały jakoweś klęski i nadzwyczajne zdarzenia” ("Ogniem i mieczem"). To ze swoich. A obcy – bardzo proszę. W „Nocny lot” de Saint-Exupéry'ego przeczytamy epickie: „Wzgórza pod samolotem żłobiły już swe bruzdy cienia w złocie wieczoru” i natychmiast w wyobraźni widzimy romantyczny krajobraz widziany z kabiny buczącego samolotu. Czytamy lapidarne „Jest godzina szósta czterdzieści” zaczynające powieść Forsyth'a, o zamachu na życie de Gaulle („Dzień Szakala”) i dreszczyk emocji już pędzi po kręgach.

Okazuje się , że proste i krótkie zdania otwierają książki tak samo często, jak długie, kunsztowne i rozbudowane. Pewnie z wielu z was pamięta owe „Był jasny, zimny dzień kwietniowy i zegary biły trzynastą” Orwella („Rok 1944”). Schlink pisząc „Kiedy miałem piętnaście lat, zachorowałem na żółtaczkę” („Lektor”) nie skomplikował początku zbytnio, lecz czytelnicy tak w szpony historii zapadli, że książkę na listę bestselerów New York Timesa wstawili. Lecz wszystkich, w prostocie zdania pierwszego przebili Żeromski w duecie z Melville'em swoimi „Ogary poszły w las” („Popioły”) i „Imię moje: Izmael” („Moby Dick”).

Bardzo często otwierające zdanie tyczy się bezpośrednio bohatera, często też narratora (narracja pierwszoosobowa): „Dwudziestego dziewiątego maja 2002 roku, kilka godzin przed ukończeniem tej powieści, pojechałem do Lourdes we Francji, by zaczerpnąć trochę wody z cudownego źródła” u Coelho („Weronika postanawia umrzeć”). U Schmitta czytamy „Kiedy skończyłem jedenaście lat, rozbiłem swoją świnkę i poszedłem na dziwki” („Pan Ibrahim i kwiaty Koranu”) i przy okazji widzimy tu do oczywistą prowokację. To doskonała metoda na zaciekawienie czytelnika. Sam dopuściłem się jej pisząc „Nie zamierzałem zostać mordercą” na początku powieści „Modliszka”.

Innym pomysłem jest zasypanie czytelnika masą szczegółów i natychmiastowe wrzucenie go w wir akcji. Tak zrobił Clancy: „Kapitan pierwszej rangi radzieckiej marynarki Marko Ramius ubrany był odpowiednio do arktycznych warunków, jakie panują zwykle w Polarnym – bazie okrętów podwodnych Floty Północnej” w thrillerze „Polowanie na Czerwony Październik”. Identycznie otwiera („Proces”) Kafka : „Ktoś musiał zrobić doniesienie na Józefa K., bo mimo że nic złego nie popełnił, został pewnego ranka po prostu aresztowany”.

Bardzo ciekawym zabiegiem, tym interesującym, że stosowanym co najmniej z umiarem jest rozpoczęcie dialogiem. „– Ty, Ptasiek, co się zgrywasz!” pisze Wharton („Ptasiek”) a Rice „– Rozumiem – powiedział wampir z namysłem i nie śpiesząc się, podszedł do okna pokoju” („Wywiad z wampirem”) i lek obejmujący nas we władanie, każe czytać nam dalej.

I można tak przykładami szafować w nieskończoność, bo przecież każdy z nas ma ulubione książki, aktorów i oczywiście cytaty. Także, te genialne, otwierające wspaniale wnętrza książek. Zapadają w pamięć i często do nich, choćby w myślach wracamy. Są nawet podejmowane próby wyłonienia najlepszych 10, 100 na Europę Świat. Internauci tworzą na ten temat, tymczasem...

Ważne dzieła niekiedy zaczynają się całkiem zwyczajnie, jakby niechętnie, przypadkiem, bez szału, z pozoru dość pospolitym, niemal zwyczajnym zdaniem w stylu: „Po co tak męczyć starca?” jak u Gretkowskiej („Sandra K.” w „Namiętnik”) albo „Cewnik katedry ma długość około 110 cm i średnicę 0,42 milimetra i jest wykonany z poliuretanu” Wiśniewskiego („Arytmia”). Niemal tak sucho jak w instrukcji obsługi kuchenki. To również jest jakaś metoda. Kesey zaczyna „Są na korytarzu” a przecież „Lot nad kukułczym gniazdem” tylko w USA rozszedł się w 8 milionach i Forman za sfilmowanie instrukcji obsługi kuchenki najważniejszych (pięciu) Oskarów nie dostał.

O krok dalej poszła Masłowska zaczynając nie tylko pospolicie, ale wręcz niegramatycznie: „Najpierw ona mi powiedziała, że ma dwie wiadomości dobrą i złą” („Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną”). I choć Żuławski na scenariusz i reżyserię Oskara nie dostał to jednak powieść do Nike została nominowana.

Widać zatem, że łgałem. Pierwsze zdanie jest ważne, lecz nie zawsze. Nie jest najważniejsze. Tak sądzę. Jest powiedzenie, że nie można oceniać książki po okładce. Pewnie też nie warto po pierwszym zdaniu, tak samo jak nie można po nazwisku autora. Jedno dobre zdanie nie może się równać pozostałej treści. Ale każdy z nas ma ulubione cytaty, w tym te, rozpoczynające książki, które zapadały nam w pamięć. Jakie są wasze?

Amazon Kindle bez tajemnic

2011-07-10T10:55:00.000-07:00

Elektroniczne urządzenia do czytania e-booków stają się popularniejsze. Pisałem w 2009, że tak się stanie jeśli ich ceny spadną. Dziś, na rynku jest ich kilkanaście. Liderem jest amerykański Kindle [foto].

Pomijając czytniki z LCD w cenie od 150 zł, Kindle 3 jest najtańszy. Z wysyłką za około 450 zł*. Co więcej, wersja specjalna kosztuje ok. 380 zł (z wysyłką)**. To nadal spora suma. Co otrzymujemy w zamian? Przede wszystkim e-papier.

Nie wchodząc w niuanse to cienka folia, wewnątrz której znajduje się warstwa mikrokapsułek nie większych niż przekrój ludzkiego włosa. Pobudzone polem eklektycznym barwią się na czarno lub biało. To pozwala „wyświetlać” druk. Użyłem cudzysłowu dlatego, że e-papier nie świeci. Dzięki temu, korzystanie z urządzenie nie powoduje zmęczenia oczu jak w monitory i inne wyświetlacze. Oczywiście kontrast (szarawe tło) jest mniejszy niż przy papierze ale to naturalne.

Jak wspomniałem, wyświetlenie jest spowodowane impulsem elektrycznym. Tyle, że działanie prądu ogranicza się do zabarwienia „piksela”, czego oczywistą korzyścią jest oszczędność energii. Prąd jest konieczny przez mniej niż 1,5 sekundy, bo tyle trwa odświeżanie strony. Bateria wystarcza na ponad 8 tysięcy odświeżeń. To miesiąc codziennego czytania przez pół godziny. Z Kindle można korzystać w pełnym słońcu. W ciemnościach nic nie widać. Na LCD w słońcu widzimy najwyżej siebie, w ciemności ekran męczy oczy.

Czytnik jest estetyczny, wykonany z miłych w dotyku materiałów, ładny, ergonomiczny i przemyślany. Obudowa od tyłu pokryta jest cienką warwą gumy nie przesuwał się na przykład na stoliku w pociągu. Przydają się liczne skróty klawiaturowe (np. Alt + Shift + M – uruchamia grę MineSweeper).

Występuje w kilku wersjach. Przede wszystkim różnią się one wielkością ekranu: o przekątnej 6-cali oraz o 9,7 cala. We wszystkich wersjach posiadacz Kindla może łączyć się z Internetem. Czytniki 6-calowe wyposażone są dostęp przez Wi-Fi, albo przez Wi-Fi i 3G. Internet jest w pełni darmowy, bez abonamentu, bez doładowań, bez kart SIM i w Polsce pozwala na dostęp do wszystkich stron www. W niektórych krajach (np. w Niemczech) dostęp przez 3G może być ograniczony do serwisu Amazon czy Wikipedii, a chcąc korzystać z innych stron należy łączyć się przez Wi-Fi. Wersja Kindle o dużym ekranie jest wyposażona w obie możliwości połączenia z Internetem. Wersje z 3G mogą być białego bądź grafitowego koloru.

Internet w Kindle wzbudza wiele wątpliwości. Podkreślałem to już wcześniej przeznaczeniem Kindle nie jest korzystanie z Internetu, ale czytanie. Owszem, funkcja dostępu do sieci przydaje się do np. wygooglowania jakieś frazy, sprawdzenie hasła w Wikipedii, przeczytanie notki na blogu, RSS-ów czy maila oraz zakupu e-booka ale to nie laptop czy tablet. Kindle nie obsługuje flash’a, więc np. oglądnie filmików na You Tube odpada.

Wspomniałem wcześniej o wersji specjalnej Kindle. Są nim 6-calowe czytniki w obu wersjach, wyświetlające reklamy. Oczywiście nie podczas czytania ale po wyłączeniu urządzenia (wygaszacz) oraz np. przy przeglądaniu biblioteki. Osobną sprawą są egzemplarze po naprawach. Amazon sprzedaje takie we wszystkich wersjach. Najtańsze sztuki można nabyć nawet poniżej 350 zł (z wysyłką).

Urządzenie jest fabrycznie wyposażone w soft w języku angielskim. Istnieje jednak coś takiego jak polskie menu. Amazon nie oferuje niczego takiego. Niemniej użytkownicy Kindla tworzą nieoficjalne oprogramowanie w polskiej wersji, pozwalające mi.in. korzystać z polskiej klawiatury, polskiego lektora, dodatkowych wygaszaczy czy np. radia. W ten sposób traci się gwarancję a takie oprogramowanie nie jest stabilne, i może najzwyczajniej nie działać. Roczna gwarancja na czytnik jest zresztą sprawą, która szokuje Polaków. Jeśli czytnik się zepsuje a nawet zostanie uszkodzony, Amazon odsyła nowy egzemplarz. Brak karty gwarancyjnej też bywa zaskoczeniem. Tyle, że komu jest ona potrzebna? Każdy czytnik ma przypisany numer zamówienia (order ID).

Obsługa czytnika jest znacznie prostsza od podstawowych modeli współczesnych telefonów. Wprawdzie menu nie jest intuicyjne, ale po kilku dniach nie sprawia kłopotów nawet osobie nie znającej angielskiego. Natomiast dla znających ten język Kindle oferuje ciekawe dodatki jak angielsko-angielskie słowniki, z których korzystać można w trakcie czytania (wystarczy najechać kursorem na wybrane słowo a wyświetli się jego definicja). Słownik angielsko-polski nie jest oficjalnie dostępny, co nie znaczy, że nie istnieje. Innym jest lektor. To aplikacja, która czyta za nas tekst.

Jeśli chodzi o wyświetlanie polskich znaków, nie ma kłopotu. Osobną sprawą są formaty e-booków. Proponuję zapoznać się z moimi wcześniejszymi wpisami pt. Kindle, jaki jest a także Niebezpieczne formaty. Urządzenie nie czyta publikacji chronionych przed nieautoryzowanym użytkowaniem. Natomiast niezabezpieczone e-booki są odczytywane, choć ze względu na format lub wygodę konieczna może być konwersja. Można to zrobić samodzielnie na komputerze, albo wysyłając emaila z załączonym plikiem do Amazonu. Po paru minutach e-book w idealnym formacie będzie już na czytniku.

Zakup e-booka jest fantastycznie prosty. Nie ma siermiężnego koszyka. Kliknięcie w przycisk „Buy” oznacza zakup, ściągniecie złotówek przeliczonych na dolary z naszej karty a po kilku sekundach obecność kupionego e-booka na naszym czytniku. Można to oczywiście anulować, kupionego e-booka zwrócić nawet po 7 dniach i dostać pieniądze. Oczywiście aby wszystko działało trzeba czytnik zarejestrować, założyć w Amazonie konto i podpiąć do niego kartę. Przed zakupem można zapoznać się z darmowym fragmentem, nie ma potrzeby kupowania w ciemno. Niestety oferta polskich e-booków w Kindle Store jest bardzo uboga, ale jest już ich kilka (zobacz moje) i przekonany jestem, że wkrótce będzie ich znacznie więcej.

Kindle ma wbudowaną 4 GB pamięć, z czego dostępne jest ok. 3,3 GB. Nie ma możliwości jej rozbudowania o kartę pamięci. Niemniej to wartość pozwalająca na przechowywanie (co najmniej) kilkuset książek. Można je także przesyłać przez USB z komputera i w takim wypadku Kindle nie musi być zarejestrowany.

Interesująca jest możliwość przeglądania map. Do wyboru mamy KindleMap i eBookMaps. W drugim wypadku, w Polsce są dostępne plany Gdańska, Krakowa, Szczecina, Warszawy i Wrocławia. Oczywiście nie jest to nawigacja satelitarna, niemniej można wyznaczyć trasę, przeczytać wskazówki dojazdu itp. Na Kindle można także przeglądać zdjęcia, wystarczy odblokować tę funkcję, choć oczywiście będą tylko czaro-białe.

Do Kindla jest oferowanych sporo oryginalnych dodatków. Dla przykładu ponad 130 wzorów okładek ochronnych (ozdobnych?), niemal 40 etuti czy kilkaset (tak!) naklejek na obudowę we fantastycznych wzorach i kolorach. Amazon oferuje też kilkanaście wzorów lampek, by można było czytać w słabym świetle. Dostępne są także ładowarki (dla UE, Australii czy Wielkiej Brytanii). Można dokupić 3.5 mm słuchawki, pytanie tylko – czy faktycznie warto jest dopłacać wcale niemałe kwoty? Szczególnie, że sporo dodatków jest dostępnych w Polsce.

Liczne pytania dotyczą funkcji notatek. Użytkownik Kindle ma możliwość wpisywania notatek i zaznaczania cytatów, a potem publikowania ich na Facebooku lub Twitterze, przy czym funkcja działa wyłącznie w e-bookach z Kindle Store. Tak samo jak możliwość oceny po przeczytaniu e-booka, w pięciogwiazdkowej skali. Natomiast czym innym jest notatnik. Kindle nie ma notatnika w oryginalnym sofcie. Istnieje jednak aplikacja pozwalająca wykorzystywać Kindle w ten sposób (bez polskich znaków).

Jak wspominałem czytnik umożliwia słuchanie muzyki (albo audio-booków). Ma wbudowane głośniki i regulacje głośności. Mp3 player jednak jest bardzo prosty i utwory trzeba słuchać po kolei, brak możliwości np. losowego wyboru.
Konkluzja co to tego dodatku sprawdzi się w odniesieniu do całego czytnika. Kindle został stworzony do czytania! Nie znam nikogo, kto byłby niezadowolony z niego przy takim podejściu. Czytanie na Kindle jest przyjemnością. Urządzenie zrywa z opinią, że czytanie e-booków jest niewygodne.

*(zależnie od kursu dolara).

** dostępna tylko w USA

Więcej o Kindle przeczytasz na blogu świat czytników

Samobójstwa znanych pisarzy

2011-06-01T03:16:00.000-07:00

Każda książka ma swoją historię. Każdy autor, własną biografię. Półki w księgarni bywają aleją samobójców. Literatura to czasem odpowiedź autora na pytanie – żyć czy umrzeć?

Czasem, to krzyk - ratuj, jestem u kresu... Powody samobójstw są różne: choroba psychiczna, rozpacz, miłość, brak perspektyw, nadwrażliwość czy niepowodzenia twórcze. Jest wpisane w naszą naturę i stare jak ludzkość. Najważniejsze jednak, że pozwala zdecydować, o czym decydować prawa nie mamy. Za chwilę dowiesz się jak wielu skorzystało z tej możliwości. Zapraszam do alei literackich samobójców.

Prawdopodobnie jednym z pierwszych był Empedokles z Akragas, starożytny poeta i filozof. Trzeba przyznać, był oryginalny, jeśli prawdą jest, że skoczył do Etny. To miało zapewnić mu w ludzkiej opinii wniebowzięcie i boską cześć. Korneliusz Gallus, Rzymianin, wódz i poeta rzucił się na miecz. Jarrell Randall pod samochód, choć możliwe też, że zginał przypadkiem. József Attila położył się na torach.

To jednak skok, jest jednym z najprostszych sposobów na samobójstwo, choć wśród literatów stosowany z umiarem. Tak skończył na przykład, austriacki pisarz Egon Friedell. Po Anschlussie nie chciał emigrować. Był jednak Żydem. Gdy w drzwiach stanęli faszyści, zamiast aresztowania wybrał okno. Wyskakując, ostrzegł przechodniów przed upadkiem. Z okna wyskoczył też rosyjski poeta, Gabay Ilya Yankelevich. Inny Rosjanin, Nikołaj Iwanowicz Dementiev po zaproponowaniu przez NKWD roli donosiciela postąpił podobnie. Miał 28 lat. Z balkonu na 15 piętrze wyskoczył amerykański pisarz Dowell Coleman. Wcześniej ostrzegał słowami „balkon mnie kusi”. Autor „Pociągów pod specjalnym nadzorem” Bohumil Hrabal też sprowokował śmierć. Umarł w szpitalu, w wyniku obrażeń, po upadku ze szpitalnego okna na piątym piętrze, z którego wyskoczył (bądź wypadł) karmiąc gołębie. Inny pisarz rosyjski Wsiewołod Garszyn zabił się skacząc nie z okna, a z klatki schodowej. Oto samobójstwa z beznadziei. Ucieczka przez uwięzieniem, cierpieniem, brakiem perspektyw albo starością.

Zdecydowanie popularniejsze jest zastrzelenie. Słynny tego typu samobójca-literat, to oczywiście Ernest Hemingway. Po otrzymaniu Nobla słabł w miarę jak pogarszało się zdrowie (głównie z powodu nadużywania alkoholu) i gasł temperament. Na rok przed śmiercią próbował strzelić sobie w głowę, lecz odebrano mu broń. Oświadczył, że chce skończyć ze sobą, bo nie może żyć jak chciałby i żył dokąd. Na trzy tygodnie przed 62. urodzinami, w niedzielny poranek usiadł na krześle w holu swojego domu, z obiema lufami sztucera w ustach. Pierwszy raz strzelił w człowieka. Samobójstwo maniakalne. Pisarz cierpiał na lęki, słyszał głosy a w jego psychice zaszły nieodwracalne zmiany.

Broni palnej użył także Heinrich von Kleist, choć czasy i powody były inne. Najpierw zastrzelił ukochaną kierując pistoletową kulę w serce a potem strzelił we własne usta. Kobieta miała 31 lat i nieuleczalnego raka. Pisarz 34 lata i tylko ją.

Przy wykorzystaniu broni palnej zakończył życie także jeden z najwybitniejszych rosyjskich pisarzy i poetów XX wieku Włodzimierz Majakowski. Początkowo zaangażowany w rewolucję, zwolennik Lenina, odważył się również na jej krytykę. Potem, w czasach Stalina, jego poezja była wykorzystywana propagandowo. Strzelił sobie w serce w wieku 37 lat.

Zastrzelił się mój węgierski imiennik, Sándor Márai, znany autor powieści psychologicznych zachwycających stylem, przenikliwością, skupieniem na moralnych wyborach bohaterów i ich konsekwencjach. Na raka gardła umarła mu żona, kilka miesięcy później także nagle, przybrany syn. W głowę strzelił sobie Arguedas José Maria lecz umarł dopiero po pięciu dniach. Z pompą odszedł Otto Weininger, znany z powodu pełnej pogardy dla kobiet książki „Płeć i charakter”. Wkrótce po jej wydaniu wynajął pokój w hotelu i się zastrzelił. W tym samym pokoju umarł Beethoven. Twórca postaci Conana Barbarzyńcy, Robert E. Howard popełnił samobójstwo automatyczne (impulsywne). Strzelił do siebie z powodu śmiertelnej choroby matki. Zrobił to zaraz po wysłuchaniu beznadziejnej diagnozy.

Wolf von Kalckreuth, zastrzelił się, bo nie chciał iść do wojska. Antero de Quental siedząc na ławce w parku z powodu niezwykle bolesnej choroby kręgosłupa. Zastrzelił się też Romain Gary, William Lauderdale i Aronzon Leonid L. Można powiedzieć, że Kariotakis Costas strzelając do siebie, w ostatniej chwili zmienił, w pewnym sensie, zdanie. W przeddzień, po bezskutecznej próbie utopienia napisał: „Nie radzę topić się tym, którzy potrafią pływać”. Również Richard Brautigan skończył strzelając do siebie. Upił się i zastrzelił z rewolweru w wieku czterdziestu dziewięciu lat.

Widać, że broń palna to w ostatnich chwilach popularny u literatów-samobójców fant, towarzyszy im w również alkohol. Jest zresztą obecny przy połowie wszystkich samobójstw. Tak było w wypadku Dariusza Ratajczaka. 10 lat po wydaniu książki, z powodu której oskarżono go o „kłamstwo oświęcimskie” zatruł się alkoholem. Po kilku dniach, rozkładające się zwłoki znaleziono w zaparkowanym samochodzie.

Zazwyczaj jednak sam alkohol nie wystarczy i bywa tylko jednym z aniołów śmierci. Dla przykładu francuski poeta, Andre Frederique zdecydował skończyć ze sobą targany nieodwzajemnioną miłością. Wypiwszy butelkę wódki, połknął garść tabletek a dla pewności odkręcił gaz. Podobnie postąpił Arthur Koestler. Zachorowawszy na śmiertelnego raka, razem żoną połknął śmiertelną dawkę barbituranów i popił je alkoholem.

Pierre Drieux la Rochelle po zajęciu Francji przez faszystów poparł kolaborację. Miał własną wizję Europy w której nie ma narodów w obecnym kształcie. Nie wyrzekł się faszystowskich przekonań do końca i kiedy alianci zajęli Francję, zatruł się środkami nasennymi. Ale przeżył. W szpitalu podciął sobie żyły, lecz nieskutecznie. Choć przyjaciele umożliwili pisarzowi ucieczkę z Francji, odmówił. Nie rozpoznany zatruł się pigułkami na sen w amerykańskim szpitalu polowym.

Środki nasenne zażył Jerzy Kosiński. Przed śmiercią napisał w pożegnaniu „Kładę się teraz do snu, na trochę dłużej niż zwykle. Nazwijmy to wiecznością” po czym nałożył na głowę plastikowy worek i umarł w wannie. Michael Dorris zrobił identycznie. Żona oskarżyła go o molestowanie seksualne przybranej córki. Szwedzka poetka Karin Boye również zażyła tabletki nasenne lecz zmarła na hipotermię. Była lesbijką. Zabiła się z miłości do dwóch kobiet jednocześnie. Wyszła z domu. Po kilku dniach znaleziono ją na wzgórzu z widokiem na miasto. Połykając pigułki nasenne odebrali sobie życie również Alfred Wolfenstein i Arthur Koestler.

