<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:blogger='http://schemas.google.com/blogger/2008' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd="http://schemas.google.com/g/2005" xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151</id><updated>2026-10-30T23:47:07.815-07:00</updated><title type='text'>Maurício Novaes Souza</title><subtitle type='html'>Engenheiro Agrônomo, Mestre em Recuperação de Áreas Degradadas e Economia e Gestão Ambiental e Doutor em Engenharia de Água e Solo pela Universidade Federal de Viçosa (UFV). É professor do Instituto Federal de Educação, Ciência e Tecnologia do Espírito Santo campus de Alegre.</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default?redirect=false'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><link rel='next' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default?start-index=26&amp;max-results=25&amp;redirect=false'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>288</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>25</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-1917159722023130284</id><published>2024-04-10T09:05:00.000-07:00</published><updated>2024-04-10T09:16:58.121-07:00</updated><title type='text'>Resenha: Biografia do Abismo</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: arial;&quot;&gt;Resenha:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16px; text-align: justify;&quot;&gt;Biografia do Abismo&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: arial;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: arial;&quot;&gt;Autores:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-language: EN-US; mso-fareast-theme-font: minor-latin;&quot;&gt;Graciandre Pereira Pinto&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-language: EN-US; mso-fareast-theme-font: minor-latin;&quot;&gt;Maurício Novaes Souza&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Título do livro: &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Biografia do Abismo&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;color: #0070c1; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Referência
da obra:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;h3 style=&quot;background: white; margin-top: 0cm;&quot;&gt;&lt;span color=&quot;windowtext&quot; face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt; font-weight: normal; line-height: 107%;&quot;&gt;NUNES, F.; TRAUMANN, T. &lt;/span&gt;&lt;span color=&quot;windowtext&quot; face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;Biografia do abismo:&lt;/span&gt;&lt;span color=&quot;windowtext&quot; face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt; font-weight: normal; line-height: 107%;&quot;&gt;&amp;nbsp;c&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;color: #212529; font-weight: normal;&quot;&gt;omo
a polarização divide famílias, desafia empresas e compromete o futuro do Brasil.
Rio de Janeiro: Harper Collins Brasil, 2023. 239 p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Autor:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;- Thomas
Traumann - jornalista e mestre em ciências política pelo IESP/UERJ. Trabalhou
por vinte anos nas redações da Folha de São Paulo, Veja e Época. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;- Felipe
Nunes, é Ph.D em ciências políticas e mestre em estatística pela Universidade
da Califórnia em Los Angeles. É professor da UFMG. Seus trabalhos acadêmicos
sobre desinformação, eleições e metodologia estão publicados nas principais
revistas cientificas do mundo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;A tese central do livro:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;A prática
política mudou drasticamente com a ascensão das redes de desinformação,
manipulação de dados e influência direta nas eleições, especialmente por meio de
grupos de &lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-size: 12pt; mso-ansi-language: EN-US;&quot;&gt;WhatsApp&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;
manipulados por &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;bots&lt;/i&gt;. Enfrentar a
desinformação agora exige abordagens inovadoras, pois os canais tradicionais de
TV e rádio foram suplantados. A dissonância cognitiva, gerada quando as pessoas
confrontam informações conflitantes com suas crenças, torna o combate à
desinformação ainda mais desafiador. Compreender os resultados e reações
pós-eleições, como a possível eleição de Lula para Presidente, requer uma
análise cuidadosa dos fatores que moldam a opinião pública, incluindo a
influência da desinformação e das estratégias digitais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Os questionamentos do livro:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;A
polarização e a calcificação mudaram comportamentos da sociedade. Como as
opiniões políticas passaram a ditar com quem escolhemos e convivemos? Por que a
tolerância com a opinião divergente ficou tão curta? Por que as eleições
parecem não terminarem mais depois da proclamação do resultado? Como os modelos
de comunicação mudaram nas últimas décadas, perpassando inicialmente pelo rádio
e chegando diretamente ao eleitor pelo &lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-size: 12pt; mso-ansi-language: EN-US;&quot;&gt;Whatsapp&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;. O que fizemos de errado para chegarmos até
aqui? E o que devemos saber para evitar que isso não se repita? É possível
reconstruir o Brasil? &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;O livro trata:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;De
forma bastante profunda e pautada por pesquisas realizadas pelo instituto de
pesquisa Quaest (2021 e 2022), e contratado pela Genial Investimentos para a
mais longa série de pesquisas presenciais e domiciliares sobre o comportamento
do eleitor brasileiro nos últimos anos. Como chegamos até aqui? Como o processo
de calcificação afeta diariamente a vida dos brasileiros, e o poder das mídias
sociais e suas influências no voto do eleitor. O questionamento das urnas
eletrônicas como mecanismo de anular as eleições.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;O livro
Biografia do Abismo retrata de forma precisa, por meio de pesquisas realizadas
pelo Instituto Quaest, entre os anos de 2021 e 2022, o poder da calcificação
das opiniões e de um país dividido pela política. Ocorre que esse processo não
é recente, mas construído ao longo de vários anos. Retrata o canal de
informação usado por décadas para se aproximar do eleitor - o rádio. A Voz do
Brasil, utilizada como veículo de comunicação e usada por Vargas em seus
discursos. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;A
desconstrução de todos os meios de comunicação e a forma tradicional de um
presidente se comunicar com a população, sendo substituída pelo canal de
comunicação do &lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-size: 12pt; mso-ansi-language: EN-US;&quot;&gt;Facebook&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;,
rompendo uma tradição de décadas. Dessa forma, eliminou-se a intermediação das
mídias tradicionais e passou a falar direto com seu eleitorado. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;O livro
é organizado em sete capítulos. Os escritores explicam as fortes mudanças na
comunicação de campanha e pós-campanha, e a mudança no eleitorado brasileiro. A
formação do seguidor orgânico que nada mais é do que o militante partidário dos
tempos modernos anteriores à &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;internet&lt;/i&gt;.
A eleição de 2022 foi a primeira em que um ex-presidente e um presidente se
enfrentaram. Foi a primeira que o presidente não se reelegeu. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Os
autores consideram que em 2022 ocorreu um alinhamento do eleitorado brasileiro
frente às eleições de 2018. Consideram um fator nunca antes acontecido no
cenário brasileiro, o que denominam de ubiquidade, a faculdade de estar em
todos os lugares, quando se falava em eleições. Em todos os ambientes, só se
falava na eleição mais disputada do Brasil. Amizades foram rompidas, familiares
e grupos de &lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-size: 12pt; mso-ansi-language: EN-US;&quot;&gt;WhatsApp&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;
bloqueados. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;A
chamada terceira via nunca teve chance nesse cenário. Para realinhar o Brasil,
foi preciso formar uma grande frente ampla pela democracia, e unir, inclusive o
candidato do PSDB Geraldo Alckmin. Para ser vice-presidente, Alckmin
desfiliou-se do PSDB (partido que foi fundador), e filiou-se no PSB. Dessa
forma, e nessa composição, foi possível formar a frente ampla pela democracia.
Nesse ciclo de realinhamento, contamos com a eleição mais disputada desde 1989.
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Naquele
ano, Collor venceu as eleições por 53,03% contra 46,97% para Lula. Desde o
período da redemocratização, tivemos três eleições mais competitivas no Brasil,
a saber: 1989,2014 e 2022. Como os autores destacam, eleições acirradas tendem
a produzir marcas profundas, e um ambiente propicio para desacreditar nas urnas
eletrônicas, e colocar em risco o resultado final. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Mesmo
com todo esforço produzido com a utilização da máquina administrativa,
transferência de renda taxistas, adiantamento do 13º salário, saques do FGTS,
reajuste do auxilio Brasil e outros, não foram suficientes para reeleger
Bolsonaro. Todo o esforço negacionista feito por Bolsonaro em face de a
pandemia, só trabalhou contra ele mesmo, tornando-o inelegível até 2030. Por
outro lado, o então candidato às eleições de 2022, sempre se mostrou favorável
à ciência e em pró da vacina. Aspectos esses que mudaram o rumo do Brasil,
tendo em vista ser um país de referência em campanhas de vacinação. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Para os
pesquisadores, longos anos de propagação de ódio e &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Fake News&lt;/i&gt;, produziram uma sociedade sedimentada e favorável ao
antipetismo. Perante as análises feitas pelos autores, a eleição de 2022 é a
mais surpreendente na disseminação de ódio, amores e medos. A única eleição que
adentrou nas casas, bares, jantares, lojas, mercados, enfim, em toda a vida dos
brasileiros. Amizades se findaram, casamentos se romperam, pessoas não mais se
encontraram. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Esse é
o cenário que antecedeu e preponderou após as eleições até os dias atuais. Para
os escritores, essas últimas eleições foram as mais acirradas a se comprar
apenas com as eleições de 1989. Período aquele, em que o Brasil passava por um
processo de redemocratização após 20 anos de ditadura militar. Afirmam ainda,
que a &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;performance&lt;/i&gt; do então Presidente
Jair Bolsonaro declinou com o negacionismo e a indicação de uso de medicamento
nunca indicados para o combate ao COVID 19, levando-o a ser o único Presidente
da República a perder um pleito eleitoral de reeleição. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Outro
ponto importante foi o ataque constante às urnas eletrônicas, a mesma que o
elegeu. Embora sob os ataques direto do presidente e seus aliados, ficou
comprovado a segurança do sistema eleitoral brasileiro, inclusive sob o aval
das Forças Armadas. Chegamos às eleições de outubro de 2022 destroçados, ainda
pelas eleições de 2018, construída a partir do Golpe de 2016. Foram seis anos
de construção de uma máquina do ódio, refletida diretamente no antes e
pós-eleições. O Brasil toma seu rumo. O Presidente Lula sobe a rampa nos braços
do povo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;É um
sinal de novos templos. Será? Ambos os lados acreditam em países tão
diferentes, que é impossível imaginar como, nós, 215 milhões de habitantes
compartilhamos o mesmo espaço. Ao contrário de um presidente negacionista, o
então Presidente eleito reforça os programas sociais e investe na educação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;A
distopia chegou à sala de aula, aos ambientes a serem frequentados, aos bares e
restaurante, e aos serviços, sejam quais forem. Entre as pesquisas, um dos
pontos bastante interessante foi que 32% dos eleitores de Lula e Bolsonaro
disseram acreditar que não reatariam as amizades perdidas na campanha. O ato de
consumir, seja produtos, serviços ou bens, se tornou, também, um ato político. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Como já
era de esperar, com a forte campanha da Primeira Dama Michelle Bolsonaro, a
religião também virou uma mercadoria. Nunca em nossa história política, a
religião foi tanto manipulada. Em uma sociedade calcificada, a polarização não
permite diálogos, tornando-se impossível o debate político ou religioso. As
democracias sobreviveram até o século XXI, na busca constante pela tolerância,
diálogo e respeito mútuo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Adjetivos
que vieram à tona e foram muito questionados, em todos os países em que a
extrema direita concorreu às eleições, vencendo ou perdendo. Ainda sobre a
calcificação, a herança mais difícil deixada pelo governo de Bolsonaro foi polarização
das políticas públicas. Campanhas de vacinação, fiscalização de crimes
ambientais, aplicação do ENEN e muito mais, além, é claro, das decisões do STF
que passaram a ser questionáveis por suspeita de parcialidade, a todo o tempo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Os
poderes constituídos, presidente, governadores, jornalistas, senadores, possuem
uma responsabilidade absoluta de atenuar os efeitos da polarização extrema, e
ao cidadão individualmente de conviver com a diversidade. Ainda, sobre a
calcificação, importante termos os limites do que é opinião pública e do que é
intolerância política. Delinear é fundamental, para enfrentar a polarização
política que está transbordando para o cotidiano brasileiro.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Conclusões:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Após 80
anos do discurso de Franklin D. Roosevelt, em que destacou que a democracia é
resumida por quatro princípios balizadores, a saber: a liberdade de expressão,
a liberdade de religião, a liberdade de ter uma vida digna e a liberdade do
medo. Passados oitenta anos de seu discurso, as premissas para uma sociedade
tolerante ainda são as mesmas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Para o
estado se manter firme e guardião da democracia, nos meses seguintes ao 08 de
janeiro de 2023, o STF iniciou seus primeiros julgamentos contra os envolvidos
nos atos antidemocráticos. Até os políticos que poderiam ser favorecidos pelos
atos golpistas, se recolheram. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;O
consenso é essencial para demarcar um cordão sanitário entre a divergência
política salutar da democracia e o golpismo. Em uma das decisões históricas do
STF sobre os atos golpistas, o Ministro do STF, Alexandre de Moraes é
categórico: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;“Não
existe aqui liberdade de manifestação para atentar contra a democracia para
pedir ato institucional número 5, para pedir a volta da tortura, para pedir a morte
de inimigos políticos, os comunistas, para pedir intervenção militar. Isso é
crime”, disse em sua decisão. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;O
Brasil continua dividido. Passaram-se 15 meses desde a posse do Presidente
Lula, e o país continua dividido. Chegada as eleições municipais, a que se
preocupar, pois a democracia, não somente a brasileira está adoecida. Em
resposta ao questionamento do Ministro do STF sobre o 8 de janeiro de 2023,
Gilmar Mendes: “O que devemos fazer para evitar que isso se repita?”. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Os
autores respondem: mais democracia. Uma análise bastante interessante foi feita
por um teórico holandês Cass Mudde, “o renascimento da extrema-direita foi
resultado de três eventos impactantes do século 21: os ataques terroristas a
Nova York em 2021, a recessão econômica após o &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;crack&lt;/i&gt; financeiro de 2008 e a chegada à Europa, a partir de 2015, de
centenas de milhares de refugiados de países árabes. Segundo o teórico, esses
eventos afetaram as democracias ocidentais. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Dessa
forma, partidos xenofóbicos, homofóbicos, deram voz ao discurso da extrema
direita na Europa e no mundo. Para finalizar, os autores ilustram por
intermédio de uma peça de teatro de 1944, de Jean-Paul Sartre, o cotidiano
atual e nossa sociedade. A peça denominada de Entre quatro paredes, retrata
quatro personagens e um quarto sem janelas, mas com um espelho.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Ambos
são obrigados a ficarem juntos, após a morte, como uma representação do que se
denomina inferno. “O quarto fechado representa a falta de saída para os
personagens, enquanto o espelho é o símbolo da ilusão do que cada qual acha que
é. Trata-se de um inferno sem diabos nem tridentes, no qual o sofrimento é
infligido pela incapacidade que cada um tem de fugir ao olhar e ao julgamento
dos outros. A peça é uma alegoria da vida em sociedade e da incapacidade que
todos têm de fugir ao olhar e ao julgamento alheios”.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Em
resumo, o texto aborda diversos aspectos políticos, sociais e culturais do
Brasil contemporâneo, apresentando uma análise crítica e reflexiva sobre as
transformações e desafios enfrentados pela sociedade brasileira.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/1917159722023130284/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/1917159722023130284' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/1917159722023130284'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/1917159722023130284'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2024/04/resenha-autores-graciandre-pereira.html' title='Resenha: Biografia do Abismo'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-8501232009545446436</id><published>2022-02-17T13:05:00.003-08:00</published><updated>2022-02-17T13:13:41.390-08:00</updated><title type='text'>Resenha: A sexta extinção - uma história não natural</title><content type='html'>&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;h3 align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height: 28.08px; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;Arial, &amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 24px;&quot;&gt;A sexta extinção - uma história não natural&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div&gt;&lt;span face=&quot;Arial, &amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 24px;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;h3 align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: center;&quot;&gt;&lt;/h3&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;

&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;Arial, &amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;* Maurício Novaes Souza&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Título do livro:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;-&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;A
sexta extinção - uma história não natural&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Referência bibliográfica: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;-
KOLBERT, E. A sexta extinção: uma história não natural. 1. ed. - Rio de
Janeiro: Intrínseca, 2015. 336 p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;A Autora:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-weight: normal; line-height: 150%; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Elizabeth
Kolbert, a autora,&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;&amp;nbsp;desde 1999 é
colaboradora da revista The New Yorker. Anteriormente, trabalhou no “The New
York Times” e na “Times Magazine”. Foi premiada duas vezes com o “National
Magazine Award” - uma delas pela aclamada série de reportagens &quot;The Climate
of Man&quot;. A sexta extinção, vencedor do Pulitzer de Não Ficção em 2015, é o
seu terceiro livro publicado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;-
Depoimentos:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; mso-bidi-font-style: italic; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Bill Gates&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; mso-bidi-font-style: italic; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt; – &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Cientistas revelam que houve cinco grandes
extinções ao longo da história da Terra, e Elizabeth Kolbert mostra, de maneira
bastante convincente, que a atividade humana está levando o planeta para a
sexta.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Al Gore&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt; – Poderoso. Uma contribuição inestimável ao nosso
conhecimento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;The New York Times&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt; – O
novo e surpreendente livro de Kolbert é um modelo de jornalismo ao abordar
teorias e hipóteses muito complexas de maneira acessível até para leitores mais
leigos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;A TESE CENTRAL DO LIVRO:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Ao
longo dos últimos quinhentos milhões de anos, o mundo passou por cinco
extinções em massa violentas no planeta Terra, nas quais sua biodiversidade
caiu de maneira abrupta. A mais conhecida foi a que eliminou os dinossauros,
quando um asteroide colidiu com o planeta há 65 milhões de anos. Nos dias
atuais, vem sendo monitorada a sexta extinção, possivelmente a mais devastadora
da história da Terra, com um agravante - dessa vez, a causa não é um asteroide
ou algo análogo: o homem, espécie surgida, aproximadamente, há apenas 200 mil
anos, é a causa dessa catástrofe iminente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Tal afirmação se baseia no fato de que nos últimos dois
séculos o modelo de desenvolvimento: a) converteu mais de 50% da superfície da
Terra via mudança de uso do solo, incluindo grande parte das florestas
tropicais; b) expulsou espécies dos seus habitats naturais; c) alterou a
composição da atmosfera devido às emissões de CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; geradas pelas
atividades antrópicas; d) aumentou a acidez dos oceanos e a temperatura média
do planeta; e e) provocou impactos irreparáveis no ecossistema global.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Como consequência direta destes aspectos e impactos, mais de
um quarto de todos os mamíferos da Terra está hoje em vias de extinção. O mesmo
acontece com 40% dos anfíbios, um terço dos corais e dos tubarões, um quinto
dos répteis e um sexto das aves. O desaparecimento dessas espécies em todo o
mundo está destruindo o equilíbrio dos sistemas naturais e a diversidade
animal, colocando em perigo a vida na terra e a sobrevivência da humanidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;mso-bidi-font-style: italic;&quot;&gt;A partir dessa hipótese, &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;Kolbert explica de que maneira o ser
humano alterou a vida no planeta como absolutamente nenhuma espécie o fizera
até os dias recentes. No início da evolução eram frágeis, não eram ágeis, nem
fortes, nem férteis; contudo, possuíam uma engenhosidade única. Para provar tal
realidade e a descoberta do conceito de extinção e evolução, Kolbert lança mão
de uma &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;lista de referências de &lt;/span&gt;trabalhos e
de quantidade significativa de renomados cientistas das mais diversas áreas de
pesquisa!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Foram mais de&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;300
livros e artigos científicos consultados&lt;/span&gt;, além de entrevistas com
profissionais especialistas. Kolbert também viajou a diversos lugares do mundo
para&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;acompanhar pesquisadores em campo&lt;/span&gt;&amp;nbsp;a
fim de encontrar vestígios do ocorrido, ver de perto as ameaças à
biodiversidade e conhecer estudos que estão sendo realizados para compreender
as extinções em curso. Visitou habitat de espécies extintas ou ameaçadas,
sítios arqueológicos, centros de pesquisas e museus na Alemanha, Austrália,
Brasil (Amazônia), Escócia, Estados Unidos, França, Islândia, Itália, Panamá,
Peru.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Kolbert apresenta dados das&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;vidas e obras dos cientistas e pesquisadores&lt;/span&gt;&amp;nbsp;que, nos últimos
três séculos, descobriram o fenômeno da extinção e se dedicaram a entender suas
causas e consequências. Com suas teorias, eles esclareceram questões relativas
ao desenvolvimento e desaparecimento de espécies e as mudanças, lentas e, ou, repentinas
(cronologicamente falando), na história da&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;biodiversidade&lt;/span&gt;. Todas as teorias acabaram contribuindo para o que
se sabe hoje sobre extinção, por mais que algumas tenham sido completamente
contrárias umas às outras e seus proponentes, como&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;George Cuvier&lt;/span&gt;&amp;nbsp;e Charles Lyell, tenham sido fortes opositores.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;O&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;
quadro retratado por Kolbert&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt; evidencia que o H. &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;sapiens&lt;/i&gt; é o causador principal da sexta
extinção: se esta é um assunto mórbido, a extinção em massa é um assunto muito
mais ainda&lt;/span&gt;! &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;“Séculos e séculos, e só agora as coisas
acontecem”. (Jorge Luis Borges).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;Arial, &amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;Eleito um dos melhores livros do ano
pelo&amp;nbsp;“&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;Arial, &amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;The New York Times”&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;Arial, &amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;,
o livro trata de temas complexos de forma simples e acessível: além de ser uma
grande reportagem, é acessível, dinâmico e, principalmente, extremamente
intrigante e preocupante. Pode ser indicado para estudiosos (apesar de não ser
acadêmico), curiosos e leigos no assunto.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;OS
QUESTIONAMENTOS DO LIVRO:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;De acordo com o &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;E. O. Wilson&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;, as longas viagens que Elizabeth Kolbert realizou
durante a pesquisa para este livro, e o tratamento pormenorizado tanto dos
fatos históricos como dos científicos, fazem de “A Sexta Extinção” uma
contribuição valiosa para a compreensão das nossas circunstâncias atuais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Esse
mesmo autor cita que Kolbert apresenta ao leitor doze espécies — algumas
desaparecidas, outras em vias de extinção. A partir desse ponto, chega à
conclusão assustadora de que uma quantidade inigualável de animais está
desaparecendo despercebidamente. Inclusive, já se utilizam uma nova expressão
para substituir “Bioma”: “Antroma”, dada as tão drásticas alterações em nosso
planeta – dos 130 milhões de quilômetros quadrados de terra no planeta, sem
gelo, 70 milhões já foram convertidos em outras classes de uso do solo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Ao
mesmo tempo, a jornalista traça um panorama de como a extinção tem sido
entendida pelo homem nos últimos séculos, desde os primeiros artigos sobre o
tema, do naturalista francês Georges Cuvier, até os dias atuais. Com a redução
da diversidade vegetal, por exemplo, o número de espécies animais decai. Os
pássaros, por exemplo, passam a buscar abrigo em fragmentos florestais
remanescentes, pelo fato de populações menores serem mais vulneráveis. Contudo,
tem se verificado que a sua taxa de reprodução passa a cair, dificultando a recolonização
ou tornando-a até impossível. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Ou
seja, a diversidade tende a reforçar a si mesma. Haverá alteração em toda a
cadeia trófica: para que ocorra um novo equilíbrio, com menos espécies, demorará
muito mais tempo a acontecer (tal fenômeno é conhecido como “relaxamento”).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Kolbert
mostra que a sexta extinção corre o risco de ser o legado final da humanidade e
nos convida a repensar uma questão fundamental: Seria a espécie humana a
invasora mais bem-sucedida na história biológica? O que significa ser humano? &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;- Alguns indícios alarmantes&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Sapos,
antes abundantes, passaram a aparecer mortos em enormes quantidades na região
de El Valle, no Panamá, até desaparecem quase completamente. Milhões de
morcegos foram encontrados mortos em cavernas nos Estados Unidos desde o
inverno de 2010, acometidos por uma espécie de pó branco&amp;nbsp;cuja presença se
concentra no focinho desses animais. O súbito desaparecimento dessas espécies é
resultado da introdução de novos organismos no&amp;nbsp;ambiente, pela ação humana.
