Bij de Algemene Beschouwingen constateerde VVD-fractieleider Stef Blok dat de VVD het onlogisch vond dat er in tijden dat het slecht ging een verhoging was van de ontwikkelingshulp, dat er extra geld werd uitgegeven aan ‘zinloze dingen’. Deze uitspraak bleef in het hoofd zoemen van hoogleraar en columnist Paul Hoebink. Voor Vice Versa nummer 2 van dit jaar schreef hij een column. ‘Het schokt me dat iemand zo veel onzin bij elkaar kan brengen in slechts acht zinnen.

Soms heb je dat, dan blijft een uitspraak eindeloos in je hoofd zoemen. Zo heb ik nu al een half jaar lang een Blok niet vóór maar ín mijn hoofd. Bij de Algemene Beschouwingen constateerde VVD-fractieleider Stef Blok dat de VVD het onlogisch vond dat er in tijden dat het slecht ging een verhoging was van de ontwikkelingshulp, dat er extra geld werd uitgegeven aan ‘zinloze dingen’. Toen ChristenUnie-leider Arie Slob hem daarop vroeg of ontwikkelingshulp dus ‘zinloos’ was, antwoordde Stef Blok het volgende: ‘De geschiedenis van de ontwikkelingshulp vind ik echter dramatisch. Nederland is daar meer dan zestig jaar geleden mee begonnen en loopt voorop wat betreft de uitgaven daaraan. Het goede nieuws is dat in deze zestig jaar ontzettend veel vooruitgang is geboekt, gelukkig. Een miljard mensen in China zijn uit bittere armoede omhoog geklommen, hetzelfde geldt voor een miljard mensen in India en tientallen miljoenen mensen in Azië. Er is dus vooruitgang. Dat zijn echter niet de landen waar de Nederlandse hulpprojecten zich op gericht hebben. Ik vind de manier waarop we het gedaan hebben dus niet goed, en de uitgegeven bedragen zijn te hoog. Als er echter sprake is van acute nood – wat dat betreft is het goed dat de heer Slob mij aanspreekt op het woord “zinloos” – als er ergens een aardbeving is geweest, is het goed dat Nederlandse schepen, helikopters en hulpgoederen naar zo’n gebied gaan.’

Het is eigenlijk diep zonde om zo veel ruimte in een korte column te wijden aan zo’n citaat, maar het schokt me enorm dat iemand zo veel onzin bij elkaar kan brengen in slechts acht zinnen. Waarschijnlijk is het zinloos, maar dan toch maar drie dingen. Zo begrijp ik helemaal niet het verband dat Blok legt tussen de teruggang in armoede in een aantal Aziatische landen en Nederlandse hulpprojecten. Stef Blok denkt toch niet dat je met die schamele Nederlandse guldens en euro’s (we lopen immers niet voorop maar hobbelen een eind achter Noorwegen, Luxemburg, Zweden en Denemarken aan), half Azië hadden kunnen veranderen? Of denkt hij dat ontwikkelingshulp geen enkele rol gespeeld heeft bij die daling van armoede in Azië? Indien het laatste het geval is, dan heeft hij bij de geschiedenisles slecht opgelet en heeft hij de Koreaanse oorlog en wat daarop gebeurde uit het oog verloren. Het was immers massieve Amerikaanse hulp die de ontwikkeling in Zuid-Korea en Taiwan op gang bracht, zoals ook later Amerikaanse en Japanse hulp een belangrijke rol speelden in Thailand, Indonesië en zelfs in China in de eerste helft van de jaren tachtig.

Of bedoelt Stef Blok dat er in landen waaraan Nederland ook hulp gegeven heeft geen enkele vooruitgang te bespeuren is? Enig bewijs heeft Stef Blok daar niet voor, maar het klopt zeker in het geval van Afghanistan. Het treurige is dan natuurlijk dat de VVD altijd warm voorstander is geweest van de Nederlandse militaire en ontwikkelingsbijdrage aan dat land. Het klopt zeker níet voor landen als Ghana, Mali, Tanzania en Mozambique, waar Stef Blok (zoals eerder kortstondig VVD-woordvoerder ontwikkelingssamenwerking Hirsi Ali) denk ik vooral op doelt. Zeventien landen in Sub-Sahara Afrika – het zij maar weer eens gezegd – maken ondanks krediet- en eurocrisis al vijftien jaar stevige economische groei mee. Dat is natuurlijk lang niet allemaal op het conto van ontwikkelingssamenwerking – laat staan de Nederlandse ontwikkelingshulp – te schrijven, maar dat er vandaar een bijdrage ligt is wel helder.

Het meest onthutsend is echter toch de slotzin. Deze toont aan hoe weinig Nederlandse politici van internationale hulpverlening weten. Nederlandse schepen, helikopters en hulpgoederen na een aardbeving? Alsjeblieft niet. Geen zinloze dingen. Zelfs geen artsenteams.

Dit artikel verscheen eerder in Vice Versa nummer 2 2012. 

Na weken van spanning reikte Oxfam Novib gistermiddag de allereerste Simon Jelsma Award uit aan Erik Bos, oprichter van Libre Foundation. De middag, die plaats vond in het Museum voor Communicatie in Den Haag, was zonovergoten, spannend én gemoedelijk. Erik Bos: ‘Ik ben zo trots’.

Terwijl de kandidaten binnen in spanning afwachten, straalt buiten de zon en loopt de temperatuurmeter op. Volgens Farah Karimi, directrice van Oxfam Novib, een prachtige dag voor de allereerste Simon Jelsma Award uitreiking. De award is een aanmoedigingsprijs voor jong Nederlands talent, dat zich net als Simon Jelsma inzet voor een rechtvaardige wereld zonder armoede. Simon Jelsma (1918-2011), door Hans Beerends omschreven als de founding father van de derdewereldbeweging, streed zijn leven lang tegen mondiale onrecht en armoede. Hij was de oprichter van Oxfam Novib en de Nationale Postcode Loterij en leefde naar de woorden: Dromen, Denken, Durven, Doen en Doorzetten.