Skok z wysokości wybiera około 7%, zażycie środków nasennych w granicach 3,5% a rzucenie się pod pojazd, utopienie, otwarcie żył nie więcej niż 2%. Zagazowanie i zastrzelenie 1% , otrucie jeszcze mniej. Natomiast powieszenie to aż 75% wszystkich samobójstw

To niewiarygodne, ale z powodu nagłośnienia samobójstw sławnych ludzi, ogólna liczba samobójstw wzrosła o blisko 1000%. Zauważono to już po publikacji w 1774 „Cierpień młodego Wertera”, kiedy drastycznie wzrosła liczba samobójstw wśród młodych mężczyzn, z powodu nieszczęśliwej miłości. Identycznie było po publikacji książki „Wyjście Ostateczne” Dereka Humphreya. Zjawisko to nawet nazwano jako „efekt Wertera – samobójstwo naśladowcze (imitacyjne)”.

Jednym z najbardziej znanych, polskich samobójców to Edward Stachura. Jego twórczość to pytania o życie i śmierć, a książki to zapis samozniszczenia. Stachura cierpiał depresję, a jest ona powodem ponad połowy samobójstw. Najpierw rzucił się pod tramwaj, lecz przeżył. Leczył się. W szpitalu zażył za dużo psychotropów, próbował podciąć nożem żyły i powiesić się na sznurze przywiązanym do haka w suficie. Umarł straszną śmiercią. Przez zadzierzgnięcie.

Na pasku od fartucha zakończył życie Gerard de Nerval, choć twierdził, że to podwiązka królowej Saby. Leczył się psychiatrycznie. W szpitalu dla chorych umysłowo powiesił się Jean-Pierre Dupre. Znalazł się tam po oddaniu moczu na grób Nieznanego Żołnierza. Jens Bjørneboe powiesił się protestując przeciw aresztowaniu Ulrike Meinhof. Jurij Iwanowicz Galicz po przesłuchaniu przez NKWD. Gerhard Fritsch w trakcie napadu depresji. Eugenio Imaz po kolacji z przyjaciółmi, w szafie, na szelkach. Kitamura Tokoku wbił sobie w pierś sztylet, lecz przeżył. Pół roku później powiesił się. Na sznurze skończyli Franz Innerhofer, Robert Burton czy jeden z najbardziej zagadkowych, polskich pisarzy XX wieku, Adam Wiśniewski-Snerg.

Amerykańska pisarka, poetka i eseistka Sylvia Plath wybrała zagazowanie. Przed śmiercią, w nocy, przygotowała śniadanie dla dzieci (były za małe, żeby jeść same), otworzyła okno w ich pokoju. Ręcznikami i taśmą klejącą uszczelniła drzwi do kuchni. Włożyła głowę do piekarnika i odkręciła gaz. Zostawiła kartkę na wózku, by zadzwonić do jej lekarza. Mąż miał romans. Kochanka zabiła się potem w identyczny sposób.

Sylvia Plath i Anne Sexton znały się. Ale Sexton nie zostawiła listu. Jej śmierć była całkowitym zaskoczeniem. Zachowywała się normalnie. Po spotkaniu z długoletnią przyjaciółką wsiadła do samochodu w garażu, włączyła radio i silnik. Jej terapeuta określił to jako akt „samotnej i zdesperowanej alkoholiczki” a w New York Timesie napisano, że popełniła samobójstwo ponieważ: „życie na tym świecie jest niemożliwe bez odrętwienia, a ona nie potrafiła być odrętwiała”. Ten typ samobójczego aktu określić można jako samobójstwo melancholijne.

Gaz był przyczyną prawdopodobnie samobójczej śmierci Tadeusza Borowskiego, autora opowiadań „Proszę państwa do gazu” czy „U nas w Auschwitzu”. Kilka dni po urodzeniu przez żonę córeczki, Borowski trafił do szpitala z obawami zatrucia. Powodem samobójstwa był nieszczęśliwy romans oraz przypuszczalnie rozczarowanie komunizmem. Miał 29 lat. Od zagazowania umarł noblista Kawabata Yasunari i Stig Dagerman. Przez zatrucie spalinami w garażu umarła Julia Drunina, radziecka poetka. Zostawiła list pożegnalny. Powodem samobójstwa był upadek ZSRR.

Młodo umarł Rafał Wojaczek. Nadużywał alkoholu, wszczynał bójki i leczył się psychiatrycznie z powodu prób samobójczych. Miał schizofrenię. Rozwiódł się po półrocznym małżeństwie. Przedawkował różne leki (m.in. valium). Osierocił córkę.

Od przedawkowania umarł amerykański autor powieści „Martin Eden”, „Zew Krwi”, czy „Biały Kieł” Jack London. Był alkoholikiem, morfinistą i opiumistą. Często poruszał motyw samobójstwa. Możliwe, że to jest powodem spekulacji, jakoby jego śmierć była wyborem. Oficjalnie zmarł w wyniku mocznicy. Istnieje hipoteza jakoby jednak nie mogąc znieść cierpienia, przedawkował morfinę, której duże dawki w ostatnich dniach rzeczywiście przyjmował. Jeśli tak, mogło to być samobójstwo obsesyjne.

Jednym z najmłodszych samobójców wśród poetów to Thomas Chatterton. Zabił się mając 17 lat. Pochodził z prowincjonalnego Bristolu. Wyjechał do Londynu, by zrobić karierę, lecz nie dostrzeżono jego twórczości, bądź wydano bez wiedzy. W biedzie, bez przyjaciół, chorując na syfilis przedawkował arszenik, zażywany jako lekarstwo. Arszenikiem otruł się także Bradfield Joseph Henry Steele z powodu ubóstwa. Gustav Johannes Wied otruł się cyjankiem potasu.

Ana Kavan świadomie przedawkowała heroinę. Była uzależniona. Ciekawe, bo zażywający heroinę popełniają 14 razy częściej samobójstwo niż inni. Ivan A. Boldyrev, pisarz rosyjski, po aresztowaniu przez NKWD zdołał uciec z Syberii do Paryża. Otruł się veronalomem, z powodu biedy. Menno ter Braak otruł się po wejściu Wermachtu do Holandii. Niemiecki antyfaszysta Walter Hasenclever, pisarz, poeta i dramaturg otruł się na wieść, że Francuzi zamierzają wydać go Niemcom. Otruli się również Hermann Burger i Adriaan Harrie Venema.

Virginia Woolf wolała się utopić. Chorowała na zaburzenia maniakalno-depresyjne, które doprowadziły do kilku nieudanych prób samobójczych oraz tej ostatniej. W wieku 59 lat, napchała kieszenie kamieniami i rzuciła się do rzeki. Utopili się także: laureat Pulitzera, John Gould Flether (w stawie), Hjalmar Gullberg (w jeziorze), John Berryman (skacząc z mostu do Missisipi). Karoline von Günderrode, niemiecka poetka utopiła się z powodu nieodwzajemnionej miłości a Osamu Dazai, razem z kochanką.

Poeci, pisarze to z definicji osoby niezwykle twórcze. Skoro dotąd pisałem już o powieszeniu, strzelaniu do siebie, truciu, zagazowaniach, utonięciach i wciąż tematu nie kończę, dalej może być naprawdę makabrycznie. Samobójcza śmierć jest przecież sama w sobie straszna. Ale jest znacznie gorzej. Samobójcza śmierć może się dodatkowo charakteryzować ogromnym okrucieństwem.

Iwan Wasiljewicz Ignatiew był homoseksualistą. Po nocy poślubnej i próbie zabicia żony poderżnął gardło brzytwą. Tak samo skończył Amerykanin John Brown i japoński poeta Kanaków Bidzan. Niemiecki pisarz walczący z nazizmem Weiss Ernst podciął żyły, kiedy czołgi Hitlera wjechały do Paryża. Bart Armand wykastrował się i umarł z utraty krwi.

Jednym z najbardziej wstrząsających samobójstw wydaje się być śmierć Yukio Mishima, japońskiego prozaika, poety i działacza politycznego. Przed śmiercią wdarł się do bazy wojskowej w Tokio i zabarykadował na balkonie. Stamtąd przemawiał do zgromadzonych żołnierzy na znak protestu przeciw powojennemu statusowi Japonii. Wzywał do zamachu stanu. Do powrotu cesarstwa. Wokoło latały nisko śmigłowce by zagłuszyć przemowę. Zrezygnowany popełnił rytualne seppuku. Jego kochanek próbował kilkakrotnie skończyć jego cierpienia odcinając mu głowę. Nie potrafił. Sam popełnił samobójstwo.

XVII wieczny, bardzo zamożny angielski pisarz William Beckford na swoje nieszczęście organizował we własnym zamku homoseksualne orgie. Skazano go na wydalenie. Przestał jeść i zmarł z wycieńczenia. Zagłodził się również Louis Boussenard. Przed śmiercią wysłał zaproszenie do znajomych na pogrzeb. Weil Simone zbił się głodując przeciw okupacji niemieckiej. Francuska poetka pochodzenia angielskiego Renée Vivien zagłodziła się w wieku 32 lat, po kilku miłosnych związkach z innymi kobietami.

Petrus Borel, wyjechał do Afryki postanawiając umrzeć od śmierci w palącym słońcu. Zmarł od udaru słonecznego. Włoski poeta i dziennikarz Pietro Vigna, po uwięzieniu został oślepiony gorącym żelazem. Popełnił samobójstwo rozbijając głowę o ścianę. Osadzeni zresztą zabijają się 3 razy, aresztowani nawet 10 razy częściej, niż żyjący na wolności. Zabijają się też młodzi, wolni i zdolni.

Mirosław Nahacz zadebiutował przed maturą. Facet z prowincji, wyjechał do Warszawy. Wydał 3 książki. Miał talent, dopiero zaczynał literaturę. Nic nie wskazywało, że źle z nim. Poszli z kumplem do knajpy. Zjedli. Wrócili do domu. Szykowali się do imprezy. Sprawdzili w Internecie jak tam dojechać. Wyszli w miasto. Rano już go nie było. Nie zostawił listu. Był w piwnicy domu, gdzie wynajmował mieszkanie. Ponoć się powiesił. Ale nie wiadomo, bo śmierć bywa tajemnicą.

Witkacy o samobójstwie zdecydował na wieść inwazji Rosjan na Polskę. Zgłosił się przy mobilizacji, ale odmówiono mu broni. Ruszył w las, z ukochaną. Po kilku godzinach tylko ona wróciła. Pod wpływem narkotyków. Wyjaśniła, że próbowała połknąć śmiertelną dawkę. Popiła wodą z kałuży i zwymiotowała. Twierdziła, że Witkacy otworzył żyły. Po czym zapadła w kilkudniowy, narkotyczny sen. Tymczasem syn właściciela dworu utrzymywał, że Witkacy nie podciął żył, ale tętnicę szyjną. Po latach dokonano transmitowanej przez TVP ekshumacji. Grób rozkopano ale zwłok nie udało się zidentyfikować. Niektórzy twierdzą, że Witkacy upozorował śmieć i żył potem w Łodzi do 1968. Został pochowany po kryjomu, w parku, pod dębem. W latach pięćdziesiątych jego kochanka, podobno znalazła kartkę z napisanym jego ręką „Ratuj, jestem u kresu…”.

Jak widać aleja samobójczych pisarzy, poetów i literatów usłana jest wielkimi nazwiskami. Jest też długa. Nic dziwnego. Dwadzieścia sekund po przeczytaniu tego zdania, ktoś umrze samobójczą śmiercią. Co sekundę nieskutecznie spróbuje ktoś inny.

Aktem samobójstwa człowiek zabiera siebie samego innym. Pisarz odbiera nam niestety swój talent. Nie jesteśmy bezsilni. Nawet 85% samobójców ostrzega o swoim zamiarze

Prawo jednostki do odebrania sobie życia nie podlega dyskusji. Każdy człowiek ma własną drogę. Niesie swój bagaż. Jest w nim wszystko, co przynosi życie. Także śmierć i bywa, że samobójczą. I czasem zaczyna ona legendę. Samobójca zdaje się drwić z losu, abyśmy zrozumieli: spektakl będzie trwał dalej, chociaż serce mi pęknie a po makijażu nie będzie już śladu. A uśmiech nie zejdzie z ust. Bo to jego wybór.

Niezwykłe historie książek i ich autorów

2011-05-15T23:31:00.000-07:00

Nie byłyby nigdy wydane, wydano je nietypowo albo autor zaprzedał swoją duszę. Autorzy i ich dzieła nie byliby sławni gdyby nie zdecydował przypadek. A może, to wcale nie on?

W dalekiej Kolumbii, wiele lat temu, w wieku lat 17. pewien chłopak rozpocznie pisanie. W nim skończy wiosen 28 zadebiutuje powieścią. Dziesięć lat po tym napisze jeszcze cztery, ale będzie żył bez pracy, na utrzymaniu ukochanej cierpiał biedę i brak papieru. Po osiemnastu miesiącach pisania skończy szóstą książkę. Rękopis przyjaciółka pisarza upuści w kałużę a potem 590 zamazanych stron wysuszy, wyprasuje i manuskrypt przepisze. W sierpniu 1966 autor z żoną zdecydują się wysłać jedyny egzemplarz do Buenos Aires. Paczka kosztować będzie 82 pesos a oni mieć będą ich tylko 53. Podzielą rękopis na połowy a przypadek sprawi, że wyślą część drugą. Nim jednak zdobędą resztę na znaczek, wydawnictwo Suramericana prześle odpowiednie pieniądze na pierwszą połowę przesyłki. A potem, wiele lat później, stojąc naprzeciw widowni w Cartagenie Gabriel García Márquez powie „Myśl, że milion osób czytało będzie coś napisanego w samotności mojego pokoju, […] wydałaby mi się zupełnym szaleństwem” a jego „Sto lat samotności” przeczyta ponad 50 milionów.

W USA tymczasem, pewien nauczyciel angielskiego mieszkający w przyczepie będzie zarabiał rocznie 6400 dolarów. W jego starym Buicku zepsuje się skrzynią biegów a jego rodzinie brakować będzie pieniędzy na wszystko. Nawet, by zapłacić rachunki. Niespełna trzydziestoletni ojciec dwójki dzieci zacznie dorabiać w pralni. Dostanie dolara sześćdziesiąt centów za godzinę. Postanowi napisać opowiadanie o młodej dziewczynie obdarzonej paranormalnymi zdolnościami licząc, że „Playboy” zapłaci 2 tysiące dolarów, za co autor grata naprawi. Pisanie jednak nie pójdzie zbyt dobrze. Nie chcąc marnować czasu, niedokończony rękopis autor wyrzuci. Z kosza pomięte kartki wyjmie żona pisarza i wyprostuje. Przeczytawszy, zachęci słowami „pisz dalej”. Mężczyzna historię dokończy, choć nigdy jej nie polubi. Maszynopis wyśle i wkrótce o tym zapomni. Jako, że nie ma telefonu agent do autora wyśle telegram, obiecując 2,5 tysiąca dolarów zaliczki. To będzie oznaczać mniej więcej 30 tysięcy dolarów honorarium, co żona pisarza skwituje: „czy to w ogóle możliwe?” Stephen King niebawem usłyszy, że za prawo wydania „Carrie” w miękkiej okładce dostanie 200 000 dolarów.

Inny Amerykanin, członek Izby Reprezentantów stanu Missisipi, młody adwokat w latach dziewięćdziesiątych trafi na wstrząsające zeznania dwunastoletniej ofiary gwałtu. Zacznie pisać. Codziennie, wczesnym rankiem od 5-tej, przez godzinę. Przez trzy lata. Tak, powstanie historia ojca, który wymierza sprawiedliwość gwałcicielom córki. Powieść odrzuci aż 25 wydawców, lecz niewielka oficyna Wynwood Press zdecyduje się „Czas zabijania” wydać. Nakład 5 tysięcy sprzeda się słabo nie budząc zainteresowania ani czytelników, ani krytyków. Uparty prawnik napisze drugą powieść. Tym razem jednak nie wyśle manuskryptu wydawcom, ale do Hollywood. Paramount Pictures kupi prawa do ekranizacji powieści „Firma” za 600 000 dolarów, książka stanie się hitem, jeszcze przed jej wydaniem a John Grisham przestanie pracować ponad 70 godzin tygodniowo.

Pewnego dnia, na początku lat dziewięćdziesiątych pewna dobiegająca trzydziestki nauczycielka, napisze już dwie powieści, lecz obie zostaną odrzucone. W trakcie 4 godzinnej podróży wpadnie na pomysł pewnej książki. Dla dzieci, o chłopcu. Wkrótce jej życie zacznie się zmieniać. Umrze jej matka. Rozwiedzie się z mężem i załamana wróci z Portugalii do Szkocji. Samotna matka bez pracy utrzymywać się będzie z zasiłku. Na szczęście Stypendium Akademii Sztuki pozwoli dokończyć jej książkę. Dwanaście wydawnictw natychmiast odrzuci manuskrypt uzasadniając, że w dobie komputerów żadne dziecko nie zainteresuje się magią. W kolejnym pierwszy rozdział do przeczytania dostanie ośmioletnia córka wydawcy. Gdy przybiegnie do ojca, domagając się dalszego ciągu, stanie się jasne, że można zaryzykować. Wydawca w dobrej wierze poradzi pisarce, żeby znalazła pracę, bo z pisania książek dla dzieci nie wyżyje. Zasugeruje (w obawie przed odstraszeniem czytelników damskim imieniem) by podpisać książkę inicjałami, dodając drugie imię. Ukaże się tysiąc egzemplarzy, z czego połowa trafi do bibliotek. Po prawie piętnastu latach, jeden z nich będzie wart ponad 15 tysięcy funtów, powstaje sześć części przygód małego czarodzieja i kolejne filmy. Joanne Rowling, dzięki „Harremu Potterze” zarobi ponad 530 milionów funtów szterlingów. Będzie bogatsza od angielskiej królowej czy byłego beatlesa Paula McCartneya.

Dużo wcześniej, dziewiętnastowieczna pisarka, przed ukończeniem wieku czterdziestu lat skończy swoją powieść „Pierwsze wrażenia”. Wydawcy ją odrzucą. Pisarka to Jane Austen a odrzucona przez wydawców powieść pod zmienionym tytułem „Duma i uprzedzenie” ukaże się własnym nakładem autorki, oczywiście pod pseudonimem, jak reszta jej utworów. To jednak nie koniec niezwyklej historii tej książki. W 2006 roku brytyjski autor David Lassman podejmie się oryginalnej krytyki branży wydawniczej. Posługując się pseudonimem prześle manuskrypt „Dumy i uprzedzenia” do 18 wydawnictw i agentów wprowadzając jedynie nieznaczne modyfikacje. Propozycja wydania zostanie zignorowana. Tylko jeden z wydawców odpowie pisarzowi zauważając „podobieństwo” do powieści Jane Austen i poradzi „nie naśladować jej”. Nie dość, że Austen odrzucano za życia, to również po śmierci.

Margaret Mitchell, nim otrzyma nagrodę Pulitzera a film nakręcony na podstawie jej powieści stanie się najpopularniejszym filmem w historii kina, na maszynie kupionej przez męża będzie pisać „Przeminęło z wiatrem” aż przez 10 lat. Potem otrzyma 32 odmowy wydania. Ale znajdzie wydawcę a prawa do adaptacji filmowej sprzeda za rekordowe (wtedy) 50 tysięcy dolarów a film do dziś pozostaje najbardziej dochodowym filmem w USA. Gdyby przeliczyć wartość na czasy dzisiejsze, zarobił 1,5 miliarda dolarów.

Niewielu pewnie wie ale „Ojciec chrzestny” Maria Puzo powstał na zlecenie. Pisarz przyznał, że w wielu 45 lat, przed napisaniem najsłynniejszej historii mafijnej na świecie był już „zmęczony byciem artystą”. Miał na koncie dwie powieści, na których łącznie zarobił 6,5 tysięcy dolarów a na New York Times jego powieść nazwał „małą klasyką”. Niestety pisarz miał w owym czasie też ponad 20 tysięcy dolarów długów i ochotę napisać „wielką klasykę”. Wydawca uważał, że w ostatniej powieści za mało napisał o mafii. Puzo zgodził się napisać więcej ale zażądał zaliczki. W zamian poproszono o 100 stron maszynopisu. Miał jednak tylko 10 stronicowy plan, więc drzwi się zatrząsnęły. Okazało się jednak, że ktoś inny zaoferował 5 tysięcy. Pisarz zaliczkę wziął, zaczął pisać i dokończył gównie dlatego, że druga rata miała być wypłacona po napisaniu całości. Skończywszy wyjechał do Europy i zwiększył swój dług o 8 tysięcy. W kasynie. Teraz mógł uratować pisarza wyłącznie sukces. Wkrótce ździwiony Puzo usłyszał, że agent nie zgadza się na sprzedaż praw do wydania. Spłukany pisarz był pewny, że się przesłyszał. Ówczesny rekord zaliczki wynosił 400 tysięcy dolarów a wydawnictwo proponowało 375 tysięcy. Żeby się uspokoić poszedł na kawę. Chwilę później agent zatelefonował podając kwotę ostateczną: 410 000 dolarów. Po wydaniu snuto domysły, że pisarz dosłał milion od mafii za wyczarowanie romantycznej legendy cosa nostry. Tymczasem pisarz poznał gangsterów dopiero, kiedy książka stała się sławna i wszyscy ją pokochali. Przestępcze podziemie także.

Świat się zmienia. Branża wydawnicza, pisarze i książki. Najlepszy przykład to kanadyjski działacz społeczny Cory Doctorow, zwolennik Creative Commons. Udostępnił swoją czwartą powieść „Mały Brat” w Internecie za darmo. Oczywiście jako e-booka. Potem została wydana na papierze i przez kilka tygodni znajdowała się na liście bestsellerów New York Times’a. W 2009 roku otrzymała Nagrodę Campbella (dla najlepszej powieści science fiction) i Nagrodę Prometeusza (za powieści wyrażające idee libertarianizmu). Doctorow jest obecnie jednym z najbardziej znanych pisarzy nurtu Indies a self-publishing staje się popularniejszy. Dla niektórych pisarzy starego pokolenia to „nisza, w której gnieżdżą się grafomani”. Dla mnie to era w pisarstwie, której nic już nie powstrzyma. Przykład? Proszę bardzo.

Amanda Hocking, pisała powieści na pograniczu romansu i fantastyki. Stworzyła ich kilkanaście ale dla żadnej nie znalazła wydawcy. Amazon (sprzedający między innymi czytnik e-boków Kindle) umożliwił jednak publikację i sprzedaż utworów pisarzy-amatorów, z czego odrzucana pisarka skorzystała. Zadebiutowała na początku 2010 roku a do jego końca sprzedała aż 164 tysiące swoich e-booków. Tylko w styczniu 2011 sprzedaż 26 letniej pisarki przekroczyła 500 tysięcy książek, z czego 99% to e-booki. Co ważniejsze, to nie jest odosobniony przypadek. W kwietniu 2011 roku aż 28 tytułów z pierwszych 100 najlepiej sprzedających się książek w Amazon zostało opublikowane w ten sposób. A teraz wisienka: średnia cena e-booka z top 100 Amazon to 4 USD. Z czego autor dostaje nawet 70%. Witamy w świecie, gdzie śmierć niektórych wydawców uczyni świat lepszym dla pisarzy i czytelników.

