M ü z i K ü l t ü R

Aşık Veysel'i Anıyoruz

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Mon, 22 Mar 2010 00:54:43 PDT

Veysel Şatıroğlu veya bilinen adıyla Âşık Veysel (d. 25 Ekim 1894, Şarkışla, Sivas - ö. 21 Mart 1973), Türk halk ozanı.

Sivas ili Şarkışla ilçesinin Sivrialan köyünde çiftçi bir ailenin çocuğu olarak doğan Âşık Veysel, 7 yaşında geçirdiği çiçek hastalığı sonucunda sol gözünü, bir talihsizlik sonucuyla da sağ gözünü kaybetti. Babasının, Âşık Veysel'e oyalanması için aldığı sazla önce başka ozanların türkülerini çalmaya başladı.1933 yılında tanıştığı Ahmet Kutsi Tecer'in teşvikleriyle kendi sözlerini yazıp söylemeye başladı.

Âşık geleneğinin son büyük temsilcilerinden olan Âşık Veysel, bir dönem yurdu dolaşarak Köy Enstitüleri'nde saz hocalığı yaptı. 1970'li yıllarda Hümeyra, Fikret Kızılok, Esin Afşar gibi bazı müzisyenler Âşık Veysel'in deyişlerini düzenleyerek yaygınlaşmasını sağladı. Şarkışla'da her yıl adına şenlikler yapılır.

Eserlerinde Türkçesi yalındır. Dili ustalıkla kullanır. Yöntemi gösterişsiz ve nerdeyse kusursuzdur. Yaşama sevinciyle hüzün, iyimserlikle umutsuzluk şiirlerinde iç içeydi. Doğa, toplumsal olaylar, din ve siyasete ince eleştiriler yönelttiği şiirleri de var. Şiirleri, Deyişler (1944) , Sazımdan Sesler (1950) , Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimli kitaplarında toplandı. Ölümünden sonra Bütün Şiirleri (1984) adıyla eserleri tekrar yayınlandı.

Yalnız başımıza kaldık

1964 yılında, İstanbul’a gelmişti Aşık Veysel. Sirkeci’de küçük bir otelde kalıyor, sağlık sorunlarını çözmek için uğraşıyordu. Arayanı, soranı yoktu. Henüz Fikret Kızılok, Esin Afşar onun ezgilerini keşfetmemiş, Türk Halk Müziği dışındaki geniş dinleyici kitlelerine mal etmemişti. Akşam Gazetesi’nden genç muhabir Yener Süsoy, Veysel’i otelde ziyaret etti, dertlerini dinledi. 2006’nın son gününde aramızdan ayrılan Süsoy’un yayımlanan ilk röportajıydı bu. Yıllar sonra Veysel’in kızı, damadı ve torunuyla buluşmuş, anılarını dinlemişti. Bu röportaj da Hürriyet’te yayımlanmıştı. İşte iki röportaj birden...

Sirkeci’nin Afyon Eskişehir oteli tekinsiz bir mekan, ucuz cinsten. Odada üç yatak var. Pencerenin hemen yanındakinde bağdaş kurmuş bir ozan oturuyor. Elinde bir saz, hem çalıyor, hem söylüyor. Sabit nazarlarla baktığına göre ama olsa gerek. Kulak verelim biraz. Evet, sesinden de, sazından da tanıyoruz bu ozanı: Ünlü halk ozanımız Aşık Veysel Şatıroğlu. Aşık Veysel tam otuz yedi gündür bu otel odasının dört duvarı arasında oturuyor. Otururuyor da dost bildiği kişiler arayıp “nasılsın” diye bir kere bile sormuyor. Kapısını bir kere olsun açmamışlar odasının. Ama yine de bu durumdan yakınmıyor. Eh... Altmış iki seneden beri sazını hiç bırakmamış. Ama gel gör ki...Yedi yaşından itibaren, dünyanın ışığına gizleri kapanmış. Kendi dünyasının adamı olmuş. Anasının sütü bildiği sazıyla, söylediği şiirleri öylesine süslüyor ki “Yaş yetmiş beş” diyor Veysel ve devam ediyor:

Ömür geldi sonbahara
Kış yapıyor ara sıra
Gazel düştü yapraklara
Gül soruyor kara bahtım

Ne Veysel İstanbul Radyosu’na uğruyor. Ne de onu arayıp soran var radyodan. Nedenini sorunca başlıyor anlatmaya.

“Ne dersin bey, kimseye minnet edemiyorum. Bir kere olsun beni sormadılar. Halbuki bugün halk müziğinde şeflik masasında oturanlar, milletten aldıkları türküler sayesinde bu mevkiye ulaştılar. Onların ilerlemelerinde payımız büyük. İşte bunun meyvelerini de topladık, yalnız başımıza kaldık.”
Bir an soluk alıyor:

“Aşık, bir ağaca benzer bey. Meyvesinin tadını kendisi bilemez. Ancak yiyenler bilir. İşte bu meyvelerden Anadolu’da yaşayanlar daha iyi biliyor. Büyük şehirlerdekiler, henüz daha tadını alamadı. Bir de son zamanlarda, türküleri alafrangaya çevirmek çıktı. Olmuyor da. Olmaz da. Olduğu gibi neden tanıtmayız sanki. Mutlak değiştirmek mi lazım?”

Dertsiz ozan olur mu hiç. Dertler bir yana, yaş ilerleyince insan kendini ölüme daha yakın bulurmuş. İşte Veysel de böyle diyor:

Veysel söyler derdi çoktur,
Ecel gelir, ölüm haktır
Saklanmaya imkan yoktur
Ora baktım, bura baktım.

(Yener Süsoy / Akşam Gazetesi / 1964)

EN KÜÇÜK KIZI HAYRİYE ANLATIYOR

İlk eşi Esma'yı aldatmasına rağmen ölünceye kadar sevdi.

Babamı 25 yaşındayken Esma adlı köyün çok güzel kızlarından biriyle evlendirmişler. Ondan bir çocuğu olmuş, ama anasının memesi ağzına tıkanıp ölmüş. Derken Esma Hanım, evdeki yanaşmayla babamı bir başına bırakıp kaçmış. Babam, Esma'nın kaçacağını anlamış ama, yapacağı bir şey yok. Ama yine de hainlik etmemiş, öyle örnek bir insandı Yener Bey. Bak şimdi sana anlatacağım, kim böyle bir şey yapabilir? Evde kimse yokken babam, Esma Hanım'ın çorabının içine biraz para koymuş. Evden kaçtıktan sonra iki sevgili Bafra'da bir çeşmenin başında serinliyor. O anda Esma Hanım, çorabını aralayınca paraları görmüş. Hemen anlamış, parayı kaçarsa sefil olmasın diye babamın koyduğunu...

Babam, sevgilisiyle evden kaçan ilk karısı Esma'yı meğer çok severmiş. Esma gittikten çok sonra bile babam hâlâ onu hayallerdi, köyün en güzel kadınlarından biriymiş. Bir gün kapıyı çalıp bana "Çok başım ağrıyor kızım, babandan benim için bir ilaç iste" dedi. Çok şaşırdım, "Nasıl isteyebilirim Esma anne" deyince, ısrar etti; "Sen iste, o verir" dedi. Çekine çekine varıp söyledim babama. Elini cebine attı, çıkardığı aspirini avucumun içine koydu. O anda bana söylediği de hala kulağımda; "Onun başı daha çok ağrıyacak." Hakikaten dediği gibi de oldu, kadının hayatı perişanlıklarla geçti.

Babam akciğer kanseriydi, durumu çok ağırlaşınca Esma gelip kendisiyle helalleşmek istedi. Babama sordum, "İstiyorsa gelsin" dedi. Kadın kapıya kadar geldi; tam içeri girecekken "Ben o adama çok çektirdim, Allah da beni perişan etti. Ne yüzle onunla helalleşeceğim" deyip geri kaçtı. Babamın ölümünden sonra Esma da çok yaşamadı, kocası da felç oldu, ailece dağılıp gittiler. Gülizar anam, Esma'ya hiç kıskançlık duymazdı, onunla iyi konuşurdu. Annem o kadar çok temiz kalpli, saf bir köy kadınıydı ki. Babamla görüşleri çok ayrıydı, zaten babamı sadece annem değil hiçbirimiz anlayamadık.

Atatürk, Dolmabahçe'de radyoda dinlemiş babamı

Bir gün Şemsi Yastıman'ın evindeyiz, Baki Süha Ediboğlu, Behçet Kemal Çağlar, Mesut Cemil de orada. Öyle bir muhabbet ziyafeti var ki, tadına doyamazsın. O gün Mesut Bey'in ağzından dinledim, şimdi ilk defa size anlatacağım. Veysel baba, 1933'te uzaktan akrabası da olan İbrahim adlı bir arkadaşıyla İstanbul Radyosu'na gidiyor. Yayınlar o zamanlar Tokatlıyan Han'dan yapılıyor, müdürü de Mesut Cemil. İbrahim önden girip Mesut Bey'e babamı tanıtıyor. Radyoda çalıp çalamayacağını soruyor. Veysel'e diyorlar ki "Aşık, şimdi seni bütün dünya canlı canlı duyacak, ona göre çal, söyle. Köyde kadınlar madımak toplar gibi yapacaksın, biz sesini yükseltip indiririz." Baba vuruyor sazın tellerine, türkülerini art arda çalıp söylüyor. Radyoda işleri bitince bizimkiler Tokatlayan Han'dan çıkıp Kuledibi'ne doğru yürüyorlar. Tam o sırada polis köşe bucak Aşık Veysel'i arıyor. Meğer Atatürk, Dolmabahçe'de Veysel'i dinleyip çok beğenmiş, hemen saraya getirilmesi için emir vermiş. İstanbul kazan, polis teşkilatı kepçe, arıyorlar Veysel'i ama, bulunamıyor.

Veysel baba ertesi sabah arandığını öğrenince derhal Mesut Cemil Bey'e gidiyor. Mesut Bey bir şeyler yazdığı kağıdı Dolmabahçe Sarayı'nda Atatürk'ün yaveri Şükrü Bey'i bulup vermelerini söylüyor. Atatürk'ün huzuruna çıkacağım diye kan ter içinde saraya gidiyorlar. Mesut Bey'in yazdığı kağıdı verdikleri kişiden aldıkları cevapla ikisinin de hayalleri yıkılıyor: "Dün keyif zamanıydı, bugün ise mesai zamanı. Mesai zamanında babası bile gelse giremez içeri." Veysel baba, Atatürk'le görüşemediği için çok hayıflanırdı. Bir de, askere gidip cephede şehit olamadığına yanardı.

İnsanları ayak sesinden tanırdı

Babam bize isimlerimizle hitap ederdi, bazen de "kuzum, canım" diye ilaveler yapardı. Sessizce yanından süzülürken bile hangimiz olduğunu anlar, ismini söylerdi. Bir gözünü çiçek hastalığından, öteki gözünü de kazayla kaybetmiş, 7 yaşına kadar gözleri sağlammış. O günlerde köyde gördüklerinden aklında kalanları hep sorardı. "Yolun karşısında şu çalı vardı, filan yerde şu taş vardı, hâlâ duruyor mu" diye sorardı.

Babamın gündüzleri şiir yazdığını hiç hatırlamam, çoğu zaman ya uyurdu, ya misafirleriyle konuşurdu. Şiirlerini, türkülerini hep gece yazardı. Bizim o yaşta aklımız ne erecek ki, geceki mırıldanmalarını ben hep hasta olduğuna yorardım.

Yemeklerden en çok kuru fasulyeyi severdi. Ankara Yüksek İhtisas Hastanesi'nde yatarken bile ona özel kuru fasulye yaparlardı.

Her türlü içkiyi içmiştir ama, en çok rakı içerdi. Asla 3 kadeh kararını geçmezdi. Sigaranın her türlüsünü içerdi, sadece Gelincik'ten uzak dururdu. "Pipo içmezsem karnım doymuyor" derdi. Rahmetli babam çok sık ağlardı, en çok kendi kaderine üzülürdü.

Radyo dinlemeyi çok severdi, radyosu hep baş ucunda dururdu. Haberlerin hiçbirini kaçırmazdı, yurttan ve dünyadan haberleri kaçırmazdı.

Rüyamda babam bana cebinden bir elma çıkarıp verdi ve şöyle dedi: "Bu elmayı saklayacaksın." Hayırdır inşallah deyip rüyamı birkaç gün sonra komşumuz olan bir büyüğe anlattım. O arada öğrendim ki, 5. çocuğuma hamileyim. Ama niyetimiz çok olacak diye çocuğu aldırmak. Yaşlı kadın "Sakın ha, günaha girersin, o elma bu çocuk" dedi. Ben de doğurmaya karar verdim, oğlan olsaydı adını Veysel koyacaktık. Kız olunca, babamın en sevdiği çiçek Çiğdem'i seçtik.

Yetmedi mi oğlum, dokuz armut kopardın

Babamın en büyük eğlencesi, kapımızın önünde kendi elleriyle yaptığı küçük bostandı. Bostanda elma ve erikten başka, bir de armut ağacı vardı ki, mübareğin tadına doyamazsın. Bir gün komşulardan biri gelip babamdan salatalık koparmak için izin istiyor. Babam da hayhay diyor, kimseden bir şeyi esirgemezdi zaten. Adam salatalıklardan sonra, nasıl olsa gözleri görmüyor diye başlıyor armutları da koparmaya. O sırada babamdan bir ses geliyor: "Yeter yavrum, şu ana kadar 9 tane topladın." Adam sonra anlattı, hakikaten 9 tane koparmış.

TORUNU ÇİĞDEM ANLATIYOR

Ruhi Su, dedemin türküsünü söyleyince

Ben 5 kardeşin en küçüğüyüm, doğum tarihim 1975. Annem de Aşık Veysel'in en küçük kızı. Sadece biyolojik olarak Aşık Veysel'in torunu kimliğine sarılmak bana yetmez, bunu yapmam. Onu satır satır okumalı, nota nota anlamalıyım, tanımalıyım. Dedemi görmemiş olmam, onu anlayamayacağım anlamına gelmez. Ben buradaki Sivaslıların kurduğu 600'ü aşkın derneğin bütün davetlerine gitmeye, onlarla aynı havayı solumaya çalışıyorum. Ben İstanbul'da doğdum, büyüdüm ama, kendimi Sivrialanlı olarak kabul ediyorum, öyle daha mutluyum. Yılda birkaç kez köye gidip kalıyorum, mezarları ziyaret ediyorum, müzeleri inceliyorum.

Ruhi Su bir dost meclisinde dedemin bir türküsünü söylemiş. Bitince dedeme sormuşlar "Aşık nasıl buldun" diye. O da şöyle cevap vermiş "Dağlarda bir çiçek olur, alır onu şehre getirirsiniz. Çok güzel saksılarda, çok güzel şekilde onu beslersiniz. Ama, eski kokusunu tutturamazsınız."

Ben A.Ü. Açık Öğretim'de halkla ilişkiler okudum. Gazete ilanıyla Akbank'a girdim, önce bankacılık bölümündeydim. Kısa bir süre sonra Suzan Sabancı Dinçer'in asistanı oldum. Bu arada Londra'da çeşitli kurs ve seminerlere katıldım. Halen Suzan Hanım'ın asistanlığını keyif ve gururla yapıyorum.

Çalınan cüzdandan sonra yazılan şiir

Dedem Mersin Halkevi'nde konser vermeye giderken arkadaşıyla birlikte Tarsus Şadırvan Han'da konaklıyor. Sene 1939 sonları, mevsim sonbahar. Yiyip içtikten sonra dedem odaya çekiliyor, arkadaşı da kapıyı üzerinden kilitleyip kendi odasına gidiyor. Dedem yatağa girmek için üzerindekileri çıkarıp askıya asıyor. Sabah kalktığında ceketini, pantolonunu astığı yerden alıp giyiniyor. Bu arada eliyle cüzdanını yokluyor, yerinde. Cüzdan yerinde ama, içindeki paralar yok. Hemen bir şiir de oracıkta yazıyor, arkadaşına hırsız diyemediği için şöyle diyor:

Paramparça olsun paramı çalan
Kimisi gerçek dedi, kimisi yalan
Dünyada görmedim böyle bir plan
Kapı kilitli, cüzdan cepte, para yok

Dedemin bütün şahsi eşyaları Sivrialan'da kendi adını taşıyan müzede sergileniyor. Bende sadece bir tespihi ile bir parfüm şişesi var, onları gözüm gibi saklıyorum. Veysel dedem koku kullanmayı çok severmiş, koku dediğiniz o zaman esans elbette. Annemin anlattığına göre, ceketinin çakmak cebinde mutlaka bir esans olurmuş, fırsat buldukça yüzüne sürermiş.

DAMADI HÜSEYİN ÖZER ANLATIYOR

Ümit Yaşar'ın yanında gelen hanımı öpecekti

Veysel babamı bir İstanbul'a gelişinde rahmetli Aydın Bolak ve Prof. Dr. Sedat Pınar, Şişli'deki özel Hayat Hastanesi'ne yatırıp sağlık kontrolünden geçirmeye karar verdiler. Hastanedeki odada oturup konuşurken gece yarısına doğru kapı çalındı, açtım. Şair Ümit Yaşar Oğuzcan, yanında güzel bir hanımla Divan'da yiyip içtikten sonra cebine koca bir şişe viski koyup Aşık'ı ziyarete gelmiş. Veysel baba yatağında viskisini içiyor. Bir ara Veysel babanın gözleri Ümit Yaşar'la birlikte gelen hanıma daldı. Birden "Gel de şu yüzündeki benden bir öpeyim" demez mi? Ey mübarek adam, kadının yüzündeki beni nasıl hissettin? O anda Ümit Yaşar'ın kekemeliği arttı. Baba başladı gülmeye, "Yahu Ümit Bey, zengin böyle bir şey yaptığında 'hayırlı olsun' derler. Siz akşamlara kadar böyle geziyorsunuz bir şey diyen yok, benim bir küçük öpücüğüme neden kızıyorsunuz" dedi.

(Yener Süsoy / Hürriyet Gazetesi / 21- 22 Şubat 2005)

AŞIK VEYSEL BELGESELİ / KÜÇÜK DÜNYAM

1964 yılında TRT Radyosu'nda Aşık Veysel ile yapılan söyleşi

TRT SANATSAL VE POLİTİK SORUNLARI OLAN BİR KURUM - Televizyon belki de kalkmalı Türkiye'den

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:16:58 PST

Kulisler tanıktır ve bilir aslında heyecanların en güzelinin kendinde saklı olduğunu… Müzik adına konuşulan her söz, gözlere ayrı bir ışık veriyordu sanki. Söyleşi öncesinde bana, Onlar çok konuşmaz diyenleri adeta yalancı çıkartıyorlardı. Kayıt cihazım bile neredeyse konuşulanları yakalamaya yetişemez oldu. Başlangıçta kısacık bir zaman diliminde tadımlık bir söyleşiydi belki bizimkisi, bittiğinde asıl şimdi başladı duygusu yaratan.

-Yıllardır severek dinlediğim; bu güzel nağmeleri kulağımıza çaldığınız için çok teşekkür ediyorum kendi adıma. Bu güzel merkezde hınca hınç dolu bir salona konser vereceksiniz. Ayaklarınıza sağlık, geldiniz, hoş geldiniz. Erkan Oğur ve İsmail Hakkı Demircioğlu dediğimizde son on- on beş yılı değerlendirdiğimizde aslında Türkiye’de halk müziğindeki bir devrimin öncü isimleri diyebilir miyiz?

E.O. : Ooo; çok iddialı bi şey o…Tamam, biz acemice üzerine bir şey yapmaya çalışıyoruz ama ölçü değil yani o. Halk müziğinin kendisi gibi olabilmek bizim de pek becerebildiğimiz bir şey değil.

-Müzik aslında eskidir diye bir tabir kullanmışsınız, çok hoşuma gitti. Anlatabilir misiniz?

E.O. : Felsefik bir yaklaşım. Onu burada söylemek sıralamak nasıl lazım ama biz müzik seslerini yaratmıyoruz hatırlıyoruz, öğreniyoruz, seçiyoruz var olmuş, tabiatta canlılarla birlikte, cansızlarla birlikte enerji olarak mevcut, onlardan seçkiler yapıyoruz, duyuyoruz, duyamıyoruz, duyduğumuz kadarıyla esinleniyoruz veya bir başkasının tabiatta ürettiği sesi taklit ediyoruz. Deşifre olmuş denebilir. Ama geçmişte olan bir şeyi biz bugüne çekmeye çalışıyoruz.

-Fizik mühendisliğinin bunda etkisi var mıdır?

E.O. : Var evet.

İ.H.D. : Belki şeydir Erkan az önce onu söyledi işte “en yeni müzik, en eski müziktir “ diye. Son mesela 20-30 yıla 50 yıla baktığımız zaman herkes, çağdaş müzik diyor, Türk-batı sentezi filan böyle değişik isimlerle yeni bir şey yapıldığı iddia ediliyor. Erkan da sanırım buna bir şey olarak değerlendirme yaptı. Aslında en eski müzikler daha sağlamdır. Yeniler eskiler kadar şey değil. Onun yine kopyası.

E.O. : Yeni diye sunulan kişinin ya da bestelerin ya da müzikçinin veya sanatçının yeni sanat diye keşfettiği zaten olan bir şey. Var olan bir şeyi keşfettiği için geçmişten gelen bir şeyi keşfetmiş oluyor. O keşfettiği şey de ne kadar derindeyse ne kadar eskiyse arkeolojik bir buluntu gibi o kadar kıymetli, o kadar az bozulmuş, o kadar saf, o kadar insana geçmişten haber veren, bir şeyi karşına getiriyor. O yüzden o yaklaşımla yani eski müzik bizi daha çok en azından şahıs olarak heyecanlandırıyor onun bozulmamışlığı, böyle mücevher gibi saklanmış olması, heyecan verici.

-Bugün konuşulan ve tartışılan bir konudur; türkü formunda beste derler. Siz bu konuda ne söylersiniz?

E.O. : Türkü formunda beste yapıyor insanlar ama işte dediğim gibi esinlenerek, hatırlanarak, birisinden birebir alarak, bilinçli veya bilinçsiz bir biçimde, duymuştur ama unutmuştur, on sene sonra. Bilinçaltından bir şekilde yüzeye gelmiştir, o da kendisinin yaptığını sanmıştır, yanılmıştır ama farkında değildir. Ama beste formunda türkü yapıyor insanlar.

İ.H.D. : Birde çok yapan insan var yani. 100 yıldır belki kaç yüzyıldır yapılıyor bu. Son yıllarda da yoğun bir şekilde yapıldı herkes bir şey yaptı filan derken o manada da eski şeyler çok önem kazanıyor. Ne kadar bir şey yapıyorum desem de, çok iyi bir şey olmuyor, suyunun suyu bir şey oluyor yani. Esinlenmeler de birbirinin kopyası, birinin esinlendiğinden belki sen de esinleniyorsun. Aslında esinlenmiyorsun da aktarımlardan filan, öyle bir durum da var yani çok da güzel şeyler yapabilmek mümkün değil, öyle de bir riski var yani.

E.O. : Eskiden ya da bizim işte otantik müziğimiz diye bildiğimiz şeyler bile değişime uğramış zamanında başka eski zamanlardan etkilenerek oluşmuş müzik parçaları. O da ayrı tartışılır.

-Peki, bu sentezler gündeme geldikçe, bize sunulan ve bizim de algılamaya çalıştığımız bu olgunun içinde müzik bilgisi olan var olmayan var, popüler gündemin getirdiği popülerlikle sunulanlar var, alıp kabul edip sindirdiklerimiz var, normalleştirdiklerimiz var. Bunların içerisinde, size tatlı gelen yakın gelen, bir sentezleme var mı?

E.O. : Bu sentez düşüncesine genel olarak takılıyorum, o kimyada oluyor işte. Başka bir şeyle pek sentez olmuyor işte. Ama insanlar tabi arayış içerisindeler bir takım deneyler veya işte hevesler veya inançlarla çok emin olarak tabi bazıları bir takım birleştirmeler, iç içe geçişmeler yapıyorlar. Çeşitli kültürlerin iç içe girerek batıyla doğuyu sistem olarak iç içe sokarak, enstrümanları birbirine denk düşürerek yapılan şeyler var. Arasında enteresan olanlar mutlaka vardır. Zaman zaman duyuyoruz, ama ben hep elma elma gibidir, armut armut gibidir, doğu doğu gibidir, batı batı gibidir, her şey yerli yerinde olsun diye özleyen birisiyim.

İ.H.D. : Ben de katılıyorum Erkan’a, bir de şöyle bir kıyaslama yaparsak; diyelim ki Âşık Veysel’i dinliyoruz. Sürekli dinleyebilirsiniz O’nu ama o dediğiniz manada yapılan şeyi öyle dinleyemiyorum yani belki çok daha iyi çalıyordur adam işte bir şeyler yapmıştır ama nedense öyle bir şeyi var o artık nasıl izah edilir bilmiyorum. Orijinali özlüyorsun gibi bir şey oluyor.

E.O. : Ama ben şeyden yanayım yeni, yani o güne kadar olmamış bir müziği insanlar beste ya da bir orkestraysa ya da türkü, şarkı neyse, beni daima heyecanlandırıyor. O daima yeni bir şey duyabilmek, o ihtiyacı hissediyoruz.

İ.H.D. : İcracılık mesela son yıllarda gelişti. Çok iyi çalanlar var, o manada hayretle dinlediğim insanlar var. Çok iyi çalıyorlar filan ama dediğim gibi dinleme süresi nasıl olur onu çözemedim daha.

-Bir dönem çok tartışıldı; bas bağlama olsun mu olmasın mı, kaldı ki siz bir de böyle bir sentezi yapmışsınız.

İ.H.D. : Bizim yaptığımız aslında kendiliğinden ortaya çıkan bir şey, seslerimiz de öyle sazları da ona benzetmeye çalışıyoruz, Erkan’ın armoni olarak katmaya çalıştığı bir şeyler var ama oda belli sınırlarda. Ona dikkat ediyor Erkan işte çok abartılı gelmesin diye. Ama dediği gibi insanlıkta bir şeyler istiyor işte. Bizde nefsimize hâkim olmaya çalışıyoruz işte. Onu biz çok beğenmesek bile öyle bir heyecan mıdır, nedir? Gençlik.

-Gençlik açılım mı istiyor?

E.O. : Genel, ortalama dinleyicilerin müzik anlayışı çok yüzeysel yaklaşımda. O yüzden bunlar hep olacak.

-Bunun da eğitimle ilgili olduğunu düşünüyor musunuz?

E.O. : Tabi ki çocuklar ana karnından, aileden, yediği yemekten, oturduğu odadaki ışıktan, say sayabildiğin kadar.

İ.H.D. : Toplumun o dediğimiz kaygıları anlaması çok zor, öyle bir çaba yok bir kere.

-Umudunuzda yok mu ya da o umudu besleyecek hissiyatınız var mı?

E.O. : Var çünkü biz varsak, siz de bizi düşünüyorsanız bir şeyler hala var demektir. Bu işin farkında olup, ülkenin düşüncesinde, estetiğinde bir değişiklik olsun diye düşünenler varsa öyle yönetenler böyle düşünürse, çoğalırsa olabilir, niye olmasın.

İ.H.D. : Geçen bir şef izledim televizyonda. Venezüella’da on yıl önce mi yirmi yıl önce mi ne bir adam sokaklardaki tinercileri filan toplamış ve şu anda beş yüz bin kişilik bir müzisyen grubu. Bir ülke için çok önemli bir rakam. O kadar müzisyenin oranın içinde olması çok önemli bir şey

E.O. : Türkiye’deki toplam profesyonel müzisyen müzikle yaşayan insan sayısı iki bin. Ona göre çok büyük bir rakam.

İ.H.D. : O beş yüz bin kişi ailesine de bir şeyler katabilir olur iki milyon kişi mesela. O da çok büyük bir rakam yani. Demek ki oluyor. Yani istenince yapılıyor, istemeye bağlı.

-Sanırım Erkan beyin sözü o Anadolu’da her beş km. de bir müzik aleti değişir, tını değişir, yemek değişir, dil değişir, iklim değişir, aslında böyle bir zenginlik varken gerek var mı?

E.O. : Uzağa gitmeye gerek yok tabi. Onun kıymetini bilmek, esas sorun orada. Bu da işte yine politikasına, işin yönetimine gelip dayanıyor tabi. Yani çocuklarımız eğitilmedikçe hiç bir şey olmaz

-Bir haber okudum; ilkokullardaki müzik dersleri ve resim dersleri ile ilgili yeni bir düzenleme yapılacakmış. Ders saatlerinin indirilmesi söz konusuymuş. Ne dersiniz?

E.O. : Ben de tam tersini iddia ediyorum. Diyorum ki ilkokulda, ortaokulda, lisede neyse en fazla ders resim dersi olsun, en fazla ders müzik dersi olsun, öbürleri az olsun… Resim yaparken müzik dinlesin, müzik yaparken resme bakıp onu hayal etsin.

-Ama o zaman o çocuk sorgulayacak?

İ.H.D. : Zaten ondan kaynaklanıyor, oraya gelip dayanıyor. İnsanların sorgulaması istenmiyor. Bizim zamanımızda da ya boş geçerdi müzik dersi ya da beden eğitimi hocası girerdi. İşte birine şarkı söyletirdi, türkü söyletirdi. Öyle bir anlayıştı yani hep terk edilmiş. Belki o dönemde hani çok eğitimcide yoktu bilmiyorum.

-Peki, o beş km. de bir değişen müzik aleti, koku, doku, yemek, tüm bunların yansıması niye bugün yaşanmıyor?

E.O. : O terk edilmiş bir konu. Bunu herkes o kadar kanıksamış ki.

-Ama söze geldiğinde türküler değerimizdir, özümüz, kültürümüzdür deniliyor. İcraata gelince neden öz yansıması kalitesiyle görülemiyor, duyulamıyor?

E.O. : Gerçek manada ona sarılmış tutunmuş değil. Kıymeti bence bilinmiyor hiç.

İ.H.D. : Bugün artık onları korumak çok zor tabi. Artık tek tip insan yaratılıyor. Televizyon, giyim-kuşam, her şey yani, yemekler fast- food bilmem ne işte. Yemeklerde kaybolacak belki ileride kimse yapmayacak. Biraz geçmişte kalan bir konu ama kıymetini bilmedik tabi. Hala bilinebilir çok geç değil. Ama yavaş yavaş gidiyor. Gençler mesela bizim yemekleri yapmasını bilmez yani. Müzikler de öyle.

E.O. : Biz ucundan yakaladık bu işleri ama benim çocuklarım veya bizden sonraki jenerasyon pek öyle değil. Kasabada köyde yaşayan insanlar hala öyledir. Koruyabiliyorlardır belli ölçüde ama şehirde yaşayanlar içersinde, o çarkta olan insanlar var.

-Televizyonun etkisi nedir?

E.O. : Televizyon belki de kalkmalı Türkiye ‘den.

-Radyo mu televizyon mu?

İ.H.D. , E.O. : Radyo.

E.O. : Radyoda böyle bir hafif bir erdem hissi geliyor bana. O da öyle eskideki radyo yani şimdiki radyolar değil. Ama ben biliyorum ki televizyonun icat edilme nedeni, onu icat eden adam şunun için icat etti; bir alet yapayım da reklam yapılabilsin onunla ve satışlar artsın. Temel düşünce buymuş. Dolayısıyla o hedefine ulaşmış vaziyette. İki tane reklam arasında bir film, dizi ya da aslında tersiymiş gibi gözüküyor ama. Haberleri izleyen de, belgesel izleyen biri de aslında o reklamı izliyor sonuçta! Aslında tam tersine bir reklam furyasının içerisinde. Aralarda bunları izlemek durumundalar. Dolayısıyla hedefine ulaşmış bir reklam makinesi.

-TRT Müzik, TRT Avaz, TRT Şeş ve benzeri kanalları ile TRT’nin müzik ve kültür adına yapmaya çalıştığı değişim sürecini nasıl değerlendiriyorsunuz?

İ.H.D. : Onlar da sanki zorla yapıyor gibi, o hale getirildiler.

E.O. : Kendi içinde hem teknik hem kültürel yani sanatsal ve politik sorunları olan bir kurum. Hiç biri inandırıcı değil. Güzel görünmeye çalışanlar var ama yemiyoruz.

İ.H.D. : Aynı düşünüyorum. Genel olarak televizyon bir de şey yapıyor yani dünyayı yönetmek için çok iyi bir silah, en büyük silah yani. Eskiden mesela; radyo yokken televizyon yokken insanları nasıl etkileyeceksiniz? Birçoğu zaten ne gazete okuyor ne bir şey. Etkileme şansı yoktu direkt olarak, köylerde şurada burada yaşayan insanı. Ama şimdi öyle değil. Şimdi herkesi bir merkezden istenildiği hale getirdiler. Çünkü haberi de onlardan dinleyeceksin, filmi de onlardan izleyeceksin, tek söyledikleri bizi sevmiyorsan kapat. E kapatsan ne olacak öbürü, o da aynı, gez dolaş iyisi yok yani ne yapacaksınız arada bir tane yakalayacaksınız da bilmem ne yapacaksınız. O büyük bir silah olarak keşfedildi yani.

E.O. : Çocuklarımızı çok etkiliyor televizyon. Ben üzgünüm, yani kızgınım çünkü kontrol edemiyoruz. İnternete gelemedik daha hala, orada kim bilir nasıl bir ahlaksızlık düzeyinde bir yolsuzluk ve soysuzluk var. Televizyon ise kandırıyor bizi yani.

İ.H.D. : Bir şey üretemiyorsun yani televizyon varken. Sürekli açık. Evde kitap okuyamazsın, sohbet edemezsin, öyle bir de şeyi var yani, onu belki de atmak lazım yani Erkan’ın dediği gibi yoksa kurtuluşu yok, öyle lanet bir şey yani.

-Gelelim birazda sizin birlikteliğinize. Okul yıllarından beri bir aradasınız, birlikte müzik yapıyorsunuz. Bu süreçte mesela İsmail Bey; Erkan Beyi; Erkan Bey İsmail Beyi tanımlarsa neler söyler?

İ.H.D. : Öyle madde madde anlatmak biraz zor olur da işte 80 yılından beri birlikteyiz, okula girdim 80’de. Otuz yıl olacak yakında, konservatuarda aynı sınıflara düştük. O zamanlar çok zayıftık. İkimiz de dal gibiyiz böyle, fotoğraflara bakınca, aynaya bakmamak lazım, bakmayınca iyi, anlamıyorsun. Erkan daha çok enstrüman yapımına ilgi duyuyordu. Orada Zafer hoca vardı, o zaman gitar ağırlıktaydı, perdesiz gitar bilmem ne.

-Sizin kendinizi, duruşunuzu tamamlama sürecinizi nasıl tanımlarsınız?

İ.H.D. : Bizim aslında okul işi de bir şans. Ben askerden sonra okula girdim, tesadüfen de aynı sınıfa düştük. Muhakkak okulda bir şeyler oluyor, gözlemlerin oluyor, okulun havası ortamı belki de bir şey katıyor içine. Ama sonradan düşündüğüm zaman okul öyle çokta bir şey öğretmiş filan değil. Dışarıdan gelsen öğrenebilirsin gibi bir şey duyuyorsun. Ama Erkan mesela o zaman sınıftayken 2. Sınıfta mıydık, 1. Sınıfta mıydık gitar o zaman çalıyordu. Bizim sanat müziği hocamız vardı Özdal Orhan, bir gün bir parça çaldırttı Erkan’a sınıfta. Klasik bir parça. Ben mesela ilk defa bir adamı klasik gitar çalarken izlemiştim. Enteresandı yani.

- Peki, bu birlikteliğin son dönemdeki üretimlerinde neler var?

İ.H.D. : Bu kış belki bir şeyler yapacağız, öyle bir niyetimiz var. Yaklaşık on yıl oldu son albümden bu yana.

