Matura w Internecie! Ucząc się - pomóż sobie!

Adam Mickiewicz "Rybka"

2016-09-13T07:53:00.000-07:00

Od dworu, spod lasa, z wioski,

Smutna wybiega dziewica,

Rozpuściła na wiatr włoski

I łzami skropiła lica.

Przybiega na koniec łączki,

Gdzie w jezioro wpada rzeka;

Załamuje białe rączki

I tak żałośnie narzeka:

«O wy, co mieszkacie w wodzie,

Siostry moje Świtezianki,

Słuchajcie w ciężkiej przygodzie

Głosu zdradzonej kochanki.

Kochałam pana tak szczerze,

On mię przysięgał zaślubić,

Dziś księżnę za żonę bierze,

Krysię ubogą chce zgubić.

Niechże sobie żyją młodzi,

Niech się z nią obłudnik pieści,

Niech tylko tu nie przychodzi

Urągać się z mych boleści.

Dla opuszczonej kochanki

Cóż pozostało na świecie?

Przyjmijcie mię, Świtezianki!

Lecz moje dziecię... ach, dziecię!»

To mówiąc rzewnie zapłacze.

Rączkami oczy zasłoni

I z brzegu do wody skacze,

I w bystrej nurza się toni.

Wtem z lasu, gdzie się dwór bieli,

Tysiączne świecą kagańce[1],

Zjeżdżają goście weseli,

Muzyka, hałas i tańce.

Lecz mimo tego hałasu

Płacz dziecięcia słychać w lesie,

Wierny sługa wyszedł z lasu

I dziecię na ręku niesie.

Ku wodzie obraca kroki,

Gdzie łoza, gęsto spleciona,

Wzdłuż wykręconej zatoki

Okryła rzeki ramiona.

Tam staje w ciemnym zakątku,

Płacze i woła: «Niestety!

Ach, któż da piersi dzieciątku?

Ach! gdzie ty, Krysiu, ach, gdzie ty?»

«Tu jestem, w rzece u spodu, —

Cichy mu głos odpowiada —

Tutaj drżę cała od chłodu,

A żwir mnie oczki wyjada.

Przez żwir, przez ostre kamuszki

Fale mnie gwałtowne niosą;

Pokarm mój koralki[2], muszki.

A zapijam zimną rosą».

Lecz sługa, jak na początku,

Tak wszystko woła[3]: «Niestety!

Ach, któż da piersi dzieciątku?

Ach, gdzie ty, Krysiu, ach, gdzie ty?»

Wtem się coś z lekka potrąci

Śród kryształowej przezroczy,

Woda się z lekka zamąci,

Rybka nad wodę podskoczy;

I jak skałka płaskim bokiem

Gdy z lekkich rąk chłopca pierzchnie,

Tak nasza rybka podskokiem

Mokre całuje powierzchnie.

Złotymi plamki nadobna,

Kraśne ma po bokach piórka[4],

Główka jak naparstek drobna,

Oczko drobne jak paciórka.

Wtem rybią łuskę odwinie,

Spojrzy dziewicy oczyma;

Z głowy jasny włos wypłynie,

Szyjka cieniuchna się wzdyma.

Na licach różana krasa,

Piersi jak jabłuszka mleczne,

Rybią ma płetwę do pasa,

Płynie pod chrusty nadrzeczne.

I dziecię bierze do ręki,

U łona białego tuli,

«Luli, woła, mój maleńki,

Luli, mój maleńki, luli».

Gdy dziecię płakać przestało,

Zawiesza kosz na gałęzi

I znowu ściska swe ciało,

I główkę nadobną zwęzi.

Znowu ją łuski powleką,

Od boków wyskoczą skrzelki,

Plusła i tylko nad rzeką

Kipiące pękły bąbelki.

Tak co wieczora, co ranka,

Gdy sługa stanie w zakątku,

Wraz wypływa Świtezianka,

Żeby dać piersi dzieciątku.

Za cóż[5] jednego wieczora

Nikt nie przychodzi na smugi[6]?

Już zwykła przemija pora;

Nie widać z dziecięciem sługi.

Nie może on przyjść tą stroną,

Musi zaczekać troszeczkę,

Bo właśnie teraz pan z żoną

Poszli przechadzką nad rzeczkę.

Wrócił się, czekał z daleka,

Za gęstym usiadłszy krzakiem;

Lecz próżno czeka i czeka,

Nikt nie powracał tym szlakiem.

Wstaje i dłoń w trąbkę zwinął,

I patrzył przez palców szparę,

Ale i dzień już przeminął,

I mroki padają szare.

Czekał długo po zachodzie,

A gdy noc gwiazdy zapala,

Zbliża się z lekka ku wodzie

I śledzi oczyma z dala.

Przebóg! cudy czy moc piekła!

Uderza go widok nowy.

Gdzie pierwej rzeczułka ciekła,

Tam suchy piasek i rowy.

Na brzegach porozrzucana

Wala się odzież bez ładu,

Ani pani, ani pana

Nie widać nigdzie ni śladu.

Tylko z zatoki połową

Sterczał wielki głazu kawał

I dziwną kształtu budową

Dwa ludzkie ciała udawał.

Zdumiewa się wierny sługa,

Rozpierzchłych myśli nie złowił;

Przeszła godzina i druga,

Nim wreszcie słówko przemówił.

«Krysiu, o Krysiu!» zawoła:

Echo mu «Krysiu» odpowie,

Lecz próżno patrzy dokoła,

Nikt nie pokazał się w rowie.

Patrzy na rów i na głazy,

Otrze pot na licu zbladłem,

I kiwnie głową trzy razy,

Jakby chciał mówić: już zgadłem.

Dzieciątko na ręce bierze,

Śmieje się dzikim uśmiechem,

I odmawiając pacierze

Wraca do domu z pośpiechem.

Adam Mickiewicz, Wybór poezji, Warszawa 1955, s. 170-175

[1] kagańce — tu: rodzaj latarń używanych dawniej na Białorusi dla oświetlania drogi nocą; żelazne koszyki na drążku z palącymi się wewnątrz smolnymi gałkami.

[2] koralki — rodzaj wodorostów.

[3] tak wszystko woła — „wszystko” użyte w znaczeniu: ciągle (prowincjonalizm).

[4] piórka — tu: płetwy.

[5] za cóż (prowinc.) — dlaczego.

[6] smug — łąka.

Adam Mickiewicz "Świtezianka"

2016-09-06T10:10:00.002-07:00

Jakiż to chłopiec piękny i młody?
   Jaka to obok dziewica?
Brzegami sinej Świtezi wody
   Idą przy świetle księżyca.

Ona mu z kosza daje maliny,
   A on jej kwiatki do wianka;
Pewnie kochankiem jest tej dziewczyny,
   Pewnie to jego kochanka.

Każdą noc prawie, o jednej porze,
   Pod tym się widzą modrzewiem.
Młody jest strzelcem w tutejszym borze,
   Kto jest dziewczyna? ja nie wiem.

Skąd przyszła? darmo śledzić kto pragnie,
Gdzie uszła? nikt jej nie zbada.
Jak mokry jaskier wschodzi na bagnie,
Jak ognik nocny przepada.

„Powiedz mi, piękna, luba dziewczyno, —
Na co nam te tajemnice, —
Jaką przybiegłaś do mnie drożyną?
Gdzie dom twój, gdzie są rodzice?

Minęło lato, zżółkniały liścia
I dżdżysta nadchodzi pora,
Zawsze mam czekać twojego przyścia
Na dzikich brzegach jeziora?

Zawszeż po kniejach jak sarna płocha,
Jak upiór błądzisz w noc ciemną?
Zostań się lepiej z tym, kto cię kocha,
Zostań się, o luba! ze mną.

Chateczka moja stąd niedaleka
Pośrodku gęstej leszczyny;
Jest tam dostatkiem owoców, mleka,
Jest tam dostatkiem zwierzyny".

„Stój, stój, odpowie, hardy młokosie,
Pomnę, co ojciec rzekł stary:
Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie,
A w sercu lisie zamiary.

Więcej się waszej obłudy boję,
Niż w zmienne ufam zapały,
Może bym prośby przyjęła twoje;
Ale czy będziesz mnie stały?"

Chłopiec przyklęknął, chwycił w dłoń piasku,
Piekielne wzywał potęgi,
Klął się przy świętym księżyca blasku,
Lecz czy dochowa przysięgi?

"Dochowaj, strzelcze, to moja rada:
Bo kto przysięgę naruszy,

Ach, biada jemu, za życia biada!
I biada jego złej duszy!"

To mówiąc dziewka więcej nie czeka,
Wieniec włożyła na skronie
I pożegnawszy strzelca z daleka,
Na zwykłe uchodzi błonie.

Próżno się za nią strzelec pomyka,
Rączym wybiegom nie sprostał,
Znikła jak lekki powiew wietrzyka,
A on sam jeden pozostał.

Sam został, dziką powraca drogą,
Ziemia uchyla się grząska,
Cisza wokoło, tylko pod nogą

Zwiędła szeleszcze gałązka.

Idzie nad wodą, błędny krok niesie,
Błędnymi strzela oczyma;
Wtem wiatr zaszumiał po gęstym lesie,
Woda się burzy i wzdyma.

Burzy się, wzdyma, pękają tonie,
O niesłychane zjawiska!
Ponad srebrzyste Świtezi błonie
Dziewicza piękność wytryska.

Jej twarz jak róży bladej zawoje,
Skropione jutrzenki łezką;
Jako mgła lekka, tak lekkie stroje
Obwiały postać niebieską.

„Chłopcze mój piękny, chłopcze mój młody,
Zanuci czule dziewica;
Po co wokoło Świtezi wody
Błądzisz przy świetle księżyca?

Po co żałujesz dzikiej wietrznicy,
Która cię zwabia w te knieje:
Zawraca głowę, rzuca w tęsknicy
I może jeszcze się śmieje?

Daj się namówić czułym wyrazem,
Porzuć wzdychania i żale,
Do mnie tu, do mnie, tu będziem razem
Po wodnym pląsać krysztale.

Czy zechcesz niby jaskółka chybka
Oblicze tylko wód muskać,
Czy zdrów jak rybka, wesół jak rybka,
Cały dzień ze mną się pluskać.

A na noc w łożu srebrnej topieli
Pod namiotami zwierciadeł,
Na miękkiej wodnych lilijek bieli,
Śród boskich usnąć widziadeł".

Wtem z zasłon błysną piersi łabędzie,
Strzelec w ziemię patrzy skromnie,
Dziewica w lekkim zbliża się pędzie
I "Do mnie, woła, pójdź do mnie".

I na wiatr lotne rzuciwszy stopy,
Jak tęcza śmiga w krąg wielki,
To znowu siekąc wodne zatopy,
Srebrnymi pryska kropelki.

Podbiega strzelec i staje w biegu,
I chciałby skoczyć, i nie chce;
Wtem modra fala, prysnąwszy z brzegu,
Z lekka mu w stopy załechce.

I tak go łechce, i tak go znęca,
Tak się w nim serce rozpływa,
Jak gdy tajemnie rękę młodzieńca
Ściśnie kochanka wstydliwa.

Zapomniał strzelec o swej dziewczynie,
Przysięgą pogardził świętą,
Na zgubę oślep bieży w głębinie,
Nową zwabiony ponętą.

Bieży i patrzy, patrzy i bieży;
Niesie go wodne przestworze,
Już z dala suchych odbiegł wybrzeży,
Na średnim igra jeziorze.

I już dłoń śnieżną w swej ciśnie dłoni,
W pięknych licach topi oczy,
Ustami usta różane goni
I skoczne okręgi toczy.

Wtem wietrzyk świsnął, obłoczek pryska,
Co ją w łudzącym krył blasku;
Poznaje strzelec dziewczynę z bliska,
Ach, to dziewczyna spod lasku!

„A gdzie przysięga? gdzie moja rada?
Wszak kto przysięgę naruszy,
Ach, biada jemu, za życia biada!
I biada jego złej duszy!

Nie tobie igrać przez srebrne tonie
Lub nurkiem pluskać w głąb jasną;
Surowa ziemia ciało pochłonie,
Oczy twe żwirem zagasną.

A dusza przy tym świadomym drzewie
Niech lat doczeka tysiąca,
Wiecznie piekielne cierpiąc żarzewie
Nie ma czym zgasić gorąca".

Słyszy to strzelec, błędny krok niesie,
Błędnymi rzuca oczyma;
A wicher szumi po gęstym lesie,
Woda się burzy i wzdyma.

Burzy się, wzdyma i wre aż do dna,
Kręconym nurtem pochwyca,
Roztwiera paszczę otchłań podwodna,
Ginie z młodzieńcem dziewica.

Woda się dotąd burzy i pieni,
Dotąd przy świetle księżyca
Snuje się para znikomych cieni;
Jest to z młodzieńcem dziewica.

Ona po srebrnym pląsa jeziorze,
On pod tym jęczy modrzewiem.
Kto jest młodzieniec? strzelcem był w borze.
A kto dziewczyna? ja nie wiem.

Adam Mickiewicz, Wybór poezji, Warszawa 1955, s. 165-170

Adam Mickiewicz „Do przyjaciół Moskali”

2013-11-25T08:33:00.000-08:00

Ten Ustęp

Przyjaciołom Moskalom

poświęca Autor

Wy – czy mnie wspominacie! ja, ilekroć marzę
O mych przyjaciół śmierciach, wygnaniach, więzieniach,
I o was myślę: wasze cudzoziemskie twarze
Mają obywatelstwa prawo w mych marzeniach.

Gdzież wy teraz? Szlachetna szyja Rylejewa,
Którąm jak bratnią ściskał, carskimi wyroki
Wisi do hańbiącego przywiązana drzewa;
Klątwa ludom, co swoje mordują proroki.

Ta ręka, którą do mnie Bestużew wyciągnął,
Wieszcz i żołnierz, ta ręka od pióra i broni
Oderwana, i car ją do taczki zaprzągnął;
Dziś w minach ryje, skuta obok polskiej dłoni.

Innych może dotknęła sroższa niebios kara;
Może kto z was urzędem, orderem zhańbiony,
Duszę wolną na wieki przedał w łaskę cara
I dziś na progach jego wybija pokłony.

Może płatnym językiem tryumf jego sławi
I cieszy się ze swoich przyjaciół męczeństwa,
Może w ojczyźnie mojej moją krwią się krwawi
I przed carem, jak z zasług, chlubi się z przeklęstwa.

Jeśli do was, z daleka, od wolnych narodów,

Aż na północ zalecą te pieśni żałosne
I odezwą się z góry nad krainą lodów, –
Niech wam zwiastują wolność, jak żurawie wiosnę.

Poznacie mię po głosie; pókim był w okuciach,
Pełzając milczkiem jak wąż, łudziłem despotę,
Lecz wam odkryłem tajnie zamknięte w uczuciach
I dla was miałem zawsze gołębia prostotę.

Teraz na świat wylewam ten kielich trucizny,
Żrąca jest i paląca mojej gorycz mowy,
Gorycz wyssana ze krwi i z łez mej ojczyzny,
Niech zrze i pali, nie was, lecz wasze okowy.

Kto z was podniesie skargę, dla mnie jego skarga
Będzie jak psa szczekanie, który tak się wdroży
Do cierpliwie i długo noszonej obroży,
Że w końcu gotów kąsać – rękę, co ją targa.

Adam Mickiewicz, DZIADÓW części III USTĘP, Warszawa 1974, s. 312-313

Adam Mickiewicz „Oleszkiewicz” DZIEŃ PRZED POWODZIĄ PETRESBURSKĄ 1824

2013-10-08T08:20:00.001-07:00

Gdy się najtęższym mrozem niebo żarzy,

Nagle zsiniało, plamami czernieje,
Podobne zmarzłej nieboszczyka twarzy,
Która się w izbie przed piecem rozgrzeje,
Ale nabrawszy ciepła, a nie życia,
Zamiast oddechu, zionie parą gnicia.
Wiatr zawiał ciepły. – Owe słupy dymów,
Ów gmach powietrzny jak miasto olbrzymów,
Niknąc pod niebem jak czarów widziadło,
Runęło w gruzy i na ziemię spadło:
I dym rzekami po ulicach płynął,
Zmieszany z parą ciepłą i wilgotną;
Śnieg zaczął topnieć – i nim wieczór minął,
Oblewał bruki rzeką Stygu błotną.
Sanki uciekły, kocze i landary
Zerwano z płozów; grzmią po bruku koła;
Lecz pośród mroku i dymu, i pary
Oko pojazdów rozróżnić nie zdoła;
Widać je tylko po latarek błyskach,
Jako płomyki błędne na bagniskach.

Szli owi młodzi podróżni nad brzegiem
Ogromnej Newy; lubią iść o zmroku,
Bo czynowników unikną widoku
I w pustym miejscu nie zejdą się z szpiegiem.