Ci, którzy dużo czytają pewnie pamiętają „My, dzieci z dworca ZOO”. Szokujący światowy bestseller napisało dwóch dziennikarzy magazynu Stern na podstawie nagrania rozmowy z szesnastoletnią narkomanką z Berlina Zachodniego. Wywiad miał trwać 2 godziny. Potrwał 2 miesiące. Trzy lata po wydaniu na podstawie książki, postał niemal dokumentalny i nie mniej szokujący film. Dziewczyna stała się sławna, jej styl ubierania kopiowały miliony nastolatek a stacja kolejowa Berlin ZOO została atrakcją turystyczną. Honoraria zapewniły Christiane F. utrzymanie, nagrała 4 płyty, wystąpiła w filmie, urodziła syna. Wyemigrowała do USA, potem do Grecji i Holandii. Ciągle zmaga się z uzależnieniem. Niemiecki sąd pozbawił ją prawa do opieki nad dzieckiem.

A czy w Polsce książki mogą mieć niezwykłą historię? Mogą. Pewna 17 latka z Warszawy, dziewczę z tzw. dobrego domu, z kasą, jak się okazało inteligentne i obdarzone erudycją zaczęła prowadzić blog. Zamiast pokemonów i rymowanych wierszków umieszczała tam kontrowersyjne relacje z mnie mniej kontrowersyjnego podwójnego życia luksusowej call-girl. Narcystyczny blog pobił rekordy popularności. Autorkę w oparach silnych emocji krytykowano, obrażano albo chwalono za wyrażanie poglądów np. na temat polskiej mentalności, moralności, religijności. Na podstawie blogu, komentarzy i odpowiedzi do nich powstała książka „Cichodajka.pl” Weroniki R. (nomen omen Christiane F.), która jak by jej nie oceniać negatywnie, zawsze będzie wyjątkowa, jak prowadzone przez autorkę życie.

Inny dobry przykład, że także w Polsce autorzy i książki mają niezwykłe historie to pewna 50-latka, która wysłała swój manuskrypt do ośmiu wydawnictw, zaznaczając, że jest przed debiutem i nie zamierza kopiować Bridget Jones. Dostała dwa eleganckie listy odmowne, w których uznano, że „na debiut jest jeszcze za wcześnie”. Chwilę potem zadzwonił telefon i Małgorzata Kalicińska została odkryta. Finał: 300 tysięcy sprzedanych egzemplarzy „Domu nad rozlewiskiem” plus serial na podstawie fabuły.

Bywa też zupełnie zwykle. Paweł Szwed ze Świata Książki przyznał: „W stosie poczty nadszedł kiedyś tekst, który zwrócił moją uwagę. Zajrzałem w pięć losowo wybranych miejsc i uznałem, że warto przyjrzeć się bliżej. Zabrałem maszynopis do domu i nie mogłem się oderwać. To był „Bidul” Mariusza Maślanki, książka napisana w formie listów dziesięciolatka cierpiącego upokorzenia w domu opieki społecznej. Wzruszyła Polaków. Sprzedało się ponad 40 tysięcy, co jest sporym osiągnięciem na naszym rynku.

Niezwykła historia powstania (albo wydania) to jednak nie zawsze sukces autora. Najlepszy przykład to Krystian Bala. Jego książka opisuje morderstwo dokonane przez bohatera. Jej język jest z jednej strony niemal po chamsku wulgarny, z drugiej liryczny. Narracja jest nielinearna, książka pełna kontrowersyjnych tez, wymyślnych porównań zaś autor żongluje nastojem czytelnika. Już samo to, czyni „Amok” książką niezwykłą, trudno zatem odmówić jej tego miana, kiedy dowiemy się, że miała stać się dowodem w procesie o zabójstwo. Tak się ostatecznie nie stało lecz miała bezpośredni wpływ na śledztwo i skierowanie podejrzeń na autora. Skazano go na 25 lat więzienia.

Jeszcze gorzej pisarstwo skończyło się dla pewnego historyka. Był doktorem, wykładowcą uniwersyteckim. Własnym sumptem wydaje 320 egzemplarzy zbioru esejów zawierających m.in. omówienie poglądów rewizjonistów Holokaustu pt. „Tematy niebezpieczne”. Omówienie czyichś poglądów, nawet bez ich skomentowania dla Gazety Wyborczej staje się okazją by zniszczyć człowieka. Autora opluwa się publicznie i nazwa „kłamcą oświęcimskim”. W wyniku nagonki medialnej historyk zostaje wydalony z uniwersytetu z zakazem pracy w zawodzie nauczycielskim na 3 lata. Proces o złamanie ustawy o IPN sąd umarza. Po procesie dr Dariusz Ratajczak pracuje jako stróż. Po ponad 10 latach od wydania feralnej książki historyk umiera w wyniku zatrucia alkoholem. Zostawia dwoje dzieci.

To tylko niewielki ułamek niezwykłych historii książek i jej autorów. Nie sposób napisać o wszystkim. Każda książka i autor mają swoją własną. Pisząc zaprzedajmy swą duszę, parafrazując Zafóna, by ujrzeć własne nazwisko na nędznym skrawku papieru, który nas zapewne przeżyje. Wydając, opowiadamy o sobie coś, o czym nigdy byśmy się nie przekonali. Jesteśmy bowiem skazani na wieczne wspomnienie tej chwili, kiedy za naszą duszę wyznacza się cenę. I dobrze, że coraz częściej o niej decyduje Czytelnik, a nie krytycy, dziennikarze i wydawcy.

Czytasz moje książki? To masz Downa!

2011-04-20T14:34:00.000-07:00

Na swoim blogu Paweł Pollak obwieścił: „Odbiorca Sowy nie tylko ma Downa, ale jest też pozbawiony pamięci krótkoterminowej.” I tak oto znalazłem się na samym dnie faktu dokonanego.

Przez kilka dni zastanawiałem się jak zareagować. Pozostawiłbym ten chory wykwit zazdrości bez oddźwięku, ale kilka wiadomości w skrzynce zadecydowało, by się do opinii Pana Pollaka ustosunkować. Zacznę od sprawy najważniejszej, bo dotykającej bezpośrednio moich czytelników. Zostali nazwani „kalekimi odbiorcami”. Dalej Pan Pollak pisze o czytelnikach mojej książki „Niech Down nie myśli, że jak Down…”. Uważam, że użycie takich sformułowań narusza godność ludzi z trisomią 21, moich czytelników i moją własną. I świadczy o autorze dobitnie. Zarzuca mi „fałszowanie znaczenia słów” podczas gdy sam manipuluje cytatami. Pisze na przykład, że „Sowa zamiast pisać na temat czyli o twórcach, publikujących w Internecie…” Po pierwsze napisałem „internecie”. Po drugie o takich właśnie o twórcach piszę (Piotr Kowalczyk, Cory Doctorow itp.). Po trzecie, cytat jest wyrwany z fragmentu o cechach wyróżniających pisarza niezależnego.

Dalej pisze o mnie, „Jeśli chodzi o publikację powieści w klasycznym wydawnictwie, to nie, żaden z jego utworów nie został przyjęty do druku” oraz „żadna jego powieść nie została przyjęta”. Nie wiem jakie są wydawnictwa nieklasyczne. Ale tylko jedna moja powieść została wydana w wydawnictwie self-publishing. Wkład własny, (częściowe finansowanie) dotyczył powieści „Umrzeć w deszczu”. Wszystkie pozostałe zostały wydane bez moich środków.

Czytam także „prosimy, żeby Aleksander Sowa zainteresował się…” W czyim imieniu Pan Pollak się wypowiada? Na pewno nie w moich czytelników. Dalej pisze, że „Złote Myśli, które uczciwie ostrzega, że autor nie ma bladego pojęcia, jak na książce przyzwoicie zarobić”. To jeszcze jedna manipulacja. Nic takiego ZM nie piszą. Wyliczenia Pana Pollaka, na których owe rzekome ostrzeżenie opiera są również nieprawdziwe. Nie chciałbym dalej rozwijać dalej tego wątku, bo jest obrzydliwy, ale muszę zwrócić uwagę choćby tylko na dwie sprawy. Primo: Pan Pollak pisze „miernikiem zarobienia na książce, będzie miesięczny dochód w wysokości […] 3000 zł”. Czyli trzeba sprzedać miesięcznie tysiąc sto egzemplarzy. Dla mnie to nieprawda. Sekundo, człowiek, który twierdzi, że moja książka zawiera „błędy rzeczowe” sam pisze bzdury o moich honorariach „Jak odejmiemy zusowską składkę, na życie zostanie niewiele”. Od honorariów autorskich składki się nie płaci. Jedynie podatek, o czym zresztą w mojej książce piszę. Czytelnicy wiedzieć tego nie muszą, a zawodowy pisarz nie wie? Czyli znów świadome kłamstwo?

Pan Pollak uważa, że napisanie książki w 3,5 miesiąca to „chałturzenie albo zarzynanie się”. W takim razie Pilipiuk, King, Chmielewska czy Christie pisząc 3 albo nawet 4, czy 5 książek rocznie chałturzą, albo się zarzynali? Zaraz potem aby pasowało mu do wyliczenia, zmienia moją biografię i pisze, że moje zyski „powinniśmy rozłożyć na 9 lat”. Dlaczego powinniśmy? Jakim prawem Pan Pollak zmienia rzeczywistość? Niestety na tym właśnie opiera się cała ta tzw. recenzja. Może teraz jaśniejszy będzie kontekst użycia przez mnie skrótowca „tzw.”, do czego też się Pan Pollak podłącza.

Wracając do jego wyliczeń wydaje mi się, że zgodnie z nimi powinien sprzedawać 1,1 tyś. egzemplarzy miesięcznie, a że pracuje „pół roku na książkę to minimum” średni nakład powinien wynieść co najmniej 6,6 tyś. sztuk, tak? Nie! Pan Pollak zadebiutował w 2006 roku, wydając dotąd 3 powieści. Zatem czytelnicy winni kupić (przez 5 lat), około 60 tysięcy egzemplarzy jego każdej powieści. A, że są trzy powinno ich być… ach, nieważne. Skoro Pan Pollak sprzedał tyle dziesiątek tysięcy egzemplarzy swoich powieści powinno być o nim głośno co najmniej jak o Januszu L. Wiśniewskim. Chciałbym zostać dobrze zrozumiany. Wiem, że takie wyliczenia to idiotyzm, ale między innymi na takich właśnie trickach Pan Pollak oparł swoją recenzję. I tak stara(ł) się mnie zdyskredytować.

Dalej – pisze: „Sowa chwali się, że zarabia…” Czy się chwalę? Uważam, że w części dotyczącej możliwości uzyskiwania pasywnego dochodu dzięki Internetowi podaje na to możliwości. A że uważam swoja książkę za esej robię to ze swojego punktu widzenia. Dalej: „trudno uznać to za dochód z książki sensu stricte”. Lepiej uznać, że jest to działalność przestępcza? Pan Pollak podważył opisaną możliwości generowania dodatkowo dochodu ze sprzedaży książki, przez program partnerski. Jak to zrobił? Za pomocą łacińskiego „w ścisłym znaczeniu”. Ale dlaczego? Nie wiem.

Pan Pollak wielokrotnie nazywa moją książkę poradnikiem, wyśmiewając uznanie jej przeze mnie za esej. Co ciekawe, sam przyznaje również, że „można się zgodzić z Sową, że jego poradnik jest esejem”. Chcę powiedzieć, że moja książka w mojej ocenie właśnie jest esejem. Oczywiście zawiera elementy poradnika i czytelnicy znajdą w nim szereg wartościowych informacji na tytułowy temat. Przede wszystkim jednak prezentuję w nim własne spostrzeżenia na tematy przeze mnie poruszane. Robię to we własnym „obrazowym stylu” tak krytykowanym przez Pana Pollaka nazywającego mnie grafomanem a moją twórczość „podręcznikowym przykładem grafomanii”. Poprosił bym w tym miejscu o ten podręcznik i ową definicję, ale nie będę sięgał po metody stosowane przez mojego adwersarza, bo się brzydzę.

Pan Pollak pisząc „beletrystykę w tej formie [elektronicznej] lekceważą zarówno czytelnicy, jak i krytycy” daje jasno do zrozumienia, że nie ma pojęcia o przyszłości książki i jest pisarzem 1.0. Dalej „papierowe książki mają się świetnie”. Nie dość, że deprecjonuje mnie w roli twórcy nowego pokolenia nazywając „Grafomanem 2.0” to albo świadomie znów oszukuje czytelników i kłamie albo po prostu nie ma pojęcia z czego drwi. Udział e-książek w ogólnej sprzedaży książek ciągle rośnie i to dynamicznie, a sprzedaż papierowych spada. W Polsce także. Znów kłamstwo.

Pan Pollak wmawia czytelnikowi recenzji moje rzekome przekonania „Sowa jest przekonany, że nie zaistniał na normalnym rynku wydawniczym wskutek złośliwości redaktorów, braku znanego nazwiska…”. Wcale tak nie uważam, co więcej zgodzę się z nim że „fakty są inne”. Wprost przeciwnie zaistniałem, nie tylko na normalnym ale także i nienormalnym rynku. A jeśli się nie mylę, to bardziej niż Pan Pollak, bo nakłady mam większe. Mam też swoich wiernych czytelników, moje książki i e-booki się sprzedają. I chyba lepiej niż inne…

Uważam, że całość recenzji Pana Pollaka rozbija się o zjawiska obrażonej dumy, zazdrości i jest elementem negatywnego marketingu. Jak słusznie Pan Polak zauważa o własnej produkcji, wydawnictwo Złote Myśli „odrzuciło mój poradnik” , „swojego nie umiałem rozbudować” oraz „poradnik Sowy zjechałem wyłącznie w celu wykończenia konkurenta, żeby mój się sprzedawał a jego nie”. Te niby-ironiczne wypowiedzi, w mojej ocenie zawierają jednak głęboką prawdę. Potwierdza to inna fraza: „Ucieszyłbym się więc, gdyby ktoś, kto zakupił poradnik Sowy, zgłosił się do […] z moim tekstem i powiedział: Proszę mi oddać pieniądze”. No właśnie. Jak nie wiadomo o co chodzi, powodem zwykle jest kasa.

Nie wiem czy napisałem lepszą i ciekawszą książkę niż jego poradnik. Nie mnie to oceniać. Wiem jedno. Są niemal takiego samego formatu. Mój ma 240 stron a Pana Polaka 116. Objętość to jednak nie wszystko, szczególnie, że o mojej książce Pan Pollak pisze „poradnik jest przegadany i w dużej części nie zawiera żadnych przydatnych (dla niegrafomanów) informacji”. Być może. Natomiast książeczka pana Pollaka, zawiera takie informacje: jak prowadzić sprawę w sądzie (3 strony), jak napisać pozew do sądu skarżąc wydawnictwo (6 stron), oraz na 25 stronach (tak!) autor relacjonuje sądowo-wydawnicze przygody z dialogami jak w powieści, korespondencją i innymi re(we)lacjami. Przypomnę tytuł tego poradnika – „Jak wydać książkę”. Kolejne 3 strony to reklamy. Na innych 38 stronach Pan Pollak omawia umowy z autorami i tłumaczami (tak! z tłumaczami) oraz prawo autorskie. Razem to 75 stron. Zostaje 41 stron na wstęp (1 strona), spis treści (2 strony), strony redakcyjną, tytułową i z motto (łącznie 5 stron ) no i dalej pozostałą, właściwą treść: 33 strony.

Biorąc pod uwagę powyższe, przypominam, że Pan Pollak twierdzi, że to moja książka zawiera porady całkowicie nieprzydatne i jest „bublem”. Pisze o mnie „na ponad siedmiu stronach zamieszcza listę wydawców, bez słowa opisu, nie podając profilu ani typu”. Zgadza się. W „Autor 2.0” jest lista ponad 160 wydawnictw wraz z odnośnikami do stron internetowych. Jest też 15 wersów opisu na początku. Może faktycznie ta lista jest nieprzydatna. Pan Pollak ma prawo tak uważać. Interesujące jednak, że w swoim poradniku zamieszcza listę 22 wydawnictw, wraz z informacjami, które można znaleźć w ich witrynie: numer telefonu, adres pocztowy i e-mail oraz www. Co wolno pisarzowi, to nie tobie grafomanie, tak?

Ale, ale – są wyjaśnienia po co Pan Pollak przepisał namiary ze stron internetowych wydawnictw. „Czytelnik musi wejść do sieci i sprawdzać każde wydawnictw z osobna. Tylko jak ma szukać w Internecie, to po co mu poradnik Sowy?” Odpowiadam Panie Pawle – po to chociażby aby sprawdzić jakie są wymagania przyjmowania manuskryptów. U Pana Czytelnik też to musi. Ale przynajmniej wie, jak napisać pozew, w czym Pana poradnik bardzo pomoże.

Dlaczego tak bezpardonowo Pan Pollak skrytykował moją książkę? Może dlatego, że w moim eseju jest więcej o wydawaniu niż w jego niezwykle fachowym poradniku? W swojej książce napisałem „Jeśli jesteś zainteresowany kwestiami związanymi z wydawaniem tłumaczeń, to polecam fantastyczną po tym względem pozycję” (dalej podaje pełny przypis do jego książki) i tak uważam. Poradnik Pana Pollaka jest o wydawaniu głównie tłumaczeń i sporach sądowych. Został wydany w jego własnym wydawnictwie, ale to mnie się oberwało za częściowe sfinansowanie wydania pierwszej powieści. Dlatego pewnie „logiczne myślenie w ogóle nie jest mocną stroną Sowy”, mój tekst to „bełkot”, moja książka to „gniot najeżony błędami stylistycznymi, gramatycznymi, […] logicznymi i rzeczowymi” a ja jestem „grafomanem”.

Zastanawia mnie też jeszcze jedna sprawa. Czym zasłużyłem sobie, na tę recenzję? Zadzwoniłem i zapytałem. Usłyszałem, że „nie lubię fuszerki i fuszerzy” oraz „chcę Pana ochronić przed dalszym ośmieszaniem się”. Ulżyło mi. Bo myślałem, że odrzucony przez Złote Myśli poradnik Pana Pollaka po prostu przestał się sprzedawać, po tym jak czytelnicy przekonali się, że nie warto zapłacić 23 złotych za coś zupełnie nie na temat. A na dodatek pojawiła się „konkurencja”. I to ją wybierają czytelnicy, choć napisana przez znanego grafomana, zamiast nieznanego pisarza.

Właściwie mógłbym tu, kroku po kroku wyjaśniać dalej żale Pana Pollaka. Ale czy mam odpowiadać, na określenia mnie jako „domorosłego filozofa”, wyśmiewania moich utworów jako „wiekopomne dzieła” i diagnozę, że mam „chęć pisania (i publikowania) przy całkowitym braku predyspozycji”. Nie chcę. Jak napisałem kiedyś, dla mnie jest to babranie się w błocie. A w tym specjalizują się świnie.

Jak każdy grafoman mam świadomość, że mój warsztat pozostawia wiele do życzenia. Jeśli uznam, ze piszę doskonale, będzie to znak by przestać pisać i publikować. Nie osiągnąłem nic poza niewiele znaczącymi nagrodami. Nie jestem profesjonalistą w pełnym tego słowa znaczeniu, bo pracuję jeszcze na ½ etatu. Nie wydałem żadnej powieści w wielkim wydawnictwie. Może faktycznie Pan Pollak ma rację? Powinienem być chroniony przed samym sobą. Bardzo prawdopodobne. Mam się z tego powodu poddać? Nie, bo człowiek do chwili kiedy walczy jest zwycięzcą.

Spotkam się pewnie nie raz jeszcze z licznymi opiniami negatywnymi. Najważniejsze jest dla mnie to, że są ludzie, którzy chcą czytać moje grafomańskie teksty. Moje beznadziejne książki, którym przydałaby się lepsza okładka, reklama, większy nakład albo jeszcze jedna korekta. Fakt. Może kiedyś napiszę jeszcze prawie tak dobrą książkę jak Pan Pollak? Kto wie. Ale nie mnie to wszystko oceniać. Od tego są ci, którzy czytają moją grafomanię. I dla nich będę grafomanił dalej. Im dziękuję za słowa otuchy, pozytywne komentarze i ciepłe słowa.

Więcej o poradniku>>>

Tutaj do pobrania darmowy fragment książki, do której Pan Pollak się przyczepił.

Niebezpieczne formaty e-booków

2011-03-06T12:28:00.000-08:00

--
Publikacja elektroniczna czyli e-book, ebook czy ebuk jest coraz popularniejsza. W formatach e-książek tkwi jednak ukryte niebezpieczeństwo.

Z literaturą w postaci elektronicznej pojawia się problem formatów. Wciąż najpopularniejszy zdaje się być PDF. Oczywiście ma niezaprzeczalne zalety: jest znany, powszechny, obsługiwany przez większość komputerów, a publikacja w nim zapisana zachowuje formatowanie. Dlatego dla wielu czytelników PDF jest jednym z najlepszych formatów książki. A e-book to PDF, i basta! Okazuje się jednak, że PDF jest dobry, jeśli postrzegamy e-book w kategorii książki elektronicznej, ale przeznaczonej do czytania na ekranie komputera lub… Po wydrukowaniu. To oczywiście pewien absurd, wynika jednak z konieczności.

Wiemy jakie są zalety i wady e-booka. Najważniejsze to brak mobilności (nawet notebook jest niewygodny w przenoszeniu) i zmęczenie oczu czytaniem na ekranie. Dlatego też rozwinęły się czytniki e-booków, telefony, palm topy czy tablety przystosowane do czytania.

Okazuje się przy tym, że wydawcy nie nadążają za czytelnikami. Zaskakująco wielu z nich bowiem tak składa swoje e-booki (w PDF), aby skutecznie zniechęcić do czytania na innych urządzeniach niż komputer. Najistotniejsza różnica między komputerem a urządzeniami mobilnymi w tym zakresie wynika z wielkości ekranu/wyświetlacza. To czyni z największej zalety PDF (zachowania formatowania) jego największą wadą. Po prostu zazwyczaj czcionka jest tak mała, że czytanie jest niemożliwe lub niekomfortowe.

Zatem pewnie nie zdziwi was, że o ile zdecydowana większość e-booków to PDFy, jednak czytelnicy wybierają inne formaty (oczywiście jeśli mogą). Przez styczeń zeszłego roku serwis Smashwords prowadził badania na 100 tysiącach czytelników. Przypomnę, że serwis umożliwia pobranie tej samej publikacji elektronicznej w dziewięciu (tak!) formatach. Badanie (tutaj wykres) pokazało, że aż 2/3 pobierających wybrało… Inny niż PDF format. Daje to do myślenia. Z drugiej strony, kiedy uświadomimy sobie, że e-booki są najczęściej czytane na czytnikach, smartfornach i innych urządzeniach przenośnych a nie komputerach, wszystko się wyjaśnia.

Prawdę mówiąc, najbardziej odpowiedni format dla książki zapisanej w formie elektronicznego pliku to EPUB, a na pewno lepszy niż PDF. Największą jego zaletą jest możliwość odczytywania na większości urządzeń mobilnych i przez większość aplikacji.

Innym formatem jest MOBI. Pozwala odczytywać książki na czytnikach (np. Kindle), ale także na wielu innych urządzeniach przenośnych i w różnych aplikacjach. W jednym i drugim przypadku bardzo ważne z punktu widzenia czytelnika jest możliwość własnych ustawień (przede wszystkim kroju i wielkości czcionki oraz interlinii) a zatem tego, co niemożliwe w PDF.