E.O. : Üretim daha çok icra şeklinde devam ediyor uzun zamandır. Bu korsan CD ve telif sorunları yüzünden zaten müzik işi durmuş vaziyette. Plak şirketleri kapanıyorlar, üretim olamıyor yani. Bizim için sorun yok da plak şirketleri tercih etmiyor, yaptıkları yatırım geri dönmüyor. Onlar işin daha çok ticaretiyle ilgili.

-Şimdi şikâyet ettik ya hani gençlik şöyle böyle dedik. Bir taraftan da baktığımızda sizin konserleriniz o gençlerle dolu oluyor...

E.O. : Bizi şaşırtan o zaten. Böyle bir ilgi var. O istikrar hiç bozulmadı. Bu ümit verici. Sonra eve gidip yola çıktığımızda insanlar nerede diye şaşkın şaşkın etrafımıza bakınıyoruz duyduklarımıza göre.

Bu röportaj MEDYALOJİ blogundan alınmıştır. Röportaj Kübra Doğru tarafından yapılmıştır.

Balata Aşkı

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:08:46 PST

Reklamın wikipedia tanımı şöyle: "insanları gönüllü olarak belli bir davranışta bulunmaya ikna etmek, belirli bir düşünceye yöneltmek, dikkatlerini bir ürüne hizmete, fikir ve kuruluşa çekmeye çalışmak, onunla ilgili bilgi vermek, ona ilişkin görüş ve tutumlarını değiştirmelerini veya belirli bir görüşü ya da tutumu benimsemelerini sağlamak amacıyla oluşturulan; iletişim araçlarından yer ya da süre satın almak yoluyla sergilenen veya başka biçimlerde çoğaltılıp dağıtılan ve bir ücret karşılığı oluşturulduğu belli olan (diğer bir deyimle parasal destek sağlayan kişi ya da kuruluşların kimliği açık olan) duyuru"dur.

İnsanları gönüllü olarak belli bir davranışta bulunmaya ikna etmek? Acaba bu balata reklamıyla kimler kimler gönüllü olarak ikna olmuştur merak ediyorum. Ya da kim plakçısından ısrarla istemiştir Erka Balataları plağını?

Dinleyin bakalım siz ikna olacak mısınız?

JACQUES BREL / Hayat yoğun yaşanmalı, yoksa insanın varlığı biyolojik bir kazadan öteye geçemez...

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:10:57 PST

Fransız ozan Georges Brassens ona “Başkeşiş” adını takmıştı. Belçikalı besteci Jacques Brel aştan, kadınlardan, umutsuzluklardan bahseden tutkulu şarkılarıyla 1958 sonrasında tam 20 yıl tüm dünyada ilgiyle dinlendi. Tek sözcük Fransızca bilmeyenler bile şarkılarını ölesiye sevdi. Brel, 1972’de “Bundan sonrasında sadece kendimi tekrar ederim” deyip ıssız bir adaya yerleşmişti. Beş yıl sonra yeni bir albüm ve akciğer kanseri haberiyle döndü. 9 Ekim 1978’de, 49 yaşında hayata veda etti. Sadakatı en yüce duygu, insanlığın satılığa çıkarılmasını yeryüzündeki en büyük kirlilik olarak niteleyen Brel’in 42 yaşında söylediklerini okuyunca, dünyanın ne kadar önemli bir bilgeyi kaybettiğini göreceksiniz.

Hayat, ölüm, sağlık..

- Sağlığım çok iyi, daha doğrusu sağlık değil, canlılık, hayatiyet demek lazım buna. Çünkü aslına bakarsan, herkesin sağlığı iyi, eninde sonunda. Benim çok özel bir sinir sistemim var: Kendimi çok hızlı toparlamamı sağlıyor, ama aynı zamanda, fazla yüklenmekten, biraz depresif dönemler geçirmeme de neden oluyor. Ama çatı sağlam, eskisine göre çok daha az içki içiyorum, çok fazla sigara içiyorum ve çok fazla çalışıyorum...

Ama bunlar da sağlığa zararlı değil mi?..

- Ama yaşamak da sağlık için çok zararlı, insana hayatta yaşamaktan daha çok zarar verebilecek başka bir şey yoktur. O halde, ya heyecanlardan yoksun yaşayacaksın ya da heyecanları tadarak...

Peki kanserden falan korkmuyor musun?

- Ölüm korkusu mu yani?..

Evet

- Ölümden çok fazla korkmuyorum, hayır. Öncelikle şunun için: ölüm sahip olduğum tek kesinlik, tek inanç. Ayrıca, ölümden pek korkmuyorum. Ölümden korkmadığım neredeyse aşikâr. Yıllarca acı çekmek gibi bir arzum ya da niyetim olmadığı da aşikâr. Acı çekmeyi sevmem, acı çekmekten hoşlanmak delilik olurdu, mazohîst olmam lazım Imageacıdan hoşlanmam için. Ama artık hiç varolmamak düşüncesi beni korkutmuyor. Bir akşam uykuya dalacağım ve ertesi sabah uyanmayacağım, bu bana eşyanın tabiatı gibi görünüyor. Ayrıca, arkada kesinlikle hiçbir şey kalmadığına inanıyorum. Bu ölüm kavramı beni rahatsız etmiyor.

Böyle sigara içmeye devam edecek misin?

- Tabii, çünkü otomobile binmek de sağlık için çok tehlikeli, sevişmek de sağlık için tehlikeli, koşmak da sağlık için çok tehlikeli, hayal kurmak moral sağlık için çok zararlı. Bir yıpranma, eskime olayı olduğuna göre, her şey sağlığa son derece zararlı. Bütün bunlar bir yana, sakat gibi yaşamaktan da kaçınmak lazım sanıyorum. "Ve dikkatli olun, kendinize iyi bakın, mümkün olduğu kadar uzun yaşayın" demekten kaçınmalı. Öyle sanıyorum ki, bir hayatta mühim olan, hayatın süresi değil, yoğunluğudur. Bir porsiyon tandır et geldiğinde önünüze mühim olan ağırlığı değil, kalitesidir. Dört kilo tandırın başında tek başına oturursan, aptal gibi görünürsün... (gülüyor) Sadece güzel güzel dilimler. harika... Neyse, hayat bana çok da fazla bir şey söylemiyor, Yaşadığımıza göre, ilginç bir biyolojik kaza söz konusu, ama hepsi bu. Dolayısıyla da, yaşadığımız süreyi olabildiğince yoğun yaşamak lazım; yoksa, boğuntu ve can sıkıntısından başka bir şey olmaz. Tehlikeyi göze almak hayatın bir parçası. Tabii ki hesapsız, gözü kara bir şekilde değil. 180 kilometreyle virajı alan birisini görmek beni dehşete düşürüyor. Bu, hiç de eğlenceli değil benim açımdan. Ben riske atılmayı çok severim, ama bunu ciddi ciddi hesaplayarak yapanm. Bazen çuvallarım, düşerim, kafa göz yaranm, bu da hayatın heyecanlarının bir parçası.

Uçak kullanıyorsun...

- Evet, uçak... Ama bu eşek gibi çalışmak demektir. Doğru düzgün, gerektiği gibi uçak kullanmak için başka bir şey yaparkenkinden belki 10 kat, 20 kat daha fazla çalışman gerekir. Halbuki arabaya herkes biniyor ve normal bir şekilde araba kullananların deli olduklarını düşünüyorum. Herkes sabahleyin evinden çıkıyor ve kimse kimsenin frenlerinin çalışıp çalışmadığını bilmiyor. Çok temel, çok ilkel bir "check list" bile yok. Her sabah milyonlarca, milyonlarca otomobil yola koyuluyor ve kimse ilk kırmızı ışıkta aracının freninin tutacağından emin değil. Halbuki uçakta, (benim bir Mick 55'im var) her seferinde kontrol listesini tamamlamam en az 10 dakika sürüyor.

Başarı, yetenek, arzu...

- Başarmak kelimesi üzerinde anlaşmamız lazım. Ben insanın sadece tek şeyi başardığına inanıyorum; Hayallerini. Bir hayalin var ve onu kurmayı, gerçekleştirmeyi başarıyor-sun. Bu anlamda başarmak için, hayalimi gerçekleştirmeyi başarmak için çalıştığım doğru. Bu hayal, o zamanlar kesinlikle şarkı söylemek değildi, hayalimi dışa yansıtmaktı, bu da bir telafi, kompansasyon fenomeni, klinik olarak çok daha ürkütücü kelimeler var bunun için. Duhamel'in de dediIği gibi, insan kaçırdığı, başaramadığı, yakalayamadığı şeyi anlatıyor. Bir telafi olayı ve ben bu telaIfi olayını başarmak istiyordum, bunun için çok çalışmam gerekti tabii ki. Bir şeye kesinlikle kaniyim: Yetenek diye bir şey yoktur. Yetenek bir şeyi yapma arzusudur. Bir anda istakoz yemeği arzulayan, bunu hayal eden birini düşün, işte o anda, o esnada o yeteneğe sahiptir. O anda, yaraşır bir şekilde, doğru dürüst istakoz yiyecek yeteneğe, onun tadına varacak, keyfini çıkaracak yeteneğe sahiptir. Ve bir düşü gerçekleştirme arzusunun yetenek olduğunu sanıyorum. Yetenek bir düşü gerçekleştirme arzusudur. Bunun için de ter akıtmak, gayret etmek, disiplin gerekir. Ben sanatın ne olduğunu bilmiyorum. Sanatçı tanımıyorum. Bir şeyler için çalışan insanlar var ve bir şeyler için büyük bir enerjiyle çalışan insanlar var. Hepsi bu.

Olgunluk dediğin şey

- İnsanın 17 yaşında sonlandığını, artık olduğunu düşünüyorum, tabii bu genel bir kural. Ama 16 - 17 yaşlarında, bir insan bütün hayallerini kurmuştur, bunu bilmez ama, o hayaller artık onun içine geçmiştir. Şöhrete, şatafata mı arzu duyuyor, güvenceye mi. yoksa macera mı, yoksa... Ne istediği belirginleşmiştir. Bunun tam farkında değildir belki ama şeylerin tadını almıştır. Tıpkı çikolatanın tadı gibi, lahana çorbasının tadı gibi, bunun tadını almıştır, hissetmiştir. Hayatını artık düşlerini gerçekleştirmek için geçirir. Ve bir insanın 17 yaşında ölü olduğunu ya da ölebileceğini sanıyorum. Sonra, en azından benim durumumda olduğu gibi, düşlerden ziyade, şaşırtıcı olanları gerçekleştirmek için yaşıyorsun. 20 yaşına kadarki şaşkınlıkları gerçekleştirmeye çalışıyorum. Ve 40 yaşında bütün bunların farkına varıyorsun. Bu başka bir mesele ama 40 yaşında artık biliyorsun. 40 yaşına kadar bilmiyordum. Şimdi bunun böyle olduğunu biliyorum. 60 yaşında da belki, başka şeyler keşfedeceğim.

Ne yaptığımı bilmiyorum. Ama ne yaptığımı bilmemem de harika değil mi? Yarın ne yemek isteyeceğimi bilmiyorum, yarın ne içmek istediğimi de bilmiyorum ya da yarın ne yapmak isteyeceğimi de... Bilmiyorum. Yemek, içmek derken bunlar imge, temel olarak iştahımın ne olacağını bilmiyorum ve bilmek de istemiyorum. Bu çok berbat, iğrenç bir şey. 42 yaşındayım ve 45 yaşında neleri arzulayacağımı kesin olarak bilmem iğrenç bir şey olurdu. Cehennem gibi. Neyse ki gelecek kimseye ait değil. Tanrı'ya da ait değil.

Zaman, Brassens. New York, Sinatra

Hiçbir zaman modaya uygun şarkılar yazmadım. Mesela, hiçbir zaman ritmik dalganın içinde olmadım ben. Yani ritmik manada, benim yaptığım 1914-18'den önceye ait. Ben moral açıdan, moralist düzeyde 14-18 öncesine aitim. 39-40 savaşından önceye aitim. Mesela, Brassen’in de 1800’lerin sonundaki savaştan önceye ait olduğunu düşünüyorum. Brassens'e büyük bir hayranlık duyuyorum, olağanüstü şeyter yazan bir adam, ama modanın, genel akışın içinde değil. Bu yüzyılın dalgası içinde değil. Brassens'in cümleleri, sözlerini müziğe dokusu, kafasını kurcalayan şeyler, dertleri geçtiğimiz yüzyılın ritmleri. Brassens'e gücünü veren. Brassens'i Brassens yapan da bu: tedirginlik, oraya ait olmamak. Bendeki de bir ölçüde bu. Çok açık, 5. Cadde'de oturmuyorsun. Brassens New York'da 5. Cadde'de oturmuyor, ben de. Ama orada, 5. Cadde'de oturanlar da var. Mesela, Claude Nougaro gibi biri pekâlâ New York'ta 5. Cadde'de oturabilir. Söylemek istediğim bu. Dalga, moda derken hiçbir zaman dönemin dalgası, modası içinde olmadım. Bu dönemi reddediyorum... Neyse şimdi, bu başka büyük bir mesele...

New York'tan nefret etmiyorum; orada bulunmaktan nefret ediyorum, ikisi arasında büyük fark var. Aslında ben sadece kırı, köyü seviyorum. Bir binanın 39. katında oturmayı sevmiyorum. Kirliliği sevmiyorum.

Kirlilik seni rahatsız ediyor mu?

- Evet. kirlilik beni rahatsız ediyor. Bana çok daha önemli gelen bir kirlilik var: 20. yüzyılın sonuna geliyoruz ve insanlar hâlâ satılık, işte bana hangi deterjanın ne kadar, nasıl kullanılması gerektiğinden çok daha önemli gelen kirlilik bu. Belki de aptal olduğum için. Ama bana çok daha önemli gelen ahlaki bir kirlilik var.

Brel-Sinatra karşılaştırması yapılıyor zaman zaman... İlk anda çok gülünç, tuhaf geliyor...

- Son anda da öyle.. (kahkahalarla gülüyor)

Sinatra hakkında ne düşünüyorsun?

- Sinatra'yı bir kere gördüm. Ama bilmiyorum. Şarkılar düşünmek için değil. Sinatra'nın şarkı söyleyişi hayranlık uyandırıyor. O tarzda daha iyisi yapılamaz. Kesin. Sinatra benim için çocukluğumun idolü, böyle dersem şimdi ona ayıp olacak, ama yıllardır var, daha yeni ortaya çıkmadı. Onun bir şarkısını dinlemek bana zevk veriyor, tabii geceleyin yataktan kalkıp da dinlemiyorum, bir dakikalık, birkaç dakikalık bir zevk...

Aşk bittiğinde susmasını bilmek gerekir

Eğer insan bir kadına çok aşıksa, güzelmiş, değilmiş, çirkinmiş bunu umursamıyor, görmüyor. Bir kadına çok aşık olduğun zaman, ona her şeyi vermelisin; sonra bîr an geliyor, artık aşık değilsin, artık niçin aşık olmadığını bilmiyorsun. Hiçbir şey bilmiyorsun, bütün hayatını bunu düşünerek geçirebilirsin; boşuna. Bunu analiz etmeye çalışanlar var, hiçbir zaman bana tatmin edici gözüken sonuçlara ulaşamadılar, Bir an geliyor ve artık aşık değilsin o kadına ve durum dramatik oluyor, çünkü artık ona söyleyecek hiçbir şeyin yok ve doğru dürüst aşk yapamaz oluyorsun... O zaman, bayağı şeyler söylememek için susmak gerek, susmak demek illâ kadını terk etmek demek değil; susmak lazım, asla aşk yapıyormuş gibi yapmamak lazım, bu kadın için de kendin için de çok iğrenç, çok aşağılayıcı olur. Hiçbir zaman, kendine bayağı şeyler söyleme lüksünü tanımamak lazım. Susmak lazım. Şarkılarda, her yerde... Bir an geliyor, "şimdi söyleyeceğim, işin özü değil, çok temel, çok önemli değil" diyorsun. Şu ana kadar söylediklerim çok önemliydi anlamında söylemiyorum. Ama "çok kesin, açık bir ihtiyaç değil, zorunluluk değil." O zaman susmak lazım. Bunun ahlaki anlamda dürüstlük meselesi olduğunu düşünüyorum, hepsi bu. İnsanları hoşnut etmekten, onlara zevk vermektense, onlara karşı dürüst olmanın daha iyi olduğu anlar var.

Sadakat duyguların en yücesi

Dostluk kötü niyetin eğitildiği çok büyük, çok önemli bir sınama tahtası. Ve harika bir şey. Bir gün onu sevdiğini ilan ediyorsun, sonra onu seviyorsun, sonra oğlan her şeyi yapabilir ya da kız her şeyi yapabilir. Bu harika bir şey.

En saygı duyduğun duygu hangisi?

- Aşktan söz etmiyoruz... Sadakat. Kesinlikle sadakat. Aşık olmanın bununla alakası yok. Bazı adamların bazı adamlara olan sadakati beni gözlerimi yaşartacak denli etkiliyor. Bunu güzel buluyorum, bunu soylu buluyorum, bunu diğer duygulara üstün görüyorum. Çok tuhaf, çünkü sevgi, şefkat kelimesini düşündüğümde, erkekleri düşünüyorum. Kadınlara karşı tutku duyuyorsun, sabır duyuyorsun, sonra pişmanlık duyuyorsun, bana öyle geliyor, dürüst olmak lazım. Ama şefkat kesinlikle erkeklere karşı oluyor, çünkü şefkat, nasıl söyleyeyim, eşit bir duygu, iki kutup arasında, ama iki eşit kutup arasında bir akış. Kadınlarla ise... Tabii ki bir kadını şefkatle sevebilirsin, bu benim zihnimin almadığı bir şey değil, haklı olduğumu söylemiyorum... Müşfik olmayan bir erkek erkek değildir. Katı bir erkek yoktur. Ağlamayan bir erkek yoktur. Bu beni dehşete düşürüyor, ister utançtan olsun, ister neşeden, ne nedenle olursa olsun, hiçbir zaman, asla ağlamamak için egoist olmak lazım... Bu şefkat hikayesini seviyorum ben.

Kadın harika bir düşman, bütün düşmanlarımın çıplak olmasını isterdim

İnsan göçebe bir canlı. Gezinmek, tepenin arkasında ne olduğunu gidip görmek için yaratılmış... İnsan derken, erkekten bahsediyorum. Buna hakikaten inanıyorum. Esas olarak kadının erkeği durdurduğunu düşünüyorum. O zaman, erkek kadının yanında duruyor. Sonra kadın kendisine her gün bir yumurta yumurtlanmasını istiyor. Bütün dünyadaki bütün kadınlar her gün bir yumurta yumurtlanmasını arzu ediyor; ama bunu anlıyorum. Sonra, yumurta yumurtlanıyor. Adam nazik, kadından çok daha az hesap yapıyor. Kadının kötü olduğunu söylemiyorum, erkeğin sersem olduğunu söylüyorum; söylediğim bu. Ve erkek yumurtanın yanında kalıyor, o zaman yumurtanın altına koymak için saman gerekiyor, erkek yumurtanın altına koymak için saman buluyor; sonra bir gün yağmur yağıyor, o zaman... (gülüyor) Saman aramaya gidiyor ve bir de çatı gerekiyor, sonra cereyan oluyor ve erkek duvarlar yapıyor ve sonra da orada kalıyor. Ve erkek göçebedir. Öyle sanıyorum ki bir erkek, normal bir erkek, hayatı boyunca çekip gitmeyi hayal eder, nereye olursa olsun, ne şekilde olursa olsun... 40 yaşında bile olsa. bir erkekle bir aksam iki çift laf etmeye başla, hemen sana nasıl kurtulmak istediklerinden bahsederler, "Aah aah pilot olmayı çok isterdim... Şunu yapmayı, bunu etmeyi çok isterdim..." diye anlatmaya başlarlar. Bütün erkekler bir şey yapmayı arzu ediyor ve erkekler mutsuz. Oysa kadının bir tek düşü var, oğlanı orada tutmak. Bu kötülükten değil. Kadın kötü değil. Kadın düşman. Harika bir düşman. Bütün düşmanlarımın çıplak olmasını çok isterdim... (gülüyor)

Hangisini tercih edersin, bir kadının gülümsemesini mi, bir çocuğun gülümsemesini mi?

- İkisi aynı şey... (gülüyor) ikisi de bir şey istemek içindir... (kahkaha patlatıyor) Bu söylediğim sadece kötülük olsun diye, söylediğimin tek kelimesine bile inanmıyorum. Ama kadının gülümsemesini tercih ederim. Evet, kesinlikle. Zaten bunun için de çocuklar var, çünkü erkekler kadınların gülümsemesini tercih ediyor. Kadınlar hakkında konuşmayı pek bilmiyorum. Hiçbir zaman kadınları çok iyi anlamadım. Bir şeyin yanından teğet geçtiğimin tamamen bilincindeyim. Bununla gurur duymuyorum. Ama hayatım boyunca yanından geçtiğimin, değmediğimin bilincindeyim. Belki de tembellikten, mümkündür... Ya da utanma, edep duygusundan, bu da mümkün... Bu açıklamaların hiçbiri beni tatmin etmiyor. Ama bir şeyi teğet geçtiğimi hissediyorum, Bu bir iş, çalışma, emek kadınlar, Emek. Yoksa dişilerin üstüne atlayan bir herif olursun. Bu da benim hiç hoşuma gitmiyor doğrusu. Öyle sanıyorum ki, ben kadınlardan çok aşkı seviyorum; aşkı çok fazla seviyorum, Şimdi buradan çıkıp, benim oğlancı olduğum söylenebilir. Hayır, oğlancı değilim. Ama aşta fazla sevdiğimi sanıyorum. Kadınlar her zaman aşkın altında kalıyor, hayalini kurduğum aşkın. Ve oldukça romantik olduğumdan ya da gizlemeye gerek yok, duygusal olduğumdan... Kadın aşkın biraz gerisinde kalıyor. Hayalimin gerisinde. Ama kadınlan pek iyi anlayamadım. Ve artık çok geç.

Dostluktan söz ederken, dostluğun ne demek olduğunu bildiğimi sanıyorum. Şefkatten, sevgiden söz ederken, şefkatin, sevginin ne demek olduğunu bildiğimi sanıyorum. Şarkıdan söz ederken, bir şarkının ne dernek olduğunu aşağı yukarı bildiğimi sanıyorum. Ama kadınlar... Kadınlar hakkında ya da bir kadın hattında söyleyebileceğim tek şey, benim bu konuda söylediklerime itibar etmemek gerektiğidir. Ama doğruyu söylemek gerekirse, yeterince gayret göstermediğimi sanıyorum.

Yurt, anadil, şive

Ben Belçikalıları seviyorum. Birincisi, ben Belçikalıyım. 20 yıldır sersemce olmayan şeyler yazıyorum. 20 yıldır Belçika'dan, Belçikalılardan, Flamanlardan bahsediyorum, Belçikalı şivesiyle konuşuyorum. Niçin olmasın? "Le Plat Pays"de ve öteki hikâyelerde çok açık anlatıyorum. Ama bu Belçikalı durumunu reddedenler var. Bu üzücü bir şey, benim hoşuma gitmiyor. Çünkü eğer sen bir yerdensen ve bir şeyleri değiştirmek istiyorsan devrim yaparsın, ama bütün hayatın boyunca ağlaşıp durmazsın, "aah aah biz Belçikalılar şöyleyiz. böyleyiz, kimse bizi anlamıyor, tanımıyor..," Bu doğru değil. Dünya Belçika'nın nerede olduğunu bilmiyor. Mütevazı olmak lazım, Tıpkı sabahleyin traş olurkenki gibi, mütevazı oluyorsun ve köpüğün, sabunun arkasında kendi suratını keşfediyorsun. Ama Belçika meselesi kesinlikle mikroskobik bir mesele, anlıyor musunuz? Mesela, Peru'ya ya da San Salvador'a gittiğinde, ben Belçikalıyım dediğin zaman, karşındaki eğer üniversite falan okumuşsa, hayal meyal Avrupa'da olduğunu biliyor. Ama bu bir şey değil. Belçika'nın Avrupa'da olduğunu hayal meyal biliyor. Ben Amsterdam'dan söz ettiğimde, Amsterdam'ı Belçika'da sanıyor, insanın durumunu kabul etmesi lazım ya da değiştirmesi... Bu nedenle de sanki Belçikalı değilmiş gibi yapan bir sürü herif var. Bir keresinde bir kadın bana "niçin hiç durmadan bizimle dalga geçiyorsunuz!" diye çıkışmıştı. (Koyu bir Belçika şivesiyle kadının taklidini yapıyor) Ne dememi istiyorsun ki? Bu şive benim çok hoşuma gidiyor, bana güzel geliyor. Ama bunu söylediğimde bana inanmıyorlar. Oysa ben çok hoş buluyorum.

Kanada aksanı da öyle değil mi?..

- Kanada aksanı.. Evet, çok hoş. (taklit yapıyor) Bunlan çok iyi anlamıyorum. "Les Bonbons" şarkısını Brüksel aksanıyla yazmıştım; dalga geçtiğimi, alay ettiğimi sandılar. Kesinlikle öyle değil. Bu aksanı kullandım. Çünkü böyle bir aksan var. Onu ben icat etmedim, var. Bunda bir tat var, o toprakların izi var. Niçin herkes illâ aksansız konuşmak zorunda olsun? Benim aksanımın inceldiği söyleniyor. 20 yıldır Fransa'da yaşıyorum, bu çok mantıklı. Peki ama niçin illâ Londra aksanı ya da bilmem ne aksanıyla konuşmak gereksin?.. Hayır, nasıl konuşuyorsan, öyle konuşursun. Ve ben buna bayılıyorum. Ben böyle konuşmuyorum, bunu seviyorum. Ben zihinsel olarak Flamanım dediğim zaman, tabii ki bunun doğru olduğunu ispatlayamam. 20 yıldır Alplerden ya da Adriyatik'ten bahsetmiyorum, Flamanlardan bahsediyorum ama, yine de... (gülüyor) Frankofon olduğum için de bunu Fransızca yapıyorum. Niçin mesela bir Finli, Finlandiya'dan Almanca olarak bahsedemesin ki? Demokrasilerde yaşadığımıza göre, üstelik halk demokrasisi olmayan demokrasilerde bile, herkesin istediği ifade biçimini seçmeye, kullanmaya hakkı olduğunu düşünüyorum. Ve ben ırk olarak bir Flamansam, istiyorsam, Fransızca anlatabilirim kendimi. Ve insanın İngiliz olup da kızıl saçlı olmamaya ve Portekizce konuşmaya, Portekizce şiirler yazmaya hakkı vardır. Eğer yarın bir Flamana bana Flaman olduğunu ispatlamasını söylersem, ispatlayamaz. Bir Flamanı nereden, nesinden tanırsın? Flamanca konuşmasından mı? Bu ispat sayılmaz. Bir Moğol harika Flamanca konuşabilir. Bütün bunlar hiçbir anlam ifade etmiyor. Irkçılık bu. Olacak şey değil, istenecek bir şey de değil, eğer bütün Moğollar Flamanca konuşsaydı, Flandre çok küçük gelirdi... (gülüyor) Herkesin dişi aynı şekilde ağrıyor, herkes bokuna aynı şekilde bakıyor, herkes kadınlara aynı şekilde bakıyor, herkes ıspanak yemeğini aynı şekilde seviyor ya da sevmiyor ve gerisi aşağılık, iğrenç politikaların sonucu diye düşünüyorum; ya da bu benim zafiyetim.

Şarkılarım insanoğluna sunulan bir aspirin gibidir

İnsan bir şey icat ettiğinde, bir aspirin olur, hâlâ buna inanıyorum ve eğer, bir şarkı süresince, bir film süresince, birileri için aspirin olabiliyorsan, insanlar içlerini kemiren şeyleri düşünmüyorlar, başka bîr şey düşünüyorlarsa, bir asprinleri oluyor. Bu da iyi bir şey. Ve sonra, bunu şunun için yaptı, şöyle yaptı, böyle yaptı, yok dürüst değil... falan filan deniyorsa... Sonuçta bütün bunlar, dürüst olup olmadığın, tek kişi için önemli: O da benim. Ve ben asla kendimden memnun değilim. Ama bu, benim için son derece önemli, insanlar bana saldırıp "sen şöylesin böylesin, soytarısın" dediklerinde biraz üzülüyorum... Ama bütün zamanımı onlara kendimi ispatlamaya çalışarak geçiremem, ispatlayamam da zaten. Ama sonuçta, bu bir tek beni bağlar, benim için mühim, akşamleyin ben kendi kendimle yatıyorum, onlar benimle yatmıyor. Ve dürüstlük, benim dürüstlüğüm öncelikle beni ilgilendirir.

Anlıyor musun, şarkı yazmak, şarkı söylemek, bir filmde oynamak ya da yönetmek bütün bunlar asprin olma işleri... Dışa yansıtma, bir tür teşhircilik. Bunu kabul etmek lazım. Ben teşhirci olmayı tercih ettim diyebilmek lazım; istersen ahlaki, felsefi niyetlerle diye ekleyebilirsin... Ama bu durumu kabul etmen lazım. Bazen öyle bir an geliyor ki, bütün niyetlerin teşhirci faaliyetlerin tarafından silinebiliyor, insanlar yaptığından hoşlanıyor mu, hoşlanmıyor mu? Hoşlanmamaları da çok normal, yaptığını sevmeme hakları var. Ben onların hepsini seviyor muyum sanıyorsun? Ben hepsini sevmeye çalışıyorum, ama beceremiyorum. Ama bunu onlara gazetelerden söylemiyorum.,, (gülüyor) Bir barda, suratından hoşlanmadığım birisiyle karşılaştığımda, "tahammül edilmez bir tipiniz var" demiyorum adama... (gülüyor) Halbuki, genellikle insanlar, beni görür görmez, "senden hiç hoşlanmıyorum, nefret ediyorum" diye üstüme atlıyor. Ama bunu çok iyi anlıyorum. Çok hoş olduğunu söylemiyorum, ama dünyanın sonu da değil. Böyle işte. İster kral ol ister yol işçisi, mühim olan iyi bir insan olman, mühim olan fonksiyon değil, o fonksiyonu nasıl yerine getirdiğin. Sonuçta hayranlık duyulacak bir bakkal olabilirsin. Bir kutu bezelye almak için dükkâna girdiğinde, seni iyi karşılayan, memnun mesut bir bakkal…

Başarısızlık her zaman özgürlüğün kanıtıdır

Gerçek özgürlük, yanılma hakkına sahip olmaktır. Eğer yanlış yapmaya, şaşırmaya, çuvallamaya hakkın varsa... Özgürsündür. Başarı hiçbir zaman özgürlüğün kanıtı değildir. Oysa başarısızlık her zaman özgürlüğün kanıtıdır. Biliyordun, ya da bilincinde değildin... Biliyordun ve yanıldın. Özgürdün. Özgürlüğünü kullandın, insanlar çok seyrek özgürlüklerini kullanıyor. Yanılmak, kendi hatalarını yapmak, kafayı gözü yarmak, canını acıtmak, ağlamak, başını yastığının artına sokmak ve yanılmak gerek, bazen saçmalamak gerek, insan saçmalar, önemli değil. Başkasına zarar vermediği sürece varolmak, hareket etmek, ihtiyatlı olmaktan çok daha önemli. Acilen ihtiyatlı olmaktan kaçınmak gerekiyor, ihtiyatsız olmak gerekiyor. Kafan gözün mü yarılacak? Yarılsın... Neden olmasın? İnsan aşağılanmaktan ölmez, yok öyle bir şey. İnsan kafayı gözü yarmaktan ölmez, yok öyle bir şey. İnsan sırtına yediği bıçak darbesinden ölür ya da trafik kazasında. Yanlış yapmaktan, yanılmaktan kimse ölmez. Kimse gülünç değil. Yaşayanlar var. Ölüler var. Bu doğru işte. Yaşayanlar ve ölüler var. Ve geri kalan her şey... Eğer iyiysen. eğer mutluysan... Mutsuz bir insan kadar korkunç bir şey yoktur, çünkü mutsuz insan mutsuzluk verir. Halbuki, mutlu bir insan, deli bile olsa, bir parça mutluluk katar. Nefrete gelince, nefret, aptalların sağlığını besler.

Zor olan hedefe varmak değil, yola çıkmaktır

Villevorde'da yaşayan, ama Hong Kong'a gitmeyi arzu eden bir adam için en zor olan, Hong Kong'a gitmek değil, Villevorde'u terk etmektir. Zor olan budur. Çünkü bir kere Hong Kong'a gittikten sonra, bir şekilde yolunu bulursun. Sağlığının yerinde olması yeter, sonra herkes Hong Kong'a ulaşır. Ama zor olan Villevorde'u terk etmektir.

Sakınımlı, ihtiyatlı insanları sevmiyorum, ihtiyat derken, ahlaki hesapçılıktan söz ediyorum. Bundan iğreniyorum. Kafalarıyla bedenleri birlikte, uyum içinde çalışanları seviyorum. Entelektüelleri pek sevmiyorum. Ben bir entelektüelim, ama entelektüelleri sevmiyorum. Kafası ve bedeni bir arada yaşayanları seviyorum. Bedeni düşüncelerinden ayrı gidenlerden hoşlanmıyorum.

Ben kitap yazacak bir milyon kişi tanıyorum, hayatımda böyle bir milyon kişiyle karşılaştım. Adama rastlıyorsun, "şimdi askı satıyorum ama, bak gör, iki sene sonra kitabımı yazacağım," diyor, iki sene sonra bir daha görüyorsun, "Şimdi hıyar satıyorum... Evlendim, bir karım, iki çocuğum var, şuyum, buyum var, metresim şöyle, arabam eskidi... Hıyar satıyorum, beş yıla kalmaz kitabımı yazacağım..." Kitap sembol burada... İster askı sat, ister hıyar, eğer bir şeyi yapmayı çok arzu ediyorsan, onun için, hata yapmayı da göze alarak deli gibi atılmalısın. Ben atılmayı tercih ediyorum. Ne olabilir ki? İnsanlar niçin şarkı yazmıyor, niçin şarkı söylemiyor, niçin kitap yazmıyor, biliyor musun? Çünkü onun yerine başka işler yapıyor. Tek nedeni bu. Hong Kong'a gitme mevzuu. Zor olan bu. İnsanın kendini zorlaması, kendini mecbur hissetmesi, kıçını sıkması lazım...

Önce yüreğin yağ bağlıyor, sonra yağ beynini sarıyor

Aptallık... Aptallık korkunç bir şey. Dünyanın en kötü şeyi. Dünyanın kötü ruhu, büyücüsü. Kötü insan diye bir şey yok, aptallar var ve bu onların suçu değil. Ve korkaklar var, bu onların hatası. Korkak insanlar ve korkularını üstlenmeyenler var... Aptallık tembellikten olur... "Yaşıyorum, sağlığım yerinde, bu bana yeter" diyen aptaldır... İnsanoğlu her sabah "Bu kadarı bana yeter, bu yeterli değil" diyerek yataktan kıçını kaldıramaz. "Yeteri kadar şey bilmiyorsun, yeteri kadar şey görmüyorsun, yeteri kadar yapmıyorsun"... Bunun tembellik olduğunu sanıyorum. Yüreğin yağ bağlıyor ve yağ giderek beyninin de etrafını sarıyor. Böyle olduğunu sanıyorum, insanın dişi ağrıyorsa, küçükken dişini doğru dürüst fırçalamadığı içindir. Maruz kaldığın bütün aşağılanmalar, daha önce bazı salaklıklar yaptığın içindir. Aşağılanma nedir? Hayatının bir anında bir saçmalık, bir hata yapmışsındır ya da her zaman iyi yaptığın bir şeyi, o anda yeterince iyi yapmamışsındır...

Sen moral gücü nereden buluyorsun?

- Yaşamaktan... Yaşamaktan...

Hastalar karşısındaki tepkin nedir?