Szli obcym z sobą gadając językiem;
Czasem pieśń jakąś obcą z cicha nucą,
Czasami staną i oczy obrócą,
Czy kto nie słucha? – nie zeszli się z nikim.
Nucąc błądzili nad Newy korytem,
Które się ciągnie jak alpejska ściana,
Aż się wstrzymali, gdzie między granitem
Ku rzece droga spada wyrąbana.
Stamtąd, na dole, ujrzeli z daleka
Nad brzegiem wody z latarką człowieka:
Nie szpieg, bo tylko śledził czegoś w wodzie,
Ani przewoźnik, któż pływa po lodzie?
Nie jest rybakiem, bo nic nie miał w ręku
Oprócz latarki i papierów pęku.
Podeszli bliżej, on nie zwrócił oka,
Wyciągał powróz, który w wodę zwisał,
Wyciągnął, węzły zliczył i zapisał;
Zdawał się mierzyć, jak woda głęboka.

Odblask latarki odbity od lodu
Oblewa jego księgi tajemnicze
I pochylone nad świecą oblicze
Żółte, jak obłok nad słońcem zachodu:
Oblicze piękne, szlachetne, surowe.
Okiem tak pilnie w swojej księdze czytał,
Że słysząc obcych kroki i rozmowę
Tuż ponad sobą, kto są, nie zapytał,
I tylko z ręki lekkiego skinienia
Widać, że prosi, wymaga milczenia.
Coś tak dziwnego było w ręki ruchu,
Że choć podróżni tuż nad nim stanęli,

Patrząc i szepcąc, i śmiejąc się w duchu,
Umilkli wszyscy, przerwać mu nie śmieli.
Jeden w twarz spojrzał i poznał, i krzyknął:
„To on!" – I któż on? – Polak, jest malarzem,
Lecz go właściwiej nazywać guślarzem,
Bo dawno od farb i pędzla odwyknął,
Bibliją tylko i kabałę bada,
I mówią nawet, że z duchami gada.
Malarz tymczasem wstał, pisma swe złożył
I rzekł, jak gdyby rozmawiając z sobą:
„Kto jutra dożył, wielkich cudów dożył;
Będzie to drugą, nie ostatnią próbą;
Pan wstrząśnie szczeble assurskiego tronu,
Pan wstrząśnie grunty miasta Babilonu;
Lecz trzecią widzieć, Panie! nie daj czasu!"
Rzekł i podróżnych zostawił u wody,
A sam z latarką z wolna szedł przez schody

I zniknął wkrótce za parkan terasu.

Nikt nie zrozumiał, co ta mowa znaczy;
Jedni zdumieni, drudzy rozśmieszeni,
Wszyscy krzyknęli: „Nasz guślarz dziwaczy!"
I chwilę jeszcze stojąc pośród cieni,
Widząc noc późną, chłodną i burzliwą,
Każdy do domu powracał co żywo.

Jeden nie wrócił, lecz na schody skoczył
I biegł terasem; nie widział człowieka,
Tylko latarkę jego z dala zoczył,
Jak błędna gwiazda świeciła z daleka.
Chociaż w malarza nie zajrzał oblicze,
Choć nie dosłyszał, co o nim mówili,
Ale dźwięk głosu, słowa tajemnicze
Tak nim wstrząsnęły! – przypomniał po chwili,
Że głos ten słyszał, i biegł co miał mocy
Nieznaną drogą, śród słoty, śród nocy.
Latarka prędko niesiona mignęła,
Coraz mniejszała, zakryta mgły mrokiem
Zdała się gasnąć; wtem nagle stanęła
W pośrodku pustek na placu szerokim.
Podróżny kroki podwoił, dobiega;
Na placu leżał wielki stos kamieni,
Na jednym głazie malarza spostrzega:

Stał nieruchomy pośród nocnych cieni.
Głowa odkryta, odsłonione barki,
A prawa ręka wzniesiona do góry,
I widać było z kierunku latarki,
Że patrzył w dworca cesarskiego mury.
I w murach jedno okno w samym rogu
Błyszczało światłem; to światło on badał,
Szeptał ku niebu, jak modląc się Bogu,
Potem głos podniósł i sam z sobą gadał.

„Ty nie śpisz, carze! noc już wkoło głucha,
Śpią już dworzanie – a ty nie śpisz, carze;
Jeszcze Bóg łaskaw posłał na cię ducha,
On cię w przeczuciach ostrzega o karze.
Lecz car chce zasnąć, gwałtem oczy zmruża,
Zaśnie głęboko – dawniej ileż razy
Był ostrzegany od anioła stróża
Mocniej, dobitniej, sennymi obrazy.

„On tak zły nie był, dawniej był człowiekiem;
Powoli wreszcie zszedł aż na tyrana,
Anioły Pańskie uszły, a on z wiekiem
Coraz to głębiej wpadał w moc szatana.
Ostatnią radę, to przeczucie ciche,
Wybije z głowy jak marzenie liche;
Nazajutrz w dumę wzbiją go pochlebce
Wyżej i wyżej, aż go szatan zdepce...

„Ci w niskich domkach nikczemni poddani
Naprzód za niego będą ukarani;
Bo piorun, w martwe gdy bije żywioły,
Zaczyna z wierzchu, od góry i wieży,
Lecz między ludźmi naprzód bije w doły
I najmniej winnych najpierwej uderzy...

„Usnęli w pjaństwie, w swarach lub w rozkoszy,
Zbudzą się jutro – biedne czaszki trupie!
Śpijcie spokojnie jak źwierzęta głupie,
Nim was gniew Pański jak myśliwiec spłoszy,
Tępiący wszystko, co w kniei spotyka,
Aż dojdzie w końcu do legowisk dzika.

Słyszę! – tam! – wichry – już wytknęły głowy
Z polarnych lodów, jak morskie straszydła;
Już sobie z chmury porobili skrzydła,
Wsiedli na falę, zdjęli jej okowy;
Słyszę! – już morska otchłań rozchełznana
Wierzga i gryzie lodowe wędzidła,
Już mokrą szyję pod obłoki wzdyma;
Już! – jeszcze jeden, jeden łańcuch trzyma –
Wkrótce rozkują; – słyszę młotów kucie..."

Rzekł i postrzegłszy, że ktoś słucha z boku,
Zadmuchnął świecę i przepadł w pomroku.
Błysnął i zniknął jak nieszczęść przeczucie,
Które uderzy w serce, niespodziane,
I przejdzie straszne – lecz nie zrozumiane.

KONIEC [USTĘPU]

Adam Mickiewicz, DZIADÓW części III USTĘP, Warszawa 1974, s. 307-311

Adam Mickiewicz „Przegląd wojska”

2013-10-07T07:58:00.001-07:00

Jest plac ogromny: jedni zowią szczwalnią,
Tam car psy wtrawia, nim puści na zwierza;

Drudzy plac zowią grzeczniej gotowalnią,
Tam car swe stroje próbuje, przymierza,
Nim w rury, w piki, w działa ustrojony,
Wyjdzie odbierać monarchów pokłony. –
Kokietka idąc na bal do pałacu
Nie tyle trawi przed zwierciadłem czasów,
Nie robi tyle umizgów, grymasów,
Ile car co dzień na tym swoim placu.
Inni w tym placu widzą saranczarnię,
Mówią, że car tam hoduje nasiona
Chmury sarańczy, która wypasiona
Wyleci kiedyś i ziemię ogarnie.
Są, co plac zowią toczydłem chirurga,
Bo tu car naprzód lancety szlifuje,
Nim, wyciągnąwszy rękę z Petersburga,
Tnie tak, że cała Europa poczuje;
Lecz nim wyśledzi, jak głęboka rana,
Nim plastr obmyśli od nagłej krwi straty,
Już car puls przetnie szacha i sułtana
I krew wypuści spod serca Sarmaty.
Plac różnych imion, lecz w języku rządów
Zowie się placem wojskowych przeglądów.

Dziesiąta – ranek – już przeglądów pora,
Już plac okrąża ludu zgraja cicha,
Jako brzeg czarny białego jeziora;
Każdy się tłoczy, na środek popycha.
Po placu, jako rybitwy nad wodą,
Zwija się kilku dońców i dragonów;
Ciekawsze głowy tylcem piki bodą,
Na bliższe karki sypią grad bizunów.
Kto wylazł naprzód jak żaba z bagniska,
Ze łbem się cofa i kark w tłumy wciska.
Słychać grzmot z dala, głuchy, jednostajny,
Jak kucie młotów lub młócenie cepów;
To bęben, pułków, przewodnik zwyczajny,
Za nim szeregi ciągną się wzdłuż stepów,
Mnogie i różne, lecz w jednym ubiorze,
Zielone, w śniegu czernią się z daleka;
I płynie każda kolumna jak rzeka,
I wszystkie w placu toną jak w jeziorze.

Tu mi daj, muzo, usta stu Homerów,
W każde wsadź ze sto paryskich języków,
I daj mi pióra wszystkich buchhalterów,
Bym mógł wymienić owych pułkowników,
I oficerów, i podoficerów,
I szeregowych zliczyć bohaterów.

Lecz bohatery tak podobne sobie,

Tak jednostajne! stoi chłop przy chłopie,
Jako rząd koni żujących przy żłobie,
Jak kłosy w jednym uwiązane snopie,
Jako zielone na polu konopie,
Jak wiersze książki, jak skiby zagonów,
Jak petersburskich rozmowy salonów.
Tyle dostrzegłem, że jedni z Moskalów,
Wyżsi od drugich na pięć lub sześć calów,
Mieli na czapkach mosiężne litery
Jakby łysinki – to grenadyjery;
I było takich trzy zgraje wąsalów.
Za nimi niżsi stali w mnogich rzędach,
Jak pod liściami ogórki na grzędach.
Żeby rozróżnić pułki w tej piechocie,
Trzeba mieć bystry wzrok naturalisty,
Który przegląda wykopane w błocie

I gatunkuje, i nazywa glisty.

Zagrzmiały trąby – to konne orszaki
I rozmaitsze, ułanów, huzarów,
Dragonów: czapki, kirysy, kołpaki –
Myślałbyś, że tu kapelusznik jaki
Rozłożył składy swych różnych towarów;
W końcu pułk wjechał: – chłopy gdyby hlaki,
Okute miedzią jak rzęd samowarów,
A spodem pyski końskie jako haki.
Pułki w tak różnych ubiorach i broniach
Najlepiej będzie rozróżnić po koniach;
Bo tak i nowa taktyka doradza,
I z obyczajem ruskim to się zgadza.
Napisał wielki jenerał Żomini,
Że koń, nie człowiek, dobrą jazdę czyni,
Dawno już o tym wiedzieli Rusini:
Bo za dobrego konia gwardyjaka
Zakupisz u nich dobrych trzech żołnierzy;
Oficerskiego cena jest czworaka,
I za takiego konia dać należy
Lutnistę, skoczka albo też pisarza,
A w czasach drogich nawet i kucharza.
Skarbowe chude, poderwane klacze,
Nawet te, które wożą lazarety,
Jeśli je stawią faraona gracze,
Liczą się zawsze: klacz za dwie kobiety.

Wróćmy do pułków. – Pierwszy wjechał kary,
Drugi też kary, lecz anglizowany,
Dwa było gniade, a piąty bułany,
Siódmy znów gniady, ósmy jak mysz szary,
Dziewiąty rosły, dziesiąty mierzyna,
A potem znowu kary bez ogona,
U dwunastego na czole łysina,
A zaś ostatni wyglądał jak wrona.
Harmat wjechało czterdzieści i osim,
Jaszczyków więcej niźli drugie tyle;
Wszystkiego dwieście, jak po wierzchu wnosim:
Bo żeby dobrze zliczyć w jedną chwilę
Śród mnóstwa koni i ludzi motłochu,
Trzeba mieć oko twe, Napoleonie,
Lub twoje, ruski intendencie prochu; –
Ty, nie zważając na ludzi i konie,
Jaszczyków patrzysz, wnet liczbę ich zgadłeś,
Wiesz, ile w każdym ładunków ukradłeś.

Już plac okryły zielone mundury,
Jak trawy, w które ubiera się łąka,
Gdzieniegdzie tylko wznosi się do góry
Jaszczyk podobny do błotnego bąka
Lub polnej pluskwy z zielonawym grzbietem,
A przy nim działo ze swoim lawetem
Usiadło na kształt czarnego pająka.

Każdy ten pająk ma nóg przednich cztery

I cztery tylnych: zowią się te nogi
Kanonijery i bombardyjery.
Jeżeli siedzi spokojnie śród drogi,
Noga się każda gdzieś daleko rucha;
Myślisz, że całkiem oddzielne od brzucha,
I brzuch jak balon w powietrzu ulata.
Lecz skoro cicha, drzemiąca harmata
Nagle się zbudzi rozkazem wzywana,
Jak tarantula, gdy jej kto w nos dmuchnie,
Wnet ściągnie nogi, podchyla kolana
I nim się nadmie, nim jady wybuchnie,
Zrazu przednimi kanonijerami
Około pyska długo, szybko wije,
Jak mucha, co się w arszeniku splami,
Siadłszy swój czarny pyszczek długo myje,
Potem dwie przednie nogi w tył wywróci,
Tylnymi kręci, potem kiwa zadem;
Nareszcie wszystkie nogi w bok rozrzuci,
Chwilę spoczywa, w końcu buchnie jadem.

Pułki stanęły; – patrzą car, car jedzie,
Tuż kilku starych, konnych admirałów,
Tłum adiutantów i ćma jenerałów
Z tyłu i z przodu, a car sam na przedzie.
Orszak dziwacznie pstry i cętkowany,
Jak arlekiny: pełno na nich wstążek,
Kluczyków, cyfer, portrecików, sprzążek,
Ten sino, tamten żółto przepasany,
Na każdym gwiazdek, kółek i krzyżyków
Z przodu i z tyłu więcej niż guzików.

Świecą się wszyscy, lecz nie światłem własnym,

Promienie na nich idą z oczu pańskich;
Każdy jenerał jest robaczkiem jasnym,
Co błyszczy pięknie w nocach świętojańskich;
Lecz skoro przejdzie wiosna carskiej łaski,
Nędzne robaczki tracą swoje blaski:
Żyją, do cudzych krajów nie ucieką,
Ale nikt nie wie, gdzie się w błocie wleką.
Jenerał w ogień śmiałym idzie krokiem,
Kula go trafi, car się doń uśmiechnie;
Lecz gdy car strzeli niełaskawym okiem,
Jenerał bladnie, słabnie, często – zdechnie.

Śród dworzan prędzej znalazłbyś stoików,
Wspaniałe dusze – choć gniew cara czują,
Ani się zarzną, ani zachorują;
Wyjadą na wieś do swych pałacyków
I piszą stamtąd: ten do szambelana,
Ów do metresy, ów do damy dworu,
Liberalniejsi piszą do furmana.
I znowu z wolna wrócą do faworu. –
Tak z domu oknem zrucony pies zdycha,
Kot miauknie tylko, lecz stanie na nogi
I znowu szuka do powrotu drogi,
I jakąś dziurą znowu wnidzie z cicha;
Nim stoik w służbę wróci tryumfalnie,
Na wsi rozprawia cicho – liberalnie.

Car był w mundurze zielonym, z kołnierzem

Złotym. Car nigdy nie zruca mundura;
Mundur wojskowy jest to carska skóra,
Car rośnie, żyje i – gnije żołnierzem. –
Ledwie z kolebki dziecko wyjdzie carskie,
Zaraz do tronu zrodzony paniczyk
Ma za strój kurtki kozackie, huzarskie,
A za zabawkę szabelkę i – biczyk.
Sylabizując szabelką wywija
I nią wskazuje na książce litery;
Kiedy go tańczyć uczą guwernery,
Biczykiem takty muzyki wybija.
Dorósłszy, całą jest jego zabawą
Zbierać żołnierzy do swojej komnaty,
Komenderować na lewo, na prawo,
I wprawiać pułki w musztrę – i pod baty.
Tak się car każdy do tronu sposobił,
Stąd ich Europa boi się i chwali;
Słusznie z Krasickim starzy powiadali:
„Mądry przegadał, ale głupi pobił".

Piotra Wielkiego niechaj pamięć żyje,

Pierwszy on odkrył tę Caropedyję.
Piotr wskazał carom do wielkości drogę;
Widział on mądre Europy narody
I rzekł: „Rosyję zeuropejczyć mogę,
Obetnę suknie i ogolę brody".
Rzekł – i wnet poły bojarów, kniazików
Ścięto jak szpaler francuskiego sadu;
Rzekł – i wnet brody kupców i mużyków
Sypią się chmurą jak liście od gradu.
Piotr zaprowadził bębny i bagnety,
Postawił turmy, urządził kadety,
Kazał na dworze tańczyć menuety
I do towarzystw gwałtem wwiódł kobiety;
I na granicach poosadzał straże,
I łańcuchami pozamykał porty,
Utworzył senat, szpiegi, dygnitarze,
Odkupy wódek, czyny i paszporty; –
Ogolił, umył i ustroił chłopa,
Dał mu broń w ręce, kieszeń narublował
I zadziwiona krzyknęła Europa:
„Car Piotr Rosyją ucywilizował".
Zostało tylko dla następnych carów
Przylewać kłamstwa w brudne gabinety,
Przysyłać w pomoc despotom bagnety,
Wyprawić kilka rzezi i pożarów;
Zagrabiać cudze dokoła dzierżawy,
Skradać poddanych, płacić cudzoziemców,
By zyskać oklask Francuzów i Niemców,
Ujść za rząd silny, mądry i łaskawy.