Inny format to PDB dla e-booków czytanych przede wszystkim na urządzeniach typu Palmtop (PalmOS, Symbian OS, Pocket PC/Smartphone). Kolejnym jest LRF z pewnością znany starszym fanom użytkownikom czytników Sony. Jest czymś w rodzaju wewnętrznego formatu firmy. Podobnie jest z plikami AZW (Kindle) Amazonu. Na szczęście Sony wycofuje się z rozwijania własnego formatu na rzecz bardziej uniwersalnego EPUB, więc LRF jest coraz mniej istotny niż kiedyś. Podobnie stało się z wielkim przegranym, formatem LIT Microsoft. Miał konkurować z PDF tymczasem umiera jak zagrożony wyginięciem gatunek.

Innym formatem, znany użytkownikom MS Word jest RTF. Jest wprawdzie przeznaczony bardziej dla dokumentów tekstowych niż e-książek, ale spotyka się również e-booki i w tym formacie. Jego zaletą jest zachowanie formatowania dokumentów, co jak wspomniałem, teraz, przy wzroście popularności czytania na urządzeniach mobilnych jest największa wadą.

Muszę wspomnieć jeszcze o zwykłym tekście, czyli notatniku i formacie TXT. Okazuje się, że to co najprostsze może być bardzo dobre. Przede wszystkim to najszerzej obsługiwany format. Działa na prawie wszystkich urządzeniach a to jest ogromną zaletą. Brakuje oczywiście formatowania, ale w czytnikach zazwyczaj niczemu dobremu ono nie służy, jedynie przeszkadza. Wprawdzie przy skomplikowanych plikach, z wykresami, tabelami, zdjęciami nie da sobie rady, ale jako format zwykłej powieści, jest fantastyczny.

Ci, którzy zrobili choćby jedną w życiu stronę internetową wiedzą, że jednym z formatów dla e-booków jest także HTML. W dawnych czasach, niektóre e-booki były kompilowane jako EXE, który się instalowało i potem czytało jako publikację zapisaną znacznikami . Obecnie tego formatu używa się najczęściej do czytania bezpośrednio ze strony internetowej. Tak samo jak z Javascript. Ich zaletą jest możliwość dostosowania do własnych preferencji.

Miłośnik publikacji cyfrowych spotka się również z czymś takim jak iPaper. Wprawdzie to nie format ale aplikacja, która pozwala jednak prezentować bezpośrednio w witrynie www publikacje w różnych formatach (DOC, PDF, TXT, XLS, PPS, PPT). Zalety jak wyżej.

Na koniec zostawiłem sobie tajemniczy skrót DRM, pojawiający się zwykle w towarzystwie formatów PDF i EPUB. Nie jest formatem plików ale metodą ich zabezpieczenia przez nieautoryzowanym użyciem. W założeniu DRM ma chronić prawa autorskie. To jednak inny temat. Warto wyjaśnić, że format AZW wprowadzony przez Amazon w istocie jest w ten sposób zabezpieczonym formatem MOBI.

Nie ma jednego jednolitego, uniwersalnego i dobrego formatu dla e-booków. To wynik polityki producentów urządzeń do czytania i oprogramowania… A szkoda. Bo na tym cierpią najbardziej czytelnicy i autorzy. Dopóki nie wyklaruje się dominujący format miłośnikom czytania e-literatury to właśnie pozostaje zamieniać formaty… Albo od nich oszaleć.

* Badanie przeprowadzane w okresie 1.01.2010-31.01.2010. Wykres zaczerpnięty z blog.smashwords.com.

AMAZON KINDLE 3, jaki jest naprawdę?

2011-02-26T02:59:00.000-08:00

Na czytnik e-book’ów za rozsądne pieniądze w Polsce czekałem od kilkunastu miesięcy. Najpierw pojawiło się eClicto, potem Oyo Empiku. Zdecydowałem się jednak na amerykańskiego Kindle [foto]. Chcesz wiedzieć dlaczego?

Uważam, że e-booki niebawem zastąpią książki papierowe, a z pewnością będą o wiele popularniejsze niż dziś. Zdecydują: cena i urządzania takie jak Kindle. Czytam i publikuję. Jestem autorem publikacji, które zostały wydane także w formie elektronicznej. Musiałem wiedzieć jaki naprawdę jest Amazon Kindle 3.

Mówisz Kindle – myślisz czytnik. Kindle to najbardziej znany czytnik książek elektronicznych zbudowany w oparciu o technologię e-ink. Jest produktem Amazon. To jedna z największych księgarni internetowych na świecie. Można u nich wybierać z ponad 810 000 książek i gazet w formie elektronicznej. Pierwszy Kindle wprowadzono w 2007 roku, od sierpnia 2010 roku dostępna jest trzecią generacja 6-calowego Kindle. Oprócz podstawowej wersji, jest dostępna identyczna, ale zaopatrzona w dostęp do Internetu 3G oraz taka sama, lecz o powiększonym ekranie do 9,7 cala. Mam model podstawowy.

Jest naprawdę cienki. Ma tylko 8.5 mm grubości, 19 cm wysokość i szerokość ok. 12 cm, czyli wymiary dość typowej książki formatu B6. W torebce zajmuje mniej miejsca od książki, chyba, że porównujemy go do „Małego Księcia”. Waży 241 gramów czyli podobnie co 200 stronicowa książka A5 w miękkiej okładce na eko-papierze.

Najważniejszą cechą Kindle jest jego ekran. To 6-calowy e-ink (papier elektroniczny). To nie wyświetlacz, nie świeci i nie męczy oczu. Załadowana strona pozostaje widoczna bez pobierania energii. Ładowanie baterii jest konieczne co 3-4 tygodnie. Czytanie nie różni się odczuciem od czytania zwykłej książki, może poza możliwością ustawienie kroju i wielkości czcionki (8 wielkości, 3 kroje, 9 trybów interlinii) a ładowanie następnej strony jest szybsze niż odwrócenie kartki w "normalnej" książce. Co więcej, tekst jest tak wyraźny, że męczy mniej niż książka tradycyjna.

Na Kindle 3 czyta się 1/3 szybciej. Przynajmniej jest tak ze mną. Tak czy inaczej, przy sztucznym świetle czyta się tak samo komfortowo jak w pełnym słońcu. Przy słabym oświetleniu tak samo nieprzyjemnie jak zwykłą książkę. Ekran jest matowy i nie daje odblasków. Już po chwili użytkowania można zapomnieć, że Kindle to nie papierowa książka. Nie wydaje odgłosów i nie generuje ciepła. Plastik jest miły w dotyku. Obsługa urządzenia jest intuicyjna i nie nastręcza kłopotów, nawet ludziom kompletnie nie znającym angielskiego.

Kindle 3 wyświetla poprawnie polskie znaki. Nie ma też większego problemu z formatami plików, choć do tematu jeszcze wrócę. Przed załadowaniem książek z komputera do Kindle publikację najlepiej przekonwertować do formatu MOBI. Robię to w programie Calibra. Program jest darmowy i po polsku. MOBI (*prc) to format e-booków na urządzenia PocketPC, PalmOS, a nawet na telefony komórkowe typu Smartphone.

MOBI - *prc. Zdecydowanie najlepiej się czyta właśnie w tym formacie. Można zmieniać wielkość i krój czcionki oraz orientację urządzenia (tekst wzdłuż, wszerz urządzenia itp.). Oczywiście Kindle 3 czyta PDF i można nawet ustawić automatyczne dostosowanie do ekranu czy kontrast, ale po prostu najwygodniej czyta się w MOBI. Całkiem podobnie jest z plikami TXT, ale bywa, że w teksie wyskakują kwiatki (brak czcionki). Kindle 3 czyta też popularny format DOC, czyli pliki Worda. Aby jednak odczytać liki E-PUB, HTML, PDF DRM, RTF i DOCX trzeba je zamienić. Tych plików Kindle 3 nie czyta. Najlepiej zamieniać na MOBI, najprościej na TXT (kopiuj-wklej do Notatnika Windows). Kindle poprawnie wyświetla obrazki i odczytuje nawet zeskanowane do PDF obszerne dokumenty (książki). Jak widać na załączonych zdjęciach, okładki książek* i zdjęcia prezentują się wystarczająco przyjemnie, choć oczywiście kolorowym okładkom papierowych książek nie dorównują.

Kindle 3 działa także jako empetrójka. Ma głośniki i wyjście na słuchawki. Można słuchać muzyki, radia i audio-booków. Słychać wyraźnie, że odtwarzacz jest wysokiej jakości. Słuchacze będą wiedzieli o co chodzi jeśli napiszę, że w starych nagraniach słychać trzaski. Podstawowa wersja Kindle 3 łączy się z Internetem za pomocą sieci Wi-Fi, którą automatycznie wyszukuje. Jeśli dostęp do sieci jest niezabezpieczony, albo znamy hasło łączymy się za darmo z siecią. Kindle 3 z Internetem 3G jest droższy o ok. 150 zł. Kindle 3 oprócz słownika ma też wbudowaną prostą przeglądarkę i wyszukiwarkę. Można czytać blogi, wykonywać przelewy albo czytać kanały RSS. Można też przeglądać strony, choć…

Kindle służy do czego innego. To nie tablet, laptop ale czynnik e-booków, więc ocenianie jak wyświetla strony i utyskiwanie, że nie można oglądać filmików na youtube, jest dla mnie bez sensu. Po połączeniu z Internetem można dokonywać błyskawicznych zakupów w sklepie internetowym Amazon, jeśli mamy tam konto. Książki są po kilka złotych za plik (większość za 2,85 zł, maksymalnie do 26 zł). Dokonujemy wyboru, realizujemy płatności i po minucie możemy już czytać. Niestety w tej chwili jest dobre rozwiązanie dla ludzi znających angielski. Dla nich jest też funkcja, w której lektor czyta e-booka męskim głosem. Dla pozostałych…

Książek po polsku w Amazon jest na lekarstwo. Wkrótce przybędzie kilka mojego autorstwa* ale generalnie pozostaje kupowanie e-booków w rodzimych księgarniach internetowych, konwersja do MOBI. Serwisy takie jak Bezkartek.pl, Smashwords i oczywiście Amazon oferują e-booki przygotowane od razu do czytania na Kindle. Inne, np. Nexto, Złote Myśli, e-bookowo sprzedają PDFy, które można czytać. W Internecie znajdziemy też sporo darmowych e-booków (np. Freedbooks, Projekt Gutenberg itp.) a do Kindle 3 można wgrać, ok. 3 GB książek. To, zależnie od formatu i wielkości do 3,5 tysiąca tytułów. Publikacje wgrywa się przez podłączeniu Kindle do USB. Komputer widzi czytnik jako dysk, przy okazji ładuje baterię (lub dzięki opcjonalnej ładowarce sieciowej). Kindle ma wbudowane wyszukiwanie słownikowe, umożliwia notatki i podświetlenia, pojedynczym kliknięciem można zapisać też ostatnio czytaną stronę (zakładka). Kindle ma wbudowane słowniki angielskie: Oxford Dictionary of English 2nd Edition, oraz The New Oxford American Dictionary.

Kindle 3 nie jest pozbawiony wad. Wadą są formaty odczytywanych plików, choć w pozostałych, niektórych czytnikach też trzeba konwerterować. W Polsce e-booki to przede wszystkim PDF oraz (o wiele mniej) E-PUB. PDF sprawdza się w komputerze, ale na czytniku to lipa, chyba, że jest sformatowany z myślą również o czytniku. Tak jest np. z PDF’ami Złotych Myśli i niektóre z Nexto. E-PUB’y trzeba zamieniać. Owszem da się, ale nie jest to już 100% satysfakcji. Obojętnie czy w Kindle 3 czy w innym urządzeniu, do PDF wygodniejszy byłby większy wyświetlacz. Teraz PDF DRM, czyli pedeefy z hasłem. Kindle ich nie czyta. Trzeba konwertować, co można zrobić, ale łamie się licencję na używanie pliku. Jako publikującemu autorowi spoglądającemu na umowy dotyczące dystrybucji wydanych przez mnie e-booków dało mi to sporo do myślenia. DRM nie jest w porządku. Tak samo jak w Kindle 3 organizacja folderów. Mała jest też klawiatura. Dla osób z dużymi dłońmi, niewygodna. I zabiera ok. 1/3 powierzchni urządzenia, dzięki czemu jednak ekran (na szczęście) nie jest dotykowy. Denerwuje mnie dzielnie książki na ilość stron, które nic mi nie mówi. Dobrze, że jest sygnalizacja progresji czytania w procentach. To generalnie tyle. Teraz najistotniejsze.

Dlaczego zdecydowałem się na Kindle? Lubię czytać, mam sporo e-booków i wreszcie czytam je nie męcząc oczu. Bardzo dużo podróżuję i taszczę ze sobą bibliotekę kilku tysięcy książek o wadze... 241 gramów. Kindle 3 jest dużo nowocześniejszy niż czytnik eClicto i nowocześniejszy od Oyo Empiku. Kindle 3 jest dopracowanym urządzeniem porównywalnym do innych dostępnych na naszym rynku. Nie jest bez wad, ale dorównuje pozostałym, a czasem ich przewyższa.

Krótkie porównanie. Na przykład szybkość reakcji (ładowania strony): pół sekundy szybciej niż BeBook Mini, iRiver Story i tak samo jak eClicto. Szybciej o 0,3 sek ładuje strony Onyx Boox 60 i Cybook Opus o 0,1 sek. Jeśli chodzi o liczbę odcieni szarości wygrywa Kindle z 16, tak samo jak iRex Iliad. iRiver Story, BeBook Mini i Onyx Boox 60 mają stalę 8 stopniową zaś eClicto i Booken Cyberbook tylko 4 przy czym warto pamiętać, że ten ostatni oraz BeBook Mini maja wyświetlacz o cal mniejszy. Kindle nie ma jednak np. gniazda na karty pamięci. Przy 3 GB dostępnej pamięci jest ono raczej średnio potrzebne, szczególnie że pozostałe czytniki oferują od 64 MB do 1 GB plus gniazdo. I wreszcie eClicto kosztuje 899 zł, Oyo 649 zł, a czytniki BeBook 860 zł, Onyx 1100, a Sony, Hanvon, Vedia też są droższe bo…

Kindle 3 W-iFi kosztuje ok. 480 zł, z wysyłką. Oferuje zatem najbardziej korzystny stosunek ceny do możliwości. Jest dopracowany, bo jest to już 3 generacja tego urządzenia. Jest stale udoskonalany i rozwijany (np. oprogramowanie). To najpopularniejszy czytnik na świecie, co gwarantuje, że nie zniknie z rynku za kilka miesięcy. Uważam, że to z pewnością najtańsza i pod wieloma względami najlepsza opcja.

Całą prawda o gratisach. Do Kindla są dostępne za darmo: polskie menu, radio, wygaszacze ekranu i co najważniejsze setki darmowych e-booków. Można je znaleźć w Internecie zupełnie legalnie. Kilka serwisów udostępnia je za darmo najczęściej już przegotowane do czytania na Kindle.

Zakup. Kindle jest wysyłany bezpośrednio USA kurierem. Przesyłka jest oclona, ubezpieczona i dobrze zapakowana. Czeka się na nią najczęściej około tygodnia, czasem dzień-dwa dłużej lub krócej – zależnie od dnia złożenia zamówienia. Czytnik może być w kolorze grafitowym lub białym. W przesyłce jest kabel do transmisji danych i ładowania oraz instrukcja obsługi po angielsku, która świetnie się pali (nie była potrzebna do niczego). Urządzenie jest od razu gotowe do użycia i objęte roczną, międzynarodową gwarancją, można też za dodatkową opłatą kupić gwarancję na 2 lata.

Podsumowanie. Ktokolwiek ma kolekcję e-booków, dużo czyta, kupuje e-booki natychmiast zakocha się w tym urządzeniu. Świetnie się na nim czyta nie tylko e-booki ale także artykuły, dokumenty, zwykle teksty WODRDa, notki RSS itp. Lecz jeśli ktoś oczekuje urządzenia do darmowego przeglądania Internetu, to się rozczaruje. To nie jest tablet. Koszt urządzenia to równowartość mniej niż 15-tu książek papierowych w cenie 35 zł. E-booki są tańsze średnio o 50% od książek papierowych i jest ogromna ilość darmowych publikacji w Internecie. Inwestycja zwróci się bardzo szybko. A wszystkie pozostałe czytniki w technologii e-papieru są od Kindle droższe. A na koniec: jeśli ktoś odpowie, że „wolę zapach książki” zabiję go śmiechem. Tak samo myślałem, dopóki nie przeczytałem pierwszej książki na Kindle.

Polecam też post "Kindle bez tajemnic" oraz więcej (tutaj) zdjęć).

Polecam blog - swiatczytnikow.pl

Jam nieudacznik, grafoman i śmieć

2011-01-30T05:31:00.000-08:00

--
Grafoman, jak powiedzą mędrcy rodem z internetowego forum to człowiek ogarnięty manią pisania, lecz nie posiadający w tym kierunku zdolności. Ale... no właśnie.

Tytuł rozdziału pozwoliłem sobie, bezczelnie zaczerpnąć z twórczości jednego z moich ulubionych zespołów grających rocka alternatywnego . To nawet się równolegle składa, szczególnie jeśli wsłuchać się głębiej w tekst. Nie ukrywajmy bowiem, że całe to pisarstwo niezależne o którym tu piszę to twórczość alternatywna. Dla innych będzie to, po prostu, grafomania.

Broniewski, choć grafomanem raczej nie był i na forach nie piał jadem trollów to ciekawie problem nakreślił. Wprawdzie na temat poezji, ale kto wie czy racji nie miał pisząc „Grafomania zaczyna się od tzw. łatwości wierszowania. Powstają kilometry rymowanych snów, tęsknot, szałów itp. i w sferze tych szablonów obraca się przyszły twórca krócej lub dłużej, w zależności od posiadanego talentu i włożonej nad sobą pracą. Sądzę, że młodzieńcze utwory każdego poety dadzą się podciągnąć pod nazwę grafomanii, sądzę nawet, że liczba poetów jest po prostu zależna od liczby grafomanów, że zachodzi tu stosunek wprost proporcjonalny. Grafomania więc, jako nawóz, z którego wyrastają późniejsi twórcy, jest zjawiskiem dodatnim w kulturalnym życiu społeczeństwa, można ją tolerować, jeżeli chodzi o młode, kiełkujące talenty i talenciki - inna sprawa jednakże ze starszymi, notorycznymi grafomanami [...]”

Czyli należałoby uznać, że każdy twórca, zanim okrzepł, zastygł jak dojrzewająca w lodówce owocowa galaretka, obył się z piórem i stał się prawdziwym pisarzem (poetą) był kiedyś grafomanem. Interesujące, nieprawdaż? Tyle, że wielu nie udaje się z tych dziecięcych portek wyrosnąć. I potem taplają się we własnym sosie do śmierci. Tę sytuację, tę ludzką tragedię doskonale nakreślił słowami „życie w iluzji artystycznego, a z natury rzeczy niemożliwego z braku talentu spełnienia - jest klęską" Jerzy Pilch.

Natomiast Jan Kurowicki, znakomity teoretyk literatury, eseista i krytyk, do tego pedagog uniwersytecki, zdaje się robić krok dalej od Broniewskiego. Pisze bowiem, że grafomania jest takim obszarem twórczości literackiej, z której z czasem wyłaniają się znakomitości krytycznoliterackie. Dzieje się tak, ponieważ grafoman ów, po latach uczy się jak powinno się pisać. Dalej ma rację Pilch, bo grafoman nie posiada talentu potrzebnego, by to wprowadzić w życie. Cóż za udręka! Mitoman, kłamiąc staje się artystą łgarstwa. Piroman z czasem serwuję pożary widowiskowe, na miarę wystawienia „Dziadów” w 1967. Erotoman, staje się wreszcie Giacomo Casanovą i Don Juanem de Marco w jednym doprowadzając do… szału, swoje kochanki. A grafoman? No cóż. Pisze.

Efekty swej niegodziwej zbrodni chowa do szuflady. Lecz jeśli jest zboczony do cna, staje się ekshibicjonistą i plugawe maszynopisy pokazuje. Dalej pozostaje tylko jeszcze wydanie. A jeśli wyda, i ktoś to kupi staje się rzecz niebywała. Brzydkie kaczątko staje się bowiem łabędziem. Tutaj, będę nieskromny. Podzielę głos Stephena Kinga. Jeśli grafoman za swoje pisarstwo (o przepraszam, grafomanię) dostaje pieniądze, nie jest grafomanem. Jest pisarzem. I to utalentowanym. Bo to jest definicja talentu w ustach mistrza horroru.

Ale czy to oznacza, że ludzie, którym komercyjna kariera pisarska się nie udała się to grafomani? Absolutnie nie! To przecież są krytycy! Niestety, tak, o ile wierzyć słowom Kurowieckiego, który uważa, ze sporą dawka sarkazmu zresztą, że twórcza niemoc i frustracja grafomanów, zaprzęgnięta do roboty w obszarze krytyki, przynosi znakomite efekty. Ha, ha, no to strzeliłem sobie samobója recenzjom własnych utworów. Ale urwał…

Do dobrze, ale kim – tak naprawdę jest grafoman? I tutaj powinienem w powierzchownie błyskotliwym, pochwalonym przez krytyków schemacie walnąć definicję kogoś strasznie mądrego. A najlepiej trzy albo pięć. Pierwsza obowiązkowo rodem przed kilkuset lat. Idealnie by ze starożytnej Grecji. Z Rzymu ewentualnie, bo tam jakoś zawsze faszyzmem śmierdzi, ale uszłoby. Dalej powinienem rzucić drugą i trzecią tak samo napisaną, lecz słowy innymi, definicję ze słownika w twardej oprawie. Gdybym pokusił się o wikipiedię jako źródło, mogłoby to przez starszych wiekiem, być niezbyt korzystnie widziane. Guzik, wcale tak nie zrobię… W końcu, jam nieudacznik, grafoman i śmieć.

Zwrócić jednak chciałbym subtelnie uwagę na haczyk gdzieś między tymi wierszami tkwiący. Myślenie, czy jestem grafomanem czy nie, raczej wielu pozytywów mnie osobiście chyba nie przyniesie. Zawsze znajdą się źli ludzie, którzy nigdy nie są w stanie napisać niczego równie słabego i równie płytkiego, ale zarzucą sieć oskarżeniami o grafomanię, o okach jak oko igielne. Dla ludzi nastawionych nieprzychylnie, wielu pisarzy, po prostu jest grafomanami. Każdy lekarz dentysta, to rzeźnik przecież, kontroler biletów to kanar wredny a policjant o surowej twarzy to pies, nawet jeśli w spódnicy chodzi.

Udręki pisarza

2010-12-31T10:38:00.000-08:00

Wąchając pachnącą świeżą farbą drukarską książkę, dotykasz produktu. Ci, bez zamiłowania do pejczy, czerwonych kulek w ustach i skórzanej bielizny zadowalając się samym tekstem, flirtują z e-bookami. Jedni i drudzy, nieświadomi, patrzą na okrutne narzędzie tortur.

Utajone, skryte i dla większości nie istniejące. Ale nie dla pisarzy. Ze mną też tak było, w czasach, kiedy byłem jeszcze szczęśliwy. Na długo przed „My, dzieci z dworca ZOO”, i pewnie gdzieś w okolicach „Dzieci z Bullerbyn”. Potem przyszło dorosnąć. I zacząć – nie to szlag – pisać.