- Hastasına, hastalığa bağlı... O erkeğin ya da kadının bunu bilip bilmediğine bağlı... Bütün enerjinin oraya gitmesi gerek... Yine sağlık mevzuuna geldik... Biliyor musun, eninde sonunda bir gün seçim yapmak zorundasın. Ya kendini seçeceksin ya da seçmeyeceksin. Bence, eğer kendini seçersen, anında can çekişmeye başlarsın. Çünkü olağanüstü bir enerjiyle kendinle uğraşmaya başlarsın. Hepimizin olağanüstü bir enerjisi vardır. Ya da şöyle dersin, "tamam yaşıyorum, buradayım, 40 bin kilometre çapında, dönen bir topun üzerinde yaşıyorum, ilginç bir durum, ama bu kadar"... Bu biyolojik olay kaçınılmaz sona doğru gidiyor. Hepimiz bunu biliyoruz. O halde, ne kadar iyi geçerse, nasıl söyleyeyim, ne kadar şeffaf, ne kadar açık, ne kadar neşeli, ne kadar doğru olursa, o kadar iyi. Hepsi bu. Bu kadar basit. Bütün bunlar bir yana, tabii ki her şeyden kuşku duyduğun bazı akşamlar var, tabii ki her şeyden kuşku duyduğun bazı sabahlar var. Bazen sabahleyin banyoya gidiyorsun ve suyun altında öylece durmak istiyorsun. Bu benim başıma geliyor. Mühim olan etrafta yaşananlardır, demek çok egoistçe.

Korku, heyecan, mutluluk

Bir film yaptığında korkuyorsun, konser verdiğinde, albüm çıkardığında ödün kopuyor. 17-18 yaşlarında her sahneye çıkıştan önce kusardım. Korkudan. Günde üç kere sahneye çıkıyorsam, üç kere kusardım. Uçakta da bazen çok korkarım. Yelken yaparken de çok korkarım. Bir filmde oynarken de... Korkmayan, korku duymayan insan, insan değildir. Mühim olan korkunu üstlenmektir. Korkmuyorum diyen delidir, onu tımarhaneye kapatmak gerekir.

Niçin bu ihtiyacı duyuyorsun?

- Bu bir ihtiyaç değil. Sürekli korkuyu reddetmeyi anormal buluyorum. Güvence peşinde koşanlardan nefret etmiyorum... Ama pek de hoşlanmıyorum. Ben korku olmadan yaşayamazdım, belki de fazla sağlıklı olduğum için, ama hesapsız, aptalca, gözü kara atıldığın korkudan söz etmiyorum. Çünkü ben beş yıl sonra kitap yazacağım deyip askı satan adam olmayı redediyorum. Bir beş yıl daha , sonra bir beş yıl daha, beş yıl daha… Çünkü şeylerin yapılması lazım. Ve hep arzularını erteleyerek, reddederek yaşayamazsın, delirirsin, mutsuz olursun ve etrafını mahvedersin. Eğer kişi bir şey yapmayı arzu ediyorsa, eğer dünya turu yapmak istiyorsa, her şeyi terk etmeli... Ondan sonrası kolay, ister bir yükgemisine denizci olarak girer, ister başka bir şey yapar ve dünya turunu yapar. Eğer arzu ettiği halde yapamıyorsa, insan dünya turu yapamamaktan ölür. Yalancıktan, sudan zorunluluklar nedeniyle köşeye sıkıştığı bahanesiyle arzu ettiği şeyi yapamıyorsa, insan ölür. Eğer kalıyorsa, o zaman hakikaten o kadar arzu duymuyor demektir.

Uçak kullanmayı bildiğin zaman, biraz daha fazla oluyorsun. Hayır daha güçlü olmuyorsun, aynı derecede kırılgan kalıyorsun, yine aynı şekilde korkuyorsun, hatta belki daha fazla korkuyorsun, çünkü muhayyilen besleniyor, insan Rimbaud okuduğunda, bir önceki günden daha zengin olmuyor. Ama geçmişte tahmin ettiğinden de kötü yazdığını görüyorsun. Müzik için de aynı şey geçerli. Her şey için. Kaçış, emekliliktir. Hayatları boyunca uygun bir şekilde çalışanların emekli edilmesine karşı değilim. Ama kaçış, vazgeçme, elini eteğini çekmektir. Kaçış budur. "Ah çok şanssızım, hayatta hiç şansım olmadı" lafları boş. Kimin şansı olmuş ki? Ben şans nedir bilmiyorum. Sınav olduğu gün, hazır olmandır şans. O zaman da, hazırlıklı olduğun için sınavı başarırsın, hazırlıklı değilsen çakarsın. Hepsi bu. Bu çok heyecan verici, yaşamak bu. Coşku verici.

Yüzde 100 mü, yoksa yüzde 50 mi mutlusun?

- Yüzde 100 mutluluk imkânsız, en nihayetinde... Ama mutluyum, işte... Mutlu, mutlu...

(1971’de Knokke’de yapılan söyleşiden çeviren Siren İdemen / Roll Dergisi / Ocak 1999, Sayı 27)

Müzik Teknolojisi

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:11:19 PST

Giriş
Sözlük anlamı "bilginin, sanayideki işlemlerde sistematik olarak uygulamaya alınması" demek olan teknoloji, geniş anlamda, araştırma, geliştirme, üretim, pazarlama, satış ve satış sonrası hizmeti kapsayan bir sanayi sürecinin, etkin ve verimli bir biçimde gerçekleştirilmesi için kullanılabilecek bilgi ve becerilerin tümüdür. Teknolojik yenilik de, "üretim süreçlerinde yenilik, yeni ürünler ve yeni kurumsal örgütlenme biçimleri" olarak tanımlanmaktadır. Günümüzde her alanda olduğu gibi müzik alanında da çok hızlı bir şekilde teknoloji geliştirilmekte ve kullanım alanı da gittikçe yaygınlaşmaktadır. Teknoloji, son yüzyılda müzik perspektifini değiştirmede en etkili araç olmuştur. Dikkat çekici bir nokta ise müziğin diğer alanlara oranla teknolojik gelişmeler içerisinde en hızlı gelişim gösteren alanlar içinde yer almasıdır. Elektroniğin müzik konusundaki uygulamalarının çeşitliliği, müzik çalışmalarının çok geniş bir kitleye en iyi şekilde taşınmasının yanı sıra, müzik yeteneğinin ortaya çıkarılması ve geliştirilmesini de sağlamaktadır.

Teknoloji bireyi tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar özgür ve sınırsız kılmaktadır Matematik ve fiziğin bir uygulaması olan bilgisayar sistemlerinin ucuzlayarak evlerimize kadar girmesinin, içimizdeki bestecinin ortaya çıkarılmasına katkısı şüphesiz çok büyüktür. Bu alandaki yetkinliğiyle tanınan piyanist - besteci Mehmet Okonşar’a göre: "Bugün bağımsız bir müzisyen, eğer teknolojiyi kullanabiliyorsa, büyük yayıncılardan ve bunların getirdiği ekonomik ve sanatsal yaptırımlardan kendini sıyırabilecek, sanatını özgür bir biçimde ortaya çıkarabilecek ve dünyaya dağıtabilecektir. Bu devrimi aynen Gutenberg’in matbaa makinesine benzemektedir.”

Theremin’ den Günümüze

Çalgılar arasına elektronik olanları da dahil etme çalışmaları 1876' da Amerikan "The Musical Telegraph" şirketi tarafından başlatılmış, 1917 yılında "Leo Termen" tarafından kurulan "The Theremin" şirketi tarafından geliştirilen ve “Theremin” adı verilen çalgı, hem çalgı anlayışında büyük değişiklik yaratmış hem de 1920' lerden sonra elektronik müzik konusundaki yoğun çalışmalara öncülük etmiştir.

1950 – 60 yılları arasında önemli gelişmelerden biri de elektronik müziğin ortaya çıkmasıdır. Geçtiğimiz yüzyılın ilk zamanlarında sınırlı sayıda elektronik çalgıların icadı kendini göstermiş ve aralarından ilk elektronik org olarak “Ondes Mortenot” gösterilebilir. Elektronik osilatör yoluyla ses üreten bu çalgı belirgin bir teknoloji patlamasıyla hızlıca hayata geçmiştir.

TEKNOLOJİ DEVRİMİ

İkinci Dünya Savaşı sonrası elektronik müzik üç şekilde ortaya çıkmıştır. İlki manyetik kaset kaydının başlamasıdır ki, bu ilk zamanlarda kullanılan cilalı disk kaydına göre daha esnek bir araçtır. 1947 yılında Pierre Schaeffer tarafından yönlendirilen bir grup teknisyen “Musique Concréte”olarak adlandırdıkları bir deneyime henüz başlamışlar, değişen playback hızı ve doğal seslerle müzik üretmişlerdir. Bu aktiviteler teyp kullanımıyla beraber bir çok teşvikide almış böylece, ses dönüşümünde büyük imkanlardan faydalanma fırsatı vermiş, sesleri keserek ve ekleyerek yeni kombinasyonlar oluşturmuşlardır. Bu sesler sadece doğal yollarla değil aynı zamanda yapay yöntemlerle kendini göstermektedir. Colombia Üniversitesinden Otto Luennig, Viladimir Ussachevsky , Cologna’ dan Herbert Eimert, Karlheinz Stockhausen , bu alanda çok önemli çalışmalar sunmuşlardır. Bu kişiler 1951 yılınnda çalışmalara başlamış, beş yıl içerisinde Avrupa ve Amerika’daki ana müzik merkezlerinde müzik kaseti üretimi için stüdyolar oluşturmuşlardır. Besteciler doğal ya da elektronik işlenmemiş sesi başlangıç noktası alarak almış, ses perdesini değiştirebilmiş, eko ekleyebilmiş, istemediği bazı sesleri filtreden süzerek temizleyebilmiş veya başka sesleri ekleyebilmişlerdir. Bütün bu zaman alıcı ve zahmetli çalışmalara rağmen (1 dk. lık bir şarkının tamamlanması saatler alabiliyorken ) yeni çalgıları sabırsızlıkla beklemişlerdir.

Teknoloji devriminde ikinci büyük adım, sentezleyiciler (synthesizer) deki gelişmeler olmuştur. Bunlar ilk olarak ses üreten ve değiştiren kontrol sistemleri bulunan bir kutu içindeki aygıtlardır. İlk detaylı aygıt, RCA Music Synthesizer 1950’ de ortaya çıkmıştır. Bu çalgılar yeni sesler ve ses kombinasyonlarını üretebiliyor ve sonsuz oranda perde, süre, tını-ses rengi, ritmik kalıplar içermektedir.Bu synthesizer’ların gelişmiş modelleri dört yıl sonra New York’ ta Colombia-Princeton Elektronik Müzik Merkezinde üretilmiştir. Aygıtlar tamamıyla yeni ses ya da ses karışımları üretebiliyor, perde, süre, tını, ritm kalıpları gibi bir çok yenilik içeriyordu. Bu kompleks makineler, elektronik müzik bestecileri tarafından uzunca bir süre kullanılmış, teyp kaseti ile birlikte besteci artık müziğindeki karakteristik öğeleri daha az zaman harcayarak sunabilmiştir. Alman besteci Karl Heinz Stochausen en görkemli yapıtlarından biri olan ’’Gesang Der Jünglishe’’ adlı eserini Cologna stüdyolarında çalıştığı esnada bestelemiştir. Bu eser uzun ve kalıcı bir müzik dilinin başlangıcının işareti olmuştur.

Fiyatı ve taşınabilir olması RCA Synthesizer’ larını Colombia’ da zirveye taşımış ancak teknolojideki hızlı ilerlemelerle kısa sürede değişik türde ve kalitede yeni synth.ler üretilmiştir. Fiyatları ve ölçüleri küçülen bu synth.ler sayesinde bir çok kişisel stüdyolar ve besteciler oluşmuştur. Bu aygıtlardan en popüler olanlar arasında “ Moog, Buchla, Arp” gelmektedir.

Üçüncü büyük adım, elektronik dünyasında “Dijital Devrim” olarak adlandırılmaktadır. Dijital devreler müzikte kullanılması amacıyla geliştirilmiş ve uygulanmaya başlamıştır. Müzisyenler artık, 1 ve 0 lı sayı dizileriyle istediği kadar sesi bütün özellikleriyle depolayabilmekte, perde, tını, süre, gürlüklerini istediği gibi biçimlendirebilmektedir. Dijital kayıt işlemcileri ve araçların geriye dönük kullanımıyla seslerin yeni dünyasına etkili ve hızlı bir geçiş sağlanmıştır.Ne var ki sesin gerçek duyumunu sağlamak için, sayı dizileriyle oluşan dijital verilerin elektrik işaretleriyle hoparlöre iletilmesi gerekmektedir ve bu nedenle alışılmış olan yöntem tercih edilerek dijitalden analoga dönüştürme yöntemi tercih edilmiştir. Bu teknolojik gelişmeler, bireylerin kendi yetenekleri, bilgileri ve performanslarının üzerinde sonsuz imkanlar sunmakta ve müzik ticaretini aşırı derecede güçlendirmektedir. 1980 sonrası çok sayıda firmanın müzik endüstrisine katılmasıyla birlikte elektronik müzik sistemleri ucuzlamaya başlamış, bu durumun yarattığı talep artışı, yazılım ve donanım şirketlerinin ürün kalitesini de arttırmaya yöneltmiştir. Bu ürünlerin aralarında haberleşme sağlanması için bir protokol yapılmış ve MIDI : Musical Instrument Digital Interface (Müzikal Çalgı Sayısal Arayüzü) oluşmuştur. Bu arayüz sayesinde elektronik ya da akustik ses üreten bir çalgı ile diğer bir aygıt arasında, notaya basılma anı, basma şiddeti, notaya basılı tutulan süre, bastıktan sonra çalarken uygulanan basınç miktarı, notayı bırakma anı, notanın frekans olarak hangi yöne ya da hangi seviyede kaydırıldığı gibi bilgiler gerçek zamanlı olarak işlem görmektedir.

Müzik ve Bilgisayar

Akustik çalgıların oldukça zengin bir ses uzayına sahip olmalarına rağmen, besteciler uzun zamandan beri doğada bulunan diğer ses kaynaklarından ilham alarak, bunlara uzak yada yakın sesleri hayallerinde canlandırmışlar, yeni kompozisyon tekniklerine yönelmişlerdir.bunların bir çoğu akustik çalgılarla elde edilemeyecek niteliktedir. Günümüzde en genel ses sentezleme ortamı artık bir bilgisayar ve onun kontrol ettiği hoparlör olmuştur. En basitinden en karmaşığına kadar bütün ses sentezleri bu ortamda oluşturulabilmektedir. Bu kadar geniş bir ses uzayı, müzisyenlerin kullanımına sunulmakta, hayal edilen ve duyulan arasında bu şekilde bir köprü sağlanmaktadır.

Bilgisayar müziği, sanat ve teknolojinin birleştiği, müzik ve farklı disiplinlerdeki sanat ve bilim adamlarının beraber çalıştıkları çok önemli bir araştırma dalı olmuştur. Modern dünyada bu konuda araştırma merkezleri ve üniversiteler bazında enstitüler mevcuttur. Paris’te Pierre Boulez’in kurduğu IRCAM ve Xenakis’in kurduğu CCMIX devlet destekli çok önemli araştırma merkezleri olup, Amerika’da MIT Media Laboratuarları, Stanford Universitesi’nde CCRMA gibi kurum ve kuruluşlarda besteciler ve bilim adamları ortak çalışmalar yapmaktadır. Ayrıca başta Almanya ve İtalya olmak üzere diğer Avrupa ülkeleri bu sanat dalına akademik düzeyde büyük önem vermekte ve her yıl birçok festival düzenlenmektedir. Ülkemizde, İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından kurulan MİAM uluslararasıdüzeyde teknik kapasitesi, uzman sanatçı ve akademik kadrosuylabu merkezler arasındaki yerini almıştır.

Profesyonel müzik dünyasının hemen her alanında teknoloji çok önemli bir rol oynamaktadır. Elektronik çalgılar ve bilgisayarlar bestecilere, müzik araştırmacılarına, müzik eğitimcilerine ve öğrencilere, ses-kayıt uzmanlarına çok geniş bir yelpazede hizmet sunmaktadır. Bu bölümde; teknolojinin müziğin örgün ve yaygın eğitimine neler getirdiği ve “ yeni yüzyılda müzik eğitimi vizyonu” tartışılacaktır.

Birey-Çevre ve Teknoloji

Modern toplumlarda teknolojini kullanımı insan hayatına tamamıyla girmiştir. Kol saatlerinden ve mobil telefonlardan fax makineleri ve elektronik mektuplara, teknoloji her yerde kullanılmaktadır. Teknolojisiz bir iş dünyası hayal bile edilemez. Eğlence dünyasının tüm biçimleri teknolojiden etkilenmiştir. İnternet, bilgisayar oyunları, üç boyutlu görüntü ve çok noktadan duyumlu ev sinemaları, kaset ve cd li mobil müzikçalarlar, dijital ses ve görüntü kayıt cihazları, artık insan hayatının vazgeçilmezleri olmuşlardır. Teknoloji artık her yerde ve aramızdadır.

Bir araç Olarak Teknoloji

Teknoloji araçları günümüzde daha etkili bir eğitim sağlamaktadır. Ses ve nota yazısının birleşmesi artık mümkün hale gelmiştir. Bazı müzik yazılımlarıyla bilgisayar ortamında, yapılan müzikler kaydedilebilmekte, şarkı çalınırken nota yazısı ya da şarkı sözleri kendi süresi içerisinde takip edilebilmekte, istenildiği kadar dinlenerek, nota süresi, perde, gürlük, müzikal ifadeler deneme yanılma yoluyla değiştirilip düzeltilebilmektedir. Müzikal alıntılar tek bir tuşla çalınıp zaman kaybetmeden başlangıç ve bitiş noktasına alınabilmektedir. Bilgisayar hafızasında bulunan sesler, hız değişimleri, değişik tonlara aktarım gibi bir çok müzik ögesini de bünyesine katarak bireyi yeni deneyimlere, arayışlara sürüklemektedir.

Teknoloji ve Geleneksel Müzik Eğitimi

Teknoloji öğrencilerin hayatına her geçen gün daha da fazla nüfuz etmekte ve öğretmenlerin bu geleceği hazırlamaları gerekmektedir.Geleneksel Müzik Eğitimi ile kıyaslandığında günümüz müzik eğitimcilerinin, bu teknolojiyi tam olarak kullanamadıklarını söylemek yanlış olmaz. Bilgisayar, projektör, video, elektrik piyano, synthesizer, cd-kasetçalar ve kaydediciler vs. müzik dersinde öğretmenler tarafından kolayca kullanılabilecek eğitim araçlarıdır.

Teknoloji araçları, öğrencilerin aktif müzik yapmalarına rehberlik etmekte, öğrencilerin aktif katılımıyla, kendi özgün bestelerini keyifle yaparak, yaratıcılıklarını güçlendirmesini sağlamaktadır. Araştırmalar sonucunda ; müzik eğitiminde teknoloji uygulamaları sayesinde müzik dersinin öğrenciler üzerinde daha ilgi çekici bir hale geldiği, kendi öz güvenlerini kazanmaya yardımcı olduğu, daha verimli ve etkili bir öğrenmenin sağlandığı, grup çalışmalarını güçlendirdiğini, eleştirici düşünce ve problem çözümünü olumlu yönde etkilediğini, müziğin bilim ve sanat boyutuyla kavranabildiği, aktif katılımla müzik dersinden daha fazla keyif alındığı gözlemlenmiştir.
Bu araştırmalardan biri olan, çeşitli akademisyen ve uzmanlardan kurulu Yamaha Şirketi Araştırma Grubu ‘ da bazı sonuçlar elde etmiştir.

* Öğrencilerin müzik dersine karşı ilgilerinin artışı
* Öğrenci başarılarında fark edilir bir artış
* Müzikal yapıların kolay kavranması
* Öğretmenler için yeni bir çalışma alanı
* Öğrenci konsantrasyonunda önemli bir artış
* Öğrenci ilgisinde artış
* Öğrenci aktivitelerinde kolay geri bildirim alabilme
* Aktif öğrenci katılımına fırsat vermesi

On-Line Müzik Eğitimi

Modern iletişim teknolojisinde, bilgiyi bilgisayarlar ve iletişim hatları yoluyla kullanıcılara dağıtan etkileşimli elektronik sistemlere on-line sistem adı verilmektedir. Bu sistemler müzik eğitimine yeni bir boyut kazandırmış ve birçok avantaj sağlamıştır.

* Öğrenci kendi öğretmenini kendi seçer
* Kolaylıkla çok geniş kitlelere ulaşır
* Zaman ve maddi açıdan eğitim-öğretim maliyetini azaltır.

Görüntülü ve sesli mesajların karşılıklı olarak iletilmesini mümkün kılan on-line eğitim sistemi müzik eğitiminin hemen her sahasında kullanılmaktadır. Bazı on-line müzik eğitimi sistemlerinde, müzik tür ve biçimleri, çalgılar ve besteciler, çoktan seçmeli testlerle öğrencinin bilgi durumları ölçülmektedir.
Müzik eğitiminde öğretmen ve öğrenci arasındaki mesaj ve bilgi alışverişi büyük ölçüde işitsel ve görsel niteliktedir. Müzik kuramları, se ve çalgı eğitimi gibi müziksel bilgi ve mesajların sesli ve görüntülü halde uzak mesafelerde etkileşimli olarak iletilmesini mümkün kılan günümüz iletişim teknolojisinin, yeni yüzyılda müzik eğitiminde yeni ufuklar açacağı kaçınılmaz gözükmektedir.

İnteraktif Müzik Eğitimi

İnteraktif müzik eğitimi yazılımlarındaki hızlı gelişme, günümüzde müzik öğretmeninin yerini almaya başlamıştır. Yapılan bazı araştırmalarda, interaktif müzik programlarının olumlu ve olumsuz yönlerine değinilerek bu hızlı gelişmelerin, bilgisayarın müzik öğretmeninin yerini nereye kadar alacağı tartışmaları başlamıştır.

Bir müzik öğretmeninin yetiştirilmesi uzun, zahmetli bir eğitimi gerektirmektedir. Kaliteli bir müzik öğretmeninden belli bir sınıf ve sayıda öğrenci yararlanırken, kaliteli bir bir interaktif müzik yazılımından tüm dünya coğrafyası içerisinde farklı yerlerde bir çok kişi yararlanabilmektedir. İnteraktif müzik eğitimi yazılımları, ağırlıklı olarak işitme ve çalgı eğitimi alanlarında yoğunlaşmaktadır. Bilgisayar dünyasında ve interaktif müzik programcılığında son yıllarda yaşanan hızlı gelişme, bilgisayarların müzikteki ağırlığını da hızla arttırmakta ve geleneksel müzik eğitiminin çehresini radikal bir değişime sürüklemektedir.

Sonuç

Her ne şekilde olursa olsun teknolojinin insan için olduğu ve insan eliyle yoğrulduğu unutulmamalıdır. Baş döndürücü bu hızlı gelişmeler içerisinde müzik eğitimi ve eğitimcileri her geçen gün bilgi ve becerilerini daha da arttırmalı, müzik eğitiminde modern dünya standartlarının gerisinde kalmamalıdır. Bu amaçla, araştırma ve geliştirme projeleri, teknoloji uygulamaları ve alan çalışmaları, Müzik Eğitimi’ni daha yukarılara taşıyacak ve iletişim çağında sesini daha geniş kitlelere ulaştırmada önemli bir rol üstlenecektir.

KAYNAKÇA

BÜKESOY, S., Bilgisayar Müziği, Türkiye Bilişim Kültürü Dergisi Sayı : 79 , Ankara
CAN, C., Müzik Eğitiminde İnteraktif Bilgisayar Uygulamaları,Çağdaş Eğt. Dergisi Eylül 1999
Online Müzik Eğitimi, Gazi Ünv. Eğt.Fak.Dergisi, Mart 2000
ESTRELLA, S., Teaching With Technology, TI:ME Publishing, New Jersey, 1999
FORNEYK, M., The Enjoyment Of Music, W.W. Nortor Publishing, New York, 1995
WOOD, L., Creativity and Technology Make Beautiful Music Together, USC Times, South
Carolina, July 1996

Umman Ninenin Mektupları (MEHMET YILMAZ)

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sat, 30 Jan 2010 09:35:18 PST

Hepimiz az çok biliriz Umman Ninenin Mektupları’nı. Özay Gönlüm ustanın sesinden mutlaka dinlemişliğimiz vardır. Bu anlamda bu mektupların duyulması ve tanınmasında O’nun büyük emeği ve başarısı çok önemlidir. O çok güçlü tiyatral yanıyla ve yareniyle ne güzel de aktarmıştır o mektupları bizlere. Sevgiyle ve saygıyla anıyorum.

Bütün bunları çoğumuz biliriz ama pek azımız biliriz bu mektupların Mehmet Yılmaz öğretmen tarafından yazıldığını ve Umman Ninenin Mektupları adıyla 1964 yılında kitap olarak yayımlandığını.

O’nunla 9-10 yaşlarımda tatil için gittiğimiz memleketim Acıpayam’da tanımıştım ve çok sevmiştim. Herkes tarafından saygı gören, gülümsemesi yüzünden eksik olmayan ve sohbetiyle herkesi neşelendiren bir güzel insandı. Daha sonra babamın anlattıklarından öğrendim O’nun, o çok sevdiğim mektupların yazarı olduğunu ve bu kitapta Hasan Oğlan adlı muallimin, amcam Hasan Ünlü olduğunu ve bu kitabın yayıma hazırlanmasında onun da çok emeği olduğunu.

Bu yazıyı yazmaktaki amacım hem halk edebiyatının en önemli ve çok değerli ürünlerinden biri olarak gördüğüm Umman Ninenin Mektupları hakkında bir hatırlatma yapmak hem de belki de yeni keşfedecek olanlara küçük de olsa bir kaynak sunmaktır. Unutmamak, unutturmamak dileğiyle…

MEHMET YILMAZ; (D:1928 Acıpayam/Kırca Köyü – Ö:28 Şubat 1999)

Acıpayam ilçesinde ve çevresinde yıllarca öğretmenlik ve Acıpayam’da Halk Eğitim Müdürlüğü yapmıştır. Yıllarca içinde bulunduğu ve hizmet ettiği yörenin sosyo-kültürel yapısını, dilini, gelenek ve göreneklerini ve köy yaşamını 1964 yılında toplam 25 mektuptan oluşan Umman Ninenin Mektupları adıyla yayımladığı kitabında(bu kitabın bir tanesi de benim arşivimdedir.) Umman Ninenin ağzından en güzel şekliyle ortaya koydu.

Mehmet Yılmaz kitabına yazdığı önsözünde şunları söylemektedir;

“Sayın okurlarım
Uzun süren meslek hayatımda muhitimizin birçok tipik, sosyal hayatı incelemeye değer, köylerinde çalıştım. Dillerini (ağız ve şivelerini), sosyal hayatını, gelenek-görenek, örf ve adetlerini ilgi duyarak inceledim. İlgi duyduğum taraflarını kaleme aldım. Bilhassa “Ummuhan Ninenin” dostluğunu kazanarak, askerde olan torunu Kara Ahmet’e mektuplar yazıverdim. İmla ve telaffuz kaideleri nazara itibara alınmayarak çevrenin hususiyeti olan şive ve ağızla yazılmıştır. Bu mektuplar hayal mahsulü olmayıp hepsi köy gerçeklerinin ta kendisidir. Bu kitapçığımla sizlere çevremin sosyal hayat ve geleneklerini bir nebzecik olsun tanıtarak faydalı olabilirsem kendimi bahtiyar sayacağım.
Saygılarımla
Mehmet Yılmaz”

Mektupların orijinal yapılarını ve içeriğini göstermesi açısından kitaptaki 1. Mektubu örnek olarak sunuyorum.

Anadolu'nun binlerce yıllık ve çok zengin folklorunun nice muhteşem örneklerinden biridir Umman Ninenin Mektupları. Yazılı aktarımın kalıcılığının bilinciyle bizlere bu önemli eseri kazandıran Mehmet Yılmaz öğretmeni bu mektupları bizlere ulaşmasını sağlayan Özay Gönlüm ustayı saygıyla, sevgiyle ve rahmetle anıyorum. İyi ki vardınız, iyi ki varsınız.

Nine Nin Mektubu.. Lütfen Dikaktli Dinleyin 3GP MP4 FLV Download

KAYNAK:
Yılmaz, M. (1964) Umman Ninenin Mektupları Denizli: İnan Matbaası
(Ulaş Kurtuluş Ünlü Arşivi No:12)

Kıllıoğlu Hüseyin Efe

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:12:00 PST

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Çine’nin Tatar Memişler köyünde dünyaya gelmiştir. Annesi Yağcılar köyünden Fadimedir. Babası Tatar Memişler köyünden Bekir oğlu Hüseyidir. Yörük aşiretlerinden olduğu söylenir. Çocukluğunda keçi çobanlığı yapmıştır. İnce uzun boylu, buğday tenli ve sert mizaçlı, haşin olduğu kadar cesur davranışları gençliğinde dikkati çeken vasıflardı. Küçük yaşta iken babası öldüğü için bir köy düğününde ağabeyi İbrahim öldürülünce, katilini bulmak ve intikam almak için dağa çıktı. Katili bulamadı ama oğlunu bularak onu öldürdü. Askerden kaçıp gelen kardeşi Mehmet ile birlikte oldu. Hiç askere gitmedi.

Osmanlı Devleti’nin son yılları savaşsız geçmediği için askerlik çağı gelenler ya ortadan kayboluyor yada bir yolunu bulup askerden kaçıyorlardı. Kardeşleri yanında olduğu halde Çine köylerinden topladığı zeybeklerle dağları mekan tuttu. İnsan öldürdü. Adam kaçırdı ve soygunlar yaptı.

Yörük Ali Efe gibi, Alanyalı Molla Ahmet Efe’nin yanına sokuldu. Yörük Ali Köse Alanı köyünden Süleğin İbrahim ile birlikte başvuru yaptıklarında Molla Ahmet’in zeybekleri “mektep mi açtık parmak emen çocuklar kızanlığa başvuruyor” şeklinde alay etmişlerse de , Molla Ahmet Efe, “ Ali benim yanımda kalacak, şahin olacak bahadır olacak “ diyerek alıkoymuştur. Yörük Ali ilk gecesini geçirdiği dağda Yağcılar Köyünden Kıllıoğlu Hüseyin ile tanışmış ve arkadaşlığı pekişmiştir.

Kıllıoğlu Hüseyin ve Yörük Ali dostluklarını ilerlettiler. Yanık Halil İbrahim Efenin zeybeklerinden olan Çakır Yusuf, Muğlalı Kör Ali ve Yatağanlı Salih ile birlikte; Alanyalı Molla Ahmet Efeyi kızanları ile birlikte ortadan kaldırmak için tuzak kurmuşlardı. Kurdukları tuzak kendilerine mezar oldu.Sonunda üçü de Yörük Ali tarafından öldürüldüler. Yörük Ali’nin cesareti, zekası atıcılığı kızanlar arasında ön plana çıkmış ve Alanyalı Molla Ahmet Efenin baş kızanı olmuştur.

Alanyalı çetesi bu olaydan sonra biraz daha güçlenmiş ve Muğla dağlarında ün kazanmış oldular.

1916 yıllarında Kavaklıdere Karakolunun jandarmaları, Alanyalı çetesinin tutum ve davranışları engellediği için aldıkları karar uyarınca, bir gece Kavaklıdere Karakolunu bastılar.

Baskında, Ödemişli Mehmet karakol çavuşu tarafından vurulup öldürüldü. Çetenin reisi Alanyalı Molla Ahmet Efe’de ağır yaralandı. Kızanlar Kavaklıdere Karakol çavuşunu öldürdüler ve dağlara çekildiler. Alanyalı Molla Ahmet Efe aldığı yara nedeniyle ölmeden önce topladığı kızanlarına vasiyette bulundu. Henüz 20 yaşına gelmiş bulunan Yörük Alinin baş kızan olması nedeniyle onun emrinde bulunmalarını istemişti. Nitekim Molla Ahmet Efe öldü Yörük Ali de EFE oldu.

Bir müddet Yörük Ali Efe ve Kıllıoğlu Hüseyin dağlarda dolaşmışlarsa da, Habibin Ali ve Kıllıoğlu Hüseyin kadrodan ayrılarak kendi başlarına çetelerini kurdular…

Yörük Ali Efe’nin yanında ;

( Süleğin İbrahim – Çavuşoğlu Mehmet- Yavuzköylü Hacı Mustafa- Nazilli yöresinden Yörük Hasan Ali ve Çakır Mehmet kardeşler – Aşık Şakirt – Kınalı Dokuz )

Kıllıoğlu Hüseyin çetesinde ;

( Kör Ahmet – Gülbayram – Sağırın İbrahim –Yağcılardan Çolak Ahmet – Kuruköylü Ahmet ) bulunuyordu.

Nazilli Jandarma Karakol Komutanı Asteğmen Fethi, her iki efenin peşine düşmüş takip üzerine takip yapıyordu. Jandarmalar efelerin kızanlarını pusuda yakalayıp öldürdüler. Fethi Bey. Kıllıoğlu Hüseyin çetesini Camızağılı Köyü civarında pusuya düşürüldü. Tahtacı kızanını jandarmalar öldürdü. Kıllıoğlu Hüseyin de sol elinden yaralandı.

Nazilli Jandarma Komutanını, Yörük Ali Efe bir kez Kavaklı köyü yakınlarında pusuya düşürmüşse de öldürmedi. Bu durumu anlayan Fethi Bey, efelerin dağdan inmelerini kendilerini af ettiğini bildirmiştir. Yörük Ali Efe düze inmiş ve Kıllıoğlu’nun da inmesini istemiştir. Asteğmen Fethi Bey ; Yörük Ali Efenin üvey babası aracılığı ile ;

“Yörük Alinin düze inmesini hatta gücü yetiyorsa diğer zeybekleri de indirsin. Memleket iyi günler geçirmiyor. Sıkıntı içerisindedir. Hiçbir hakkında takibata geçilmeyecektir İstedikleri yerlerde oturacaklar. Silahları ile birlikte dolaşabilecekler. İsterlerse eşkıya takibinde jandarmaya yardımcı olsunlar ”. diyerek haber göndermiştir.

Kıllıoğlu Hüseyin dağdan inmeden önce kendisini ihbar eden ve elinin yaralanmasına sebep olana Eski Çineli Şakir’i öldürdükten sonra düze inmiştir.

Fethi Bey’in tayini çıktıktan sonra Nazilli Jandarma Komutanlığına Arap Yüzbaşı Nuri Bey atanmıştır. ( Fethi Bey İnönü Savaşında şehit olmuştur )

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, iyi silah kullanan birisi olarak biliniyor. Bazı anlatımlara göre havaya atılan bir cevizi mavzer silahı ile havada vurabilen, 100 metre uzaklıkta olan bir tavuğu tabanca kurşunu ile vurabilen bir efe olarak vasıflandırılıyor. Gözünü budaktan esirgemeyen soğukkanlı cesur olarak tanımlanıyor.

Fethi Bey’in uyarısı üzerine dağdan indikleri için artık Çine dağlarında ve köylerinde yaşamını devam etmektedir Hüseyin. Çine’ye yakın Yağcılar köyündedir. Kızanları da yanındadır. Ara sıra Çine’ye indiğinde handa kalmaktadır. Atları ve kızanları da vardır. Hana gelen gidenlerle konuşur sohbet ederler. Hükümet adamları da gelir görüşürler. Akşam olunca köylerine dönerler.

1919 Mart aylarında Kıllıoğlu Hüseyin Efe Kuru Köyden Hacı İbrahim’in kızı Fatma ile evlenir. Yağcılar köyünde bir hafta süren düğün merasimi yapılır. İçkili sofralar kurulur. Yarışmalar yapılır. Yörük Ali Efe’de bu düğünde en itibarlı kişi olarak ağırlanır.