Niemcy, Francuzi, zaczekajcie nieco!

Bo gdy wam w uszy zabrzmi huk ukazów,
Gdy knutów grady na karki wam zlecą,
Gdy was pożary waszych miast oświecą,
A wam natenczas zabraknie wyrazów;
Gdy car rozkaże ubóstwiać i sławić
Sybir, kibitki, ukazy i knuty –
Chyba będziecie cara pieśnią bawić,
Waryjowaną na dzisiejsze nuty.

Car jak kręgielna kula między szyki
Wleciał i spytał o zdrowie gawiedzi.
„Zdrowia ci życzym", szepcą wojowniki,
Ich szepty były jak mruk stu niedźwiedzi.
Dał rozkaz, – rozkaz wymknął się przez zęby
I wpadł jak piłka w usta komendanta,
I potem gnany od gęby do gęby
Na ostatniego upada szerżanta. –
Jęknęły bronie, szczęknęły pałasze
I wszystko było zmieszane w odmęcie:

Na linijowym kto widział okręcie
Ogromny kocioł, w którym robią kaszę,
Kiedy weń woda z pompy jako z rzeczki
Bucha, a w wodę sypie majtków rzesza
Za jednym razem krup ze cztery beczki,
Potem dziesiątkiem wioseł w kotle miesza; –
Kto zna francuską izbę deputatów,
Większą i stokroć burzliwszą od kotła,
Kiedy w nię projekt komisyja wmiotła
I już nadchodzi godzina debatów:
Cała Europa, czując z dawna głody,
Myśli, że dla niej tam warzą swobody;
Już liberalizm z ust jako z pomp bucha;
Ktoś tam o wierze wspomniał na początku,
Izba się burzy, szumi i nie słucha;
Ktoś wspomniał wolność, lecz nie zrobił wrzątku,
Ktoś wreszcie wspomniał o królów zamiarach
O biednych ludach, o despotach, carach,
Izba znudzona krzyczy: „Do porządku!"
Aż tu minister skarbu, jakby z drągiem,
Wbiega z ogromnym budżetu wyciągiem,
Zaczyna mieszać mową o procentach,
O cłach, opłatach, stemplach, remanentach;
Izba wre, huczy i kipi, i pryska,
I szumowiny aż pod niebo ciska;
Ludy się cieszą, gabinety straszą,
Aż się dowiedzą wszyscy na ostatku,
Że była mowa tylko... o podatku. –
Kto wtedy widział owy kocioł z kaszą
Lub ową izbę – ten łatwo zrozumie,
Jaki gwar powstał w tylu pułków tłumie,
Gdy rozkaz carski wleciał w środek kupy.

Wtem trzystu bębnów ozwały się huki,
I jak lód Newy, gdy pryśnie na sztuki,
Piechota w długie porznęła się słupy.
Kolumny jedne za drugimi dążą,
Przed każdą bęben i komendant woła.
Car stał jak słońce, a pułki dokoła
Jako planety toczą się i krążą.
Wtem car wypuścił stado adiutantów,
Jak wróble z klatki albo psy ze smyczy;
Każdy z nich leci, jak szalony krzyczy,
Wrzask jenerałów, majorów, szerżantów
Huk tarabanów, piski muzykantów –
Nagle piechota, jak lina kotwicy
Z kłębów rozwita, wyciąga się sznurem;
Ściany idącej pułkami konnicy
Łączą się, wiążą, jednym stają murem.
Jakie zaś dalej były tam obroty,
Jak jazda rącza i niezwyciężona
Leciała obses na karki piechoty,
Jak kundlów psiarnia trąbą poduszczona
Na związanego niedźwiedzia uderza,
Widząc, że w kluby ujęto pysk zwierza;
Jak się piechota kupi, ściska, kurczy,
Nadstawia bronie jako igły jeża,
Który poczuje, że pies nad nim burczy;

Jak wreszcie jazda w ostatnim poskoku
Targniona smyczą powściągnęła kroku;
I jak harmaty w przód i w tył ciągano,
Jak po francusku, po rusku łajano,
Jak w areszt brano, po karkach trzepano,
Jak tam marzniono i z koni spadano,
I jak carowi w końcu winszowano –
Czuję tę wielkość, bogactwo przedmiotu!
Gdybym mógł opiać, wsławiłbym me imię;
Lecz muza moja, jak bomba w pół lotu,
Spada i gaśnie w prozaicznym rymie,
I śród głównego manewrów obrotu,
Jak Homer w walce bogów, – ja – ah, drzymię.

Już przerobiono wojskiem wszystkie ruchy,
O których tylko car czytał lub słyszał;
Śród zgrai widzów już się gwar uciszał,
Już i sukmany, delije, kożuchy,
Co się czerniły gęsto wkoło placu,
Rozpełzały się każda w swoję stronę,
I wszystko było zmarzłe i znudzone –
Już zastawiano śniadanie w pałacu.

Ambasadory zagranicznych rządów,

Którzy pomimo i mrozu, i nudy,
Dla łaski carskiej nie chybią przeglądów
I co dzień krzyczą: „O dziwy! o cudy!"
Już powtórzyli raz tysiączny drugi
Z nowym zapałem dawne komplementy:
Że car jest taktyk w planach niepojęty,
Że wielkich wodzów ma na swe usługi,
Że kto nie widział, nigdy nie uwierzy,
Jaki tu zapał i męstwo żołnierzy.
Na koniec była rozmowa skończona
Zwyczajnym śmiechem z głupstw Napoleona;
I na zegarek już każdy spozierał,
Bojąc się dalszych galopów i kłusów;
Bo mróz dociskał dwudziestu gradusów,
Dusiła nuda i głód już doskwierał.

Lecz car stał jeszcze i dawał rozkazy;
Swe pułki siwe, kare i bułane
Puszcza, wstrzymuje po dwadzieścia razy;
Znowu piechotę przedłuża jak ścianę,
Znowu ją ściska w czworobok zawarty
I znowu na kształt wachlarza roztacza. –
Jak stary szuler, choć już nie ma gracza,
Miesza i zbiera, i znów miesza karty;
Choć towarzystwo samego zostawi,
On się sam z sobą kartami zabawi.
Aż sam się znudził, konia nagle zwrócił
I w jenerałów ukrył się natłoku;
Wojsko tak stało, jak je car porzucił,
I długo z miejsca nie ruszyło kroku.
Aż trąby, bębny dały znak nareszcie:
Jazda, piechota, długich kolumn dwieście
Płyną i toną w głębi ulic miejskich –
Jakże zmienione, niepodobne wcale
Do owych bystrych potoków alpejskich,
Co rycząc mętne walą się po skale,
Aż w jezior jasnym spotkają się łonie

I tam odpoczną, i oczyszczą wody,
A potem z lekka nowymi wychody
Błyskają, tocząc szmaragdowe tonie. –
Tu pułki weszły czerstwe, czyste, białe;
Wyszły zziajane i oblane potem;
Roztopionymi śniegi poczerniałe,
Brudne spod lodu wydeptanym błotem.

Wszyscy odeszli: widze i aktory.

Na placu pustym, samotnym zostało
Dwadzieście trupów: ten ubrany biało,
Żołnierz od jazdy; tamtego ubiory
Nie zgadniesz jakie, tak do śniegu wbity
I stratowany końskimi kopyty.
Ci zmarzli, stojąc przed frontem jak słupy,
Wskazując pułkom drogę i cel biegu;
Ten się zmyliwszy w piechoty szeregu,
Dostał w łeb kolbą i padł między trupy.
Biorą ich z ziemi policejskie sługi
I niosą chować; martwych, rannych społem:
Jeden miał żebra złamane, a drugi
Był wpół harmatnym przejechany kołem;
Wnętrzności ze krwią wypadły mu z brzucha,
Trzykroć okropnie spod harmaty krzyknął,
Lecz major woła: „Milcz, bo car nas słucha".
Żołnierz tak słuchać majora przywyknął,
Że zęby zaciął; – nakryto co żywo
Rannego płaszczem, bo gdy car przypadkiem

Z rana jest takiej nagłej śmierci świadkiem
I widzi na czczo skrwawione mięsiwo –
Dworzanie czują w nim zmianę humoru,
Zły, opryskliwy powraca do dworu,
Tam go czekają z śniadaniem nakryłem,
A jeść nie może mięsa z apetytem.

Ostatni ranny wszystkich bardzo zdziwił:
Grożono, bito, próżna groźba, kara,
Jenerałowi nawet się sprzeciwił,
I jęczał głośno – klął samego cara.
Ludzie niezwykłym przerażeni krzykiem
Zbiegli się nad tym parad męczennikiem. –
Mówią, że jechał z dowódcy rozkazem,
Wtem koń mu stanął jak gdyby zaklęty,
A z tyłu wleciał cały szwadron razem;
Złamano konia, i żołnierz zepchnięty
Leżał pod jazdą płynącą korytem;
Ale od ludzi litościwsze konie:
Skakał przez niego szwadron po szwadronie,
Jeden koń tylko trafił weń kopytem
I złamał ramię; – kość na wpół rozpadła
Przedarła mundur i ostrzem sterczała
Z zielonej sukni, strasznie, trupio biała,
I twarz żołnierza równie jak kość zbladła;

Lecz sił nie stracił: wznosił drugą rękę
To ku niebiosom, to widzów gromady
Zdawał się wzywać i mimo swą mękę
Dawał im głośno, długo jakieś rady.
Jakie? Nikt nie wie, nie mówią przed nikim.
Bojąc się szpiegów słuchacze uciekli
I tyle tylko pytającym rzekli,
Że ranny mówił złym ruskim językiem;
Kiedy niekiedy słychać było w gwarze:
„Car, cara, caru" – coś mówił o carze.
Chodziły wieści, że żołnierz zdeptany
Był młodym chłopcem, rekrutem, Litwinem,
Wielkiego rodu, księcia, grafa synem;
Że ze szkół gwałtem w rekruty oddany,
I że dowódca, nie lubiąc Polaka,
Dał mu umyślnie dzikiego rumaka,
Mówiąc: „Niech skręci szyję Lach sobaka".
Kto był, nie wiedzą, i po tym zdarzeniu
Nikt nie posłyszał o jego imieniu;
Ach! kiedyś tego imienia, o carze!
Będą szukali po twoim sumnieniu.
Diabeł je pośród tysiąców ukaże,
Któreś ty w minach podziemnych osadził,
Wrzucił pod konie, myśląc, żeś je zgładził.

Nazajutrz z dala za placem słyszano
Psa głuche wycie – czerni się cos w śniegu;
Przybiegli ludzie, trupa wygrzebano;
On po paradzie został na noclegu.
Trup na pół chłopski, na poły wojskowy,
Z głową strzyżoną, ale z brodą długą,
Miał czapkę z futrem i płaszcz mundurowy,

I był zapewne oficerskim sługą.
Siedział na wielkim futrze swego pana,
Tu zostawiony, tu rozkazu czekał,
I zmarzł, i śniegu już miał za kolana.
Tu go pies wierny znalazł i oszczekał. –
Zmarznął, a w futro nie okrył się ciepłe;
Jedna źrenica śniegiem zasypana,
Lecz drugie oko otwarte, choć skrzepłe,
Na plac obrócił: czekał stamtąd pana!
Pan kazał siedzieć i sługa usiądzie,
Kazał nie ruszać z miejsca, on nie ruszy,
I nie powstanie – aż na strasznym sądzie;
I dotąd wierny panu, choć bez duszy,
Bo dotąd ręką trzyma pańską szubę
Pilnując, żeby jej nie ukradziono;
Drugą chciał rękę ogrzać, ukryć w łono,
Lecz już nie weszły pod płaszcz palce grube
I pan go dotąd nie szukał, nie pytał!
Czy mało dbały, czy nadto ostróżny –
Zgadują, że to oficer podróżny;
Że do stolicy niedawno zawitał,
Nie z powinności chodził na parady,
Lecz by pokazać świeże epolety ;
Może z przeglądów poszedł na obiady,
Może na niego mrugnęły kobiety,
Może gdzie wstąpił do kolegi gracza
I nad kartami – zapomniał brodacza;
Może się wyrzekł i futra, i sługi,
By nie rozgłosić, że miał szubę z sobą;
Że nie mógł zimna wytrzymać jak drugi,

Gdy je car carską wytrzymał osobą;
Boby mówiono: jeździ nieformalnie
Na przegląd z szubą! – myśli liberalnie.

O biedny chłopie! heroizm, śmierć taka,
Jest psu zasługą, człowiekowi grzechem.
Jak cię nagrodzą? Pan powie z uśmiechem,
Żeś był do zgonu wierny – jak sobaka.
O biedny chłopie! za cóż mi łza płynie
I serce bije, myśląc o twym czynie:
Ach, żal mi ciebie, biedny Słowianinie! –
Biedny narodzie! Żal mi twojej doli,
Jeden znasz tylko heroizm – niewoli.

Adam Mickiewicz, DZIADÓW części III USTĘP, Warszawa 1974, s. 292-306

Adam Mickiewicz „Pomnik Piotra Wielkiego”

2013-10-02T08:01:00.003-07:00

Z wieczora na dżdżu stali dwaj młodzieńce
Pod jednym płaszczem, wziąwszy się za ręce:
Jeden, ów pielgrzym, przybylec z zachodu,
Nieznana carskiej ofiara przemocy;
Drugi był wieszczem ruskiego narodu,
Sławny pieśniami na całej północy.
Znali się z sobą niedługo, lecz wiele –
I od dni kilku już są przyjaciele.
Ich dusze wyższe nad ziemne przeszkody,
Jako dwie Alpów spokrewnione skały,
Choć je na wieki rozerwał nurt wody:
Ledwo szum słyszą swej nieprzyjaciółki,
Chyląc ku sobie podniebne wierzchołki.
Pielgrzym coś dumał nad Piotra kolosem,
A wieszcz rosyjski tak rzekł cichym głosem:

Pierwszemu z carów, co te zrobił cuda,

Druga carowa pamiętnik stawiała.
Już car odlany w kształcie wielkoluda
Siadł na brązowym grzbiecie bucefała
I miejsca czekał, gdzie by wjechał konno.
Lecz Piotr na własnej ziemi stać nie może,
W ojczyźnie jemu nie dosyć przestronno,
Po grunt dla niego posłano za morze.
Posłano wyrwać z finlandzkich nadbrzeży
Wzgórek granitu; ten na Pani słowo
Płynie po morzu i po lądzie bieży,
I w mieście pada na wznak przed carową.
Już wzgórek gotów; leci car miedziany,
Car knutowładny w todze Rzymianina,
Wskakuje rumak na granitu ściany,
Staje na brzegu i w górę się wspina.

Nie w tej postawie świeci w starym Rzymie
Kochanek ludów, ów Marek Aureli,

Który tam naprzód rozsławił swe imię,
Że wygnał szpiegów i donosicieli;
A kiedy zdzierców domowych poskromił,
Gdy nad brzegami Renu i Paktolu
Hordy najezdców barbarzyńskich zgromił,
Do spokojnego wraca Kapitolu.
Piękne, szlachetne, łagodne ma czoło,
Na czole błyszczy myśl o szczęściu państwa;
Rękę poważnie wzniósł, jak gdyby wkoło
Miał błogosławić tłum swego poddaństwa,
A drugą rękę opuścił na wodze,
Rumaka swego zapędy ukraca.
Zgadniesz, że mnogi lud tam stał na drodze
I krzyczał: „Cesarz, ojciec nasz powraca!"
Cesarz chciał z wolna jechać między tłokiem,
Wszystkich ojcowskim udarować okiem.
Koń wzdyma grzywę, żarem z oczu świeci,
Lecz zna, że wiezie najmilszego z gości,
Że wiezie ojca milijonom dzieci,
I sam hamuje ogień swej żywości;
Dzieci przyjść blisko, ojca widzieć mogą,
Koń równym krokiem, równą stąpa drogą.
Zgadniesz, że dojdzie do nieśmiertelności!