Właśnie. Pisać, pisać, pisać… Jak to prosto, słodko i pozytywnie brzmi? Pięcioliterowy czasownik, dwie tylko sylaby. Takie niby nic. Owszem, dla wąchaczy książek i czytaczy e-booków, ale nie dla twórców. Pisać – nic gorszego być już nie może. Lepiej już malować, śpiewać, rzeźbić, fotografować, kraść albo oddawać się za pieniądze w zawszonym burdelu.

Co za przekleństwo losu, bezczelna tyrada niepojętego przeznaczenia, fatum zaśmierdłe każe zostać pisarzem? Każdy przecież, twórca-pisarz i – pożal się Boże – grafoman, zna to przeklęte uczucie. Udręka pisarza. A żeby życie nie było monotonne, tych demonów co nami się karmią, co najmniej jest kilka.

Pierwsza, na przedzie galopuje niezidentyfikowana potrzeba – muszę pisać. Na jaką cholerę? Po co? Przecież jest tyle ciekawszych, lepiej płatnych i mniej zboczonych zawodów niż pisarz. Weźmy za sam przykład bycie prostytutką – płacisz i jedziesz, dziewczę szminką usta poprawia i niczego udawać nie musi. A ty, pisarzu niedorobiony – nim gremium innych facetów w golfach pod marynarkami i kobiet z afro na głowie uzna cię swojakiem, będziesz cichodajką przez lata. Dopóki nie zbierzesz zer na koncie i paragonów na ladzie w Empiku po twoich książkach, okrzykną cię tylko grafomanem, wynędzniałym literatem-onanistą.

Nim to jednak się stanie będziesz cichodajką w centrum handlowym, co Internetem dziś się zowie. Niczym galerianka frajera węszyć musisz swojego alfonsa, dobrodzieja, który zachcę dostrzec twój apetyczny biust, usta i pośladki w wychuchanym manuskrypcie debiutanta. Tylko po to, aby po niepewnym wzwodzie obedrzeć cię ze skóry i wyrwać 90% pieniędzy, które zarobisz seksem oralnym z działem marketingu.

Potem chciwość i pycha wczepią się w twój płat czołowy i karmić będą uczucia. Ochlap ze stołu wydawcy, dystrybutora, hurtownika księgarza i ministra finansów zachęci – napisz coś jeszcze, a kupisz zagrychę do wódki. I piszesz, jak umiesz, oglądając się z lękiem za siebie w obawie czy aby już ktoś nie dostrzegł permanentny brak talentu. Wiadomości od bujających w obłokach wielbicielek nobilitują – pisz, pisz, pisz, chcemy cię czytać. Więc siadasz przy biurku strojny w nieprzebrane artystyczne moce, na które nie ma lekarstwa.

Ale jak tu pisać, kiedy to przecież udręka nieludzka? Nie można sobie przecież fundować na własne życzenie długich godzin siedzenia nad jednym zdaniem w oczekiwaniu na wenę, nurzając się nieprzebranym oceanie jałowości i wypalenia. Nie godzi się horror wymyślania pokracznych bohaterów i oderwanych od rzeczywistości, infantylnych dialogów, które bardziej budę psa na myśl przywodzą niż powieść, opowiadanie czy inne krzesło inkwizytorskie. I nic nie pomaga tępe wpatrywanie się w kursor mrugający przed oczyma na podobieństwo kapiących z kranu na czaszkę kropel wody. Stąd już tylko mały kroczek do opętania. Trzeba się zatem bronić.

Rozkoszne lenistwo dopada na szczęście pisarza znienacka jak jastrząb gołębia i nie puszcza ze szponów tak łatwo. Wszystko jest przecież ciekawsze niż proces pisania – czyszczenie kibla, gotowanie rosołu (a priori), czytanie książki telefonicznej, modlitwa lub różowe sutki jeśli literat jest wariat, albo tylko w sprawie pióra impotent. Życie pełne jest pokus, a bycie pisarzem na domiar złego niestety wyklucza egzystencję bezmózga, więc myśli, pomysły, podszepty Lucyfera do czaszki nieustannie się cisną. Mija żywot parszywy, w biedzie. Znika szczęście we dwoje podziurkowane kolejnymi manuskryptami, bo związki z pisarzem(ką) mogą być tylko nieudane. Bolesne miłości trzeba przeżyć a jak wiadomo temu sprzyjają stany zjednoczone świadomości. Więc wali się wódę, romansuje z narkotykami i nawet bywa, że seks czasem wychodzi, choć nie pomaga. Kochankowie kładą się spać do łóżka z pisarzem a rano budzą u boku nieogolonego mężczyzny albo zwykłej kobiety, bez makijażu i cały romans zwykle szlag szybko trafia. Znów boli, i dobrze – będzie o czym (na)pisać. Tyle, że na kacu pisze się jeszcze gorzej. A bez pisania, bycie pisarzem mija się z celem. Trzeba pisać, choćby po to by nie pić, albo mieć za co picie kupić.

Więc wreszcie nadchodzi utęskniona apokalipsa. Armagedon oczekiwany od lat, najczarniejszy scenariusz a imię jego czterdzieści i cztery. Rozpoczyna się męka, udręka i wyczerpująca walka – jak twierdził Orwell – niczym ze straszną chorobą. Po pierwszej ekstazie, kiedy popłyną dziewicze zdania przez palce na klawiaturę, niepokój w tany uderza. I będzie trwał na ramieniu do końca, chichocząc jak hiena w rytm dźwięku klawiszy. Strojny w determinację pisarz walczy przez czas jakiś z demonami, rodząc w niewyobrażalnych bólach to, co w nim dojrzało. Niestety jest tym prawie zawsze udręka, bredzenie chorymi słowami, do krwi w zębach rozgryzionymi. Wszystko poprzedzone przygotowaniami, by owe rozkrwawione słowa napisać. Trzeba wiedzieć o czym się pisze – jeśli pisze się o miłości, trzeba kochać. Jeśli o nienawiści – nienawidzić. By pisać o piciu, konieczne jest chlanie a by zrozumieć ból – warto pocierpieć. Udręka jest prawie zawsze, prawie – bo jeśli jest inaczej, to pisanie jest lepsze, od czegokolwiek innego.

Po wszystkim, siedząc z rękopisem przy samotnym stole dopada pisarza kolejna klątwa. Wyrzuty sumienia. Korekta, poprawki i zmiany. Łamanie każdego słowa, czytanie we wzrastającym uczuciu nienawiści do książki i dzielenie włosa na czworo. Przeklinanie własnego dziecka, które wyrodne, nigdy nie będzie takie, jak by się chciało. Za to zawsze pozostanie brzydkie, kalekie, ułomne, złe i beznadziejne. Mieć będzie tylko jedną zaletę. Że, powstało, że istnieje i drugi raz urodzić go już nie trzeba.

Dlatego, kochamy najbardziej książki, których powąchać nie można – te, jeszcze nie napisane. One nie chwytają w niewolę, nie niszczą, nie bolą aż do porodu. Można nawet o nich marzyć. Jak o tym, że mimo wszystko naszego bękarta, niedawno właśnie spłodzonego, ktoś zechce wydać. Ktoś inny przeczytać, a może nawet kupić. A my – znów będziemy mogli się upić, by o tym nie pamiętać, że można było zostać lekarzem, murarzem, prawnikiem czy hydraulikiem.

I tak, udręka pisarza zatacza koło. Rozszarpana wczoraj wątroba znów jest cała. Kwadratowe koło, dziś właśnie stoczyło się na sam dół, choć wtoczyliśmy je wczoraj na szczyt prawie. Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy tutaj wchodzicie – na ekranie niczym na drzwiach piekieł z dziewiątką autor wkrótce dostrzeże. Abyś mógł, wziąć pachnącą książkę i ją powąchać. A ci, bez zamiłowania do pejczy, czerwonych kulek w ustach i skórzanej bielizny – ściągnąć skądś. Potem, jedni i drudzy mogli przeczytać. Szczęśliwie nieświadomi udręk w jakich powstała owa – jak do dumie brzmi – książka.

Polskie absurdy

2010-11-30T00:54:00.000-08:00

Długo nie pisałem, przepraszam. Ale, cóż, czasem każdego z nas, piszących dopada taki czas kiedy pisać nie można. Wybaczcie. A teraz dalej, niech na klawiaturę leją się słowa. I żal.

Jechałem do rodziców. Z Opola mam prawie 100 km. Po pierwszych pięćdziesięciu, los zafundował mi widok wbitego samochodu w tył naczepy TIR’a. Niby nic dziwnego, przecież co 90 minut na naszych drogach ginie jakiś człowiek, a co 10 minut ktoś inny zostaje ranny, ale…

Dokładnie, widziałem jak strażacy toporkami starali się rozciąć karoserię rozbitego samochodu z ofiarą wewnątrz. Kiedyś tą ofiarą może być nasza matka, córka albo brat. I patrząc jak nie można pomóc człowiekowi myślę sobie – co się u nas dzieję, do kurwy nędzy! Komu w Polsce potrzebny jest 32 metrowy Chrystus ze Świebodzina za trzy miliony złotych? Na pewno nie tej kobiecie za kierownicą tamtego samochodu.

Bardziej przydałby się jej sprzęt do ratowania ofiar wypadków, ale na sprzęt medyczny i publiczną służbę zdrowie pieniędzy w naszym kraju nie ma. Są za to na co innego. Nie dawno znalazło się aż 60 milionów na budowę Świątyni Opatrzności. Która nie sądzę aby w kraju pełnym kościołów była pierwszą albo najważniejszą potrzebą społeczeństwa. Za dotację na ów projekt można kupić 300 nowoczesnych samochodów ratownictwa drogowego, a za samego tylko Chrystusa ze Świebodzina aż 15!

Gdzie jest Kościół Katolicki z całym swoim bajdurzeniem o miłosierdziu, kiedy obnosi się… No właśnie z czym? Bo jakoś nie widzę w tym niczego innego, poza pierwszym grzechem głównym.

Teraz z innej mańki. Wojewódzkie Centrum Medyczne w Opolu. Opolszczyzna. Jedyne województwo w kraju należącym do Unii Europejskiej bez bazy Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. I co? Kiedy okazuje się, że Opolszczyzna może bazę posiadać, mieszkańcy 7 ulic, położonych w pobliżu Wojewódzkiego Centrum Medycznego, sprzeciwiają się aby mogły tam lądować śmigłowce LPR.

Szlag mnie trafia i pytam się, czy to nie absurd? Jak można być aż tak znieczulonym na ludzką tragedię i tak strasznie zakłamanym. Do niczego nie potrzebujemy walących w dzwony kościołów i 32 metrowych figur. Publiczna opieka zdrowotna jest u nas w o wiele gorszym stanie niż kościoły, a wierni tych właśnie kościołów wolą słuchać bicia dzwonów niż niosących dla kogoś nadzieję dźwięku łopat wirnika nowoczesnego śmigłowca. Nadzieję, że z matką, córką albo ojcem będzie można zasiąść jeszcze do następnej wigilii i życzyć sobie zdrowia.

Niewielu z was, czytających teraz moje słowa zdaje sprawy ile czeka się na wizytę u kardiologa, neurochirurga albo innego specjalisty, refundowaną przez tzw. Narodowy Fundusz Zdrowia. Ale przyjdzie taki czas, że większość się jednak przekona. Nie życzę tego nikomu, ale biologia ma swoje nieubłagane prawa. I wtedy nie pozostanie nic innego jak tylko iść do nowiutkiego, czyściutkiego i świetnie prosperującego kościoła. Na swój własny pogrzeb, albo kogoś najbliższego, bo nie wystarczyło już pieniędzy by leczyć.

Obecność naszej armii, w samym tylko Afganistanie (omijam Irak) w latach 2002-2006 kosztowała Naród 107 milionów, od 2007 do 2008 aż 740 milionów złotych. W 2008 kolejne 785 milionów. W 2010 roku, co najmniej 2 miliardy złotych. Razem obecność naszych żołnierzy w Afganistanie od 2002 roku kosztowała nas co najmniej... 12 105 nowych samochodów ratownictwa drogowego, każdy wart 300 000 złotych. One mogłyby być, ale ich nie ma. Wojna jest ważniejsza.

Pytam, jak można w takiej sytuacji błogosławić żołnierzy idących na wojnę w imię Boga! W XXI wieku! Jak każdy kolejny kapelan możne być takim oszustem, obłudnikiem i kłamcą. A rząd? No cóż, VAT musi wzrosnąć. I na książki także. Za to wszystko ktoś musi płacić, na to potrzebne są pieniądze. W kraju pełnym absurdu ważniejsze są przecież następne kościoły, wojna gdzieś daleko, Chrystus z betonu niż publiczna służba zdrowia. A już na pewno literatura, czytelnictwo i jakieś głupie książki. Komu są one potrzebne?

To, że za e-booki płaciliśmy 22% VAT było typowo dla naszego kraju nienormalne, bo u nas promuje się podatkami. Ale, że teraz mamy płacić również za książki papierowe, to już jest skandal.

Muszę napić się wódki. Na trzeźwo nasz świat jest nie do przyjęcia. Po pijanemu absurd boli trochę mniej. Kac jest taki sam. Albo lepiej pójdę oddać krew. Szkoda, że coraz więcej, nawet za to co kocham. Za książki.

Jak przygotować manuskrypt?

2010-10-03T09:55:00.000-07:00

--
Piszesz swoją książkę i piszesz. Nieustannie poprawiasz, zmieniasz i tak w nieskończoność. Wreszcie masz już tego dosyć i ogarnia Cię niepohamowane pragnienie, aby ziściło się Twoje największe marzenie: ujrzeć swoje nazwisko wydrukowane na okładce. A zatem wydać swoją książkę.

Zanim cokolwiek zrobisz i ktokolwiek dostrzeże w Tobie Londona, Hemingawaya, Virginiię Woolf i Masłowską w jednym, musisz przygotować manuskrypt. To innymi słowy rękopis, jeszcze niewydana książka napisana ręcznie, chociaż dziś ręcznie już się raczej nie pisze. A nawet jeśli się pisze, to z pewnością się tego nie czyta. Nawet więc nie myśl przez chwilę o tym, że komukolwiek pokażesz swoją niewydaną książkę, napisaną ręcznie.

Wydruk może być elektroniczny albo papierowy. Wydawnictwa mają zazwyczaj pewne zasady przyjmowania propozycji wydawniczych i nie są one jednolite. Zanim zaproponujesz zapoznanie się ze swoim dziełem komukolwiek, sam zapoznaj się z zasadami tego kogoś.

Porządne wydawnictwo powinno mieć na swojej stronie WWW zakładkę „dla autorów”, „wydaj u nas”, „przyślij swoją książkę” lub też „współpraca wydawnicza” albo „o nas” .

Niektóre oficyny proszą o wypełnienie ankiety autorskiej. Czasem wymagany jest konspekt utworu albo streszczenie. Są wydawnictwa, które nie przyjmują wydruków, inne nie przyjmują wersji elektronicznych. Jeśli wydawnictwa przyjmują wersję elektroniczną, zazwyczaj są akceptowane 3 formaty plików: .doc, .rtf lub .pdf.

Jaki powinien być idealny manuskrypt? Przede wszystkim czytelny. Ktoś, do kogo trafi, będzie go czytał. Jeśli okaże się, że na samym początku będzie czytało się źle, to wyrzuci Twoją pracę do kosza lub odłoży na piętrzący się stosik. Zatem mając przede wszystkim na uwadze wytyczne redakcji, przygotowujemy naszą propozycję wydawniczą bez jakichkolwiek poprawek ręcznych, schludną, czystą, z ponumerowanymi stronami i stroną tytułową.

Bardzo często nie przyjmuje się całych manuskryptów, a jedynie pewną część: 20–40 pierwszych stron. Ma to swoje uzasadnienie. Do wydawnictw napływa ogromna liczba propozycji wydawniczych. Często kompletnego dziadostwa. I to widać po pierwszych kilkudziesięciu stronach. Najczęściej jednak widać to po kilkunastu, a w niezwykle optymistycznych wypadkach po kilku zdaniach. Nikt nie będzie marnował swojego czasu, czytając coś, czego czytać się nie da. Lecz jeśli trafi się wielce obiecujący fragment, zawsze można się z autorem skontaktować, by zapoznać się z całością dzieła.

Utarł się zwyczaj przedstawiania propozycji wydawniczych w postaci tzw. maszynopisu znormalizowanego, choć przecież maszyny do pisania odeszły do lamusa. Niemniej na stronie winno być około 30 wersów po 60 znaków ze spacjami w wersie, co da około 1800 znaków na stronie. Oczywiście napisałem „około”, co oznacza, że nic się złego nie stanie, jeśli od tej wartości będą nieznaczne odchylenia.

Odstęp między wersami winien wynosić 1,5 wersu. Kolejną ważną sprawą jest czcionka. Powinna być prosta i niemecząca w czytaniu. To oznacza Times New Roman lub Verdanę, ewentualnie Arial i tyle. Panie w niebiosach chroń przed wymyślnymi ozdobnikami. Należy też unikać pisania kursywą i niezwykle oszczędnie używać pogrubienia. Wielkość czcionki zawiera się zwykle w przedziale 12–14 punktów. Konieczne są wcięcia akapitów, także przy dialogach.

Oczywiście wiele zależy od samego charakteru dzieła. Nieco inaczej jest w przypadku poradników, beletrystyki czy poezji, a z pewnością inaczej w wypadku książek historycznych czy technicznych. Dlatego tak ważne jest wcześniejsze zapoznanie się z wymaganiami wydawców.

Jeśli nasze dzieło zawiera ilustracje, tabele czy wykresy, sprawa się komplikuje. Właściwie wszystko powinno być dostosowane do wymagań poszczególnych wydawców. Więc jedni wolą, jeśli w manuskrypcie zdjęcia nie są zakotwiczone, a jedynie jest miejsce na nie wyznaczone, a poszczególne ilustracje są zgromadzone w oddzielnym katalogu i odpowiednio ponumerowane. Inni preferują ilustracje już umieszczone w pliku. Zdjęcia, jeśli nie są naszego autorstwa, powinny być oznaczone w sposób wymagany przez licencję albo autora. Innymi słowy, musisz mieć zgodę.

Manuskrypt nie powinien zawierać błędów, choć oczywiście takowe zawierać będzie. Trzeba ograniczyć ich zawartość do minimum. Niedopuszczalne są błędy ortograficzne, nie powinno być także literówek. Musisz mieć świadomość, że propozycja wydawnicza najeżona błędami niczym świąteczny sernik rodzynkami prawdopodobnie nie stanie się książką.

W związku z tym proponuję następującą praktykę. Po ukończeniu pracy nad naszą powieścią, tomikiem wierszy, poradnikiem czy inną publikacją należy nie wracać do tego pliku przez najbliższe kilka tygodni. Im dłużej trwa przerwa, tym tak naprawdę lepiej, oczywiście w granicach rozsądku.

Po tym jak maszynopis już się uleży na twardym dysku, trzeba go wydrukować i przeczytać w formie papierowej. Najlepiej głośno. Monitor bardzo często oszukuje i nie dostrzegamy błędów doskonale widocznych na wydruku. Czytanie na głos pozwala wyeliminować potknięcia stylistyczne czy interpunkcyjne. Ogranicza to też błędy gramatyczne. Kolejnym krokiem jest naniesienie poprawek na nasz szlifowany diament.

Wydruku nie należy zszywać, bindować czy sklejać. Jeśli uznamy, że nasz rękopis — wszystko jedno, czy elektroniczny, czy wydrukowany — jest gotowy, możemy przekazać go kandydatowi na naszego wydawcę. Warto jest wraz z materiałem dołączyć krótką wiadomość od siebie. Absolutnie nie można pisać, że: ten sam rękopis trafił także do innych wydawców; że książka powstała wiele lat temu (byłeś młody) i można by ją jeszcze poprawić, a także chwalić się, że masz w zanadrzu o wiele lepsze teksty. Jeśli masz lepsze, to dlaczego nie wysłałeś ich teraz właśnie — pomyśli redaktor. Nikt młodzieńczych bazgrołów czytać nie ma ochoty, a straszenie konkurencją może doprowadzić tylko do dna kosza.

Jeśli wszystko pójdzie dobrze, masz szansę otrzymać odpowiedź. Nieważne jaką. Istotne, że ją otrzymasz.

Zobacz: Autor 2.0. Jak wydać (własną ) książkę i na tym zarobić

Moje wymarzone urodziny

2010-07-26T03:04:00.000-07:00

Jako, że jestem do cna sfiksowany napiszę, że obchodzę urodziny tego samego dnia, co Krasiński, Prószyński czy Fielding – bardziej znana miłośnikom nazwiska Jones. Niestety nie z imieniem Indiana, ale Bridget.

To, jeśli chodzi o ludzi pióra. W tym gronie znajdują się jeszcze takie ciekawostki jak Kopernik, bracia Golcowie czy Paweł Konnak alias Konjo.

Data przyjścia na świat zrodziła u mnie problemy z tożsamością. Na szczęście nie seksualną czy płciową a zodiakalną. Bo nie wiem czy urodzony 19 lutego jest jeszcze wodnikiem, czy może już rybą.

Generalnie sympatia do własnych urodzin wzrastała u mnie parabolą do osiemnastki. Potem przez jakiś czas utrzymywała się w klimaksie. Dziś widzę, że kolejny gebustag przynosi niesmak na ustach i odwrotnie proporcjonalną sympatię. No cóż, nie pozostaje nic innego, jak wmawiać sobie, że każdego dnia budzę się jeszcze piękniejszy, ale dzisiaj to już naprawdę przesada. Innymi słowy własnych urodzin nie lubię.

Co działo się przed osiemnastymi, nie pamiętam. Wina były jeszcze stosunkowo tanie. Potem urodzinowych stosunków należało unikać, bo wina leżała po mojej stronie. Po kolejnej dziewiątce coraz mniej beztroskich dwudziestek z ogonkiem nadszedł cios w samo serce.

Trzydziestkę przemilczałem bojkotem kalendarza, z przyjacielem unikając spojrzeń na wzajemne zakola, przy szklaneczce Becherovki. Za to na trzydzieste pierwsze zawezwałem pół Opola. Zima była w tym roku niewąska, więc grillować przy wódeczce jak tatusiowie na działce nie mogliśmy. No i nie ma takiej działki w Opolu, która pomieściłaby sześćdziesiąt tysięcy gości.

Aby nie było jak u tipsiar z różowymi torebkami spotkaliśmy się w kręgielni. Graliśmy kilka godzin. W sportowym duchu bez kropli jakiegokolwiek alkoholu. Za hasło przy barze pt. „Olo” i mrugnięcie okiem rodem z prehistorycznej reklamy goście dostawali od barmanki piwo. Wiadomo jakie. A, że większość moich przyjaciół to ludzie lotnictwa, dostałem oprócz flaszek absyntu, kompasu i pióra, jako prezent: laurkę-bon, na szkolenie spadochronowe i trzy samodzielne skoki.

Ucha sobie nie odgryzłem. Choć jako szybownik naraziłem się wszystkim twardoskrzydłym. Pierwsze skoki na linę desantową wykonałem skazując się na banicję w świecie pilotów. Przeżyłem, choć w dziewiczym skoku miałem twista. Kto nie wie co to – polecam na you tube hasło „Line Twist”.