Uit de vele award-waardige initiatieven selecteerde Oxfam Novib acht kandidaten. Bijna 7000 mensen brachten via Twitter, Facebook of de Oxfam Novib stembus hun stem uit. Sanne Vroom oprichtster van Timu Kota, Tom van de Beek oprichter van Butch & Sundance Media, Tabitha Gerrets grondlegger van ID-Leaks en Erik Bos kwamen als vier kandidaten met de meeste stemmen uit de publieke peiling. De jury, met als voorzitter Herman Tjeenk Willink (voormalig vicevoorzitter Raad van State) en medejuryleden Marius Ernsting (Adviseur Goede Doelen Loterijen) en Farah Karimi, stond voor de lastige opgave om de beste kandidaat te selecteren.

Rijk en gevarieerd

Op de stralende middag van de prijsuitreiking schenkt Herman Tjeenk Willink kort aandacht aan elk van de vier kandidaten. In zijn woorden: ‘Alleen al door de korte schets van deze vier initiatieven, wordt duidelijk hoe rijk en gevarieerd de kandidaten zijn. ID-Leaks en Butch & Sundance Media zijn actief in Nederland, terwijl Libre Foundation en Timu Kota zowel in Nederland als in het Zuiden actief zijn. De eerste twee creëren mogelijkheden voor Nederlanders om actief met ontwikkelingssamenwerking bezig te zijn, terwijl de laatste twee in de praktijk zelf actief zijn.’

De jury heeft uiteindelijk een keuze gemaakt, die volgens de juryvoorzitter alles behalve makkelijk was. En besluit de eerste Simon Jelsma Award toe te kennen aan Erik Bos. ‘Hierbij was de doorslaggevende factor dat Libre Foundation ondernemerschap koppelt aan een goed doel en zo de activiteiten in het Zuiden financiert zonder afhankelijk te zijn van derden. Het belang van een dergelijke financiële onafhankelijkheid behoeft dezer dagen geen verdere toelichting.’ aldus Tjeenk Willink.

Tranen

Een daverend applaus, tranen van blijdschap, oprechte felicitaties van de andere drie kandidaten en een trotse Erik Bos. Zijn stichting Libre Foundation biedt op maat gemaakte competentie trainingen aan leiders van kleinschalige ngo’s in ontwikkelingslanden. Daarvoor verdient de stichting haar geld door in Nederland training en coaching aan te bieden aan marktconform betalende bedrijven zoals AkzoNobel, SITA en de gemeente Den Haag. In vier jaar tijd heeft Libre op deze manier zonder subsidie al 24 trainingen verzorgd in Zambia, Peru, Zuid-Afrika, Rwanda, Kenia, Oeganda, Gambia, Ghana en Sierra Leone.

Met de Simon Jelsma Award wint Erik Bos 3000 euro en toetreding tot de jury van de 2^e award uitreiking. De jury feliciteert de winnaar, maar wil ook een paar suggesties meegeven om het effect van Libre Foundation wellicht te vergroten. In de woorden van Tjeenk Willink: ‘Voor zover wij hebben kunnen nagaan zijn de trainingen aan leiders van ngo’s geïsoleerde activiteiten. Maar dat hoeft niet. Zou het mogelijk zijn de verschillende plaatselijke leiders in een netwerk bijeen te brengen, hen te stimuleren zelf trainingen te verzorgen en zo gezamenlijk bij te dragen? Dan zou een beweging kunnen ontstaan waarmee rekening moet worden gehouden. Mogelijk kan de geldprijs die verbonden is aan de Simon Jelsma Award ingezet worden om deze suggesties verder te exploreren.’

Na deze woorden roept Oxfam Novib de winnaar naar voren. Zesenvijftig jaar geleden verkondigde Simon Jelsma op de zeepkist in Den Haag zijn inspirerende pleinrede. In 2012 geeft Oxfam Novib Erik Bos de eer om in zijn voetsporen te treden en op dezelfde plek zijn eigen pleinrede weg te geven aan het publiek.

Blauwe lucht

Gepassioneerd en open vertelt Erik over zijn levenspad van klein jongetje naar de oprichting en het succes van Libre Foundation. Het begint met een broer die hij op de middelbare school moest verliezen, gevolgd door vijf verdoofde jaren. En dan een blauwe lucht in Johannesburg en de hoop die leeft in de sloppenwijken. Een wake-up call die hem doet beseffen dat het leven eigenlijk best mooi is. Dat zelfs de allerarmsten hun naasten blijven helpen. Zijn commerciële baan maakt plaats voor zijn eigen droom: Libre Foundation. ‘Als je het lef hebt om met weinig geld en middelen een schooltje, aidspreventie projecten of een straattheater op te zetten, dan is er niets mooiers dan ook die mensen een training aan te bieden’, aldus Erik Bos.

De winnaar van de eerste Simon Jelsma Award besluit zijn pleinrede met enkele dankbare woorden: ‘Dankzij de moed van zovelen mensen die bijdragen, hebben wij de moed om door te gaan. Keep up the good work, dan doen wij dat ook.’

Lees ook de interviews die Vice Versa hield met kandidaten Sanne Vroom, Tabitha Gerrets, Erik Bos en Tom van de Beek

Vanaf eind juni 2012 organiseert Coolpolitics de Masterclass buitenlandjournalistiek. Dit belangrijke en grensoverschrijdende vakgebied ligt onder vuur vanwege kelderende budgetten en de mogelijkheden die nieuwe media en technologieën brengen. Tegelijkertijd is het relevanter dan ooit.

De masterclass richt zich op jonge journalisten, filmmakers en fotografen: de opiniemakers van de toekomst. In een reeks van mastercolleges en vaktrainingen bekijken we alle kanten van buitenlandjournalistiek anno 2012. Hoe maak je een goed buitenlandverhaal? Wanneer zijn thema’s actueel en relevant en welke invalshoek neem je? Op welke manier maak je complexe thema’s toegankelijk en interessant voor een breed publiek? Dit soort vragen staan centraal tijdens deze masterclass.

In november 2012 reizen de deelnemers af naar een aantal landen in Sub-Sahara Afrika, om daar in een periode van drie weken hun kennis in de praktijk te brengen.
Ben je tussen de 18 en 25 jaar? Ben jij (bijna) afgestudeerd of wil je bijdragen aan de buitenlandjournalistiek van de toekomst? Kijk voor meer informatie over het programma op www.coolpolitics.nl en meld je aan vóór 31 mei.