Car Piotr wypuścił rumakowi wodze,
Widać, że leciał tratując po drodze,
Od razu wskoczył aż na sam brzeg skały.
Już koń szalony wzniósł w górę kopyta,
Car go nie trzyma, koń wędzidłem zgrzyta,
Zgadniesz, że spadnie i pryśnie w kawały.
Od wieku stoi, skacze, lecz nie spada,
Jako lecąca z granitów kaskada,
Gdy ścięta mrozem nad przepaścią zwiśnie:–
Lecz skoro słońce swobody zabłyśnie
I wiatr zachodni ogrzeje te państwa,
I cóż się stanie z kaskadą tyraństwa?

Adam Mickiewicz, DZIADÓW części III USTĘP, Warszawa 1974, s. 289-291

Adam Mickiewicz „Petersburg”

2013-09-12T07:46:00.000-07:00

Za dawnych greckich i italskich czasów

Lud się budował pod przybytkiem Boga,
Nad źródłem nimfy, pośród świętych lasów,
Albo na górach chronił się od wroga.
Tak zbudowano Ateny, Rzym, Spartę. –
W wieku gotyckim pod wieżą barona,
Gdzie była cała okolic obrona,
Stawały chaty do wałów przyparte;
Albo pilnując spławnej rzeki cieków
Rosły powoli z postępami wieków.
Wszystkie te miasta jakieś bóstwo wzniosło,
Jakiś obrońca lub jakieś rzemiosło.

Ruskiej stolicy jakież są początki?
Skąd się zachciało sławiańskim tysiącom
Leźć w te ostatnie swoich dzierżaw kątki
Wydarte świeżo morzu i Czuchońcom?
Tu grunt nie daje owoców ni chleba,
Wiatry przynoszą tylko śnieg i słoty;
Tu zbyt gorące lub zbyt zimne nieba,
Srogie i zmienne jak humor despoty.
Nie chcieli ludzie; – błotne okolice
Car upodobał, i stawić rozkazał
Nie miasto ludziom, lecz sobie stolicę:
Car tu wszechmocność woli swej pokazał. –

W głąb ciekłych piasków i błotnych zatopów

Rozkazał wpędzić sto tysięcy palów
I wdeptać ciała stu tysięcy chłopów.
Potem na palach i ciałach Moskalów
Grunt założywszy, inne pokolenia
Zaprzągł do taczek, do wozów, okrętów,
Sprowadzać drzewa i sztuki kamienia
Z dalekich lądów i z morskich odmętów.

Przypomniał Paryż – wnet paryskie place
Kazał budować. Widział Amsterdamy –
Wnet wodę wpuścił i porobił tamy.
Słyszał, że w Rzymie są wielkie pałace –
Pałace stają. Wenecka stolica,
Co wpół na ziemi, a do pasa w wodzie
Pływa jak piękna syrena-dziewica,
Uderza cara – i zaraz w swym grodzie
Porznął błotniste kanałami pole,
Zawiesił mosty i puścił gondole.
Ma Wenecyją, Paryż, Londyn drugi,
Prócz ich piękności, poloru, żeglugi.
U architektów sławne jest przysłowie:
Że ludzi ręką był Rzym budowany,
A Wenecyją stawili bogowie;
Ale kto widział Petersburg, ten powie,
Że budowały go chyba Szatany.

Ulice wszystkie ku rzece pobiegły:

Szerokie, długie, jak wąwozy w górach
Domy ogromne: – tu głazy, tam cegły,
Marmur na glinie, glina na marmurach;
A wszystkie równe i dachy, i ściany,
Jak korpus wojska na nowo ubrany.
Na domach pełno tablic i napisów:
Śród pism tak różnych, języków tak wielu,
Wzrok, ucho błądzi jak w wieży Babelu.
Napis: Tu mieszka Achmet, Chan Kirgisów,
Rządzący polskich spraw departamentem,
Senator. – Napis: Tu monsieur Żoko
Lekcyje daje paryskim akcentem,
Jest kuchtą dworskim, wódczanym poborcą,
Basem w orkiestrze, przy tym szkół dozorcą.
Napis: Tu mieszka Włoch Piacere Gioco.
Robił dla frejlin Carskich salcesony,
Teraz panieński pensyjon otwiera.
Napis: Mieszkanie pastora Dienera,
Wielu orderów Carskich kawalera.
Dziś ma kazanie wykłada z ambony,
Że car jest Papież z Bożego ramienia,
Pan samowładny wiary i sumnienia.
I wzywa przy tym braci kalwinistów,
Socynijanów i anabaptystów,
Aby jak każe Imperator ruski
I jego wierny Alijant, Król pruski,
Przyjąwszy nową wiarę i sumnienie,
Wszyscy się zeszli w jedno zgromadzenie.
Napis: Tu stroje damskie – dalej: Nuty;
Tam robią: Dzieciom zabawki – tam: Knuty.

W ulicach kocze, karety, landary

Mimo ogromu i bystrego lotu
Na łyżwach błysną, znikną bez łoskotu,
Jak w panorama czarodziejskie mary.
Na kozłach koczów angielskich brodaty
Siedzi woźnica; szron mu okrył szaty,
Brodę i wąsy, i brwi; biczem wali;
Przodem na koniach lecą chłopcy mali
W kożuchach, istne dzieci Boreasza;
Świszczą piskliwie i gmin się rozprasza,
Pierzcha przed koczem saneczek gromada,
Jak przed okrętem białych kaczek stada.
Tu ludzie biegą, każdego mróz goni,
Żaden nie stanie, nie patrzy, nie gada;
Każdego oczy zmrużone, twarz blada;
Każdy trze ręce i zębami dzwoni,
I z ust każdego wyzioniona para
Wychodzi słupem, prosta, długa, szara.
Widząc te dymem buchające gminy,
Myślisz, że chodzą po mieście kominy.
Po bokach gminnej cisnącej się trzody
Ciągną poważnie dwa ogromne rzędy,
Jak procesyje w kościelne obrzędy
Lub jak nabrzeżne bystrej rzeki lody.
I gdzież ta zgraja wlecze się powoli,
Na mróz nieczuła jak trzoda soboli? –
Przechadzka modna jest o tej godzinie;
Zimno i wietrzno, ale któż dba o to!
Wszak Cesarz tędy zwykł chodzić piechoto,
I cesarzowa, i dworu mistrzynie.
Idą marszałki, damy, urzędniki,
W równych abcugach: pierwszy, drugi, czwarty,

Jako rzucane z rąk szulera karty,
Króle, wyżniki, damy i niżniki,
Starki i młodki, czarne i czerwone,
Padają na tę i na ową stronę,
Po obu stronach wspaniałej ulicy,
Po mostkach lsnącym wysłanym granitem.
A naprzód idą dworscy urzędnicy:
Ten w futrze ciepłem, lecz na wpół odkrytem,
Aby widziano jego krzyżów cztery;
Zmarznie, lecz wszystkim pokaże ordery;
Wyniosłym okiem równych sobie szuka
I, gruby, pełznie wolnym chodem żuka,
Dalej gwardyjskie modniejsze młokosy,
Proste i cienkie jak ruchome piki,
W pół ciała tęgo związane jak osy.
Dalej z pochyłym karkiem czynowniki,
Spode łba patrzą, komu się pokłonić,
Kogo nadeptać, a od kogo stronić;
A każdy giętki, we dwoje skurczony,
Tuląc się pełzną jako skorpijony.
Pośrodku damy jako pstre motyle,
Tak różne płaszcze, kapeluszów tyle;
Każda w paryskim świeci się stroiku
I nóżką miga w futrzanym trzewiku;
Białe jak śniegi, rumiane jak raki. –
Wtem dwór odjeżdża; stanęły orszaki.
Podbiegły wozy, ciągnące jak statki
Obok pływaczów w głębokiej kąpieli.

Już pierwsi w wozy wsiedli i zniknęli;
Za nimi pierzchły piechotne ostatki.
Niejeden kaszlem suchotniczym stęknie,
A przecież mówi: „Jak tam chodzić pięknie!
Cara widziałem, i przed jenerałem
Nisko kłaniałem, i z paziem gadałem!"

Szło kilku ludzi między tym natłokiem,
Różni od innych twarzą i odzieniem,
Na przechodzących ledwo rzucą okiem,
Ale na miasto patrzą z zadumieniem.
Po fundamentach, po ścianach, po szczytach,
Po tych żelazach i po tych granitach
Czepiają oczy, jakby próbowali,
Czy mocno każda cegła osadzona;
I opuścili z rozpaczą ramiona,
Jak gdyby myśląc: człowiek ich nie zwali!
Dumali – poszli – został z jedenastu
Pielgrzym sam jeden; zaśmiał się złośliwie,
Wzniósł rękę, ścisnął i uderzył mściwie
W głaz, jakby groził temu głazów miastu.

Potem na piersiach założył ramiona
I stał dumając, i w cesarskim dworze
Utkwił źrenice dwie jako dwa noże;
I był podobny wtenczas do Samsona,
Gdy zdradą wzięty i skuty więzami
Pod Filistynów dumał kolumnami.
Na czoło jego nieruchome, dumne
Nagły cień opadł, jak całun na trumnę,
Twarz blada strasznie zaczęła się mroczyć;
Rzekłbyś, że wieczór, co już z niebios spadał,
Naprzód na jego oblicze osiadał
I stamtąd dalej miał swój cień roztoczyć.

Po prawej stronie już pustej ulicy
Stał drugi człowiek – nie był to podróżny,
Zdał się być dawnym mieszkańcem stolicy,
Bo rozdawając między lud jałmużny,
Każdego z biednych po imieniu witał,

Tamtych o żony, tych o dzieci pytał.
Odprawił wszystkich, wsparł się na granicie
Brzeżnych kanałów i wodził oczyma
Po ścianach gmachów i po dworca szczycie,
Lecz nie miał oczu owego pielgrzyma;
I wzrok wnet spuszczał, kiedy szedł z daleka
Biedny, żebrzący żołnierz lub kaleka.
Wzniósł w niebo ręce, stał i dumał długo –
W twarzy miał wyraz niebieskiej rozpaczy.
Patrzył jak anioł, gdy z niebios posługą
Między czyscowe dusze zstąpić raczy:
I widzi całe w męczarniach narody,
Czuje, co cierpią, mają cierpieć wieki –
I przewiduje, jak jest kres daleki
Tylu pokoleń zbawienia – swobody.
Oparł się płacząc na kanałów brzegu,
Łzy gorzkie biegły i zginęły w śniegu;
Lecz Bóg je wszystkie zbierze i policzy,
Za każdą odda ocean słodyczy.

Późno już było, oni dwaj zostali,
Oba samotni, i chociaż odlegli,
Na koniec jeden drugiego postrzegli,
I długo siebie nawzajem zważali.
Pierwszy postąpił człowiek z prawej strony:
„Bracie, rzekł, widzę, żeś tu zostawiony
Sam jeden, smutny, cudzoziemiec może;

Co ci potrzeba, rozkaż w Imię Boże;
Chrześcijaninem jestem i Polakiem,
Witam cię Krzyża i Pogoni znakiem".

Pielgrzym, zbyt swymi myślami zajęty,
Otrząsnął głową i uciekł z wybrzeża;
Ale nazajutrz, gdy myśli swych męty
Z wolna rozjaśnia i pamięć odświeża,
Nieraz żałuje owego natręta;
Jeśli go spotka, pozna go, zatrzyma;
Choć rysów jego twarzy nie pamięta,
Lecz w głosie jego i w słowach coś było
Znanego uszom i duszy pielgrzyma –
Może się o nim pielgrzymowi śniło.

Adam Mickiewicz, DZIADÓW części III USTĘP, Warszawa 1974, s. 282-288

Adam Mickiewicz „Przedmieścia stolicy”

2013-09-06T08:51:00.003-07:00

Z dala, już z dala widno, że stolica.

Po obu stronach wielkiej, pysznej drogi
Rzędy pałaców. — Tu niby kaplica
Z kopułą, z krzyżem; tam jak siana stogi
Posągi stoją pod słomą i śniegiem;
Ówdzie, za kolumn korynckich szeregiem;
Gmach z płaskim dachem, pałac letni, włoski,
Obok japońskie, mandaryńskie kioski,
Albo z klasycznych czasów Katarzyny
Świeżo małpione klasyczne ruiny.
Różnych porządków, różnych kształtów domy,
Jako zwierzęta z różnych końców ziemi,
Za parkanami stoją żelaznemi,
W osobnych klatkach. — Jeden niewidomy,
Pałac krajowej ich architektury,
Wymysł ich głowy, dziecko ich natury.
Jakże tych gmachów cudowna robota!
Tyle kamieni na kępach śród błota!

W Rzymie, by dźwignąć teatr dla cezarów,

Musiano niegdyś wylać rzekę złota
Na tym przedmieściu podłe sługi carów,
By swe rozkoszne zamtuzy dźwignęli,
Ocean naszej krwi i łez wyleli.
Żeby zwieźć głazy do tych obelisków,
Ileż wymyślić trzeba było spisków;
Ilu niewinnych wygnać albo zabić,
Ile ziem naszych okraść i zagrabić;
Póki krwią Litwy, łzami Ukrainy

I złotem Polski hojnie zakupiono
Wszystko, co mają Paryże, Londyny,
I po modnemu gmachy wystrojono,
Szampanem zmyto podłogi bufetów
I wydeptano krokiem menuetów.

Teraz tu pusto. — Dwór w mieście zimuje,

I dworskie muchy, ciągnące za wonią
Carskiego ścierwa, za nim w miasto gonią.
Teraz w tych gmachach wiatr tylko tańcuje;
Panowie w mieście, car w mieście. — Do miasta
Leci kibitka; zimno, śnieżno było;
Z zegarów miejskich zagrzmiała dwunasta,
A słońce już się na zachód chyliło
Niebios sklepienie otwarte szeroko,
Bez żadnej chmurki, czcze, ciche i czyste,
Bez żadnej barwy, blado przezroczyste,
Jako zmarzłego podróżnika oko.

Przed nami miasto. — Nad miastem do góry
Wznoszą się dziwnie, jak podniebne grody,
Słupy i ściany, krużganki i mury,
Jak babilońskie wiszące ogrody:
To dymy z dwiestu tysięcy kominów
Prosto i gęsto kolumnami lecą,
Te jak marmury kararyjskie świecą,
Tamte się żarzą iskrami rubinów;
W górze wierzchołki zginają i łączą,
Kręcą w krużganki i łukami plączą,

I ścian, i dachów malują widziadła: —

Jak owe miasto, co nagle powstanie
Ze śródziemnego czystych wód zwierciadła
Lub na Libijskim wybuchnie tumanie,
I wabi oko podróżnych z daleka,
I wiecznie stoi, i wiecznie ucieka

Już zdjęto łańcuch, bramy otwierają;
Trzęsą, badają, pytają — wpuszczają.

Adam Mickiewicz, DZIADÓW części III USTĘP, Warszawa 1974, s. 279-281

Adam Mickiewicz „Droga do Rosji”

2013-09-04T10:31:00.003-07:00

Po śniegu, coraz ku dzikszej krainie
Leci kibitka jako wiatr w pustynie;
I oczy moje jako dwa sokoły
Nad oceanem nieprzejrzanym krążą,
Porwane burzą, do lądu nie zdążą,
A widzą obce pod sobą żywioły,
Nie mają kędy spocząć, skrzydła zwinąć,
W dół patrzą, czując, że tam muszą zginąć.

Oko nie spotka ni miasta, ni góry,
Żadnych pomników ludzi ni natury;
Ziemia tak pusta, tak niezaludniona,
Jak gdyby wczora wieczorem stworzona.
A przecież nieraz mamut z tych ziem wstaje,
Żeglarz przybyły z falami potopu,
I mową obcą moskiewskiemu chłopu
Głosi, że dawno stworzone te kraje
I w czasach wielkiej Noego żeglugi
Ląd ten handlował z azyjskimi smugi –
A przecież nieraz książka ukradziona
Lub gwałtem wzięta, przybywszy z zachodu
Mówi, że ziemia ta niezaludniona
Już niejednego jest matką narodu.
Lecz nurt potopu szedł przez te płaszczyzny,
Nie zostawiwszy dróg swojego rycia,
I hordy ludów wyszły z tej ojczyzny,
Nie zostawiwszy siadów swego życia;
I gdzieś daleko na alpejskiej skale
Ślad zostawiły stąd przybyłe fale,
I jeszcze dalej, na Rzymu pomnikach,
O stąd przybyłych mówią rozbójnikach.

Kraina pusta, biała i otwarta
Jak zgotowana do pisania karta –
Czyż na niej pisać będzie palec boski,
I ludzi dobrych używszy za głoski,
Czyliż tu skreśli prawdę świętej wiary,
Że miłość rządzi plemieniem człewieczem,
Że trofeami świata są: ofiary?
Czyli też Boga nieprzyjaciel stary
Przyjdzie i w księdze tej wyryje mieczem,
Że ród człowieczy ma być w więzy kuty,
Że trofeami ludzkości są: knuty?