O&amp;nbsp;deslocamento de espécies nativas de um continente para o outro, por meio
de viagens, exportações, transporte de cargas e outros meios, está provocando,
em conjunto com o aquecimento global, a sexta extinção em massa da história da
Terra.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Se
houver qualquer risco para a trajetória humana, ele não reside tanto na
sobrevivência de nossa própria espécie, mas na concretização da suprema ironia
da evolução orgânica: no instante em que alcançou o conhecimento de si própria
por meio da mente humana, a vida condenou suas mais maravilhosas criações? A
autora sugere que sim!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;O LIVRO TRATA:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;A hipótese traçada por Kolbert é que &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;o planeta
enfrenta uma sexta extinção e o agente de destruição é a própria humanidade.
Para &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;tal
consideração, pesquisou, investigou e comentou a história das extinções em
massa. Começa com um desaparecimento que poderia parecer trivial: uma espécie
comum de sapo nas encostas da Colômbia, antes abundantes, rareou e, de repente,
desapareceu. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;É sabido que
a história da vida na Terra alterna intervalos longos de mudança maciça, por
períodos de transformação catastrófica, lenta e pontuada. Normalmente, a
mudança vem tão devagar que se mantém imperceptível. As espécies se adaptam aos
ambientes mudando ao longo de inúmeras gerações, sendo extintas gradualmente.
Contudo, uma mudança rápida e drástica do planeta, não é suficiente aos
organismos para se adaptarem. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Por
exemplo, a Terra mudou drasticamente há 66 milhões de anos, quando um asteroide
de cerca de 10 km de diâmetro caiu próximo ao México, &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;dizimando e &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;eliminando grandes quantidades de vida, incluindo
os dinossauros. Este foi o mais recente dos cinco “eventos de extinção em
massa” ao longo dos últimos 500 milhões de anos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Nos dias atuais, classes inteiras de anfíbios, aves,
mamíferos e répteis estão em vias de aniquilação. Os recifes de coral, em todo
o planeta, podem desaparecer até o final do século XXI, interferindo de forma
decisiva no equilíbrio da natureza.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Cabe considerar que, durante os processos evolutivos, grupos
inteiros de organismos outrora dominantes, podem desaparecer ou ser relegados a
papéis secundários; ou seja, é como se houvesse uma troca de elenco no planeta,
segundo Kolbert.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;O
LIVRO:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;O livro é dividido em&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;13 capítulos que contam a história das últimas
cinco grandes extinções&lt;/span&gt;&amp;nbsp;em massa que aconteceram no planeta no
passado. Também, revelam indícios do sexto episódio que pode estar em curso: &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Kolbert
relata eventos relacionados às espécies ameaçadas de extinção, como a
rã-dourada-do-panamá (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Atelopus zeteki&lt;/i&gt;).
Os relatos de ações deletérias do homem e os casos de extinção (ou risco) foram
bem embasados.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Um dos legados da humanidade neste&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Antropoceno&lt;/span&gt;&amp;nbsp;é a extinção de
centenas de espécies de fauna e flora. Ao longo do trajeto, entende-se que
a&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;extinção é um fenômeno natural&lt;/span&gt;:
o problema é que a humanidade está intensificando esse processo em milhares de
vezes e tornando-a uma&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;extinção em
massa&lt;/span&gt;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Cada capítulo do livro é dedicado à história de uma&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;espécie já extinta&lt;/span&gt;, tais como: o&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;arau-gigante&lt;/span&gt;&amp;nbsp;(o &quot;pinguim
original&quot;&amp;nbsp;&lt;i&gt;Pinguinus impennis&lt;/i&gt;) e o&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;mastodonte-americano&lt;/span&gt;&amp;nbsp;(&lt;i&gt;Mammut americanum&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-style: italic;&quot;&gt;)&lt;/span&gt;, que levou ao surgimento do
conceito de extinção); ou que está em vias de ser, como a&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;&amp;nbsp;rã-dourada-do-panamá&lt;/span&gt;&amp;nbsp;(&lt;i&gt;Atelopus
zeteki&lt;/i&gt;) ou o&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;pequeno-morcego-marrom&lt;/span&gt;&amp;nbsp;(&lt;i&gt;Myotis
lucifugus&lt;/i&gt;). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Essas histórias servem para fundamentar Kolbert a traçar um
panorama da própria&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;história
evolutiva do planeta Terra e da humanidade&lt;/span&gt;, explicando conceitos
relacionados à extinção de espécies, geologia, biologia, geografia, problemas
ambientais como mudanças climáticas, desmatamento e espécies invasoras, entre
outros.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Com
base em meu trabalho de professor e pesquisador, para escrever esta resenha
depois da leitura do livro, fiz uma rápida busca em uma foto do anfíbio
comentado por Kolbert: a última atualização na “Wikipédia” colocou o verbo
sobre essa espécie no passado: o&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;border: 1pt none windowtext; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;
sapo dourado!&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;border: 1pt none windowtext; font-style: normal; mso-bidi-font-style: italic; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;border: 1pt none windowtext; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;Incilius
periglenes, o sapo dourado, foi um pequeno sapo abundante em um vilarejo em uma
região de alta altitude ao norte da cidade de Monteverde, na Costa Rica. &lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;Uma espécie particular de fungo,
apelidada de Bd (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Batrachyo­chy­trium
dendrobatitis&lt;/i&gt;), foi o agente causador desse processo. Quase todos os
anfíbios da região morreram vítimas do microrganismo - os poucos
animais&amp;nbsp;preservados&amp;nbsp;hoje habitam uma espécie de “hotel”, totalmente
isolado do restante da floresta, no qual esses sapos se encontram a salvo de
ameaças - ainda que em sistemas totalmente artificiais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;A autora deixa subentendido que, não ob­stante a
capacidade locomotora do fungo, sua distribuição pandêmica de­veu-se à
“reorganização continental” – importação de rãs pelo homem de um continente
para outro. O culpado desta extinção – como das outras citadas no livro –
seria, portanto, o &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Homo sapiens&lt;/i&gt;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;A
migração não-natural de espécies de um continente para o outro não é, contudo,
a única culpada por essa realidade.&amp;nbsp;A queima de combustíveis fósseis desde
a revolução industrial&amp;nbsp;elevou o nível de gás carbônico na atmosfera em 365
bilhões de toneladas, com&amp;nbsp;dois efeitos caóticos para a biodiversidade. De
um lado, temperaturas mais altas estão derretendo geleiras e calotas polares,
além de inundar terras no nível do mar.&amp;nbsp;Do outro, a dissolução de gás
carbônico nos oceanos faz com que as águas marítimas fiquem cada vez menos
alcalinas. Os primeiros ameaçados são as&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;http://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2017/04/1874184-dois-tercos-da-grande-barreira-de-corais-sofrem-danos-sem-precedentes.shtml&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;barreiras de corais&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;; contudo, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;ao longo do tempo, mostra Kolbert ao
visitar uma ilha perto de Ischia, na Itália, todo o oceano tende a ser afetado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Os
capítulos:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;No capítulo 1, “Os molares do Mastodonte”, a autora
faz uma con­ceituação fundamental. Cita os paleontólogos britânicos Anthony
Hallam e Paul Wignall, diferencia para o leitor a “extinção massal” (em que “se
perde uma parcela significativa da biota global em um espaço de tempo
geologicamente insignificante”) e “extinção de fundo”, onde as taxas de
extinção são calculadas em espécies-ano. A autora não confunde os casos
específicos de extinção – ou risco de extinção – de cada capítulo, com extinção
massal, e infere que estaríamos vivenciando a “sexta extinção”. No caso dos
anfíbios a taxa de extinção seria até 45 mil vezes superior à taxa de fundo –
cita o herpetologista americano Malcolm McCallum – situando essa classe como a
mais ameaçada do mundo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;No
capítulo 2, a autora aborda a história do desenvolvimento do conceito de
extinção. Outrora vista como estática, Kolbert nos conta como os registros
fósseis demonstraram que, na verdade, a biosfera é dinâmica: no passado, havia
criaturas que, hoje em dia, já não existem — entre elas os mastodontes da América
da era glacial.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;O
grande defensor desta visão é o naturalista francês Georges Cuvier, um
anatomista talentoso e teatral, cuja visão da história da vida contemplava
grandes catástrofes, seguidas por eventos de criação divina. Esta visão – o Catastrofismo
– mantinha que, no decorrer destes eventos, as leis que regem o mundo natural
alterar-se-iam de forma tão violenta e brusca, ao ponto de causar perdas de
vida incomparáveis ao que se observava com os desastres naturais dos tempos de
Cuvier.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;No
entanto, com o avanço do estudo da geologia, esta visão é suplantada pelo
Uniformitarismo&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/ACER/Desktop/MEXENDO/ARTIGOS%20-%20PRONTOS%20E%20TRABALHANDO/LIVRO%20-%20T%C3%93PICOS%20EM%20RAD%20III/A%20sexta%20extin%C3%A7%C3%A3o.docx#_ftn1&quot; name=&quot;_ftnref1&quot; style=&quot;mso-footnote-id: ftn1;&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-special-character: footnote;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 115%; mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;[1]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; de
Charles Lyell. Este defende que “O Presente é a Chave para o Passado”; ou seja,
que o mundo geológico foi moldado lenta e naturalmente pelos mesmos processos
que se observam nos dias atuais, tais como: erosão, sedimentação e vulcanismo.
Nesta visão, não há lugar para catástrofes sobrenaturais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;A
obra de Lyell é a grande influência no pensamento de Charles Darwin: aplicando
estes princípios geológicos à vida, desenvolve a Teoria da Seleção Natural. De
acordo com esta visão, a extinção ocorre, mas lenta e gradualmente, a um ritmo
até inferior à formação de novas espécies. Ironicamente, este desenvolvimento
teórico acontece em paralelo com o desaparecimento geologicamente súbito do
Arau-gigante: no Capítulo 3, Kolbert conta que foi caçado até à extinção pelo
ser humano.&amp;nbsp;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;No ca­pítulo 3, “O pinguim original”,
didaticamente, conceitua o “catastrofismo”, cunhada por William Whewell em 1832,
contrapondo-se ao “uniformitarismo” de Char­les Lyell. Relata a forma como
Darwin, quando aos 22 anos e recém-formado em Cambridge, em uma viagem “casual”
a bordo do Beagle em sua volta ao mundo, leu o livro “Princípios”, de Lyell. A partir
dessa leitura associada à várias observações, desvendou questões obscuras para
a ciência, que fundamentaram o clássico “A Origem das Espécies”.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Em um dos trechos do referido livro, Darwin
escreveu:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt 4cm; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Pode-se dizer que a seleção
natural esquadrinha todos os dias e todas as horas, em todo mundo, todas as
variações, mesmo as mais insignificantes, refeita o que é ruim, preserva e
incorpora o que é bom e ocorre de maneira silenciosa e insensível, em todo
momento e lugar nos quais a oportunidade se apresenta.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt 4cm; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Dessa forma, a seleção natural eliminou a
necessidade de qualquer tipo de milagres criadores. Como o tempo suficiente,
“todas as variações, mesmo as mais insignificantes”, acumulam-se, e novas
espécies podem surgir a partir das antigas. Dessa vez, Lyell não teve pressa para
aplaudir a obra do pupilo. Aceitou a teoria de Darwin sobre “descendência com
modificações”; contudo, arruinou a amizade entre ambos!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;A teoria da seleção natural é baseada na crença de
que cada nova variedade e, em última análise, cada nova espécie – é produzida e
conservada por dispor de alguma vantagem sobre aquelas com as quais compete: a
consequente extinção das formas menos favorecidas é uma decorrência quase
inevitável.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Este
pensamento gradualista se mantém até com a identificação de grandes discrepâncias
nos registos&amp;nbsp; fósseis – milhares de espécies que desaparecem de uma camada
geológica para a seguinte, como as amonites, que figuram no Capítulo 4. Estas
discrepâncias são atribuídas a lacunas nos registos, devido à raridade do
processo de fossilização. Quando finalmente se reconhece a realidade de
extinções em massa entre eras geológicas, estas são, novamente, vistas como
processos graduais, onde alterações ambientais favoreceram certas espécies em
prol de outras e, ao longo de vastos períodos de tempo, levaram à reorganização
da biosfera.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Este
pensamento só se altera no século passado, revela Kolbert, com a descoberta por
Luis e Walter Alvarez da camada de irídio na fronteira entre os estratos
geológicos dos períodos Cretáceo e Paleogeno. É entre estes dois períodos que
se observa o desaparecimento das amonites, dos pterossauros e da maioria dos
dinossauros, há 66 milhões de anos. O irídio é pouco abundante na superfície
terrestre: mas característico de vários asteroides do Sistema Solar. Ao ser identificado
em rochas por todo o planeta, esta camada serve, então, como a primeira grande
evidência para um impacto meteorítico, seguindo-se pela descoberta de uma
enorme cratera no golfo do México, datada exatamente do mesmo período.
Rapidamente dá-se uma revolução no consenso científico - a realidade de uma
extinção catastrófica causada por um asteroide é reconhecida.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Este
relato de como o nosso conhecimento científico progrediu: desde o não
reconhecimento da possibilidade de extinção à proposição de grandes catástrofes
para explicar espécies perdidas, passando por uma visão totalmente gradualista
e, finalmente, a uma reconciliação entre estas duas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;No
Capítulo V, a autora continua introduzindo o conceito do Antropoceno:
“Bem-vindo ao Antropoceno” - a era geológica marcada pelo aparecimento do ser
humano. Nesse capítulo, Kolbert cita Crutzen (2002), que aponta as várias
mudanças de escala geológicas efetuadas pelo homem: a) a atividade humana
transformou entre um terço e a metade da superfície terrestre do planeta; b) a
maior parte dos principais rios foi represada ou desviada; c) as fábricas de
fertilizantes produzem mais nitrogênio do que é gerado naturalmente por todos
os ecossistemas terrestres; d) a atividade pesqueira retira mais de um terço da
produção primária das águas litorâneas dos oceanos; e e) os seres humanos
utilizam mais da metade do escoamento de água doce de fácil acesso.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Segundo
Crutzen (2002), em seu livro “Geologia da espécie humana”, há ainda algo mais
significativo: os seres humanos alteraram a composição da atmosfera. A
combinação de queima de combustível fóssil e desmatamento, fez com que a
concentração de dióxido de carbono no ar sofresse aumento de 40% nos últimos
séculos; ao passo que a concentração de metano, um gás indutor do efeito estufa
ainda mais potente, mas do que duplicou. Nesse artigo, o autor afirma: “por
causa dessas emissões antropogênicas”, o clima global deve “se afastar
significativamente do comportamento natural durante vários milênios no futuro”.
A partir dessa citação, o termo “Antropoceno” passou a ser utilizado em
diversas publicações científicas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;No
Capítulo 6, “O mar ao nosso redor”, evidencia os males da modernidade aos
oceanos. Mostra que desde o início da Revolução Industrial foram lançados à
atmosfera, com a queima de combustíveis fósseis 365 bilhões de toneladas de
carbono, que causam bruscas alterações na composição da atmosfera e na acidez
dos oceanos. A cada ano, em torno de nove bilhões de toneladas vêm sendo
adicionadas - um crescimento de 6% ao ano. O resultado? A atual concentração de
dióxido de carbono na atmosfera, 400 ppm, é a maior dos últimos 800 milhões de
ano.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;A
previsão para 2050 é que atinja 500 ppm, provocando um aumento de 1,9 a 3,8º C
na temperatura média global. As consequências? Eventos extremos decorrentes da
alteração drástica das correntes marítimas; acidificação dos oceanos e a
destruição dos corais (constroem a arquitetura do ecossistema: se eles
desaparecerem, todo o ecossistema desaparecerá); e o desaparecimento das
geleiras restantes (inundação de ilhas rasas e cidades litorâneas e o
derretimento da calota de gelo do Ártico). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Associada
a essa questão, o aquecimento atual está ocorrendo pelo menos dez vezes mais
rápido que no fim da última glaciação e todas as outras glaciações anteriores.
Para sobreviver, os animais terão de migrar e se adaptarem 10 vezes mais rápido.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Nos
trópicos os impactos serão drásticos com relação à perda de biodiversidade.
Sabe-se que nessa localização há mais espécies porque o relógio evolutivo
avança mais rápido. Da mesma forma que os agricultores brasileiros, por
exemplo, podem produzir mais vezes por ano por estarmos em latitudes mais
baixas, os organismos podem produzir mais gerações. Quanto maior o número de
gerações, maiores são as chances de mutações genéticas. Quanto maiores as
chances de mutações genética, maior a probabilidade de surgirem novas espécies.
Ainda, quanto maiores as temperaturas, mais elevadas as taxas de mutações.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Entre
outras teorias sobre a maior diversidade dos trópicos, diz que a maior
concorrência impulsionou a especialização das espécies, e mais espécies especialistas
conseguem coabitar a mesma quantidade de espaço. O 73º meridiano cruza a linha
do equador na Colômbia, para cortar partes da Venezuela, do Peru e do Brasil.