Bir ay sonra, Nazilli Jandarma Komutanı Arap Yüzbaşı Nuri’nin de Nazilli’de evlenme töreni vardır. Her iki efe bu düğüne davetlidirler. Çine Yağcılar Köyünden Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Yörük Ali Efe ile buluşarak Nazilli’ye kızanlarıyla beraber girmeye karar verdiler.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Asaf Gökbel ve arkadaşları tarafından Çine’den uğurlandılar. Ertesi günü Çine’ye gelen haberler kötü idi. Geceleyin Dalama yöresinde pusuya düşürülen Kıllıoğlu ve arkadaşları don – gömlek bırakılıncaya kadar silahları dahil soyuldular.

A.İhsan Gürcan’ın Çiğdem Bayrak’a anlatımına göre ;

“ …. Kıllıoğlu Hüseyin Efe ( Kuru Köylü Mehmet- Sağırın İbrahim – Çolak Ahmet – Ovacıklı Süleyman –Kör Ahmet ve Arap Ali’den oluşan adamlarıyla Arap Yüzbaşının düğününe giderken yolda Çalı kakıcı Kara Durmuş Ali ve kızanlarının pususuna düştüler. Kara Durmuş hepsini soydu. Paralarını aldı.

Bu olaydan sonra Kıllıoğlu Hüseyin Efe, kendini soyanları bulmak için köylerde zulme başladılar. Yörük Ali Efe’de suçun faillerini bulmak için çok uğraştı. Tekrar dağa çıktılar. .. ”

Ayni olayı Asaf Gökbel “ Milli mücadele’de Aydın “ eserinde başka bir bakış açısı ile anlatmaktadır.

“…. Kıllıoğlu arkadaşlarıyla zifiri karanlıkta Kavaklı’ya doğru giderlerken Dalama köyü altında pusuya düşmüşler. Bu pusunun kimler tarafından kime karşı ve ne maksatla kurulduğu belli değil. Kıllıoğlu’nun o günlerde oradan geçeceğini kimse bilmiyor.Kıllıoğlu başkası için kurulan bu tuzağın içine düşmüş, başkasının ateşine yanmıştır. Hepsi atlarından indiriliyor. Hepsinin silahları alınıyor. Üzerlerinde ne kadar elbise, silahlık gibi giyim kuşam varsa soyuluyorlar. Bir don bir gömlek bırakılıyor. Soyguncular kendilerini tanıtmadan ve hiçbir iz bırakmadan karanlıkta savuşup gidiyorlar.

Böyle aptalcasına ve çırılçıplak bir soyulma akıllarının alacağı iş değildir.Dalama’ya yakın köylerden bir eve girerek Yörük Ali Efeye haber gönderiyorlar. Atını atlayan Efe kızanlarıyla felaketzede arkadaşlarını imdadına koşuyor. ”

Bu olaylar sonrası , günahsız birkaç kişi Kıllıoğlu Hüseyin tarafından öldürülüyor.

Yörük Ali Efe ile birlikte “ BİZİ KÖYLER OVALAR PAKLAMAZ “ diyerek Madran Dağlarının yollarına düşüyorlar. Zeybeklik yeniden başlıyor. Nazilli, Yenipazar, Çine köylerinde köylüler korku ve heyecan içindedirler.

İzmir Yunan işgal kuvvetlerince işgale uğrayınca, Aydın’daki bazı kişiler Çine’ye gelmişlerdi. Asaf Gökbel’de bunlardan biri idi. Yunan’a karşı mücadelenin nasıl olacağı yönünde düşüncelerini açıklayacakları yer ve zemin aramakla meşgul bulunuyorlardı.

Zenginler ve ağalar mücadele yanlısı değillerdi. Çine kaymakamı Kamil Bey, Ceza Hakimi Avni Bey, İsmail Hakkı adında bir savcı ve genç bir Jandarma Subayı, asayiş bakımından güçlük içindelerdi. Belediye Başkanı Hafız Hidayet Efendi ( Eroğlu ) Manifaturacı Kadıköylü Mustafa Çavuş, Çaltılı Mustafa Efendi Çine’nin güvenilir isimleri idiler.

İşgal haberleri üzerine, jandarmalardan, askerlik şube askerlerinden ve Çine’de bulunan askeri alaylardan pek çok askerler kaçarak memleketlerine gitmişlerdi.

Ulusal amaç doğrultusunda, asker toplamak ve savaşa hazırlamak kolay değildi. Silahını iyi kullanabilen ve güvenilen, eşkiyalıkta ün yapmış Yörük Ali Efe ve Kıllıoğlu Hüseyin Efe gibi kimselere ihtiyaç doğmuştu. Kızanları bu efelerin emrinde idiler.

20/25 Mayıs 1919 tarihinde bu efeler kızanları ile birlikte dağdan inerek Yağcılar köyüne gelip yerleşmişlerdi. Onlarda Yunan’a karşı mücadele etmek arzusu içindelerdi.

57 Tümen Kumandanı Albay Şefik, bu yiğit efelerden yararlanmak istiyor ve çareler düşünüyordu. Onlarla temas etmek için Lavazım Yüzbaşı Ahmet Beyi görev vermişti.

Yağcılar köyündeki Kıllıoğlu Hüseyin Efenin evi bir şekli ile efelerin ve zeybeklerin karargahı durumundadır. Asaf Gökbel’in evi de Çine’de genç subayların çalışma mekanı durumundadır. Faik – Zekai- Necmi – İsmail Hakkı – Asaf Gökbel devamlı olarak görüş alışverişlerindedir.

30 Mayıs 1919 günü, Teğmen Zekai (Kaur),Asteğmen Necmettin ( Aydınalay ) ve Memduh Beylerle birlikte Asaf Bey Yağcılar köyüne gitmişlerdir. Yörük Ali Efe ve Kıllıoğlu Hüseyin Efe ile görüşmüşler ve Teğmen Zekai, İzmir’de yaşanan durumu anlatmıştır. O günlerde Yörük Ali Efenin Kavaklı köyü de Yunan işgaline uğramıştır.

Ünal Türkeş “ Kurtuluş savaşında Muğla ” isimli eserinde Yağcılar köyündeki durumu şöyle anlatmaktadır.

“… Yağcılar’a çekilmiş bulunan efeler Muğla’ya giden Aydın göçmenlerini rahatsız etmekten başka bir işle uğraşmamaktadırlar. Özellikle Çine’li Kıllıoğlu baş olarak gözüktüğü gurubun patavatsızlığını en ileri çizgilere kadar götürmekte, Kozalaklı Efe yalnız öldürmeyi düşünmektedir.

Yörük Ali Efe hepsinden gençtir. Ötekilerine oranla daha sessiz, söylenenleri dinler ve bakışlarıyla çok kutsal girişimlerle dolu geleceğini düşler gibi idi… ”

Efelerin karargahına gidip gelmeler sıklaşmıştı. Son gidişte, Topçu Yedek Asteğmen Necmettin ( Aydınalay ) “…Bizde para, silah, cephane çok Eğer bizimle beraber gelir ve Yunan’a karşı savaşırsanız terazinin bir kefesinde silah ve para diğer kefesinde siz olacaksınız. Bütün cezalarınız affolacak. Üstelik yapacağınız hizmetler karşılığı madalya ve rütbe verilecek ..

Efeler yarı şaşkın ve ürkek bakışlarıyla,

- Peki biz ne yapabiliriz ?

- Bir baskın yapacağız. Düşmana Türk’ün varlığını göstereceğiz.

- Fırka Komutanlığının da bizimle beraber olduğuna anlamak istiyoruz…

Kendilerine yanlarında götürdükleri bombaları ve cephaneleri göstererek, isterlerse komutan Albay Şefik Beyle görüşebilecekleri söylenir. Efeler artık inanmışlardır.

- O halde aranızda görev bölümü yapın , bir başkan seçin

Kıllıoğlu atılır

- Kozalaklı olsun…

Kozalaklı itiraz eder

- Olmaz olamam, sen ol…

Kıllıoğlu Hüseyin Efe bir benzetişle yanıtlar bu öneriyi :

- Çingeneye beylik vermişler de önce babasını kesmiş.

….. sonunda, Yörük Ali genç olmasına hepimizden genç. Tecrübesi bizden daha az. Fakat biz kendi aramızda karar verdik. Hepimizden akıllı, düşünceli ve iyi silah atan YÖRÜĞÜ KENDİMİZE BAŞ SEÇİYORUZ… ”

Kurtuluş Savaşımızda Yunan’a karşı kurulan ilk Kuva_yı Milliye müfrezesi işte budur. Çetecilik bitmiştir. Milli Mücadele başlamıştır. Müfrezenin adı konmuştur.

YÖRÜK ALİ EFE MÜFREZESİ .

5 Haziran 1919 gecesi, o tarihlerde Çine dışında bulunan bugün şehir içerisinde

kalan Çine Askerlik Şubesi (Ahzı asker şubesi dairesine) şimdiki ismi ile Çine Kuva-yı Milliye Müzesi binasına Yörük Ali Efe ve Kıllıoğlu Hüseyin Efenin Yüzbaşı Ahmet ile birlikte geldikleri Albay Şefik bey’e bildirilir.

Albay Şefik Bey o günü şöyle anlatmaktadır.

“…. Odadan içeri girdiğim zaman ikisi bıyıklı, ikisi bıyıksız üçü zeybek elbiseli, biri sivil elbiseli dört delikanlı berayı hürmet kıyam ettiler.. Tüfekten başka rovelver, kama, fişeklik üzerlerinde tamam. Birisi tüfeğinin kundağını gümüş pullarla işletmişti……

23 yaşında yakışıklı, levent tavırlı olan delikanlı Yörük Ali Efe imiş. Kıllıoğlu Hüseyin Efe sağlam gergin yüzlü, kara kaşlı levent tavırlı bıyıkları terlemiş ayni yaşlarda bir delikanlı idi . Diğer efe Hüseyin efenin baş kızanı imiş. Sivil olan Aksekili deli Mehmettir.

Pencereden dışarıya baktığımda binanın açıklarında sessiz, sedasız bir vaziyete mütecessiz nöbetçilerin varlığını hissettim. Bunlar zeybek usulünce reislerinin emniyetini temin eden nöbetçilerdi. …”

5/6 Haziran 1919 gecesi kurulan ve görev alan Yörük Ali Efe müfrezesi içerisinde

Kıllıoğlu Hüseyin Efe söz sahibi efelerden biri idi. O gece Çine’den yola çıkarak Dalama üzerinden Donduran köyüne kadar gittiler. Yollarda zeybekler, kızanlar topladılar. 17 kişi olarak çıkanlar Malgaç Baskını yaptıkları gecede 60 kişi idiler.

Baskında, Kıllıoğlu Hüseyin Efeden başka Çineli ;

Kuruköylü Ahmet – Evciler Köyünden Sağırın İbrahim – Yağcılar Köyünden Kör Ahmet – Yağcılar köyünden Çolak Koca Ahmet – İbrahim Kavağı köyünden Tahtacı Memiş de bulunuyordu.

Baskın düzeninin şekline göre sol kanatta Kıllıoğlu Hüseyin Efe bulunuyor, güvendiği 5-10 adam yanındadır. Dere kenarından aşağıya doğru sarkarak sipere yerleşen ve İLK SİLAHI PATLATAN Hüseyin Efedir. 20 Yunan askeri öldürüldü. Sadece Tahtacı Memiş yaralanmıştır.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, 27 Haziran 1919 günü 57. Tümen kumandanı Albay Şefik başkanlığında Milis ve Askeri kumandanlarla birlikte Menderes Köprübaşı toplantısında Yörük Ali Efe ile birlikte bulunmuş hazırlanan “ Aydın Savaş Kararı ” altında imzası bulunmaktadır.

Menderes Köprübaşındaki Milis Kuvvetleri olarak emirlerinde Çine Gönüllü Birlikleri adı altında 60 kişilik kuvvetleri vardır. İlk işgalden kurtarışta savaşmış ve Yunan Ordusunu Aydın’dan 3 günlüğüne kaçırtmıştır. Yunan ordusu çok daha güçlü olarak saldırıya geçtiğinde Gölhisar yönünde çekilerek önce köprübaşına sonrada Çine’ye dönmüştür. Umurlu Cephesi kurulduğu sıralarda Yörük Ali Efe Karargahı Çine’den Dalama’ya aktarılmıştır. Toplanan gönüllüler eğitildikten sonra Milli Aydın Alay emrine sevk edilmişlerdir.

Muğla’da siyasi gelişmeler nedeniyle, Yörük Ali Efe’nin kalbini kazanan Hazma Bey, 13 Kasım 1919 günü Yörük Ali Efe ve 75 zeybeği ile Muğla’ya gelir merasimle karşılanırlar. Yörük Ali Efe Hazma Beyin kardeşi Bekir Ağa’nın köşkünde ağırlanır. Ula’ya gittiği günlerde ise Hazma Beyin köşkünde kalır. Bu gelişmelerden rahatsız olan Ragıp Bey bu kez Demirci Mehmet Efe’den yardım ister.

Demirci Mehmet Efe askeri ve milis kuvvetleri olarak 200 kişilik bir güç ile Yatağan’a gelir. Yörük Ali Efe ve Kıllıoğlu Hüseyin Efe’nin Muğla’yı Denizli yolu üzerinden terk etmesini ister. Silahlı çatışma çıkmadan bu gerçekleşir.

Efelerimiz 3 Nisan 1920 günü tekrar 100 kızanı ile birlikte Muğla’ya gelmişlerdir.

Bu gelişlerinde Yörük Ali Efe yine Bekir Ağa köşkünde ağırlanmış Kıllıoğlu Hüseyin Efe ise Şerif Efendi’nin evine misafir edilmiştir. Kızanların çokluğundan dolayı Muğla halkı rahatsızdır. Sabahtan akşama caddelerde kuş avlamaktadırlar. Hüseyin Efe misafir edildiği evin kızı Güzide hanımı eş edinmek istemiştir. Babası bu tehlikeyi sezdiği için yalancıktan cephedeki askere nişanlamışlardır.

57. Tümen Kumandanına Muğlalıların vaki olan şikayetleri üzerine 20 Nisan 1920 günü Muğla’ya gelmiştir. Durumu yerinde inceleyince Yunan kuvvetlerinin Aydın’ı terk ederek gidecekleri yolunda haber uydurmuşlardır. Bunun sonucu olarak her iki efe 24 Nisan 1920 cumartesi Muğla’dan ayrılmışlardır.

13 Haziran 1919 günü Çine’de Ulusal direnişe kalkmak ve silaha sarılmak için “ ÇİNE HEYETİ MİLLİYESİ ” kuruluyor.

Başkanı , Kadıköylü tüccar Mustafa Efendi

Üyeler : Belediye Başkanı Hafız Hidayet ( Türkoğlu )

Çaltılı Molla Hasan oğlu Hasan

Dereli köyünden Molla Emin ve Molla Mehmet

Çine Redif Tabur kumandanlığı yazmanı emekli Cemal

Borçlar İdaresi kontrol memuru Nuri Bey

Ziraat Bankası memuru İbrahim Etem

Aydın Vakıf müdürü Ahmet Bey

Bu kutsal görevi yapmaktan onur duyan değerli insanların başkanlığını yapan Kadıköylü Mustafa Efendiyi 1921 yılında Çine’den Yağcılar köyüne götürerek bir dere içerisinde öldüren Kıllıoğlu Hüseyin Efedir.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Denizli’den Halil Gökdağ anlatımına göre Köpekçi Nuri Efe ile kumar oynarken yaptığı hileden dolayı karışıp müdahale ettiği için Galip hocaya ( Celal Bayar ) silah çekerek öldürmek istemiştir.

20 Haziran 1920 sonrası, Yunan işgal kuvvetleri Köşk cephesine taarruz ile ileri harekata başladığında, sayı ve silah üstünlüğü olan Yunan orduları karşısında tutunamayan askeri ve milis güçlerimiz geri çekilmek zorunda kalmıştır. Demirci Mehmet Efe ve 57. Tümen Kumandanlık karargahı Goncalıya çekilmiştir. Yörük Ali Efe Çine’ye Kıllıoğlu Hüseyin Efe de Yağcılar köyündedir. Kızanları köylerine silahlı olarak dağılmışlar çağrıldıklarında gelmektedirler.

8 Temmuz 1920 günü Söke’den Denizli’ye gitmek üzere yola çıkan Söke’de çalışan Aydın Hakimi Sındırgılı Süreyya Bey, Giritli Hilmi ve Mehmet Ali çavuş olduğu halde yola çıkarlar. Bağarası- Koçarlı yolu ile Çine’ye ulaşmışlardır. Demirci Mehmet Efe’nin hakimi çağırdığı tahmin edilmektedir.

Çine’ye vardıklarında Yörük Ali Efe’yi handa bulurlar. Durumu anlattıktan sonra atlarını binerek yola çıkmak istediklerinde Yörük Ali efe kendilerini uyarır.

“…Çine’den hemen çıkar çıkmaz biraz ötede Muğla yolu üzerinde kulesinde oturan Kıllıoğlu Hüseyin var. Kızanları ile orada oturuyor. Bu herif netamelidir. Size sataşırsa zararı olur. Gece yola çıkmayın.. ”

Bu uyarıyı dinlemeyen Hakim Süreyya ve arkadaşları, Yağcılar köyündeki kule önünde efenin kızanları tarafından durdurulur. Epey sorgu sual edilirler. Aydın Hakimi Süreyya Bey, Kıllıoğlu Hüseyin Efe ile konuşma imkanı bulamadan yollarına devam ederler. Hüseyin Efe, kızanlarıyla hasta olduğu yönünde yalan haberle hakimi kabul etmemiştir.

İkinci Yunan saldırısı sonrasında, Aydın Kuva-yı Milliye cephesinin dağılan birliklerini Sarayköy önlerinde bir cephe kurmak için uğraş veren Muğla ve çevresi kumandanı Kaymakam NURİ BEY, arayış içerisindedir. Çine Heyeti Milliye’den yardım istemiştir. Düşüncesi Kıllıoğlu Hüseyin Efe etrafında toplanabilecek olan Kuva-yı Milliye ve çete artıklarından ulusal bir tabur veya bölük kurularak Sarayköy cephesine göndermektir. Aydın Alayının karargahı Sarayköy- Babadağ arasında bulunan Gerali Köyündedir. Alay Kumandanı olarak Teğmen Necmettin ( Aydınalay )bulunuyordu. Kaymakam Nuri Bey’den kuvvet toplanmasını isteyen o idi.

Çine Heyeti Milliyesi Kıllıoğlu Hüseyin Efe’nin görüşünü alarak Kaymakam Nuri Bey’in istemi doğrultusunda 400-500 kişilik MİLLİ ÇİNE TABURU kurmaya karar verdiler.

“…Nuri Bey taburun kumanda heyetini teşkil edecek bir çok ihtiyat subayla çine’ye geldi. Bunları Çine’de karşıladık. Doğru Yağcılar köyüne Kıllıoğlu Hüseyin Efenin yaptırdığı haneye gittik. Kurul geldi. Orada hep beraber konuştuk. Akşam Ferhat Hoca bir mevlüt okudu. Geceyi orada geçirdik. Sabahleyin Çine’ye geldik. Molla Yusuf hanında konakladık. Taburun Sarayköy’e kadar iaşesini develere yükledik. Yola çıkarıldı. Tabur kasası da temin edildi. Yetecek kadar para kondu.Bir gün sonra Çine milli Taburu dualarla uğurlandı.

Tabur kumandanı ihtiyat mülazim İskender Bey’di. Hikmet Bey’de Kıllıoğlu Hüseyin Efenin yaveri ve emir subayı idi.

Tabur Çubuk Dağına kadar geçtiği yerlerde mahalli halka ağırlık olmayacak efradın ve hayvanların iaşeleri doğrudan doğruya bizim daha evvel yola çıkardığımız şeylerdir.Tabur kasasına koyduğumuz paradan temin olunacaktır… ”

“ Milli Mücadele’de Aydın “ isimli eserin yazarı Çineli Asaf Gökbel, Milli Çine Taburu’nun kuruluşunu yukarıdaki anlatımda görüldüğü gibi değerlendirmekte ve Kıllıoğlu Hüseyin Efe’nin sonraki günlerde yaptığı hataları eserinde değerlendirip anlatmaktadır.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe’nin kardeşleri Osman ve Mehmet’te yanındadır. Görev yerlerine gitmeleri gerekirken ayrılarak Bozdoğan yöresinde Mayıs 1919 öncelerinde nasıl yaşam sürmüşlerse ayni yaşamı devam etmişlerdir. Köylüleri haraca kestikleri gibi kötülükler yapmaya başlamışlardır.

Bu durumdan şikayetçi olanlar hem Yörük Ali Efeye, hem de Kaymakam Nuri Bey’e şikayet etmişlerdir. Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Sarayköy Cephesinde görev yapmak yerine, Söke- Kuşadası mıntıkalarına geçerek emrine verilen kuvvetlerle Rum ahalinin yoğun olduğu köylerde soygun yapmayı açıktan söylemeye başladığı hissedilince zorla Çubukdağ’da görev başına gönderilmiştir. Ama, oralarda durmayan Kıllıoğlu Hüseyin’in küçük kardeşleri 15-20 atlı kızanlarla geri gelmeleri Çine Heyeti Milliyesini iyice rahatsız etmeye başlamışlardır.

Durum değerlendirmesi sonucu Çine Milli Taburu dağıtıldı. Kıllıoğlu Hüseyin Efe 8 atlısı ile kendi köyü olan Yağcılar köyüne yerleşmeye zorlandı.

1921 yılı efe müfrezelerinin dağıtıldığı ve düzenli ordunun kurulduğu yıl olmuştur. Yağcılar köyündeki Kıllıoğlu Hüseyin Efe boş durmamış eski yaşam şekline dönüş yapmaya başlamıştır.

Şair- yazar büyüğümüz M. Kemal yılmaz “ Umurlu’dan Çıktık Yola “ isimli eserinde Kıllıoğlu Hüseyin Efe için,

“… Çine’li kıllıoğlu Hüseyin Çetesinin adamları, bazı günler Çine hükümet Konağı çevresinde görünmekte, etrafa gözdağı vermeğe çalışmaktadır. Kaymakam bir gün Kıllıoğlu’nun silahlı adamlarından birini yakalatır, elinden silahını aldırır. Sen misin bunu yapan… Kaymakam’ı korkutmak, etkisiz hale getirmek için Kıllıoğlu Hüseyin kolları sıvar. Nihayet 22 Ağustos 1921 günü silahlı adamlarıyla, Hükümet Konağı ile kaymakam evi arasındaki yolları tutar. Konaktan çıkmakta olan Kaymakam kurşun yağmuruna tutulur. Ayağından yaralanır. Kaçmaya çalışırken atılan ikinci kurşunla yere yığılır kalır. Kaymakam İbrahim Ethem Beyin Çine’de tedavisi mümkün değildir. Hükümet Doktoru Fikret Bey çaresizlik içindedir. Çine’de görevli bulunan Karacasulu baytar Nebi oğlu Fuat Beyle Dr. Fikret Bey el ele vererek anestezi yapmadan, bir marangoz testeresiyle, bağırta, bağırta kaymakama ilk müdahalede bulunurlar… O artık Topal Kaymakam’dır.. ”

Kıllıoğlu Hüseyin Efe’nin tükenişi ve sonu :

Gökçen Efe’nin ölüm şekli gibi değişik anlatımlar vardır Kıllıoğlu Hüseyin Efe içinde. Örneklemek gerekirse Mehmet Ekizoğlu’nun “ Yenipazar Avcılık ve Atıcılık spor kulübü bülteninde “ görüldüğü gibi ;

“ ….. Dağda gezen mühim efelerden yalnız iki kişi kalmış Kıllıoğlu Hüsein ve Kozalaklı Mehmet Efeler…

Harpten sonra hükümette bunları takip edecek kuvvet mi var ? Bir kurnazlık edip kellelerini alacak o zaman hükümet.Yörüklerle haber göndermişler bunlara, ( Düze ineni affedeceğiz maaş bağlıyacağız ) diye. Bozdoğanda bir Cuma gününe gün vermişler. Kıllıoğlu ile kozalaklı kızanlarıyla birlikte buluşmuşlar. Kıllıoğlu inmekten yana. Kozalaklı bu oyundan şüphelenmiş ama diğeri ( Hadi len oradan hiç b işe olmaz. Biz kaç hükümet gördük ) deyince üstelememiş. Geçmişler Mardandan Bozdoğan üstüne. Çarşıda dovullar zurnalar çalıyormuş.

Kıllıoğlu;

-Aha işte. Biz iniyoruz diye düğün bayram ediyorlar. De bakem koca Kozalaklı böcelenme gari ! deyip aşağıya seyirtmiş. Kozalaklı arkasından bağırmış.

- Sen git bakalım. Ben bi yol anacığımla helalleşip geleyim. Kozalaklı emniyetli bir tepeye çıkmış beklemeye başlamış. Kıllıoğlu beklemeden ateş gibi Bozdoğan çarşısına varmış. Az sonra aşağıdan silahlar patlamaya başlamış. Kozalaklı kızanlarına dönmüş.

- Gördünüz mü Kıllıoğlunun düğünü oluyor. Demiş kurnaz efe. Hakikaten Kıllıoğlunu orada VURMUŞLAR. …”

Maceracı bir efe olan Kıllıoğlu, efelik törelerine uymadığı ve disiplinsiz davranışları nedeniyle Demirci Mehmet Efe tarafından öldürüldüğü bazı kaynaklara göre bildirilmekte ise de Tekeli İsmail Efe’nin oğlu Saffet Köşklü ve Demirci Mehmet Efe’nin oğlu Avukat Mehmet Demirciefe anlatımlarında Aydın İl Jandarma Alayı 1839- 1970 tarih tutanaklarına göre Jandarma Yüzbaşısı Arap Nuri komutasındaki müfreze tarafından Bozdoğan Belediye binasında 11 kızanı ile birlikte öldürülmüştür.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe’nin öldürülme olayını, saygıdeğer büyüğüm ve ağabeyimin M. Kemal Yılmaz’ın tereddütlü olarak anlattıklarında gerçek payının var olduğunu düşünüyorum. Çünkü ;Kendileri 1921 doğumlu olup aydın ve herkese örnek olacak bir kişidir. Babası ise Jandarma Karakollarında görev yapmış komutan HAKKI ÇAVUŞ’ tur. Hakkı çavuş, ayni zaman Nazilli Jandarma komutanı Arap Yüzbaşı Nuri Bey ile çalışmış ve işgalci Yunan askerlerine karşı savaşmış bir kişidir. Ayni zamanda Yunan işgal kuvvetlerinin bozgun sonucu Anadolu’muzu terk edip giderlerken Köşk Camisine topladıkları Köşk halkını yakarak öldürmek istedikleri sırada Tekeli İsmail Efe ile birlikte kurtaran kişidir.

Anlatımına göre,

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, yeniden şakilik yapmaya başlamıştır. Toplum bu davranışlarından rahatızdır. Bitmez tükenmez şikayetler yağmaktadır Ankara’ya ve Çine’deki Hükümet adamlarına . Nazilli Jandarma komutanı Arap Yüzbaşı Nuri Bey, jandarmaları ile üzerine gitse, yine dağlara çıkacak köylere zarar verecektir. Bir plan düşünür. Kıllıoğlu Hüseyin Efe’yi kendi mıntıkasına çekmek ister.

Hayal mahsulü bir telgraf yazdırır Kıllıoğlu Hüseyin Efe’ye hitaben Mustafa Kemal ağzından. Telgraf meali aşağı yukarı şöyledir. ( Sen, Çine Kaymakamını vurmuş olsan da ben gocunmadım. Sen ulusal bir kahraman efesin. Ne yapsan yeridir. Senin başarılarından dolayı tebrik ediyorum. Yeni görevler vermek istiyorum . )

Böyle bir telgrafın varlığından bahseden ve tebliğ edeceğini bildiren Yüzbaşı Nuri Bey, Kıllıoğlu Hüseyin Efeyi kızanları ile birlikte Bozdoğan’a yemeğe davet eder.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Yüzbaşı Nuri Beyin düğününe giderken Dalama tarafında gece soyulduğunu bildiği için güvenli bir şekilde daveti kabul eder 11 kızanı ile birlikte Yenipazar üzerinden Bozdoğan’a giderler. Bozdoğan Belediye binasında törenle jandarmalar tarafından karşılanırlar. Belediye parkında geç vakitlere kadar içki içerler eğlenirler. Sarhoş olurlar.

Vakit geçtiği için Bozdoğan’da misafir olarak kalmaları istenir. Bu teklif Kıllıoğlu Hüseyin tarafından kabul edilir. Gerek Jandarmalar gerekse efe ve zeybekler silahlarını karşılıklı güven duymak için bir odaya koyarak kapısını kilitlerler. Kapı anahtarı Yüzbaşı Nuri Bey’dedir.

Derin uykuya dalmışlardır. Nuri Bey, kendi kontrolünde mecburi ikamete zorlanan ve korumalarının karavanası Yenipazar Karakolundan çıkan Demirci Mehmet Efe’ye haber ulaştırır. ( Av avucumuzun içinde diyerek ) Demirci Mehmet Efe ile Kıllıoğlu Hüseyin Efe’nin yıldızı hiç barışmamıştır

Demirci Mehmet Efenin kızanları gece Bozdoğan’a gelerek verilen görevi yerine getirirler. Ertesi günü, öldürülen efelerin cesetleri Nazilli sokaklarında dolaştırılır. Olay 1923 yılı başlarında gerçekleşmiştir.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe Türküsü

Mardan Dağı sis durur
Yörükleri yas durur
Hüseyin Efe’me yürüdü
Düşmana kan kusturur

Yanıkhan’ın içinde
Yetmiş zeybek yanında
Hüseyin Efe’me yürüdü
Mavzerleri boynunda

Bizim Aydın elleri
Yunan kesti yolları
Silah ettik yürüdük
Kazma, kürek, belleri(*)

KAYNAK:
Sadettin Demirayak

1 . Kuva-yı Milliye’nin Aydın’ da Doğuşu – Sadettin Demirayak
2. Aydın Milli Cidali ( İstiklal Savaşında ) – Albay Şefik Aker
3. Kurtuluş Savaşında Muğla – Ünal Türkeş
4. Milli Mücadelede Aydın – Asaf Gökbel
5. Milli Mücadelede Çine Heyet-i Milliyesi – Mehmet Başaran

Yörük Ali Efe

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Mon, 15 Feb 2010 15:58:06 PST

Yörük Ali Efe, (d. 1895-Kavaklı, Sultanhisar, Aydın, ö. 23 Eylül 1951-Bursa), Kurtuluş Savaşı sırasında 16 Haziran 1919'da Malgaç Baskını ile düşmana ilk darbeyi vurmak suretiyle Aydın yöresinde düşman kuvvetlerinin ilerlemesini durdurmuş olan efe.

Babası Sarıtekeli aşiretinden İbrahim oğlu Abdi, annesi yine Yörüklerin Atmaca Aşireti'nden Fatma’dır.

Yörük Ali 19 yaşına geldiğinde, Aydın (il) dağlarında dolaşan Alanyalı Molla Ahmet Efe’nin gurubuna katılmak istedi. Ağır bir sınavdan geçirilerek guruba alındı. Kısa zamanda Efe’nin ve tüm zeybeklerin güven ve sevgisini kazanarak gurupta ikinci adam konumuna yükseldi. Alanyalı Molla Ahmet Efe’nin Bozdoğan Kavaklıdere baskınında ölmesi üzerine Yörük Ali Efe olarak gurubun başına geçti.

Dört yıldan fazla dağlarda dolaşan Yörük Ali Efe, bu süre içinde daima ezilenin mağdur edilenin, güçsüzün yanında oldu. Haklı olarak halk tarafından sevildi, itibar ve destek gördü.

Yörük Ali Efe 1919 senesinde dağdan indi. O sıralar düşman İzmir’i, ardından Aydın ve Nazilli’yi işgal etmişti.

Yörük Ali Efe, Kıllıoğlu Hüseyin Efe ve bazı arkadaşları, Aydın ilinin Çine ilçesi Yağcılar köyünde toplanarak, Yörük Ali Efe ve arkadaşlarının 16 Haziran 1919 tarihinde Sultanhisar ve Atça arasındaki Malgaç deresinin üstünden geçen Malgaç demiryolu köprüsü yanındaki Yunan karakoluna baskın yaptılar. Baskın sonunda karakol tümüyle imha edildi, cephane ve erzaklar ele geçirildi. Bu baskın Batı ve Güney Anadolu’da düzenli, bilinçli, ve milli şuurla işgalcilere yapılan ilk baskın olarak kabul edilmektedir. Bu önemli başarı halka ümit ve cesaret vermiş, düşmanın yurttan kovulabileceğine olan inancını arttırmış ve Yörük Ali Efe’nin liderliğini perçinlemiştir. Düşman beklemediği bu baskın karşısında paniğe kapılmış, Nazilli’deki kuvvetlerini Aydın istikametine çakmıştır. Ne yazık ki çevreyi yakarak, yıkarak, masum insanları öldürerek...

Oturanlar(Soldan Sağa)

Yağcılar'lı Kör Ahmet, Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Yörük Ali Efe, Alanlı'dan Çilengirin Mustafa, Meşhur Muğla Beyi Hamza Hayati Bey

Ayaktakiler(Soldan Sağa)

(Bilinmiyor), Gurbetin Ali, Abdinin Bekir. Diğer kişiler tespit edilememiştir.

Daha sonra 7. Tümen kumandanı Şefik Aker’in başkanlığında kurulan halk meclisinde oy birliğince alınan karar uyarınca Aydın, Yörük Ali Efe emrindeki kuvvetler tarafından kurtarılmıştır. Ancak takviye kuvvetlerle güçlenen düşman ordusu Aydın’ı ikinci kez işgal etmiştir. Artık kanlı savaşlar başlamıştır. Köşk, Umurlu ve Dörtyol cephesi kurularak olağanüstü cesaretle, donanımlı ve sayıca çok fazla olan düşman kuvvetleri büyük kayıplara uğratılmıştır. Böylece düzenli ordu kurulana kadar yirmi aylık bir süre düşman kuvvetlerinin Aydın kanadından Anadolu içlerine ilerlemesi engellenmiştir.

Düzenli ordunun kurulması üzerine Yörük Ali Efe, emrindeki savaş deneyimi çok iyi olan büyük bir gurubu her ferdinin istek ve sevgisiyle orduyla bütünleştirmiştir. Kendisi de Milli Aydın Cephesi Komutanı olarak savaş sona erene kadar vatani görevini sürdürmüştür.

Yörük Ali Efe alçakgönüllü bir insandı. Kurtuluş Savaşı'ndaki rolü ile ilgili olarak yapılan övgülere verdiği şu cevabı her zaman hatırlanacaktır:

"Bazı kimseler savaş zamanında yapılan işlerin bir çoğunu bana ve başkalarına mal ederler. Bu yanlıştır. Bir kişinin, beş kişinin böyle büyük davalarda ne ehemmiyeti olur ki? Gönlünde vatan muhabbeti taşıyan her vatansever o günlerde bizim gibi düşünmüş, bizim gibi duymuş, ondan sonra da bizimle beraber olmuştur. Milli mukavemette aslan payını kendine ayırmakta hata vardır. Bir elin sesi olur mu ki?"

Cumhuriyet döneminde Yörük soyadını alan Ali Efe, Kurtuluş Savaşından sonra altı sene İzmir’de yaşadı, 1928 senesinde, Kurtuluş Savaşında bir süre karargahı olan Yenipazar’a taşındı. 1951 senesinde, İzmir'de geçirdiği talihsiz bir tramvay kazasında bacaklarını kaybetti. 1953 yılında tedavi için gittiği Bursa’da ölmüştür.

Yörük Ali Efe vasiyetinde Yenipazar’da toprağa verilmesini istedi. Ayrıca "Halkı iyidir, toprağı sever, toprağı seven insan sever. Ben orada rahat ederim dedi."

Kuvayı Milliye’nin bu değerli komutanı TBMM tarafından İstiklal Madalyası ile ödüllendirilmiştir. Ayrıca Türk halkı tarafından adına türkü yakılmıştır..