Dziś moja szmaciarska przygoda twa dalej. Skaczę z 4 kilometrów nad ziemią i za każdym razem, przez minutę wolnego spadania przeżywam więcej, niż dotąd przez trzydzieści jeden lat życia. Wszystkie imprezy razem wzięte, wszystkie kobiety… poznane i szklanki opróżnione.

Wymarzone urodziny mam za każdym razem, spadając 50 metrów na sekundę dół. I wiem, że Becherovka po skoku smakuje zupełnie inaczej. To smak życia. Nawet pić przestałem, choć prawdę powiedziawszy jak wytrzeźwię po trzydziestych drugich urodzinach, to się jak nawalę, że pewnie nową książkę napiszę.

Tymczasem, miedzy jedna a drugą korektą – wszystkiego najlepszego urodzonym 19 lutego. Pod znakiem Wódnika.

Modliszki

2010-03-30T06:31:00.000-07:00

Czasem nazywane „femme fatale”. Jak wszystkie kobiety są fascynujące. Tyle, że to najgorszy ich typ. Najbardziej niebezpieczny. Kryje się ze swoim złem. Jest jak rak. Jeśli zaatakuje i ofiara odkryje to w porę, ma jeszcze szansę. Jeśli się spóźni – umiera w cierpieniu.

Charakterystyka.

Mają unikalne cechy charakterystyczne. Zazwyczaj są bardzo atrakcyjne. Pamiętaj jednak, że kobieta, która jest tylko urodziwa nie może być piękna. One właśnie takie są – urodziwe, ale w nich tylko głucha pustka. To nie ich wina, po prostu cierpią na swoisty narcyzm, które każe stawiać im własne zdjęcia w drewnianych ramkach na meblach. Kochają, tylko siebie i to w chory sposób, o którym zaraz.

Są słońcem swojego własnego układu planet i żyją w przeświadczeniu, że ich życiową misją jest po prostu być. Just to be. :-) Nie są zdolne do zwykłych, prawdziwych, ludzkich uczuć. Chcą wierzyć, że są dobre. Wiedzą, że krzywdzą, mimo tego nic ich nie powstrzymuje. Zamiast sumienia mają niskie, choć nieuświadomione poczucie własnej wartości. Narcyzm i emocjonalna masturbacja.

Rozpoznanie.

Modliszka w fazie ujawniania się zmienia nastrój: raz jest słodka i urocza, innym razem znów lodowata i złośliwa. Niestety ofiara rozpoznaje modliszkę dopiero w jej ramionach. To znaczy w szponach.

Co ciekawe, w początkowej fazie znajomości modliszki nie ujawniają swoich drapieżnych cech. Instynktowne kontrolując własne zachowanie.

Permanentnie poszukują nowych, silnych wrażeń, bo te dają emocje. Sporty ekstremalne, boks, karate, wspinaczka i ciągłe sprawdzanie siebie, by się dowartościować. Bycie wyjątkową, tzw. silną kobietą, ale tylko w męskim świecie. To, co stabilne, przewidywalne, spokojne nie jest dla modliszek atrakcyjne. One do życia potrzebują ruchu, zmienności, działania. Dlatego takie kobiety bardzo łatwo i często nawiązują liczne, nowe znajomości. Identyfikują się z męskim stylem życia, światem mężczyzn i pozornie z męską psychiką, ale faktycznie przyciąga je do mężczyzn kompleks Ateny. Podświadoma tęsknota za ojcem, szczególnie, jeśli był nieobecny dzieciństwie. Dzięki obcowaniu z mężczyznami mogą w dorosłym świecie szukać „taty, którego nie było”.

Sposób polowania.

Początek jest bajką. Nowy mężczyzna dla modliszek to właściwie świeża ofiara – dostarcza nowych wrażeń. By osiągnąć swój cel kobiety typu modliszka, dążą by mężczyznę oczarować, podporządkować a w konsekwencji zdominować. Do tego celu wykorzystują seks. Ofiary w pierwszej fazie zdają się być zadowolone. Trudno nie być, jeśli sypia się z kochanką, która miała więcej partnerów niż wynosi potęga z jej wieku. Począwszy od dzieciństwa nieustannymi atakami poszerzają niezbędne doświadczenie i uczą się je wykorzystać. Dla modliszek nie liczy się bliskość. Nie czują jej potrzeby. Seks to dla nich interesująca gra. Przy tym oczywiście środek do celu. Klimaks to, emocjonalne zaangażowanie się ofiary. Kiedy do niego dojdzie, modliszka zaczyna ją niszczyć.

Nasze feeme fatale zaczynają też węszyć i szukać. A, że są zazwyczaj atrakcyjne i potrafią uwodzić, nie sprawia to im żadnego kłopotu. Wkrótce pojawia się nowa, bezbronna ofiara. Nieświadoma i świeża. Najważniejsze, że NOWA. Rusza ten sam schemat. Nowy romans, nowe nadzieje i nowa romantyczna gra.

Skutki prowadzonego trybu życia.

Nie ma mowy o budowie związku. Należy myśleć w kategorii przygody na jedną noc powtarzanej przez jakiś czas. W stylu „ dałam dupy, on chciał czegoś więcej”.

Oczywiście, jeśli modliszki są świadome własnych potrzeb, dobrze przy tym, jeśli będą zaspokojone. Należy jednak pamiętać, że wyłącznie seksualnie, bo modliszką jest się na poziomie emocjonalnym. Każdy atak, każdy nowy podbój przynosi satysfakcję, nową nadzieje i spadek samokrytyki. Dowartościowanie. Pojawia się wrażenie, że coś się ruszyło. Modliszki mówią do siebie: „może nie jest ze mną, aż tak źle”. Najgorsze, że bycie modliszką chroni zranione wnętrze przed nawiązaniem głębszej relacji, do której po pewnym czasie nie są już zdolne. Nici z marzeń o normalnej rodzinie, nawet, jeśli bardzo tego pragną z tykającym w tle zegarem biologicznym.

Wraz z kolejną zmarszczką zostaje u modliszek narastające poczucie osamotnienia i zawodu. Plus żal do – i to jest najciekawsze – innych ludzi. To oni stają się winni nieudanego życia. Życia modliszki, która nie potrafi być szczęśliwa. Bo jak można być szczęśliwą, kiedy się krzywdzi wszystkich wokół. Zło przecież zawsze do nas powraca.

Ofiary.

Modliszki niszczą psychicznie swoich bliskich świadomie. Atakują rożne ofiary. Nie mają jednak nic do rzeczy. Są rzeczą. Mężczyzna podporządkowany (zakochany) przestaje dotaczać nowych doznań. Modliszki zaczynają się nudzić. Początkowo tylko lekceważą swoje ofiary, potem również poniżają. Wykorzystują i dręczą psychicznie. Rozpoczynają się kłótnie. Zaangażowanie ofiar jest przez modliszki odczuwane, jako irytujące.

Szukają mężczyzn znających poczucie własnej wartości, wrażliwych, przez co dla modliszek tajemniczych, odosobnionych z własnym światem. Tacy dostarczają większych emocji. Idealnie, gdy są w związku, choć niekoniecznie. Najwięcej można wtedy ofiarom popsuć w życiu, więc trofeum jest bardziej atrakcyjne. W telefonie mogą zachować po kolejnych ofiarach kilka smsów więcej na pamiątkę. Jak dwuzłotowych monet. Najlepiej w klaserze.

Przyczyny.

Przede wszystkim genetyczne. To nie ich wina, że są kalekami emocjonalnymi. Na dłuższą metę nie nadają się do związku, choć dłuższa meta może oznaczać nawet kilka lat. Paradoksalnie kłótnie mogą dostarczać modliszkom w związkach nowych doznań, które są przecież atrakcyjne. Wcześniej czy później nawet jednak i one się nudzą.

Czasem jednak kobieta modliszką staje się później. Może zdecydować brutalny film pornograficzny obejrzany z siostrą w wieku lat 9, albo widok seksu między rodzicami. Może powodem być zranienie przez pierwszą, młodzieńczą miłość. Albo patologiczny pierwszy raz w wieku 16 lat z nieznajomym mężczyzną w czarnym BMW i wytrysk w usta. Może niespodziewane zakończenie pierwszego i jedynego prawdziwego związku 14 lutego, kiedy jeszcze umiały kochać. Ludzie nie rodzą się źli, stają się tacy dopiero potem.

Może właśnie, dlatego po policzku spływa modliszce łza, kiedy kocha się ze swoją ofiarą.

„Modliszka” - wiosną nowa powieść.

Polsko-ruski fenomen

2009-09-06T12:21:00.000-07:00

Ona mi powiedziała, że to xsiążka rewelacyjna, zjawiskowa, fenomenalna. No to przeczytać trzeba, myślę, czytam – więc robię. A, że pomazańcem Gadu-Gadu jestem, e-człowiekiem i kabel z neostrady mam za aortę, więc na allegro kupuję i ruszam w tany do liter bez szemrania.

Otwieram, przerzucam strony i chłonę. Słowa rozdrabiane niczym ziemniaki tłuczkiem. Genialnie. Za to szacun jak się patrzy. Talentu koleżanki po fachu nie neguję, zazdroszczę raczej. Fajnie jest fajowo, super, hiper, extra i kalwo – amfa, trawa, kurwy – jak co dzień pod balkonem. Jak w domu. Ojczyzna polszczyzna bardziej Lepperowaska niż Mickiewiczowska, ale coś za coś – taki czasów naszych znak. Życie w realu albo Romantyzm poprzetykany Kolumbami. Dziś jednak literatura sięgnęła bruku. A nam przyszło, Tobie i mi w nim, na tym bruku, żyć, egzystować w tym czasie właśnie. Rynsztok zdecydowanie bliżej jest większości nas i dres bez pasków niż Asnyk, Szymborska i Kuczok. Chociaż nie – bo „Gnój”, spoko. Realny jest także, owszem, i dobrze też git majonez, tak samo jak „Pręgi”.

Więc o co chodzi z tą „Wojną polsko-ruską pod flagą biało-czerwoną”? No właśnie, nie wiem. Pewnie dlatego, że Paszportu Polityki nie dostałem.

Xsiążka jest, niebanalna, do czasu zajebista, a potem – no nie chcem ale muszem to napisać – takie – lelum polelum. Zaimków za dużo, szyk poprzestawiany, haos ogoolny. Stylizacja-masturbacja. Językowa oczywiście. Żeby do-czytać, samozaparcia potrzeba. Jeśli wystarczy wrzody mogą być, powstać, wyrosnąć między synapsami. Wydawnictwo Lampa i Iskra Boża ostrzega.

Silny – jest – protagonista bohater. I dobrze, fabuła – niech będzie, lipa ale jest – dialogi – nędza i rozpacz. Naciągane pytanie fabularne, dychawiczne sceny, wątki niejasne, nieprzyjazne. Ale co to? Mamy bestsellera – w którym, co prawda, nikt nie wie o co biega, ale jest.

Mamy pierwszą powieść dresiarską o współczesnej młodzieży, narkotykach, rozdziewiczaniu i ogólnym braku celu w życiu, podobno. Powstało już wiele pierwszych xsiążek. Pierwsza powieść polskiego oświecenia, pierwsza powieść o żołnierzach polskich w Iraq, pierwsza powieść forumowa. Ja sam mam na koncie swoją pierwszą powieść. Oprócz tego, powstało wiele doskonałych książek o ćpaniu, seksie, młodzieży i zdecydowanie lepszych od „WP-RPFB-C”… i co z tego? Się pytam.

No nic. Czytamy o rzyganiu kamieniami, biało-czerwonym halunie, podrobionych elemach mentolowych od ruskich koniecznie. Czy za to Nike się należy? Wiem, ale nie powiem, bo zaraz ktoś beknie, żem zazdrośnik i gnojek. Tyle, że na fenomen „Wojny…” patrzę dwojako, dualistycznie można by rzec – jako autor, i twórca jednocześnie. To o tym będzie zaraz.

Nikt, myślę, w mordę mi nie da jeśli napiszę, że zdecydowanie lepsze książki tej nagrody nie dostały. Niektóre nawet – też zdecydowanie lepsze – nie zostały w ogóle wydane! Mnie się patrzy bardziej dla przykładu „Zakazane po legalu” niż cała ta owiana mediami „Wojna polsko–ruska pod flagą biało-czerwoną”, co to jest, być miała podobno dla Szczepańskiej wzorem, matrycą, odniesieniem jak Dorota M. w Przekroju pisze .

Niby, że Szczepańska skopiowała i zerżnęła, sfałszowała jak Beger podpisy na liście. BTW, nie wmówicie mi – patrząc na okładkę płyty ze ścieżką dźwiękowa z filmu – że mam deja vu z Trainspotting. Ale cicho-sza, nara, pochwa i strzała w tym temacie. Jush jest nagroda, skandal, sukces, a za sukcesem jeszcze jeden i ten sukcesem pogania. Jest wydawca jest kasa – jest recenzja. Jest xsiążka – film mamy. Kasa będzie. Target przyjmuje wszystko, kiedy ivent się traf. Bijemy pokłony. A jak ci się taka literatura nie podoba, to znaczy żeś tłuk niedouczony i tuman skończony, bo arcydzieło mamy i basta. Słowa się rzekło i ciałem się stało. A „Wojny…” przeczytać nie wypada.

- Ja ci mówię, że ona mi powiedziała, że ona wojny polsko-ruskiej, pod flagą biało czerwoną nie czytała. Kumasz czeczongę?

- No co Ty? Powaga?

- Jaha...

- O siet. Ale siara.

Dedukuję jako autor, że to jeden biały kot pośród całej reszty czarnych (sorki za kredyt, Emir), więc wszystko się wyjaśnia. Nowość, krytyczne i opiniotwórcze recenzje, zachwyt – olaboga – sto dwadzieścia tysięcy egzemplarzy, chwała, zapał i skreślanie konkurencji. Niech będzie. Ale… dla mnie jako czytelnika nie wszystko musi być białe i czarne (znów ten Kusturica), a nie każda udana. W tym świetle dziełko jest bez przesłania, bez fabuły za to – dla autora – z genialną stylizacją językową i nowatorstwem godnym naszych cyber czasów, co to się w nich xsiądz lepsiejszą furą od górnika buja. Więc nadmienię, jush jako czytelnik i twórca w tej samej personie, że MSZ książka jest owszem, do przyjęcia – ale cały zachwyt jest z lekka przesadzony. Za taką literaturę to ja mówię thx i olewam ją z góry długim łukiem.

Jeśli to-to ma być arcydzieło ocenione obiektywnie stało się to niechybnie po thc. Albo LSD nawet. Patrz, jak pięknie: biało-czerwone… ale co konkretnie? Książka nie umywa się do prawdziwych arcydzieł i wątpię aby 4you „Wojna P-RPFB-C” była czymś co kohash i do czego chcesz wracać. A jak coś jest cool to tak chyba być powinno? I nawet strojna stylizacja na Trainspotting nie pomoże, tak samo jak w tym felietonie nie zastąpi treści.

No to teraz mam dwie wiadomości: dobrą i złą, obie reasumujące. Nowatorstwo językowe książki, zabawowa językiem, – tak owszem ale cała reszta: NIE. Więc mamy mały fenomen. Why?

Dla krytyków, może warto było czekać 40 lat na ten „kawał lekko nadpsutego literackiego mięsa”. W tym kontekście książka to wielkie dzieło – ale ogólnie nie dla mnie ten kontekst. „Wojna… „ to tylko interesujący eksperyment literacki. Traktowany w ten sposób, jest owszem, bardzo udany. Jako dzieło jest tylko histerycznie nagłaśnianym, rozdmuchanym przez media produktem popkultury. Dzięki zamieszaniu wokół siebie przyciągała ona ogromne rzesze czytelników (i kinomanów), którzy dzieło jednak nie do końca zrozumieli. Zupełnie czegoś innego też oczekiwali – sami z resztą nie wiedząc czego. I to jest ten fenomen.

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

Pisarz, czy może grafoman?

2009-08-31T03:51:00.000-07:00

Mam przyjaciela. Najlepszego. Owszem, kilka razy zaskoczył mnie i zdarzyło się też, że zawiódł. Ale wybaczyłem i staram się o tym zapomnieć. Nikt z nas przecież nie jest doskonały.

Przyjaciel mój jest pisarzem, choć sam twierdzi uparcie, że co najwyżej grafomanem. Dla mnie to zresztą żadna różnica. Grafomana od pisarza niewiele przecież odróżnia, za to o wiele więcej łączy ze sobą. Pisząc trzeba mieć przecież przede wszystkim upór, determinację i wiarę, że wreszcie czytelnik doceni efekty tej pracy. Tak jest w obu przypadkach. I u pisarza i u grafomana. A jeśli się uda, grafoman staje się pisarzem, jeśli nie – pisarz zostaje grafomanem.

Grafoman – mówią ludzie mądrzy – to taki ktoś, kto nie mając nic do powiedzenia stara się to dokładnie opisać. Pisarz opisuje coś, co nie lepiej przeczytać niż wysłuchać. Pisać trzeba stale, żyć niekoniecznie, więc ciągłe pisanie niesie ze sobą pewne niebezpieczeństwa. Ciągle pisząc zamiast pozostać poczciwym grafomanem, można stać się prawdziwym pisarzem. A to klęska straszna. Bo choć dzieła się tworzy, które się podobają, to nad klawiaturą się czasem z głodu przymiera, jeśli krytyczny tyłek wyroczni w Delfach języczkiem się po pośladkach nie przeciągnie. Pytie to lubią.

W ten sposób znów staje się grafomanem. Na honory można liczyć dopiero po śmierci, co się psu na budę akurat zdaje. Dlatego jeśli pisarz, pragnie honorów już teraz, za życia, chce za efekty swojej pracy zapłacić za czynsz, znów staje się grafomanem. Więc lepiej zatem być zamiast grafomanem albo pisarzem, na przykład chałturnikiem. Nikt nie wyzwie człowieka od beztalencia i fanatyka za to trochę tłuszczu człowiekowi po brodzie skapnie. Ma to jednak tę wadę, że ambicji nie zaspokaja tzw. pisarskich, a one jeśli będą tłamszone staną się gorsze od Duce. Jak by sprawy nie ugryźć, jak bym mojego przyjaciela nie nazywał ciągle jest niedobrze.

Mów o mnie, że jestem pisanką – szepcze kiedyś. – Po śmierci będę mógł liczyć na zmartwychwstanie. A umrę niedługo, bo grom z jasnego nieba mnie trzaśnie.

Poszedłem wczoraj do niego. Odgromnik ma zepsuty, pomóc mu chciałem elektrykę naprawić. Na fachowca go nie stać bo jest tylko grafomanem. Otwieram drzwi i patrzę a biedak zmęczony, śpi nad manuskryptem swojej powieści, którą zaczął ponad rok temu a teraz poprawia. Obok poduszki na powiedzeniu uznania z jego rachunku tytułem „honorarium autorskie” czytam odręcznie napisana uwagę. „Jeśli piszesz i sprzedasz choć jedną swoją książkę – jesteś pisarzem, jeśli nie – zostajesz grafomanem.”

Spojrzałem na niego. Zmęczony ale spełniony, szczęśliwy i zupełnie niezagłodzony. Grafoman-pisarz-chałturnik, który ma gdzieś to, co o nim piszą i mówią. Nie ważne jak go nazywają – ważne, że jest sobą. I, że go czytają. Tak samo jak nie jest ważne kto historię opowiada, ale o czym opowiada ta historia… Cały on. Cały ja.

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

Śmierć książki

2009-06-10T21:54:00.000-07:00

Pismo jest naszym wielkim odkryciem. Potem mieliśmy jeszcze tylko dwa równie wielkie. Pierwszym, było wynalezienie druku. Drugim Internetu, który zmienia nasz świat i zabija papierowe książki.

W obu przypadkach w relatywnie krótkim czasie po premierze, świat zmienił swoje oblicze. Gutenberg zapoczątkował nową erę w historii książki, w której stała się ona łatwo dostępna, powszechna i masowa. Dla światowej cywilizacji ten fakt jest równie znamienny co wynalezienie koła, bo przez następne 500 lat umożliwiał wymianę myśli między ludźmi na niespotykaną dotąd skalę.

Oto jednak na początku lat dziewięćdziesiątych XX wielu powstała strona www. Pojawił się hipertekst, e-mail, e-book i e-człowiek. Jednostka z pokolenia przełomu, która uwielbia formę książki drukowanej, ale dopuszcza do siebie także hipertekst. Ten człowiek jest już nowym odbiorcą. Odbiorcą wychowanym przed monitorem komputera podłączonego do sieci. To odbiorca net-pokolenia, które chce teraz, natychmiast, bez barier. Najważniejsze jednak, że to odbiorca młody.

Dziś, w Polce, z Internetu korzysta 37%. Z czego, 46% użytkowników ma mniej niż 25 lat. Spędzają oni średnio 27,5 godziny w sieci tygodniowo. Ci ludzie, to pokolenie cyfr, zdigitalizowane jednostki podłączone do e-świata. A świat cyfr, cyberprzestrzeń zabija materialną postać książki.

A książkę, w sensie bytu materialnego czeka śmierć. I nie dlatego, że e-cywilizacja jest nieczytająca. Dziś 69% użytkowników Internetu wciąż czyta książki. Przez Internet je kupuje i przez te zakupy papierowa książka będzie wmusiła odejść, nadążając za zmianami. Wraz z nią znikną księgarnie, biblioteki i drukarnie.

Forma papierowa umiera.

Od grudnia 2008 w Polsce nie ma już papierowych ksiąg wieczystych. Są tylko elektroniczne. Najstarsza encyklopedia świata – Britannica rozwijana od 1738 roku liczy dziś ponad 120 tysięcy haseł. Przy niej anglojęzyczna Wikipedia, powstała w zaledwie 2001 roku liczy już niemal 2,9 mln haseł. Jej polski odpowiednik zgromadził ponad pięciokrotnie więcej niż angielska Bratanica przez prawie 250 lat! Przy tym, w 2005 roku badania wykryły w Wikipedii 162 błędy (które natychmiast poprawiono) a w Britannice 123, które poprawione będą dopiero w następnym wydaniu.

Pojawiła się technologia e-papieru, którą sukcesywnie rozwija kilka firm. Czytniki Kindle, Sony Reader i Iliad na razie wciąż są drogie a zatem niezbyt powszechne, choć coraz bardziej popularne i tańsze. W 2007 roku sprzedano 1,1 mln czytników, w 2008 3,5 mln czytników, w 2010 sprzedaż wyniesie 7,2 mln a rok później 12 mln. Jednak z chwilą, kiedy cena ich spadnie (do np. 1 zł – tak stało się z telefonią komórkową) staną się powszechne.

Pierwsze czytniki (np. Sony Data Bookman) w latach 90 kosztowały 900 USD. Pod koniec lat 90 udoskonalony SoftBook Reader kosztował już 599 USD. Dziś cena czytnika to ok. 200-300 USD. Na początku czytniki ważyły 1,3 kg, dziś zaledwie 0,25 kg i w zawierają do 160 książek. A rozwój trwa nadal i należy spodziewać się, że czytniki będą jeszcze doskonalsze.