Por volta da latitude de 13º ao sul, ele passa a oeste de três lotes florestais
de Silman, um dos pesquisadores que pesquisam nessa área. Nesses lotes, que
totalizam 27 hectares, possui 1.035 espécies de árvores: aproximadamente 50
vezes mais do que em toda a floresta boreal do Canadá (essa floresta estende-se
por mais de quatro milhões de quilômetros quadrados, representando um quarto de
todas as florestas virgens do planeta).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Os
últimos dois capítulos do livro se debruçam sobre espécies humanas —&amp;nbsp;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;border: 1pt none windowtext; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;Homo neanderthalensis&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;e&amp;nbsp;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;border: 1pt none windowtext; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;Homo sapiens&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&amp;nbsp;–
e sobre a tragédia de como a nossa própria espécie eliminou os nossos parentes
mais próximos: “a sua má sorte fomos nós”; ou seja, o impacto negativo que a
nossa espécie tem na biosfera é inegável.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;No capítulo 9, “Ilhas em Terra Firme”, Kolbert
revela que em plena Amazônia brasileira, encontra-se em andamento um dos
maiores e mais importantes experimentos científicos do mundo: o Projeto
Dinâmica Biológica de Fragmentos Florestais – PDBFF. Segundo Kolbert, uma
parceria improvável entre pecuaristas e conservacionistas. As diversas reservas
do projeto, chamadas “Ilhas amazônicas”, recebem ornitólogos, entomólogos,
herpetólogos, ecólogos, entre outros especialistas de todo o mundo, a fim de
estudarem seus respectivos grupos de interesse. Cabe considerar que é um dos
projetos mais antigos ainda em andamento, sendo considerado o mais importante
experimento ecológico já realizado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Um dos resultados em observação: a destruição da
floresta afeta a circulação atmosférica. Em grande escala, a destruição da
floresta tropical pode alterar drasticamente o ciclo hidrológico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; mso-outline-level: 3; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;- Começo das pesquisas: o mundo perdido&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;Em 1739, ossos gigantes - &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;um fêmur de 1 metro de comprimento, uma presa
enorme e dentes pesando mais de 4 kg cada -&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt; de um
&quot;suposto elefante americano&quot; foram encontrados por &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;um grupo
de soldados em um pântano &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;no vale do rio Ohio. &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Na época,
a ciência não tinha a noção da extinção. &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;Foram enviados
ao “Cabinet du Roi”, do rei Luís XV, o futuro Museu de História Natural de
Paris. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Em 1775, Cuvier começou a trabalhar no museu. Foi estudando
aqueles ossos e comparando-os aos de outros espécimes que Cuvier primeiro se
deparou com a&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;ideia de que uma
espécie pudesse se extinguir&lt;/span&gt;. No início, ele mesmo negava tal
possibilidade, chegando a humilhar colegas que propusessem tal possibilidade. Depois
de estudar quatro espécies extintas e declarar que poderia haver outras, o
cientista passou a defender&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;&quot;a
existência de um mundo anterior ao nosso&quot;&lt;/span&gt;, conseguindo estabelecer
a&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;extinção como um fato&lt;/span&gt;. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Em 1801, um esqueleto completo do mastodonte-americano foi
apresentado ao público e, cinco anos depois, Cuvier deu nome à espécie em um
ensaio publicado em Paris. Em 1812, publicou um compêndio de quatro volumes de
seu trabalho com animais fósseis – dependendo de quem fizesse o cálculo,
existia apenas um vertebrado extinto; no entanto, graças a seu empenho, eles
passaram a ser 49.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Apesar de entender que &quot;a história da vida era longa,
mutável e repleta de criaturas fantásticas que não existiam mais&quot;, Cuvier
não acreditava no conceito de evolução, chamado de&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;&amp;nbsp;transformismo&lt;/span&gt;. Contudo, seu colega no museu, &lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Jean-Baptiste Lamarck&lt;/span&gt;, era defensor da
ideia&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-style: italic;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;e opositor do
entendimento de extinção defendido pelo outro cientista. Cuvier também disse
que a&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Terra foi perturbada por &quot;eventos
terríveis&quot;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;(catástrofes) e que muitas espécies deixaram de
existir: Kolbert afirma que o naturalista estava corretíssimo em alguns de seus
estudos. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;A extinção do mastodonte, por exemplo, que ocorreu há 13 mil
anos, “foi parte de uma onda de desaparecimentos que se tornou conhecida como
extinção da megafauna”. Essa onda coincidiu com a propagação dos seres humanos
modernos, sendo entendida como seu resultado. Nesse sentido, a crise que Cuvier
identificou logo antes do limite da história registrada somos nós.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Outro opositor de Cuvier foi&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Charles Lyell&lt;/span&gt;, que refutava a visão da história da Terra por ele
proposta, e defendia que a&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;paisagem
do planeta mudava muito lentamente&lt;/span&gt;, assim como as espécies, cuja
extinção ocorreria num ritmo muito devagar. Curiosamente, os dois eram amigos e
Lyell tinha permissão do outro para fazer moldes dos fósseis e levá-los para a
Inglaterra, onde morava outro cientista defensor do conceito de evolução:&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Charles Darwin - &lt;/span&gt;futuro criador da
própria teoria da evolução e seguidor de Lyell. Os dois cientistas, cada um na
sua área de estudo (geologia e biologia) acreditavam que o presente era a chave
para entender o passado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;A amizade seguiu até o ponto em que Lyell e Darwin também
começaram a divergir, pois o primeiro não compreendia como uma espécie, ao
longo de milhares de anos, poderia se transformar em outra.&amp;nbsp;Com seus
estudos sobre evolução das espécies, Darwin descobriu que surgimento e
desaparecimento eram dois lados da mesma moeda:&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;a extinção era causada pela seleção natural&lt;/span&gt;. Porém, Darwin também
sabia do papel do ser humano no desaparecimento de espécies, pois ele mesmo
presenciou isso durante sua viagem ao arquipélago de Galápagos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Em seu livro &quot;A origem das espécies&quot;, Darwin
observou que&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;os animais se tornam
raros antes de serem extintos&lt;/span&gt;: &quot;Sabemos que esse tem sido o
processo dos eventos com aqueles animais que foram exterminados, seja
localmente ou no mundo todo, por meio da ação humana&quot;. Apesar de não ter
percebido a gravidade dessa ação, com essa frase Darwin lançou luz sobre uma
extinção em massa que está sendo provocada pelo homem, ao contrário das&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Cinco Grandes Extinções&lt;/span&gt;&amp;nbsp;anteriores:
aconteceram nos períodos&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Ordoviciano&lt;/span&gt;,&amp;nbsp;Devoni-ano,
&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Permiano&lt;/span&gt;,&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Triássico&lt;/span&gt;&amp;nbsp;e&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Cretáceo&lt;/span&gt;, entre 450 e 50 milhões de
anos atrás (causadas por glaciação, aquecimento global, mudança na química dos
oceanos, impacto de asteroide, entre outros).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Ainda não se sabe se essa terá os mesmos impactos das
anteriores, que dizimaram de 75% a 100% de várias espécies de microrganismos,
animais e plantas; mas ela já recebeu o nome de Sexta Extinção. Segundo estudo
publicado em 2017, cerca de um terço das 27 mil espécies analisadas teve
declínio populacional e diminuição em distribuição geográfica; e 40% dos
mamíferos estudados tiveram encolhimento superior a 80%.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;-
Agravantes da modernidade:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;As&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;&amp;nbsp;ações humanas&lt;/span&gt;&amp;nbsp;estão
afetando as mais variadas espécies de flora e fauna, em todas as regiões
planeta. Extinção não conhece fronteiras e se alastra pelos continentes e
oceanos. Assim como também acontece com milhares de espécies, transportadas
pelo planeta em diversas atividades humanas e se tornam&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;espécies exóticas invasoras&lt;/span&gt;&amp;nbsp;aonde
chegam, contribuindo para a perda da biodiversidade local.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Por dia, estima-se que 10 mil espécies são transportadas de
um lugar a outro no mundo na água dos tanques de lastro de navios, sem contar
outras circunstâncias de deslocamento. As&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;mudanças climáticas&lt;/span&gt;&amp;nbsp;também figuram na lista de impactos da
humanidade sobre outras espécies, especialmente nos oceanos. A&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;caça&lt;/span&gt;, a&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;pesca, &lt;/span&gt;o&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;desmatamento,
as mudanças de classe de uso do solo&lt;/span&gt;&amp;nbsp;são outras causas da redução
da biodiversidade e da extinção de espécies que a humanidade está provocando.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;border: 1pt none windowtext; font-family: georgia; font-size: medium; mso-bidi-font-weight: bold; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt 4cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;border: 1pt none windowtext; font-style: normal; mso-bidi-font-style: italic; mso-bidi-font-weight: bold; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;Se há
perigo na trajetória humana, este não tanto se encontrará na sobrevivência da
nossa própria espécie, como no cumprimento da derradeira ironia da evolução
orgânica: que no instante em que esta atingiu a compreensão de si mesma na
mente do Homem, a vida condenou as suas mais belas criações (&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;E. O. Wilson).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;- Algumas boas notícias&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Tem muitas pessoas na luta para&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;preservar as espécies ameaçadas&lt;/span&gt;. Indo além dos dados trágicos e da
história nefasta que se desenrola aos nossos olhos, Kolbert sabe contar
histórias e mostra várias&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;iniciativas
que estão tentando resgatar animais e plantas do caminho do desaparecimento&lt;/span&gt;.
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;Como Kolbert diz no capítulo de agradecimento, uma jornalista
precisa do auxílio de muitas pessoas para escrever um livro sobre extinção em
massa. É quase como uma metáfora perversa da própria extinção: um conjunto de
ações humanas está fazendo com que muitas espécies desapareçam do planeta. Por
outro lado, a&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;colaboração&amp;nbsp;&lt;/span&gt;também
pode&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;salvar milhares de espécies&lt;/span&gt;&amp;nbsp;enquanto
há tempo. Neste livro tão relevante, entende-se o quão fundamental e complexo é
o&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;equilíbrio da teia da vida&lt;/span&gt;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;CONCLUSÕES:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Para
escrever a história da sexta extinção em massa, Kolbert viajou para áreas
remotas da terra para descrever processos e projetos de pesquisa que buscam
quantificar o nível de devastação impetrado pela humanidade. Relatou&amp;nbsp;também
um tratado sobre a história da evolução e de como se desenvolveu o conhecimento
humano sobre o desenvolver da vida na terra. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Ao
longo do tempo foram datadas apenas cinco grandes extinções nos bilhões de anos
de evolução da vida na Terra, entre elas a mais famosa – e recente – no fim do
período Cretáceo, que encerrou a era em que os dinossauros dominaram o planeta.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Extinções
em massa são eventos em que há uma profunda perda de biodiversidade, sendo extremamente
raros – aconteceram apenas cinco vezes em alguns bilhões de anos. O que difere
a sexta extinção das demais é que, desta vez, essa é uma história “não
natural”, já que a ação humana estaria por trás do desaparecimento de uma gama
enorme de espécies.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Diante
de tantas evidências científicas sobre como os seres humanos estão mudando
dramaticamente a atmosfera, os oceanos e a distribuição da biodiversidade pelo
planeta, o livro não deixa muito espaço para o “contraditório”. O aquecimento
do planeta, a acidificação dos oceanos, a redução do tamanho das florestas e
outros dados sombrios que refletem a ação humana na terra são tratados como uma
realidade inescapável.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Talvez
o Antropoceno tenha começado com a revolução industrial ou com o crescimento da
população após a Segunda Guerra Mundial. A espécie humana passou a controlar o
planeta. Isso vem desencadeando uma cascata ecológica que transformou a
paisagem. Será que algum dia o homem viveu em harmonia com a natureza? Não há
evidências de que isso tenha acontecido! &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Cabe
lembrar que os Neandertais desapareceram cerca de 30 mil anos atrás, e os primeiros
seres humanos chegaram à Europa, onde habitavam, há 40 mil anos: em 100 mil
anos em que viveu na Europa, o impacto que provocou localmente, não foi maior
do que o de qualquer outro grande vertebrado - o azar deles foram os H. &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;sapiens&lt;/i&gt;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Apesar
do tema árido, Kolbert não deixa de abordá-lo com bom humor e, principalmente,
sensibilidade. No último capítulo, a jornalista discorre que há pouco que se possam
fazer para aplacar nossa consciência. Não adianta colocar a culpa do
desaparecimento de espécies nos caçadores de grandes mamíferos na África ou nas
grandes empresas do setor de petróleo: todos são responsáveis, todos fizeram a sua
parte para tal situação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; margin: 0cm 0cm 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;Leitura
imperdível e imprescindível.&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;border: 1pt none windowtext; mso-bidi-font-weight: bold; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;De acordo
com Nilson Jaime, &lt;/span&gt;engenheiro agrônomo, mestre e doutor na mesma área&lt;span style=&quot;border: 1pt none windowtext; mso-bidi-font-weight: bold; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;, o l&lt;strong&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-weight: normal; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;ivro da
jornalista Elizabeth Kolbert, é consistente para denunciar as ações humanas
deletérias ao ambiente e casos isolados de extinção, porém insuficiente para
caracterizar mais uma extinção em massa. Será?&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;É impossível não perceber o paradoxo do trabalho: ao
mesmo tempo em que apresenta o homem como o responsável pela sexta extinção em
curso, podendo até mesmo ser uma de suas vítimas, mostra projetos e esforços
despendidos pela &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;raça humana &lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;para conhecer e entender os processos
biodinâmicos da natureza&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt; e tentar salvar parte das espécies ameaçadas&lt;/span&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;. Portanto,
há esperança!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;br /&gt;
&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;Referência bibliográfica
para Citação: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;-
KOLBERT, E. A sexta extinção: uma história não natural. 1. ed. - Rio de
Janeiro: Intrínseca, 2015. 336 p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;* Maurício Novaes Souza é Engenheiro Agrônomo, Mestre em
Recuperação de Áreas Degradadas, Economia e Gestão Ambiental e Doutor em
Engenharia de Água e Solo pela Universidade Federal de Viçosa. Foi professor do
IF SUDESTE DE MINAS campus Rio Pomba. Atualmente, Professor Titular do IFES
campus de Alegre. E-mail:&lt;span class=&quot;apple-converted-space&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;mailto:mauricios.novaes@ifes.%20edu.br&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;mauricios.novaes@ifes.
edu.br&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;background: white; font-family: georgia; font-size: medium; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;div style=&quot;mso-element: footnote-list;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;

&lt;/span&gt;&lt;hr align=&quot;left&quot; size=&quot;1&quot; width=&quot;33%&quot; /&gt;

&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;!--[endif]--&gt;

&lt;/span&gt;&lt;div id=&quot;ftn1&quot; style=&quot;mso-element: footnote;&quot;&gt;

&lt;p class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/ACER/Desktop/MEXENDO/ARTIGOS%20-%20PRONTOS%20E%20TRABALHANDO/LIVRO%20-%20T%C3%93PICOS%20EM%20RAD%20III/A%20sexta%20extin%C3%A7%C3%A3o.docx#_ftnref1&quot; name=&quot;_ftn1&quot; style=&quot;mso-footnote-id: ftn1;&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-special-character: footnote;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot; style=&quot;line-height: 115%; mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-language: EN-US; mso-fareast-theme-font: minor-latin;&quot;&gt;[1]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Teoria
atribuída a James Hutton (1726-1797), que defende que os diferentes aspectos
geológicos podem ser interpretados segundo processos naturais semelhantes aos
que se observam atualmente - &quot;o presente é a chave do passado&quot;. A
teoria uniformitarista se baseia na reprodução dos dados observáveis em fenômenos
geológicos atuais para a interpretação da ocorrência destes fenômenos no
passado.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/8501232009545446436/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/8501232009545446436' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8501232009545446436'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8501232009545446436'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2022/02/resenha-sexta-extincao-uma-historia-nao.html' title='Resenha: A sexta extinção - uma história não natural'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-5738388565671388671</id><published>2021-02-09T03:32:00.002-08:00</published><updated>2021-02-09T03:32:23.796-08:00</updated><title type='text'>A ação do homem sobre o meio ambiente: Brumadinho, agrotóxicos e Avaliação de Impactos Ambientais</title><content type='html'>&lt;p&gt;&amp;nbsp;* Maurício Novaes Souza&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;A ação do homem sobre o meio ambiente é tão remota quanto
a sua própria história: de fato, o homem é, por natureza, um animal devastador!
Essa conclusão é pertinente quando se consideram que a humanidade enfrenta
problemas de degradação ambiental que remontam no tempo. A natureza, graças à
sua resistência e resiliência, à baixa população humana, aos seus hábitos
itinerantes, reabilitava-se naturalmente. Entretanto, o meio ambiente, que
sempre desempenhou a função depuradora com eficiência, encontra-se hoje
excessivamente sobrecarregado pelas atividades antrópicas: sofre o risco de
exaustão dos seus recursos, não conseguindo em determinadas situações, recuperar-se
por si só, necessitando o auxílio do homem.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;TEXTO&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Contudo, nas últimas décadas, os
efeitos ambientais degradatórios se intensificaram de forma insustentável para
a capacidade de suporte da terra, considerada para o atual momento, tendo como
base as tecnologias disponíveis nos dias atuais. Tais processos de degradação se
devem, parcialmente, ao elevado grau de aceleração da tecnologia transformadora
desenvolvida pelo homem, além da forma como vem sendo empregada, ao interferir
direta e indiretamente sobre os recursos naturais, renováveis ou não
renováveis, com destaque para os combustíveis fósseis. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;TEXTO&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;Soma-se
a essa realidade, o crescimento demográfico concentrado especialmente nos
centros urbanos, que atua radicalmente sobre os recursos naturais, limitados
frente ao modelo de desenvolvimento que requer uma demanda ilimitada para a
produção de alimentos, energia e bens de consumo. O crescimento desordenado do
binômio população/consumo propicia a produção de resíduos tóxicos e elementos
residuais não degradáveis ou degradáveis ao longo de centenas de anos. O
passivo ambiental ou o &lt;/b&gt;&lt;b&gt;depauperamento&lt;/b&gt;&lt;b style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;&amp;nbsp;dos recursos ambientais geram danos
irreparáveis: seja no esgotamento e perdas dos solos, da água, diversidade de
plantas e animais, ou mesmo na descaracterização da paisagem e dos elementos que
a compõem. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;TEXTO&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;Assim,
verifica-se, atualmente, que apenas quando o nível de degradação ambiental
atingiu níveis alarmantes, o &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Homo sapiens&lt;/i&gt;
começa a tomar consciência da necessidade da preservação das condições
ambientais do nosso planeta. Tal &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;processo se deve ao fato dos processos de
degradação ser acumulativos: destaque às últimas décadas, requerendo da
sociedade, cuidados e atenção com o meio ambiente, que possibilitaram a criação
de instrumentos e mecanismos de proteção por meio da prevenção, recuperação ou
reabilitação do meio ambiente, bem como dos ecossistemas ameaçados ou
degradados pela ação antrópica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;TEXTO&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;O desflorestamento,
as mudanças de uso do solo, o aquecimento global, as mudanças climáticas, o uso
abusivo de agroquímicos, a produção crescente de efluentes agroindustriais e
urbanos, a ausência de saneamento básico, a escassez de água potável e os
custos com o tratamento daquelas cada vez mais poluídas, são preocupações
recentes. &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;Agravam-se quando somados às desigualdades sociais, em
particular nos países ou regiões subdesenvolvidas, onde desencadeiam situações
extremas de descuido ou falta de informações, dentre outras causas, devido aos
altos índices de analfabetismo, que sobrepõem e dificultam medidas de controle,
execuções de programas e recuperação dos recursos ambientais: nos países mais
ricos e educados, programas de recuperação obtêm adesão e sucesso de forma mais
acelerada.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;TEXTO&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 6pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Quando o foco objetiva proteção, a
noção de meio ambiente é muito ampla, abrangendo todos os bens naturais e
culturais de valor para a sociedade. Alguns destes são detentores de mecanismos
técnicos e legais que os protegem, tais como o solo, a água, o ar, a flora e a
fauna, os elementos de belezas naturais e artificiais, como o patrimônio
histórico, artístico e paisagístico, elementos arqueológicos e espeleológicos,
sendo o homem, entretanto, o elemento central. A legislação brasileira é rica e
bem construída: apesar de sua aplicabilidade se dar por meio de um processo
lento, por questões diversas (culturais e políticas), vinha se tornando
evidente o crescimento às causas ambientais - pelos órgãos governamentais e
pelos empresários, urbanos e rurais, com a cobrança e o apoio da sociedade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Assim,
a situação no Brasil caminhava para a busca do estabelecimento de novos marcos:
uma boa legislação e a efetividade. No entanto, neste segundo ano da
administração de Jair Bolsonaro, observou-se na área ambiental o aprofundamento
de medidas adotadas a partir de 2019 para eliminar regulamentações, por um
lado; e, por outro, abdicar da gestão ambiental. Ao mesmo tempo em que desmonta
a governança ambiental construída desde a Constituição de 1988, o governo se
recusa a fazer política pública, como ficou evidenciado nesse início de 2021,
pelos números da execução orçamentária do Ministério do Meio Ambiente. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;No
Brasil, por exemplo, a agropecuária é causadora de uma série de impactos
ambientais, não sendo apenas por uma questão de tecnologia: mas sim do modelo
de agronegócio colocado como o prioritário no Brasil, que o atual governo
estimula. Para sustentar essa lógica, empresas e produtores usam sem controle
os agroquímicos, o que afeta de forma muito negativa a imagem da economia
brasileira no exterior. O problema não é só a química, mas a maneira como ela é
usada. O que se vê no Brasil é o domínio do agronegócio pelas grandes
multinacionais. É preciso haver regulação do agronegócio e fortalecimento da
agricultura familiar que acaba inviabilizada não apenas pelo agrotóxico, mas
pelo conjunto do modelo do agronegócio.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Estudo
divulgado em 03/2012 pela Agência Nacional de Vigilância Sanitária (ANVISA)
apontou que o comércio de agrotóxicos no Brasil cresceu 190% entre 2000 e 2010:
o dobro da média mundial - de 93%. O mercado nacional de agrotóxicos, que em
2010 movimentou US$ 7,3 bilhões, é altamente concentrado, assim como no
restante do mundo. As dez maiores empresas do setor são responsáveis por 65% da
produção nacional e por 75% das vendas. O levantamento também mostrou que um
único produto, o GLIFOSATO, é responsável por 29% do mercado brasileiro de
agrotóxicos. &lt;span style=&quot;mso-bidi-font-style: italic;&quot;&gt;(Fonte: Thais Leitão/
Agência Brasil). &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: #202124;&quot;&gt;Em&amp;nbsp;2020,
de acordo com a ANVISA, foram liberados 493 agrotóxicos, 4% a mais do &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;que em 2019, o recorde até então registrado, todos
aprovados com enorme rapidez.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Segundo
a Amazon.org, o Brasil não é apenas o campeão mundial em consumo de agrotóxicos
(mais de US$ 10 bilhões ao ano), mas também o maior comprador de agrotóxicos altamente
perigosos (HHPs) - designação das Nações Unidas para agrotóxicos que contêm
ingredientes ativos com toxicidade extremamente aguda, que persistem no meio
ambiente e em organismos, e com efeitos negativos crônicos na saúde humana e no
meio ambiente, mesmo sob níveis de exposição muito baixos. Essa é a conclusão
de uma investigação realizada pela Unearthed, organização jornalística
independente financiada pelo Greenpeace UK, em parceria com a ONG suíça Public
Eye.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;A
equipe do estudo cruzou dados referentes à US$ 23,3 bilhões em vendas de agrotóxicos
para 43 países em 2018 (cerca de 40% do mercado global) com a lista de HHPs da
Pesticide Action Network (PAN). O conjunto aprofundado de dados foi dividido
por ingrediente ativo para determinar o valor e a porcentagem de cada venda
referente aos agrotóxicos altamente perigosos. A análise mostrou que 42,4% das
vendas totais (US$ 9,9 bilhões) foram de HHPs. Desse grupo de agrotóxicos
altamente perigosos, o Brasil respondeu por mais de um quinto (22,2%), com US$
2,2 bilhões.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Além
disso, os cinco principais fabricantes de agrotóxicos do mundo - Syngenta
(Suíça); Bayer e BASF (ambos sediados na Alemanha); e Corteva e FMC (ambos nos
Estados Unidos) - responderam por 80% de todas as vendas de agrotóxicos ao
Brasil; 72% desse total foi de HHPs (US$ 1,6 bilhão). Essas empresas, junto com
a Sumitomo Chemical, combinam sua influência política por meio da CropLife
International, associação da indústria de agrotóxicos e grupo lobista com sede