Şu Dalama'dan geçtin mi,
Soğuk da sular içtin mi
Efelerin içinde içinden
Yörük de Ali'yi seçtin mi?

Hey gidinin efesi, efesi
Efelerin efesi

Şu Dalama'nın çeşmesi
Ne hoş olur içmesi
Yörük de Ali'yi sorarsın
Efelerin seçmesi

Hey gidinin efesi efesi
Efelerin efesi

Cepkenimin kolları
Sayılmıyor pulları
Yörük te Ali geliyor
Açıl Aydın yolları

Hey gidinin efesi efesi
Efelerin efesi

Aydın Dağı'nı oydular
İçine mavzer koydular
Yörük de Ali'min adını
Hazreti Ali koydular

Hey gidinin efesi efesi
Efelerin efesi

Yenipazar'daki evi devlet tarafından müze olarak düzenlenerek Yörük Ali Efe Müzesi adıyla ziyarete açılmıştır.

Kaynaklar:Alpkaya, Şükrü Oğuz (2009). Yörük Ali Efe, Derleyen: Atilla ORAL. İstanbul: Demkar Yayınevi, Yörük Ali Efe, Sabahattin Burhan, İstanbul: Nesil Basım Yayın, 1999, Ulaş Kurtuluş Ünlü Arşivi

Pertev Naili BORATAV

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:12:44 PST

(Doğum:Darıdere [bugün Zlatograd, Bulgaristan]/ 2 Eylül 1907 , Ölüm:Paris, 16 Mart 1998 )

Asıl adı: Mustafa Pertev’dir. Kaymakam Abdurrahman Naili Bey ile Sıdıka Hanım’ın oğludur. İlköğrenimini Arapsun (Gülşehri), Develi ve Mudurnu’da (1912-1919); ortaöğrenimini Kumkapı Fransız Koleji (1919-1924), Gelenbevî ve İstanbul Lisesi’nde (1924-1927) tamamladı. İstanbul Lisesi’nde sosyolog Niyazı Berkes’le sınıf arkadaşı idi. Lisede Hilmi Ziya Ülken’den psikoloji ve sosyoloji, Hasan li Yücel’den de edebiyat dersleri aldı. Halk kültürü ve halk edebiyatı araştırmalarına lise son sınıf öğrencisiyken Hilmi Ziya Ülken’in verdiği ödevle, babasının kaymakamlık yaptığı Mudurnu ve yöresinden yaptığı derlemelerle başladı.

1927'de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Şubesi’ne girdi. M. Fuat Köprülü başta olmak üzere Ragıb Hulûsi, Yusuf Şerif, O. Rescher, Ali Ekrem, Ferid Kam ve İsmail Hakkı Baltacıoğlu ve Gerges Dumezil’in öğrencisi oldu. Burayı Köroğlu Destanı başlığını taşıyan bir tez hazırlayarak 1930'da bitiren ve aynı yıl Yüksek Muallim Mektebi’ni de bitiren Boratav, bir süre M. Fuad Köprülü’nün Türkiyat Enstitüsü’nde asistanlığını yaptı. Konya Lisesi Edebiyat Öğretmenliğine atandı. Bu görevdeyken 1935'te Almanca Öğretmeni Hayrünnisa Hanımla evlendi.

1936'da eşiyle birlikte Almanya’ya giden Boratav, burada bazı Türklerle, Yahudi aleytarlığı ve ırkıçılık ortamı içinde ters düştüğü için ihbar edildi ve bir yıl sonra yurda çağrıldı. Bir yıl süreyle Siyasal Bilgiler Okulu’nda “İdare memuru” ve “Kütüphaneci” olarak görev yaptıktan sonra 1938 Martında Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’ne atandı. 1941'de Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyeciliği adlı teziyle doçent oldu, 1946'da profesörlüğe yükseltildi.

İlk sayısı Ocak 1941'de yayımlanan Yurt ve Dünya dergisinde 21. sayıdan itibaren “imtiyaz sahibi” olarak görülen Boratav, burada siyasal tavrını, kültür ve sanata, özellikle de folklor ve halk edebiyatı konularına bakışını belirleyen yazılar yayımladı.Bu yazılar üzerine, resmi ve gayriresmi tepkiler, eleştiriler, ihbarlar ve yönetici kadrolarca alınan önlemler yoğunlaştı. Boratav, 12 Temmuz 1948'de Behice Boran ve Niyazi Berkes’le birlikte açığa alınarak ders verdiği kürsü kapatıldı.

Üniversite dışında kalınca 1948-1952 yılları arasında Ameri Birleşik Devletleri’nin Stanford Üniversitesi’ndeki Hoover Kütüphanesi’nin “Türkiye Bölümü”nin kuruluşunu Türkiye’den yönetti. 1952'de Fransa’ya gitti ve 1972'ye kadar Centre National de Recherche Scientifique’te uzman olarak çalıştı. 1976'ya kadar da Ecole Pratique des Hautes Etudes’de “Türk folkloru seminerleri” verdi. Daha sonra Centre National de Recherche Scientifique’te “fahri araştırma uzmanı” olarak çalıştı, Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sosiales’de “Osmanlı Arşiv Belgeleri” üzerine seminerler yönetti.

Halk Kültürü ve halk edebiyatıyla ilgili ilk yazıları Halk Bilgisi Haberleri ve Atsız Mecmua’da yayımlanmıştır. Sonraki yıllarda, İslâm Ansiklopedisi’nin Türkçe ve Fransızca baskılarında yazılar, maddeler yayımladı. Türkiye’de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Ar, İnsan, Milliyet Sanat, Oluş, Türkiyat Mecmuası, Ülkü; Avrupa’da Fabula, Oriens ve Turcica sıkça yazı yayımladığı dergiler arasındadır.

Boratav’ın çalışmalarına topluca bakıldığında Türk folklor ve halk edebiyatı araştırmaları bakımından birçok konuda yerel ve uluslar arası anlamda öncülük ettiği görülecektir. Özellikle Türk destanlarının incelenmesi konusunda oldukça erken sayılabilecek bir dönemde ortaya koyduğu Köroğlu Destanı adlı çalışmasıyla, kimi görüşleri daha sonra değişmiş olsa da, örnek bir araştırma ortaya koyduğu dikkati çeker.
Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyeciliği, onun destandan halk hikâyesine geçiş döneminin sözlü-yazılı-basılı anlatıları olan Türk halk hikâyeleri ile ilgili çalışmalarının topluca sergilendiği bir kitaptır.

Le Tekerleme (1963) ile bu alanda çalışacaklara yol gösteren Boratav, yazılı ve sözlü metinlere yalnızca onları çözümleyen bir araştırmacı gözüyle yaklaşmaz, kalıplaşmış söz değerlerinin incelenmesine katkı sayılacak denemeler ortaya koyar.

“Türk Halkbilimi” başlığı altında topladığı 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı (1969) ve 100 Soruda Türk Folkloru (1973) adlı kitapları ilk basımlarından günümüze kadar araştırmacıların, öğrencilerin ve meraklı okurların el kitabı olarak büyük ilgi gördü. Bu kitaplarda uyguladığı tasnif yöntemi ve konulara bakış açısı bu bilim dalının gelişip yaygınlaşmasında çok etkili oldu.

Boratav’ın kitap, makale, bildiri ve ders notları dışında Türk halk kültürü ve halk edebiyatına bir armağanı da kısaca “Boratav Arşivi” diye anılan yetmiş yıllık birikimidir. Yaklaşılan 1927-1997 arasında oluştuğu varsayılan bu arşivde Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde çalıştığı yıllarda kendisinin ve eşinin çalışmaları; öğrencileri, asistanları ve dostlarının katkısıyla oluşturulan “Halk Edebiyatı Arşivi”, ders verdiği kürsü kapatılınca henüz resmi bir kimlik kazanmamış olduğundan kişisel arşiv haline getirilmişti. Daha sonraki çalışmalarla bu arşiv oldukça zenginleştirilmiş ve ölümünden sonra, daha önce kamuoyuna yaptığı çağrı ve vasiyeti doğrultusunda dağılmış olduğu yerlerden orijinal ya da kopya olarak derlenip toplanmış ve Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı’nın Bilgi Belge Merkezi’nde koruma altına alınmıştır. Burada 2000'den fazla masal, 50 kadar halk hikâyesi, sözlü ve yazılı kaynaklardan derlenmiş âşık metinleri, araştırmalarının çeşitli aşamalarına ilişkin el yazısı notlar, daktilo edilmiş metinler ve kişisel belgelerle ses bantları, fotoğraflar bulunmaktadır.

1993'te Kültür Bakanlığı tarafından “Türk Folkloruna Üstün Hizmet Onur Ödülü”, 1997'de Truva Folklor Araştırmaları Derneği’nin ödülü verildi. Boratav için Türkiye Yazarlar Sendikası ve Truva Folklor Araştırmaları Derneği’nce kendisinin de bir konuşma yaptığı ve oturumlar boyunca hazır bulunduğu “Pertev Naili Boratav’a Saygı Sempozyumu” düzenlenmiş ve 16 bildiri sunulmuştur. Sağlığında kendisi için biri Fransa’da, diğeri Amerika’da iki armağan yayımlanmıştı. Ölümünden sonra ise Türkiye’de Pertev Naili Boratav’a Armağan (Haz. Metin Turan, Ank., 199 yayımlandı.

ESERLERİ:

Masallar: Contes turcs, [Türk Masalları, Fransızca], Paris, 1955; Zaman Zaman İçinde. Tekerlemeler, Masallar, İst., 1958 (yb. İst, 1992; Benli Bari [Türk masalları, Macarca], Budapeşte, 1960; Türkische Volksmärchen, [Türk Halk Masalları, Almanca] Berlin, Akademie-Verlag, 1967; Az Gittik Uz Gittik, Ank., 1969 (yb. İst., 1992); Uçar Leyli. Masallar I (Haz. Muhsine Helimoğlu Yavuz), İst., 2001.
1992); Uçar Leyli. Masallar I (Haz. Muhsine Helimoğlu Yavuz), İst., 2001. İnceleme-Antoloji: Köroğlu Destanı, İst., 1931 (yb., İst., 1984); Folklor ve Edebiyat [I], İst., 1939 [genişletilmiş yb.: Folklor ve Edebiyat I (1982), İst., 1982]; Bey Böyrek Hikâyesine Ait Metinler, 1939; Halk Edebiyatı Dersleri I, Ank., 1942 (yb. İst., 2000); İzahlı Halk Şiiri Antolojisi ( Halil Vedat Fıratlı ile), Ank., 1943 (yb. İst., 2000); Pir Sultan Abdal (Abdülbaki Gölpınarlı ile), Ank., 1943 (genişletilmiş yb., İst., 1991); Folklor ve Edebiyat [II], Ank., 1945 [genişletilmiş, yb.: Folklor ve Edebiyat (1982) II, İstanbul, 1983]; Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyeciliği, Ank., 1946 [yb. İst., 1988]; Typen türkischen Volkmärchen (W. Eberhard ile), Wiesbaden, 1953; Jeux de force et d’adresse des provinces de France, Paris, 1959; Le “Tekerleme”. Contribution á l’étude typologique et stylistique du conte populaire turc, Paris, 1963 (eklerle genişletilmiş çevrisi: Tekerleme. Türk Halk Masalının Tipolojik ve Stilistik İncelemesine Katkı, Çev.: İsmail Yerguz, Eklerle bs. hz.: M. Sabri Koz, İst., 2000); Er-Töshtük, Paris, 1965; Türk Halkbilimi I. 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı, İst., 1969 (sürekli basılıyor); Türk Halkbilimi II, 100 Sourda Türk Folkloru. İnanışlar, Töre ve Törenler, Oyunlar, İst., 1973 (yb. var); Mahtumkul Firaqui. Poéme de Türkmenie (Louis Bazin ile), Paris, 1975; Nasreddin Hoca, Ank., 1996; Üniversitede Cadı Kazanı. 1948 DTCF Tasfiyesi ve Pertev Naili Boratav’ın Müdafaası (Yayına Hazırlayan: Mete Çetik), İst., 1998,

Yayına Hazırlama: Ahmet Şükrü Esen, Anadolu Ağıtları (Rémy Dor’la), Ank., 1982 (yb. İst., 1997); Ahmet Şükrü Esen, Anadolu Türküleri (A. Fuat Özdemir’le), Ank., 1986 (yb. Ank., 1999); Anadolu Destanları (A. Fuat Özdemir’le), Ank., 1991 (yb. Ank., 1999).

Çeviriler: Folklor (A. Van Gennep), Ank., 1939 (yb., Halk Edebiyatı Dersleri ile, İst., 2000); Euthyphron (Platon), Ank., 1942; Küçük Hippias (Platon; O. Apelt-M.Croiset ile), Ank., 1943; Danton’un Ölümü (G. Büchner), Ank., 1944; Seyahat Tabloları (H. Heine; Hayrünnisa Boratav ile), 1945-1948; Toprak Arabacık (Şûdraka; W. Ruben ile), Ank.

Köroğlu Havaları

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:12:58 PST

Türkiye genelinde çalınıp söylenen Köroğlu havalarında en çok dikkat çeken konu, Köroğlu dizisi diye isimlendirilen dizinin birçok yörede seslendiriliyor olmasıdır. Ezgilerin gerek giriş ve gerek söz kısımları genellikle 7. derece olan SOL perdesinden başlamaktadır. Daha sonra 5. derece olan Mİ perdesinde kalıştan sonra karar sesi olan LA perdesine iner.Bu kadar büyük bir coğrafyada benzer ezgilerin benzer kurallara göre işlenmesi bir tesadüf eseri değildir. Köroğlu’nun yiğitleme, koçaklama, cengi ve mısri havalarının büyük bir çoğunluğunda aynı ezgilerle karşılaşırız. Bu havaların tamamında mertlik, gözü karalık, yiğitlik çok ön planda olması sonucu, heybet, kahramanlık, korkusuzluk gibi kavramları dinleyene hissettirir. Bu ezgilerde dikkat çeken başka farklılık ise, ritimsel farklılıklar olmasına karşın aynı ezgi kalıplarının kullanılmış olmasıdır.
Örneğin; 6/8, 5/8, 2/4, 10/8 gibi ritim kalıpları kullanılmıştır. Fakat, aşıklar kendi yörelerinin karakteristiğini bozmayıp yöreye özgü ritimlerde seslendirmişlerdir. Aynı ezgi kalıplarının farklı yörelerde icra edilmesinin sebebi ise, mertliği, cengaverliği ve coşkuyu tamamıyla yansıtan bu motiflerin benimsenmesinden kaynaklanabilir. Türkiye’de benim dikkatimi çeken bir konu ise, aynı ezgi kalıplarının farklı sözlerle kullanıldığı Köroğlu havalarının bulunmasıdır. Bu konu ile ilgili örnek verecek olursak;

- Yiğitler Silkinip Ata Binende
- Benden Selam Olsun Bolu Beyi’ne
- Tokat Ellerinden Aldım Bakırı

Bu üç ezgide aynı ritim olan 5/8 lik kalıptadırlar. Ezgiler aynı dereceden başlayarak benzer şekilde seyrini sürdürür. Bu ezgilerde farklı olan tek şey söz unsurudur. Fakat, üç ezginin de sözleri 11’li hece ölçüsünde Koşma’dır. Adeta birbirinin varyantı konumundadırlar.

Şimdi bu ezgilerin benzerliğini örnekleri ile gösterelim:

1) Bu ezgi Şarkışla yöresine aittir. Âşık Veysel Şatıroğlu’ndan derlenmiştir.

2) Bu ezgi Kastamonu yöresine aittir. Âşık İhsan Ozanoğlu’ndan derlenmiştir.

3) Bu ezgi de Köroğlu çeşitlemelerindendir. Bu ezgiyi Yavuz Top seslendirmiştir.

4) Bu ezgi Burdur İli ne bağlı Yeşilova’dan derlenmiştir. TRT sanatçısı Salih Urhan derlemiştir.

Bu ezgilerde kullanılan ritim 5/8 ( 2+3 ) dir. Bu ritm özellikle Köroğlu havalarının Anadolu’daki en yaygın bilinen ritmidir. TRT müzik yayınlarında, radyolarda ve plaklarda genellikle seslendirilen ve popüler olmuş türdür.Sonuç olarak unutulmaya yüz tutmuş olan aşıklarımız bu geleneğin en önemli taşıyıcılarıdır. Fakat popüler kültürün olumsuz etkileri nedeniyle onlarda yavaş yavaş kaybolmaya yüz tutmuşlardır. Köroğlu havalarının icrasında çok önemli kaynak kişiler bu şekilde unutulmuştur. Bu çok değerli kültür ürünlerimizden biri olan Köroğlu havalarının irdelenmesi ve kuşaklara aktarılması sanırım en büyük temennimiz olacaktır.

Kaynak: Ercan KILKIL Muğla Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı

Müzik Üzerine Aforizmalar

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Wed, 27 Jan 2010 17:39:42 PST

Müzik söylenemeyenleri ifade eder ve sessiz kalması imkânsızdır. "Victor Hugo"

Sessizlikten sonra ifade edilemeyenleri en iyi ifade eden şey müziktir. "Aldous Huxley"

Müzik bir erkeğin yüreğinde ateş yakabilmeli ve bir kadının gözünden yaş akıtabilmeli. "Beethoven"

Tüm güzel müzikler çoktan peruklu insanlar tarafında yazılmış. "Frank Zappa"

Duyulan melodiler tatlıdır, duyulmayanlar ise daha tatlı. "John Keats"

Orada olanı çalma, orda olmayanı çal. "Miles Davis "

İyi bir sese her türlü enstrüman eşlik edebilir çünkü iyi bir ses her türlü enstrümana eşlik eder. "Cesaria Evora"

Müziğin asıl gücü insanı bestecisinin hayal dünyasına sürüklemesidir. "Beethoven"

Müzik insanı önce kendisiyle sonrada diğer insanlar ve evren ile bütünleştiren en etkili araç yada en kısa yoldur. "Sufi Inayat khan"

Varedilen herşey "ol"emri yani bir ses ile yaratılmıştır.Bu nedenle hepsinin özünde ritm ve ton yani müzik vadır. "Sufi Inayat khan"

Gerçek müziğin farkına varan ve onun ardındaki sırrı çözebilenler bütün evren ile aynı frekansı titreştirir ve herşeyle anlaşıp konuşabilirler. "Sufi Inayat khan"

Müzik bize hoş ve eğlenceli bir zaman geçirme aracı gibi gözüksede asıl önemi, insanı canlı tutan ve vücudunda kesintisizce akan bir özellik taşımasıdır. "Sufi Inayat khan"

Eğer müzik akla ve duygununn üst katlarına seslenmemiş olsaydı ona sanat diyemezdik, onu basit gösteri danslarının estetik katına alırdık. Bütün sanatlar içinde yapısı gereği insan duygularını en çok avucu içine alan fiziksel olarak insanı büyüleme gücü en yüksek olan sanattır müzik. "Nietzsche"

Müziğin verdiği heyecanın temelinde görüntü imgelemini ve duyguları harekete geçirme gücü vardır ve bu müziğin insan üzerindeki büyüleme gücünün gerekli öğelerinden biridir. "Nietzsche"

Müzik temelde bizde belli bir oranda güç kazanan yaşam duygusunun özünde gizli olan acıyı anlatır; müziğin verdiği heyecanın yapısındada bu acıdan uzaklaşıp onu uzaktan izleme düşüncesi vardır. "Nietzsche"

Müzik gökle toprak arasında bir ahenktir. "Konfüçyüs"

Bağlılık müziğin temelidir neşe ve memnuniyet ise müziğin memurlarıdır. Doğruluk merasimin cevheridir. Ciddiyet saygı ve nezaket merasimin sistemleridir. "Konfüçyüs"

Müzik mukaddes insanlara neşe verir. Ve insanın kalplerini iyileştiren bi şeydir. İnsanlardaki derin etkiyi değiştimesi dolayısıyla eski kralla onları ders olarak gösterirler. "Konfüçyüs"

Duygularımı şiirlere anlatamam çünkü şair değilim. Kendimi gölgeler ve ışıkla ifade edemem çünkü ressam değilim. Düşüncelerimi hareketlerlede açıklayamam çünkü dansçı değilim. Ama bunların hepsini müzikle yapabilirim. Çünki be bir müzisyenim. "Mozart"

Müziğini değiştirirseniz sitenin duvarları yıkılır. "Eflatun"

Müziği sevmeyene insan dememeli onu seven ancak yarım insandır; müzik yapansa tam insan. "Goethe"

İfadenin güvenli oluşu konuşmacının düşüncesine nasıl kanatlar takarsa müzikte duyguya öyle. "Goethe"

Müzik öğrencilerini sımsıkı tutar ses ve ölçüden kaçamazlar. "Goethe"

Öyle sanıyorumki herşeye ve her sanat duygusuna müzik duygusu eşlik etmelidir; İddiamı teori ve deneyimlerimle desteklemek isterdim. "Goethe"

Türküler Üstüne

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Wed, 27 Jan 2010 17:34:40 PST

Nazım Usta'nın bu dizelerini ilk defa liseye başladığım yıl okumuştum. Beni derinden etkilemişti. Benim seçtiğim yoldu türküler ya da türküler yoldu ben o yola düşmüştüm.Yıllar geçti sebebim oldu, nefesim oldu, aklım, fikrim, zikrim oldu, ekmeğim aşım, yazım, kışım oldu türküler. Hiçbir zaman unutmadım bu dizeleri ve yaşadım birer birer. İşte bu yüzdendir şu dizelerin dökülüşü yüreğimden.

Bir türküdür yaşamak
Yaşamaktır bir türkü
Yarısını sen söyle,yarısını ben
Sen yaşamak ol,ben türkü.

Ulaş Kurtuluş (Haziran 2008-Cihangir)

Emekle, yaşamdan aldıklarımızı vermekle, paylaşmakla, dostlukla, sevmekle, herşeyin daha güzelleşeceğine olan sonsuz inancımla, bu muhteşem dizeleri sizlerle paylaşmak istedim. Canınıza değsin..........

İNSANLARIN TÜRKÜLERİ KENDİLERİNDEN GÜZEL,
KENDİLERİNDEN UMUTLU,
KENDİLERİNDEN KEDERLİ,
DAHA UZUN ÖMÜRLÜ KENDİLERİNDEN.
SEVDİM İNSANLARDAN ÇOK TÜRKÜLERİNİ.
İNSANSIZ YAŞAYABİLDİM
TÜRKÜSÜZ HİÇBİR ZAMAN.
KADINLARIMI ALDATTIM,
TÜRKÜLERİNİ ASLA
HİÇBİR ZAMAN ALDATMADI BENİ TÜRKÜLER DE.
TÜRKÜLERİ ANLADIM HANGİ DİLDE SÖYLENİRSE SÖYLENSİN.
BU DÜNYADA YİYİP İÇTİKLERİMİN,
GEZİP TOZDUKLARIMIN,
GÖRÜP İŞİTTİKLERİMİN,
DOKUNDUKLARIMIN,ANLADIKLARIMIN
HİÇBİRİ,HİÇBİRİ
BAHTİYAR ETMEDİ BENİ TÜRKÜLER KADAR.

NAZIM HİKMET RAN

Rebetiko'nun Kökenleri

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:13:25 PST

Rebetiko'nun temel bölümü modern Yunanistan coğrafyasında köklerini bulmuştur. Rebetiko'nun asıl taşıyıcıları özellikle alt tabakadan işsiz güçsüz insanlar ve rebetlerdir. Hapishane ve rebetlerin haşhaş içtikleri meyhaneler olan tekkeler, özellikle erkekler tarafından, ana çalgısı bağlama ve buzuki olan rebetikoların çalınıp söylendikleri başlıca yerlerdir. Müzikal açıdan bakılırsa, bu şarkılar sanat açısından zayıf ve naiftirler ve sözlerinin ana teması, rebetislerin iç sıkıcı ve dar sosyal çevreleriyle sınırlı kalmıştır. Bununla birlikte, 19. yy sonunda başka bir müzik türü ortaya çıktı. Temel olarak Yunanistan'ın Küçük Asya ve özellikle İstanbul ve İzmir kökenli (göçmenlerin yaşadığı) kent merkezlerinde "Café Aman"lar ortaya çıktı. Buralar Yunan burjuvalarının bizzat kendilerinin gittiği müzikli kahvelerdi. İsimlerini, iki-üç şarkıcının karşılıklı diyalogları biçiminde ve bir sonraki kıtaya geçerken zaman kazanmak için söyledikleri "Aman" haykırışıyla seslendirdikleri parçaların söylendiği eski Türk kahvelerinden almışlardır. "Café Aman"larda çalınan müzik, kültürlü ve yüksek düzeydeki insanların isteklerini ve zevklerini memnun etmek için yeterince zengin ve sanatsaldı.

1922 yılı rebetikonun gelişmesinde ve yayılmasında dönüm noktasıdır. Bu tarih Yunanistan'da "Küçük Asya Felaketi" diye anılacaktır. Genellikle Yunanistan'ın büyük kent merkezlerine kitleler halinde gelen büyük sığınmacı dalgası, ülkenin toplumsal ve kültürel gerçekliğinde önemli ve kökten değişiklikler meydana getirdi. Yaşadığı çevrelerden ayrılmış Rumlar, yoksulluk ve işsizlikle karşı karşıya kaldılar ve rebetlerle aynı toplumsal yaşamı paylaştılar.

Çok sayıda sığınmacı kendi enstrümanlarını ve müziklerini getirerek rebetlere katıldılar. Dolayısıyla sığınmacı işadamları, rebet müzisyenlerinin çalıştığı kendi "Café Aman"larını açtılar. Böylece, hapishane ve tekkelerin dar sınırlarından kurtulan rebet müziği daha geniş toplumsal çevrelerinin duygularını dile getirmeye başladı. Bu sırada, tarım toplumunun ürünü olan Yunan Halk Müziği giderek doyum noktasına ulaştı. Uzun ve parlak bir dönemden sonra Yunan Halk Müziği, ülkenin kentsel gelişiminin ardından artık insanlarda bir duygu uyandıramadı. Bir boşluk olduğu belliydi; iki ayrı dünyanın, sığınmacılar ve rebetlerin bir araya gelmesi bu boşluğu doldurdu. Bu yolla, koşullar, rebetikonun ulusal bir düzeye çıkması için elverişli hale geldi.

Elias Petrapoulos rebetiko'nun 3 gelişme dönemi olduğunu söyler;

1. İzmir Dönemi (1922-1932): İzmir usulü "Café Aman"ların hüküm sürdüğü dönem.
2. Rebetiko'nun yeraltına dönmesiyle karakterize edilen Klasik Dönem (1932-1942).
3. Son olarak Popüler Dönem (1942-1952): Rebetiko bu dönemde yeraltı sendromundan kurtuldu ve Yunanistan'ın ulusal müziği haline geldi.

Tarihsel Geçmiş

Herhangi bir müzik türü olarak Rebetiko müziğinin kökeninin popüler, folk ya da sanatsal olması birçok genetik faktörün sonucudur. Doğuşu ve gelişimi tarihsel olaylar, toplumsal huzursuzluklar, kültürel etkileşimler, güçlü kişilikler tarafından etnik kaynaştırmayla belirlenmiştir. Bu yüzden bu müziği tutarlı bir biçimde anlatmak için olması gereken ön koşul, bu müziğin doğduğu ve beslendiği modern Yunanistan'ın ve Küçük Asya'nın çalkantılı tarihine kısaca bir göz atmak gerektiğidir.

Bu tarihsel sunumun başlangıç noktası İstanbul'un 1453'de Türkler tarafından düşürülmesidir. Bu tarihsel olay, en belirgin kültürel özelliği Helenizm ve Ortodoks Hıristiyanlığı olan Bizans İmparatorluğu'nun sonunu belirler. Bizans, Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirilince kural koyucular Türkler dinsel durum İslam oldu. Osmanlı İmparatorluğu hâlâ birbiriyle etkileşim halinde olan uluslar ve kültürler dominyonunu içinde barındıran yapıdaydı. Rumlar, Ermeniler; Türkler, Slavlar, Yahudiler, Arnavutlar, Arnavut Rumları İmparatorluk sınırları içinde yaşar ve hareket ederlerdi. Hatta, Fars ve Arap uygarlıkları ve geleneklerinin etkisi, Türklerin Ortadoğu'ya yayıldıkça bu uygarlıklardan kültürel öğeler almalarından dolayı daha da derin oldu.
Bu durum yaklaşık 400 yıl sürdü. 1821'de Rumlar Türklere karşı isyan ettiler; uzun süren bir bağımsızlık mücadelesinden sonra, Avrupalı büyük güçlerin de yardımıyla 1830'da modern Yunanistan kuruldu; Avrupalılar, Bavarian Otto'yu Yunan kralı olarak atadılar. Bununla birlikte yeni devletin politik durumu, içindeki antitezleri sinirli bir biçimde sergileyen bir karmaşa içerisindeydi. Hapishaneler suçlularla ve politik mahkûmlarla doluydu. Nüfusun büyük bir bölümünü oluşturan köylerin kentlere taşınmasıyla ülkenin toplumsal yapısında önemli değişiklikler meydana geldi. 20. yy başında Yunanistan yeni topraklar alarak yayılmaya başladı. Eptanissa, Teselya, Epirus, Ege adaları, Girit, Makedonya ve Trakya aşama aşama Yunanistan'a eklendi. Her biri kendi gelenek ve göreneklerine sahip olan yerli Yunan halkı, yüzyıllardır bu topraklarda yaşamıştı. Tüm bunlarla birlikte modern Yunan tarihinin en önemli olayı 1922 tarihli "Küçük Asya Felaketi" denilen olaydır. Bunun kökeni, Megalo İdea diye bilinen ve Yunanlılar tarafından Bizans'ın başkenti İstanbul'un yeniden alınmasını amaçlayan ulusal özlemin Yunanlıları çekmesinde bulunabilir. Yunan hükümeti a- bu panhelenik arzudan, b- batı Anadolu'da yaşayan Rum nüfusun çokluğundan ve c- İttifak içinde bulundukları devletleri destekleme isteklerinden dolayı Küçük Asya'daki İzmir kentini askeri olarak işgal etmeye karar verdi. Kötü politika izlemek, kötü askeri tercihler yapmak ve yeni liderleri Kemal Atatürk yönetimindeki Türk kuvvetlerini hafife almak, Türklerin genel taarruzunun başlamasının ardından Yunanlıların bozguna uğrayarak geri çekilmesine yol açtı. Kendi canlarını kurtarma çabasındaki Yunan askerleri ve Anadolulu yerli Rumlar, panik içerisinde İzmir limanına toplandılar; kent ateşe verildi, limanda demirli bulunan müttefik gemilerin umursamazlığı yüzünden ve Türklerle bir çatışmaya girmekten çekindiklerinden birçok Yunanlı asker denizde boğuldu.

Türk-Yunan savaşı, her iki tarafın nüfusunun karşılıklı olarak değiştirilmesini (mübadele) karara bağlayan bir uluslararası barış antlaşma ile sona erdi. Küçük Asya, Kafkaslar, Doğu Trakya ve başka birçok bölgeden gelen sığınmacı dalgası (...) Yunanistan'ı vurdu. Sığınmacılar kendi gelenek, görenek ve kültürlerini (...) getirdiler. Ancak açlık ve işsizlikle karşı karşıya kaldılar ve Yunanistan tarafından benimsenmeleri oldukça sert ve yavaş oldu.

Rebetisler

Rebetiko, Rebetisler tarafından çalınıp söylenen müziktir. "Rebetis" terimi bir sıfatı ima ediyor. Ayrı bir yaşam anlayışı, davranışı, bakışı ve tarzı olan karakteristik bir erkek tipini tanımlıyor. Etimolojik olarak sözcük, birbirini etkileyebilen, asi ve kural tanımayan anlamında Türkçe "rebet"ten türemiştir. Karakteristik Rebetis, toplum dışıdır. Kurumsal güçlere meydan okur fakat hiç bir durumda onlara karşı militanca eylemlerde bulunmaz. Toplumsal geleneklerin dışında olduğu izlenimini verir, bununla birlikte yasadışı olmaktan kaçınır. Buna karşın yeraltı dünyasıyla kendini özdeşleştirmez. Oldukça kışkırtıcıdır, argo bir dil konuşur ve her zaman silah taşır. Bir Rebetis yoksul, sıradan ve daha alt tabaka insanlara aittir. Egemen güçler onu toplum dışı (outsider) olarak adlandırır.

Yunanistan'ın toplum gerçekliğinde yer alan Rebetislerin başlangıcı tarihsel olarak belirlenmiştir fakat Rebetis'ler ilk büyük kent merkezlerinin doğuşuyla ortaya çıkmışlardır. Popüler bir eğlence biçimi olan Gölge Oyunu'nun[1] karakterleri arasına 1900'lerde Rebetis'ler de eklendi. Bu önemli bir belirleyici durumdur, çünkü Osmanlı İmparatorluğu'nda olduğu gibi Yunanistan'da da Gölge Oyunu, o anki toplumsal koşullardan esinlenerek, sürekli olarak, karakterlerini yeniler. Bu aynı zamanda bu oyunu canlı tutan ve çağdaş kılan bir stildir. Rebetislerin ortaya çıkışı konusunu içeren destekleyici belgeler çok sayıda Yunan yazar ve dilbilimcisi tarafından da belirtilmiştir.

1891'de, Andreas Karkavitsos "Estia" adlı yazın dergisinde, Yunanistan'ın güneyinde yer alan Peloponnes ve çevresine gönderilen gezgin muhabirinin notları yayınlanır ve Palamidi hapishanesinde söylenen rebetika şarkılarının olduğu vurgulanır. Muhabir bu şarkıları bizzat dinlemiştir. Palamidi, son yüzyılda Yunanistan'ın en önemli cezaeviydi. Yine yıllar öncesinde, 1850'de, Fransız şövalye Appere, Kral Otto'nun egemenliği sırasında, Yunanistan hapishanelerinin durumu üstüne yaptığı çalışmasında benzer gözlemlerini kaydeder. Rebetiko teorisyeni Elias Petropoulos'a göre, 1821 Yunan devriminin ve yeni kurulmuş Yunan devletinin işsiz anonim kahramanlarının popüler hoşnutsuzluğu rebet olgusuna bağlanmaktadır. 1890 Atina'sında, Rebet'lerin toplumdışı kardeşliği doruk noktasındadır. Şimdi tuhaf bir toplumsal olgudurlar ve kovuşturmaları Yunan polisinin en önemli işleri arasındadır.

Etki ve Stil

Rebetiko, çağdaş kent halk müziğinin bir biçimidir. Stili, kendinden önce gelen müzikal formların etkisiyle biçimlenmiştir. Özellikle şunlar tarafından;

a. Yunan Halk Müziği: Bizans'tan 1821 Yunan Devrimine kadar gelişen tarım düzenindeki Yunan toplumunun ürünüdür. Özellikle sahte halk müziğinden etkilenmiştir. Bu durum, çağdaş Yunan devletinin kurulması ve büyük kent merkezlerinin gelişmesinden sonra halk müziğini inişe geçirmiştir.
b. Doğu Halk Müziği: (Özellikle Arap ve Türk müziği) Ortadoğu limanlarından gelenlerin ve Küçük Asya Felaketi sığınmacılarının Yunanistan'a gelmesinin etkisiyle.
c. Bizans İlahileri: Günümüzde de yaşayan Yunan Ortodoks Kilisesi'nin ilahileri.
d. Eptanissa Serenatları: 1863'te bağımsız anavatana katılıncaya kadar İtalyanlar tarafından yönetilen İyonya Denizi Adaları tarafından Yunanistan'a miras bırakılmıştır. Eptanissa Serenadlarının Atina'da oldukça ünlenmiş olduğunu ve bunların, Rebetikonun batı Avrupa tabanını oluşturduğunu burada belirtmek gerekir.