De Coolpolitics Masterclass wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Hivos, Vakblad Vice Versa en TVE (Television for the Environment). De reis vindt plaats in het kader van het Lokaalmondiaal journalistieke uitwisselingsprogramma Beyond (Y)our World. Het Beyond (Y)our World programma wordt uitgevoerd met financiële ondersteuning uit de Subsidiefaciliteit voor Burgerschap & Ontwikkelingssamenwerking (SBOS) van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Miljoenen Egyptenaren gingen gisteren en vandaag, ruim een jaar na de revolutie, naar de stembus om hun nieuwe president te kiezen. In debatcentrum De Balie werden aan de vooravond van deze verkiezingen politici, journalisten en zakenlieden uit Egypte en Nederland bij elkaar gebracht voor een verkiezingsavond en debat over Egypte in verandering.

De eerste verkiezingsronde in Egypte vond gisteren en vandaag plaats. Ook internationale ontwikkelingsorganisaties hebben de Egyptische strijd voor democratie aangemoedigd en ondersteund. Toen de protesten op het Tahrirplein losbarstten, werd dat dan ook gezien als een mogelijke ommezwaai naar een beter en democratischer Egypte. De presidentsverkiezingen vormen een belangrijk ijkpunt voor de ontwikkelingen in Egypte na de revolutie. Brengt de opkomst van islamitische politieke partijen de hoop van de Arabische Lente in gevaar, of moeten we ook dit zien als een teken van democratische ontwikkeling en vertrouwen hebben in wat de toekomst Egypte brengt?

Dit was het uitgangspunt voor de verkiezingsavond met interviews, debat, columns, en live-verbindingen met Egypte. Petra Stienen (Arabist) en Frénk van der Linden (journalist) presenteerden de avond in De Balie, Amsterdam, met – zeker gezien het zomerse weer – een grote opkomst in de zaal.

De presidentskandidaten

Een eerste panel met Alexander Weissink (journalist), Nahed Selim (columnist, publicist en schrijfster), Habi Nasralla (Nederland Koptische Stichting) en Ahmed Nassar (Nederlandse Egyptenaar) boog zich over de vraag: Welke presidentskandidaat vertegenwoordigt de revolutie het beste? Deze vraag bleek al snel geherformuleerd te moeten worden in: welke kandidaat is de minst slechtste? Geen enkele kandidaat, volgens het panel, belichaamt namelijk de revolutie. De Egyptische kiezer heeft vooral heimwee naar stabiliteit. Weissink voegde daaraan toe: ‘Alle kandidaten zijn oud en conservatief, terwijl het electoraat erg jong is.’

Ook de vraag welke kandidaat het meeste kans maakt de verkiezingen te winnen, kreeg geen eenduidig antwoord. De verwachting is dat het Moslimbroederschap zich zal laten gelden tijdens het stemmen om zwevende kiezers aan zich te binden. Hun kandidaat Mohammed Morsi is dus zeker niet kansloos. Diplomaat en oud-Minister van Buitenlandse Zaken Amr Moussa maakt ook kans, evenals de gematigde Islamist Abol Fotouh. Volgens de polls doen Ahmed Shafik (laatste premier onder Mubarak en voormalige luchtmachtcommandant, en daarom favoriet van het leger) en Hamdeen Sabahi (oppositieleider tegen Mubarak) ook een serieuze gooi.

Egyptenaren die buiten hun landsgrenzen wonen, konden de afgelopen twee weken al stemmen. In Nederland woonachtige Egyptenaren hebben het meest op Shafik gestemd. Wereldwijd kreeg Morsi de meeste stemmen, maar dat komt vooral door het groot aantal Egyptische moslims die in Saudi-Arabië wonen. Een groot deel van het Egyptisch electoraat, met name jongeren, zijn nog zwevend. De uitslag blijft dus zeer moeilijk te voorspellen.

De kiezer

Maar wie is dan de Egyptische kiezer? Hoe ziet het Egyptisch politiek spectrum en het electoraat eruit? Alexander Hammelburg presenteerde het Kieskompas, speciaal ontwikkeld voor deze verkiezingen. Door het beantwoorden van dertig vragen over prangende politieke issues, kan de kiezer zijn mening staven met de standpunten van de kandidaten. Doelstelling van het kompas is transparant te zijn aan kiezers wat de standpunten zijn van de kandidaten. De media zouden namelijk een gekleurd beeld geven. Daarnaast is het voer voor politicologen. Het levert namelijk een schat aan informatie o p. Uit analyses blijkt dat de kandidaten wel verschillen op het spectrum van economisch links en rechts; op de as liberaal-conservatief echter zitten ze verrassend dicht bij elkaar.

Ook bij dit onderdeel werd een panel gevraagd hun visie te delen. Bertus Hendriks (Midden-Oostendeskundige), Monique Samuel (politicologe) en Bahram Sadeghi (filmmaker) namen plaats op het podium.

Religie is een belangrijk punt. Vrees bestaat dat met een grote macht van het Moslimbroederschap of Salafisten, een fundamentalistische stroming binnen de islam, mogelijk belangrijke stappen vooruit door de revolutie weer teruggedraaid zullen worden. Dat zou grote gevolgen kunnen hebben voor de positie van de Kopten, christelijke Egyptenaren, en voor meisjes en vrouwen. Tijdens de Parlementsverkiezingen van een half jaar geleden heeft de kiezer islamitisch gestemd. En sinds die verkiezingen is er weinig veranderd. Bovendien is de rol van de militairen onverminderd groot. De vraag is of de Egyptische kiezer de Moslimbroeders daar nu al op af gaat rekenen.

Er werd benadrukt dat we veel spreken over het westers Egypte, en van daaruit ook met een bepaalde blik op religie. Farah Karimi, Algemeen Directeur Oxfam Novib (de organisator van de avond), uitte dan ook aan het eind van de avond haar mening: ‘Ik vind het vervelend om te praten over moslims of ze wezensvreemd zijn: Ze vormen de meerderheid in Egypte en het is toch logisch dat ze politieke inspiratie uit hun geloof halen? We moeten ze daarom niet verketteren. Wat we wel moeten doen, is de dialoog zoeken. En ze te houden aan democratische wetten, mensenrechten en ze daar accountable voor houden.’