em Bruxelas. (Fonte: &lt;a href=&quot;https://amazonia.org.br/2020/03/brasil-atinge-recorde-de-consumo-de-agrotoxicos-altamente-perigosos-diz-relatorio/&quot;&gt;amazonia.org.br)&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Os
maiores consumidores de agrotóxicos no Brasil, cerca de 80%, são as grandes
áreas de elevada tecnologia, ligadas à soja, à cana-de-açúcar, ao trigo, ao
algodão, entre outros. Esse grande mercado preocupa em menor escala, porque em
geral conta com engenheiros agrônomos e empresas devidamente instaladas. O que
nos traz mais preocupação são as áreas de agriculturas menores, de cinturões
verdes, que representam 15% do mercado, mas 90% do problema em função
principalmente dos desvios de uso, de acordo com o diretor geral de agrotóxicos
do Ministério da Agricultura.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Segundo
definição do ministério, os agrotóxicos são produtos e agentes de processos
físicos, químicos ou biológicos, destinados ao uso nos setores de produção,
armazenamento e beneficiamento, pastagens, proteção de florestas nativas ou
implantadas e de outros ecossistemas, bem como de ambientes urbanos, hídricos e
industriais. Para ser comercializado no país, o agrotóxico precisa ser
registrado pelo Ministério da Agricultura, pelo Instituto Brasileiro do Meio
Ambiente e dos Recursos Naturais Renováveis (Ibama) e pela Agência Nacional de
Anvisa.&lt;i&gt; &lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-style: italic;&quot;&gt;(Fonte: Thais Leitão/
Agência Brasil)&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Entretanto,
nos dias atuais, sociedades até então interessadas apenas no seu Produto
Interno Bruto passaram a questionar a validade do crescimento econômico sem a
correspondente equivalência em bem-estar da população. Questionaram as
atividades poluentes e as consumidoras de recursos naturais, vistos até então
como meros produtos ambientais de propriedade comum, portanto, de livre acesso
e considerados inesgotáveis. Recentemente, essa preocupação ganhou adeptos em
todo o mundo e, efetivamente, existe uma maior conscientização relativa às
causas ambientais. As externalidades geradas pelo progresso a qualquer custo
passaram a ser avaliadas e existe a intenção de mitigá-las/internalizá-las.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Assim,
as empresas urbanas e rurais, dentro dessa nova visão, devem realizar o
planejamento ambiental para estabelecer os seus principais aspectos e
diretrizes; ou seja, todos os fatores que direta ou indiretamente afetam ou
possam afetar o meio ambiente, tais como a produção de resíduos sólidos, de
efluentes líquidos, gasosos, consumo de energia e de água, que devem ser
abordados na implantação e, ou, na operação das empresas. A cafeicultura no
Espírito Santo, principal atividade agropecuária, com as pesquisas do Ifes, da
Incaper, da Ufes e da EMBRAPA, vem delineando um novo modelo de condução de
suas lavouras. Empresas ligadas a esses estabelecimentos de pesquisa, com a
Caparáo Júnior do Ifes campus de Alegre, vêm promovendo uma verdadeira
revolução modernizadora, em busca da sustentabilidade socioeconômica e
ambiental.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Cabe
considerar que os aspectos ambientais se referem a um ou mais elementos das
atividades, produtos ou serviços, que podem influir no meio ambiente,
provocando impactos ambientais. Portanto, para iniciar o processo de
implantação de um empreendimento é importante avaliar, além dos componentes do
processo produtivo ou atividades prestadoras de serviços, os aspectos
ambientais relacionados à mesma, tais como: a) características ambientais do
local de implantação do projeto; b) recursos naturais utilizados; c) forma de
utilização destes recursos; d) etapas do processo de produção ou das atividades
geradoras de resíduos; e) tipos de resíduos gerados e a sua devida destinação;
f) consumo de água; e g) consumo de energia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Assim
sendo, propõem-se passos para a inserção da variável ambiental na fase de
implantação das empresas, sendo a primeira a &lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Localização do empreendimento e a sua área de influência - devem-se
&lt;/span&gt;analisar previamente as condições ambientais do local de instalação
do empreendimento, avaliando: a ocupação da área, a qualidade do ar, dados
meteorológicos da área (índices pluviométricos, direção e velocidades dos
ventos), o balanço hídrico (necessário para alguns projetos, especialmente os
agrícolas), a bacia hidrográfica em que está localizado e a qualidade ambiental
da mesma, o zoneamento urbano e rural (caso de Unidades de Conservação), entre
outros; caso se aplique ao tipo de empreendimento proposto. Deve-se neste
quesito destacar, especialmente a situação da vizinhança, potencialmente
afetada pelo empreendimento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Além
disso, é fundamental descrever a infraestrutura existente no local,
especialmente a existência de saneamento (rede de esgoto e abastecimento de
água) e energia. A análise ambiental da localização deve orientar o
licenciamento ambiental prévio do empreendimento, sendo importante quesito para
aprovar a viabilidade do projeto da empresa.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;É
importante mencionar, que deverá ser observada com extrema cautela a existência
ou não de áreas naturais protegidas e de mananciais, tal como Áreas de Proteção
Permanente (APP), que geralmente inviabilizam a execução de empreendimentos de
risco ambiental. Ainda, cabem ressaltar a necessidade de se conhecer o
histórico de uso das áreas escolhidas, observando, especialmente, a existência
de passivos ambientais de outras atividades anteriormente usuárias da área,
pois caso contrário estar-se-á assumindo ônus ambientais de terceiros.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Essas
questões, tão amplas, exigem que se tenham uma visão holística da paisagem e
conhecimentos técnicos profundos. É sabido que quanto mais são pesquisadas as
questões ambientais, maior a consciência que se passa a ter de que elas não
podem ser compreendidas isoladamente, posto serem sistêmicas, interconectadas e
interdependentes. Grande parte dos problemas hoje existentes está associada ao
descaso e desconhecimento humano de entender e controlar sistemas cada vez mais
complexos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;No
pensamento sistêmico, o princípio da interdependência demanda que mudanças em
qualquer um dos componentes de determinado sistema, direta ou indiretamente,
estão associadas ou afetarão os demais componentes. Por este motivo, as
informações existentes dentro desse sistema, provocam a sua retroalimentação
interna e nas suas relações com o meio no qual está inserida, podendo alcançar
as mudanças desejáveis propostas, ou mostrar o direcionamento necessário para
que lacunas diagnosticadas dentro do atual modelo sejam alteradas, atingindo,
assim, os resultados esperados.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;Epsonpp12&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia;&quot;&gt;Devem
ser considerados, também, os contextos político e socioeconômico, bem como as
suas principais inter-relações, no qual o setor em estudo está inserido. Dessa
forma, na maior parte do tempo, tais esquemas intervêm na parte introdutória
dos relatórios de pesquisa e corresponde à fase de diagnóstico da situação do
objeto de pesquisa, aquela onde se torna precisa a definição concentrada das
principais questões a serem estudadas.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 11pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/5738388565671388671/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/5738388565671388671' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/5738388565671388671'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/5738388565671388671'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2021/02/a-acao-do-homem-sobre-o-meio-ambiente.html' title='A ação do homem sobre o meio ambiente: Brumadinho, agrotóxicos e Avaliação de Impactos Ambientais'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-7928047209747764530</id><published>2020-07-21T06:51:00.002-07:00</published><updated>2020-07-21T06:51:18.153-07:00</updated><title type='text'>Interdependência e o desenvolvimento sustentável</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Cássia Roberta de Oliveira Moraes&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Mestrado em Agroecologia e Sustentabilidade do Ifes campus do Alegre&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Disciplina: Agroecologia e Sustentabilidade&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Professor: Maurício Novaes Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;INTRODUÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;A ecologia é ramo da ciência que trata das
interações e relações entre os organismos e seu ambiente, bem como realiza o estudo
dos bens e serviços prestados pelos ecossistemas naturais, inclusive a
integração desses serviços não comerciais com o mercado socioeconômico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Sendo um dos oito princípios da ecologia, o
princípio da interdependência estabelece que os seres vivos estejam
interligados numa ampla e complexa rede de relações e dela derivam as
características essenciais e a própria existência dos organismos. Neste
sentido, as implicações para as comunidades humanas são claras (CAPRA, 1999). Todos
os membros de um ecossistema estão interligados numa teia de relações, onde
cada membro depende dos demais: nessa teia, todos os processos vitais dependem
uns dos outros.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;A partir da revolução industrial, particularmente a
partir de meados do século XX, o núcleo do desenvolvimento humano passou a reverenciar
o crescimento econômico e tecnológico, criando uma sociedade competitiva,
dissociando-se da esfera social e ambiental. No estudo da ecologia profunda,
sugere-se um novo paradigma da visão de mundo - uma visão holística, a qual concebe
o mundo como um todo integrado, rede de fenômenos interconectados e
interdependentes: não uma superposição de partes dissociadas. A ecologia
profunda percebe que há uma interdependência fundamental entre todos os
fenômenos e o fato de que, como indivíduos e sociedades, estamos encaixados em
processos cíclicos da natureza, sendo dependentes deles.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;DISCUSSÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Vivemos a era da informação. Mais do que nunca, as
pessoas estão conectadas instantaneamente umas às outras pela comunicação - a
busca de informações e sua filtragem estão ao alcance das nossas mãos... e de
nossa consciência. Dia após outro, novas tecnologias surgem, o avanço
tecnológico das últimas décadas foi acelerado; no entanto, velhos problemas
como desigualdade social e degradação ambiental ainda fazem parte da história
do desenvolvimento humano. Tanta informação à prontidão parece não ser
suficiente para se enxergar os malefícios da busca pelo progresso econômico
ilimitado em detrimento do desgaste ambiental e social. A humanidade está mais
preocupada em não perder tempo na corrida constante de obtenção do sucesso na
vida. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Isto pode estar relacionado a uma constatação
exposta por Vandana Shiva (&lt;span style=&quot;background: white; color: #202122;&quot;&gt;estudiosa
indiana, física, ecofeminista, ativista ambiental e antiglobalização&lt;/span&gt;),
ao alertar que a humanidade separou-se da esfera ambiental, separou-se da vida,
contrapondo-se ao princípio da interdependência. Hoje sofre as consequências
por não considerar os aspectos econômico, social e ambiental como integrantes
de uma mesma rede interdependente na busca do desenvolvimento sustentável. Como
observado na frase de Dalai Lama, o mundo precisa de conciliação de esforços
individuais para reparar os danos cometidos e recuperar suas condições de
vivência igualitária.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Uma demonstração prática e pouco conhecida da
interdependência nos ecossistemas pode ser observada no tão conhecido fenômeno
dos “Rios Voadores” – representa a influência que a floresta amazônica tem na
contribuição para manutenção da vegetação e regime pluvial da região do
quadrilátero latino compreendido entre Cuiabá, Andes, Buenos Aires e São Paulo,
bem como de todo o Sudeste brasileiro: caso não houvesse a floresta amazônica,
com a capacidade que tem de influenciar a precipitação nesses lugares,
certamente a paisagem, o bioma dessa região, seria mais associado ao de regiões
semiáridas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;CONSIDERAÇÕES FINAIS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;A constante busca pelo desenvolvimento tecnológico
e econômico das nações, uma querendo superar e ter cada vez mais poder de
controle sobre as demais, associado à permanente degradação ambiental e social,
está na contramão do princípio da interdependência. Afinal, interdependência é
o &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;estado ou qualidade de duas pessoas ou “coisas”
ligadas entre si por uma recíproca dependência, em virtude da qual realizam as
mesmas finalidades pelo auxílio mútuo ou coadjuvação recíproca.&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/7928047209747764530/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/7928047209747764530' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/7928047209747764530'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/7928047209747764530'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2020/07/interdependencia-e-o-desenvolvimento.html' title='Interdependência e o desenvolvimento sustentável'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-2214202221075239945</id><published>2020-06-09T06:23:00.001-07:00</published><updated>2020-06-09T06:23:27.955-07:00</updated><title type='text'>PRINCIPAIS ETAPAS PARA O SUCESSO DA RECUPERAÇÃO DE ÁREAS DEGRADADAS</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoHeading7&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: center; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;FONTE:
SOUZA, Maurício Novaes. &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Degradação antrópica e procedimentos de recuperação
ambiental.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt; Novas Edições Acadêmicas/&lt;/span&gt;&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;SIA OmniScriptum Publishing&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;: Brivibas gatve 197, LV-1039, Riga, Letônia, União Europeia,
&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;2018. 364p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;background: white; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; font-weight: normal;&quot;&gt;Inicialmente, breves comentários sobre LICENCIAMENTO AMBIENTAL (EIA/RIMA, RCA/PCA, AAF):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background: white; font-variant-caps: normal; font-variant-ligatures: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 7.5pt; orphans: 2; text-align: justify; text-decoration-color: initial; text-decoration-style: initial; text-indent: 35.4pt; widows: 2; word-spacing: 0px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;Licenciamento ambiental é o procedimento administrativo
realizado pelo órgão ambiental competente, que pode ser federal, estadual ou
municipal, para licenciar a instalação, ampliação, modificação e operação de
atividades e empreendimentos que utilizam recursos naturais, ou que sejam
potencialmente poluidores ou que possam causar degradação ambiental.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 7.5pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background: white; font-variant-caps: normal; font-variant-ligatures: normal; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; orphans: 2; text-align: justify; text-decoration-color: initial; text-decoration-style: initial; text-indent: 35.4pt; widows: 2; word-spacing: 0px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;O licenciamento é um dos
instrumentos de gestão ambiental estabelecido pela&amp;nbsp;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;lei Federal n.º 6938, de
31/08/81&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;, também conhecida como&amp;nbsp;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;LEI DA POLÍTICA NACIONAL DO
MEIO AMBIENTE.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background: white; font-variant-caps: normal; font-variant-ligatures: normal; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; orphans: 2; text-align: justify; text-decoration-color: initial; text-decoration-style: initial; widows: 2; word-spacing: 0px;&quot;&gt;
&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;ESTUDO DE IMPACTO AMBIENTAL - EIA&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;:
É um documento de natureza técnica, que tem como finalidade demonstrar a
viabilidade ambiental e avaliar os impactos ambientais gerados por atividades
e/ou empreendimentos potencialmente poluidores ou que possam causar degradação
ambiental. Deverá contemplar a proposição de medidas mitigadoras e de controle
ambiental, garantindo assim o uso sustentável dos recursos naturais. Foi
instituído pela Resolução CONAMA 01/86, sendo solicitado durante a Licença
Prévia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background: white; font-variant-caps: normal; font-variant-ligatures: normal; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; orphans: 2; text-align: justify; text-decoration-color: initial; text-decoration-style: initial; widows: 2; word-spacing: 0px;&quot;&gt;
&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;RELATÓRIO DE IMPACTO AMBIENTAL - RIMA&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;deve
refletir as conclusões do EIA, e deve ser apresentado de forma objetiva e de
fácil compreensão. As informações devem ser apresentadas em linguagem
acessível, acompanhadas de mapas, tabelas e gráficos de modo a que as vantagens
e desvantagens do projeto, bem como todas as consequências ambientais de sua
implantação, fiquem evidenciadas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background: white; font-variant-caps: normal; font-variant-ligatures: normal; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; orphans: 2; text-align: justify; text-decoration-color: initial; text-decoration-style: initial; widows: 2; word-spacing: 0px;&quot;&gt;
&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;RELATÓRIO
DE CONTROLE AMBIENTAL &lt;span style=&quot;color: #545454;&quot;&gt;– RCA:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;É
o documento exigido em caso de dispensa do EIA/Rima ou durante a Licença de
Instalação É por meio do RCA que o empreendedor identifica as não conformidades
efetivas ou potenciais decorrentes da instalação e da operação do
empreendimento para o qual está sendo requerida a licença.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background: white; font-variant-caps: normal; font-variant-ligatures: normal; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; orphans: 2; text-align: justify; text-decoration-color: initial; text-decoration-style: initial; widows: 2; word-spacing: 0px;&quot;&gt;
&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;PLANO DE CONTROLE AMBIENTAL – PCA:&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;É
o documento por meio do qual o empreendedor apresenta os planos e projetos
capazes de prevenir e/ou controlar os impactos ambientais decorrentes da
instalação e da operação do empreendimento para o qual está sendo requerida a
licença, bem como para corrigir as não conformidades identificadas. O PCA é sempre
necessário, independente da exigência ou não de EIA/Rima, sendo solicitado
durante a Licença de Instalação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background: white; font-variant-caps: normal; font-variant-ligatures: normal; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; orphans: 2; text-align: justify; text-decoration-color: initial; text-decoration-style: initial; widows: 2; word-spacing: 0px;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;AUTORIZAÇÃO
AMBIENTAL DE FUNCIONAMENTO - AAF:&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;&amp;nbsp;é obrigatória para as
empresas que se enquadram nas classes 1 e 2, por serem menores no tamanho e no
nível de poluição. A classificação dos empreendimentos é definida pelo Conselho
Estadual de Política Ambiental através da Deliberação Normativa nº 74. Ela
classifica, detalhadamente, as diversas atividades.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #545454; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Mesmo com a geração
de conhecimentos e informações nas últimas décadas, com o crescimento da
legislação e fiscalização pelos órgãos ambientais, das campanhas de educação e
gestão ambiental, a perpetuação dos casos de degradação persiste,
principalmente, em face da priorização que o homem destina aos benefícios
imediatos de suas ações, privilegiando os lucros e o crescimento econômico a
custos elevados e relegando, como fosse uma questão secundária, a capacidade de
recuperação dos ecossistemas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Assim, para COELHO
(2001), os impactos ambientais são temporais e espaciais, incidindo de forma
diferenciada em cada ecossistema, alterando as estruturas das classes sociais e
reestruturando o espaço. Para BERNARDES e FERREIRA (2003), dentro dos atuais
modelos de produção que exploram os recursos naturais, afetam diretamente o
meio ambiente, muitas vezes sofrendo impactos negativos irreversíveis ou de
difícil recuperação. De fato, para a melhor compreensão de impactos ambientais
como processo, é necessário que seja compreendida a história sistêmica de sua
produção, o modelo de desenvolvimento adotado e os padrões internos de
diferenciação social.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Ao que tudo indica,
existe uma correlação negativa entre a taxa de crescimento de uma população humana
e a sua qualidade de vida. Dessa forma, as questões macroeconômicas de
distribuição de riqueza, recursos e tecnologia, devem caminhar como prioridade
no plano das preocupações mundiais. Dentro desse contexto, em praticamente
todas as partes do mundo, surgiu a preocupação de promover mudança de
comportamento do homem em relação à natureza, a fim de harmonizar interesses
econômicos e conservacionistas, com reflexos positivos junto à qualidade de
vida de todos (Milano, 1990, &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;apud&lt;/i&gt;
SILVA, 1998). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Inicia-se, nos anos
da década de 1960, um movimento internacional que se contrapunha a essa
situação, evidenciando um início de preocupação com as questões ambientais. Por
força de movimentos ambientalistas, em 1969, nos Estados Unidos, o Congresso
americano editou a “National Environmental Policy Act” - NEPA, uma Lei de
Política Ambiental aprovada em janeiro de 1970, donde surgiu a avaliação de
impactos ambientais (AIA). Esta lei foi criada em face à necessidade de se
adequar novos métodos de avaliação de projetos que considerassem, além dos
custos e benefícios sociais, a proteção ao meio ambiente e o uso racional dos
recursos naturais (ANDREAZZI e MILWARD-DE-ANDRADE, 1990; SILVA, 1998). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Segundo LIMA (1997),
os anos da década de 1970, figuram como um marco de emergência de
questionamentos e manifestações ecológicas, em nível mundial. Nesse período, a
sociedade, as instituições e os governos, passam a defender a inclusão dos
problemas ambientais na agenda do desenvolvimento das nações e das relações
internacionais como um todo. Tais preocupações “refletem a percepção de um
conflito crescente entre a expansão do modelo de crescimento econômico, de base
industrial, e o volume de efeitos desagregadores sobre os ecossistemas
naturais”. O conjunto de impactos ambientais, até então percebidos como resíduos
inofensivos do progresso e da expansão capitalista passam a assumir uma nova
dimensão: a despertar atenção, interesse e novas leituras.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Dessa forma, a AVALIAÇÃO
DE IMPACTOS AMBIENTAIS, ETAPA FUNDAMENTAL PARA O SUCESSO DA RECUPERAÇÃO DE
ÁREAS DEGRADADAS, dada a relevância do fator antrópico como causador de
degradação, deve considerar e avaliar os aspectos socioeconômicos e culturais,
além dos aspectos biológicos, envolvidos e afetados por esses processos, em
face à sua indivisibilidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A avaliação ambiental objetiva, essencialmente,
fundamentar e otimizar processos decisórios envolvendo atividades
transformadoras, antrópicas ou não (TAUK et al., 1995). Quando se fala em
avaliação, automaticamente pensa-se em um direcionamento para que se atribua um
valor numérico tendo como referência um modelo padrão. No entanto, a avaliação
relacionada a fatores ambientais está fundamentada no que certas atividades
econômicas podem estar promovendo, como alterações positivas ou negativas para
o meio ambiente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Neste sentido é fundamental que saiba avaliar se é
mais importante implantar esta atividade que promoverá alteração ambiental, ou
não realizá-la e optar pela permanência do ambiente saudável, evitando soluções
onerosas para esses problemas que surgiriam. Em áreas em produção, como pastagens
e cafezais, implantados em locais onde deveriam ser APPs, e mal manejados, existem
novas opções de condução e recuperação!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segundo MOREIRA (1985), a avaliação de impactos
ambientais (AIA)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 4.0cm; margin-right: 2.4pt; margin-top: 0cm; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;é
um instrumento de política ambiental formado por um conjunto de procedimentos
capaz de assegurar, desde o início do processo, que se faça um exame sistemático
dos impactos ambientais de uma ação proposta (projeto, programa, plano ou
política) e de suas alternativas, e que os resultados sejam apresentados de
forma adequada ao público e aos responsáveis pela tomada de decisão, e por eles
devidamente considerados.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 4.0cm; margin-right: 2.4pt; margin-top: 0cm; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 4.0cm; margin-right: 2.4pt; margin-top: 0cm; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Isto significa conhecer os componentes ambientais e
suas interações, caracterizando, assim, a situação ambiental dessas áreas antes
da implantação do projeto. O mais importante, é que estes resultados servirão
de base à execução das demais atividades (CUNHA e GUERRA, 1999). Convém
ressaltar, que nas definições de AIA, algumas dão ênfase aos componentes
políticos e de gestão ambiental.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Para BISWAS e GEPENG (1987), dentre os objetivos da
AIA, podem ser destacados:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Identificar os problemas ambientais
adversos que podem ser esperados;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Incorporar, nas ações de
desenvolvimento, medidas mitigadoras apropriadas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Identificar os benefícios e prejuízos
do projeto, bem como sua aceitabilidade pela comunidade;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Identificar problemas críticos que
requerem estudos ou monitoramento posteriores (auxiliando, dessa forma, nos
procedimentos de monitoramento da recuperação ambiental);&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Examinar e selecionar alternativas
ótimas para várias opções viáveis (evita o surgimento de novas áreas
degradadas);&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Envolver o público no processo de
tomada de decisões relativas às questões ambientais, para entender seu papel,
suas responsabilidades e as relações existentes entre estas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A execução de uma AIA segue, de acordo com CUNHA e
GUERRA (1999), e SOUZA (2004), de maneira geral, as seguintes etapas:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Desenvolvimento de um completo
entendimento da ação proposta;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Aquisição do conhecimento técnico do
ambiente a ser afetado;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Determinação dos possíveis impactos
sobre as características ambientais, quantificando, quando possível, as
mudanças; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 17.85pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -17.85pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Apresentação dos resultados da análise
de maneira tal que a ação proposta possa ser utilizada em um processo de
decisão.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;O
fato é que o SUCESSO DO PROCESSO DE RECUPERAÇÃO, para que, além de atender aos
aspectos ambientais e legais, também proporcionem vantagens socioeconômicas,
dependerá da realização de diversos procedimentos e a obediência a diversas
etapas. A Resolução n. 001/86 do CONAMA definiu os tipos de empreendimentos
sujeitos à AIA e o conteúdo mínimo do EIA e do RIMA (Relatório de Impacto
Ambiental) necessário ao licenciamento das atividades consideradas impactantes.