Po polach białych, pustych, wiatr szaleje,
Bryły zamieci odrywa i ciska,
Lecz morze śniegów wzdęte nie czernieje,
Wyzwane wichrem powstaje z łożyska
I znowu, jakby nagle skamieniałe,
Pada ogromne, jednostajne, białe.
Czasem ogromny huragan wylata
Prosto z biegunów; niewstrzymany w biegu,
Aż do Euxinu równinę zamiata,
Po całej drodze miecąc chmury śniegu;

Często podróżne kibitki zakopie,
Jak symum błędnych Libów przy Kanopie.
Powierzchnię białych, jednostajnych śniegów
Gdzieniegdzie ściany czarniawe przebodły
I sterczą na kształt wysp i lądu brzegów:
To są północne świerki, sosny, jodły.

Gdzieniegdzie drzewa siekierą zrąbane,
Odarte i w stos złożone poziomy,
Tworzą kształt dziwny, jakby dach i ścianę,
I ludzi kryją, i zowią się: domy.
Dalej tych stosów rzucone tysiące
Na wielkim polu, wszystkie jednej miary:
Jak kitki czapek, dmą z kominów pary,
Jak ładownice, okienka błyszczące;
Tam domy rzędem szykowane w pary,
Tam czworobokiem, tam kształtnym obwodem;
I taki domów pułk zowie się: grodem.

Spotykam ludzi – z rozrosłymi barki,
Z piersią szeroką, z otyłymi karki;
Jako zwierzęta i drzewa północy,
Pełni czerstwości i zdrowia, i mocy.
Lecz twarz każdego jest jak ich kraina,
Pusta, otwarta i dzika równina;
I z ich serc, jako z wulkanów podziemnych,
Jeszcze nie przeszedł ogień aż do twarzy,
Ani się w ustach rozognionych żarzy,
Ani zastyga w czoła zmarszczkach ciemnych –
Jak w twarzach ludzi wschodu i zachodu,
Przez które przeszło tyle po kolei
Podań i zdarzeń, żalów i nadziei,
Że każda twarz jest pomnikiem narodu.
Tu oczy ludzi, jak miasta tej ziemi,
Wielkie i czyste – i nigdy zgiełk duszy
Niezwykłym rzutem źrenic nie poruszy:
Nigdy ich długa żałość nie zaciemi;
Z daleka patrząc, – wspaniałe, przecudne;
Wszedłszy do środka, – puste i bezludne.
Ciało tych ludzi jak gruba tkanica,
W której zimuje dusza gąsienica,
Nim sobie piersi do lotu wyrobi,
Skrzydła wyprzędzie, wytcze i ozdobi;
Ale gdy słońce wolności zaświeci,
Jakiż z powłoki tej owad wyleci?
Czy motyl jasny wzniesie się nad ziemię,
Czy ćma wypadnie, brudne nocy plemię?

Na wskroś pustyni krzyżują się drogi,
Nie przemysł kupców ich ciągi wymyślił,
Nie wydeptały ich karawan nogi;
Car ze stolicy palcem je nakryślił.
Gdy z polską wioską spotkał się ubogą,
Jeżeli trafił w polskich zamków ściany,
Wioska i zamek wnet z ziemią zrównany,
I car ruiny ich zasypał – drogą.
Dróg tych nie dojrzeć w polu między śniegi,
Ale śród puszczy dośledzi je oko:
Proste i długie na północ się wloką;
Świecą się w lesie, jak w skałach rzek biegi.

I po tych drogach któż jeździ? – Tu cwałem
Konnica wali przyprószona śniegiem,
A stamtąd czarnym piechota szeregiem
Między dział, wozów i kibitek wałem.
Te pułki podług carskiego ukazu
Ciągną ze wschodu, by walczyć z północą;
Tamte z północy idą do Kaukazu;
Żaden z nich nie wie, gdzie idzie i po co?
Żaden nie pyta. Tu widzisz Mogoła
Z nabrzmiałym licem, małym, krzywym okiem;
A tam chłop biedny z litewskiego sioła,
Wybladły, tęskny, idzie chorym krokiem.
Tu błyszczą strzelby angielskie, tam łuki
I zmarzłą niosą cięciwę Kałmuki.
Ich oficery? – Tu Niemiec w karecie,
Nucąc Szyllera pieśń sentymentalną,
Wali spotkanych żołnierzy po grzbiecie.
Tam Francuz gwiżdżąc w nos pieśń liberalną,
Błędny filozof, karyjery szuka
I gada teraz z dowódcą Kałmuka,
Jakby najtaniej wojsku żywność kupić.
Cóż, że połowę wymorzą tej zgrai?
Kasy połowę będą mogli złupić,
I jeśli zręcznie dzieło się utai,
Minister wzniesie ich do wyższej klasy,
A car da order za oszczędność kasy.

A wtem kibitka leci – przednie straże
I dział lawety, i chorych obozy
Pryskają z drogi, kędy się ukaże,
Nawet dowódców ustępują wozy.
Leci kibitka; żandarm powoźnika
Wali kułakiem, powoźnik żołnierzy
Wali biczyskiem, wszystko z drogi zmyka,
Kto się nie umknął, kibitka nań wbieży.
Gdzie? – Kto w niej jedzie? – nikt nie śmie zapytać.
Żandarm tam jechał, pędzi do stolicy,
Zapewne cesarz kazał kogoś schwytać.
„Może ten żandarm jedzie z zagranicy? –
Mówi jenerał. – Kto wie, kogo złowił:
Może król pruski, francuski lub saski,
Lub inny Niemiec wypadł z cara łaski,
I car go w turmie zamknąć postanowił;
Może ważniejsza pochwycona głowa,
Może samego wiozą Jermołowa.
Kto wie! ten więzień, chociaż w słomie siedzi,
Jak dziko patrzy! jaki to wzrok dumy:
Wielka osoba – za nim wozów tłumy;
To pewnie orszak nadwornej gawiedzi;
A wszyscy, patrz no, jakie oczy śmiałe;
Myśliłem, że to pierwsze carstwa pany,
Że jenerały albo szambelany,
Patrz, oni wszyscy – to są chłopcy małe.
Co to ma znaczyć, gdzie ta zgraja leci?
Jakiegoś króla podejrzane dzieci".
Tak z sobą cicho dowódcy gadali;
Kibitka prosto do stolicy wali.

Adam Mickiewicz, „DZIADÓW części III USTĘP”, Warszawa 1974, s. 273-278

Julian Tuwim „Na ulicy”

2013-09-03T08:21:00.001-07:00

Jubiluje dzicz pogańska,
Megafony ryczą z mieszkań.

Mnie sarenka Horacjańska

Za różowe wzgórze pierzcha.

Ja za tobą, wdzięczna Chloe,

W lubą pogoń, z niepokojem...

Ach, polotne! ach, wesołe

Rozmajowe myśli moje!

Jubilują – nie rozumiem,

Kocham, gonię – serce bije.

Z tego wzgórza kręty strumień,

Nachyliła się i pije.

A to wszystko: rzecz dziewczęca,

Rzecz swobodna, sobiepańska.

Wiatr taneczny mną zakręca,

Bywaj, Chloe Horacjańska!

Określ nastrój wiersza
Wskaż podmiot liryczny i bohatera lirycznego
Omów sytuację liryczną utworu
Co skłania poetę do szukania ładu i harmonii?

Streszczenie drugiej części "Dziadów" Adama Mickiewicza

2013-09-02T08:30:00.000-07:00

Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, / Co to będzie, co to będzie? **Przypomnij sobie treść drugiej części Dziadów Adama Mickiewicza. Warto!**

Bohater liryczny wiersza Upiór ma wiele cech wspólnych z postaciami, które pojawią się w kolejnych częściach Dziadów.

Z Widmem ukazującym się w zakończeniu II części, z Gustawem z części IV i Konradem z III części łączy go tragiczna, nieszczęśliwa miłość.

Utwór rozpoczyna więc edycję dramatu Dziady. Poema i mógłby być zapowiedzią całej jego treści, gdyby nie zmiana koncepcji poety dotycząca konstrukcji głównego bohatera.

Ponieważ poszczególne części Dziadów powstawały w ciągu dwunastu lat, w czasie których zaszły ważne zmiany w kraju - powstanie listopadowe - rozpaczający po stracie ukochanej bohater przeobrazi się (w III części) w gorącego patriotę.

U p i ó r

Bohaterem lirycznym utworu jest człowiek, który od kilku lat nie żyje.

„Na świecie jeszcze, lecz już nie dla świata!”

Kiedy wychodzi z grobu, pojawia się wśród ludzi, ale nie może między nimi funkcjonować, ponieważ nić własnego życia przerwał sam, popełniając prawdopodobnie samobójstwo.

Chociaż nie może dołączyć do osób żyjących, które były na jego pogrzebie, to jednak zachowane w pamięci wspomnienia, nadzieja powrotu do kraju młodości i ujrzenia ukochanej wlewają w niego nowe życie.

„Na świecie znowu, ale nie dla świata;

Czymże ten człowiek? – Upiorem”.

Każdego roku budzi się na dzień zaduszny, żeby przebywać w tłumie ludzi. Różne krążą o nim historie, ale jego obecne cierpienia są na pewno karą za odebranie sobie życia.

Poznano świat doznań ducha, ponieważ niedawno zakonnik podsłuchał jego skargę.

Bohater liryczny przekształca się teraz w podmiot liryczny wypowiadający swoje rozterki, żale, pragnienia, a nawet pretensje i może być utożsamiany z poetą (porte parole).

Siłą wyrywającą upiora co roku z grobu jest potęga uczucia i marzenie o zobaczeniu ukochanej kobiety. W imię tej miłości godzi się na cierpienia z powodu ponownej rozłąki po ujrzeniu jej, ale żeby to mogło się stać, musi szukać jej w tłumie ludzi. Twierdzi, że nie interesuje go po śmierci ich reakcja na widok jego osoby, bo wszystkiego już doświadczył.

„Żebym cię znalazł, muszę między zgrają

Błądzić z długiego wyszedłszy ukrycia:

Lecz nie dbam, jak mię ludzie powitają;

Wszystkiegom doznał za życia”.

Podmiot liryczny pozornie pogodził się z opinią ludzi. Kolejne zwrotki utworu są przepojone goryczą, smutkiem i przypominają bolesne przeżycia, których nie może zapomnieć – nawet w postaci ducha.

„Śmieli się niegdyś przyjaciela młodzi,

Zwali tęsknotę dziwactwem, przesadą; (...)

Ktoś myślał, że obrażam ciebie,

Uwłaczam jego rodowitej dumie;

Przecież ulegał grzeczności, potrzebie,

Udawał, że nie rozumie”.

Podmiot liryczny zniósł w młodości i zniesie po śmierci każde upokorzenie, jeżeli ukochana obdarzy go jednym, życzliwym spojrzeniem. Do niej – jedynej miłości – zwraca się z prośbą o odrobinę uwagi, a przeżywszy tę chwilę szczęścia będzie mógł spokojnie i z godnością znosić dwuznaczne zachowania wielu osób.

„Do jednej idąc, za cóż tyle ludzi

Muszę obrażać lub dziwić?

Cóżkolwiek będzie, dawnym pójdę torem:

Szydercom litość, śmiech litościwemu.

Tylko o luba! tylko ty z upiorem

Powitaj się po dawnemu.

Spojrzyj i przemów, daruj małą winę,

Że śmiem do ciebie raz jeszcze powrócić,

Mara przeszłości, na jednę godzinę

Obecne szczęście zakłócić”.

Dziady to obrzęd ludowy, którego początki sięgają czasów pogaństwa. Ponieważ światłe duchowieństwo zabraniało odprawiania Dziadów, uroczystości odbywały się w tajemnicy w kaplicach lub pustych domach niedaleko cmentarza. Przynoszono potrawy, napoje, owoce, gdyż lud głęboko wierzył, że w ten sposób może pomóc duszom czyśćcowym.

Adam Mickiewicz – D z i a d y – część II

Uroczystość Dziadów odprawia Guślarz, któremu towarzyszy Chór i Starzec. Po zamknięciu drzwi kaplicy i zapaleniu świec Guślarz przywołuje duchy lekkie.

„Kto z was wietrznym błądzi szlakiem,

W niebieskie nie wzleciał bramy,

Tego lekkim, jasnym znakiem

Przyzywamy, zaklinamy”.

Usłyszawszy zaklęcie, przyleciały dusze dwojga dzieci, które poprosiły o dwa ziarnka gorczycy. Na ziemi Józiowi i Rózi czas upływał na przyjemnych zabawach; byli otoczeni troską, miłością, czułością i dlatego nie mogą dostać się do nieba.

„Bo słuchajcie i zważcie u siebie,

Że według bożego rozkazu:

Kto nie doznał goryczy ni razu,

Ten nie dozna słodyczy w niebie”.

Miarą człowieczeństwa jest doznanie wszystkich przeżyć, a więc także bólu, cierpienia, goryczy. Otrzymawszy na Dziadach po ziarenku gorczycy, dusze dzieci znikają, bo w ten sposób doświadczyły pełnego wachlarza uczuć.

Następną kategorią popełnionych przestępstw jest grzech ciężki ukazujący się w postaci ducha pana wioski, w której odbywa się uroczystość. Kontrast między budzącą sympatię niewinnością dzieci, a zbrodniami przeciwko człowieczeństwu dziedzica jest ogromny.

Jego duch skarży się, że ptaki nigdy nie pozwoliły mu zaspokoić głodu. Widmo nie myśli o pójściu do nieba, bo takie pragnienie byłoby bluźnierstwem. Marzy tylko, żeby dusza opuściła jego ciało, gdyż wolałby znaleźć się w piekle, niż wiecznie umierać z głodu.

„Wiecznych głodów jestem pastwą;

A któż mię nakarmić raczy?

Szarpie mię żarłoczne ptastwo;

A któż będzie mój obrońca?

Nie masz, nie masz mękom końca!

Lecz niestety! wyrok taki,

Że dopóty w ciele muszę

Potępioną włóczyć duszę,

Nim kto z was, poddani moi,

Pożywi mię i napoi”.

Dialog z panem podejmuje Chór Ptaków Nocnych, który zapowiada, że wydziobie mu jedzenie nawet z wątroby. Zamierzają postępować tak, jak on, kiedy nie umiał okazać litości. Nie potrafił ponadto współczuć ludziom nawet w najtrudniejszych sytuacjach życiowych. Kruk przypomina dziedzicowi, że gdy wszedł do sadu wziąć kilka jabłek, ponieważ od trzech dni niczego nie jadł, ogrodnik poszczuł go psami. Pan (dla przykładu) kazał go srogo ukarać i został śmiertelnie pobity.

Podobne zarzuty stawia dziedzicowi Sowa. Wobec niej i jej dziecka również postąpił nieludzko, zachowując się jak człowiek bez serca. Wspomina, że kiedy w Wigilię Bożego Narodzenia podeszła pod bramę pałacu, błagając go o zapomogę lub okruchy, kazał ją wyrzucić, ponieważ zakłócała huczną biesiadę.

Wyczerpana i głodna zamarzła z dzieckiem w śniegu. Z wypowiedzi duchów niezbicie wynika, że pan nie przestrzegał elementarnych zasad człowieczeństwa. Jeśli nie umiał być człowiekiem, nie może liczyć na zrozumienie ludzi. Nawet podczas Dziadów nie otrzymał od nich pomocy, gdyż tak ciężkie winy tylko Bóg mógłby rozgrzeszyć.

„Tak musisz dręczyć się wiek wiekiem,

Sprawiedliwe zrządzenia boże!

Bo kto nie był ni razu człowiekiem,

Temu człowiek nic nie pomoże”.

Lud wierzył w prawdy moralne, które mówiły, że za zbrodnie przeciwko humanitaryzmowi nie ma przebaczenia. Kara może spotkać człowieka również po śmierci, o czym przekonał się dziedzic.

Kiedy pozbawione złudzeń i nadziei na odkupienie win Widmo okrutnego pana zniknęło, Guślarz przywołuje na Dziady duchy pośrednie.

Pojawia się pasterka, która także nie zaznała pełni człowieczeństwa. Zosia mieszkała w tej wiosce, była piękną dziewczyną, ale nigdy nikogo nie pokochała.

Młodzieńcy zabiegali o jej względy. Oleś, Józio i Antoś próbowali zwrócić na siebie uwagę bohaterki, lecz była ona wówczas płocha, wesoła, próżna i śmiała się z zalotów. Umarła, gdy miała dziewiętnaście lat, nie przeżywszy żadnej szczęśliwej chwili w ramionach ukochanego. Przybyła na Dziady, ponieważ chciałaby, żeby chłopcy przyciągnęli ją do siebie i uwolnili w ten sposób od dręczącej zwiewności, bo ciągle jest zawieszona w przestrzeni między niebem a ziemią.

„Bo słuchajcie i zważcie u siebie,

Że według bożego rozkazu:

Kto nie dotknął ziemi ni razu,

Ten nigdy nie może być w niebie”.