Voor de kiezer spelen sociaaleconomische ontwikkelingen wellicht veel meer een rol. Egypte staat economisch gezien voor een enorme uitdaging, stelt Monique Samuel: ‘Er is een grote werkloosheid, met name onder jongeren. En er is een grote groep van jongeren onder de 15 jaar. Bovendien bestaat er een negatieve correlatie tussen opleiding en werk: hoger opgeleiden zijn langer werkloos dan lager opgeleiden. Er moeten snel economische resultaten zijn. Anders kan het gevoel omslaan in frustratie en radicalisatie.’ Hendriks vult aan: ‘Een islamregering zal niet worden afgerekend op de Sharia, maar op zaken als werkgelegenheid en het aanpakken van de inflatie en woningnood’.

Bahram Sadeghi bekijkt Egypte iets meer van een afstandje. Als geboren Iraniër ziet hij pijnlijke overeenkomsten tussen beide landen. ‘En in Iran is het na de revolutie niet helemáál goed gegaan’, voegde hij schertsend toe. ‘Ik wil er geen bang-maak-avond van maken, maar wellicht zitten we nog aan het eind van de witte broodsweken na de revolutie. En gaat er uiteindelijk niet zo veel veranderen.’

Anderen onderstrepen dat democratisering een proces is dat tijd nodig heeft. Zoals Hendriks het stelde: ‘We moeten realistisch zijn. Beetje bij beetje maakt men stappen naar de democratie.’ Bijdragen vanuit Egypte laten zien dat mensen door de revolutie hun angst kwijt zijn en in de nabije toekomst de durf en kracht zullen hebben hun president, wie dat ook mag worden, ter verantwoording te roepen. Als mensen het niet eens zijn, zullen ze zich blijven roeren. Sociale media, internet, journalistiek vanuit de burgers zijn daarbij een belangrijk middel. Mensen zijn politiek bewust en hebben waardigheid teruggevonden. Of zoals gesteld werd: van onderdanen zijn de Egyptenaren weer burgers geworden.’

Al Boushra van de Better Life Foundation verwoordde het vanuit Egypte als volgt: ‘Door de revolutie is een muur van angst weggenomen bij de Egyptenaren. Het volk is mondig en heeft het vermogen hun rechten op te eisen.’ Hendriks reageerde daarop: ‘En dat zou het belangrijkste zijn. Dat als een president het niet goed heeft gedaan naar de zin van de meerderheid, dat hij dan naar zijn ambtsperiode weggestemd kan worden. De macht van de militairen moet doorbroken worden’.

Egypte en de wereld

Dina Iskander, werkzaam bij Oxfam Novib in Egypte, stelt dat het ter verantwoording roepen van de regering een belangrijke rol is van het maatschappelijk middenveld. Oxfam Novib ondersteunt dat. Maar ook politiek kan er druk gezet worden. Haar collega Farah Karim voegde toe: ‘Egypte is een ongelooflijk belangrijk land, met een grote populatie en een lange geschiedenis. Belang van de ontwikkelingen daar zijn onderschat. De mensen willen een beter leven, maar de economische situatie verslechterde. Er is traag, afwachtend op gereageerd.’

Han ten Broeke (woordvoerder VVD Europese zaken) kreeg logischerwijs na deze opmerking de microfoon. ‘De Amerikanen hebben langzaam gereageerd, maar wel goed. De EU heeft het relatief goed gedaan. Bij de EU ligt een fonds klaar om Egypte te ondersteunen, als ze aan de eisen voldoet.’

Mauritius Wijffels (ondernemer en advocaat Midden-Oosten) zou wel raad weten met dat geld. ‘De rechtstaat moet bevorderd worden. Pas dan gaan bedrijven investeren. Handel moet gestimuleerd worden en het relatief kleine Egyptische midden- en kleinbedrijf moet versterkt worden. Handel en mensenrechten zijn te verenigen’. Nederland is binnen de EU de vierde, en wereldwijd de zevende handelspartner van Egypte. Een voorbeeld van een Nederlandse ondernemer actief in Egypte is Piet Zwinkels. Zijn bedrijf teelt radijzen. Hij plaatst de recente ontwikkelingen in een breder historisch kader: ‘Uit de historie kent men immers de toekomst’.

Toch kan niemand in de toekomst kijken. Wijffels: ‘Het wordt enorm spannend. Alles wat gezegd is vanavond is waar. Ook de tegengeluiden. Er gebeurt veel en misschien verandert er ook weer niet zo veel.’ Farah Karimi vult aan: Voor ons zijn thema’s als mensenrechten, vrijheid van organisatie, vrouwenrechten belangrijk. Het gaat er om dat mensen zelf in staat zijn hun leven vorm te geven. En dat mensen initiatieven nemen om de situatie te veranderen. Daar werken we al 12, 13 jaar aan. Voor de revolutie was dat moeilijk, en dat is het nu nog steeds.’

Morgen is het zover. Dan reikt Oxfam Novib voor de allereerste keer de Simon Jelsma Award uit. Het publiek heeft uit de acht potentiële prijswinnaars vier kandidaten gekozen voor de laatste ronde. Om de jury te helpen in haar moeilijke taak de winnaar te bepalen, legt Vice Versa iedere dag één van de vier kandidaten langs de Simon Jelsma meetlat. Vandaag de beurt aan Tabitha Gerrets, oprichtster van ID-Leaks.

De Simon Jelsma Award is een aanmoedigingsprijs uitgereikt door Oxfam Novib aan jong Nederlands talent, dat zich net als Simon Jelsma inzet voor ‘een rechtvaardigere verdeling van macht en welvaart; wereldwijd’. De gelukkige winnaar mag zich prijzen met 3000 euro, een welverdiende dosis aan respect en eer en toetreding tot de jury van de 2^de award uitreiking.

Simon Jelsma (1918-2011), door Hans Beerends omschreven als de founding father van de derdewereldbeweging, streed zijn leven lang tegen mondiaal onrecht en armoede. Hij was de oprichter van Oxfam Novib en de Nationale Postcode Loterij. Om samen de wereld een betere plek te maken, zou volgens Simon Jelsma een ieder trouw moeten blijven aan vijf woorden met de hoofdletter D: Dromen, Denken, Durven, Doen en Doorzetten.