Upowszechnienie e-papieru i spadek cen czytników e-ksiażek oznacza śmierć papierowej książki. Do tego czasu klasyczne dzieła znajdą się w domenie publicznej (będą zatem darmowe) a cena dzieł spółczesnych spadnie z kilkudziesięciu do kilku złotych. Zniknie 80% dzisiejszej ceny książki, którą pobierają pośrednicy na drodze autor – odbiorca (hurtownicy, księgarze, drukarze). Książka papierowa, dziś i tak już bardzo droga stanie się owszem, nadal pożądanym ale bardzo drogim i niekoniecznie funkcjonalnym gadżetem dla starej daty bibliofilów. A pamiętajmy, że za 30 lat to nasze dzieci będą pokoleniem budującym świat, my zaś już emerytami. Zamiast 30 zł za najnowszą powieść zapłacą 6 zł, albo za 30 zł dostaną 10 najnowszych powieści plus czytnik gratis.

Oczywiście, wraz ze śmiercią papierowej książki wiele się zmieni. Zniknie kilka zawodów, powstaną w to miejsce nowe. Zmieni się sposób dystrybucji i z pewnością sposoby płatności. Być może płatność jednorazowa zastąpiona będzie abonamentem albo w inny sposób rozliczać będą swoje honoraria twórcy i zyski dostawcy e-ksiażek.

Książka w swojej idei – jako utrwalonej ludzkiej myśli – zginąć nie może. Bo jak napisał George R. R. Martin „umysł potrzebuje książek, podobnie jak miecz potrzebuje kamienia do ostrzenia”. Ale jej dotychczasowy nośnik z pewnością się zmieni. Pociągnie to za sobą ogromne zmiany. Na naszych oczach bowiem rozgrywa się wielka dziejowa rewolucja, a ona jak każda inna wszystko zmienia.

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

Książka elektrononiczna czy ebook?

2009-05-11T08:59:00.000-07:00

Książka elektroniczna, ebook, e-ksiażka, audiobook i publikacja elektroniczna – co mają wspólnego z tradycyjną, obiecującą swoim zapachem ucieczkę przed przykrością codziennego życia książką?

Książka elektroniczna pojawiła się w USA, stąd też pochodzi jej nazwa – e-book. Spojrzawszy na pierwsze dwa wyrazy tego artykułu widzimy, że istnieje polski odpowiednik jego nazwy, jasny, i zrozumiały. Używanie angielskiego słowa e-book może być zatem przez językowych purystów postrzegane jako niepotrzebny makaronizm. Sporo w tym racji, ale jak się okaże za chwilę, nie do końca. Zanim wyjaśnię, dodam tylko, że nie ma co walczyć z wpływem angielskiego, bo w świecie zero-jedynkowej polszczyzny pleni się on niczym perz w łanie wysrebrzanym żytem.

Czym zatem jest e-book czy książka elektroniczna?

Nazwy są właściwie stosowane zamiennie. W szerokim ujęciu, książką elektroniczną, czyli e-bookiem, może być każdy dokument w postaci elektronicznej, który zawiera tekst. Oczywiście to bardzo naciągana definicja, wielu bowiem doda: aby plik był książką elektroniczną (e-bookiem) konieczny jest jeszcze wewnętrzny system nawigacyjny. Inni dołożą, że książką elektroniczną (e-bookiem) będzie pełną gębą dopiero, gdy zaopatrzy się ów plik w kontakt z Internetem, zwierać zatem musi hiperłącza.

Zwraca się również uwagę, że z uwagi na zacieranie się granic miedzy tradycyjnymi mediami w wypadku książki elektronicznej – e-booka – konieczna jest zawartość dodatkowych treści jak np. efektów multimedialnych. Są również i tacy, którzy uważają, że e-book, czyli książka elektroniczna wcale nie musi być przeniesieniem tekstu papierowej książki (a zatem powieści, poradnika, tomiku wierszy, albumu itp.) do postaci elektronicznej. Uważają oni bowiem, że ebookiem (książką elektroniczną) może być równie dobrze np. jakiś system pomocy programu. Na potwierdzenie wskazują tu prehistoryczne źródła e-booków, co znaczy mniej więcej początek lat dziewięćdziesiątych XX wieku, kiedy książka elektroniczna (e-book) się w takiej postaci rodziła.

Jedno jest pewne – potrzebny jest program do odczytu owego pliku (przeglądarka), który książką elektroniczną, czy tym zanglizowanym e-bookiem się zowie. Tu rodzi się następny problem klasyfikacyjny – bo jeśli tak jest, książką elektroniczną powinien być plik zapisany w formacie *txt, *doc, *odt, *sxw, *sdw czy *vor (tj. tekstowym), nie zaś tylko *pdf i ewentualnie *lit. A tak nie jest. Nikt dziś bowiem nie uzna nawet i 150 stron napisanych w Wordzie czy innym Writerze za książkę elektroniczną choć, po przekonwertowania tego samego manuskryptu do pedeefa już bez wątpienia szanse na to wzrastają. Na domiar złego mianem książek elektronicznych nie chce określać się również dokumentów HTML, skompilowanych do plików *exe albo zapisanych w technologii np. Flash/Shockwave czy innej choć i tak przecież książki elektroniczne (e-booki) są czasem tworzone. Adobe zarzuciła nam mózgi delikatną mgiełką hegemoni Acrobata niczym Microsoft z Windowsem. Co ciekawe, bez oporów książką elektroniczną uznaje się specjalnie przygotowane niektóre pliki dźwiękowe (np. *mp3, *wav), choć książka słuchana jest starsza o przynajmniej pół wieku.

Jedno z tego galimatiasu wynika pewnego. Nie ma w tej chwili jednej, wyczerpującej definicji książki elektronicznej (ebooka), która zadowoliłaby wszystkich. Jakąkolwiek definicję zaprezentujemy może być dla kogoś arbitralna, ktoś inny z łatwością poważy jej zasadność i ujawni jej słabe strony.

Dlatego, na własny użytek mam swoją, prywatną definicję książki elektronicznej (e-booka). Uważam, że jest nią każda książka przeniesiona do formy cyfrowej, którą można czytać z użyciem specjalnego urządzenia. Istotne jest przy tym, że książką elektroniczną nie jest każdy plik tekstowy – nie każdy tekst jest bowiem książką – konieczny jest ISBN. Urządzeniem do odczytu nie musi być komputer bo może nim być czytnik e-booków, albo palmtop a plik wcale nie musi być przez nas czytany. Bo czytać może ktoś za nas – jak w wypadku audiobooków.

Teksty niebędące książkami, czyli broszury, gazety są publikacjami elektronicznymi, co jest pojęciem szerszym od książki elektronicznej (ebooka). Idąc tym tropem, wspomniane wcześniej wszelkiego rodzaju książki do słuchania będą książkami elektronicznymi, ale w tym specyficznym wypadku okazuje się, że zapożyczenie z angielskiego słowa ebook jest bardziej precyzyjne. Na czytaną przez kogoś formę książki jest określenie bardziej precyzyjne – audiobook, zatem książka elektroniczna w formacie audio.

Ebook, czy niech już będzie – e-ksiażka – jest młoda, liczy bowiem niespełna 20 lat. To bardzo niewiele naprzeciw prawie pięciu i pół tysiąca istnienia książki jako takiej. To dwadzieścia lat zmieniło w jej życiu więcej niż 20 wieków. I wiele się jeszcze na tym polu zmieni. Nie trzeba bać się zmian, ale oczekiwać ich z nadzieją. Wszak książka – nieważne w jakiejkolwiek byłby formie zapisana, nie zniknie, choć może zmieni się nie do poznania.

Przecież „czytanie książek to najpiękniejsza zabawa, jaką sobie ludzkość wymyśliła ”, „kto czyta książki, żyje podwójnie ” sprawiają one, że „opisywane w nich historie i wyrażone opinie stają się Twoimi i po skończonej lekturze nie jesteś już tym samym człowiekiem, jakim byłeś ” a „zdania na ich temat są podzielone, między dobre i złe” . I tak samo jest z e-bookami.

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

--
Wykorzystano cytaty: Wisławy Szymborskiej, Umberto Eco, Arturo Pérez-Reverte i Ryszarda Nowosielskiego.

fot: www.e-czytnik.pl

Dziękujemy, nie skorzystamy

2009-04-12T03:18:00.000-07:00

Dopóki walczysz – jesteś zwycięzcą. Mądre, piękne słowa, prawda? Zacytowałem je nieprzypadkowo.

Przede wszystkim dlatego, że są bardzo prawdziwe. Po drugie, powiedział je ktoś, kto dla zdecydowanej większości ludzi autorytetem nie jest. Wspomnę, że ich autor urodził się w Braunau am Inn. Nie, żeby był dla mnie idolem. Zdecydowanie wolę Ernesto Che Guevare, choćby dlatego, że jego PR ma lepsze notowania. Uważam jednak, że tekst bez prowokacji jest mdły jak rosół z kury bez soli. Do czego zmierzam?

Podstawą powodzenia każdego przedsięwzięcia jest determinacja. Owszem, nie zawsze wystarczy by osiągnąć zamierzony cel. Potrzebne jest jeszcze coś. Niemniej, jeśli owo coś mamy w wypadku totalnej klapy pozwala żyć w zgodzie z samym sobą. A czasem pozwala też powiedzieć – „ a nie mówiłem?” Chodzi o pisarstwo. I książki.

Pierwszą powieść Stephena Kinga pt. „Carrie” odrzuciło kilka wydawnictw. Dziś uważana jest za jego najlepszą, a sam King jest najbogatszym pisarzem świata. „Jazda na kuli” tego samego autora też nie zostało wydane w formie książkowej, bo wydawca uznał, że opowiadanie jest za słabe. Na szczęście wydano je w formie elektronicznej. I dobrze; pisarz zarobił milion dolarów. Ludkowie zrozumieli, że na elektronicznych książkach można zarobić pieniądze. I nie elektroniczne ale prawdziwe. Filmowcy zaś dostali pomysł na scenariusz filmu.

Zanim wydano dwukrotnie przenoszoną na kinowy ekran „Lolitę” Vladimira Nabokova powieść została zgodnie i z oburzeniem odrzucona przez kilka wydawnictw. Pisarz, który przecież nie był debiutantem, szukał bezskutecznie wydawcy przez ponad 2 lata. Na szczęście znalazł, i dziś „Lolita” jest uznana za jedno z największych arcydzieł literatury światowej. Interesujące, że zanim na to zapracowała była na brytyjskich i francuskich granicach rekwirowana, jako „najbrudniejsza książka, jaką kiedykolwiek czytałem” jak twierdził redaktor londyńskiej Sunday Express. Tak bardzo niektórzy byli do „Lolity” nastawieni na nie.

Nie lepiej miał się J. R. Tolkien. Kiedy na dobre już naraził na szwank swoją uniwersytecką, poważną karierę wydaniem „Hobbita” przedstawił wydawcy „Silmarillion”. Wydawnictwo kategorycznie odmówiło wydania. Rękopis musiał czekać na wydanie ponad czterdzieści lat. Tego Tolkienowi było za długo. Cztery lata wcześniej umarł. Ciekawe, że również „Władca Pierścieni” został źle przyjęty przez krytyków i wydawców. Nakład był mały, bo jako „za bardzo bajkowe dzieło” musiało być z góry skazane na straty. Tym bardziej – jak twierdzili – wykreowany tam fantastyczny świat zbyt odbiegał od rzeczywistości. I wtedy wydawcy i krytycy dostali w ryj od czytelników. Książka zniknęła z półek w natychmiastowym tempie. A po ukazaniu się „Władcy…” w USA w 1965 r. nic nie było już takie jak wcześniej…

Odrzucono także „Folwark zwierzęcy” Georgea Orwella. Gdyby manuskrypt nie ocalał z bombardowania Londynu, w PRL nie było by kłopotu z cenzurą. Zresztą autor „Roku 1984” chyba za mocno patrzył w lewo, toteż na „Drogę na molo w Wigan” patrzono tak samo krzywo jak na „Folwark” nie mając ochoty go jej wydać.

„Czas zabijania” Johna Grishama jak bystry czytelnik zapewne przypuszcza również odrzucono. Ale tu uwaga – aż 25 wydawców. Ściana hańby redaktorów jest o wiele wyższa. Oto kolejne przykłady: „Ja, Robot” Isaaca Asimova. „Harry Potter i Kamień Filozoficzny” J. K. Rowling. „Opowieści z Blarnii” Michaela Gerbera. „Kolekcjoner kości” Jefferya Deavera. „Ulisses” i „Dublińczycy” Jamesa Joyce, przy czym ostatni tytuł odrzucono 22 razy.

Determinacja jednak może popłacać. „Duma i uprzedzenie” Jane Austen, gdyby nie została opublikowana jej własnym nakładem być może nie byłaby opublikowana nigdy. A podobno to obciach. Idźmy dalej chodnikiem pomyłek wydawców. „Wyznania łgarza” Philipa Dicka. „Siostra Carrie” Theodorea Dreisera. „Przeminęło z wiatrem” Margaret Mitchell to następne wisienki na torcie. „Ojciec chrzestny” Mario Puzo w Włoszech. W Niemczech i Stanach Zjednoczonych „Nie trzeba głośno mówić” Józefa Mackiewicza.

O rety! Aż tyle? przecież to bardzo znane utwory! Tak, tak... Wiemy już o treści, przejdźmy zatem do formy – niech krew zabulgocze. Tu przebija wszystko tekst, który usłyszał autor „Księgi Dżungli” Joseph R. Kipling: „przykro mi ale nie umie pan pisać po angielsku”. Fachową odmowę wydania powieści „Zegarmistrz” usłyszał też Jeffery Deaver – „maszynopis jest tekstem nienadającym się do druku”. Dobre. U nas, oczywiście było i jest nie lepiej. Czerwoną kartkę dostał Witold Gombrowicz za „Ferdydurke”, Gustaw Herling-Grudziński za „Inny świat” oraz Marek Harny za „Urodzony z wiatru”.

Już dobrze, wystarczy. Fakt, pomieszałem powody – komercję, pieniądze, konwenanse i politykę. Tyle, że efekt zawsze był identyczny. Maszynopis w szufladzie, na szczęście do czasu.

Po o tym napisałem? Bo twierdzę, że autor musi mieć skórę nosorożca, siłę woli samobójcy, odporność psychiczną wariata i wiarę w to co robi terrorysty Al-Kaidy. A już najbardziej przerąbane ma nieznany nikomu debiutant. Bez agenta literackiego, sam w świecie grubych brzuchów i cygar jest zagubiony niczym wróbelek w deszczu. I jeśli nie będzie uparcie machał skrzydełkami pod wiatr, jego dzieło może nigdy nie dotrzeć do czytelnika. A jak pokazują błyszczące powyższe przykłady, mogłoby być trochę szkoda… Nieprawdaż?

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

Książka, która czyta się sama

2009-03-26T12:13:00.000-07:00

--
Pamiętacie to uczucie z dzieciństwa, kiedy ktoś czytał nam książkę? Tylko słowa i nasza wyobraźnia.

Historia książki sięga daleko przed wynalazek Gutenberga. Pierwsze zapiski pojawiły się już 3,5 tysiąca lat przed Chrystusem. Trochę naciągane stwierdzenie, bo przecież trudno książką nazwać gliniane tabliczki, hieroglify na ścianach albo zwoje papirusu. Ale to właśnie były początki książki – kodeksy. U nas, już za czasów Mieszka I pojawiły się księgi. Po pierwsze jednak – były pisane ręcznie, po drugie przywieziono je z Czech.

Znajomość pisania i czytania w tamtych czasach była tak samo powszechna, jak dziś dwudziestoletnie dziewice. Pisanie i książki związane były wyłącznie z ludźmi wykształconymi, czyli duchownymi. Później pojawili się też pisarze świeccy. Pisano na pergaminie. Były to przede wszystkim wolumeny, foliały i manuskrypty. Dopiero w 1325 roku pojawił się w Polsce papier, a 35 lat później wraz z nim, papierowe książki. W 1440 roku, genialny Niemiec upowszechnił przemysłową metodę ręcznego druku i zaczęła się nowa era. Książka rękopiśmienna konała na rzecz nowości – książki drukowanej. Nie od razu oczywiście, ale...

Ale to nie Gutenberg wynalazł czcionkę. Domniemanych ojców czcionki i druku jest kilku. Prawda tylko jedna – nie na darmo tak popularne jest zdanie „Made in China”. Już w 868 roku skośnoocy pisarze mieli bowiem własną, wydrukowaną książkę. Europa była tak daleko jak dzisiaj jest Saturn ze swoimi księżycami. Więc, tutaj, dopiero w XVI wieku pojawiła się drukowana książka. Potem, pojawi się jeszcze inkunabuł. Dojdą iluminacje, drolerie, druk kolorowy aż wreszcie czytelnictwo i książki na dobre się upowszechnią. Rok 1960 przyniesie pierwszy edytor tekstu, rok później książka będzie już złożona komputerowo. Tymczasem gdzieś w USA pojawia się tajemniczy zarodek, który w 1989 roku zostaje zapłodniony. Eksperymentalna sieć komputerowa ARPANET, zaczyna rozwijać się w INTERNET. Rodzi się hipermedium, które zmieni nie tylko książkę, ale i cały świat.

Pojawiają się więc pierwsze książki cyfrowe, zapisane na dyskietkach. W 1993 roku Stephen King na elektronicznej wersji swojej powieści zarabia ponad milion dolarów. Rodzi się tak popularny dziś ebook. Tak czy inaczej, książka nadal nie czyta się sama, skąd zatem, u licha ten tytuł? Czyżby?

Pewnie wielu z was pamięta to niezwykłe uczucie z dzieciństwa, kiedy nie umieliśmy jeszcze czytać a mimo to obcowaliśmy książkami. Można było zamknąć oczy i słuchać jak KTOŚ czyta NAM książkę. ZA NAS. Uwielbiałem te chwile. Dziś, czytam już dość dobrze, ale mimo to lubię kiedy ktoś mi czyta. I tu pojawia się książka czytana. Nazywana rożnie – audiobook, audio-book czy książką audio, odróżnia się od pozostałych form publikowania jedną cechą. Umożliwia nam obcowanie z książka, innymi słowy czytanie, paradoksalnie jednak – bez czytania... Jedziemy pociągiem, lecimy samolotem, stoimy autem w korku, wracamy zmęczeni do domu po pracy z mp playerem na uszach albo pracujemy... i jednocześnie słuchamy. Ktoś czyta książkę za nas. Jak wtedy, kiedy byliśmy dziećmi. Możemy mieć słaby wzrok, lub być zupełnie niewidomi. Albo po prostu leniwi, a mimo to, historie z książek są dla nas dostępne. Dzięki książce, która czyta się sama.

Narodziła się w latach trzydziestych w USA. W założeniu dla niewidomych. Jako alternatywna dla książek pisanych Braille'm. Niespodziewanie stała się jednak bardzo atrakcyjna dla zdrowych czytelników. Jak z viagrą. Tak zaczęła się jej kariera. Zapisywana najpierw na płytach winylowych, potem taśmach magnetofonowych i kasetach, upowszechniła się wreszcie na płytach CD. Rewolucję przyniósł format *mp3 i rozwój Internetu. Książce papierowej wyrośli nowi przeciwnicy w postaci ebooków i audioboków. O ile te pierwsze są głównie kojarzone z poradnikami, to audiobooki wydają się idealne do dystrybucji literatury pięknej. Popularność takich publikacji stale rośnie. Szczególnie dynamiczny wzrost obserwujemy właśnie w wypadku książek audio. W USA, większość bestsellerów jest natychmiast przenoszona do formatu audio. Niektóre tytuły zostają wydane jako książka papierowa, ebook oraz książka do słuchania. Trzy równoległe do siebie możliwości. Jest jeszcze czwarta, ale na razie ją pominę.

Audiobook jest nagraniem czytanego przez kogoś tekstu. Robią to wybitni aktorzy (u nas np. Kondrat, Stuhr, Zapasiewicz itp.) profesjonalni lektorzy albo też, autorzy swoich dzieł (u nas np. Wołoszański, Witkowski, Krajewski itp.). Książki, które czytają się same, współcześnie zapisywane są na płytach CD, lub też sprzedawane jako plik *mp3. Umożliwia to zakup w tradycyjnej księgarni, wysyłkowo albo pobranie z serwera. Według statystyk Audio Publishers Association z 2005 roku, w USA wartość rynku książek audio wyniosła 871 mln dolarów, a liczba tytułów przekroczyła 70 tysięcy. W Polsce możemy mówić o najwyżej kilku tysiącach tytułów, rynek oszacować trudno, jednak książki audio cieszą się coraz większą popularnością.

Niewątpliwą zaletą książki audio jest fakt, że znaczna część tytułów – szczególnie dzieł klasycznych – jest udostępniana za darmo. Jeśli książki audio są sprzedawane, zwykle są też tańsze od książki papierowej. Pozostaje bariera mentalna, ale w chwili, kiedy zainteresuje nas słuchana historia znikają zabobony i możemy cieszyć się obcowaniem z książka w formacie audio.

Sam nie uciekam niej. Jako czytelnik i jako twórca. Przekonałem się. Co więcej uważam, że jest to doskonała forma prezentowana twórczości prozatorskiej. Powieść „Jeszcze jeden dzień w raju” wydałem jako książkę, która sama się czyta.

Czy książka tradycyjna wkrótce skona na rzecz audiobooka, tak jak rękopisy skonały na rzecz druku? Raczej nie, tak samo jak Doda szybko nie poczuci różowego koloru. A w każdym razie nie w najbliższej przyszłości. Należy się jednak spodziewać, że audiobook będzie się coraz bardziej rozpowszechniał. Cyfrowe treści (e-booki, audiobooki) będą stopniowo wypierać papier, tak jak stało się to kilkaset lat wcześniej z papirusem, rękopisami i glinianymi tabliczkami. Każdy przecież wie, że wszystko się zmienia i kiedyś różowe spodenki Dorotki będą (delikatnie mówiąc) trącić myszką...

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

Tożsamość narracyjna

2009-01-17T08:26:00.000-08:00

Nieważne kto historię opowiada, ale o czym opowiada ta historia. Takie zdanie pojawia się na moich stronach. Pewnie dlatego, że bardzo mocno wierzę w tożsamością narracyjną.

Administratorka pewnego portalu pisarskiego, wbiła mi onegdaj szpilkę pod paznokieć pytaniem czy mnie, jako pisarza nie stać na własne słowa. Powołując się na słowa kogoś innego, nie wziąłem ich bowiem w cudzysłów. Bo w moim odczuciu z parafrazą się tak nie robi, ale z cytatem. Wszak jednak portal ten zacny ma podobnież "zdecydowanie inny pogląd na sztukę niezależną", więc pewnie na tym polega ta inność. Dlatego, śpieszę z wyjaśnieniem jak drogowcy z solą w zimie na temat dzisiejszego tytułu: te dwa słowa usłyszałem od pani Olgi Tokarczuk i nie wymyśliła ich moja nieskromna osoba. Zamierzam jednak nieudolnie je rozwinąć, bo mi się spodobały, jest mi przykro, czuję się sponiewierany i obudził się we mnie Mr. Hyde.