Dessa forma, estabeleceu quatro atividades técnicas a serem abordadas nos EIAs
(MOREIRA, 1985; MACHADO, 1987; SOUZA, 2004):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo5; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Diagnóstico
ambiental da área de influência do projeto (meios físico, biótico e antrópico);&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo5; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Análise
dos impactos ambientais do projeto, contemplando as alternativas tecnológicas e
de localização do projeto, confrontando-as com a hipótese da não execução do
projeto;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo5; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Definição
das medidas mitigadoras dos impactos negativos ou potencializadoras dos
impactos positivos, avaliando a eficiência de cada uma delas; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo5; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;A
elaboração de programas de acompanhamento e de monitoramento de impactos
positivos e negativos, incluindo os parâmetros a serem considerados.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Inicialmente, deve ser feita uma avaliação do RIMA
e, ou do PRAD, para que possam ser revistos os objetivos iniciais. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Verifica-se a necessidade de alterações resultantes
das atividades produtivas e da própria evolução da pesquisa durante o período
de exploração. Devem ser respeitados as exigências legais e orientar-se pelas
mudanças propostas necessárias identificadas por esses dois documentos: essa fase
pode ser considerada o pré-planejamento, posto ser nela que serão preparados os
planos de recuperação. Nele, deve conter uma orientação, passo a passo, para os
procedimentos que serão empregados para recuperar as áreas degradadas por uma
dada atividade, devendo obedecer as seguintes e principais etapas, que deverão
ser realizadas de forma cronológica (IBAMA, 1990; HARRIS et al., 1996; TOY e
DANIELS, 1998; SOUZA, 2004):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #00b050; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;ETAPAS E PROCEDIMENTOS PARA O SUCESSO
DA &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #00b050; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;RECUPERAÇÃO DE ÁREAS DEGRADADAS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Durante o processo
de elaboração dos Estudos de Impactos Ambientais, e na fase de levantamento e
planejamento dos procedimentos de RECUPERAÇÃO DE ÁREAS DEGRADADAS, alguns
passos OBRIGATORIAMENTE devem ser observados (MACHADO, 1987; SILVA, 1998;
SOUZA, 2004; SOUZA, 2018):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;CARACTERIZAÇÃO
DO LOCAL&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;As propriedades físicas e químicas da área do distúrbio,
dentro de um particular cenário ambiental, influenciam significativamente o
planejamento e a prática de recuperação propriamente dita, podendo significar o
sucesso dos procedimentos. A caracterização do local, usualmente, inclui
análises das condições climáticas, das condições geológicas, da topografia, dos
solos, da vegetação e da hidrologia. Sabe-se que o sistema ambiental possui
funções abertas e inter-relacionadas entre seus componentes. Desta forma,
mudanças nas características destes locais, podem ter ramificações ao longo do
tempo. É necessária uma abordagem segmentada de cada um dos principais fatores
envolvidos, analisando as áreas de influência direta e indiretamente afetadas.
Deverá conter:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Informações
gerais - nome do empreendimento; identificação da empresa responsável;
histórico do empreendimento; tipo de atividade e porte do empreendimento;
síntese dos objetivos do empreendimento, sua justificativa e a análise de
custo-benefício; levantamento da legislação federal, estadual e municipal
incidente sobre o empreendimento em qualquer de suas fases; entre outros;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Descrição
do empreendimento - apresentar a descrição do empreendimento nas fases de
planejamento, de implantação, de operação e, se for o caso, de desativação;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Área
de influência - apresentar os limites da área geográfica a ser afetada direta
ou indiretamente pelos impactos, denominada área de influência do projeto;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Fatores
ambientais - deve ser feita a caracterização dos meios físico, biótico e socioeconômico;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Qualidade
ambiental - em um quadro sintético, expor as interações dos fatores ambientais
físicos, biológicos e socioeconômicos;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Análise
dos impactos ambientais - apresentação da análise (identificação, valoração e
interpretação) dos prováveis impactos ambientais nas fases de planejamento, de
implantação, de operação e, se for o caso, de desativação do empreendimento;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Proposição
de medidas mitigadoras - explicitar as medidas que visam minimizar os impactos
adversos identificados e quantificados no item anterior. Devem ser
classificados quanto:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;a)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;À sua natureza - preventiva ou
corretiva;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;b)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;À fase do empreendimento que
deverá ser adotada - planejamento, implantação, operação, desativação e para o
caso de acidentes;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;c)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Ao fator ambiental a que se
destina - físico biótico ou socioeconômico;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;d)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Ao prazo de permanência de sua
aplicação - curto, médio ou longo;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;e)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;À responsabilidade por sua
implementação - empreendedor, poder público ou outros; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;f)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;À avaliação de custos das
medidas mitigadoras.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Programa
de acompanhamento e monitoramento dos impactos ambientais - deverão ser
apresentados os programas de acompanhamento da evolução dos impactos ambientais
positivos e negativos causados pelo empreendimento, considerando-se as fases de
planejamento, de implantação, de operação e de desativação, se for o caso, e de
acidentes;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Detalhamento
dos fatores ambientais - o grau de detalhamento em cada EIA, dependerá da
natureza do empreendimento, da relevância dos fatores em face de sua
localização e dos critérios adotados pela equipe responsável pela elaboração do
Estudo:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l3 level1 lfo4; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;a)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Meio físico: 1) clima e
condições meteorológicas; precipitação total média; delimitação do período seco
e chuvoso; entre outros; 2) qualidade do ar; 3) ruído; 4) geologia; 5)
geomorfologia; 6) solos; 7) recursos hídricos; 8) hidrogeologia; e 9) qualidade
das águas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l3 level1 lfo4; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;b)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Meio biótico: 1) flora e
vegetação; e 2) fauna;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l3 level1 lfo4; tab-stops: list 36.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;c)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Meio socioeconômico, caracterizar:
1) a dinâmica populacional; 2) uso e ocupação do solo; 3) uso da água; 4)
patrimônio natural e cultural; 5) nível de vida; 6) estrutura produtiva e de
serviços; e 7) organização social.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;O EIA pode ser
considerado como uma ferramenta de planejamento que auxilia o executor,
inclusive os responsáveis por projetos de recuperação ambiental, na antecipação
dos impactos das atividades das alternativas de desenvolvimento, ambas
benéficas ou adversas. Fornece uma visão para selecionar a alternativa ótima na
qual potencialize os efeitos benéficos e mitigue os impactos adversos ao
ambiente (BISWAS e GEPING, 1987). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Porém, para que se
torne efetivamente um instrumento de auxílio à tomada de decisão, precisa estar
inserido de forma articulada ao processo de planejamento, em todos os sentidos:
a) horizontalmente, articulada às esferas política, tecnológica e econômica; e
b) verticalmente, associada às diferentes etapas do processo de planejamento,
devendo ser efetuada antes do início de um empreendimento, paralelamente à
avaliação técnico-econômica (MAGRINI, 1989).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;EpsonIN&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;De acordo com BITAR et al. (1996), a realização de
EIAs no Brasil tem acumulado ao longo dos anos vários problemas relacionados à
abordagem do meio físico, tais como: a) predomínio de abordagens na
caracterização do meio físico; b) escassez de dados obtidos em levantamentos ou
inspeções de campo; c) inadequação entre a dimensão das obras propostas e as
escalas das cartas do meio físico apresentadas; d) cartas do meio físico desprovidas
de conteúdos representativos da dinâmica atuante; e) ausência de identificação
de importantes impactos decorrentes de modificações impostas ao meio físicos; e
f) ausência de indicadores do meio físico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;2)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;PLANEJAMENTO
DA RECUPERAÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Para que os objetivos sejam atingidos com sucesso,
a condição ideal exige que as estratégias de recuperação sejam finalizadas
antes da perturbação do solo, considerando-se, principalmente: 1) as prováveis
e possíveis consequências da perturbação; 2) o projeto de gerenciamento de
regras que facilitem a recuperação; e 3) a avaliação de alternativas de
práticas de recuperação, para suprir eventualidades; ou seja, devem ser
traçadas as consequências, as metas de recuperação (inclusive a definição do
uso futuro) e conhecidos os requisitos legais. Em áreas já degradadas, como
pastagens e ecossistemas aquáticos (nascentes e vegetação ciliar), só resta a
adequação ambiental e a realização dos procedimentos de recuperação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;3)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;ADMINISTRAÇÃO
DO MATERIAL&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Todos os custos devem ser analisados com a devida
antecedência, visando a economia de recursos e riscos ambientais provenientes
da interrupção dos procedimentos de recuperação. Devem ser detectados para cada
tipo de procedimento de recuperação, que irão variar de acordo com a atividade
e o estágio em que se encontram os processos de degradação. No caso da
mineração, por exemplo, que é um dos casos mais complexos de recuperação, deve
ser observado os seguintes procedimentos: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;a)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;a caracterização dos estéreis,
tanto para possível uso durante o processo de revegetação, como para se avaliar
a qualidade da água; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;b)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;a alcalinidade ou a acidez
provenientes da camada de estéril; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;c)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;nutrientes extraíveis; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;d)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;as propriedades físicas e
litológicas dos estéreis; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;e)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;o plano de fechamento da mina; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;f)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;o isolamento de materiais
tóxicos, de metais pesados e a concentração de sais, que caso seja alta,
resulta em elevada condutividade elétrica do sistema; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;g)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;a composição e a formulação do
“topsoil” substituto; e &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 54.0pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l1 level1 lfo6; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;h)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;análise de custos do manuseio do
material;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;4)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;RETIRADA
DO “TOPSOIL” OU PROVISÃO DE UM APROPRIADO QUE O SUBSTITUA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Quanto melhor for a qualidade do “topsoil”, mais
rápido será o crescimento da vegetação utilizada no processo de revegetação,
evitando inclusive, a origem de processos erosivos e diminuindo os impactos
ambientais. Durante esse procedimento, deve-se minimizar a área decapeada,
removendo apenas o necessário. Essa atitude ajuda a reduzir os custos
requeridos à recuperação. É aconselhável que possua pelo menos 25 cm e recebam
calagem e adubação, durante a sua recolocação;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;5)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;RECOMPOSIÇÃO
TOPOGRÁFICA E PAISAGÍSTICA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Refere-se ao preparo do relevo para receber a vegetação,
objetivando uma forma estável e adequada para o futuro uso do solo. A maioria
das paisagens naturais é formada por bacias hidrográficas, compostas de
encostas e linhas de fluxos, arranjadas de forma espacial, para que de uma
forma eficaz, transportem água e sedimentos. A perturbação do solo rompe esse
equilíbrio dinâmico, causando disparidades entre forças e resistências,
acelerando as taxas dos processos erosivos. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Dessa forma, a reconstrução topográfica deve
recriar uma situação que permita um relativo equilíbrio, entre os processos e
as pedopaisagens, entre forças e resistências. Devem ser observadas: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l6 level2 lfo7; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -21.3pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;a)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;as exigências legais; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l6 level2 lfo7; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -21.3pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;b)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;a declividade dos taludes (o
ideal seria que o terreno ficasse plano ou com pouca declividade) de tal forma
que reduzam os riscos de erosão e proporcionem a estabilidade do solo e dos
taludes. Em terrenos com declividade superior a 20%, devem ser construídos terrações
de base larga ou estreita, e em áreas muito degradadas, como as mineradas, as
bancadas (fatia horizontal que se lavra em uma mina, caracterizada por uma
berma e um talude), com uma leve inclinação para dentro, ou seja, da crista do
talude inferior para a base do talude superior. Ao longo da berma da bancada,
em seu sentido longitudinal, a declividade não deve ultrapassar 2%, sendo
necessário o seu direcionamento até atingir os canais de drenagem que conduzam
as águas resultantes do escoamento superficial até a base do talude, sendo
reconectadas ao sistema regional de drenagem. Em solos argilosos e pouco
erodíveis, têm sido possível remoldar a superfície de taludes com até 40% de
declividade, sem a construção de bancadas; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l6 level2 lfo7; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -21.3pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;c)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;a dinâmica das linhas de fluxo,
considerando suas formas e dimensões; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l6 level2 lfo7; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -21.3pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;d)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;a reconstrução da bacia
hidrográfica (na medida do possível, devem ser pequenas em área e suaves no
relevo); &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l6 level2 lfo7; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -21.3pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;e)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;o uso futuro previamente
definido (caso seja para a manutenção da vida selvagem, construir murundus (até
1 a 2 m de altura) e algumas depressões pequenas, suaves e rasas, durante a
obra de terraplenagem, visando a acumulação de água: tais elementos contribuem
para a atração de animais; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l6 level2 lfo7; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -21.3pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;f)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;o tipo de equipamentos a serem
empregados; e &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 21.3pt; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l6 level2 lfo7; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -21.3pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;g)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;os aspectos paisagísticos e
estéticos, que deverão preservar as paisagens de destaque, como parques e
reservas. Também, manter alguma similaridade com o relevo anterior, podendo,
inclusive, melhorar e complementar a paisagem com o remanejamento do relevo e a
introdução de novas plantas e espécies arbóreas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;6)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;MANIPULAÇÃO
DO SOLO DE SUPERFÍCIE&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;É realizada após a reconstrução topográfica e a
recolocação do “topsoil”, processo denominado preenchimento, que resulta na
inversão de horizontes. Devido ao grande número de inter-relações existentes
entre as características do substrato remanescente, do solo recém-constituído e
o processo de revegetação, que é a meta a ser alcançada e o principal objetivo
da recuperação, é necessário que se conheça profundamente o material existente
na área que será recuperada. Geralmente, ocorre a compactação do substrato,
particularmente, pelo uso intenso de máquinas pesadas durante o aplainamento da
superfície, sendo necessária a escarificação ou subsolagem do substrato
previamente ao plantio. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;A espessura do “topsoil” deve ser definida de
acordo com o volume disponível para determinada área, devendo ser regular e
disposta de tal forma que cubra toda a superfície, obedecendo a conformação
topográfica. A superfície recuperada deve ser modificada de forma a facilitar o
gerenciamento das águas e o controle da erosão. Deverá haver cuidados
suficientes de tal forma a evitar a contaminação do lençol d’água,
particularmente quando os estéreis ou rejeitos contiverem substâncias que
possam comprometer a qualidade da água. Nesses casos, sempre que possível,
depositar uma camada de argila sobre os componentes contaminantes de tal forma
a isolá-los da camada fértil do solo, evitando a contaminação ambiental. A
argila pode ser usada, também, sobre outros tipos de estéreis mais pobres para
favorecer a revegetação;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;7)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;CORREÇÃO
DO SOLO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Podem ser usadas várias combinações de calcário,
gesso, fertilizantes inorgânicos e materiais orgânicos. A aplicação da correção
depende de cinco fatores: “1) das propriedades físicas e químicas do solo; 2)
do regime climático local; 3) da topografia e acessibilidade do local; 4) do
tipo vegetativo a ser restabelecido e o uso do solo pós-recuperação; e 5) da
conformidade com as regulações exigidas”. Deve ser feito o controle do pH do
solo e aplicação de fertilizantes. Dadas essas condições iniciais e sendo
adequadas com relação aos nutrientes, a produtividade em longo prazo do sistema
solo-planta, dependerá de dois processos importantes: 1) acumulação de matéria
orgânica e de nitrogênio; e 2) estabelecimento de um depósito de P orgânico,
para que possa ocorrer uma mínima absorção de P pelas plantas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;8)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;REVEGETAÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;É a meta principal da recuperação, resultando em
benefícios secundários desejáveis, estéticos e na qualidade da água. As metas
de revegetação variam do simples controle de erosão, até a complexa restauração
de comunidades nativas. As abordagens e métodos empregados devem ser
específicos para cada região, local e uso futuro do solo. São os seguintes
princípios básicos: 1) seleção de materiais e plantas - deve ser feito um
levantamento florístico ou fitossociológico e, as espécies nativas adaptadas
devem ser as preferidas, devendo lembrar que solos com distúrbios são muito
diferentes de solos em condições naturais. Dessa forma, espécies exóticas podem
ser mais bem sucedidas que espécies nativas, particularmente quando as
condições do solo resultam de situação de distúrbio. O banco de semente de
espécies nativas, contidas no “topsoil” ou na camada de “litter”, apresenta
ganhos diretos e são utilizados para prover o material localmente adaptado para
as plantas; 2) preparação das sementeiras; 3) observar as técnicas de semeadura
de acordo com as espécies; e 4) utilização de cobertura morta (“mulching”). De
acordo com GRIFFITH (2002), apesar dos avanços das pesquisas nessa área, em
função da diversidade florística e das variações edafoclimáticas, ainda falta
muito para aprender sobre a dinâmica ecológica;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;9)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;IRRIGAÇÃO
(CASO NECESSÁRIO)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Em locais que apresentam condições climáticas
irregulares, deve ser incluído o procedimento de irrigação durante o
estabelecimento das mudas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l4 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;10)&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;MONITORAMENTO E MANUTENÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;O gerenciamento do solo, depois dos procedimentos
de recuperação, inclui monitoramento local e manutenção, quando serão avaliados
os recém-construídos sistemas ambientais e sua integração com a
circunvizinhança. Devem ser usados indicadores e informações do banco de dados.
Merecem atenção especial: 1) a quantidade, a qualidade e o controle da água de
superfície e de subsuperfície; 2) a quantidade e a qualidade da cobertura
vegetal, ou seja, o volume de biomassa e a diversidade, sendo necessário em
alguns casos refazer a semeadura ou o plantio; 3) as taxas de processos
geomorfológicos, como movimento de massas e erosão. Caso necessário, realizar a
manutenção dos terraços em camalhões, taludes de bancadas e das obras de
drenagem; 4) observar sintomas de deficiência nutricional (realizar adubação de
cobertura) ou toxidez pelo excesso de algum elemento; 5) diagnosticar e
realizar o controle de pragas – formigas, prioritária e obrigatoriamente, devem
ser controladas; e doenças; 5) não permitir pastoreio nos dois primeiros anos
para favorecer a sementação para germinação natural no ano seguinte; 6)
realizar o coroamento das espécies arbóreas; 7) realizar incorporação de
vegetação morta ou outras matérias orgânicas para promover a melhoria na
estrutura do solo; e 8) manejar adequadamente a predominância das espécies
desejadas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Embora a maior parte das pesquisas e resultados
seja baseada em experiências com solos de mineração de superfície, os
princípios são aplicados para outros tipos de perturbações de solos, tais como
pedreiras, lavra de rochas ornamentais, mineração de metal, estrada, industrial
e construção urbana/residencial. Áreas agropecuárias e florestais degradadas
pelo uso intensivo de agroquímicos, também podem adotar procedimentos semelhantes.
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Por outro lado, áreas que serão destinadas à Reserva
Legal (RL), APP (áreas de preservação permanente), tais como nascentes e
vegetação ciliar dos ecossistemas aquáticos, Implantação de SAFs (Sistemas
agroflorestais) e sistemas ILPF (integração lavoura-pecuária-floresta), podem
seguir apenas parte dessas etapas, desde que as condições locais não possuam
graves riscos ambientais e, ou, elevados níveis de contaminação/poluição. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/2214202221075239945/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/2214202221075239945' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/2214202221075239945'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/2214202221075239945'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2020/06/principais-etapas-para-o-sucesso-da.html' title='PRINCIPAIS ETAPAS PARA O SUCESSO DA RECUPERAÇÃO DE ÁREAS DEGRADADAS'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-8254676094231635376</id><published>2020-06-09T06:20:00.003-07:00</published><updated>2020-06-09T06:20:51.714-07:00</updated><title type='text'>RECUPERAÇÃO AMBIENTAL OU RECUPERAÇÃO DE ÁREAS DEGRADADAS - DEFINIÇÕES E OBJETIVOS</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: center; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 107%;&quot;&gt;SOUZA, Maurício Novaes.