Een ladder bestaande uit 5 D’s. Hoe omschrijven de vier kandidaten van de award zichzelf langs deze Simon Jelsma ladder? Vice Versa ging op onderzoek uit en sprak voor de vierde en laatste aflevering met Tabitha Gerrets.

Tabitha Gerrets zoekt de dialoog op

Met ID-Leaks daagt Tabitha Gerrets jong en oud uit om mee te discussiëren en mee te denken over een creatieve en duurzame invulling van ontwikkelingssamenwerking (OS). ID-Leaks is een informeel en onafhankelijk netwerk van OS sympathisanten, die actief de discussie opzoeken met Nederland. ‘Het doel is om een open en eerlijk beeld van ontwikkelingssamenwerking te schetsen, prangende vragen te beantwoorden, te informeren en zo de feitelijke nuance terug te brengen in het huidige publieke debat omtrent OS. De leden van het netwerk discussiëren individueel en op persoonlijke titel mee op fora van onder andere Trouw, Elsevier en de Telegraaf. Via deze ID-Leaks Facebookgroep informeren de leden elkaar over interessante discussies, delen ze tips & tricks en nodigen we elkaar uit voor interessante evenementen en debatten. Ondertussen kent het netwerk al meer dan tweehonderd leden die op vrijwillige basis tijd en energie steken in het aangaan van dit gesprek.

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Dromer?

‘Een dromer? Nou eerlijk gezegd ben ik niet zo een dromer. Ik ben meer een nieuwsgierige waarnemer. Ik haal mijn inspiratie liever uit de dagelijkse realiteit dan uit mijn fantasie. Ik ben van nature nieuwsgierig, ik observeer en zie redelijk veel. Daar stel ik mijn vragen bij en die vragen leg ik voor aan anderen in mijn omgeving.

Het is niet zozeer dat ik fantaseer over wereldvrede. Een rechtvaardige wereld zonder armoede klinkt mij wat te abstract en daar heb ik zelf geen direct beeld bij. Ik probeer het altijd meteen te vertalen naar iets concreets, iets wat ik ook mijn buurman of mijn buurvrouw zou kunnen uitleggen. Dan maak ik het behapbaar voor mijzelf en voor mijn omgeving. Op die manier kijk ik waar de behoeften liggen en hoe ik daarin een rol kan spelen.

Ik zal het nooit tot premier schoppen, maar daar ligt mijn ambitie ook niet. Liever richt ik mij op concrete zaken die ik aan kan pakken. In die zin ben ik een concrete aanpakker.’

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Denker?

‘Ik ben absoluut een denker. Maar dat doe ik niet alleen in een of ander hutje op de hei. Ik heb absoluut een klankbord nodig om mijn gedachten op te toetsen. Zien de mensen om mij heen het ook zo of ervaren zij het anders? Ik ben echt iemand van de co-creatie, samen ideeën uitwerken, plannen maken en deze uitvoeren. Zonder een duidelijke behoefte en het nodige draagvlak kom ik niet in actie.

Dat is eigenlijk precies hoe ID-leaks is ontstaan. Dat is niet alleen een hersenspinsel uit mijn brein. ID-Leaks zoals het nu vorm heeft gekregen, is een proces waar meerdere mensen over nagedacht hebben. Natuurlijk heb ik daar keuzes in gemaakt en heb ik dat een beetje gestuurd. Maar het is absoluut het resultaat van een groepsproces.’

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Durver?

‘Ik kan me nog heel levendig herinneren hoe ik vorig jaar januari met knikkende knieën en met kloppend hart het podium beklom tijdens A Call 2 Action, georganiseerd door Jong OS. Op dat podium moest ik de grondslagen van ID-Leaks polsen bij het driehonderd-koppige publiek tegenover mij, waar ook Simon Jelsma tussen zat. Het was mijn idee en op wat vrienden in de kroeg na had ik het nog niet bij veel mensen getoetst. Dat vond ik doodeng. Hoeveel mensen lopen er na afloop van mijn pitch met mij mee om mijn idee verder uit te werken? Dat was een kwetsbaar moment, waarbij ik mijn hart in mijn keel had zitten,’ vertelt Tabitha lachend.

‘ID-Leaks is inmiddels een succes aan het worden. Maar onze missie is niet altijd even makkelijk. Zo kreeg ik laatst een persoonlijk Facebook bericht van iemand die niet blij was met wat ik had opgericht. Mij werd persoonlijk verweten dat ik geld van de gehandicaptenzorg afpak en dat aan ‘een stelletje Afrikanen in het buitenland’ uitdeel. Dan moet ik even slikken. Ik word wel in mijn privédomein beschuldigd door iemand die ik helemaal niet ken. Maar ik kan het niet laten om ook die dialoog aan te gaan op een respectvolle manier. Ik leg dan uit dat ik zelf ook zes jaar in de gehandicaptenzorg heb gewerkt, dat het wat mij betreft geen kwestie is van of-of, maar van en-en. Want waarom zou het een kwestie van kiezen moeten zijn voor wie wij zorgen?

Mijn antwoord heb ik ook teruggekoppeld aan de leden van ID-Leaks en hen gevraagd wat zij van mijn reactie vonden. Dat was spannend, maar ook belangrijk. Want van elkaar kun je leren. Immers, als mensen zich niet kwetsbaar durven te zijn of als we niet onze eigen ideeën durven te toetsen bij anderen, dan kunnen we ook nooit verbeteren.’

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Doener?

‘Ik hou van aanpakken. Wat mij betreft blijft het niet bij babbelen en plannen verzinnen, maar wordt het ook uitgevoerd. Ook ID-Leaks begon in principe met een idee. Ik had er in eerste instantie niet op gerekend dat er zoveel mensen achter zouden staan. Na januari 2011 moesten we het plan ineens gaan uitwerken. Daar hebben we uiteindelijk ook de Jong OS innovatieprijs mee gewonnen.