Nikt, żaden z nas, nie jest monochromatycznym monolitem, ale raczej barwną skałą o różnej twardości i odmiennym pH, w której pasma naszej tożsamości przewlekają się niczym włosy w warkoczu jedenastoletniej Gosi. Na tę samą sprawę możemy patrzeć odmiennie i odbierać ją inaczej, mając za każdym razem rację. W pracy jesteśmy pracownikikami, w domu domownikami, na ulicy... przechodniami. Korzystamy z rożnych poziomów własnego ja, wyłączając te części siebie, które są nam aktualnie niepotrzebne. Nie jest to alter ego, schizofrenia czy świr pospolity, ale klasyczna wielopoziomowość jestestwa. Przystosowanie sytuacyjne.

My, kochający pióro i słowo pisząc coś, robimy to z tzw. powodów. Różnych. Ja też. Czasem usłyszę piękną nutę gdzieś w autobusie między Bremen a Hannoverem, albo zdanie które mnie (za)inspiruje. Może to być też kilka zdań. Albo jest ich tak wiele, że okazują się książką czy filmem. Inspirują też czarne źrenice, uśmiechy, łzy, złości, miłości, spazmy i orgazmy... niekoniecznie własne. Także zbiegi okoliczności i chwilowe utraty świadomości. Czasem uciekam od prawdy, rzeczywistości, od dnia codziennego, strachu, problemów, uczuć, widziadeł i strzyg. Niekiedy dlatego, że poczułem jak powąchała mnie śmiertka. Bywa różnie. Nikt z nas nie jest bowiem istotą jednoznaczną, nawet jeśli jest to obdarta z godności kurwa przy autostradzie. Jesteśmy jak kartka papieru, zeszyt albo książka, gdzie mogą być zapisane jednocześnie zupełnie odmienne treści. Mamy rozbudowane życie wewnętrzne poza trawieniem i wydalaniem. I nie chodzi o płazińce. Chodzi o byty równoległe w tym samym ciele. Tak właśnie jest ze mną.

Dla Ciebie, kiedy czytasz ważne jest to, że widzisz słowa. Nie to, kto je napisał, nie kiedy, nie czym i nie dlaczego. Chyba, że jest to podanie o przydział węgla albo o urlop na wypad z kochanką pod nieobecność żony. Czytasz słowa dlatego, że Ci się podobają lub złoszczą, ale przede wszystkim dlatego, że Cię interesują. I tożsamość autora, a zatem tożsamość narracyjna, jest, a w każdym razie powinna być, najmniej istotna. Przede wszystkim dlatego, że będąc twórcą, grafomanem, malarzem, kuglarzem, pisarzem albo pisarą (to wersja kobieca pisarza) twórcy bawią się w odkrywanie tego, co odkryte było już po stokroć patrząc oczami kogoś, kto istnieje tylko na potrzebę tworzenia. Potrzebę chwili. Potrzebę gatunku, formy albo artystycznego widzimisie. Czyli bez istnienia fizycznego. My, piszący powołujemy do życia w deszczu iskier naszej klawiatury opowieść, spozierając oczami jednej z naszych tożsamości narracyjnych, która za 13,2222 sekundy może być już martwa jak filet z kurczaka w rondlu na kuchence Indesit. Bo tożsamość narracyjna istnieje jedynie w chwili tworzenia, istnienia tej nieuleczalnej i wspaniałej choroby nazywanej weną, natchnieniem, objawieniem czy eureką. Jak ktoś chce nazwać sobie ten stan twórczą nirwaną, to też może. Jest on niczym spojrzenie przez wizjer jednoobiektywowej lustrzanki, na tę samą scenę, w dwóch różnych przedziałach czasowych. Chwilę później słońce inaczej maluje bowiem tę samą twarz, kamień, ruch albo pejzaż. Jest to oderwanie od rzeczywistości, miraż prawdy z baśnią, wyobraźnią, faktem i snem. Hipnotyczne requiem do tego, co chcemy stworzyć.

Dzięki temu ktoś taki jak ja, dewiant literacki, może walczyć z siedmioma demonami o dwunastu głowach, czyli pisać o skurwysyństwie, miłości, tkliwości, wytryskach i wtryskach, silnikach okrętowych i wysokoprężnych jednostkach napędowych od Fiata 126p. Bo szuflada tożsamości narracyjnej mnie akurat nie dotyczy. I nie mam zamiaru być pajacem z przypiętym do klapy marynarki znaczkiem: to, tamto, siamto czy nawet owamto. Mam to gdzieś. Tożsamość narracyjna dla mnie nie istnieje jako jednowarstwowy twór, ale jako żółta karteczka na monitorze przypięta gdzieś w okolicach przysadki mózgowej, na której jest nakreślony pomysł, natchnienie, wizja i konstrukt. I będzie ona w głowie szeleściła dopóty nie wyrwę ją brutalnie stukając palcami w klawiaturę o 4 nad ranem przy wtórze głosu Grechuty, Kaczmarskiego, Myszkowskiego albo Mercurego.

Dlatego interpretowanie moich słów może być bardzo, bardzo różne. Skoro piszę w formie żeńskiej wcale nie musi to oznaczać, że brak mi jąder. Jeśli czytasz, że mam w dupie rząd łącznie z tymi dwoma, co nie tylko księżyc podpierdolili, ale i obdarli z godności 36 milionów Polaków, nie musi to oznaczać od razu, że jestem za tym aby chłop z chłopem obrączki na palce sobie wciskali. Jeśli piszę, że Syrena Sport była tak przepięknie czerwona, nie musi znaczyć to, że mam kartonik z dietyloamidem kwasu D-lizergowego pod powieką. A jeśli wiem co znaczy umrzeć w deszczu, to wcale nie chcę strzelać sobie w łeb, by przeżyć jeszcze jeden dzień w raju. Bo to wszystko jest bez znaczenia dla rzeczywistości. Jako człowiek jestem wodnikiem, mam 175 cm wzrostu, lubię truskawki i mogę być denerwujący. I jesteś dla mnie najważniejsza. Kiedy jednak piszę, nie stąpam po ziemi ale jestem gdzieś w okolicach tropopauzy albo stratosfery. A lubię latać wysoko. I wtedy zupełnie bez znaczenia jest dla mnie to, że nie lubię placków po węgiersku. Tak samo jak to, kto historię opowiada, bo ważne jest o czym opowiada ta historia. A jak będę z powrotem placków nawet nie tknę.

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

fot. Monika Paliga

Jak powstaje (moja) książka?

2008-11-15T07:24:00.000-08:00

Skąd się bierze pomysł na książkę? Jak tworzy się idea i jak przelać ją na twardy dysk? Zobaczmy jak powstają moje publikacje.

Nie od dziś wiadomo, że aby napisać prawdziwie dobrą książkę trzeba mieć, naprawdę dobry pomysł. Wiem, że to bezbarwny truizm. Takie, niby, bardzo logiczne zdanie. Tyle, że akurat nie zgadzam się z nim. Głównie dlatego, że przekonałem się na własnej, chropowatej i grubej jak u indyjskiego słonia skórze, że w moim wypadku, ono się zupełnie nie sprawdza. To nie robi sensu, jak powiedzieliby odwrotni wyspiarze.

Owszem, pomysł początkowy jest ważny. Rodzi się w głowie, ale za pośrednictwem żołądka, o czym zaraz. Kiedy patrzę w autobusie na pulchnego pana o jasnej cerze, wąskimi szpakami oczu i nie znikającym uśmiechem Mony Lisy - widzę swojego bohatera. Widzę, zewnętrzną charakterystykę. Prawda jest jednak taka, że to tylko MOJE wyobrażenie. Czytelnik mimo moich wysiłków przefiltruje go przez rzędy literek, swoje doświadczenia, nastrój, emocje, zespół napięcia (przed) miesiączkowego albo kryzys wieku średniego i tak wykreuje swojego, prawdopodobnie zupełnie innego niż mój, bohatera. Więc cały mój misterny plan z realizacją tzw. pomysłu szlag trafia. I dokładnie tak samo jest u mnie z pisaniem.

Owszem walczyłem, próbowałem, bo nie byłbym sobą gdybym witek sobie nie popatrzył. Bohatersko próbowałem. Szybko zrozumiałem jednak, że nie potrafię być konsekwentny. Coś jak ze zmywaniem naczyń. Zapisywałem na karteczce: schematy fabuły, bardziej skomplikowane niż instalacja eklektyczna elektrowni jądrowej, wy-myślnikowane cechy bohaterów i ich interreakcje z innymi. Także precyzyjny szkielet w wypadku książek technicznych, z metodycznie numerowanymi rozdziałami: 2.1, 2.2, 2.3... Uff. Śmiechu warte i w moim wypadku zupełna strata czasu. Wychodzi z tego Czarnobyl. Ale może właśnie dlatego nie dostałem dotąd Nike, kto wie? Wciąż przecież jestem amatorem, nie zaś literackim 007 na usłuchgach Jej Czytelniczej Mości. Dlaczego więc bezczelnie zadaję kłam wszystkim zaleceniom rodem z poradników o pisaniu bestsellerowych książek? Arogancja, tupet i grafomańska megalomania?

Czytaliście coś w stylu - W 21 dni stań się milionerem, albo Zbuduj swoje prywatne imperium? I co? 40 zł wyrzucone błoto, bo to ani rozrywka ani pożytek. U mnie jest identycznie. W moim wypadku jest po prostu tak, że rodzi JAKIŚ się pomysł. I raczej nie rodzi się w bólach, ale po prostu ot, tak, w najmniej nieoczekiwanym momencie. Czym jest inspirowany, to zupełnie oddzielna sprawa, bo nie o grze wstępnej teraz piszę. Mam więc nieociosany kawałek granitowej skały. Potem siadam przed monitorem i zaczynam pisać. Piszę, i w miarę tego jak mój komputer wolniej zaczyna pracować, z coraz większym plikiem tekstu, u mnie rozwija się pomysł. Powstają nowe światy, rodzą się bohaterowie i tworzy się dialog, narracja i cała fabuła. Knuję też na tym etapie, jak zmanipulować świadomością czytającego, jego uczuciami i jak dać mu najmocniej w kość. Niech ma ubaw. Zabawa uczuciami w tym wypadku jest jak najbardziej pożądana. Bardzeij niż Doda. Przy tym, jest to tak bardzo intensywna praca, że piszę nieprzerwanie po 12, 14, a czasami nawet 16 godzin na dobę. Najlepiej od 4, 5 rano, kiedy plac pod moim domem jest opustoszały i nie przeszkadza Family Frost.

Najgorsze, co mógłbym zrobić, to wstać rano i zanim usiądę do pisania zjeść śniadanie. To jak gol Janusza Jojko, bo niczego nie stworzę już do końca tego dnia. Tak wiec musisz zdać sobie sprawę, że w tej chwili jest prawie trzynasta, ja wstałem o ósmej, jest niedziela, w moim bloku stukają tłuczki do schabowych, a jak mam pustkę w brzuchu. Ale nie w głowie. Choć jak na to spojrzeć trochę w szerszej perspektywie to konkluzje mogą być nieco inne. I dla mnie to jest właśnie metoda pisarska, tworzenie, materializowanie. Tak czy inaczej, pisanie u mnie nie jest realizacją z góry założonego planu, a raczej wędrówką, w pewnym kierunku bez określania dokładnego azymutu. Wracam, poprawiam i to zabiera najwięcej czasu.

Kolejnym ogromnym pisarskim nieszczęściem jest dla mnie telefon. Najlepiej od przyjaciela, który chce mnie wyrwać "z tego twojego domu" abym się rozerwał. A co, ja granat jestem? No szlag człowieka może trafić! Ktoś dzwoni i cała moja praca obraca się w niwecz, bo to mi przerwa przeszkadza. Rozbija klawiaturowy rytm i niszczy pomysł jak w miłości zazdrość zabija związek. Ważny jest dla mnie spokój. Dlatego koniecznie muszę przenieść się z Opola w Bieszczady, Beskidy albo zważywszy na nazwisko, najlepiej w Góry Sowie. Byleby jak najdalej od ludzi.

Bo, kiedy zrobię przerwę, powiedzmy na 2-3 dni może ona oznaczać, że nie wrócę do pomysłu przez 2-3 lata. Tak właśnie było z moją pierwszą powieścią "Umrzeć w deszczu" która pisałem prawie 5 lat, choć ostatecznie ma tylko 144 strony. Ale i tak się udało, tymczasem na Open 1 (D) leży kilkanaście niedokończonych manuskryptów. Po 10, 35 i 60 stron. Najdłuższy ma 116 i nic. Pustka. Nuda. Jak w Klanie.

Z książkami technicznymi lub poradnikami, które również piszę, bo przecież z powieści nawet niegazowanej wody mineralnej nie kupiłbym sobie, sprawa ma się podobnie. Tyle tylko, że tutaj jest o wiele niebezpieczniej. Coś jak z biegunką. Po napisaniu całej treści, okazuje się, z potrzebny jest jeszcze jeden rozdział, który musi być napisany, aby publikacja była wartościowa. Potem gdy już go napiszę, jest jeszcze jeden i jeszcze jeden. I zwykła książka, która niewiele znaczy dla przeciętnego czytelnika, np. "Jak jeździć oszczędnie", która ma ledwie 127 stron pisana była przez 18 miesięcy! Pisanie to naprawdę zajmująca sprawa.

Wreszcie dochodzę do chwili, kiedy nienawidzę już książki, którą piszę całym swoim jestestwem dokładnie od czubków moich włosów aż po paznokieć palucha. Nie mam ochoty pisać, czytać, zmieniać, poprawiać, dopisywać i oglądać swojego manuskryptu więcej. Czuję obrzydzenie. Szczególnie, że na horyzoncie mam coś nowego. Ale obrzydzenie do pisania, taka literacka bulimia to bardzo dobry sygnał, bo zaświadcza o tym, że wkrótce książka będzie na tyle dojrzała, by mogła zostać przesłana do wydawcy... Który nie racząc jej nawet przeczytać, natychmiast ją odrzuci, zanim ja skończę detox i zapisze się na odwyk. Ale, to tylko moja metoda. Dróg jest wiele ważne, że wszystkie prowadzą do celu.

I odpowiadając na tytułowe pytanie - jak powstaje moja książka, odpowiadam: sama się pisze. Powstaje w miarę pisania, rozwija się jak uczucie, bo jak powiedział Henri Cartier-Bresson o fotografii, uważam tak samo o literaturze: "Nie znoszę aranżowania wydarzeń. Nie znoszę reżyserowania. To okropne... Nie wolno fałszować rzeczywistości. Kocham prawdę i tylko prawdę pokazuję..."

Słyszeliście, że pisarze chleją i się narkotyzują pisząc? Odpowiadam, to bzdura! Ale wiecie co, jak jutro wytrzeźwieję, to się tak zachleję, że...

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.

Literacki rasizm czy nowa era w historii literatury?

2008-04-18T12:41:00.000-07:00

Jestem więc piszę... czytają – więc wydaję. Nie ważne czy jestem amatorem czy zawodowcem, bo i kogo to obchodzi? Będzie o literaturze, pieniądzach, czytelnikach i wydawcach. I o tym, co jest ważne...

Dla mnie tym czymś, jest pisanie, dla czytelnika tekst a dla wydawców zysk. I choć podobno pieniądze nie są ważne, to nieprawda – nie są jeśli się je ma... ale ważne są, jeśli ich brakuje. Nie mamy roku 1637, a nawet 1973 więc wykorzystuję to, co daje mi mój współczesny byt. A jak wspomniałem wcześniej wolę litery od cyfr... piszę więc książki... a resztę mam gdzieś. Wydaję też w cyfrowej formie... i czy to źle? No właśnie, odpowiedź nie wcale jest taka oczywista.

Pierwsze elektroniczne powieści opublikowano już w 1990 roku na dyskietkach. Potem Stephen King w 1993 roku wydał dla czytelników swojej strony www, elektroniczną zapowiedź nowej powieści. Zachęcony powodzeniem przedsięwzięcia wkrótce opublikował pierwszą prawdziwą powieść w postaci cyfrowej. Była to „Riding The Bullet”, historia o duchach przygotowana cyfrowo do czytania wyłącznie na ekranie, bez możliwości druku i przesyłania pocztą elektroniczną. Cenę ustalono na 2,5 USD czyli niemal 7-krotnie mniej niż innych tradycyjnych książek. Po akcji promocyjnej książkę udostępniono w przedsprzedaży i znalazło się na nią ponad milion chętnych... Niezależnie od tego co stało się potem tak rozpoczęła się nowa era w historii literatury.

Odtąd wiatr się zmienia. Oczywiście nie całkiem bo jak powiedział Stanisław Lem „książka papierowa nie zginie, ponieważ nie można zastąpić myśli obrazem” ale prognozuje się, że w roku 2010 ebooki mają już stanowić 10% całego rynku księgarskiego. Badania wykazały, że ponad połowa osób między 15 a 55. rokiem życia jest zainteresowana cyfrowymi książkami i prawdę mówiąc na przeszkodzie nie stoją wcale, jak powszechnie się sądzi ludzkie przyzwyczajenia do papieru, ale... sami wydawcy.

Tak, tak... sprzedaż książek elektronicznych w XXI wieku prawdopodobnie nie będzie wymagała już tylu pośredników, niskie koszty przygotowania elektronicznej wersji i wydanie jej dla nieograniczonej liczby zainteresowanych to także szansa dla mało znanych pisarzy albo tych, którzy tworzą dla jakiejś nielicznej grupy. Dla wydawców, oznacza to trudny do przewidzenia spadek zysków. Boją się jak ognia piractwa bo to znów mniej pieniędzy – średnio 60% e-ksiażek pada ofiarą piratów. Następne niebezpieczeństwo to tzw. „sefl publishing”. Autor tworzy swoje dzieło i sam je wydaje. Sam sobie sterem, żeglarzem okrętem... zarabia na tym minimum 75% ceny a nie 5 albo maksymalnie 10% jak teraz. Literki mogą być dużo tańsze... ale jednocześnie prezesi biedniejsi. A to dla nich nie jest fajne.

Czytniki takich książek upowszechniają się coraz szybciej (tak samo było z telefonią mobilną, DVD, nawigacją satelitarną, Internetem itp...) i już w tej chwili są na tyle rozwinięte, że pozwalają czytać e-booka tak samo wygodnie jak papierową książkę. Barierą jest wciąż jeszcze cena, ale to też tylko kwestia czasu a wtedy...

Niektórzy wydawcy rozsiewają zatem propagandę, że oto taki sefl publishing doprowadzi do zalania rynku przez nic nie warte pozycje. Prawda jest jednak taka, że dobra pozycja obroni się sama a prawdziwym powodem niechęci wydawców do cyfrowej literatury jest strach przed cichnącym brzękiem monet. Bo dla nich nic nie warta pozycja to taka, którą nie kupi wystarczająco wielu czytelników... niezależnie od jej artystycznej wartości. Czasem więc ambitne, ciekawe lub kierowane do wąskiego grona czytelników tytuły nie trafiają do zainteresowanych. Wydaje się wszystko to, co za granicą jest sprzedajne a początkujących autorów odsyła się z kwitkiem nawet nie przeglądnąwszy ich manuskryptu. Wiem to z autopsji.

Skoro można wydawać samodzielnie, to wreszcie sam czytelnik może czytać to co chce, a nie co podaje mu wydawca... Nie byłoby japońskich „powieści sms” bo żaden wydawca nie opublikowałby książki napisanej tak prostymi zdaniami i skrótami, tymczasem japońska autorka sprzedanej w czterystu tysiącach egzemplarzy powieści napisała ją na klawiaturze swojego telefonu! Wśród 10 najlepiej sprzedawanych książek w tym kraju połowa to właśnie smsowe powieści! Przecież również i taka literatura jest komuś potrzebna, więc czemu jej nie publikować?

A u nas czytelnicy, którzy nie przeczytali żadnej e-książki zabierają głos najczęściej... „e-book to nie książka, piszący e-booki to nie pisarz a grafoman, poradniki to nie literatura, e-booki to gnioty, każdy może wydać e-booka itd.”. Ci którzy się z taką książką jednak zetknęli zmieniają zdanie i jest ich coraz więcej. Pozostali co to myślą o przyszłości, po cichu wydają już także w pedeefach, przezornie nie rezygnując jeszcze z papieru. Ja też. Bo chyba jeszcze nie nadszedł ten czas.

Tutaj pojawia się pomijana zwykle wszędzie możliwość, niczym zaginione ogniwo ewolucji książki papierowej do postaci cyfrowego przekazu a jest nim druk cyfrowy. Aby zrozumieć o co chodzi musiałbym wyjaśniać meandry branży drukarskiej – nie ma na to miejsca. Ważne jest to, że druk książki może być offsetowy i cyfrowy. Pierwszy jest opłacalny dla nakładów dużych i im większy nakład, tym jest on bardziej opłacalny. Za jednym zamachem, dużo i tanio. Cyfrowy druk jest opłacalny dla nakładów małych (do kilkuset sztuk) a drukować można nawet po jednej sztuce kiedy się tylko chce, na zamówienie. Szansa dla dzieł wyczerpanych i trafienia z e-bokiem do tych co nie lubią czytać na ekranie, a czytnika jeszcze nie mają.

Interesującym powodem przekonania, o braku wartości e-booka jest fakt, że w naszych realiach gdzie wspomnianych czytników jeszcze nie ma, jest e-bookowy asortyment. Do tego roku, właściwie 98% z nich było poradnikami. A poradniki traktuje się poważnie tylko wtedy, kiedy się ich potrzebuje. Jeśli ich nie potrzebujemy, wyśmiewamy się z nich. Dziwne co... zastanów się jednak czy nie prawdziwe? Napisałem do tego roku... bo odkąd pojawiło się Nexto, pojawiły się wreszcie e-booki, które są powieściami, poezją, e-prasą a nie tylko poradnikami.

Wspomniałem o niszy – zatem e-ksiażka, której wydanie kosztuje nieporównywalnie mniej od papierowej, wydawane jest również taka, która trafi tylko do bardzo wąskiej grupy zainteresowanych. Wiem o tym dobrze, bo moich książek o Fiacie 126p nie kupują ludzie maluchem nie zainteresowani a wydawcy po kolei odrzucali moje propozycje. Nie opłacało im się inwestować w nakład rzędu kilkuset sztuk. Ale tym kilkuset czytelników, którzy ebooki te kupili, takie pozycje były potrzebne. Pozostałym nie – no to dla nich taki ebook jest śmieszny i nic nie wart. A że e-booki te można także cyfrowo drukować te bardzo specjalistyczne pozycje dotarły do Niemiec, Finlandii, Anglii, Holandii, Węgier, USA a nawet Australii... po jednej, dwóch czy najwyżej kilku sztukach bo przecież komuś są one potrzebne.

Sposób wydawania literatury cyfrowej nie zmienia się zależnie od formy ostatecznego dzieła. Przy wydaniu e-książki musi być korekta, musi być ISBN i proces wydawniczy... czyli prawie identycznie jak przy „normalnej” książce. E-book jest bowiem niczym innym jak taką samą książka zapisaną nie na papierze... a w elektronicznym pliku. I tyle. Deprecjonowanie więc cyfrowej literatury tylko z powodu jej elektronicznej formy jest swoistym literackim rasizmem i według mnie przejawem intelektualnych braków albo nieświadomą neophobią z podłożem w niewiedzy i stereotypie.

Zobacz mój poradnik: Autor 2.0.