&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 107%; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Degradação antrópica e procedimentos de recuperação
ambiental.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 107%; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt; Novas Edições Acadêmicas/&lt;/span&gt;&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 107%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;SIA OmniScriptum Publishing&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 107%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;: Brivibas gatve 197, LV-1039,
Riga, Letônia, União Europeia, &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 107%; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;2018. 364p.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 107%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Define-se área degradada ou ecossistema
degradado, como aquele que, após distúrbio, teve: a) eliminados juntamente com
a vegetação nativa, os seus meios de regeneração biótica como banco de
sementes, banco de plântulas, chuva de sementes e órgãos ou partes que
possibilitem a rebrota, inclusive com a perda da camada fértil do solo; b) a
fauna destruída, removida ou expulsa; e c) a qualidade e regime de vazão do
sistema hídrico alterados (CARPANEZZI et al., 1990; IBAMA, 1990).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Nessas condições, terá sua resistência
reduzida, a resiliência prejudicada, ocorrendo a degradação ambiental devido à
perda de adaptação às características físicas, químicas e biológicas. Nesse
caso, o seu retorno ao estado anterior pode não ocorrer ou ser extremamente
lento, produzindo continuamente impactos ambientais negativos, tornando
necessária a ação antrópica para a recuperação desses ecossistemas e
possibilitar o restabelecimento do desenvolvimento socioeconômico. Ecossistema
perturbado, ou alterado, é aquele que sofreu distúrbio, mas manteve meios de
regeneração biótica. A ação humana não é obrigatória, sendo necessário somente
auxiliar na recuperação desse ambiente, pois a natureza pode se encarregar da
tarefa. Em ecossistemas degradados, a ação antrópica para a recuperação quase
sempre é necessária.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Considerando que esses sistemas possuem
energia armazenada, pode-se considerar que o ambiente degradado apresenta a
perda dessa energia. BLUM (1998), identifica e sugere três tipos de energia envolvidos
nesses compartimentos:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Gravitacional&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt; - é a energia que controla a maior parte de movimentos dos
sólidos, líquidos e gases, sendo determinante para alguns fenômenos, tais como
erosão e sedimentação; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Conservada&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt; - é a energia existente e presente no material de origem,
sendo proveniente das forças internas da Terra, tais como pressão e
temperatura; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-add-space: auto; mso-layout-grid-align: none; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Solar&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt; - é a energia de maior importância para o crescimento e
desenvolvimento das espécies vegetais. Por meio do processo de fotossíntese, os
vegetais transformam o gás carbônico atmosférico em componentes orgânicos que
são transferidos ao solo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Considerando-se esse conceito, no qual
as funções e uso do solo têm como base a sua energia armazenada, implica em
dizer, que degradação do solo significa a perda de suas funções e usos. Dessa
forma, a degradação ambiental pode ser definida nas formas específicas de energia.
Assim, todas as atitudes a serem definidas na recuperação ou no uso de áreas
degradadas, devem considerar o nível de energia no sistema (KOBIYAMA et al.,
2001). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Observa-se, entretanto, na maioria dos
conceitos relacionados à área degradada, a priorização em relacioná-la ao fator
solo ou terra. Sabe-se, porém, que ela engloba não apenas o solo, mas também a
água, o ar e os organismos. Sob esta visão, KOBIYAMA et al. (1993) definiram
degradação, como “processos e fenômenos do meio ambiente, naturais ou &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;antropogênicos&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/b&gt;, que &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;prejudicam as atividades de um ou mais organismos”. A partir dessa
definição, conceituaram área degradada considerando a sua entropia (S), que
pode ser definida como a divisão entre calor (Q) e temperatura (T), ou seja, &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;dS = dQ/T&lt;/b&gt;. Entendem, assim, que
entropia representa a “sujeira” no sistema, resultando na desarmonia dos
processos envolvidos. Dentro dessa visão, área degradada é aquela que apresenta
maior entropia do que um ambiente equilibrado. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Para ODUM (1988), entropia é a medida da energia
não disponível que resulta das transformações, como nos processos de dispersão,
havendo queda de qualidade, posto não ocorrer tais processos, mesmo
espontâneos, sem a ocorrência de perdas. Então, quanto menor a entropia
(relação percentual entre a energia dissipada sem aproveitamento e a total
utilizada), maior é a eficiência do processo de transformação. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Tratando-se da recuperação propriamente dita, é
comum a citação de termos como recuperação, reabilitação e restauração como se
fossem um único processo. TOY e DANIELS (1998) definem três categorias de tratamento
de recuperação de solo:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;• &lt;b&gt;Reabilitação - &lt;/b&gt;o solo é retornado à forma e produtividade em
conformidade com a sua capacidade de uso, incluindo sua estabilidade e
equilíbrio ecológico, que não contribua substancialmente para a deterioração
ambiental e com os valores estéticos circundantes;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;• &lt;b&gt;Recuperação - &lt;/b&gt;o local é novamente hospitaleiro para organismos
que eram originalmente presentes ou outros que se aproximam das populações
originais; e &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;• &lt;b&gt;Restauração - &lt;/b&gt;a condição do local no momento da perturbação é
reproduzida depois da ação. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Estes mesmos autores comentam que os termos
reabilitação, recuperação e restauração não foram uniformemente usados, sendo
que outras denominações variaram ao longo dos anos. As leis e regulamentos
pertinentes for0am interpretados e cumpridos de diferentes modos, variando de
acordo com o tempo e com o lugar. Atualmente, o termo “recuperação” é o que vem
sendo mais utilizado no Brasil, mas com o entendimento que possibilidades
alternativas de usos do solo, devem permanecer. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;De acordo com GRIFFITH et al. (2000), “a
recuperação de áreas degradadas (RAD), ou recuperação ambiental (RA), é um
conjunto de ações planejadas e executadas por especialistas de diferentes áreas
do conhecimento humano, que visam proporcionar o restabelecimento da auto sustentabilidade
e do equilíbrio paisagístico semelhantes aos anteriormente existentes, em um
sistema natural que perdeu essas características. As pesquisas em recuperação
ambiental têm enfocado tanto os problemas decorrentes das atividades
agropecuárias, florestais, minerárias, construção civil, urbanização e
industrialização, como aqueles decorrentes de processos naturais, tais como
enchentes, incêndios, secas, dilúvios e atividades sísmicas”. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -4.7pt; margin-top: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Neste artigo, recuperação ambiental é definida como o tratamento de
áreas alteradas/perturbadas para criar pedopaisagens estáveis e condições
edáficas para se sustentarem, mediante uso do solo em sua condição
predeterminante, exigindo condições mínimas de manutenção. Além disso, as
comunidades existentes no local recuperado, deverão conviver com essa nova
paisagem em harmonia, dentro de uma nova realidade socioeconômica, onde haja
maior equidade social: ou seja, propõe-se a recuperação socioambiental, que
garantirá, de fato, a auto sustentabilidade do ambiente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: #FAFAFA; color: #212121; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;NOTA: &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;background: lightgrey; color: #212121; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-family: Arial; mso-highlight: lightgrey; mso-shading: #FAFAFA;&quot;&gt;No sentido de «relativo à ação do homem sobre o ambiente» (dicionário
da Porto Editora), recomenda-se&amp;nbsp;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;antrópico&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&amp;nbsp;(como em «processos
antrópicos»; cf. dicionário da Priberam). Embora&amp;nbsp;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;antropogênico&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&amp;nbsp;seja
empregado frequentemente com o mesmo significado, a sua constituição remete para&amp;nbsp;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;antropogénese&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;,
«estudo da origem e do desenvolvimento da espécie humana, especialmente como
objeto de investigação científica» (&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Dicionário Houaiss&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;), e, portanto, deve
ser reservado para fazer referência a este tipo de estudo.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: lightgrey; color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-family: Arial; mso-highlight: lightgrey;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;* Engenheiro Agrônomo, Mestre em Recuperação de Áreas
Degradadas e Economia e Gestão Ambiental e Doutor em Engenharia de Água e solo
pela Universidade Federal de Viçosa. Foi professor do IF Sudeste de Minas
campus Rio Pomba. Atualmente, IFES campus de Alegre. E-mail:&amp;nbsp;mauriciosnovaes@yahoo.com.br.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Disponível em: &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://www.mauriciosnovaes.blogspot.com.br/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;www.mauriciosnovaes.blogspot.com.br&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/8254676094231635376/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/8254676094231635376' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8254676094231635376'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8254676094231635376'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2020/06/recuperacao-ambiental-ou-recuperacao-de.html' title='RECUPERAÇÃO AMBIENTAL OU RECUPERAÇÃO DE ÁREAS DEGRADADAS - DEFINIÇÕES E OBJETIVOS'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-2510656169825421810</id><published>2020-06-09T06:17:00.003-07:00</published><updated>2020-06-09T06:17:33.971-07:00</updated><title type='text'>DIAGNÓSTICO AMBIENTAL</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;SOUZA, M. N. &lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;Mudanças do uso do solo e da
água e a gestão dos recursos naturais.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt; Novas
Edições Acadêmicas/&lt;/span&gt;&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-style: normal;&quot;&gt;SIA OmniScriptum
Publishing&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;: Brivibas gatve 197, LV-1039, Riga, Letônia, União Europeia,
&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;2015. 376p.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;b&gt;O diagnóstico ambiental visa:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Identificar os problemas
ambientais adversos que podem ser esperados;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Incorporar, nas ações de
desenvolvimento, medidas mitigadoras apropriadas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Identificar os benefícios e
prejuízos do projeto, bem como sua aceitabilidade pela comunidade;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Identificar problemas críticos que
requerem estudos ou monitoramento posteriores (auxiliando, dessa forma, nos
procedimentos de monitoramento da recuperação ambiental);&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Examinar e selecionar alternativas
ótimas para várias opções viáveis (evita o surgimento de novas áreas
degradadas);&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Envolver o público no processo de
tomada de decisões relativas às questões ambientais, para entender seu papel,
suas responsabilidades e as relações existentes entre estas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;A execução de uma AIA segue, de maneira geral, as
seguintes etapas:&lt;/b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Desenvolvimento de um completo
entendimento da ação proposta;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Aquisição do conhecimento técnico
do ambiente a ser afetado;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Determinação dos possíveis
impactos sobre as características ambientais, quantificando, quando possível,
as mudanças; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;paragradoprincipal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 17.85pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-indent: -17.85pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Courier New, Courier, monospace; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Apresentação dos resultados da
análise de maneira tal que a ação proposta possa ser utilizada em um processo
de decisão.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/2510656169825421810/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/2510656169825421810' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/2510656169825421810'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/2510656169825421810'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2020/06/diagnostico-ambiental.html' title='DIAGNÓSTICO AMBIENTAL'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-4403135288280536732</id><published>2020-06-09T06:14:00.001-07:00</published><updated>2020-06-09T06:24:00.938-07:00</updated><title type='text'>Abordagens para a caracterização de área degradada</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; text-align: justify;&quot;&gt;FONTE: SOUZA, Maurício Novaes. &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Degradação antrópica e
procedimentos de recuperação ambiental.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; text-align: justify;&quot;&gt; Novas
Edições Acadêmicas/&lt;/span&gt;&lt;em style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12pt; font-style: normal;&quot;&gt;SIA OmniScriptum
Publishing&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; text-align: justify;&quot;&gt;: Brivibas gatve 197, LV-1039, Riga, Letônia, União Europeia,
&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; text-align: justify;&quot;&gt;2018. 364p.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A degradação atinge o meio físico, biótico e
antrópico. O solo, pela sua importância nos processos produtivos, talvez seja,
entre todos os compartimentos, o mais investigado. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Apesar disso, caracterizá-lo num processo inicial
de degradação, não é tarefa de fácil visualização. Solos agrícolas ou de
pastagens, podem estar sofrendo erosão laminar, com remoção de camadas delgadas
de solo dos horizontes superficiais (O + A) onde estão concentrados os teores
mais altos de matéria orgânica, micro e mesofauna do solo, além dos nutrientes
minerais; contudo, sem apresentar significativa perda de produtividade, posto
que esta vai diminuindo progressivamente, não permitindo, muitas vezes, efeitos
visuais perceptíveis. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Considerando a possibilidade desse processo ocorrer
em ambientes montanhosos, de elevada declividade e, ou, em grandes lançantes,
poderá reduzir a cobertura do solo a uma mera camada superficial. Caso esse
processo não seja interrompido por constantes intervenções, poderá evoluir para
erosão em sulcos, ravina e, finalmente, voçorocas de grandes dimensões, com
frequentes desmoronamentos e de difícil recuperação, particularmente onde o
material é muito friável. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Para facilitar a compreensão desse processo, a
ciência do solo tem procurado associar características peculiares de qualidade
do solo, de tal forma que a partir do momento que surjam alterações, seja
caracterizado o processo de sua degradação. Porém, uma das dificuldades, é a de
estabelecer quais são essas características e o padrão de referência, para que
se possa definir e quantificar a qualidade do solo, para então proceder a sua
caracterização (BERTONI e LOMBARDI NETO, 1990; IBAMA, 1990; DIAS e GRIFFITH,
1998).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Inicialmente, deve-se
considerar a destinação pretendida a um determinado solo, para que se possa
inferir sobre sua qualidade, posto que exigências e requerimentos, por exemplo,
para agricultura ou para a construção civil, são diferenciados.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Solos
que apresentam alta densidade podem apresentar como característica a
compactação, que é favorável à edificações, porém indevida para práticas
agropecuárias e florestais. Logo, observa-se uma certa relatividade no conceito
de qualidade do solo (DIAS, 2003a).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A
caracterização de diferentes componentes de um sistema degradado, requer a
realização de análises físicas, químicas e biológicas, as quais exigem cuidados
e procedimentos específicos, que devem ser considerados em função de variações
qualitativas e quantitativas destes componentes (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;ibidem&lt;/i&gt;).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Sabe-se que as causas que
originam problemas de degradação são diversas, tais como desflorestamento para
abertura de novas fronteiras agrícolas, uso inadequado do solo ou mudanças socioeconômicas,
na maioria das vezes, promovendo alta incidência de impactos ambientais
negativos. Em quase todos os casos, ocorre a mudança do uso do solo, sem os
devidos cuidados que se fariam necessários.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;GRIFFITH &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;(2001)
considera que os processos que envolvem o restabelecimento destas áreas degradadas,
baseiam-se na intervenção de componentes do ambiente (substrato, vegetação,
fauna, etc.), corrigindo ou acrescentando aqueles que foram identificados a
partir de um amplo estudo de caracterização da área.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A
etapa inicial do planejamento deve permitir o conhecimento da amplitude do
problema ambiental no qual o projeto de recuperação está inserido. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Assim, o ambiente degradado permite diferentes
abordagens para a sua caracterização (DIAS, 2003a)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;a)
abordagem restritiva ou segmentada:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 35.4pt; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Analisa-se cada componente (solo, água, ar),
facilitando a visualização e a sua quantificação; e &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;b)
abordagem ampla ou não segmentada:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 35.4pt; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A partir de conceitos de ecologia, visualizando o
ambiente como um conjunto de componentes que se encontram em equilíbrio ou,
para COELHO (2001), em estado de relativa estabilidade, posto ser temporal,
onde a energia erosiva permanece relativamente estabilizada.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent2&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Abordagem segmentada&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Baseia-se
na quantificação de indicadores de qualidade dos diversos compartimentos do
ambiente. Um sistema é formado por inúmeros componentes em cada um dos
compartimentos ambientais, que em situação de equilíbrio, realizam trocas
necessárias para a sua manutenção, tais como gases, água e nutrientes. Na visão
segmentada, cada uma das variáveis desses componentes, deve ser tomada e
referenciada a padrões que permitam caracterizá-los qualitativamente (DIAS e
GRIFFITH, 1998; DIAS, 2003a).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 49.65pt; text-align: justify; text-indent: -49.65pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;- Caracterização segmentada de área degradada considerando o componente solo&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Solos
são corpos naturais não consolidados na superfície da terra, organizados com
características próprias adquiridas por meio da ação dos “fatores” e
“processos” de formação sobre as rochas existentes na camada superficial da
crosta terrestre, que evoluem durante os estágios de gênese e maturação.
Tridimensionais, são constituídos por partes sólidas, líquidas e gasosas,
possuindo intenso dinamismo em sua composição mineral e orgânica, em equilíbrio
com o seu desenvolvimento, contendo matéria viva que dá suporte à vida animal,
vegetal e outras atividades biológicas, num ambiente natural (VIEIRA, 1975;
VIEIRA &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;., 1988; LIMA, 2002;
RESENDE &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;., 2002; SOUZA, 2004).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RESENDE &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;(2002) relatam as vantagens em aprender
sempre mais a respeito do solo, posto que ele ocupa uma posição peculiar ligada
às várias esferas que afetam a vida humana. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;É, além disso, o substrato principal da
produção de alimentos e uma das principais fontes de nutrientes e sedimentos
que vão para os rios, lagos e mares.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Existe
uma enormidade de conhecimentos e generalizações a respeito de solos e seu
comportamento, quando integrados no quadro socioeconômico, ainda longe de serem
sistematizados, fazendo-se necessário ainda muita pesquisa e observações no
sentido de entendê-lo melhor.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent3&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Para conhecer os solos, é
necessário fazer levantamentos, nos quais serão reconhecidos seus atributos
morfológicos, físicos, químicos e mineralógicos. O levantamento inclui a
classificação dos solos, que irá estabelecer e situar diferenças entre
unidades, correlacionar e prever a adaptabilidade dos solos para diversas
espécies florestais, seu comportamento e produtividade sob diferentes sistemas
de manejo e as colheitas das espécies adaptadas sob conjuntos de práticas de
manejo (CASTRO FILHO e MUZILLI, 2002).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Essas informações são de
extrema importância, fornecendo uma base geral para facilitar a compreensão de
alguns fenômenos de fácil percepção no campo (como a relação clima, solo e
biota) e estimular novas observações que facilitarão as tomadas de decisões nos
processos de recuperação ambiental.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;O solo é constituído de
compostos sólidos provindos das rochas e da matéria orgânica, de líquidos e de
gases. A presença desse material orgânico possibilita que as partículas sólidas
mais finas, resultado final da ação do intemperismo sobre a rocha, possam
formar agregados que se estruturam em uma forma definida, inclusive formando
horizontes distintos ao longo do perfil. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Essa estrutura, que possui
esses espaços vazios, denominados poros (macro e microporos), tem a capacidade
de armazenamento de líquidos e gases. Quanto maior for o equilíbrio entre essas
três fases, propiciarão uma maior atividade biológica e o estabelecimento do
processo de ciclagem biogeoquímica, favorecendo o estabelecimento e o
desenvolvimento da vegetação (VIEIRA et al., 1988).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;As proporções destas
partículas, podendo ser observadas no Quadro 13, determinam a textura do solo.