"Klasik" ve "popüler" dönemler olarak karşılaştırıldığında, Rebetiko'nun gelişmesinin ilk on yılında "İzmir" stilini açık bir biçimde ayırt edebiliriz. "Café Aman" müziği ilk on yıl boyunca egemen durumdadır. Karakteristikleri; belli bir makamda uzun, feryat eden enstrümantal ve vokal doğaçlamalar, şehvet uyandırıcı kadın sesi, Türk göbek dansına benzer 4/4'lük ölçüyle çalınan ve cinsel olarak tahrik edici çiftetelli tarzı hareketli bir danstır. Solo enstrüman melodisine oktav olarak çalan ikinci bir enstrüman eşlik eder. "Café Aman"ların müzikal atmosferi apaçık Arap ve Türk etkisiyle güçlü bir oryantal havaya sahiptir. Çalgılar keman, lut, ud, santur idi ve çalgıcılar becerikli ve deneyimliydi.

Sonraki yirmi yılın özelliği anavatan Yunanistan'ın ürünü eski toplumdışıların rebetikosunun dönüşüdür. Buradaki ana çalgı buzuki, bağlama ve daha sonra da gitardır. Şarkıcı bir erkektir ve sesi metalik, ahenksiz, kulak tırmalayıcı ağır bir tonda olmalıdır, fakat asla tatlı ve seksi olmaz. Müzikal stili düz ve ağırdır. Şarkı genellikle buzuki tarafından çalınan bir taksimle başlar. Taksim bir makamda yapılan doğaçlamadır. Dinleyici şarkının stiline ve atmosferine sokmak için bir giriş görevi görür. (...) Ritmik karakteri serbesttir. Çoğunlukla taksim, bağlamanın sürekli olarak (...) çalınmasıyla devam eder. Kısa bir taksim iki mısra arasında yapılır. Şarkının en çok kullanılan ölçüsü zeybek dansının ölçüsü 9/8'dir.

Çalgılar

"Café Aman"ın "İzmir" stili çeşitli sayıda çalgı kullandı

a. Lût: (Arapça al oud=Ağaç'tan gelir). Görünümü uzun boyunlu lutların bir karışımıydı. Uzun bir boynu ve geniş bir gövdesi vardı.

b. Ut: (Yine arapça al oud'dan) Büyük armut biçimli bir gövde ve kısa ve geniş bir boyun. Ud genellikle Küçük Asya ve İstanbul Rumları tarafından çalınırdı.

c. Santuri: Yamuk bir görünüm, iki paralel yanı boyunca bağlanmış metalik teller, kenarları deri kaplanmış iki hafif çekiç yardımıyla çalınır.

d. Keman: Avrupa akordundan (G-D-A-E) farklı bir biçimde (G-D-A-D) olarak daha düşük bir tonda akort edilir. Bu da daha tatlı bir tını meydana getiriyordu.

e. Daha seyrek olarak; arp, lir, flüt, armonika

f. Tef, dümbelek, zil.

Halbuki tipik bir rebetiko orkestrası buzuki, bağlama ve gitardan oluşur. Temel solo çalgı olarak buzuki en önemli rolü oynar. Taksim onunla çalınır ve şarkıya söz aralarında eşlik eder. Bağlamanın rolü birkaç istisna dışında sadece eşlik etmektir. Ritm ve armoni öğesi olarak kullanılır. Gitar akort basılarak çalınır ve melodiyi destekler.

Rebetiko müziği sadece tipik rebetiko orkestrasıyla çalınmaz, sadece bir bağlama ya da buzuki ile bir arkadaş grubu tarafından da çalınabilir. O zaman katılanların elleri ve avuçları bir enstrüman gibi ritm tutar. Ritm, kaşık, küçük bardaklar ya da ayak topuğu kullanılarak da tutulabilir.

Buzuki: Buzuki telli bir çalgıdır ve uzun boyunlu lut ailesine aittir. Benzer görünümlü çalgılar prehelenik uygarlıklarda (Mısır, Asur, Çin, Hindistan) bulunabilir. Eski Yunanistan'da aynı enstrüman "panduri" olarak bilinirdi. Bizans döneminde "tambura" adı verilirdi. Yunanistan Ulusal Arkeoloji Müzesi'nde 1821 yunan devriminin kahramanı General Makriyiannis'in tamburası sergilenmektedir. Bu tambura, rebet'ler tarafından kullanılan buzuki ile aynı morfolojik özellikleri taşır. Türk sazı buzuki ile aynı aileye aittir. Orta boy sazlara "bozuk saz" denmektedir. Bozuk, Türkçede kırık anlamına gelir. Burada çalgının boyunu belirtmek için kullanılır. Buzuki de sazın bozuk söylenmesiyle ortaya çıkmıştır. (...)

Bağlama: Küçük buzukidir. 40-60 cm'den daha uzun olmaz. Müzik aletlerinin ve şarkı söylenmesinin yasaklanmasından itibaren kolayca saklanabilmesinden dolayı mahpusların tercih ettiği çalgı oldu. Bağlama, mahpusların hapishanede buldukları ucuz malzemelerden bizzat kendileri tarafından yapılmıştır. Bağlamanın akordu buzukiden bir oktav yüksek yapılır. (...)

Danslar

Rebetiko dansları üç çeşittir:

1. Zeybekikos (Zeybek Havası)
2. Hassapikos (Kasap Havası)
3. Çiftetelli

1. Zeybekikos (Zeybek Havası): Dansların dansı olarak görülür. Kökeni konusunda belirsizlik vardır. Bir görüşe göre "Zeus" ve "Bekos" (eski Frigya dilinde ekmek) sözcüklerinin birleşmesiyle ortaya çıkmıştır. İkinci olarak Bizans kilise şarkılarından türediği öne sürülür. Üçüncü görüşe göre ise Zeybekikos Türkçedir. (...) Bizans oryantal bir uygarlıktır. Türkler bu uygarlıktan etkilenmiştir. Zamanla bu sözcük Türkçe bir karakter kazanmıştır.

Zeybekikos, zeybeklerin savaş dansıdır. Zeybekler savaşçılardır. (...) Sultanlar onları ikinci bir polis gücü olarak kullandılar. Zeybekikos 9/4 ya da 9/8'lik bir danstır. (...) Solo dans edilir. (...) Zeybekikos dansı içeride, genellikle bir tavernada yapılır. Halbuki zeybekler açık havada dans ederler. Kıbrıs'ta kadınların da dans ettiği zeybekikoslar vardır.

2. Hassapikos (Kasap Havası): Hassapikos, Türkçede kasap anlamına gelen "hassapis"ten türemiştir. Osmanlı döneminde İstanbul'daki kasaplar Arnavut Rumlarının soyundan geliyordu. Kendi loncalarının kutlamalarında kasap havası oynarlardı. Kasap havası 2/4'lüktür. (...) Adımlar 4 ileri 1 geri olarak atılır. İki, üç kişiyle oynanır ve birbirlerinin omzuna ellerini koyarlar. Mükemmel bir senkronizasyon temel özelliktir. (...) Kasap havası üniform olması gereken figürlere sahiptir. Ayrıca, kasapların bir alt grubu hassaposerviko'nun yaptığı ve 4/4'lük ölçüye sahip ve daha hızlı oynanan bir oyun da vardır.

3. Çiftetelli: Çiftetelli Türkçe iki tele sahip anlamına gelir. Dans iki telli kemanla çalınmasından bu adı alır. 4/4'lük ölçüsü vardır. Çiftetellide adımlar yoktur ve genellikle kadınlar tarafından oynanır. Vücudun cinsel duygu uyandırıcı, iç gıdıklayıcı hareketlerinden oluşur. Ünlü Türk göbek dansıyla birçok ortak özelliği vardır ve "Café Aman"ların dansıdır.

Rebetiko'nun Temaları

1. Aşk şarkıları
2. Ayrılık şarkıları
3. Hoşnutsuz olanların ve protestlerin mutsuz şarkıları
4. Yer altı dünyası şarkıları
5. Haşhaş şarkıları
6. Hapishane şarkıları
7. Yoksulluk şarkıları
8. İş şarkıları
9. Hastalıklarla ilgili şarkılar
10. Ölüm üzerine şarkılar
11. Anne hakkında şarkılar
12. Göç şarkıları
13. Hayali, oryantal, egzotik şarkılar
14. Taverna şarkıları
15. Küçük gam-keder şarkıları
16. Öğüt, yergi ve gözdağı verme şarkıları
17. Günlük yaşam üzerine şarkılar
18. Kasabaları ve sakinlerini övme şarkıları
19. Zorunlu askerlik ve savaş üzerine şarkılar
20. Belli bir kişi üzerine şarkılar

İlerleme ve Düşüş

1922'de sığınmacıların geniş ölçüde kabul edilmesinden dolayı rebetiko karanlığından çıktı ve kayıt stüdyolarının yolunu tuttu. İlk kayıtlar 1897'de ABD'nin çeşitli kentlerinde gerçekleştirildi. Londra ve Leipzig bunu izledi. İlk Yunan kayıt stüdyoları 1930'larda "Sahibinin Sesi", "Columbia" ve "Odeon" tarafından açıldı. BBC Yunan halk müziği koleksiyonu yaptı. Metaxas diktatörlüğü sırasında Yunan toplumu çoğalmaya başladı. Alman işgali altındayken Yunan toplumunda açlık, terör ve umutsuzluk hâkim oldu. Alman işgali Yunanlıları daha da yoksullaştırdı. Almanların çekilmesinden sonra, 1948'de sona eren bir iç savaş başladı. Bununla birlikte 1922 sığınmacılarından sonra rebetiko bir kez daha acılı insanların çaresizliğini ve acılarını fakat bu kez yalnızca panhelenik skalada açıklıyor.

1946'dan bu yana rebetiko doruk noktasına ulaştı ve en büyük bestecilerden biri karizmatik Vasilis Çiçanis'tir.

Çiçanis nerede ise kendisi rebetiko'yu hapishaneden, yeraltından ve tekkelerden kurtarıp yeniden düzenledi. Onu rafine hale getirdi ve taklit olmayan bir halk müziği yaratarak tüm Yunanlılara seslendi. Ama "popüler" dönemin başlaması sonun başlangıcını gösteriyor. Ölçüsüz ticarileşmesi yeni kuralları beraberinde getirdi. İlk ve belki de aşılmamış buzuki virtüözü Manolis Chiotis, buzukiye dördüncü bir tel ekledi.

Böylece gitarın ilk dört teline benzer bir akort yapıldı ve gitarın eşliği kolaylaştırıldı. Rebetiko büyük salonlarda söylenmeye ve daha geniş kitlelere seslenmeye başlayınca sesi arttırmak amacıyla, elektro buzuki icat edildi. Böylece eski, otantik stil ve kalite kaçınılmaz bir biçimde düşüşe geçti. 1960'lardan sonra ticari ve kolay müzik rebetikonun değerini düşürdü. Aynı dönemde Yunanistan Alman işgalinin ve iç savaşın etkisinden kurtulmaya başladı ve toplumsal bunalımı aştı. Ekonomi canlılık kazandı ve orta sınıf ortaya çıktı. Rebetler bir sosyal grup olarak artık yoktu ve sonuçta rebetiko müziği üretilmedi. Müzikal stili bundan böyle Yunanistan'ın "sanatsal popüler müziği" olarak adlandırıldı. Doğrusu Rebetiko, Manos Hacıdakis ve Mikis Teodorakis tarafından yeniden keşfedildi.

Hacıdakis, ülkenin elit kesimine seslendi. Daha sonra Stavros Xarhakos'un da katılımıyla bu iki müzisyen, Rebetikonun müziksel stilini, ritmlerini ve çalgılarını benimsedi. Böylece, uluslararası alanda tanınan, hatta Yunanistan'la eşanlama gelen buzukiyle yapılan müziği, popüler müziğin seçkin ve sanatsal yeni bir müziği olarak yarattılar. Öte yandan, Elias Petropulos'a göre "buzuki Yunanistan'la değil rebetikoyla eşanlamlıdır".

Sonuç

Rebetiko yeraltının ürünüydü. Ekonomik gelişme sırasında şehirlerdeki yaşam koşullarının çok kötü olması, yoksulluk, hükümetlerin zorbalığı yoksul grupların ortaya çıkması için verimli bir ortam oluşturdu; işte rebetiko'yu doğuran var olma nedeni budur. Asla politik olarak başlamadı. Basit bir protesto müziğiydi: Sıkıntı ve umutsuzluğun bir dışa vurumu, topluma uyum sağlamayan, hiçbir sistemle barışık olmayan işsizlerin bir reddetme biçimi. Heterojen kültürel öğelerin, Yunanistan bölgesinde yer almış son karışımı, yunan dilinin kullanılmaya başlaması, ana teması ve izleyicisi Yunan halkını da içeren bir kombinasyonu. Bu açıdan Rebetiko Yunan kimliğine sahiptir. 1960'dan günümüze kadar Yunanistan'ın büyük ölçüde kentleşmesi ve batı modeline dayalı yaşam tarzının yayılması rebetikonun yaşamsal öğelerinin ortadan kalkmasına neden oldu, toplumdışı kişiler azaldı, ülkenin ve Doğu'nun kültürel mirası modası geçtiği için reddedildi. Kendisini besleyen toplumsal ve kültürel koşullar var oldukça direndi. (...)

Kaynakça
• Hadjidakis, Manos, "The Lecture of '49", Elliniki Dimiourgia, Volume A, 1949.
• Anoyannakis, Phoebus, "About Rebetiko Song", Epitheorissi Technis, Temmuz, 1961.
• Christianapoulos, Dinos, Historical and aesthetical moulding of Rebetiko", Diagonios, 1, 1961.
• Vournas, Tassos, "The modern popular song", Epitheorissi Technis, Nisan, 1961.
• "Papyros" Scientific Society of Greek Letters, "The Greek State since its establishment", Papyros-Larousse, Atina: "E.E.E. & Co., 1963, Vol. 11.
• Tachtsis, Kostas, "Zeibekiko, 1964: An Essay", PALI, 2/3, 1965.
• Kounadis, Panagiotis, "About Rebetiko", Avgi, Ocak, 1975.
• Gauntlett, Stathis, "An Interview with Tsitsanis", Antipodes, 4/5, 1975-76.
• Hadjidakis, Manos, "Rebetology", Radioprogramma, Mayıs, 1978.
• Tsitsanis, Vasilis, Autobiography, Atina Nefeli Publishers:, 1979.
• Payiatis, Haralambos, The popular roads, Atina: Fagotto Publishers, 1987.
• Holst, Gail, Road to Rebetika, Limni ve Atina: Denise Harvey & Company, 1989.
• Peropoulos, Elias, Rebetology, Atina: Kedros Publishers, 1990.
• Anoyannakis, Phoebus, Greek Folk Music Instruments, Atina: Melissa Editions, 1991.
• Petropoulos, Elias, The Rebetika Songs, Atina: Kedros Publishers, 1991.
• Genitsaris, Michalis, Autobiography, Atina: Dodoni Editions, 1992.
[Notlar]
[1] Karagöz Oyunu (Ç. N.)
* Dimitris Kourzakis, The Origins of Rebetiko, Çevrimiçi, http://www.forthnet.gr/rebetiko/essay/rebeti11.htm Dimitris Kourzakis Lisansüstü eğitimini 1993’te, İngiltere Manchester’daki Royal Nortern College of Music okulunda yapmıştır.
** Çev.: Battal Odabaş, Doç. Dr., İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo Televizyon ve Sinema Bölümü Sinema Anabilim Dalı Öğretim Üyesi.

Neyzen Tevfik

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:13:56 PST

Tevfik, 24 Mart 1879 pazartesi günü Muğla'nın Bodrum ilçesinde dünyaya gelmiş. Babası Hasan Fehmi bey aslen Samsun-Bafra ilçesine bağlı Kolay Beldesindendir. Kolaylı soyadı da buradan gelir. Babası Soyadı kanunu çıkınca memleketinin ismini soyisim olarak almıştır.Babasının Kolaylı olmadığı Kolay'da görev yaptığı gibi yanlış bilgiler ortada dolaşmaktadır. Aksine Neyzen Tevfik'in babası Bafra Kolay'lıdır, Neyzen doğduğu esnada Bodrum'da Rüştiye ( Ortaokul ayarında) öğretmenliği yapmaktadır.

Hasan Fehmi Bey, aydın düşünceli, kültürlü, müzikten anlayan, sanatsever ve nükteci bir insan. Anlayışlı, hoşgörülü ve hepsinden önemlisi de sevgisini açığa vurmaktan kaçınmayan bir baba. Annesi Emine Hanım'ın kişiliğine, öğrenim durumuna ilişkin hiçbir şey bilmiyoruz. Ama Neyzen'in "anamın ve babamın güzel yüzlerindeki riyasız, mâsum insanlık ifadesi" sözlerinden onun da anlayışlı, sevecen ve hoşgörülü bir kişi olduğu söylenebilir. Bütün bunlardan dengeli bir aile ortamında büyüdüğü anlaşılıyor.

Birde kardeşi vardır. Ahmet Şefik Kolaylı. İstiklal savaşından sonra Şefik bey Pendik Bakteriyolojihanesine müdür olarak atanmış ve bu görevde 1939 yılına kadar katılmıştır.1939 -1945 yıllarında Tarım Bakanlığı teftiş heyetinde çalışmış, 1946-1951 yıllarında Tarım Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığında bulunmuştur.
Şefik Bey'in sığır vebası , tavuk kolerası aşısı , antraktsa teşhis çiçek aşısı Anadolu keçilerinin plöro-paömonisi konularında çalışmaları vardır.

Bakteriyolog Ahmet Şefik Kolaylı, ağabeysi Neyzen Tevfik'e onun anılarına ve eserlerine büyük önem vermiştir. Türk Ansiklopedilerinin hepsinde bugün neyzen Tevfik Kolaylı'nın adı bulunuyorsa, bu başarıda , ansiklopedilerimizde adı olmayan Şefik bey'in payı büyüktür. O, bütün hayatı boyunca Neyzen'in koruyucu mesleği olmuştur.

Neyzen Tevfik'in çocukluğu Bodrum'da ailesi ile beraber geçmiştir. Neyzen Tevfik, daha sonraları hayatında önemli yer tutacak bazı olayları Bodrum'da yaşamıştır. Bunlardan biri Neyzen Tevfik'in Sara hastalığının sebebi ile illgilidir.

Neyzen yedi yaşında iken, Muğlalı Kel Mülâzım Hüseyin Ağa müfrezesinin kent çarşısında, eşkıyaların kesik başlarını halka gösterirken Neyzen Tevfik'de orada bulunur. Bu görüntü onun hayalinden silinmez ve Urla'da başlayacak olan Sara nöbetlerinin tetikleyicisidir.

Olayı bir de Neyzen Tevfik'in ağzından dinleyelim.

Neyzen anlatiyor ; "Okula yeni baslamistim,bir aksam paydos olmus,ben babamla beraber eve gitmek üzre yola koyulmustum.Tam çarsi hizalarina geldigimiz sirada uzaktan gelen davul,zurna sesleriyle durakladik.Ben daha o yasta musikinin tutkunu,çilginca düskünüydüm.Babami elinden çekerek çalgi seslerinin geldigi tarafa dogru adeta sürüklüyordum.Nihayet alayin ucu Köskiçi meydaninda göründü.Biraz daha yaklasinca zurna ve lavtalarin ahengine tempo tutan davul tokmaklari sanki hep birden kafama inmeye baslamisti.Yaklasan kalabaligin ellerinde on,on bes sirik,siriklarin ucunda da kesik insan kafalari vardi.Gözlerim dehsetle yuvalarindan firlamis ve ben çigligi basmistim.Sasiran babam, güya o feci manzarayi bana daha fazla göstermemek için önünde durdugumuz demirci dükkaninin içine dalivermisti.Oysa olan olmus ve çocuk ruhumda müthis bir kasirga kopmustu.Eve,dinmeyen titremeler içinde getirildim ve ve birçok korku ilaçlarindan geçirildim.Fakat yazik ki bilincimin bir burcu göçmüs,akil tahtamin bir çivisi demirci dükkaninda düsüp kaybolmustu." Bundan sonra Neyzen'de olagandisi bir durgunluk baslamis ve durum birkaç yil sonra babasinin memurlugunun nakledildigi Urla'da "sara nöbetleri" halinde uzun süre devam etmistir.Annesi tarafinda tedavi için Istanbul'a getirilmis,fakat ne doktorlardan,ne de hocalardan yararlanilamamistir.

Neyzen Tevfik ile babasının uğrak yeri Tepecik cami yakınındaki kahvedir. Tevfik, o kahveye gelen dervişlerin üflediği neye vurulur, ney üflemek ister. Ancak babası Hasan Fehmi Bey, yedi yaşındaki oğlunun öğrenim hayatını olumsuz etkiler düşüncesi ile buna izin vermez.

Avram Galanti, ( Yahudi asıllı Türk eğitimci, siyaset adamı ve Türk milliyetçisi.4 Ocak 1873'te Bodrum'da doğdu. 1961 yılında İstanbul'da vefat etti. 1915 ile 1933 yılları arasında Darülfünun'da eğitimci ve profesör olarak çalıştı.) Tevfik'in kendi yaptığı düdükleri okulda çalarak çocukları etrafına topladığını belirtir.

Neyzen Tevfik'in şiire olan ilgisi de Bodrum'daki çocukluk yıllarına rastlar. Dönemin gezgin saz şairlerinden "Leylâ İle Mecnun", "Tahir İle Zühre", "Arzu İle Kamber", "Ferhat İle Şirin"... gibi halk hikâyeleri Neyzen'de şiire karşı olan ilginin başlangıcıdır.

Onüçündeyken, 1892'de, babasının "Urla Rüştiyesi"ne atanması üzerine, ailesiyle birlikte Urla'ya gider. Bir yıl sonra, usta bir neyzen olan Berber Kâzım'la tanışır ve ondan ney dersleri almaya başlar. 1893 de, ilk sar'a nöbetini geçirir. Aile büyükleri, bunu neyin etkileyici sesine bağlayarak onu bu tutkusundan vazgeçirmeye çalışırlar, bu arada okulu bırakmak zorunda kalır. Annesi ile İstanbul'a gider ve altı ay sonunda Pepo adlı bir doktor hastalığını kontrol altına almayı başarır. Gerekli ilaçları verir ve "Neyzen'in üzerine gidilmemesini ve en çok hoşlandığı şeyleri yapmasına izin verilmesini" tavsiye eder. Ve öyle de olur. Öğrenimine ara verir, gönlünce gezip tozmaya ve neyi ile ilgilenmeye başlar.
Biraz düzelen Tevfik'i babası, bir yıl sonra ve son bir umutla, yatılı olarak "İzmir İdadisi"ne ( lise) verir. Ancak sar'a nöbetleri yeniden başlar ve böylece okulu bırakır. Neyzen Tevfik, neyini koltuğunun altına sıkıştırdığı gibi İzmir Mevlevihanesi'nin yolunu tutar.

O yılların İzmir'i sürgün yeridir. İstibdat (despotluk) yönetimi rahatsızlık duyduğu aydınları oraya gönderir. İzmir Mevlevihanesi de onların uğrak, dahası toplanma yeri gibidir. Neyzen Tevfik burada Tokadizade Şekip, Tevfik Nevzat, Ruhi Baba, ve Şair Eşref gibi pek çok ünlü isimle ile tanışır. Onlardan Türkçe'nin yanı sıra Arapça ve Farsça dersleri alır. Şair Eşref yalnızca dostu ve hocası olarak kalmayarak ona hicvin kapılarını da açacaktır. İlk şiiri bu günlerde, 13 Mart 1898'de Muktebes dergisinde yayımlanır.

Ondokuzundayken, 1898'de, babası medrese öğrenimi için, İstanbul'a gönderir onu. Fethiye Medresesi'ne yerleştirir. Ama Neyzen Tevfik, zamanını daha çok Galata ve Yenikapı mevlevihanelerinde geçirir. Bu arada Mehmet Akif Ersoy'la tanışır. Akif, dönemin seçkin müzisyen ve edebiyatçıları ile tanışmasını sağlar. 1901 yılında, medrese giyimi olan cüppe ve şalvar yerine Akif'in verdiği setre pantolonu giymesi, akşamları medrese dışında kalması ileri-geri konuşmalara yol açınca, Fethiye Medresesi'nden ayrılır.Önce Fatih'teki Şekerci Hanı'na, sonra da Çukurçeşme'deki Ali Bey Hanı'na yerleşir. Bu arada babasını tanıyan ve daha sonra Şeyhülislam da olan Musa Kazım Efendi onu kendi derslerine kabul eder.

Onun sayesinde Neyzen Tevfik, Ahmet Mithat Efendi, Muallim Naci, Şair Şeyh Vasfi gibi edebiyatçılarla tanışır. Mehmet Akif'le dostluğu sürmektedir. Neyzen, Akif'e ney öğretir; Akif ise Neyzen'e Arapça, Farsça ve Fransızca.

Dost çevresi içinde artık İbnülemin Mahmut Kemal, Tevfik Fikret, Uşakizade Halit Ziya, Ahmet Rasim, Tanburi Cemil, hacı Arif Bey, Yunus Nadi de vardır.

1900 yılında, gramofon ticaretini ilk yapanlardan Gülistan Plâk Mağazası sahibi Hâfız Âşir Bey'le bir plâk doldurma girişimi olur. Neyzen aşırı içkili olduğu için güçlükle doldurulan plâklar yine de basılıp piyasaya verilmiştir. 1949'da yayımlanan Azâb-ı Mukaddes'e yazdığı önsözde belirttiğine göre, "yüze yakın plâk" doldurmuştur.

Dönemin önde gelen ailelerince köşk, yalı ve konaklarına çağrılan, dahası saray çevresine bile sokulan bir neyzendir artık.

Öte yandan istibdata karşı olan gençlerle Sirkeci'deki İstasyon Gazinosu ve Güneş Kıraathanesi'nde bir araya gelir; yurt sorunlarına ilişkin ve istibdat karşıtı konuşmalar yaparlar. Güneş Kıraathanesi'ne gelip gidenlerden Ziya Şakir, bir gün, sözü Eşref'ten açıp Jön Türk hareketinin önderlerinden Ahmet Rıza'ya getirerek Neyzen Tevfik'i konuşturur; tüm düşüncelerini öğrenir. Ardından da ihbar eder. Gözaltına alınır ve sıkıntı dolu bir sorgulamadan geçirilir. Bu arada, daha önce tam otuz beş kez jurnal edilmiş olduğunu öğrenir. On beş gün sonra da salınır. Ama artık mimlenmiştir ve hafiyeler peşindedir. Zarar veririm endişesi ile arkadaşlarından uzak durur. Kendini Beyoğlu meyhanelerine atar. Bu esnada Sütlüce Bektaşi Tekkesi'ne devam ederek Şeyh Mümin Baba'dan nasip alır. Siyasi baskı iyice artmıştır. O da pek çok Abdülhamit karşıtı gibi yurt dışına gitmeye karar verir. Kendi anlatımı ile "1319 (miladi 1902) senesi kânunusânisinin (Ocak) 13'üncü Perşembe günü Mesajeri vapurunun güvertesine postu sererek" Mısır'a doğru yola çıkar. En yakın arkadaşlarından Şair Eşref'te oradadır.

Neyzen Tevfik'in Mısır'da geçen yıllarına ilişkin olarak gerçekle gerçek olmayanı birbirinden ayırmak neredeyse imkansız. Ama geçimini neyi ile sağladığını ve hicvetmeye devam ettiği biliniyor. Mısır'da bir arkadaşı ile Neyzenler Kahvehanesi açıp işletir. Özbekiye Saz Bahçesi'nde çalarken plâk da doldurur. Jön Türklerle ilişkili, bir dost toplantısında sarhoşlukla tabancasını ateşlediği ve duruşmada yargıca "haksızlık yapıyorsunuz" dediği için altı ay hapse mahkûm edilir. Ancak yaptığı itiraz kabul edildiği için bir buçuk ay yattıktan sonra özgürlüğüne kavuşur. Feride adlı Lübnanlı bir kadınla iki ay birlikte yaşar. II. Abdülhamit için yazdığı "Abdülhamid'in Ağzından Bir Nutk-ı Hümâyun" adlı hicvini İstanbul Kıraathanesi'nde okuyunca tutuklanmak istenir. Çevrenin işe karışması ile kurtulur. "Türk Aydınlarının Mısır Hidivi Hakkındaki Düşünceleridir" başlığı ile gazetelerde yayımlanan yazı nedeniyle hakkında tutuklama kararı verilir. Kurtulmak için "Kaygusuz Sultan" adlı bektaşi tekkesine sığınır...

II. Meşrutiyet'in ilânıyla da Mısır'dan ayrılır, İzmir'e döner. Ardından da İstanbul'un yolunu tutar. Kendi anlatımı ile 'Devr-i dilâra-yı meşrutiyet'in ilânından tam 28 gün sonra, 8 Ağustos 1324'te (1908) Sirkeci rıhtımına ayak basar.

Çemberlitaş'ta bir han odasına yerleşen Neyzen Tevfik'in "ilân edilen hürriyet"le karşılaşması pek de parlak olmaz. Seyretmek için gittiği ve Ferah Tiyatrosu'nda sergilenen "Sabah-ı Hürriyet" adlı oyunun İttihat ve Terakki'ce yasaklanması üzerine yaptığı konuşma yüzünden tutuklanır. Kısa bir süre sonra serbest bırakılır.

Neyzen Tevfik 1910 yılında "sarıklı bir zâtın kızı olan Cemile hanımla", kardeşinin ve babasının karşı çıkmasına karşın, annesinin ısrarı ile evlenir. Bir kızı olur. Ancak yürümeyen evliliği, kızı Leman henüz üç aylıkken kayınbabasının eşini alıp götürmesiyle son bulur.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında, Askeri Müze'nin kurucusu Muhtar Paşa'nın emrinde ve Mehterbaşı olarak askerlik yapar. Düzenle başı hoş olmayan Neyzen Tevfik'in askerliği de kendincedir. Herhangi bir meseleden Muhtar Paşa ile kavga eder ve çıkar gider. İstanbul Merkez Komutanı Albay Cevat Bey, sık sık yinelenen bu kavgalarda araya girer ve Muhtar Paşa ile Neyzen'i barıştırır.

Dönemin Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın yalısında Mehter takımının verdiği konseri izleyen Almanya'nın Romanya'daki kuvvetlerinin komutanının ilgisini çeker. Bazı kaynaklara göre onun çağrılısı olarak Romanya'ya gider. Romanya'da piyano eşliğinde konser verir.

1919 yılında, ilk kitabı Hiç'i yayınlanır.

1923'de Ankara'ya gider ve kardeşi Şefik Kolaylı'nın yanında 4-5 ay kalır. Ulusal Kurtuluş Savaşı'nı ve Mustafa Kemal'i yücelten şiirler yazar. Cumhuriyet devrimlerine bağlı, onları savunan bir şairdir artık. Geçmişe, geçmişin kalıntılarına karşı acımasız bir savaşıma girişir.

1924 yılında, arkadaşı Hasan Sâit Çelebi'nin de yardımları ile yazdıklarını Azâb-ı Mukaddes adı altında forma forma yayımlamaya kalkışır. Ancak girişim başarılı olmaz. İki formadan sonra noktalanır.

1926 yılında Atatürk'le tanışır.

1927 yılında sa'ra nöbetleri ve alkol yüzünden artık sık sık gideceği Toptaşı Tımarhanesi ve Zeynep Kâmil Hastanesi'nde tedavi görmeye başlar.

1928 yılında Dresden Opera Müdürü Kurt Schtringler ile tanışır. Ney çalışına hayran kalan Opera Müdürü Neyzen Tevfik'i yücelten sözler söyler. Aynı yıl, eski dostu Mehmet Akif'i görmek için tekrar Mısır'a gider. Bir yıla yakın bir süre yanında kalır.

30 lu yıllarda, ekonomik destek olsun diye, Vali ve Belediye Reisi Muhiddin Üstündağ'ın girişimi ile Konservatuvar'da görevlendirilir. 40 lı yıllarda doktoru olduğu kadar dostları da olan Mazhar Osman ve Rahmi Duman'ın aracılığı ve Valiliğin oluru ile Bakırköy Akıl Hastahanesi'nin 21 nolu koğuşu ona ayrılır. İstediği zaman gelir, yatar, dinlenir ve çıkar gider. Rahmi Duman, Neyzen Tevfik'le ilgili şunları yazmış; "Onu yakinen tanımak mazhariyetine 1932 de erdim. O tarihte genç bir asistan olarak Bakırköy Akıl Hastahanesi'ndeki 18 numaralı serviste (ehline) açmış olduğu şiir ve felsefe kürsüsünün hevesli ve usanmak, yılmak bilmeyen bir talebesi olmuştum."

9 Mart 1946'da, basın yararına düzenlenen bir konserde çalar. Yaptığı taksimlerle izleyicileri büyüler. Konser öncesi neyini merak edenler, konser sonrası onu dinlemenin bir şans olduğunu dile getirirler.

1949 yılında, dostlarından İhsan Ada, Neyzen Tevfik'in eserlerini, onun gözetimi altında, Azâb-ı Mukaddes adı ile kitaplaştırır.

1951 yılında Onu Affettim* adlı bir filmde önemli bir rolde gözükür. Ağlayan Şarkı adlı bir başka filmde ise, Suzan Yakar'la oynar.

1952 yılında, arkadaşlarının ısrarı ile Şehir Komedi Tiyatrosu'nda jübilesi yapılır.

1930'larda İstanbul Belediye'sinin bağladığı yardım aylığını saymazsak Neyzen'in düzenli bir geliri hiç olmaz. Neyzen Tevfik'in söylenceleşen yaşamı 28 Ocak 1953'te son bulur. Cenaze namazı Beşiktaş'ta Sinan Paşa Camii'nde kılınır. Caminin avlusundan taşan kalabalık; ana caddeleri, kahveleri, yolun karşısında ki Barbaros Bulvarını doldurur. Memurların, profesörlerin, ileri gelenlerin yanı sıra kılıklarına çeki düzen vermeye çalışmış sarhoşlar, sokak serserileri ve bin bir çeşit insan bir arada uğurlarlar Neyzen'i bilinmeyene. Kim bilir belki de hiçlikten hepliğe..

Neriman Altındağ Tüfekçi

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Wed, 27 Jan 2010 17:39:57 PST

2001 ya da 2002 yılıydı.Açık Radyo'da hazırlamış olduğumuz bir programa davet etmiştik değerli hocamızı.
Kendisini almak için tüm heyecanımla Teşvikiye'deki evine gitmiştim. Sabahın erken saatleriydi. Neriman Hanımefendi o yaşına ve rahatsızlığına rağmen.Tüm güzelliği,sevecenliği ve hanımefendiliğiyle karşımdaydı. Saçı ve makyajı yapılmış ve herşeye rağmen dimdik duruyordu. Bu aynı zamanda bir sanatçının hem kendisine hem de hayata duyduğu saygıyı ifade ediyordu. Saygıyla ellerinden öptüm.

O gün muhteşem bir program yaptık kendisiyle.Telefonlar hiç susmadı. Hatta programdan sonraki 1 ay boyunca da programın tekrarını isteyen bir çok telefon ve fax aldık. Ne yazık ki tekrarını yapmak kısmet olmadı. Onunla birlikte olmaktan duyduğum mutluluğu ve gururu anlatmam imkansız.

Ruhun şad olsun sevgili hocam. Ellerinden öpüyorum. Biliyorum ki sen türkülerini söylemeye hala devam ediyorsun.Yanımızdasın.Seni unutmayacağız.

Ulaş Kurtuluş Ünlü

NERİMAN ALTINDAĞ TÜFEKÇİ, (d. 1926 İstanbul - ö. 4 Şubat 2009) İlk kadın Türk Halk Müziği solisti ve ilk kadın şefidir. Türk sanat müziği sanatçısı Perihan Altındağ (Sözeri) ile kardeştir.

Ailesi aslen Amasya'lı, anne tarafı ise Erzurum'ludur. İlkokulu, Nene Hatun İlkokulu'nda, Ortaöğretimini ise Nişantaşı Kız Lisesi'nde 1942 yılında bitirdi. Liseyi bitirdiği yıl olan 1942'de sınavla Ankara Radyosu'na girdi.