Zosia przede wszystkim sobie wyrządziła krzywdę, toteż Guślarz informuje ją, że jeszcze przez dwa lata wiatr będzie nią rzucał, a później uda się jej zatrzymać w niebie.

Zwykle uroczystość kończyła się nad ranem rozrzuceniem pożywienia duchom, które nie ukazały się na Dziadach. Tym razem stało się jednak inaczej. Ustalony tradycją porządek zakłóciła mara, a jej zachowanie wprawiło w zakłopotanie nawet Guślarza.

Widmo nie reagowało na żadne zaklęcia, nie bało się przekleństwa, a próby nawiązania z nim kontaktu ignorowało milczeniem. Duch, pokazując zranione serce Dziewczynie, zatopił w niej wzrok. Prawdopodobnie popełnił samobójstwo z powodu nieszczęśliwej miłości.

„To jest nad rozum człowieczy!

Pasterko! znasz tę osobę?

W tym są jakieś straszne rzeczy.

Po kim ty nosisz żałobę?

Wszak mąż i rodzina zdrowa?

Cóż to! nie mówisz i słowa?”

Po kim, a może po czym ona rozpacza? Uśmiecha się na jego widok, odwraca w jego stronę głowę, więc jest jej bliski, tak, jak ona jemu, ponieważ, gdy wyprowadzają Dziewczynę z kaplicy, duch wszędzie podąża za nią. Jeżeli wszyscy członkowie jej rodziny żyją i są zdrowi, to ona nosi żałobę po niespełnionej miłości. Nasuwa się tylko refleksja, czy rzeczywiście tak było, czy to tylko marzenie mary – poety romantycznie rozkochanego w Maryli? Milczenie obojga musi w tym momencie pozostawić pytanie z jednej strony w sferze przypuszczeń, z drugiej poddać je subiektywnym odczuciom i interpretacji każdego czytelnika.

Wszystkie cytaty pochodzą z książki: Adam Mickiewicz, Dziady. Poema, Warszawa 1974

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [4]

2013-05-31T11:03:00.000-07:00

Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska

Literatura podmiotu:

1. Pasek Jan Chryzostom, Pamiętniki,

2. Potocki Wacław:

Nierządem Polska stoi,

Pospolite ruszenie,

Zbytki polskie.

4. Jan Chryzostom Pasek – Pamiętniki

Jan Chryzostom Pasek był wychowankiem szkół jezuickich, szlachcicem, który w młodym wieku zaciągnął się do wojska Stefana Czarnieckiego.

Walczył z wojskami Rakoczego, wziął udział w wyprawie do Danii oraz w wojnie z Moskwą.

Po kilku latach służby wojskowej osiadł na roli w Krakowskiem, gdzie zajmował się tylko gospodarowaniem.

Jeździł ze zbożem do Gdańska, polował, procesował się z sąsiadami, brał udział w sejmach i sejmikach, weselach, pogrzebach, awanturował się, hulał i pił bez umiarkowania. Był to człowiek porywczy, gwałtowny, w gorącej wodzie kąpany; wesoły, jowialny, gadatliwy, pełny rycerskiego animuszu i fantazji. Pasek skupia w swojej osobowości wszystkie wady Sarmatów.

Pieniacz, chciwy grosza, rozmiłowany w procesach o każdą błahostkę, do tego pijak, awanturnik, zawadiaka i kłótnik jest typową postacią XVII-wiecznej Polski i doskonałym przedstawicielem sarmatyzmu w ujemnym znaczeniu tego słowa.

Pamiętniki

Pamiętniki Paska dzielą się na dwie części.

Pierwsza obejmuje lata 1656-1666 i opowiada o powojennych przygodach autora.

Druga część przypada na okres od 1667 roku do 1688 roku. Relacja Paska jest pod względem stylistycznym niejednolita. W partiach kronikarskich i przytaczanych mowach obficie występuje polsko-łacińska mieszanina, tzw. makaronizmy. Najlepsze opowieści wyróżniają się barwnym, potocznym, dosadnym stylem; odzwierciedlają talent Paska jako gawędziarza i narratora. Wiele fragmentów ma zabarwienie humorystyczne lub ironiczne.

Pasek pisał swoje wspomnienia w starości, kiedy pamięć już mu trochę szwankowała, toteż ze spraw publicznych opowiedział głównie te, w których sam brał udział lub na co patrzył własnymi oczami.

Czasami koloryzuje, przesadza, upiększa, przypisuje sobie zasługi bądź po prostu kłamie. Dość szczegółowo opisał wyprawę duńską, wojnę na Litwie z wojskami Chowańskiego, Związek Święcony i rokosz Lubomirskiego, elekcję Wiśniowieckiego, konfederację gołąbską, a z wydarzeń, w których nie brał udziału, najdokładniej przedstawił odsiecz Wiednia.

Poza tym opowiada przede wszystkim o własnej doli i niedoli na obczyźnie i w kraju w czasie wojny i pokoju. Pasek barwnie opisał bitwy i sejmiki, burdy i pojedynki, przyjaźnie i kłótnie, konkury i wesele, stosunki sąsiedzkie i rodzinne, uczty i zjazdy, kłopoty gospodarskie i tarapaty sądowe oraz myślistwo ze szczególnym zwróceniem uwagi na opis ukochanej wydry, którą z bólem serca podarował Janowi III.

Całe życie szlachcica-rycerza, szlachcica-obywatela i szlachcica-ziemianina to treść pamiętników Paska i zarazem ich ogromna wartość jako źródła do poznania obyczajowości i charakteru polskiego szlachcica.

Miłością bliźniego, drażliwością sumienia i delikatnością uczuć Pasek na pewno nie grzeszył. Jeżeli sam nie kłamie, to w Danii zakochała się w nim jakaś piękna Dunka.

Chciał pozostać w Danii, ożenić się z nią, ale tego nie zrobił i wracając do domu, szybko o niej po drodze zapomniał.

W 1667 roku swatano go z dwiema pannami: Radoszowską i Śladkowską. Bardziej skłaniał się do panny Śladkowskiej, ponieważ – jak bez skrępowania przyznaje – miała siedemdziesiąt tysięcy posagu i wioskę słynącą z żyznej ziemi. Ożenił się w końcu z wdową Anną Łącką, matką pięciorga dzieci, czterdziestosześcioletnią kobietą, która była gospodarna, zamożna i z którą nie miał dzieci, co przypisywał czarom.

Ojczyznę również kochał na swój sposób. Uważał Polaków za naród wybrany, znajdujący się pod szczególną opieką Boga i aniołów. Innymi narodami pogardzał.

Szwedzi to zdaniem Paska „naród świński”, Rosjanie – „jaszczurczy”, ale najbardziej nienawidził bawiących na dworze Marii Ludwiki Francuzów.

Obawiał się, że pod ich wpływem król mógłby pomyśleć o ukróceniu złotej wolności szlacheckiej i o wprowadzeniu dziedziczności tronu.

Zdaniem Paska reformy w Polsce nie były potrzebne, bo w niej poczciwej szlachcie bardzo dobrze się wiodło. Cieszył się więc serdecznie, kiedy po abdykacji Jana Kazimierza obrano Wiśniowieckiego i szczegółowo opisał tę bezmyślną elekcję, podczas której szlachta znieważyła senatorów.

Poglądy polityczne Paska są rozpaczliwie zawężone, a patriotyzm iście zaściankowy, ponieważ uważał, że w zupełności wystarczy, jeżeli Polska będzie się broniła przed sąsiadami.

W bitwach, czemu sam daje świadectwo, walczył jak lew, kierując się zapałem, rycerską fantazją i nadzieją łupu podobnie jak Rzędzian w Ogniem i mieczem.

Nigdy nie służył królowi i ojczyźnie bezinteresownie i domagał się, by mu za służbę publiczną płacono.

Pasek był ponadto przesądny, zabobonny i religijny dla własnych korzyści.

Wierzył, że w pojedynku Bóg szlachcicowi sekunduje, a jego pobożność, którą można porównać ze świętoszkowatością dewotki, dziwnie się kłóciła z haniebnymi czynami. Pasek zbyt często się upijał, pojedynkował i zgodnie z polską modą urządzał zajazdy na cudze domy.

Zmusił jednego z myśliwych – polującego na jego gruncie – do zjedzenia surowego zająca. Potrafił być nieludzki i okrutny, zwłaszcza dla swoich podanych, wobec których stosował srogie kary już wtedy, gdy tylko o coś ich podejrzewał.

Pasek to osoba o bujnym temperamencie, z fantazją, ale pod względem moralnym wzbudza wręcz odrazę.

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [3]

2013-05-23T09:03:00.002-07:00

Zbytki polskie Wacława Potockiego

Literatura podmiotu:

1. Pasek Jan Chryzostom, Pamiętniki,

2. Potocki Wacław:

Nierządem Polska stoi,

Pospolite ruszenie,

Zbytki polskie.

3. Wacław Potocki – Zbytki polskie

Jedynym zmartwieniem Polaków i we dnie, i w nocy jest dążenie do zaspokojenia zamiłowania do przepychu. Najważniejsze więc dla szlachty sprawy to składający się z sześciu koni zaprzęg oraz liberia koralowej barwy dla służby.

Srebro, perły, brylanty i złociste ozdoby przydają chwały i blasku właścicielom pachołków.

Oni sami poza tym noszą sobolowe futra, przywiązują wagę do bogato i obficie zastawionych stołów, a z czasem wszystkie drogocenne ozdoby przeniosą z kontuszy na uszy.

Szlachta i książęta myślą o karetach, utrzymywaniu licznej służby w swoich barwach, otaczaniu posiadłości dragonami, którzy z zapalonymi pochodniami mają czuwać nad bezpieczeństwem mieszkańców.

Kraj tymczasem z każdym rokiem traci kolejne części; z powodu pustego skarbca umierają „na kredyt” nieopłaceni żołnierze zdający sobie sprawę z tego, że ojczyzna nieuchronnie zmierza do upadku.

Wówczas wszystkie dobra szlachty „Pogasną jako w wodzie utopione świece”. Wiersz jest odzwierciedleniem postawy i uczuć poety, który oskarża szlachtę o doprowadzenie kraju do ostatecznego kresu. Zamiłowanie do rywalizacji w przepychu i wystawianiu się oraz życie ponad stan było ważniejsze od losu ojczyzny.

cdn

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [2]

2013-05-21T08:43:00.001-07:00

Pospolite ruszenie Wacława Potockiego

Literatura podmiotu:

1. Pasek Jan Chryzostom, Pamiętniki,

2. Potocki Wacław:

Nierządem Polska stoi,

Pospolite ruszenie,

Zbytki polskie.

2. Wacław Potocki – Pospolite ruszenie

Przednia straż placowa dała znać do obozu szlachty, że nieprzyjaciel zamierza nocą dokonać napadu.

Rotmistrz polecił więc doboszowi obudzić śpiących w namiotach żołnierzy. Posłaniec przekazuje rozkazy, usiłuje przekonać szlachtę o nadchodzącym niebezpieczeństwie i nakłonić ją do przerwania nocnego wypoczynku.

Twierdzi, że rotmistrz pewnie się upił, a jeśli jest takim tchórzem, to może sam stanąć do walki.Szlachta, nie przebierając w słowach, wyraża swoje oburzenie, że ktoś ośmiela się budzić ją z pierwszego snu.

On nie ma prawa zmusić do niczego wolnej, równej szlachty.

Grożą mu ponadto, że będzie się musiał tłumaczyć ze swojego postępowania na sejmiku w Proszowicach.

Szlachta najbardziej poczuła się urażona tym, że wydaje się jej rozkazy przez chłopów.

Kiedy nikt dobosza nie słuchał, położył się spać, obawiając się przy tym przykrych dla ciała konsekwencji swojej misji. Rotmistrz postąpił podobnie, ponieważ całe towarzystwo nie przejęło się sytuacją.

Potocki napiętnował kosmopolityzm szlachty, jej absolutny brak troski o losy ojczyzny, zamiłowanie do wygody, nawet na polu walki. Egoizm, duma, samowola, pycha, próżność, prywata to cechy polskich Sarmatów.

cdn

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [1]

2013-05-16T09:35:00.000-07:00

Pod pojęciem Sarmatyzmu kryje się styl życia szlachty od schyłku XVI wieku. Przekonanie o jej mitycznym pochodzeniu doprowadziło szlachtę do przyznania sobie prawa do panowania nad innymi klasami społecznymi.

Literatura podmiotu:

1. Pasek Jan Chryzostom, Pamiętniki,

2. Potocki Wacław:
a) Nierządem Polska stoi,
b) Pospolite ruszenie,
c) Zbytki polskie.

1. Wacław Potocki – Nierządem Polska stoi

Autor nawiązuje do wypowiedzi przedstawiciela poprzednich epok i obawia się, że gdyby ta osoba wyszła dziś z grobu, wolałaby schronić się tam pospiesznie, ponieważ dopiero teraz kraj jest w zawrotnym tempie prowadzony do zguby.

"Co rok to nowe prawa i konstytucyje,

Ale właśnie w tej wadze jako minucyje".

Każdy kolejny rok przynosi inne prawa i konstytucje, ale ich wartość znaczy tyle, co kalendarze.

Życie nowych ustaw trwa do chwili, dopóki nie zostaną wymyślone następne.

Jednak nikt ich nie szanuje i nie przestrzega poza ubogą szlachtą i biednymi ziemianami, którzy są bezwzględnie wykorzystywani przez zamożniejszych obywateli kraju.

Dotąd nakładają na nich należności, podatki, ślą pozwy i egzekucje, aż pozbawią ich ojcowizny i uczynią z nich tułaczy.

Oprócz współczucia dla biednych warstw społecznych pobrzmiewa tutaj nuta oburzenia na klasową niesprawiedliwość. Nawet prawa w naszym kraju służyły tylko bogaczom, bo przez nich były uchwalane. Potocki poprzez szyderstwo i ironię bierze w obronę gnębione klasy społeczne.

cdn

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [4]

2013-05-14T08:13:00.001-07:00

Kordian Juliusza Słowackiego

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Biblia – Księga Wyjścia,

2. Dante Alighieri, Boska komedia – Pieśń IV,

3. Homer, Odyseja – Pieśń XII,

4. Słowacki Juliusz, Kordian.

4. Juliusz Słowacki – Kordian

Kordian – tytułowy bohater dramatu Juliusza Słowackiego – będzie poszukiwał sensu istnienia.

Kiedy rozpoczyna się akcja utworu, jest piętnastoletnim chłopcem, który odczuwa niechęć do życia i nie widzi celu swojej egzystencji.

Pragnąłby znaleźć jakąś porywającą ideę, ale do każdej myśli zapala się jedynie chwilowo i niczym nie potrafi się zainteresować.

„Jaskółczy niepokój” serca odzwierciedla zmienność nastrojów pogrążonego w apatii bohatera, który ma świadomość miotania się pomiędzy sprzecznymi uczuciami. Jest młody, znudzony, samotny i niekiedy odczuwa pogardę dla samego siebie. Jego marzenia dotyczą znalezienia jakiegoś wielkiego celu, ponieważ nie ma sprecyzowanych dążeń. Poświęcenie się konkretnej idei przywróciłoby sens jego życiu. Uczuciowy, nadwrażliwy, skupiony na sobie i delikatny idealista jest rozdarty wewnętrznie.

Przeżywa koszmarne męki spowodowane przekonaniem o jałowości życia i spotęgowane świadomością bycia nierozumianym. Jest ponadto niezwykle wrażliwy i ma rozchwianą osobowość, która staje się przyczyną falowania nastrojów. Kordian opowiada o własnych stanach emocjonalnych, o poszukiwaniu sensu życia, a filozoficzno-egzystencjalne rozterki doprowadzają go do samobójczej próby.

Cierpiący na „chorobę wieku” młodzieniec nie akceptuje samego siebie, pragnie zmian i potrzebuje czegoś więcej, żeby nadać swojemu życiu sens.

Opisana w drugim akcie dramatu podróż po Europie to kolejna, podjęta przez Kordiana próba poszukiwania idei i celu życia.

Próba bolesna, gorzka i przygnębiająca, ponieważ podczas wędrówki bohater dowiaduje się, że nie tylko miłość, ale i szacunek są towarem, bo można kupić je za pieniądze. Najbardziej przykra i wstrząsająca była dla młodego idealisty rozmowa z papieżem.

Z powodu cynicznej gry politycznej prowadzonej przez Watykan papież odrzucił prośbę o błogosławieństwo dla walczących Polaków i zagroził, że rzuci na nich klątwę. To był przełomowy moment w życiu Kordiana, ale ostateczna przemiana niedoszłego samobójcy w obrońcę Polski i Polaków dokonała się na szczycie Mont Blanc.

Wędrówka Kordiana w poszukiwaniu sensu życia trwała bardzo długo. Jako spiskowiec oraz patriota ma do spełnienia misję i możemy stwierdzić, że był zdolny do największych ofiar, skoro swoją krew i życie zapisał narodowi.