O arranjo das diversas partículas juntamente com os efeitos cimentantes de
materiais orgânicos e inorgânicos, determinam a estrutura do solo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;QUADRO 13 - Tamanho das partículas do solo&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;MsoNormalTable&quot; style=&quot;background: rgb(208, 206, 206); border-collapse: collapse; border: none; margin-left: 3.5pt; text-align: justify;&quot;&gt;
 &lt;tbody&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-firstrow: yes; mso-yfti-irow: 0;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Partículas&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;Diâmetro (mm)&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 1;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Matacões&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&amp;gt; 200&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 2;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Calhaus
  &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;200-20&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 3;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Cascalhos
  &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;20-2&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 4;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Areia
  grossa&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;2-0,20&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 5;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Areia
  fina&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;0,20-0,05&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 6;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Silte
  &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;0,05-0,002&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 7; mso-yfti-lastrow: yes;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Argila
  &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 198.5pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&amp;lt; 0,002&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 70.8pt; text-align: justify; text-indent: -70.8pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Fonte:
RESENDE &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;., 2002.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A parte sólida é
principalmente mineral, sendo essa fração constituída por minerais primários
não intemperizados, classificados de acordo com o tamanho de suas partículas,
nas frações cascalho, areia ou silte; e minerais secundários na fração argila. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Especialmente, as
partículas do tamanho argila (menor que 0,002 mm) afetam as características
físicas e químicas do solo, pois exibem comportamento coloidal, apresentando
cargas de superfície e grande área específica, sendo a fração que garante a
atividade do solo. Os materiais orgânicos são constituídos de resíduos vegetais
e animais, parte dos quais são vivos e, aqueles restantes, apresentando
diversos estágios de decomposição (VIEIRA, 1975; VIEIRA et al., 1988).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A parte líquida
constitui-se essencialmente de água, contendo minerais dissolvidos e materiais
orgânicos. Ocupa parte ou quase todo o espaço vazio entre as partículas
sólidas, dependendo da umidade do solo. Essa água pode ser absorvida pelas
raízes das plantas, evaporada para a atmosfera, drenada ao longo do perfil ou
retida na matriz do solo (RESENDE &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;.,
2002).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A parte gasosa ocupa os
espaços vazios não ocupados pela água. É uma porção importante do sistema solo,
pois a maioria das plantas exige certa aeração do sistema radicular (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;ibidem&lt;/i&gt;).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;As proporções relativas das
três fases variam continuamente e dependem de variáveis como clima, vegetação e
manejo. Existe uma correlação com as características físicas e químicas do
solo, que determinam a sua qualidade. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;As propriedades físicas,
tais como a densidade aparente e a textura, influenciam na aeração, na
permeabilidade, na infiltrabilidade e na capacidade de retenção de água. As
propriedades químicas são as concentrações de componentes orgânicos e
inorgânicos que determinam características, tais como a fertilidade do solo e a
salinidade, sendo quantificáveis. Tais propriedades, físicas e químicas,
exercerão influência sobre a atividade biológica (SCHAEFER et al., 2000).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Portanto, o solo é o local
onde ocorre a interação das esferas hidrológicas, biológicas, atmosféricas e
geológicas. Dada essa importância, pode ser usado como base para classificação
de área degradada e para definir o grau de depauperamento da sua
potencialidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;-&amp;nbsp;&lt;b&gt;Indicadores de qualidade do
solo&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Quando
ocorre intervenção por atividades antrópicas em uma determinada área, sem as
devidas precauções, pode propiciar a sua degradação, podendo ser dividida em
três categorias, as quais após a identificação e quantificação, poderão ser
utilizadas funcionando como indicadores de qualidade do solo (DORAN e PARKIN,
1994; REINERT, 1998):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l6 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;a)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Degradação
física:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Estão relacionadas às alterações das
condições estruturais do solo, ou seja, refere-se à perdas de condições
ligadas: 1) à forma, tais como densidade, porosidade, infiltração e aeração; e
2) à estabilidade, tais como a coesão e a resistência dos agregados. Alto grau
de compactação, reduzida aeração, alta friabilidade, susceptibilidade à erosão,
baixa retenção de água e alteração topográfica do terreno, como o selamento,
indicam o declínio das condições estruturais do solo e sua degradação física. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Principais indicadores:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; textura, estrutura,
profundidade do solo, do horizonte superficial e das raízes, densidade do solo,
taxa de infiltração e capacidade de retenção de água;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l6 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;b)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Degradação
biológica:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Caracterizada, principalmente, pela perda da
biodiversidade do solo e pela redução do teor de matéria orgânica, tendo como
principal consequência a baixa ou nula atividade da micro (menor de 0,2 mm em
tamanho), meso (de 0,2 a 2 mm) e macrofauna (de 2 a 20 mm) e flora do solo. A
existência de atividade biológica estabelece o processo de ciclagem
biogeoquímica, que permite a sustentabilidade do sistema. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Principais indicadores:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; C e N contidos na biomassa
microbiana; N potencialmente mineralizável e taxa de respiração do solo; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l6 level1 lfo2; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;c)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Degradação
química:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Reflete os insumos, como a adição desregrada
de agroquímicos ao solo; e as saídas, como os nutrientes exportados pela
produção agrícola ou pela madeira dos plantios florestais (“drenos
florestais”), que reduzem a fertilidade do solo. Processos de acidificação e
salinização são exemplos de degradação química do solo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Principais indicadores:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; carbono orgânico total,
matéria orgânica do solo, N total; pH; condutividade elétrica; e N, P e K
disponíveis.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Dessa
forma, pode-se concluir que solos degradados, entre outros, caracterizam-se por
apresentar (SÁNCHEZ, 2001):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Perda de matéria orgânica
devido à erosão ou a movimentos de massa;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Acúmulo de material
alóctone recobrindo o solo;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Alteração negativa de suas
propriedades físicas, tais como sua estrutura ou grau de compacidade;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Alteração de
características químicas, devido a processos como salinização, lixiviação,
deposição ácida e concentração de poluentes; e &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Morte ou alteração das
comunidades de organismos vivos do solo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Dentro
dessa realidade, o modelo de produção agroquímico, devido à grande quantidade
de energia artificial incompatíveis com o sistema natural, produzindo um volume
significativo de resíduos, apresenta maior entropia em relação ao modelo de
produção familiar, como lavouras conduzidas sob manejo orgânico. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;O
aumento da energia pode ocorrer de forma lenta e gradual, como nos processos
naturais de formação dos solos; ou de forma mais rápida, produzida por meio da
interferência antrópica, em função da adição de energia nos sistemas, sejam
agrícolas, pecuários, florestais, urbanos ou industriais (KOBIYAMA &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;., 2001).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Para
DIAS e GRIFFITH (1998), o uso adequado desses indicadores depende de uma visão
holística que os integre de forma harmônica a um determinado ecossistema que
esteja sendo avaliado. Para isso, é fundamental que sejam definidos valores de
referência para a avaliação dos estágios de degradação e, que não sejam padrões
fixos, mas sim valores obtidos de áreas próximas, que ainda não tenham sofrido
ação antrópica. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Maior
número de pesquisas é necessário para a avaliação dos solos sob o enfoque de
degradação, para que rotinas possam ser estabelecidas, de tal forma que o
monitoramento e o diagnóstico contemplem o binômio agilidade e facilidade de
realização.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Abordagem não segmentada&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Baseia-se
na interpretação e quantificação de características ecológicas que determinam a
resiliência e a sustentabilidade do ambiente. Qualquer intervenção que possa
promover a alteração dos fluxos de energia, na ciclagem de nutrientes e na
quantidade e na qualidade da água, resultará em redução da capacidade de
suporte e aumento da entropia, promovendo alterações do ciclo biogeoquímico;
não cessando o distúrbio, poderá ocorrer a degradação do ambiente. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Para
que um determinado sistema seja autossustentável, é necessário que haja um
equilíbrio entre os grupos metabólicos (DIAS, 2003a):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l8 level1 lfo3; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;a)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Produtores primários:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; são
os organismos capazes de absorverem as radiações solares, fixando-as em
moléculas orgânicas por meio da fotossíntese;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l8 level1 lfo3; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;b)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Consumidores:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; são
os organismos que utilizam os produtores primários como fonte de alimentação,
consumindo os tecidos vegetais, tanto acima da superfície do solo, como também
nas camadas inferiores. Para a manutenção da diversidade, possuem a importante
função da dispersão de propágulos das plantas e matéria orgânica, além de
promoverem o retorno do carbono para a atmosfera, na forma de dióxido de
carbono. Dentre os organismos que compõem essa cadeia, os animais que comem
plantas são consumidores primários; aqueles que comem os consumidores primários
são consumidores secundários, como por exemplo, muitos pássaros predadores,
peixes e insetos. Os consumidores terciários comem os secundários, como por
exemplo, os carnívoros;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l8 level1 lfo3; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;c)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Decompositores:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; são
os organismos responsáveis pela quebra dos compostos orgânicos dos produtores
primários e dos consumidores mortos, possibilitando o retorno dos elementos
para a sua forma mineral, sendo reutilizados por meio da reciclagem. A sua
grande importância está relacionada ao fato de evitarem o acúmulo de matéria
orgânica, o que conduziria à exaustão do carbono da atmosfera. Como função
secundária, também de significativa importância, a de desenvolvimento e
manutenção da estabilidade da estrutura do solo, favorecendo a formação de
agregados. Consistem basicamente de bactérias, fungos e protozoários (DIAS,
2003a). Os microrganismos que contribuem à agregação do solo são todos
heterótrofos que necessitam de matéria orgânica como fonte de energia. Os
actinomicetos são considerados os mais poderosos agregadores do solo,
especialmente por serem os formadores mais eficazes de substâncias húmicas
(PRIMAVESI, 1987).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Dessa
forma, a estabilidade de um sistema depende da interação complexa entre
produção, consumo e ciclagem de gases, solutos e líquidos. Em um sistema natural,
duas características são particularmente importantes para a avaliação de um
processo de degradação - &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;a capacidade de
suporte e a biodiversidade &lt;/b&gt;(DIAS, 2003a):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l7 level1 lfo4; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;a)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Capacidade
de suporte:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Pode
ser definida como a densidade máxima teórica que um determinado sistema é capaz
de sustentar, considerando tanto o número de espécies como o volume de
biomassa. A biomassa está diretamente relacionada ao total de carbono orgânico
existente, representando o limite superior do sistema. A magnitude da
capacidade suporte está diretamente influenciada e dependente por uma
combinação de fatores, tais como regime hídrico, temperatura, radiação solar,
solo e topografia. De acordo com ODUM (1988), à medida que aumentam o tamanho e
a complexidade de um sistema, o custo energético de manutenção tende a aumentar
proporcionalmente; assim, caso o tamanho de um sistema seja dobrado, geralmente
torna-se necessário mais que o dobro da quantidade de energia que deve ser
desviada para reduzir o aumento na entropia; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; text-align: justify; text-indent: 17.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18.0pt; mso-list: l7 level1 lfo4; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;b)&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Biodiversidade:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 18.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Pode
ser definida como o número e a abundância relativa de espécies existentes. Em
um conceito mais amplo, pode-se dizer que é o conjunto das variações de base
genética que ocorre em todos os níveis de vida, desde as variações dentro de
uma única população, até as variações existentes em todas as comunidades de
todos os ecossistemas do mundo. Engloba as plantas, os animais, os
microrganismos, os ecossistemas e os processos ecológicos em uma unidade
funcional. A diversidade de espécies apresenta dois componentes: 1) a riqueza -
definida como o número de espécies presentes; e 2) a uniformidade ou equitabilidade
- reflete a abundância relativa ou a forma como os indivíduos encontram-se
distribuídos, em número, entre as diferentes espécies existentes. Segundo ODUM
(1988), a capacidade de resiliência está relacionada à diversidade biológica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Quanto maior for o tamanho e
a complexidade estrutural do ecossistema, a tendência é que maior seja a sua
biodiversidade. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Após
a ocorrência de estresse em um determinado ecossistema, quanto maior for a sua
base de informações genéticas, maior será a sua chance da manutenção da
estrutura anterior e do funcionamento do sistema de maneira igual ou semelhante
à pré-degradação, principalmente devido à sua capacidade de produção de
biomassa (retornos crescentes com a escala ou economia de escala), mesmo tendo
havido aumento da entropia. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Este
volume de informações que a biodiversidade carrega, representam a &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;resiliência&lt;/b&gt; do sistema. Em um sistema
natural, existe um equilíbrio entre a produção e o consumo de energia: quando
ocorrem perturbações, caso elas não cessem, haverá desequilíbrio, podendo
chegar a um colapso catastrófico (retornos decrescentes com a escala ou
deseconomia de escala) resultante do maior custo necessário para se livrar da
desordem. Ou seja, quando os limites são ultrapassados e a entropia excede a
capacidade do ecossistema de o dissipar, haverá a redução de seu tamanho e
perda de biodiversidade. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Com
o fim do estresse, a resiliência do sistema permitirá o restabelecimento da
capacidade de suporte aos níveis iniciais, ou próximos àqueles, o mesmo
acontecendo à entropia. O tempo necessário para que isto ocorra, está
diretamente relacionado com características de cada sistema e a frequência e
intensidade de novos estresses. Portanto, a manutenção da biomassa vegetal
passa a ter um papel fundamental na sua manutenção, permitindo a fixação de
carbono e ao mesmo tempo transformando-se num agente de ciclagem de nutrientes,
mantendo no sistema um determinado “status” de nutrientes que resulta nas suas
estabilidade ou sustentabilidade (ODUM, 1988; BARROS e NOVAIS, 1990; DIAS,
2003a).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Portanto,
quanto maior for a complexidade de um sistema, tanto maior será a sua
capacidade de autorregulação. Entretanto, há que se considerar: a medida que um
ecossistema torna-se maior e mais complexo, uma maior parte da sua produção
será utilizada para a sua sustentação, diminuindo, proporcionalmente, a parcela
da produção bruta que poderia ser destinada ao crescimento. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Quando
o equilíbrio entre as entradas e saídas é atingido, o tamanho desse ecossistema
não poderá mais aumentar, ou seja, será atingida a sua “capacidade máxima de
suporte”. Para que esta seja sustentável ao longo do tempo, frente às
incertezas ambientais, deve ser calculada considerando valores inferiores:
empiricamente, é calculada em torno de 50% da capacidade máxima teórica de
suporte (ODUM, 1988).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Por
esse motivo, a devastação decorrente da exploração extrativa de madeira das
matas brasileiras de forma predatória, caracterizada pelo nível reduzido de
investimento e pela utilização de tecnologia rudimentar, vem ocasionando a
extinção de espécies florestais de conhecido valor comercial e, principalmente,
ecológico. Como agravante, nessas áreas são introduzidas pastagens, que recebem
animais acima da sua capacidade de suporte, onde nenhuma prática
conservacionista é adotada, sem nenhuma correção ou reposição de nutrientes ao
solo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Em
decorrência desse fato, além do processo de degradação do solo que se inicia,
considerando que não seja respeitada a frequência de regeneração para cada
espécie, ocorre o comprometimento do seu potencial genético, principalmente
pelo fato de que nenhum exemplar adulto das espécies arbóreas é conservada na
área em questão (LESCURE &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;.,
1997). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Esse
desmatamento descontrolado tem provocado a ocorrência de inúmeras áreas
degradadas e até mesmo, ecossistemas inteiros, principalmente em solos
relativamente pobres, como os da Amazônia e do Cerrado brasileiros.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Quando o nível de nutrientes ou de energia de
um sistema sofre uma alteração excessiva, a estabilidade do sistema é afetada,
não retornando até que um novo equilíbrio seja atingido, naturalmente ou pela
ação do homem.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A construção de cenários&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Existem várias experiências
de sucesso em programas de recuperação. Entretanto, para fazer o monitoramento
da recuperação é fundamental acompanhar as alterações que se processarão no
solo. Uma das formas de avaliar perdas de solo por processos erosivos em áreas
degradadas ou recuperadas, para a verificação do estádio da sua recuperação, é
usar como estratégia a comparação destas áreas com paisagens naturais
localizadas na proximidade. Elas representam a memória de uma dada região.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Essa estimativa deve ser feita
analisando-se as diversas características do local, incluindo clima,
topografia, geologia, cobertura vegetacional, uso e manejo do solo. Servirá
também de base para monitoramento e comparações futuras do local. A evidência
de que processos erosivos persistem, evidenciam a existência de problemas
hidrológicos no local (CURTIA &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;et al&lt;/i&gt;.,
1994). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;De acordo com TOY e DANIELS
(1998), a cobertura vegetacional, a diversidade de espécies e a produtividade
da área alterada são habitualmente comparadas com as áreas não perturbadas, ou
seja, é uma estratégia que utiliza como abordagem uma “área de referência”.
Entretanto, essa estratégia é problemática, pois:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;a) exige réplicas do
ecossistema pré-perturbação; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;b) envolve comparações
entre comunidades de plantas nos seus diversos estádios de desenvolvimento e da
comunidade original desse solo com distúrbios.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Uma alternativa é a “abordagem utilitária”, que avalia se a capacidade
do solo perturbado caso corretamente utilizado, poderá sustentar a capacidade
de uso do solo pretendido. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Por exemplo, se o uso
futuro do solo escolhido for pastagem, solos recuperados deveriam produzir
forragem e garantir ganhos de peso ao gado apropriado para a região, sem
efeitos prejudiciais ao ecossistema (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;ibidem&lt;/i&gt;).
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Entretanto, o procedimento
correto para o sucesso da recuperação, mais seguro e científico, exige a
elaboração de cenários pré e pós-degradação, onde serão estabelecidos os
objetivos do processo de recuperação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;- Cenário pré-degradação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;O diagnóstico para a
elaboração do cenário pré-degradação, deve ser realizado a partir de fatores
ambientais das áreas de influência e naquelas diretamente afetadas, abrangendo
os componentes destacados durante os Estudos dos Impactos Ambientais,
particularmente aqueles que mereceram destaque no Relatório de Impacto
Ambiental do projeto, tais como (SILVA, 1993; 1994a; 1994b; 1998; DIAS, 2003a):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Meio físico&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;
- clima e condições meteorológicas, qualidade do ar, ruído, geologia,
geomorfologia, solos, recursos hídricos, hidrogeologia e qualidade das águas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Meio biótico&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;
- a) ecossistema terrestres - flora e vegetação (descrição e mapeamento
atualizados dos estratos vegetacionais, levantamento fitossociológico para
determinação da densidade, abundância, importância e dominância das diversas
espécies da vegetação encontradas, identificando aquelas de interesse
científico e ameaçadas de extinção), fauna (também, devem ser identificadas com
destaque as raras, as ameaçadas de extinção, as de valor econômico e
científico, os indicadores de qualidade ambiental, assim como as de interesse
epidemiológico) e as&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;possíveis
descrições das inter-relações fauna-flora e fauna-fauna na área considerada; e
b) ecossistema aquático - caracterização do estado trófico dos corpos d’água
estudados (a caracterização limnológica deverá atender a necessidade de se
conhecer as condições física, química e biológica dos cursos d’água a serem
aproveitadas nos projetos propostos); e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Meio socioeconômico&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;
- dinâmica populacional, uso e ocupação do solo, uso da água, patrimônio
natural e cultural, nível de vida, estrutura produtiva e de serviços e
organização social.&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Após esse levantamento, as
informações derivadas devem ser avaliadas por especialistas das diversas áreas
relacionadas, para que sejam interpretadas e integradas de forma ordenada e
detalhada, sem perder a visão global do ambiente. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A partir de análises e ponderações, surgirão as propostas de recuperação
e mitigação de possíveis impactos ambientais. Servirão, também, para a
elaboração do cenário pós-degradação. Essas informações devem diagnosticar e
representar da melhor maneira possível, com a maior fidelidade, as
características do ambiente. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 36pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;*&quot; height=&quot;13&quot; src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image001.gif&quot; width=&quot;13&quot; /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;As
informações levantadas podem ser classificadas em quatro categorias (HARRIS et
al., 1996; DIAS, 2003a):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Histórico da área&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;
- mapas, jornais, revistas, fotografias, livros, registros em cartório,
processos jurídicos, entre outros;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Uso corrente&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;
- levantamento visual, indicadores econômicos, registros civis, etc.;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Topografia ou arquitetura&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;
- levantamentos e mapas topográficos; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 14.2pt; text-align: justify; text-indent: -14.2pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;ü&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;“Status” biogeoquímico&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;
- mapas de solos, geologia e hidrologia, vulnerabilidade de águas subterrâneas,
monitoramento biológico, amostragens e análises dos diferentes componentes do
sistema.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;De acordo com DIAS (2003b),
o uso de imagem de satélite e de fotografia aérea, quando comparados diferentes
períodos são fontes valiosas de informações sobre a evolução de processos de
degradação, conservação, desflorestamento e urbanização do ambiente. Desta
forma, auxiliam no estabelecimento do potencial de recuperação da área. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Com o advento do Sistema de
Informação Geográfica (SIG) esse trabalho ficou facilitado, em face do enorme
potencial desta ferramenta, pois permite a análise global do ambiente sob
diferentes enfoques, sem que haja perdas do detalhamento necessário para a
identificação de problemas pontuais. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Dessa maneira, após
sistematizadas as informações, são elaborados os mapas que permitirão a visualização
do cenário pré-degradação. Este servirá de referencial e também possibilitará a
elaboração do cenário pós-degradação, onde poderá ser avaliado o potencial de
recuperação e da determinação dos objetivos dos procedimentos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Porém, deve-se estar
ciente, que a recuperação ambiental não pode reproduzir toda a geologia, solo e
propriedades vegetativas que existiram antes da perturbação. Assumidos que
aquele solo e as características vegetativas se desenvolveram ao longo do tempo,
eventualmente podem retornar a uma condição semelhante àquela de equilíbrio
prévio ou, talvez, atinjam uma nova condição de equilíbrio. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A evolução do solo e
das propriedades vegetativa afeta os processos hidrológicos e a erodibilidade
de taludes, como também a descarga de sedimentos carreada pelo fluxo dos canais
(indica o principal tronco do sistema de drenagem. Por exemplo, os rios são
definidos como corpos d’água em movimento, confinados em um canal (CUNHA, 2003).
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;O cenário
pré-degradação mostra que é possível examinar mudanças no solo, vegetação e
propriedades do canal por algumas décadas, em locais anteriormente recuperados,
usando dados da linha de base e fotografias aéreas obtidos antes da
perturbação, junto com as atuais medidas no campo (FOSTER, 1982; TOY e DANIELS,
1998; TOY et al., 2002).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Finalmente,
a avaliação por meio de indicadores físicos, químicos e biológicos, dos
componentes bióticos e abióticos do ambiente, permite a determinação de seu
grau de degradação: os cuidados recaem ao uso de padrões ou referências para a
interpretação de indicadores, que devem, preferencialmente, ser originados do
local em estudo (discutidos no sub-capítulo 4.2.6. Abordagens para a
caracterização de área degradada). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Assim, o
levantamento pré-degradação, funciona como peça fundamental para o
estabelecimento desses padrões e referências, tanto para quantificar a
intensidade de degradação, como também servirá de parâmetro futuro no cenário
pós-degradação, para o monitoramento e a avaliação do estádio de recuperação
(DIAS, 2003a).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;- O cenário pós-degradação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Para
a elaboração do cenário pós-degradação, devem ser realizados levantamentos
semelhantes àqueles do cenário pré-degradação. Porém, em função do tipo e das
características das atividades que darão origem ao processo de degradação,
devem ser incluídas outras avaliações, além de abordagens distintas, por
exemplo, a necessidade de monitoramento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Os
levantamentos pós-degradação têm como principal objetivo caracterizar os
diferentes ambientes do sistema degradado, de forma a classificá-los quanto:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: small;&quot;&gt;a) ao grau de
degradação;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: small;&quot;&gt;b) aos riscos
ambientais;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: small;&quot;&gt;c) às estratégias de
mitigação de impactos; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #2e74b5; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: small;&quot;&gt;d) às potencialidade
de uso. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif; font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Por
esses motivos, a elaboração do cenário pós-degradação, passa a ser uma ferramenta
de extrema importância para o estabelecimento dos objetivos da recuperação e
para a determinação de estratégias compatíveis com os objetivos predeterminados
(DIAS, 2003a).&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A
recuperação de locais com distúrbios envolve uma variedade de práticas de manejo
de curto e longo prazo, normalmente projetadas antes da perturbação, para
minimizar os impactos adversos e maximizar o potencial produtivo futuro do
local. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Porém, é importante
perceber que alguns efeitos de curto prazo, como aumento do escoamento
superficial, produção de sedimentos e deslocamento da vida selvagem (flora e
fauna), são inevitáveis em atividades perturbadoras de solo, particularmente
naquelas que promovem grandes movimentos de solo e retirada da cobertura
vegetacional, tais como a mineração, a construção de rodovias e ferrovias, ou
mesmo grandes áreas de confinamento de bovinos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Então, embora o
enfoque de metas de recuperação ou reconstrução da pedopaisagem seja de longo
prazo, todos impactos hidrológicos, estratégias de revegetação e recuperação
após o uso do solo, deve ser incluído um programa ativo de mitigação dos
impactos temporários contendo operações diárias e planos contingenciais (TOY e
DANIELS, 1998).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Os riscos ambientais
são determinados levando-se em consideração o grau de degradação, as
características do ambiente propriamente dito e da circunvizinhança, no sentido
de delimitação da área de influência e das próprias estratégias de recuperação
(DIAS e GRIFFITH, 1998).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Em geral, medidas de
controle do movimento das águas superficiais e dos sedimentos, incluindo na
rotina práticas que facilitem a manutenção, são aspectos importantes para
evitar impactos ambientais fora do local da perturbação do solo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Em circunstâncias
onde fortes temporais incidem sobre superfícies áridas, tais como: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;a) em áreas de
pastagens degradadas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;b) taludes expostos
nos ambientes urbanos; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;c) em áreas
mineradas,... &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: red; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: red; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;...a erosão causada pelas águas pluviais é agravada pela falta de
vegetação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Como consequência,
pode resultar sério problema nos taludes, podendo evoluir de uma ligeira erosão
laminar para erosão por sulcos, ravinas e, finalmente, grandes voçorocas.