Dat aanpakken geldt overigens niet alleen voor ID-Leaks, maar voor bijna alles wat ik in mijn leven heb gedaan. Zo wilde ik bijvoorbeeld eerst werkervaring opdoen, om daarna een studie te beginnen die ik echt interessant vond. Na een aantal jaren geloofde niemand er meer in. Toch ben ik uiteindelijk culturele antropologie gaan studeren. Maar pas nadat ik drie jaar fulltime had gewerkt en anderhalf jaar had gereisd door verschillende continenten. Dat zijn misschien dingen waar de meeste mensen alleen van dromen, maar ik heb het gewoon gedaan. Het kan, dus waarom niet.

Dat geldt voor meer dingen. Zo ben ik net terug uit Oost Afrika, waar ik na mijn dienstverband bij Hivos op de bonnefooi naar toe ben gegaan. Ik ben alvast gaan kijken of ik daar de voorbereidingen kon treffen voor de uitzending van een innovatief actualiteiten programma voor en door burgers. Afgelopen zomer had ik daar een financieringsvoorstel voor geschreven en namens Hivos ingediend bij de Nationale Postcode Loterij. Ik wist helemaal niet of het voorstel goedgekeurd zou worden. Toch ben ik naar Mozambique gegaan en heb ik het hele medialandschap in kaart gebracht. Het is gewoon een project waar ik in geloof en dan ga ik er graag voor.’

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Doorzetter?

Tabitha excuseert zich voor een opkomende kriebelhoest. ‘Normaal ben ik nooit zo lang aan een stuk aan het woord.’ Ze lacht, dan weer serieus: ‘In mijn studietijd heb ik twee keer de pelgrimstocht naar Santiago de Compostella gelopen vanaf Zuid Frankrijk. Dat is 850 kilometer. Halverwege zat ik er goed doorheen, zowel fysiek als mentaal. Ik kwam mezelf ontzettend tegen. Maar dan stop ik niet. Ik ben al halverwege, dus afmaken die handel.

Ook toen ID-Leaks halverwege vorig jaar min of meer zijn dieptepunt bereikte, vergde dat veel doorzettingsvermogen. De oude garde met wie ik het begonnen ben was er even moe van. Toen kwam het voor een groot deel op mijn schouders te liggen. Dat vond ik zwaar, want zo een initiatief trek je niet alleen. ID-Leaks doe ik naast mijn baan, in de avonduren en in het weekend. Daar gaat veel tijd in zitten. Ik was dan ook hartstikke blij toen er drie nieuwe geïnteresseerden opdoken. Daar kreeg ik weer nieuwe energie van. Uiteindelijk ga je er dan weer vol voor.

Ik ben blij dat we doorgezet hebben, want uiteindelijk zijn we nu met een mannetje of tweehonderd en het netwerk is nog steeds groeiende. We hebben de juiste snaar geraakt en positieve aandacht ontvangen van de gevestigde orde in OS. Dat is hartstikke goed, want nu kunnen we echt verschil gaan maken. Dit jaar ga ik voor de vijfhonderd leden. Dat lijkt me een mooi streefgetal’, aldus Tabitha.

Lees ook de eerste aflevering met Sanne Vroom, de tweede aflevering met Tom van de Beek en de derde aflevering met Erik Bos langs de Simon Jelsma meetlat.

In navolging van de brieven over voedselzekerheid, water, en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, zet demissionair staatssecretaris Knapen in een Kamerbrief het beleid voor het speerpunt veiligheid en rechtsorde uiteen. D

Uitgangspunten van beleid

Veiligheid en rechtsorde zijn noodzakelijke voorwaarden voor duurzame ontwikkeling en zelfredzaamheid in instabiele en onveilige landen, aldus staatssecretaris Knapen. Een goed functionerende rechtsorde is een voorwaarde voor economische groei en ontwikkeling. Door te werken aan veiligheid voor mensen, een functionerende rechtsorde, inclusieve politieke processen, legitieme en capabele overheden, werkgelegenheid en basisvoorzieningen worden de benodigde voorwaarden geschapen voor een effectieve investering in de millenniumdoelen. Dit geldt in het algemeen, maar voor fragiele landen in het bijzonder. Conflictpreventie is daarom van groot belang.

Op korte termijn moeten we ons richten op interventies om onderling vertrouwen te herstellen. Op langere termijn is de inzet gericht op opbouw van instituties en inclusieve politieke processen. Daarbij baseert Knapen zich op het World Development Report 2011 Conflict, Security and Development dat stelt dat conflict, onveiligheid en instabiliteit in combinatie met zwakke instituten een belangrijk obstakel voor ontwikkeling vormen.

Interventiestrategie en doelen

De doelstelling is onderliggende oorzaken van conflicten, instabiliteit en uitsluiting aan te pakken en positieve krachten in de samenleving van fragiele landen te ondersteunen. Nederland concentreert zich daarbij op:

a) Veiligheid voor mensen (fysieke veiligheid voor mensen, voorkomen van geweld)

b) Een functionerende rechtsorde (herstel van de rechtsorde, bijvoorbeeld de politietrainingsmissie in Kunduz)

c) Inclusieve politieke processen (zoals dialoog in de samenleving)

d) Een legitieme en capabele overheid (waaronder capaciteitsontwikkeling van overheden)

e) Werkgelegenheid en basisvoorzieningen

Partners en kanalen

Knapen onderstreept het belang van een bewuste keuze voor partners en kanalen. Effectiviteit is daarbij het leidende principe. Het gaat om een goede afweging tussen bilaterale, particuliere en multilaterale partners en kanalen, waarbij de landenspecifieke situatie doorslaggevend is voor de mix van interventies, de kanaalkeuze en de samenwerking met partners. Bilateraal wordt dit speerpunt uitgevoerd in tien landen: Afghanistan, Burundi, Jemen, Palestijnse Gebieden, Zuid-Soedan, Ethiopië, Indonesië, Kenia, Rwanda en Uganda.

Maatschappelijke organisaties spelen daarnaast een essentiële rol bij de levering van sociale voorzieningen en bij het vormgeven van de dialoog tussen overheid en bevolkingsgroepen. Het bedrijfsleven kan een rol spelen bij het creëren van economische kansen en werkgelegenheid. Bij het multilaterale kanaal ziet Knapen een belangrijke rol voor de EU op het gebied van vredesopbouw en conflictpreventie. De VN heeft daarnaast het wereldwijde mandaat voor vredeshandhaving en vredesopbouw, terwijl de Wereldbank vooral een rol speelt bij conflictpreventie door bij te dragen aan economische wederopbouw en het creëren van een goed investeringsklimaat.