Następny motyw: Sarmata

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [3]

2013-04-25T08:17:00.001-07:00

,,Boska komedia" Dantego

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Biblia – Księga Wyjścia,

2. Dante Alighieri, Boska komedia – Pieśń IV,

3. Homer, Odyseja – Pieśń XII,

4. Słowacki Juliusz, Kordian.

3. Alighieri Dante – Boska komedia

Głównym tematem Boskiej komedii jest wędrówka po zaświatach.

Poemat Dantego odegrał bardzo dużą rolę w rozwoju europejskiej kultury.

Niezwykle popularny w średniowieczu utwór można zaliczyć do tekstów określanych mianem visones. Opisują one wędrówkę duszy po zaświatach.

Bohaterem utworu jest zagubiony w „wędrówce życia” autor, który poszukuje tożsamości i przemierza kolejne sfery niebieskie. Najpierw przebywa w piekle, następnie dostaje się do czyśćca, żeby na koniec trafić do raju.

Poeta – tworząc obraz piekła – inspirował się greckim Hadesem, ale jego wizja zgodnie ze średniowiecznym światopoglądem miała budzić przerażenie ludzi, którzy powinni unikać czynienia rzeczy grzesznych i ciągle pamiętać o śmierci – „memento mori”.

Dante zabłądził w ciemnym lesie. Wędrówkę po zaświatach zaproponował mu rzymski poeta Wergiliusz.

Autor Boskiej komedii w swojej wizji piekła przedstawił jego przedsionek, w którym zostali umieszczeni ci, którzy nie byli źli, ale nie zrobili w ziemskim życiu niczego dobrego. Na wrotach posiadającego dziewięć kręgów piekła widniał napis: „Jam dzieło wielkiej, sprawiedliwej ręki”.

Przebywający w piekielnych czeluściach grzesznicy pokutują za różne przewinienia.

Są wśród nich tacy, którzy nie zostali ochrzczeni, nie czynili zła i zostali zaliczeni do kategorii najlżejszych duchów ludzi.

Każdy kolejny krąg oznacza zwiększenie cierpień i tortur oraz przejście do najcięższych grzeszników. W miejscu ostatecznego pobytu – dokładnie i barwnie opisanym przez Dantego – spotykamy duchy prawdziwych lub mitologicznych ludzi, którzy w doczesnym życiu nie zostali ochrzczeni.

Do takich szlachetnych pogan należą chociażby Homer, Sokrates czy sam Wergiliusz. Do dziewiątego kręgu piekła, który był królestwem mrozu, prowadziła głęboka studnia. Znajdujące się tam dusze zdrajców są poddawane okrutnym mękom, a grzesznikom przymarzają łzy do oczu.

W bryle lodu został uwięziony Szatan-Lucyfer trzymający w trzech paszczach Judasza, Brutusa i Kasjusza.

Piekło Dantego posiada kształt lejka, który wąską częścią jest skierowany w stronę ziemi.

Można usłyszeć z niego przerażające odgłosy w różnych językach: przejmujące lamenty, zawodzenia, krzyki, co po pierwsze świadczy o cierpieniu i piekielnych mękach dusz; po drugie natomiast w metafizyczny sposób służy pokazaniu średniowiecznych przekonań, że człowiek nie uniknie poniesienia konsekwencji ziemskiego postępowania.

cdn

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [2]

2013-04-16T09:03:00.000-07:00

Odyseja Homera

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Biblia – Księga Wyjścia,

2. Dante Alighieri, Boska komedia – Pieśń IV,

3. Homer, Odyseja – Pieśń XII,

4. Słowacki Juliusz, Kordian.

2. Homer – Odyseja

Tuż przed rozpoczęciem wojny trojańskiej Penelopa urodziła Telemacha, więc Odys, żeby uniknąć wzięcia w niej udziału i opuszczenia rodziny udawał szaleńca.

Podstęp nie udał się, został odkryty i Odyseusz przyrzekł żonie, że szybko powróci do Itaki po zakończeniu wojny, ale nie przewidział tego, że potrwa ona dziesięć lat. Kiedy Troja została zburzona, Odys naiwnie sądził, iż w ciągu dwóch tygodni dopłynie do domu, jednak ta wędrówka trwała następne dziesięć lat.

Dlaczego?

Z powodu nienawiści Posejdona, który na prośbę syna – oszukanego przez Odysa jednookiego Polifema – utrudniał mu powrót do Penelopy i Telemacha.

Przyroda, los, bogowie nie sprzyjają bynajmniej władcy Itaki, toteż jego wędrówka spod Troi staje się dramatyczną walką z piętrzącymi się przeszkodami. Wielu przeciętnym Grekom nie starczyłoby wyobraźni, żeby sobie wymyślić takie przeszkody i potwory, z którymi Odys musiał się zmierzyć.

Dążąc do wyznaczonego sobie celu, Odyseusz wytrwale walczy z przeciwnymi wiatrami, morskimi stworami oraz własnymi słabościami i pokusami. Udało mu się dopłynąć do wyspy syren dzięki łagodnemu i pomyślnemu wiatrowi.

Syreny – połową ciała przypominające piękne dziewczęta – w rzeczywistości były morskimi potworami i król Itaki miał świadomość grożącego żeglarzom z ich strony niebezpieczeństwa.

Pół-panny, pół-ptaki trzymały się skał zakrzywionymi szponami, trzepotały skrzydłami i wydawały prześliczne dźwięki. Ich cudny głos dla wielu pływających po morzu żeglarzy był przyczyną tragedii, ponieważ zapominali o falach i ginęli lub stawali się rozbitkami wskutek zatonięcia okrętu.

Odyseusz i tym razem wykazał się dużą przebiegłością i sprytem.

Mimo zagrożenia podróżnicy bezpiecznie przepłynęli obok wyspy syren, ponieważ Odys był przywiązany mocnymi sznurami do masztu, a jego towarzysze nie mogli słyszeć głosu stworów, bo mieli uszy zalepione woskiem.

Opisywana w Odysei wędrówka trwała dziesięć lat i na jej podstawie powstał topos, który można by nazwać wędrówką życia, czyli peregrinatiovitae. Takie ujęcie motywu podróży nie oznacza jedynie docierania do celu. Równie ważne okazuje się dążenie do poznawania samego siebie i swojej historii. Podczas wędrówki do Itaki Odyseusz stracił wielu towarzyszy podróży, musiał pogodzić się także ze śmiercią tych, którzy zginęli z ręki cyklopa, a w końcu znosić długotrwałą samotność.

Odys nie jest wyidealizowaną postacią i nie został wykreowany na herosa. Nieobce są mu spryt, przebiegłość, rozwaga, tęsknota za domem i rodziną, co jest jednoznaczne z tym, że posiada cechy właściwe każdemu, przeciętnemu człowiekowi.

cdn

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [1]

2013-04-15T09:00:00.000-07:00

Występujący w literaturze motyw wędrówki funkcjonuje jako droga ku poznaniu, dążenie do celu, pielgrzymowanie, metafora ludzkiego życia bądź poszukiwanie sensu istnienia.

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Biblia – Księga Wyjścia,

2. Dante Alighieri, Boska komedia – Pieśń IV,

3. Homer, Odyseja – Pieśń XII,

4. Słowacki Juliusz, Kordian.

1. Biblia – Księga Wyjścia

Zaliczana do ksiąg historycznych Księga Wyjścia to jeden z elementów składających się na Pięcioksiąg Mojżesza.

Tytuł Księgi Wyjścia pochodzi od greckiego słowa exodus i stanowi nawiązanie do opisywanego w niej opuszczenia Egiptu przez Izraelitów.

Przyczyną, za sprawą której Egipcjanie oraz ich władcy postanowili wyniszczyć lud Izraela, był fakt, że zamieszkali w delcie Nilu potomkowie Jakuba bardzo się rozmnożyli, stając się jednocześnie wielkim narodem. Niedola izraelskiego ludu stała się przyczyną interwencji Boga zsyłającego mu wybawiciela, czyli Mojżesza. Jego zadanie miało polegać na wyprowadzeniu izraelskiego narodu z egipskiej niewoli, a zostało powierzone Mojżeszowi przez samego Boga, który ukazał mu się na pustyni w płonącym, ale niespalającym się krzaku.

Bóg objawił Mojżeszowi swoje imię i wysłał go z powrotem do Egiptu w celu wyprowadzenia stamtąd Izraelitów, ale faraon kategorycznie sprzeciwił się temu i uległ dopiero wówczas, gdy Bóg zesłał na Egipt dziesięć plag.

Wędrówka do Ziemi Obiecanej rozpoczyna się w paschalną noc, lecz Izraelici nie mają świadomości, że będzie trwała czterdzieści lat. Zaznaczmy. Wędrówka po pustyni, w trudzie i znoju. Druga część Księgi Wyjścia opowiada o wydarzeniach rozgrywających się u podnóża góry Synaj.

Tutaj Bóg objawił się całemu, izraelskiemu narodowi i przyrzekł sprawować nad nim opiekę. Z drugiej jednak strony zobowiązał go do wierności sobie i przekazał mu swoje Prawa.

W biblijnej tradycji to wzajemne zobowiązanie Boga oraz Izraela jest nazywane Przymierzem.

Na górze Synaj Izraelici otrzymali od Boga nie tylko zbiór przykazań, czyli Dekalog, lecz także Kodeks Przymierza.

Mojżesz to z jednej strony wódz Izraelitów, którzy opuścili Egipt, z drugiej natomiast ich wielki prawodawca. Patriarcha zmarł po czterdziestu latach wędrówki, doświadczywszy zaledwie ujrzenia Ziemi Obiecanej z woli Boga. Ucieczka z egipskiej niewoli przerodziła się w podróż.

W czasie tej wieloletniej wędrówki ludzie ujawnili wszystkie namiętności i popełnili możliwe do zrobienia błędy. Żydzi niejednokrotnie odwracali się od Boga, ale Jego potęga zmuszała ich do powrotu do Niego. Mojżesz, który nieustannie stał na straży Przymierza, nie wkroczył do Ziemi Obiecanej.

cdn

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 4]

2013-04-11T08:52:00.002-07:00

,,Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Leśmian Bolesław, Sidi-Numan,

2. Mickiewicz Adam, Do *** Na Alpach w Splügen,

3. Orfeusz i Eurydyka,

4. Żeromski Stefan, Przedwiośnie.

4. Stefan Żeromski - Przedwiośnie

Cezary Baryka – jeden z głównych bohaterów Przedwiośnia Stefana Żeromskiego – przyjmuje zaproszenie Hipolita Wielosławskiego i zjawia się w Nawłoci.

Spragniony wrażeń młodzieniec nie przywiązuje wagi do okazywanego mu zainteresowania.

Romansuje, flirtuje, lekceważy głębokie uczucie Karoliny Szarłatowiczówny i nocami wymyka się na schadzki z Laurą Kościeniecką, która przecież ma narzeczonego.

W Cezarym kocha się także Wanda Okszyńska.

Po balu w Odolanach otruła Karolinę, ponieważ mylnie zinterpretowała sobie zachowanie Baryki, który ostentacyjnie flirtował z Karoliną w celu ukrycia swojego uczucia do Laury.

Nie udało mu się jednak oszukać czujności Barwickiego. Bogaty narzeczony pani Kościenieciej domyślił się romansu i zdrady, zaczaił się na Barykę i sprawił mu tęgie lanie. Laura wybrała „worek ze złotem”.

Prawdziwa miłość prawdopodobnie przyszła do Cezarego za szybko i on do niej jeszcze nie dojrzał. Nie umiał też odczuć tragedii, jaką przeżyła rodzina Hipolita po otruciu Karoliny, gdyż jej śmierć nie zrobiła na nim wrażenia.

Następny motyw: Wędrówka

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 3]

2013-04-10T08:41:00.000-07:00

,,Sidi-Numan" Bolesława Leśmiana

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Leśmian Bolesław, Sidi-Numan,

2. Mickiewicz Adam, Do *** Na Alpach w Splügen,

3. Orfeusz i Eurydyka,

4. Żeromski Stefan, Przedwiośnie.

3. Bolesław Leśmian – Sidi-Numan

Jednego z bohaterów Baśni z tysiąca i jednej nocy czarownica zamieniła w psa.

Ballada Sidi-Numan stanowi parafrazę tego ludowego motywu, ale Bolesław Leśmian pomija w wierszu wątek wstępny i zakończenie. W baśni odczarowany mąż zamienił żonę w klacz i zajeździł ją na śmierć. Sidi-Numan uchodził w całym Bagdadzie za rycerza bez skazy.

Namiętnie kochał Aminę, ale z powodu jej zdrady pragnie wyrafinowanej zemsty.

Formę tejże zemsty Arab gruntownie przemyślał, ponieważ w jego przekonaniu nie mogła być „czcza i byle jaka”.

Przedmiotem jego szczególnej troski był biały koń, któremu czasami nieświadomie podawał różę. Kiedy Sidi-Numan pokonał własne rozrzewnienie, dosiadł rumaka i stał się brutalny.

W szalonym pędzie przeżywa rozkosze, których nawet miłość nie byłaby w stanie zapewnić i przechodzi od bycia do niebytu, co jest równoznaczne z przeniesieniem miłości i zdrady w sferę psychologicznych rozważań

cdn

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 2]

2013-04-09T08:49:00.001-07:00

,,Do *** Na Alpach w Splügen" Adama Mickiewicza

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Leśmian Bolesław, Sidi-Numan,

2. Mickiewicz Adam, Do *** Na Alpach w Splügen,

3. Orfeusz i Eurydyka,

4. Żeromski Stefan, Przedwiośnie.

2. Adam Mickiewicz – Do *** Na Alpach w Splügen

„Nigdy, więc nigdy z tobą rozstać się nie mogę!

Morzem płyniesz i lądem idziesz za mną w drogę,

Na lodowiskach widzę błyszczące twe ślady

I głos twój słyszę w szumie alpejskiej kaskady,

I włosy mi się jeżą, kiedy się oglądam,

I postać twoję widzieć lękam się i żądam”.

Bezpośrednią adresatką wyznania podmiotu lirycznego wiersza Do *** Na Alpach w Splügen jest Maryla Wereszczakówna.

Kiedy Mickiewicz pisał ten utwór w 1829 roku, była już żoną hrabiego Wincentego Puttkamera.

Romantyczna miłość z założenia musiała być nieszczęśliwa i niespełniona, więc liryk polskiego wieszcza idealnie wpisuje się w romantyczną uczuciowość.

Liryk, dodajmy, prześliczny, nasycony smutkiem, nutką żalu, goryczą, tęsknotą za tym, co nigdy nie mogło się ziścić.

Obraz ukochanej na zawsze został wyryty w pamięci bohatera lirycznego i towarzyszy mu we wszystkich podróżach, ponieważ osoba mówiąca w wierszu jest wędrowcem.

Znajdujący się w Alpach wygnaniec kieruje swoje myśli do dawnej miłości.

Chciałby wiedzieć, czy niekiedy go wspomina i jakim poświęca się zajęciom.

Fascynujący z jednej i groźny z drugiej strony alpejski krajobraz potęguje smutek i dodaje podmiotowi lirycznemu odwagi do zadania dręczącego go, retorycznego pytania:

„Powiedz, czyś ty szczęśliwsza, że ciebie poddani,

Niewolnicze schylając karki, zowią P a n i?”.

Te dwa wersy bez wątpienia można odczytać (analogicznie do poślubienia worka ze złotem z IV części Dziadów) jako wyrzut dotyczący wyboru bogatego męża.

A przecież...gdybyś...to ja bym...

W niezwykle szczerym, osobistym wyznaniu podmiot liryczny marzy, jak mogłoby wyglądać skromne życie obojga, gdyby Maryla pokochała ubogiego poetę. Nie ofiarowałby jej luksusów, ale każdym tchnieniem duszy w najczulszy sposób okazywałby jej swoją miłość.

„Ach, ja bym cię za rękę po tych skałach wodził,

Ja bym trudy podróżne piosenkami słodził,

Ja bym pierwszy w ryczące rzucał się strumienie

I pod twą nóżkę z wody dostawał kamienie,

I przeszłaby twa nóżka wodą nie dotknięta,

A całowaniem twoje ogrzałbym rączęta.

Spoczynek by nas czekał pod góralską chatą;

A ty byś, przy pasterskim usiadłszy płomieniu,

Usnęła i zbudziła na moim ramieniu”.

Wiersz Adama Mickiewicza ma formę intymnej wypowiedzi skierowanej bezpośrednio do adresatki, która jest obecna we wspomnieniach i w wyobraźni mówiącego mężczyzny, który ciągle zadaje sobie pytanie, czy był dla niej kimś ważnym i czy został zapamiętany.

cdn

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 1]

2013-04-08T08:21:00.000-07:00

Drugi i zarazem ostatni zestaw interpretacyjnych propozycji nie wyczerpuje bynajmniej zagadnienia. Podkreślmy. Poddaliśmy analizie wspomnianą emocję w jedynym, damsko-męskim aspekcie, świadomie pomijając inne formy miłości.