Türk Halk Müziği'nin bağımsız bir dal olarak ayrılmasından sonra bu ihtisas dalını seçen ilk kişidir. 1949 yılında Yurttan Sesler Korosu Şef yardımcılığına atandı. 1950 yılında repetitörlük ve 1953 yılında solist öğretmenliği ünvanını aldı. 1957 yılında Kadınlar Korosu"nu kurdu ve yönetti. 1959 yılında İstanbul Radyosu'na atandı. İstanbul Radyosu'nda solistliğin yanısıra Yurttan Sesler Kadınlar Korosunu kurdu ve yönetti. Türk Müziği Şube Müdür Yardımcılığı görevini de yürüttü.

1972 yılında tekrar Ankara Radyosu'na dönerek solistlik ve şeflik görevlerini burada sürdürdü. İstanbul'da kurulmakta olan Türk Musikisi Devlet Konservatuarı'nın kuruluş çalışmalarına katılamak amacıyla, 1976 yılında TRT'den ayrılarak Konservatuar'a Kurucu Yönetim Kurulu Üyesi ve Öğretim görevlisi olarak atandı.

Muzaffer Sarısözen'le evliliğinden Memil Sarısözen (1952) adlı bir oğlu, Nida Tüfekçi ile evliliğinden Gamze (Tüfekçi) Yazıcı (1958) adlı bir kızı vardır.

Sanat yaşamı boyunca çeşitli görevler üstlenmiş olan Neriman Altındağ Tüfekçi, repertuarında yer alan tüm öğelere ait türkü ve özellikle uzun havaları aslına ve yöre uslubuna uygun yorumuyla solist olarak büyük başarı ve ün kazanmıştır. Zamanın akademik eğitim veren tek kuruluşu olan Ankara Radyosun'da oluşturulan büyük jürilerce yapılan sınavları üstün başarı ile kazanarak; İlk kadın solist, İlk kadın öğretmen, İlk kadın şef ve bügüne kadar Halk Müziği dalında verilen ilk ve tek kadın artist-öğretmen ünvanlarına layık görülmüştür. Hançere özelliği ve sesinin genişliği yanısıra çok titiz çalışması onun, gerek uzunhavalar gerekse kırıkhavalar konusunda en geniş repertuara sahip Halk Müziği sanatçısı olmasını sağlamıştır. Yüzden fazla derlemesi bulunan Neriman Altındağ Tüfekçi'nin Nida Tüfekçi ile birlikte yazdığı "Memleket Türküleri" adlı bir de kitabı vardır.

Gerek şef ve gerek solist olarak çeşitli radyo ve televizyon konserlerinin yanısıra, Japon Kültür Bakanlığı'nın özel davetlisi olarak Tokyo ve İşikava'da açıklamalı konserler vermiştir. Ulusal ve Uluslararası kongre, rostrum ve sempozyumlarda çeşitli bildiriler sunan Neriman Altındağ Tüfekçi, Halk Müziği ile ilgili değişik konularda konferanslar vermiştir. Bugün Halk Müziği'nin ön sıralarında yer alan sanatçıların çoğu onun öğrencileridir.

İTÜ Türk Müziği Devlet Konservatuarı'nın yüksek ve lisansüstü bölümlerinde öğretim görevlisi ve Danışma Birimi üyesi olarak çalışmalarına devam etmiştir.

Neriman Altındağ Tüfekçi, 4 Şubat 2009 tarihinde yaşama veda etmiştir.

Mahmut R. Gazimihâl: Uzun Hava

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:15:03 PST

Kopuz çalarak saz şâirliği eden ozan, epik şiirler okuyarak konaktan konağa geziye çıkardı; halktan itibar, beylerden yardım görürdü. Ozanın mistik olanına Âşık denildi; onlar da tekkeden tekkeye dolaşır dururlardı; mistik şiirlerini bilhassa kopuz eşliğiyle söylerlerdi. Yunus Emre'nin XIII. asır sonlarında demiş olduğu gibi:

Ölmez ışk bilişleri esrik meclis hoşları, Daim bunların işi çeng-ü şeşta rebabdürür.
***
Yunus imdi subhânı vasfeyledi gönülde. Ayru değül ârifden bu kobuz ile şeşte.

Türlü sosyal sebepler bu iki sınıf saz şâirini zamanla birleştirdi. Kopuzda kirişler yerine tel takılması gibi bazı değişiklikler de o sazın;«tel tanbura», «bağlama», «meydan sazı» denilen çeşitlere inkılâp etmesine erkenden yol açtı... Fakat, saz şairliğinin etnik damgalar halindeki Türkmenî, Varsağî, Beyâtî gibi ağızlarının, veya daha bölgelik (régional) olan Urfa Ağızı, Harput Ağızı, Eğin Ağızı gibi ezgi tiplerinin kaybolmasına imkân yoktu: «Usûl» kalıplarına bağlanmıyan işte bu gibi serbest ritimli (veya ritime nöbetleşe itibar gösteren) tarihî ezgi tiplerinin hepsine birden Uzun Hava denir. Böylece, uzun hava, Ozanın en eski ezgi tarzından armağan olarak musiki folklorumuzun özü sayılır; hem de tetkik ve tesbiti en güç olan özüdür.

«Uşşak makamı»nın en eski şekli bu tipin menşeini vücuda getirmiş olduğu kanaatındayım: çünkü, hem Uşşak sözü «âşıklar» demektir, hem de Meragalı Abdülkadir Türkler'in bilhassa bu makamda epik ezgiler söylediklerini XV. asrın başlarındaki müşahedelerine göre belirtmiştir.

Açık havada kopuzun sesi sönük kalacağı için Ozan ve Âşıklar meydan toplantılarında davul çalarak şiirlerini okurlardı. Bu görenek de Oğuz boylarıyla erkenden Anadolu’ya geçti. Çağatay Sözlüğü’ndeki tarifler o tarza göredir; «Uzan (veya Ozan); mâni tarzında vezinsiz bir nağme ve terane (yani Uzun Hava)'dır ki, Karahân ve Oğuzhan hikâye ve destanını o ağızla söylerler. — Uzancı: davul ve def çalarak uzan, yani mâni ye şarkı okuyan adam.» Madem ki tarif uzun havayı kastediyor, şu halde tâbirdeki Uzun kelimesinin de bir zamanlar Uzağan (= Ozan?) gibi bir telâffuzda olmuş olacağını — bir tahmin halinde — düşünebiliriz.

Anadolu’nun davullu âşıklarından hâtıralar tarihte mevcuttur: XIII. asır sonlarında Dobrica'daki Sarı Saltuk Baba'dan irşat alıp müridleriyle Anadolu’ya geçen Barak Baba'nın tabılhanesini biliyoruz; konaklaya konaklaya Şam'a kadar gidip orada da davul zurnalarla türkü çağırıp oynamaya başlayınca böyle şeyleri bilmeyen Arap kadın ve çocuklarını ürküttüklerini bir Arap kaynağı anlatıyor. — Bir Avrupalı’nın tespit ettiği en eski müşahede de Doğu Anadolu’ya ve XIV. asrın sonundaki duruma aittir: Timurlenk'e mülâki olmak üzere 1400 yıllarında Anadolu’dan geçen İspanyol elçi Klaviyo, Erzurum yakınındaki Delilerkent (Hasankale'den iki saatlik mesafede şimdiki küçük Deli Baba) köyünde şunları görüp şaşıyor: «Pazar günü Delilerkent'e vardık. Buraya Deliler köyü denilmesinin sebebi, bütün sakinlerinin dünya hayatından el çekmiş müslüman dervişlerinden olmalarıdır. Civar köylüler burayı sık sık ziyarete gelerek dervişlerle görüşürler. Getirilen hastalar dervişlerin nefesinden şifa ararlar. Dervişlere ' Khaşıkh (= Âşık) diyorlar (1). Âşıkların şeyhi çevresinden derin bir saygı görüyor, velî addediliyor. Timur buradan geçerken dervişleri ziyarete gelmiş ve şeyhe konuk olmuş. Civardan dervişlere bol bol adaklar gönderiliyor. Baba, köyün hâkimidir. Âşıkların saç ve sakalları tıraşlıdır; yaz kış sırtlarındaki eski bir aba ile dışarda dolaşıyor, gece gündüz davul çalarak ilâhi ve türküler çağırıyorlar. Evlerinin kapılarında üzeri hilalli kara birer bayrak asılı; bayrağın altında da geyik, koç ve teke boynuzları dizili. Yolda gezerken bu boynuzları üstlerinde taşıyorlar.» Deliler köyünde babadan kalma ocaklı âşıkların yakın zamanlara kadar mevcut olduğunu ve köy halkının öteden beri tuhaf halleriyle tanındığını 1929 folklor gezimizde öğrenmiştik. Köyün sekiz parça kayadan yapılma camii ile Ali Baba Türbesi de Delilerden kalmadır. (Fazla bilgi için Bay Abdülkadir İnan'ın «Rapor»una bakınız.)

Saz çalarak uzun hava (Ozan havası?) söylemek göreneği Anadolu ve Rumeli’nin her köşesinde oda musikisi olarak hâlâ devam ettiği halde, davullu tarz bazı bölgelere münhasır kalmıştır. Bay Adnan Saygun diyor ki: «Kars mıntakasında uzun havaların icrasında, — Anadolu’nun gezdiğim yerlerinde hiç rastlamadığım — bir hususiyet vardır. Uzun havalar bu mıntakada davul ve zurnanın refakatiyle teganni olunur. Türküye başlamadan evvel zurna, davulun refakatiyle bir melodi çalar. Bu melodi uzun hava melodisinin hemen aynı gibidir. Melodi nihayete gelince teganni uzun havaya başlar. Teganni esnasında zurna çalmaz. Teganni bitince zurna tekrar melodiyi alır. Fakat ekseriya uzun havayı zurna tekrara başlamadan evvel muayyen ritimli bir motifi ara nağme gibi işittirir. Zurna ve bilhassa meyin teganni esnasında çalması da vâkidir. Davul, recitatif şeklinde okunan kısımlarda hafif bir sesle tremolo yapar... Anadolu’da uzun havaların herhangi bir âletle, bilfarz bağlama refakatiyle icra edildiği malûmdur... Fakat davulun refakata iştirakini ilk defa burada tespit etmiş bulunuyoruz. Kars mıntakasının bu hususiyeti hakikaten alâkayı çekmektedir. Kars mıntakasında uzun hava kalıplarının bir çokları bilinir. Garip, Garip güzellemesi, Çukurova, Türkistanî veya Türkmenî divanı bu cümledendir.» Bay Adnan Saygun, mütemmim tarifler ve nota misalleri verdikten başka, derlediği bu uzun havaları sonradan meşhur Yunus Emre Oratoryosu’nda da kullanmıştır, (Yine vurma çalgı eşliğiyle olmak üzere); tesir de emsalsiz olmuştur (2).

Eski Selçukî ve İlhanlı tabilhanelerinde koro takımları da bulunduğunu, ve hattâ Osmanlı Mehterhanesi’ndeki çevkâncıların hanendeler olup icabında şarkı söylediklerini kuvvetle tahmin ediyorum. Çünkü, İbni Batuta, gördüğü bazı tabilhanelerde (ezcümle Bağdad'taki İlhanlı tabilhanesinde) hanendelerin de ahenge katıldıklarını yazmıştır.

Güney Anadolu’yu maalesef henüz kendim gezemedimse de, Bay Halil Bedi Yönetken'den şu müşahede notlarını aldım:

«Urfa halayları başka yerlerdekinden ayrıdır. Meselâ bir Urfa halayında ilk ağır kısmında zurna ile beraber halk şairlerinden türküler ve varsagîler söylenir. Meselâ Karacaoğlan okunur. Bu esnada davul tempo tutar. Silâhlar patlar. Zurna türküye başlayınca oyun başlar. Bir oyuncu zurna ile beraber türküyü okur. Sonra meselâ Garipten bir parça okunur. Silâh, davul-zurna sesleri, barut kokuları arasında sıçratma havası söylenir ve süratle oynanır. Üç günden on güne kadar düğün müddetince hep alay çekilir.» Her oyun ritimli olduğu için, ancak aralarda uzun hava fıkraları söylendiği bu ifadeden takribî surette istidlal edilebiliyor.
Bambaşka estetiği bulunan Arap Mavalı gibi uzun irticailer (ki, «maval okumak» Türk zevki için kelâl verici mübalâğanın ifadesi olarak halk dilimizde tutunup kalmıştır) istisna edilecek olursa, uzun hava, Türk hâtırası olarak Rumeli’de de asırlarca tutundu: Romence’deki horo lunga terimi kelimesi kelimesine uzun havanın tercümesi ve devamıdır. Fasıl musikisindeki gazel ve taksim, uzun havanın değişik bir tarzıdır; onun makam bilgisine göre işlenmişidir. Anadolu uzun havasının tarih ve folklor saflığı itiraz kabul etmez bir vakıadır. Taksimde İstanbullu’nun zevki rol oynamıştır. XVII. asırda kendi Türkçe musiki kitabında Türk ve İran san'at musikileri arasındaki bazı farkları da belirtmiş olan Romanyalı Prens Demetrius Kantemiroğlu taksim hakkında diyor ki:

«Taksim-i musikar-ı diyar-ı Pars. — Bilmiş ol ki diyar-ı Pars hanendeleri ve sazendeleri taksim, nağmesini peşrev şeklinde beste eylemişlerdir. Öyle ki, her bir makamın taksimini terkip beterkip şakirdlerine talim verirler. Lâkin ehl-i musikar-ı rum (= Türkiye) mabeyninde bu makule kalıplı taksim makbul olmayıp, musikinin dairesinden ihraç ederler. Ve, niçin ihraç ederler? Bu delili gösterirler: Meselâ gerek beste, gerek kâr ve nakış, gerek peşrev ve semaî, usule bend olmalariyle musannifin kuvvei ilmini beyan ederler. Taksim nağmesi ise yalnız her bir musikişinas olan kimesnenin kuvvetini izhar eder. Öyle ki fissâa kuvvei ilmile nazik terkip peydah idüp, ve hüsn-ü tertip ile makamları birbirinden bend ü beste idüp, ve zıddıttabia makamâtı ünsiyet ve muvafıkat tarikına götürüp, nevzuhur gûya mücerred kenduye mahsus bir nağme icat ile vech-i mezkûr üzere... »

Görülüyor ki Türk’e has olan irticâl unsuru yine Türk’ün zevkinde hayatiyetini muhafaza edebildiği halde, İran’da o da beste kalıplarına bağlanmıştı. Horâsan (= Gün Doğusu) ülkelerinden batıya gelerek hâlâ yaşamakta bulunan Uzun havalarda «Tür recitatif»’nin kaynağını görmek yanlış olmaz: bu yeniliğin ilk nefis örnekleri de Yunus Emre Oratoryosu’nda şimdiden verilmiş bulunuyor.

(1) Oğuzlar, (A) ile başlayan kelimelerin başına (Kh) fonemini katarak telâffuz ederler.
(2) A. A. Saygun, Rize, Artvin ve Kars havalisi türkü, saz ve oyunları hakkında bazı malûmat - (İstanbul 1937, s. 60-61).

Türk Folklor Araştırmaları 1 (1950) 6: 83-85.

Ruhi Su

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:15:21 PST

Ruhi Su Direnişin ve kavganın gür sesi!

20 Eylül 1985 tarihinde kaybettiğimiz Ruhi Su, kokuşmuş ve çürümüş bu düzenin “sanatçıları”na karşı halkın sanatçısı olarak hafızalarda yer etmiş büyük bir ozan, bir ezgili yürek...

1912 yılında Van’da Ermeni bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Kendi deyimiyle, “1. Dünya Savaşı’nın ortada bıraktığı” bir çocuktu, annesini ve babasını hiç tanıyamadı. 10 yaşına dek ona sahip çıkan yoksul bir ailenin yanında kaldı, daha sonra öksüzler yurdunda ve yatılı okullarda geçti eğitim yaşamı.

Yoksul bir çocukluğun ardından öksüzler yurdunda tanıştı müzikle, halkın ezgileriyle. Türkü söylemeyi seviyordu. Halkın acılarını, sevinçlerini, öfkesini, isyanını söylüyor, bu alanda yetenekli olduğu anlaşılıyordu. Önce Müzik Öğretmen Okulu’na girdi, daha sonra Devlet Konservatuarı’nda Şan bölümünde eğitim gördü. Bir süre müzik öğretmenliği yaptıktan sonra opera sanatçısı olarak çalışmaya başladı.

Aldığı batı müziği eğitiminin yanında, hiçbir zaman türkü söylemekten vazgeçmedi Ruhi Su. Konservatuar’da aldığı eğitimiyle türküleri ustaca birleştirerek o kendine özgü müthiş tarzını yarattı. O kendine özgü sesi ve tarzıyla Pir Sultanlar’ı, Karacoğlanlar’ı, Nesimiler’i ve daha nice halk ozanını günümüze taşıdı. Türkülere sevdası, onu Anadolu’nun türkülerini derlemeye, Nazım’ın şiirlerini bestelemeye itti. O, kaderini halkının kaderiyle birleştiren bir devrimci ozan olarak yaşamayı seçmişti.

Kendini halkına adamış bir devrimci ozan olarak Ruhi Su, örgütsüz bir sanatçı olmayı kabullenmedi. Örgütsüz bir sanatçı olmazdı, çünkü devrim davası örgütsüz savunulamazdı. Devrim davası savunulmadan da halkın sanatçısı, devrimci bir ozan olunamazdı. Bunu bilinçle Ruhi Su yaşamını örgütlü bir sanatçı olarak geçirdi. 1950’li yıllarda devletin “komünist avı” sırasında gözaltına alındı, işkence gördü ve 5.5 yıl zindanda kaldı. Opera sanatçılığı ve hocalık görevi devlet tarafından sona erdirildi.

Mahsus mahal derler kaldım zindanda
Kalırım kalırım dostlar yandadır
İkelleri kızıl kandadır kanda
Ölürüm ölürüm aklım sendedir...

R.Su-Uyur Iken Uyardilar.mp3 - Www.Sarkidinle.info ya Aittir

Bu şartlarda Ruhi Su, çok sevdiği halk türküleriyle daha fazla ilgilenme olanağı buldu. Plaklarıyla, kasetleriyle, halkına, devrimcilere seslendi. Sevda türküleri söyledi, isyan türküleri söyledi, ağıtlar söyledi... Ama hep halkın dilinden, hep ezilenlerin tarafında söyledi sözünü.
Devlet Ruhi Su’ya yine tahammül edemedi. Kasetleri yasaklandı, cezaevine atıldı, işkence gördü, sürgünler gördü, baskılar yaşadı, ancak ezgili yürek hiç susmadı. Baskıya, sömürüye, işkenceye, katliamlara karşı devrime ve sosyalizme inanmış bir yürekti.

Amansız bir hastalığa yakalandığında, devlet ona yurtdışında tedavi olması için pasaport vermedi.

12 Eylül karanlığı yaşanıyordu, devrimciler, ilericiler katlediliyor, hapishanelere atılıyor, işkence görüyorlardı. Ağır bir hastalığa yakalanmış olan Ruhi Su da, bu karanlık günlerden nasibini pasaport verilmediği için yurtdışında tedavi göremeyerek aldı. Katillere, hırsızlara, halkın kanını emenlere bol keseden dağıtılan pasaportlar bir halk ozanına verilemezdi, çünkü o devrimci bir sanatçıydı. Yurtdışında tedavi göremediği için hastalığı ilerleyen Ruhi Su, 20 Eylül 1985’te aramızdan ayrıldı. Cenaze töreni, 12 Eylül karanlığının ardından yaşanmış en büyük gösterilerden birine tanıklık etti. Bu da, halkı için söyleyen, halkı için yaşayanların hiç unutulmayacağının, hep yaşatılacağının göstergesiydi.

Hangi taşı kaldırsam anamla babam
Hangi dala uzansam hısım akrabam
Ne güzel bir dünya buİyi ki geldim
Süt dolu bir torbayla şöylece çıkageldim
Kime elimi verdimse
Döndürüp yüzümü baktımsa
Kısmet kapıyı çaldı, kör pınara su geldi
Ben şakıyıp durdukça öyle
Gülün kokusu geldi
Bebesi olmayana, bunalıp da kalmışa
Acılarla yüklü dargın yüreklere
Yetiştim geldim
İyi ki geldim...

Ruhi Su, bugünün çürümüş sözde sanatçılarına, her türlü rezilliği, kültürsüzlüğü sanat diye yutturmaya çalışanlara inat, halkı için söyleyen diliyle, ölümünün 21. yılında hala aramızda. Devrime ve sosyalizme inanan, bunun için türkülerini söyleyen, türkülerini söylemekle kalmayıp mücadele eden bir devrimci ozan... Güzel bir dünya için, özgür ve eşit bir gelecek için kavga veren bir sanatçı...

Ruhi Su yeni bir gelenektir.

Ruhi Su Anadolu’da ayak basmadık yer bırakmadı. Türküler toparladı ve derledi. Ancak dönemin derlemecilik ve yorumlama yöntemine karşıydı. Bu, geleneği sürdürme adına tutucu bir tavırdı ona göre. O dönemde iki farklı görüş dikkat çekiyordu:

- Halk türkülerini gerçeğe dayanan (otantik) haliyle yorumlayarak sunmak.

- Çağdaş yüzyılın sonunda halk müziğinin önemini yitirmesi.

Bu iki görüşün Ruhi Su açısından anlamı; “sahte halk seviciliği” adına şablonculuk, durgunluk, “gerçekçi otantiklik” ya da halk müziğine yabancılaşmanın altını dolduran malzeme. Ruhi Su sorunu ve çözümünü şöyle ortaya koydu:

“Bestelemek ayrı bir iş, icra etmek ayrı bir iştir. Halk da bir besteci olarak bu kuralın dışında değildir. İşte bundan dolayı ‘halk gibi söylemek’ sözü de yerinde bir söz değildir. Ne halk diye belirli bir kişi var, ne de halkın bütününü ifade edebilecek belirli bir söyleyiş var. Aşık Veysel var, Aşık Hasan var, Ahmet var, Mehmet var, biz varız. Biz hepimiz halkız. Her birimiz sesimiz ve kültürümüzün şartları içinde derece derece bir takım ayrıntılarla bu türküleri söylüyor ve değerlendiriyoruz.”

Ruhi Su değişim-dönüşüm sanatının temsilcisidir. Sazı eşlik aracı olarak görür ve türkülerdeki değişimi sesini öne çıkartarak yapar. Halkın beğenisini yükseltmeyi, bu işi yapabilmek için sanatçıları eğitmeyi savunur. Sanat ve sanatçıyı mücadelenin bir aracı olarak görür, sanata ve sanatçıya toplumdaki görevini gösterir.

Ruhi Su'nun kendi dilinden devrimci sanat anlayışı;

Türkiye’nin inkişafa değil, inkişaf etmiş sanatçıya ihtiyacı var “Halk türküleri, halkın hayatı içinde gelişe gelişe bugünkü erişilmez sadeliğini bulmuş bir ifade vasıtasıdır. Kendi ölçüleri içinde halkı en iyi ifade eden ve milyonlarca insanı asırlardan beri duygulandıran bu melodilerin ve ritimlerin herhalde bir sanat değeri olsa gerek.

Halk türkülerinin inkişafa (değişime) değil, inkişaf etmiş sanatçılara ihtiyacı vardır. Bizim asıl beklediğimiz şey, bütün sanat türkülerinin halkı anlatmakta veya halka bir şey anlatmakta halk türküleri kadar hayata girmiş olmalarıdır.Sanatı, günlük hayatın gerisinden çıktısından kurtulmuş yüksek bir insan faaliyeti olarak düşünmeye alışanlar, haklı olarak insani hakikatle yüz yüze getiren sanatı yadırgıyor.

Halk, tabiatta ve toplum düzeninde hayatına tesir eden ne olursa, su baskını, zelzele, kıtlık, ölüm, askerlik, seferberlik, memleket işgali, kahramanlık, yiğitlik, aşk, coşkunluk, gurbet, yoksulluk, din, iskan, sürgün, atına, öküzüne varıncaya kadar her şeyin, yazı ile söyleyip yazmak imkanından yoksun toplumlarda, türküler ve oyunlar, hem kitabın, gazetenin gördüğü işi görür, hem tiyatronun, konserin yerini alır.Halk türküleri, söyleyeceğini söylemiş, donmuş bir sanat değil, yaşayan bir varlık gibi her an değişen yeniden doğan bir sanattır.

‘Bir senfoniyi özü ile bir halk türküsünden, bir oyun havasında bulmak mümkündür.’ demek bir doğruyu ifade eder.Bu sebeple, bizi çok sesli müziğe götürecek en sağlam yol, esasında zaten polifonik (çok seslilik) bir karakterde olan halk müziğimizin yoludur. Müziğimizin bu yolda adım atabilmesi ise yalnız kompozitörlerin değil, bütün icracılar topluluğunun işidir...

Türküleri söyleyen insanların başka imkanlara da sahip olması gerekir. Mesela fonetikle, diksiyonla, türkülerin birtakım halk edebiyatıyla bağlantısını bulabilecek kadar folklorla ilgili birtakım bilgiler edinmesi lazımdır...Bunları bilen bir insan görür ki, türkülerin bir kısmı şarkı anlamına gelen lied (şarkı) bir kısmı arya, bir kısmı da resitatif karakterdedir. Bunlara sahip olmakla bizim şarkı sesimiz, birtakım cilveli oyunlardan, ağlamaklı miyavlamaklı olmaktan kurtulabilir.

Toplum bir savaşımın içindeyse sanat da, sanatçı da o savaşıma bir katkıda bulunmalıdır.Hangi türü olursa olsun sanat bir eylemdir. Sanatçının düşüncesi de, sevgisi de sanatında belli olur. Devrim sözcüğünden, uygarlığa, özgürlüğe ve insanca yaşama yönelik çabaları anlıyorum. İster hazırlayıcısı, ister yansıtıcısı olsun, sanatın da (sanatçının da) hem bu çabaların içinde, hem de bu çabaların sonucu olarak var olması gerekir.

Müzik insanın olduğu yerde olan bir şeydir. Bir araçtır müzik. Dolmuşlar, otobüsler gibi bir araçtır. Neyi yükler, neyi bindirirsen onu alır götürürsün. Bu yüzden devrimci müzik, ekmekten aşka kadar halkın yaşamak isteyip de yaşayamadığının, özlemini çektiği şeylerin neşesini, yürekliliğini verecek, yaşama sevincini artıracak bir müzik olmalı bu. Sözleriyle de böyle olmalı, çalgıları ile de. (Ülkemiz için sözsüz müziğin devrimci niteliğini çok sesli olup olmaması belirler. Çoksesli müzik devrimcidir.)Müzik yerine göre eğlendirmek, dinlendirmek, toplumun estetik değerlerini zevkini geliştirmek işlevini de üstlenebilir.

Toplum bir savaşımın içerisindeyse, müzik o savaşıma da katkıda bulunmalıdır. İşlevi koşullara bağlı olarak, böylece gelişir. Karşılıklı etki-tepki konularına da bağlıdır bu. Koşullar değiştikçe toplumu, sanatı da değişir. Bu ilişki karşılıklı olarak birbirini daima değiştirerek, geliştirerek sürer .

Arabesk; aşkın ve kaderciliğin sulandırılmışıdır
“Arabesk bir bunalım müziğidir. Bizdeki bu “arabesk müzik” deyimi uydurma bir deyimdir. Belli ölçüler içerisinde yapılan, belli bir müzik biçiminden çok, bir derbederliği, içeriğindeki melodramı sergileyen argo bir deyimdir bu. Böylesine yüzeysel bir benzetmeyle yalnızca Arap müziğine değil, Hint müziğine de, Türk sanat müziğine de, Türk halk müziğine de benzer. Aslında bu müzik ne yenidir ne de ileri bir anlatım gücüne sahiptir. Bütün yaygınlığına ve canlılığına karşın, anlatabildiği hep daha sulandırılmış olarak aynı konu, hep aynı dünya görüşüdür. Aşk ve kader. Yeni bir müzik değil, çünkü “Fosforlu Cevriye”lerden, eski Sulukule ve meyhane havalarından eskinin kenar mahallelerinden geliyor.” “Toplumumuz neredeyse sanatımız da oradadır. Toplumumuz hangi koşullardaysa, nasıl bir kültür yapısı içerisindeyse, sanatı da aynı yapıdadır. Toplumun içinde bulunduğu kültürel koşullardan soyutlanarak sanatını ele alması olanaksızdır.Arabesk müzik bir yozlaşmadır, ama bir gerçeği de yansıtıyor. Bu müzik, toplumun dışında oluşmamıştır. Ticari kurumların, iletişim araçlarının etkinliği ile yayılmış bir müzik, ama bir ihtiyaca cevap verdiği de gerçek. Toplumdaki gelişmenin ortaya getirdiği bir olgu bir sonuçtur. Bu müziği beğenmiyorsak toplumumuzun içinde bulunduğu kültürel yapıyı da beğenmiyoruz demektir.”

Eflâtun Cem Güney: Fıkralarına Göre: Nasreddin Hoca'nın Portresi

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:15:36 PST

Nasreddin Hoca, yedi asırdır yedi dünyaya gülen koca adam... Ona, her yerde bir beşik, her devirde bir mezar gösteriliyor ama, o bunlardan hangisinde sallanarak büyüdü? Bugün de hangi toprağın altında yatıyor, orasını Allah bilir. Bizim bir bildiğimiz, duyduğumuz varsa, bugün de bir kolu maşrikte, bir kolu mağripte ve ruhu ebedîlikle bir baştadır, dünya durdukça, duracak O... Bu ne sihirdir, ne keramet; ne de el çabukluğu bir marifet! Hocayı bu ölmezliğe eriştiren güler yüzü, tatlı dilidir. Biri gönülün yaylası, biri de o yaylanın güneşidir. Zaten adam dediğin ya yüzünden belli olur, ya sözünden! Kötü adam; acı soğan sözlü, kara bulut yüzlüdür. Bu kara gülmezlerin yüzlerinden düşen yüz parça olur; dilleri dersen, saya yağıyla yağlar; çakır dikenle dağlar.. Oysa ki iyi adam tatlı dilli, güler yüzlüdür. Bu güleç insanların yüzlerinden nur mu dedin, nur akar; dillerinden de bal mı dedin, bal akar. Hele Hocanın, hele Hocanın...
Ne gözünde bir karartı vardır, ne yüzünde bir morartı; alnının ortası bile güler. İlle dili, ille dili! Alimallah, kaymak çalar balın üstüne. Gayrı onun sözüne, sohbetine doyulur mu? Hanları, hanümanları değil, cümle âlemi ağzına baktırıyor. Her yiğitin bir yoğurt yiyişi var, onun da huyu bu, dobra dobra konuşmak! Bir lâf dilinin ucuna geldi mi, öyle vezir, vüzera gibi «yut gitsin!» etmiyor; ama, «parmağım gözüne, kör kadı!» hesabı değil; şöyle yarlı, yakışıklı; tam dengine getirerek taşı gediğine yerleştiriyor. (Kulun ayıbını yüzüne vurmak istemediği için, ya kendini onların yerine koyuyor; ya da onlar kendini nasıl görüyorlarsa, öyle görünüyor; gülünecekse kendine gülüyor; güldürülecekse, kendine güldürüyor. Velâkin, hani şu yanlarına tütsü ile varılmıyanlar, hele saman altından su yürütenler olursa, yine gülüyor, güldürüyor ama, ya iğneliyerek güldürüyor, ya da güldürerek iğneliyor; ama, bir ucunu kendine dokundurduğu için sözü öylelerine dahi batmıyor). Bundandır Hoca; her başın tacı, her gönülün ilâcıdır. Her meclisin gülü, her sohbetin bülbülüdür. Onsuz, ne düğünün tadı, ne bayramın adı olur; her ziyafetin baş köşesi onun. Çağırılsa da olur, çağırılmasa da gelip kurulur, gayrı ye, kürküm ye! Tok oturup, aç kalkacak hali yok ya, daha olmazsa karısının kulağından tutar gibi tutup tepsiyi çevirir önüne...

Hani o ekmek elden, su gölden yaşıyanlardan olsa, elini sıcaktan soğuğa vurmıyacak, böyle gül gibi geçinip gidecek ama, el emeği ve alın teriyle yaşamanın tadını tatmış bir kere... Bunun için ne eşeye minnet eder, ne köseye! Ölmez, kalmaz eşeğiyle dağa gider, odun eyler; bağa gider bel beller; ağaçtan öteye yol arar da, bastığı dalı keserse, sonu sağlık olsun, tutunduğu dallar kopmasın, güvendiği dağlara kar yağmasın da... Her işe koşar; her yüke koşulur; ekmeğini taştan çıkarır ya, şu kör olasıca eşek, ikide bir kaybolmasa... Garip Hoca, bulacağım diye iki köyü bir eşeğe bindirir, her sokak başını pazar yerine döndürür; «bulana, görene helâlından bir eşek!» müjde verir ama yorulduğu yanma kâr kalır ve zira o mübarek, ya adamdan dönmedir; günün birinde çilesi dolmuş, yine başı yularlı bir insan olmuştur. Ya da, yanıp tutuştuğu için Hocanın lâfına uymuş, götürüp kendini göle atmıştır. Eh, dünya bir eşeğin üstüne kurulması ya, bir kapıyı kapayan Allah başka bir kapı açar elbet! Bugün, bir kaltaban öküze binip Timurla yarışa kalkar; yarın çömezini peşine takıp kurt avına çıkar. Şayet kurdun kuyruğu kopar da, tozdan, dumandan ferman okunmazsa, kırkından sonra saz çalacak değil ya, başka bir işin kulpundan tutar, iki el bir baş için olduktan geri, geçinmiyecek ne başı var. Gider pazara; ya kargayı bülbül diye satar; ya da bülbülü karga fiyatına başından savar; varsın eşi, dostu alış, verişte görsünler de onu; yük altında yumak da eğirir, bir, taşla iki kuş da vurur, daha olmazsa gölge kadısı olup kör kadının postuna kurulur; zaten memleket, onun elinden kan ağlıyor. «Ya Hak!» deyip kılı kırk yaracak yerde, kendi dolabını çevirmek için kırk dereden su getirmeğe bakıyor; hiç olmazsa, Hocanın yüzü suyu hürmetine ahali olanın biraz yüzü güler. Ama diyeceksiniz ki «büyük başın büyük derdi olur; gayrı arabasını dağdan aşırmak istiyenler, eşiğini aşındırır!» İyi ama, Hoca bu; herkesin niyetini gözünden okuyamaz mı? Pencereden başını uzatıp da «Hoca evde yok!» diyemez mi! Evini yol edenler Tanrı misafiri ise, onlara da Tanrı evini gösterir, eline, ayağına yapışmaz ya, cami karşısında... Velâkin garip, guraba olursa kapıyı yüzlerine kapamaz, öyle ya, misafir umduğunu yemez, bulduğunu yer; tavşanın suyunun suyu da olsa çıkarır önlerine, o da olmazsa sade suya, kuru ekmek nelerine yetmiyor: «Evde od, ocak olsaydı, alimallah şununla bir çorba çıkaracaktım size!» Getirir tası, kor önlerine... Neye derler ki, evinde olmazsa, elinde olsun; elinde olmazsa, dilinde olsun; dil de gönül alır, Kabe yapar, Allah bu (hazırcevaplığı) da ona verdikten geri, lâfa bunalacak değil ya, evdeki kaşık düşmanlariyle başı dertte olmazsa... Doğrusu bunların elinden elaman! İlk gözağrısı bir yana, ötekiler kendi kaburgasından yaratılmamış. Biri aklından eser, o sabah, bu akşam, kapı kapı gezermiş; biri gölgesine küser, tası, tarağı toplayıp babası evine dönermiş; biri de elemez, belemez, ocak başına gelemezmiş; bunlara ev, bark inanılır mı? İkisini bir havanda döğüp hatun, hatuncuk bir şeye benzetmek ister ya, bir güne bir gün olsun, bir kazanda kaynamazlar ki. De yiğitse, birinden birinin teline dokunsun, gözünün üstünde kaşın var desin! Lâmı cimi yok, iki ayağı bir pabuca girer; soluğu tâ dış kapıda alır. Şu mavi boncukların da tılsımı bozulursa yok mu, büsbütün dünya başına yıkılır; gayrı bu âlemden elini, eteğini çekecek olur ya, kimde vefa kaldı ki, gözünü bir yummaya gör... Kendi ayağiyle gidip de haber vermese, kim gelir de salına girer! Hele tabuttan başını uzatıp da sağlığında geçtiği yolu göstermese, cemaat kimbilir, yolsuzluktan ne yolsuzluğa düşecekler, bir kere başına gelmedi mi bu!