Financiële middelen

Een bedrag van €127,5 miljoen zal decentraal beschikbaar worden gesteld voor de tien partnerlanden met het speerpunt veiligheid en rechtsorde:

Afghanistan €36,3 miljoen

Burundi € 5,0 miljoen

Ethiopië € 5,2 miljoen

Indonesië € 6,9 miljoen

Jemen € 2,9 miljoen

Kenia € 7,2 miljoen

Oeganda € 8,8 miljoen

Palestijnse Autoriteit €11,5 miljoen

Rwanda € 9,0 miljoen

Zuid-Soedan €34,9 miljoen

Vanuit centrale middelen zal via het Stabiliteitsfonds en het Wederopbouwfonds respectievelijk €58 miljoen en €57,4 miljoen worden besteed aan bevordering van vrede, veiligheid en rechtsorde.

De contouren van het speerpunt veiligheid en rechtsorde waren reeds uiteengezet in de Focusbrief Ontwikkelingssamenwerking van 18 maart 2011. Het speerpunt is deels gebaseerd op de strategie ‘Veiligheid en ontwikkeling in fragiele staten’ uit 2008. Deze brief werkt dat verder uit. Dit is de vierde en daarmee laatste brief over de speerpunten van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.

Op 24 mei reikt Oxfam Novib voor de allereerste keer de Simon Jelsma Award uit. Het publiek heeft uit de acht potentiële prijswinnaars vier kandidaten gekozen voor de laatste ronde. Om de jury te helpen in haar moeilijke taak de winnaar te bepalen, legt Vice Versa iedere dag één van de vier kandidaten langs de Simon Jelsma meetlat. Vandaag de beurt aan Erik Bos, oprichter van Libre Foundation.

De Simon Jelsma Award is een aanmoedigingsprijs uitgereikt door Oxfam Novib aan jong Nederlands talent, die zich net als Simon Jelsma inzetten voor ‘een rechtvaardigere verdeling van macht en welvaart; wereldwijd’. De gelukkige winnaar mag zich prijzen met 3000 euro, een welverdiende dosis aan respect en eer en toetreding tot de jury van de 2^de award uitreiking.

Simon Jelsma (1918-2011), door Hans Beerends omschreven als de founding father van de derdewereldbeweging, streed zijn leven lang tegen mondiale onrecht en armoede. Hij was de oprichter van Oxfam Novib en de Nationale Postcode Loterij. Om samen de wereld een betere plek te maken, zou volgens Simon Jelsma een ieder trouw moeten blijven aan vijf woorden met de hoofdletter D: Dromen, Denken, Durven, Doen en Doorzetten.

Een ladder bestaande uit 5 D’s. Hoe omschrijven de vier kandidaten van de award zichzelf langs deze Simon Jelsma ladder? Vice Versa ging op onderzoek uit en sprak voor de derde aflevering met Erik Bos.

Het zelfvoorzienende initiatief van Erik Bos

In de sloppenwijken van Johannesburg en Lima zag Erik Bos hoe de allerarmsten ondanks de moeilijke omstandigheden toch hun naasten helpen. Een wake-up call voor het opzetten van Libre Foundation, die op maat gemaakte competentie trainingen aanbiedt aan leiders van kleinschalige ngo’s in ontwikkelingslanden.

Een belangrijke drijfveer achter zijn stichting is hoe men in de huidige economische crisis toch blijvend hulp kan bieden aan ontwikkelingslanden. Dit bracht hem tot een slim idee. De stichting verdient haar geld door in Nederland training en coaching aan te bieden aan marktconform betalende bedrijven zoals AkzoNobel, SITA en de gemeente Den Haag. Erik vertelt vol enthousiasme: ‘Dat is het stoere van Libre! We doen in Nederland net alsof we een bedrijf zijn, maar dat is helemaal niet zo. Wij zijn bezig met het maken van een budget voor een goed doel.’ In vier jaar tijd heeft Libre op deze manier zonder subsidie al 24 trainingen verzorgd in Zambia, Peru, Zuid-Afrika, Rwanda, Kenia, Oeganda, Gambia, Ghana en Sierra Leone.

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Dromer?

‘De droom van Libre is dat er een wereld ontstaat waarin iedereen toegang heeft tot opleiding en zelfontwikkeling. De droom die ik bewonder is die van Walt Disney. Die man verzon het pretpark en de tekenfilm, zonder dat die reeds bestonden. Met die gedachte maak ik een droom, dan maak ik die tien keer zo groot en dan ga ik die uitvoeren. En als het dan is gelukt, dan kijk ik nog eens terug en dan denk ik: waarom heb ik de droom nou niet vijftig keer zo groot gemaakt? Dus in dat opzicht ben ik wel een dromer in wat ik heb opgezet. Dat iedereen, en om te beginnen de leiders van kleinschalige organisaties in ontwikkelingslanden, kans heeft op zelfontplooiing, opleiding en training. Dat ga ik in de wereld zetten.

Erik vervolgt op een bevlogen toon: ‘Waar ik het met Simon Jelsma eens ben, is dat het tegenwoordig belangrijk is een eigen geldmachientje te hebben, zodat mijn droom niet afhankelijk is van subsidies en terugtrekkende overheden. Waar Simon Jelsma de Nationale Postcode Loterij heeft bedacht, hebben wij onze betalende opdrachtgevers in Nederland gevonden. Wat dat betreft lig ik enorm op zijn lijn.’

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Denker?

‘Als ik het vergelijk met de wetenschapper of de hbo’er dan hoor ik bij de laatste categorie. Ik ben iemand die een plannetje maakt en het vervolgens gaat uitvoeren. Maar als ik het vergelijk met een denker of een voeler dan hoor ik bij de eerste groep. Ik kom mensen tegen die veel meer leven vanuit intuïtie en vanuit een onderbuik gevoel, terwijl ik vaak denk: zo moet de dag of het jaar lopen. Maar uiteindelijk heeft het leven weer heel wat anders in petto. In dat opzicht ben ik misschien soms teveel een denker.’