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Leśmian Bolesław, Sidi-Numan,

2. Mickiewicz Adam, Do *** Na Alpach w Splügen,

3. Orfeusz i Eurydyka,

4. Żeromski Stefan, Przedwiośnie.

1. Orfeusz i Eurydyka

Piękny i młody Orfeusz był nie tylko królem Tracji, lecz także prześlicznie grającym na lutni śpiewakiem.

Jego muzyka i pieśni sprawiły, że uznano go za czarodzieja, który w swoich dziełach zdradzał arkana magicznej sztuki. W celu przybliżenia kunsztu trackiego władcy Jan Parandowski opisuje reakcję otoczenia na jego grę.

„Śpiewał i grał na lutni tak pięknie, że wszystko, co żyło, zbierało się dokoła niego, aby słuchać jego pieśni i grania. Drzewa nachylały nad nim gałęzie, rzeki zatrzymywały się w biegu, dzikie zwierzęta kładły się u jego stóp – i wśród powszechnego milczenia on grał”.

Hamadriada, czyli nimfa drzewna – Eurydyka – była umiłowaną żoną Orfeusza.

Jej uroda zachwycała również innych mężczyzn, toteż zakochał się w niej Aristajos.

Syn Apollina i nimfy Kyreny słynął z tego, że był świetnym bartnikiem, właścicielem wielu winnic i dobrym lekarzem.

Ujrzawszy Eurydykę w dolinie Tempe, podążał jej tropem, ponieważ nie wiedział, że jest żoną króla Tracji. Uciekającą nimfę śmiertelnie ukąsiła żmija, co spowodowało, że muzyka Orfeusza umilkła, a po łąkach i gajach rozlegało się jego wołanie: „Eurydyko!”.

Nieszczęśliwy śpiewak postanowił udać się do podziemi i miał nadzieję, że jego ból wzruszy Hadesa.

Grą na czarodziejskiej lutni oraz rzewną skargą Orfeusz dokonał wydawałoby się niemożliwego i poruszył podziemny świat.

Charon, nie pobrawszy obola, przewiózł go na drugi brzeg Styksu, Cerber nie zaszczekał, a Erynie płakały.

Hades wyraził zgodę na opuszczenie podziemi przez Eurydykę, co było wyrazem współczucia wobec niewyobrażalnego cierpienia śpiewaka po śmierci ukochanej.

Należało jednak spełnić pewien warunek. W powrotnej drodze na ziemię małżonkom towarzyszył Hermes, który idąc za Eurydyką, miał dopilnować, czy Orfeusz obejrzy się na żonę.

Niestety!

Tuż przed kresem wędrówki Orfeusz uległ niepohamowanej pokusie i zerknął na ukochaną. W tym momencie szansa została zaprzepaszczona – Eurydyka zniknęła, a życie pogrążonego w rozpaczy Orfeusza zakończyło się tragicznie. Rozszarpały go menady, a wdzięczne muzy pozbierały jego szczątki i pochowały je u stóp Olimpu.

cdn

Fantastyka w literaturze. Omów sposoby kreowania świata przedstawionego w wybranych utworach polskiego romantyzmu. [3 – część 4]

2013-04-05T08:37:00.001-07:00

,,Nie-Boska komedia" Zygmunta Krasińskiego

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Krasiński Zygmunt, Nie-Boska komedia,

2. Mickiewicz Adam, Dziady cz. III,

3. Mickiewicz Adam, Świtezianka,

4. Słowacki Juliusz, Balladyna.

4. Zygmunt Krasiński – Nie-Boska komedia

O ile konstruowanie świata przedstawionego w Balladynie Juliusza Słowackiego opiera się na ironicznym zderzeniu ideałów z rzeczywistością, o tyle w Nie-Boskiej komedii mściwym piętnem na losie Hrabiego Henryka odciska się pogoń za absolutem sztuki i dążenie za niezwykłością.

Celowo nawiązujący do Boskiej komedii Dantego tytuł dramatu Zygmunta Krasińskiego sugeruje, że pozbawiona pierwiastka boskiego ludzka komedia rozgrywa się w piekle świata i historii oraz nie podlega pozytywnej ewolucji.

Głównym tematem I i II części utworu jest tragedia rodziny oderwanego od rzeczywistości, romantycznego poety.

W dwóch kolejnych częściach przedstawiających nie tylko przebieg rewolucji społecznej, lecz także sylwetki przywódców Hrabia Henryk staje na czele arystokratów.

Alina Witkowska, biorąc pod uwagę sugestię autora o nadejściu ery rewolucji społecznych, uważa Nie-Boską komedię za dzieło dociekliwe, jadowicie krytyczne wobec idei czasu i absolutnie nowatorskie, które nie posiada pierwowzoru w żadnej z literatur europejskich.

W I i II części Nie-Boskiej komedii niezwykłość Hrabiego Henryka polega na tym, że jako poeta może obcować z wyższymi wartościami. Głoszonych przez siebie ideałów jednak nie realizuje i mimo posiadanego geniuszu nie tworzy prawdziwie, bo nie potrafi ani kochać, ani żyć realną rzeczywistością.

Na jego postępowanie ogromny wpływ mają siły boskie i szatańskie usiłujące zawładnąć duszą bohatera. Alina Witkowska uważa Nie-Boską komedię za dramat metafizyczny, ponieważ dotyczy losu i przeznaczenia ludzi. Walka dobra i zła toczy się w nim na trzech obszarach: w historii, w człowieku i o człowieka.

Hrabia Henryk jest wewnętrznie rozdarty, gdyż dobre i złe duchy roztaczają przed nim dwie różne propozycje modelu egzystencji. Anioł Stróż próbuje przekonać Męża o urokach rodzinnego życia i podpowiada bohaterowi uznanie za pozytywne wartości miłość do ludzi oraz empatię wobec problemów innych osób.

Szatan natomiast łudzi Hrabiego fałszywymi, nieosiągalnymi, nieuchwytnymi pokusami. Należą do nich chociażby marzenia o sławie, raju i romantycznym ideale miłości. Duch Zły, wcieliwszy się w trupa nierządnicy, pojawia się pod postacią cudnej Dziewicy.

Rodzi się więc pytanie, dlaczego Hrabia jest aż tak zaślepiony, skoro Maria wyraźnie widzi „widmo blade jak umarły”.

„Najpewniej – odpowiada Alina Witkowska – Dziewica owa ma wcielać jednocześnie ideał kobiecości, pojętej romantycznie jako synteza piękna, subtelności i poezji”.

Hrabia nie bierze pod uwagę ostrzeżeń Anioła Stróża i wybiera szatańską iluzję, doprowadzając tym samym do obłędu Żony oraz postępującej w szybkim tempie utraty wzroku syna Orcia. Gdy wreszcie dostrzeże prawdziwe, potworne oblicze Dziewicy jest zdecydowanie za późno na ratowanie rodzinnego życia. Konsekwencją błędnego wyboru Hrabiego jest śmierć Żony i syna.

Wprowadzając do utworu duchy dobre i złe, Krasiński pokazał nie tylko ludzką słabość, lecz także wykpił mit idealnej kochanki romantycznej.

W III i IV części dramatu Hrabia Henryk bierze udział w rewolucji, czyli w walce zła ze złem. Jako przywódca arystokratów wędruje po obozie przeciwników, w którym odbywają się dantejskie sceny. Będąca dziejową koniecznością rewolucja nie przyczyni się do stworzenia raju na ziemi.

Hrabia Henryk i Pankracy umierają, bo jedynym zwycięzcą w tej walce ze złem na ziemi może być Chrystus. Występujące w Nie-Boskiej komedii fantastyczne istoty stają się symbolami dobra i zła. Autor wykorzystał je w celu zilustrowania własnych poglądów dotyczących historiozofii i społeczeństwa.

Następny motyw: Miłość [2]

Fantastyka w literaturze. Omów sposoby kreowania świata przedstawionego w wybranych utworach polskiego romantyzmu. [3 – część 3]

2013-04-04T08:11:00.000-07:00

,,Balladyna" Juliusza Słowackiego

Literatura podmiotu: części 1 – 4

1. Krasiński Zygmunt, Nie-Boska komedia,

2. Mickiewicz Adam, Dziady cz. III,

3. Mickiewicz Adam, Świtezianka,

4. Słowacki Juliusz, Balladyna.

3. Juliusz Słowacki – Balladyna

„SKIERKA

Ktoś idzie tutaj lasem.

GOPLANA

To on! to on! mój miły!

Bądź niewidomym, Skierko.

Skierka odchodzi.

Wchodzi na scenę GRABIEC – rumiany – w ubiorze wieśniaka.

GRABIEC

Ach, cóż to za panna?

Ma twarz, nogi, żołądek – lecz cóś niby szklanna.

Co za dziwne stworzenie z mgły i galarety!

Są ludzie, co smak czują do takiej kobiety;

Ja widzę coś rybiego w tej dziwnej osobie.

GOPLANA

Jak się nazywasz piękny młodzieńcze?

GRABIEC

Nic sobie…

GOPLANA

Miły nic sobie!

GRABIEC

Jakżeś głupia, mościa pani –

Nic sobie, to się znaczy, że nic nie przygani

Mojej piękności…to jest, żem piękny. A zwę się Grabiec.

GOPLANA

Cóż cię za anioł obłąkał w tym lesie?

GRABIEC

Proszę, co za ciekawość w tym wywiędłym schabku!

GOPLANA

Proszę cię, panie Grabiec!

GRABIEC

Wolno mówić: Grabku!
Panie Grabku!

GOPLANA

Któż jesteś?

GRABIEC

Aśćki panny sługa…(…)

GOPLANA

Słowa jego wonne

Przynosi wiatr wiosenny do mojego ucha…

O luby! ja cię kocham…

GRABIEC

Cóż to za dziewucha?

Obcesowo zaczyna. Wprawdzie to nie dziwy.

Ilekroć przez wieś idę, to serca jak śliwy

Lecą pod moje nogi…wołają dziewczęta:

Panie Grabku! Grabiątko, niech Grabiec pamięta,

Że jutro grabim siano-pomóż, Grabku, grabić.

A to znaczy, że za mnie dałyby się zabić,

I to, że się na sienie dadzą pocałować.

GOPLANA

Czy mię kochasz, mój miły?

GRABIEC

Ha?...trzeba skosztować...

Na przykład...daj całusa...

GOPLANA

Stój!...pocałowanie

To ślub dla czystych dziewic. Na dziewiczym wianie

Za każdym pocałunkiem jeden listek spada.

Nieraz dziewica czysta i smutkami blada

Dlatego, że spadł jeden liść u serca kwiatu,

Nie śmie kochać i daje pożegnanie światu,

I do mogiły idzie nigdy nie kochana.

GRABIEC

Coś waćpanna jak mniszka.

GOPLANA

Raz pocałowana,

Będę twoją na wieki – i ty mój na wieki...

GRABIEC

Ha, pocałunek bliski, a ten „mój” daleki.

Całuje

GOPLANA

O mój luby!...

GRABIEC

Dalibóg...pfu!...pocałowałem

Niby w pachnącą różę...pfu...róża jest ciałem,

Ciało jest niby różą...niesmaczno!...

GOPLANA

Mój drogi!

Więc teraz co wieczora na leśne rozłogi

Musisz do mnie przychodzić. Będziemy błądzili,

Kiedy księżyc przyświeca, kiedy słowik kwili,

Nad falą szklistych jezior, pod wielkim modrzewiem

Będziemy razem marzyć przy księżycu...

GRABIEC

do siebie

Nie wiem,

Co odpowiedzieć babie...

GOPLANA

Ty smutny? ty niemy?

O! my z tobą będziemy szczęśliwi!

GRABIEC

Będziemy,

Lecz nie wieczorem – i nie przy jeziorze...”.

Zacytowany fragment Balladyny świadczy o tym, że w dramacie Juliusza Słowackiego nie tylko przenikają się dwa światy: ludzki i fantastyczny, lecz także wywierają na siebie wzajemny wpływ. Wróżka Goplana – ów twór „z mgły i galarety” – zakochała się w wiejskim parobku i pijanicy. Nie żąda od niego składania przysięgi wierności, bo za jej pieczęć uważa złożony pocałunek, który Grabca bardzo rozczarował i dlatego wyznał nimfie, że kocha córkę wdowy Balladynę.

Pani Gopła – zazdrosna i upokorzona – zaczyna ingerować w sprawy ludzi, a jej pomyłki i niedomówienia będą miały tragiczne konsekwencje w realnym świecie. Goplana wydała nieprecyzyjne rozkazy swoim służkom.

Zadanie Chochlika polegało na wodzeniu Grabca po lesie w celu niedopuszczenia do jego spotkania z Balladyną. Skierka natomiast miał sprowadzić do chaty wdowy bogatego Kirkora, ale Goplana nie powiedziała mu, że książę powinien zakochać się w Balladynie.

Za sprawą czarów graf pokochał obie dziewczyny. Juliusz Słowacki, wykorzystując motyw złej i dobrej siostry, wprowadził do swojego utworu elementy baśniowej konwencji, ale złamał jej zasady, ponieważ zginęła dobra Alina, a zła Balladyna została żoną Kirkora.

Będąca uosobieniem nadnaturalnej siły Goplana poplątała losy ludzi i wbrew swoim staraniom przyniosła im zbrodnie, cierpienia i śmierć zamiast radości i szczęścia. Nimfa z poczuciem winy za spowodowanie wielu tragedii w realnym świecie opuszcza nadgoplańską krainę.

Odlatuje za kluczem żurawi, a na tle pogodnego nieba pozostawia za sobą dużą, czarną chmurę, z której padnie zabijający Balladynę piorun. Wraz ze zniknięciem Goplany odchodzi fantastyczny, zły i niesprzyjający ludziom świat.

cdn

Matura w Internecie! Ucząc się - pomóż sobie!

Adam Mickiewicz "Rybka"

Adam Mickiewicz "Świtezianka"

Zwiędła szeleszcze gałązka.

Adam Mickiewicz „Do przyjaciół Moskali”

Adam Mickiewicz „Oleszkiewicz” DZIEŃ PRZED POWODZIĄ PETRESBURSKĄ 1824

Adam Mickiewicz „Przegląd wojska”

Adam Mickiewicz „Pomnik Piotra Wielkiego”

Adam Mickiewicz „Petersburg”

Adam Mickiewicz „Przedmieścia stolicy”

Adam Mickiewicz „Droga do Rosji”

Julian Tuwim „Na ulicy”

Streszczenie drugiej części "Dziadów" Adama Mickiewicza

Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, / Co to będzie, co to będzie? Przypomnij sobie treść drugiej części Dziadów Adama Mickiewicza. Warto!

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [4]

Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [3]

Zbytki polskie Wacława Potockiego

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [2]

Pospolite ruszenie Wacława Potockiego

Motywy sarmackie w literaturze. Przedstaw ich obecność na przykładzie wybranych utworów Wacława Potockiego oraz Jana Chryzostoma Paska. [1]

Pod pojęciem Sarmatyzmu kryje się styl życia szlachty od schyłku XVI wieku. Przekonanie o jej mitycznym pochodzeniu doprowadziło szlachtę do przyznania sobie prawa do panowania nad innymi klasami społecznymi.

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [4]

Kordian Juliusza Słowackiego

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [3]

,,Boska komedia" Dantego

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [2]

Odyseja Homera

Motyw wędrówki w literaturze. Omów różne jego wersje i funkcje w wybranych utworach. [1]

Występujący w literaturze motyw wędrówki funkcjonuje jako droga ku poznaniu, dążenie do celu, pielgrzymowanie, metafora ludzkiego życia bądź poszukiwanie sensu istnienia.

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 4]

,,Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 3]

,,Sidi-Numan" Bolesława Leśmiana

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 2]

,,Do *** Na Alpach w Splügen" Adama Mickiewicza

Różnorodność ujęcia motywu miłości w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach. [2 – część 1]

Drugi i zarazem ostatni zestaw interpretacyjnych propozycji nie wyczerpuje bynajmniej zagadnienia. Podkreślmy. Poddaliśmy analizie wspomnianą emocję w jedynym, damsko-męskim aspekcie, świadomie pomijając inne formy miłości.

Fantastyka w literaturze. Omów sposoby kreowania świata przedstawionego w wybranych utworach polskiego romantyzmu. [3 – część 4]

,,Nie-Boska komedia" Zygmunta Krasińskiego

Fantastyka w literaturze. Omów sposoby kreowania świata przedstawionego w wybranych utworach polskiego romantyzmu. [3 – część 3]

,,Balladyna" Juliusza Słowackiego

Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, / Co to będzie, co to będzie? **Przypomnij sobie treść drugiej części Dziadów Adama Mickiewicza. Warto!**