Çaresiz canını dişine alarak yaşamağa razı olur, olur ama, az yaşa, çok yaşa, akıbeti ölüm olduktan geri... Vaktin birinde al donlu, al kanatlı bir melek, gelir kapısını çalar. Rahmetli ona da bir tuhaf güler ama, emir büyük yerden; ne etmem denir, ne gitmem denir; biner ölüm atına, ve gider, o bir daha gelmiyenlerin gittiği yere... Pek uzak değil orası; âdeta kaşla, göz arası..

Bundandır, gene biz ona gülüyoruz, o bize gülüyor, bir kendisi olsa, neyse... Türbesi de gülüyor, türbedarı da; kapısı da gülüyor, duvarı da. İlle o değirmen taşı gibi kilit! Aman ne gülüyor, ne gülüyor..
De sen de gülme bakayım, Allah esirgesin, ya Evliya Çelebinin başına gelenler gelir başına, ya da Veled Çelebinin... Hele düğünden, dernekten yana hiç küstürmeğe gelmez ha! Ali evlenip, Güllü gelin olurken eşiğine yüz sürüp de:

«... Hoca Efendi, eksik, artık demezsen mollalarını al da, sen de buyur» o evde dirlik, düzenlik olur mu? Belki Akşehir'in yerinde bile yeller eser!

Bkz. Türk Folklor Araştırmaları, 43 (1953): 678-679.

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 07 Feb 2010 07:16:08 PST

noreply@blogger.com (M ü z i K ü l t ü R) — Sun, 04 Apr 2010 15:33:49 PDT

Basın Bülteni

İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı tarafından bu yıl ilki organize edilen I. İTÜ Gitar Günleri (12-16 Nisan 2010) kapsamında birçok etkinlik düzenlenecek. Etkinlikte beş gün boyunca konserler olacak ve etkinliklerin son günü ise seminer, gitar sergisi ve ustalık sınıfları düzenlenecek.

Konserlere katılan sanatçılar çoğunlukla Türkiye’deki klasik gitar camiasının tanıdık simaları. Açılışı 12 Nisan Pazartesi günü Safa Yeprem ve Gülnur Sayar gitar-piyano konseri ile yapıyor. 13 Nisan Salı Günü ise Arda Agoşyan ve Onur Yılmaz gitar-kontrbas konseri sunacak. Çarşamba günü, Celil Refik Kaya solo gitar konseri verecek. Perşembe günü ise Behzat Cem Günenç, bazıları ilk defa sahnelenecek eserlerden oluşan repertuarını dinleyicilerine sunacak. Cuma günü ise etkinlik programı Piyanist Gülden Teztel’in “Müzisyenlerde Sahne Korkusu” konulu semineriyle başlayacak. Ardından, İTÜ TMDK Çalgı yapım bölümü öğrencisi Burak Şekerli, yaptığı gitarları sergileyecek. Ardından Tolgahan Çoğulu ve Erhan Birol, gitar çalanlara yönelik ustalık sınıfları düzenleyeek ve etkinlikler Cuma akşamı Triobio’nun konseriyle son bulacak.

Konserler MİAM İlhan Usmanbaş salonunda (İTÜ Maçka Kampüsü, Yabancı Diller Binası 3. Kat), diğer etkinlikler ise BİSED salonunda (İTÜ Maçka Kampüsü, TMDK, Müzikoloji Binası) gerçekleştirilecektir.

Ayrıntılar için: www.itugitar.com

"İnternet Okuryazarlığı" ve "Dijital Dünyada Okuryazar Olmak" nasıldır, ne anlama geliyor?...

İstanbul Valiliği, İstanbul İl Kültür Turizm Müdürlüğü ile Türk Kütüphaneciler Derneği İstanbul Şubesi'nin katkılarıyla İstanbul'da 29 mart - 4 nisan 2010 tarihleri arasında "Kütüphanecilik Haftası" kutlamaları yapılıyor. 46.sı yapılacak kutlamalar "Kültür Başkenti / Kütüphaneler Başkenti İstanbul" başlığı altında düzenleniyor.

46. Kütüphane Haftası'nda "Tokyo University of Foreigen Studies (TUFS) tarafından Ortak yürütülen Hakkı Tarık US Koleksiyonu süreli yayınlarının dijital ortama aktarılması projesinden seçme eserler sergisi"; Kitap, Fotoğraf ve Minyatür Sergisi: "İstanbul Kütüphane / Kütüphane İstanbul"; "Güncel Yayınlar Sergisi"; "Avrupa'da Kaleme Alınmış İslami Yazma Eserler Sergisi" "İbrahim Müteferrika Matbaasında Basılan İlk Eserler Sergisi"; "Yazma Eserlerde İstanbul: İstanbul İçin & İstanbul'da & İstanbul'lu Müellifler" ile "Yaşayan Kütüphane: Barbaros" (Gürhan Kara Fotoğraf Sergisi) yer alıyor.

Yazar Elif Şafak açılış konferansı verirken; "Tarihsel Bağlamda Bilgiye Erişim Noktaları: Kütüphaneler", "2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul'da Halk Kütüphaneciliğinin Dünü, Bugünü ve Yarını", "Araştırmacılar ve Kütüphaneciler: Değişen Roller ve Yeni Fırsatlar", "I. İstanbul Halk ve Belediye Kütüphanecileri Buluşması", "İstanbul'un Bilgi Dünyası'nda Kadınlar", "Kültür Başkentine Yaraşır Bilgi Okuryazarı Bir Toplum" ile "Yeni Teknolojiler Işığında Bilgi ve Belge Yönetimi" konularında paneller düzenleniyor.

Etkinlikte "Fransız Milli Kütüphanesi'nde (BnF) Türkçe Koleksiyonu", "Avrupa Kültür Başkenti'nde Yeni Kütüphaneler: Ruhr 2010, İstanbul 2010, Pécs 2010", "Halk Kütüphanesi Ülkeyi Taşımada Hangi Rolleri Üstlenebilir?", "Çocuk ve Kitap", "Okuma Alışkanlığı ve Kütüphaneler", "EBLIDA ve Telif Hakları Yasası", "İnternet Okuryazarlığı", "Dijital Dünyada Okuryazar Olmak", "Eğitmen Eğitimleri: İspanya'da Bilgi Okuryazarlığı Deneyimleri", "Çocuklar ve Gençler için Kütüphane Hizmetleri", "Bilgilenme mekanı olarak kütüphaneler" ve "Üniversite kent bütünleşmesi: Barbaros Kütüphanesi örneği", "Kütüphanem İstanbul: 2010 Avrupa Kültür Başkentinden Okuma ve Kütüphane Manzaraları", "Kitap okumanın önemi nedir, bize kazandırdıkları nelerdir? Kadıköy'ün dünü ve bugünü" başlıklı konferanslar yer alıyor.

46. Kütüphane Haftası'nda "Öğrendiklerimizden Bu Yana Neler Değişti?: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü 1994 Mezunlarından Görüşler" başlıklı açıkoturumun yanı sıra "Prof. Dr. Jale Baysal'ın ardından" konulu anma; "Kütüphanelere Ömrünü Verenler Gençlerle Buluşuyor" başlıklı söyleşi de bulunuyor.

"Okur - Yazar Buluşmaları" etkinliğin diğer ağırlık noktasını oluşturuyor. Burada Altan Öymen, Sevil Atasoy, Elif Şafak, Erdil Yaşaroğlu, Mario Levi, Özer Çiller, Eyüphan Erkul, Füruzan, Murat Yalçın, Mehmet Niyazi okurlarla buluşuyor.

46. Kütüphane Haftası - "Kültür Başkenti / Kütüphaneler Başkenti İstanbul" (29 mart - 4 nisan 2010, İstanbul) Programı

29 mart 2010

10:30

46. Kütüphane Haftası Açılış Töreni

Yer: Cemal Reşit Rey Konser Salonu

Saygı Duruşu
İstiklal Marşı
Açılış Konuşmaları

• Gökçe Paslı (Marmara Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğrencisi)
• Mehmet Manyas (TKD İstanbul Şubesi Başkanı)
• Prof. Dr. Hamza Kandur (Marmara Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölüm Başkanı)
• Prof. Dr. Ahmet Emre Bilgili (İl Kültür ve Turizm Müdür Vekili)
• Dr. Mimar Kadir Topbaş (İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı)
• Muammer Güler (İstanbul Valisi)

TKD İstanbul Şubesi Kütüphane Dostu Ödül Töreni

• Muazzez Akın, Özel Atıf Akın Kütüphanesi, Demirci - Manisa

11.00

Açılış Konferansı

• Elif Şafak, Yazar

Konser: İBB Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü Korosu

Şef: Cemil Sağyaşar
Yer: Cemal Reşit Rey Konser Salonu

13.30

Sergi Açılışı / "Yazma Eserlerde İstanbul: İstanbul İçin & İstanbul'da & İstanbul'lu Müellifler"

Yer: Millet Yazma Eserler Kütüphanesi

Sergi Açılışı / "Avrupa'da Kaleme Alınmış İslami Yazma Eserler Sergisi" "İbrahim Müteferrika Matbaasında Basılan İlk Eserler Sergisi"

Yer: Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi Sergi Salonu

14.00

Panel: "Tarihsel Bağlamda Bilgiye Erişim Noktaları: Kütüphaneler"

Yöneten: Prof. Dr. Ayşe Üstün, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü

• Prof. Dr. Fahamettin Başar, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı: "Ortaçağ İslam Coğrafyasında Kütüphaneler"
• Prof. Dr. Hamdi Sayar, İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü: "Eskiçağ'da Kitap Kullanımı ve Kütüphaneler"
• Yard. Doç. Dr. Birsel Küçüksipahioğlu, İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü: "Ortaçağ Avrupa Kütüphaneleri"
• Yard. Doç. Dr. Ümit Konya, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü: 21. yy.'da Kütüphanecilik Anlayışı

Müzik Dinletisi - Kokteyl

Yer: İstanbul Üniversitesi Rektörlük Binası Doktora Salonu

14.30

Konferans: "Fransız Milli Kütüphanesi'nde (BnF) Türkçe Koleksiyonu"

• Sara Yontan, Fransız Milli Kütüphanesi Türkçe Bölümü Sorumlusu

Yer: Millet Yazma Eserler Kütüphanesi

30 mart 2010

10.00

Konferans: "Avrupa Kültür Başkenti'nde Yeni Kütüphaneler: Ruhr 2010, İstanbul 2010, Pécs 2010"

• Klaus - Peter Böttger, Essen Şehir Kütüphanesi Müdürü
• Szelliné Fábián Mária, Pécs Üniversitesi,
• Dr. Ágnes Dárdai, Pécs Üniversitesi
• Mária Szellő - Fábian, Pécs Üniversitesi
• Serdar Katipoğlu, MSc., Direktör, İstanbul Bilgi Üniversitesi Kütüphane ve E - Kaynaklar

Goethe Enstitüsü, Türkiye Bankalar Birliği Kütüphanesi İşbirliği ile

Yer: İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Kampüsü E1 - 301 Salonu
Türkçe çeviri yapılıyor.

11.00

Anma Toplantısı: "Prof. Dr. Jale Baysal'ın ardından"

• Aslı Davaz, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı
• Oya Kaynak, ÇYDD Beyoğlu Şube Başkanı
• Meral Kırkalı, Uzman Kütüphaneci

Yer: Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı

14.00

Konferans: "Halk Kütüphanesi Ülkeyi Taşımada Hangi Rolleri Üstlenebilir?"

• Prof. Dr. Ayşe Üstün, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi

Yer: Muhtar Özkaya Halk Kütüphanesi Okuma Salonu

Sergi Açılışı / "Karikatür Sergisi: Kitap ve Kütüphane"

Yer: Çeliktepe Mehmet Akif Ersoy Halk Kütüphanesi

Konferans: "Çocuk ve Kitap"

• Sevim Ak, Çocuk Kitapları Yazarı

Yer: Gaziosmanpaşa İlçe Halk Kütüphanesi

14.30

Panel: "2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul'da Halk Kütüphaneciliğinin Dünü, Bugünü ve Yarını"

Yöneten: Ayten Şan, İstanbul Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi Müdürü

• Yard. Doç. Dr. Ümit Konya, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi
• Araş. Gör. Süreyya Çankırı, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü
• Araş. Gör. Fidan Bayraktutan, İstanbul Üniversitesi Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi

Yer: İstanbul Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi

14.30

Konferans: "Okuma Alışkanlığı ve Kütüphaneler"

• Dr. Işıl İlknur Sert, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Görevlisi

Yer: Çeliktepe Mehmet Akif Ersoy Halk Kütüphanesi

16.00

Tokyo University of Foreigen Studies (TUFS) tarafından ortak yürütülen "Hakkı Tarık US Koleksiyonu Süreli Yayınlarının Dijital Ortama Aktarılması" projesinin tamamlanması ve okuyucu hizmetine sunulması.

Yer: Beyazıt Devlet Kütüphanesi

19.00

Vitali Hakko Sanat Kütüphanesi Açılışı
Yer: Vakko Moda Merkezi Nakkaştepe

31 mart 2010

10.00

Panel: "Araştırmacılar ve Kütüphaneciler: Değişen Roller ve Yeni Fırsatlar"

Yöneten: Dr. Didar Bayır, Koç Üniversitesi Suna Kıraç Kütüphanesi Direktörü

• Prof. Dr. Yaşar Ersoy Bilkent Üniversitesi
• Yard. Doç. Dr. Cihan Yüksel Muslu, Teksas Üniversitesi, Dallas
• Gülten Yıldız, Hollanda Araştırma Enstitüsü Kütüphanesi
• Duygu Paçalı, ANAMED Kütüphanesi

Yer: Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED)

13.00

Konferans: "EBLIDA ve Telif Hakları Yasası"

• Klaus - Peter Böttger, Essen Şehir Kütüphanesi Müdürü

Yer: Goethe Enstitüsü

Türkçe çeviri yapılıyor.

13.00

Açık Oturum: "Öğrendiklerimizden Bu Yana Neler Değişti?: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü 1994 Mezunlarından Görüşler"

• Uzm. Özlem Bayrak, İstanbul Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı
• Yasin Demirbaş, İstanbul Ticaret Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanı
• Hayri Yavuz, Hyperlink Ltd. Şti Genel Müdürü
• Dr. Huriye Çolaklar, İstanbul Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Kütüphane Müdürü
• Dr. Işıl İlknur Sert, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Görevlisi

Müzik Dinletisi

Yer: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu

14.00

Söyleşi: "Kütüphanelere Ömrünü Verenler Gençlerle Buluşuyor"

Ömrünü Verenler

• Prof. Dr. Ahmet Suphi Fırat
• Prof. Dr. Günay Kut – Turgut Kut
• Mehmet Serhan Tayşi
• Muammer Ülker
• Dr. Nevzat Kaya
• Nail Bayraktar
• Nimet Bayraktar
• Prof. Dr. Ramazan Şeşen

Yer: Ali Emiri Efendi Kültür Merkezi, Fatih
Millet Kütüphanesi, İBB Atatürk Kitaplığı ve Fatih Belediyesi İşbirliğiyle

Konferans: "İnternet Okuryazarlığı"

• Dr. Ann Carslon Weeks, Öğretim Üyesi - Maryland Üniversitesi

İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü, İBB Kütüphaneler ve Müzeler Müdürlüğü, İstanbul Ticaret Odası ve Amerikan Bilgi Belge Merkezi İşbirliği İle

Yer: İstanbul Ticaret Odası
Türkçe çeviri yapılıyor.

15.30

Konferans :"Eğitmen Eğitimleri: İspanya'da Bilgi Okuryazarlığı Deneyimleri"

• Christòbal Pasadas, Granada Üniversitesi

Yer: İstanbul Cervantes Enstitüsü
Türkçe çeviri yapılıyor.

1 nisan 2010

11.00

Panel: "Yeni Teknolojiler Işığında Bilgi ve Belge Yönetimi"

Yöneten: Prof. Dr. Mehmet Canatar, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi

• Prof. Dr.Ayşe Üstün, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi
• Yrd. Doç. Dr. Ümit Konya, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi
• Dr. Işıl İlknur Sert, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Görevlisi

Yer: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu

14.00

Ödül Töreni: "Kütüphaneden en çok yararlanan Çocuk Bölümü ve Yetişkinler Bölümü Okuyucularının Bakırköy Kaymakamı Dursun Ali Şahin tarafından ödüllendirilmesi"

Müzik Dinletisi: Kerim ve Selim Altınok

Yer: Bakırköy Rıfat Ilgaz İlçe Halk Kütüphanesi

Panel ve Sergi Açılışı / "Hazerfen Evliya Çelebi" Dostumuz, Arkadaşımız, Hocamız "Yücel Dağlı"

• Ersu Pekin, Grafik Sanatçısı, Yazar
• Hadiye Cangökçe, Fotoğraf Sanatçısı
• Doç. Dr. Oğuz İcimsoy, Marmara Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi

Yer: Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Konferans Salonu

Panel: "Kültür Başkentine Yaraşır Bilgi Okuryazarı Bir Toplum"

• Dr. Muammer Yıldız, İstanbul İl Milli Eğitim Müdürü
• Dr. Ann Carslon Weeks, Öğretim Görevlisi - Maryland Üniversitesi
• Cynthia Borys, Bilgi Uzmanı - ABD Dışişleri Bakanlığı
• Cristóbal Pasadas, Granada Üniversitesi
• Serdar Katipoğlu, MSc. Direktör, İstanbul Bilgi Üniversitesi Kütüphane ve E - kaynaklar

İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü, İstanbul Bilgi Üniversitesi, Amerikan Bilgi Belge Merkezi ve İstanbul Cervantes Enstitüsü Álvaro Mutis Kütüphanesi işbirliğiyle

Yer: İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Kampüsü E1 - 301 Salonu
Türkçe çeviri yapılıyor.

Konferans: "Bilgilenme mekanı olarak kütüphaneler" ve "Üniversite kent bütünleşmesi: Barbaros Kütüphanesi örneği"

• Prof. Dr. Ahmet Eyüce, Bahçeşehir Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekanı
• Bahar Biçen Aras, Bahçeşehir Üniversitesi Barbaros Kütüphanesi Kütüphanecisi

Yer: Bahçeşehir Üniversitesi B Konferans Salonu

15.00

Sergi Açılışı / "Yaşayan Kütüphane: Barbaros"

Gürhan Kara Fotoğraf Sergisi

Yer: Bahçeşehir Üniversitesi Barbaros Kütüphanesi

2 nisan 2010

10.30

Konferans: "Çocuklar ve Gençler için Kütüphane Hizmetleri"

• Dr. Ann Carslon Weeks, Öğretim Görevlisi - Maryland Üniversitesi

İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ve Amerikan Bilgi Belge Merkezi İşbirliği İle

Yer: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Genel Kurul Salonu
Türkçe çeviri yapılıyor.

13.30

Konferans: "Dijital Dünyada Okuryazar Olmak"

• Dr. Ann Carslon Weeks, Öğretim Görevlisi - Maryland Üniversitesi

İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü, FMV Özel Işık İlköğretim Okulu ve Amerikan Bilgi Belge Merkezi İşbirliği İle

Yer: FMV Özel Işık İlköğretim Okulu Muvaffak Benderli Konferans Salonu
Türkçe çeviri yapılıyor.

14.00

Konferans: "Kütüphanem İstanbul: 2010 Avrupa Kültür Başkentinden Okuma ve Kütüphane Manzaraları"

• Dr. Işıl İlknur Sert, İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Görevlisi

Yer: Kartal İlçe Halk Kütüphanesi

Etkinlik: "Süleymaniyelilere Vefa"

Yer: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Müdürlüğü Konferans Salonu

Konferans: "Kitap okumanın önemi nedir, bize kazandırdıkları nelerdir? Kadıköy'ün dünü ve bugünü"

• Mehmet Tanju AkermanN, Yazar
• Halil Elçibey

Yer: Muhtar Özkaya Halk Kütüphanesi Okuma Salonu

3 nisan 2010

12.00

Yürüyüş "Kütüphaneciler Yürüyor"

Yer: İstiklal Caddesi (Başlangıç: Tünel—Bitiş: Taksim Meydanı)

14.00

Panel: "İstanbul'un Bilgi Dünyası'nda Kadınlar"

Yöneten: Doç. Dr. Oğuz İcimsoy, Marmara Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi

• Ayten Şan, İstanbul Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi Müdürü
• Doç. Dr. Tuba Karatepe, Marmara Üniversitesi Bilgi ve Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi
• Beki L. Bahar, Yazar, Araştırmacı
• Aysel Gürmen, Yazar, Yayıncı

Kadıköy Belediyesi Sanat Kütüphanesi, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı işbirliğiyle

Yer: Kadıköy Belediyesi Caddebostan Kültür Merkezi

Panel: "I. İstanbul Halk ve Belediye Kütüphanecileri Buluşması"

Yöneten: Yılmaz Sarıyıldız, Üsküdar Şemsipaşa İlçe Halk Kütüphanesi Müdürü

• Ahmet Altay, Çeliktepe İlçe Halk Kütüphanesi: "2009 Yılında İstanbul Halk Kütüphanelerinde Gerçekleştirilen Sosyal ve Kültürel Etkinliklere Genel Bir Bakış"
• Aydın İleri, Tudem: "Halk Kütüphanelerinde Gönüllülük ve Türkiye'de Durum"
• Ender Bilar, Trakya Üniversitesi Kütüphane ve Dok. Daire Başkanı, TKD Edirne Şubesi Başkanı / Mehmet Küçük, Edirne İl Halk Kütüphanesi: "Balkan Ülkeleri Kütüphaneler Birliği"
• Levent Polat, Şemsipaşa İlçe Halk Kütüphanesi: "Kütüphanelerde web uygulamaları: Şemsipaşa İlçe Halk Kütüphanesi örneği"
• Merve Berse, İBB Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü, Görme Engelliler Bölümü: "Görme engellilerin Bilgi ile topluma adaptasyonu"
• Tevhide Buğan, Gebze İlçe Halk Kütüphanesi; "Goethe Enstitüsü'nün 2010 yılında Almanya'ya düzenlediği Mesleki Gezi'ye dair notlar"
• Ufuk Mazlum, İBB Kütüphaneler ve Müzeler Müdürlüğü Atatürk Kitaplığı; "Yerel Yönetimlerde Kütüphanecilik Hizmetleri: Türkiye'de Durum"

Yer: İBB Atatürk Kitaplığı

Sergiler

» "Tokyo University of Foreigen Studies (TUFS) tarafından Ortak yürütülen Hakkı Tarık US Koleksiyonu süreli yayınlarının dijital ortama aktarılması projesinden seçme eserler sergisi" / 30 mart - 2 nisan 2010; Beyazıt Devlet Kütüphanesi

» Kitap, Fotoğraf ve Minyatür Sergisi: "İstanbul Kütüphane/Kütüphane İstanbul" / 29 mart - 5 nisan 2010; İstanbul Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı

» "Güncel Yayınlar Sergisi" / 30 mart - 2 nisan 2010; İstanbul Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi

» "Güncel Yayınlar Sergisi" / 29 mart - 2 nisan 2010; Aziz Berker İlçe Halk Kütüphanesi

» "Avrupa'da Kaleme Alınmış İslami Yazma Eserler Sergisi" "İbrahim Müteferrika Matbaasında Basılan İlk Eserler Sergisi" / 29 mart - 5 nisan 2010; Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Müdürlüğü Sergi Salonu

» "Yazma Eserlerde İstanbul: İstanbul İçin & İstanbul'da & İstanbul'lu Müellifler" / 29 mart - 5 nisan 2010; Millet Yazma Eserler Kütüphanesi

» "Yaşayan Kütüphane: Barbaros" (Gürhan Kara Fotoğraf Sergisi) / 1 - 15 nisan 2010; Bahçeşehir Üniversitesi Barbaros Kütüphanesi

Okur - Yazar Buluşmaları

30 mart 2010

09.00 - 19.00

Yayınevi: Doğan Kitap

Yazarlar: Altan Öymen - Sevil Atasoy - Elif Şafak - Erdil Yaşaroğlu - Mario Levi - Özer Çiller - Eyüphan Erkul

31 mart 2010

09.00 - 19.00

Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları

Yazarlar: Füruzan - Murat Yalçın

1 nisan 2010

09.00 - 19.00

Yayınevi: Ötüken Yayınları

Yazar: Mehmet Niyazi

2 nisan 2010

09.00 - 19.00

Yayınevi: Kabalcı

Yer: İBB Atatürk Kitaplığı

Hafta boyunca indirimli kitap satışları yapılacak, söyleşi ve imza günleri düzenleniyor.

Adresler

• Ali Emiri Efendi Kültür Merkezi / Akşemseddin Caddesi No:52 (İstanbul Emniyet Müdürlüğü Arkası) Fatih - İstanbul, Tel.: (0212) 521 55 65
• Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED) / İstiklal Caddesi, Nuru Ziya Sokak Beyoğlu - İstanbul Tel.: (0212) 393 60 61
• Aziz Berker İlçe Halk Kütüphanesi / Rıhtım Caddesi Nüshet Efendi Sokak No:73 Yusufpaşa, Kadıköy - İstanbul, Tel.: (0216) 333 79 52
• Bahçeşehir Üniversitesi Barbaros Kütüphanesi / Çırağan Cad. No: 4 - 6 Beşiktaş - İstanbul Tel.: (0212) 3810221
• Bakırköy Rıfat Ilgaz İlçe Halk Kütüphanesi / İncirli Cad. Yavuklular Sokak No: 2 Bakırköy - İstanbul, Tel.: (0212) 542 40 81
• Beyazıt Devlet Kütüphanesi / Turan Emeksiz sok. No:6 34126 Beyazıt - İstanbul, Tel.: (0212) 5273167
• Cemal Reşit Rey Konser Salonu / Harbiye Mahallesi. Gümüş Sk. 34367 Şişli - İstanbul, Tel.: (0212) 232 9830
• Çeliktepe Mehmet Akif Ersoy Halk Kütüphanesi / Çeliktepe Mah.Mahmut Şevket Paşa Caddesi No:2 Kağıthane - İstanbul, Tel.:(0212) 325 65 65
• FMV Özel Işık İlköğretim Okulu / Teşvikiye Cad. No: 6 Nişantaşı / İstanbul, Tel.: (0212) 2911092
• Gaziosmanpaşa İlçe Halk Kütüphanesi / Merkez Mah. Şehir Tiyatroları Binası Kat: 2 Gaziosmanpaşa - İstanbul, Tel.: (0212) 578 64 70
• Goethe Enstitüsü İstanbul / Yeniçarşı Cad. No:32 Beyoğlu - İstanbul, Tel.: (0212) 249 20 09
• İBB Atatürk Kitaplığı / Mete Cad. No: 45, Taksim - İstanbul, Tel.: (0212) 2499565
• İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Kampüsü / Eski Silahtarağa Elektrik Santralı Emniyettepe Mah. Kazım Karabekir Cad. No:2/13, Eyüp - İstanbul; Tel.: (0212) 311 50 00
• İstanbul Cervantes Enstitüsü / Tarlabaşı Bulvarı, Zambak Sokak NO: 33 Beyoğlu - İstanbul, Tel.: (0212) 292 65 36
• İstanbul Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi / Ordu Cad. No: 33 Beyazıt –İstanbul, Tel.: (0212) 518 10 47
• İstanbul Ticaret Odası / Reşadiye Cad. Eminönü - İstanbul, Tel.: (0212) 455 60 00
• İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi / Ordu Cad. No. 196, Laleli - İstanbul
• İstanbul Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı / İstanbul Üniversitesi Merkez Kampüsü, Beyazıt - İstanbul, Tel.: (0212) 455 57 83
• İstanbul Üniversitesi Rektörlük Binası Doktora Salonu / İstanbul Üniversitesi Merkez Kampüsü, Beyazıt - İstanbul, Tel.: (0212) 440 00 00
• Kadıköy Belediyesi Caddebostan Kültür Merkezi - 3. Kat B Salonu / Bağdat Caddesi Haldun Taner Sokağı No: 11, Caddebostan - İstanbul, Tel.: (0216) 368 58 87
• Kadıköy Muhtar Özkaya Halk Kütüphanesi / Ömer Paşa Cad. No: 4 Caddebostan - İstanbul, Tel.: (0212) 368 54 82
• Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı / Kadir Has Caddesi, Fener Vapur İskelesi Karşısı No: 8 (Tarihi Bina) Haliç - Fener - İstanbul, Tel.: (0212) 523 74 08
• Kartal İlçe Halk Kütüphanesi / Yaşam Kalitesini Yükseltme Binası, Abdi İpekçi Cad. No: 31 Kat: 2 Kurfalı - Kartal - İstanbul, Tel.: (0212) 671 11 47
• Marmara Üniversitesi Fen - Edebiyat Fakültesi / Göztepe Kampüsü, Kadıköy - İstanbul, Tel.: (0216) 348 59 38/1363 – 1570
• Millet Yazma Eser Kütüphanesi / Macar Kardeşler Cad. Feyzullah Efendi Sokak No: 1, Fatih - İstanbul, Tel.: (0212) 631 36 07
• Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi / Ayşe Kadın Hamamı Sokak No: 35, Fatih - İstanbul, Tel.: (0216) 520 64 60
• Vakko Moda Merkezi / Kuşbakışı Cad. No: 35 Nakkaştepe, Üsküdar - İstanbul, Tel.: (0216) 554 07 00

46. Kütüphane Haftası - "Kültür Başkenti / Kütüphaneler Başkenti İstanbul" / 29 mart - 4 nisan 2010, İstanbul

2. İSTANBUL FOLKLORU SEMPOZYUMU

YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ

25-26 ŞUBAT 2010
Yeditepe üzerine kurulu, Doğu ile Batı’yı bir arada kucaklayan, 2700 yıllık geçmişiyle Roma, Bizans ve Osmanlı İmparatorlukları’ nın mirasçısı, uygarlıklar şehri İSTANBUL...

Şehirler vardır, kutsallıklarıyla din aleminin kapılarını açarlar. Kabe gibi, Kudüs gibi... Şehirler vardır, daima canlı, şen, cıvıl cıvıldır, güzellikleriyle gözleri kamaştırıp dururlar. Roma gibi, Paris gibi, İSTANBUL gibi....

İSTANBUL ‘u da doğru anlatabilmenin ilk şartı, O’nu doğru tanımaktır…

Şehirleri asıl şehir yapan, ona kendi kimliğini kazandıran, ona rengini veren ve onu özgün kılan unsur ise, şehirlerin ruhudur. O ruh, o şehire adeta kendi mührünü vurur, kendi rengini verir.
İnsanlarının davranışlarına, alışkanlıklarına, giyim-kuşamlarına, yeme içmelerine tıpkı bir koku, bir hava gibi sızıp canlılık verir. O şehire, bütünlük, özgünlük, evrensellik, gerçekçilik, kültürel kimlik ölçüsünde ve onunla paralellik gösteren bir dinamizm içerisinde bir yandan kent olabilme özelliğini verir, öte yandan da kentlilik bilincinin oluşmasını sağlar.

Özellikle coğrafi açıdan dünyada benzeri olmayan bir konuma sahip İSTANBUL‘un bir kısmı Asya ‘da, bir kısmı da Avrupa ‘da yer alıyor olması, sadece birkaç dakika içerisinde bulunduğumuz kıtayı değiştirebilme özelliği, dünyanın hiçbir yerinde mümkün değildir.

İSTANBUL’ un aynı zamanda dünyanın en büyük ve modern kentlerinden birisi, uluslar arası bir ticaret ve finans merkezi olduğunu da akıldan çıkartmamak gerekir.

Saymakla bitiremeyeceğimiz kültürel, tarihi, sosyal ve çevresel özelliklerinin yanında İstanbul‘u anlatabilmek, tanıyabilmek özellikle bilim adamlarının, yazarların, edebiyatçıların, sanatkarların, araştırmacıların kalemlerinden ve eserlerinden dökülen ifadelerle kendini daha da önemli bir konuma getirmektedir.

Birleşmiş Milletler’in Medeniyetler İttifakı (Alliance of Civilisations) projesi dahilinde, dünyayı medeniyetler ve kültürler beşiği İstanbul ‘a taşımak ve de 5.Dünya Su Kongresi (16-22 Mart), 12.Dünya Halk Sağlığı Kongresi (27 Nisan-01 Mayıs), UEFA Kupa Finali (20 Mayıs), Dünya Bankası-IMF Kongresi (28 Eylül- 08 Ekim), vb. uluslar arası organizasyonlarla İstanbul ‘un stratejik ve toplumsal önemi vurgulamak, Avrupa Konseyi Kültürel Formasyonu ve Kent İnsanı Eğitim Programları dahilinde yürütülen etkinlikler kapsamında örnek etkinlikler olarak hatırlanabilir.

İSTANBUL FOLKLORU ‘na yönelik bilimsel ve toplumsal çalışmalara katkıda bulunulması ve kente sahip çıkma bilincinin sağlanması amaçlarıyla düzenlenmekte olan 2.İstanbul Folkloru Sempozyumu, 25-26 Şubat 2010 tarihlerinde Yeditepe Üniversitesi / (Kayışdağı) 26 Ağustos Yerleşimi Rektörlük Binası Mavi Salon‘ da gerçekleştirilecektir.

2.İstanbul Folkloru Sempozyumu, Maddi ve Manevi Halk Bilim Ürünleri ana başlığı altında;

Kültürel-Sanatsal Etkinlikler / Tanıtım Faaliyetleri
-Oyun ve Müzik Kültürü / Geleneksel Sanatlar
-İstanbul ‘un Tanıtımına Katkı Sağlayacak Destinasyonlar
-Yazılı ve Görsel Medya

Kentsel Uygulamalar / Yaşam Biçimleri
-Kent ve Yaşam
-Mutfak Kültürü
-Yerleşim Kültürü ve Toplumsal Yaşam

Edebiyat-Tarih / Toplumsal Yapı
-Edebi Çalışmalar
-Tarihsel Araştırma ve Bulgular
-Sosyo-Kültürel Yapı

alt başlıkları dahilinde üç ana bölümde işlenecektir.

Sempozyum, İSTANBUL ‘da Halk Bilimi alanındaki çalışmaları değerlendirmek, ele alınacak konularla ilgili katkı sağlanması hedeflenmekle birlikte, 2010 Avrupa Kültür Başkenti sürecine destek vermek üzere düzenlenmiş, bilimsel nitelikli bir çalışma olduğunu da belirtmekte fayda vardır.

İki gün boyunca devam edecek bu sempozyumda, birincisini 27-28 Nisan 2009 yılında gerçekleştirmiş olduğumuz İSTANBUL FOLKLORU konulu çalışmaların bilimsel nitelik ve de kültürel, sosyal, toplumsal değerleri ile ele alınmaları, incelenmeleri, kentimize ait eşsiz kültür hazinelerinin gün ışığına çıkartılarak geniş kitlelere duyurulması amaçlanmaktadır.

Bu organizasyon kapsamında ayrıca, “2010 Avrupa Kültür Başkenti Sürecinde İstanbul’a ilişkin Kültürel Kimlik Çalışmaları” konulu ve 26 Şubat 2010 (Cuma) tarihli bir de PANEL düzenlenecektir.

Saygılarımızla,

Ahmet Kutlu VURAL
Folklor Kulübü Başkanı