Is het dan erg als het leven anders loopt dan gedacht? ‘Nee, dan vind ik het juist weer jammer dat ik een denker ben. Ik zou graag wat meer leven vanuit gevoel. Dat ben ik aan het leren. En het gaat me steeds beter af.’

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Durver?

‘Ik ben opgeleid tot communicatietrainer en ik heb jarenlang bij een goed en commercieel instituut gewerkt. In die zin heb ik mijn luxe leventje opgegeven. Ik verdien nog maar de helft van wat ik indertijd verdiende. Dat was de eerste keer dat ik gedurfd heb los te laten, het diepe in te duiken en te starten met het waarmaken van mijn droom.

Ook in mijn privéleven heb ik dat een keer gedaan. Tien jaar heb ik een hele fijne relatie gehad. Samen met mijn ex-vriendin heb ik daar een punt achter gezet. We dachten allebei: er is nog iets mooiers. Samen hebben we gedurfd onze relatie los te laten en voor fantastisch te gaan. Inmiddels heeft zij een nieuwe vriend en heb ik al twee jaar een nieuwe vriendin. En ik ben helemaal gelukkig en in de wolken met haar.’

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Doener?

‘Binnen Libre hebben wij een bestuur. Met zijn drieën leggen we het lange termijn fundament en maken we het beleid. Dan hebben we nog een raad van advies. Die zorgt dat we nadenken over de dingen waar we minder verstand van hebben. Maar vervolgens ben ik degene die het beleid uitvoert.

Ik mag de klanten opzoeken en selectiegesprekken voeren met de trainers. Ik mag de buitenlandse projecten coördineren. Ik mag alles inkopen, tot het bestellen van enveloppen. Ik mag de website samen met één van de bestuursleden uitwerken. Ik mag offertes schrijven, facturen sturen, de handleiding ontwikkelen, het logo uitdenken, de nieuwsbrief schrijven en het prijsbeleid bepalen.

De trainers voeren het leeuwendeel van de trainingen uit in Nederland en in de ontwikkelingslanden. Maar ook sta ik zelf soms als trainer voor groepen, zowel in binnen- als buitenland. Als enige betaalde kracht doe ik alles. En dat is hartstikke stoer. In die zin ben ik de doener van Libre. Ik ben directeur en schoonmaker tegelijk,’ vertelt Erik trots.

In hoeverre zou je jezelf omschrijven als een Doorzetter?

‘Er zijn twee varianten. De ene vorm van doorzetten is niet zo slim. We hebben bijvoorbeeld in Noord Ghana een project gedaan. Op het moment dat wij daar voorstelden nog een project te organiseren, stelden zij als voorwaarde dat er beter eten en koek bij de koffie moest komen. Dan geloof ik er niet meer in en laat ik los. Op zo een moment denk ik: lees de tekens aan de wand, dit is niet de tijd noch de plaats om het luxer te maken. Dus daar komen we niet meer terug.

Anderzijds denk ik aan onze nieuwste klant in Nederland die ‘ja’ heeft gezegd. Achter die organisatie heb ik tien keer aan moeten bellen, ben ik een keer op bezoek geweest, waarna ik weer vijf mails heb gestuurd en tien telefoontjes heb gepleegd. Twee weken geleden is die organisatie klant bij ons geworden. Op dat moment ben ik echt een doorzetter. Dan denk ik: dit is een toonaangevende goede Nederlandse organisatie waar ik graag mee samenwerk. Dan zet ik door totdat het lukt. En het is gelukt.’

Lees ook de eerste aflevering met Sanne Vroom en de tweede aflevering met Tom van de Beek langs de Simon Jelsma meetlat.

Op 21 mei vond een rondetafelgesprek plaats rond het thema Hiv/aids en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR). Er is geen discussie over het belang van dit thema, wel hoe beperkte middelen ingezet zouden moeten worden. Want wat heeft nu echt prioriteit?

Het werd een zeer afwisselend debat rond voorlichting, medicatie, patentsysteem, tipping point, performance based funding, voedvrouwen, vrouwencondoom, homo’s en hoeren en double Dutch. De commissie Buitenlandse Zaken ging in gesprek met experts die zich bezig houden met dit thema. Dit leidde tot veel verschillende invalshoeken en daaruit voortvloeiend veelvuldige opmerkingen dat we bepaalde zaken zeker niet mogen vergeten. Het deed D66 Kamerlid Wassila Hachchi grappend verzuchten: ‘Wat is nou écht prioriteit?’ Dat is de kernvraag, want over het belang van investeringen op dit gebied leek iedereen het eens. Maar iedere euro kan maar één keer uitgegeven worden.

Belangrijkste conclusie is dat Nederland een belangrijke rol speelt op dit gebied en dat ook in de toekomst zou moeten spelen. Het is een belangrijk probleem: het gaat letterlijk over leven en dood. Een voorbeeld: iedere 2 minuten sterft een vrouw tijdens de bevalling. Maar het is tevens een complex beleidsterrein, verweven met sociale normen rond seksualiteit en diepverankerde culturele gewoonten. Soms botsend op culturele taboes.

Naast inhoudelijke analyses, vielen vooral termen als return on investment, value for money en resultaatgerichte financiering. De kosten efficiëntie en de impact van Hiv/aids en SRGR op duurzame economische groei werd onderstreept. Het gaat om een domino-effect: verbetering op seksuele en reproductieve gezondheid en rechten vermindert bijvoorbeeld het aantal ongewenste zwangerschappen, waardoor kinderen hun moeder niet verliezen en een betere opvoeding krijgen. Het leidt tot minder gebroken en ouderloze gezinnen, minder sterfgevallen, beter opleidingsniveau, goede family-planning; zaken die de ontwikkeling van landen kan veranderen.

Aan tafel was iedereen het eens dat het een belangrijk thema is en verder geïnvesteerd zou moeten worden in Hiv/aids en SRGR. De Kamerleden willen het onderwerp blijvend op de agenda zetten. Belangrijkste inzet van de Kamerleden is daarbij niet alleen het aangeven van de noodzaak om iets aan het probleem te doen, maar wat nu de beste manier is om dat te doen zodat de beste resultaten worden gehaald voor iedere euro De boodschap van de externe experts aan de commissie Buitenlandse Zaken was helder: het is het geld driedubbel waard.