Inclusive, poderão ocorrer movimentos de massa, tornando-se assim, uma situação
de difícil controle. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Por esse motivo,
terrenos sem vegetação devem ser protegidos da água corrente originada das
partes mais elevadas, de tal forma que os procedimentos de recuperação
ambiental, tais como a reposição de matéria orgânica e o replantio de mudas,
não sejam perdidos com as chuvas que carregam a camada fértil do solo e do
subsolo para cotas mais baixas (fundos de vale, rios, lagos, represas).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;A água transportada
dentro do local deve ser contida por meio de canais apropriados, com a
utilização de estruturas para a contenção de sedimentos, considerando as
condições de solo, declividades e clima (os filtros das calhas de drenagem,
quando houver, devem ser limpos constantemente). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Os esforços de
revegetação devem ser simultâneos à perturbação imposta, para que a área total
a ser exposta seja reduzida. As valetas (canaletas, calhas, escadas,
tubulações, bueiros, fossa) de escoamento de superfície, lagoas de sedimentos e
estruturas temporárias, exigem manutenção rotineira para assegurar seu efetivo
controle.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;As canaletas em
locais com maiores declividades deverão ser revestidas, por exemplo, com o uso
de sacos com solo-cimento ou argamassa com pedras de mão; ou construir escadas
para a dissipação da energia produzida pelo forte movimento das águas (IBAMA,
1990; OLSON et al., 1994; TOY e DANIELS, 1998; TOY et al., 2002).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Junto com as práticas de
gerenciamento de temporais, de manipulação e de reposição de material, o plano
deve ser revisado e ajustado para prevenir prolongadas exposições altamente
erosivas ou estratos potencialmente tóxicos. Em áreas de mineração, as
propriedades físicas e químicas dos materiais, devem ser rigorosamente
analisadas antes da perturbação e, qualquer material que apresente pequeno
risco à qualidade da água, em curto ou longo prazo, devem ser identificados (TOY
e DANIELS, 1998; TOY et al., 2002).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;helvetica&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Este nível de coordenação
de manipulação do material exige ajustes diários para reduzir ou substituir
alguns passos e efetivamente controlar o escoamento superficial no local. É
recomendável, inclusive para favorecer o abastecimento dos lençóis, construir
ao longo do sistema de drenagem pequenos tanques ou bacias de sedimentação
(caixas secas ou “barraginhas”).&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/4403135288280536732/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/4403135288280536732' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4403135288280536732'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4403135288280536732'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2020/06/abordagens-para-caracterizacao-de-area.html' title='Abordagens para a caracterização de área degradada'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-85648870564755453</id><published>2020-03-25T06:56:00.000-07:00</published><updated>2020-03-25T06:56:15.183-07:00</updated><title type='text'>Resenha - Agroecologia: uma ciência do campo da complexidade</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;Default&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Programa de Pós-Graduação em
Agroecologia&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;Default&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Instituto Federal do Espírito Santo &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;campus&lt;/i&gt; de Alegre&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Default&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #333232; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Mestrando: José Carlos Venâncio
da Páschoa&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Professor: Maurício Novaes&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Disciplina: AGROECOLOGIA
E SUSTENTABILIDADE&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RESENHA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Agroecologia:
&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;uma ciência do campo
da complexidade. Francisco Roberto Caporal (org.). José Antônio
Costabeber e Gervásio Paulus. Brasília: 2009. 111p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-hyphenate: auto; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;Os autores descrevem o presente livro utilizando vivências do
extensionismo e suas teses de mestrado e doutorado, identificando e sugerindo a
complexidade da agroecologia como novo paradigma. Neste sentido, abordam o
papel estratégico que pode assumir a Agroecologia em favor da busca da soberania
e segurança alimentar. É vista como uma ciência com perspectiva epistemológica
desafiadora, que inclui, para desespero de alguns professores, pesquisadores e
extensionistas, a necessidade de integração entre saberes populares e
conhecimentos técnico-científicos. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-hyphenate: auto; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;É chegada a uma convicção, pelos autores, que a Agroecologia é uma
ciência que exige um enfoque holístico e uma abordagem sistêmica. As relações
indissociáveis entre sociedade/indivíduo/natureza/economia/cultura/política a
partir de um enfoque multidisciplinar, ou mesmo transdisciplinar.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-hyphenate: auto; text-align: justify; text-autospace: ideograph-numeric; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Questionam: os efeitos danosos dos
modelos convencionais de desenvolvimento e de agricultura chegaram aos seus
limites? Talvez? O que se sabe, com certeza, é que os monocultivos, baseados
nas práticas e tecnologias da chamada “Revolução Verde”, têm sido responsáveis
por um conjunto de externalidades que levaram a uma crise socioambiental sem
precedentes na história da humanidade. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;O que se sabem é que a
Revolução Verde veio para acabar com a fome e acabou por piorar a situação, o
que pode ser observado no trecho: “Pelo contrário, o que vimos, além do aumento
da fome, foi uma permanente, crescente e continuada destruição dos diferentes
biomas, o aumento das áreas em processo de desertificação (e dos programas
hipócritas para reduzi-la), bem como o aumento da erosão dos solos, a perda e
exportação da fertilidade e da água (a valores que não estão embutidos nos
custos de produção do empresário individual e que não aparecem nas contas do
PIB). Vimos crescer também a contaminação dos aquíferos, dos rios, dos mares e,
pior, dos alimentos.” Os autores finalizam abordando as alternativas e a
necessidade imediata de estratégias voltadas aos princípios de agroecologia
para combater a fome com alimento saudável e de qualidade.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Entretanto, foi
somente a partir dos debates realizados durante o II Congresso Brasileiro de
Agroecologia, realizado pela Associação Brasileira de Agroecologia, em
Florianópolis, no ano de 2005, onde foi apresentada a proposta de que a
Agroecologia passasse a ser tratada como um novo paradigma, que decidiram
enfrentar o desafio de escrever o primeiro artigo que compõe este livreto. Este
artigo já foi publicado no Uruguai e no Brasil, e tem sido referência para os
debates, embora sua divulgação continue muito restrita. De lá para cá, temos
encontrado cada vez mais colegas que, como nós, acreditam que de fato estamos
vivendo um período profícuo de construção paradigmática.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Sobre a palavra Agroecologia&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;O emprego mais
antigo da palavra agroecologia diz respeito ao zoneamento agroecológico, que é
a demarcação territorial da área de exploração possível de uma determinada
cultura, em função das características edafoclimáticas necessárias ao seu
desenvolvimento. A partir de 1980, esse conceito passou a ter outra conotação:
para Gliessmann (2001), é a aplicação dos princípios e conceitos da ecologia ao
desenho e manejo de agroecossistemas sustentáveis. &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Para Altieri
(1989), a agroecologia é uma ciência emergente que estuda&lt;br /&gt;
os agroecossistemas integrando conhecimentos de agronomia, ecologia, economia e
sociologia. Para outros, trata-se apenas de uma nova disciplina científica.
Para Guzmán (2002), a agroecologia não pode ser uma ciência, pois incorpora o
conhecimento tradicional que por definição não é científico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;No entanto,
consideramos que a agroecologia é uma ciência em construção,&lt;br /&gt;
com características transdisciplinares integrando conhecimentos de diversas outras
ciências e incorporando, inclusive, o conhecimento tradicional; porém, este é
validado por meio de metodologias científicas (mesmo que, às vezes, sejam
métodos não-convencionais). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;Matriz disciplinar ou o novo paradigma para o desenvolvimento rural
sustentável&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-hyphenate: auto; text-align: justify; text-autospace: ideograph-numeric; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;Foi mencionado no primeiro capítulo deste livro, que a agroecologia é
entendida como um novo paradigma e vem ganhando destaque como matriz
disciplinar, sendo totalizadora, integradora e holística, gerando subsídios
para o desenvolvimento rural sustentável. &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-hyphenate: auto; text-align: justify; text-autospace: ideograph-numeric; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;No segundo parágrafo já evidencia a agroecologia que reconhece e se
nutre dos saberes, conhecimentos e experiências dos agricultores (as), dos
povos indígenas, dos povos da floresta, dos pescadores (as), das comunidades
quilombolas, bem como dos demais atores sociais envolvidos em processos de
desenvolvimento rural, incorporando o potencial endógeno, isto é, presente no
“local”. Fortalece a ligação e necessidade do elo entre os aspectos já citados:
ecológicos, econômicos, sociais, políticos, éticos e culturais, apoiando-se do
saber popular atrelado ao saber científico.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-hyphenate: auto; text-align: justify; text-autospace: ideograph-numeric; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;Neste capítulo, observa-se a abordagem agroecológica proposta por Guzmán
Casado et al. (2000), agrupando os elementos centrais da Agroecologia em três
dimensões: a) ecológica e técnico-agronômica; b) socioeconômica e cultural; e
c) sócio-política.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-hyphenate: auto; text-align: justify; text-autospace: ideograph-numeric; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;Estas dimensões não são isoladas, como já dito anteriormente ao longo
deste livro, deve ser interligada. Neste sentido, como matriz disciplinar
integradora, tem a necessidade de criar um novo enfoque paradigmático, capaz de
unir os saberes populares com os conhecimentos criados por diferentes
disciplinas científicas, de modo a dar conta da totalidade dos problemas e não
do tratamento isolado de suas partes.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Assim, agroecologia é
defendida como uma nova ciência em construção, como um novo paradigma, cujos
princípios e bases epistemológicas apontam a convicção de que é possível
reorientar o curso alterado dos processos de uso e manejo dos recursos
naturais, de tal forma a ampliar a inclusão social, reduzir os danos ambientais
e fortalecer a segurança alimentar e nutricional, com a oferta de alimentos
sadios para todos os brasileiros. O texto conclui reconhecendo os enormes
desafios para esta mudança paradigmática e sugere a necessidade de uma nova
solidariedade intra e intergeneracional que dê sustentação a uma ética da
sustentabilidade que evite que caminhemos todos para o mesmo abismo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;O novo enfoque científico
passa a reorientar processos produtivos e estratégias de desenvolvimento que
sejam capazes de contribuir para minimizar os impactos ambientais negativos gerados
pela agricultura convencional e, ao mesmo tempo, sugerir estratégias que possam
vir a ser adotadas para um desenvolvimento socialmente mais apropriado e que
preserve a biodiversidade e a diversidade sociocultural.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Segundo Gliessman (2000),
podemos distinguir níveis fundamentais no processo de transição para
agroecossistemas mais sustentáveis:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;NIVEL 1: Aumento da
eficiência e eficácia das práticas convencionais para reduzir o consumo e uso
de insumos e de outros recursos caros, escassos e, ou, ambientalmente danosos;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;NIVEL 2: Substituição de
insumos e práticas convencionais por práticas alternativas;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;NIVEL 3: Redesenho do
agroecossistema utilizando uma série de processos e relações com bases
ecológicas; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;NIVEL 4: Restabelecer uma
conexão mais direta entre quem produz e quem consome o alimento, com o objetivo
de estabelecer uma cultura de sustentabilidade que considera as interações
entre todos os atores e componentes do sistema alimentar.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;É fundamental que se
busquem novas abordagens para o enfrentamento dos problemas agrícolas e
agrários, que reconheçam na diversidade cultural um componente insubstituível,
que partam de uma concepção inclusiva do ser humano no meio ambiente, com
estratégias apoiadas em metodologias participativas, enfoque interdisciplinar e
comunicação horizontal. Enquanto ciência integradora de distintas disciplinas
científicas, a Agroecologia tem a potencialidade para constituir a base de um
novo paradigma de desenvolvimento rural sustentável. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Deverá t&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;rabalhar com as possibilidades observando todos os fatores sociais,
econômicos, ecológicos, culturais, políticos e éticos, já que tudo está intimamente
interligado. Há de se valorizar o potencial endógeno e a independência de
insumos externos, além de proporcionar maior diversidade e manutenção do
equilíbrio harmônico do ambiente, buscando superar conceitos do sistema
cartesiano e da herança degradante da Revolução Verde. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-font-kerning: 0pt;&quot;&gt;Mesmo apresentada às diversas áreas e conhecimentos
sobre a agroecologia, o tema realmente é complexo e requer mais estudos e
principalmente a perseverança e paciência de seus praticantes. Além disso, o
saber popular e saber científico devem estar atrelados - o que possibilita uma
maior compreensão e melhor entendimento e tratamento ao meio ambiente. Neste
sentido, buscando a sustentabilidade na produção rural e a soberania alimentar,
será garantido a autossustentabilidade e a possibilidade de uso dos recursos naturais
para as gerações atuais e futuras.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;AvantGarde Bk BT&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: &amp;quot;AvantGarde Bk BT&amp;quot;; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/85648870564755453/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/85648870564755453' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/85648870564755453'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/85648870564755453'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2020/03/resenha-agroecologia-uma-ciencia-do.html' title='Resenha - Agroecologia: uma ciência do campo da complexidade'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-7642397326230669536</id><published>2019-11-30T18:38:00.000-08:00</published><updated>2019-11-30T18:45:39.868-08:00</updated><title type='text'>Família Kern - A AGROECOLOGIA E O FORTALECIMENTO DA AGRICULTURA FAMILIAR</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none;&quot;&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;ALINE MARCHIORI CRESPO&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: DE; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;CLEBER C&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;Á&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: DE; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;SSIO FERREIRA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;DALILA DA COSTA GON&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;Ç&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;FR&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;ALVES&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: DE; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;FERNANDA PEREIRA SOARES CARIAS&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: DE; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;INGRID GABRIELLA DA HORA CARRIÇO&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;; mso-fareast-language: EN-US;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; M&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;; mso-fareast-language: EN-US;&quot;&gt;Á&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;; mso-fareast-language: EN-US;&quot;&gt;RCIO&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;; mso-fareast-language: EN-US;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;; mso-fareast-language: EN-US;&quot;&gt;FANTTINI POLESE&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 8.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-pagination: none;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;Trabalho apresentado à disciplina de Agroecologia
do Programa de Pós-graduação em Agroecologia do Instituto Federal do Espírito
Santo, &lt;i&gt;Campus&lt;/i&gt; de Alegre - IFES/Alegre, como requisito parcial para
avaliaçã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;o. &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 8.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-pagination: none;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none; text-align: right;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-bidi-font-family: Calibri;&quot;&gt;Orientador: Prof. Dr. Maurício Novaes Souza&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-ansi-language: PT; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;INTRODU&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;ÇÃ&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;O&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-pagination: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A “&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revolu&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ção Verde”
teve início a partir da década de 1950 nos Estados Unidos e na Europa, e nas
décadas seguintes espalhou-se em outros países. Trata-se de um pacote tecnoló&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;gico&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; que tornou
a agricultura dependente do uso intensivo de insumos externos e industriais,
mecanização, biotecnologias como sementes geneticamente modificadas (híbridos e
transgênicos) e ao monocultivo, trazendo algumas consequências para a saúde
humana, e para o meio ambiente (MILLER, 2008).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;As estratégias do agronegócio resultaram num processo de modernizaçã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o tecnol&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ógica&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt; que &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;garantiria a diminui&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ção nos
custos de produção e aumentos estrondosos de produtividade, como forma de
suprir a demanda por alimentos no mundo. Entretanto, o que notoriamente vem se
observando são destruições em todos os níveis, como os &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;desequilíbrios naturais,
através da extração excessiva dos recursos naturais, degradação do&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; solo,
polui&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ção de rios e lagos; um aumento expressivo do êxodo rural devido à
substituição da mão de obra pela mecanização; e a continuidade da fome no
mundo. &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segundo &lt;span style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial;&quot;&gt;Cavalcanti&lt;/span&gt; (2003), o tipo de
desenvolvimento que o mundo experimentou nos últimos 200 anos, especialmente
depois da Segunda Guerra Mundial, é insustentável.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Em meio às preocupações ambientais e opondo-se ao uso abusivo dos insumos
agrícolas, a partir da década de 1980, a corrente agroecológica começou a ser
mais difundida,&amp;nbsp; vem sendo estudados
diversos sistemas de produção alternativos, empregados em diferentes condições
ambientais, apresentando resultados satisfatórios do ponto de vista ecoló&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;gico, agron&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ô&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;mico, econ&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ômico e social. Segundo
Altieri, (1998)&amp;nbsp; as estratégias de
desenvolvimento devem incorporar não somente dimensõ&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;es tecnol&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ógicas, mas também questões
sociais e econômicas, o desenvolvimento tecnológico deve ser de fato
culturalmente sensível, socialmente justo e economicamente viável.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Foi realizado um estudo de caso com agricultores&lt;span style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial; letter-spacing: -0.25pt;&quot;&gt; de uma comunidade de alemães, no oeste de Santa
Catarina, na vizinhança do rio Uruguai, município de São Carlos, conhecidos
como a famí&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; letter-spacing: -0.25pt; line-height: 150%;&quot;&gt;lia Kern. Representados pela mãe
Zuleica, &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; letter-spacing: -0.25pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Waldemir o pai, Davi, o filho de
17 anos e Luiza, a filha de 11 anos&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;, que vivem em um sítio de apenas 6,5 hectares.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Com uma produção diversificada, conseguem ser praticamente
autossuficientes, não fazem utilização de nenhum tipo de agroquímico, realizam
o reaproveitamento de resíduos vegetais para adubação e cobertura morta nas
culturas. Os filhos jovens permanecem na atividade, garantindo a sucessão
familiar no meio rural. Este trabalho tem por principal objetivo sistematizar &lt;span style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial;&quot;&gt;experiências vivenciadas pela família Kern dentro de
uma perspectiva agroecológica.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;REVIS&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Ã&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O DE
LITERATURA &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Desenvolvimento sustentá&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;vel&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O agronegócio
&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;é uma das principais
atividades econômicas do Brasil, sendo considerado um dos líderes mundiais na
produção e exportação de alimentos e fibras, este resultado advém da combinação
de fatores, que desde a década de 80 vem sendo aprimoradas graças à&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;s inova&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;çõ&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;es tecnol&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ógicas, extensã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o territorial cultiv&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ável e qualidade dos
produtos, sem contar o clima tropical favorá&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;vel a v&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ários cultivos (CONCEIÇÃO E CONCEIÇÃO, 2014;
MAPA, 2015).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;E&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;m 2018, mesmo em meio á
crise econômica mundial, o agronegócio brasileiro contribuiu com 21% do PIB o
que comprova sua efetiva participaçã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o na balan&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ça comercial, entretanto, o mercado consumidor vem passando por lentas
mudanças e uma delas refere-se à procura por produtos mais saudáveis, aliado a
isso a preocupação com os impactos ambientais resultados, e ou pelo seu mau
uso, destaque para o uso intensivo e desordenado de insumos artificiais e da
mecanização (SCHULTZ e NASCIMENTO, 2001).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segundo Assis (2003) a preocupação ambiental tem despertado muitas
discussões a respeito dos padrões de desenvolvimento sustentável e suas
implicações econômicas, sociais, ambientais e culturais. O desenvolvimento
sustentá&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;vel&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt; visa à harmonia e a
racionalidade entre o homem, natureza e os seres humanos (MOREIRA, 2003), seu
principal objetivo é promover a qualidade de vida dentro &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;dos limites da capacidade de
suporte dos ecossistemas, através da incorporação de atividades produtivas. &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O desenvolvimento sustentável deve ser “uma
conseqüência do desenvolvimento social, econômico e da preservação ambiental
“(BARBOSA, 2004).&lt;span style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segundo Sachs (2004), para o desenvolvimento ser considerado sustentável
ele deve &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ser social&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;me&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;nte&amp;nbsp;includente, ambientalmente&amp;nbsp;sustentável
e&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;economicamente&amp;nbsp;sustentado&amp;nbsp;no tempo.
&amp;nbsp;Muitos autores &amp;nbsp;(Barbieri, 1997; Buarque, 1991; Daly, 1996;
Sachs, 2000, 1993) já concluíram sobre a real e urgente necessidade da
humanidade estabelecer seus limites de produção e principalmente de consumo. De
acordo com a &lt;i&gt;Global Footprint Network&lt;/i&gt;,&amp;nbsp;no dia primeiro de agosto de
2018 a humanidade atingiu seu &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://www.overshootday.org/&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Earth Overshoot Day&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; (dia de sobrecarga na terra) dia em que o consumo
de recursos naturais, ultrapassou a&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.ecycle.com.br/6434-biocapacidade&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;capacidade
de regeneração dos ecossistemas&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;, a sobrecarga da terra tem sido assinalada
cada vez mais cedo, o que é preocupante. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;background: white; line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; mso-pagination: none; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Agroecologia &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; mso-pagination: none; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Em oposição ao sistema de produção convencional
advindo com a revolução verde, a agroecologia se apresenta como uma ciência
integrada a &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;FR&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;princ&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ípios agronômicos, ecológicos e socioeconômicos, e vem se consolidando como
uma importante atividade produtiva, incluindo seus estudos que se iniciaram na
década de 70 &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;(CANUTO,1998; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;GLIESSMAN,
2005)&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;. Segundo&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt; Altieri, (1998) a agroecologia &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;é uma forma de produção agrícola que vem sendo valorizada
pelo mercado por utilizar técnicas alternativas de produção e resgatar alguns
elementos da agricultura tradicional que foram sendo perdidos ao longo dos
anos, na agroecologia a produção deriva do equilíbrio entre plantas, solo,
nutrientes, luz solar, umidade e outros organismos, é acima de tudo um estilo
de vida. Ela “valoriza o conhecimento local e empírico dos agricultores, a
socialização desse conhecimento e sua aplicação ao objetivo comum da
sustentabilidade” &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;(GLIESSMAN,
2005, p. 54).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; mso-pagination: none; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;No sistema agroecoló&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;gico t&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;écnicas como adubação verde e orgânica, reciclagem de
nutrientes, rotação de culturas, policultivos, manejo integrado e biológico de
pragas e doenças, conservação do solo e da água buscam minimizar os efeitos
agressivos sobre o ambiente natural (COSTA NETO, 1999; VEIGA, 1994), “por um
lado a agroecologia é o estudo de processos econômicos e de agroecossistemas,
por outro, é um agente para as mudanças sociais e ecológicas complexas” &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;(GLIESSMAN, 2005, p.56).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; mso-pagination: none; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; mso-pagination: none; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Agricultura familiar&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segundo Wanderley (1999),
entende-se por agricultura familiar aquela propriedade em que a família ao
mesmo tempo em que é &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;propriet&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ária dos meios de produção, assume o trabalho na unidade de produção. Desse
modo, a agricultura familiar apresenta uma tríade relação entre a terra, o
trabalho e a família, como unidade de produção agrícola onde propriedade e
trabalho estão intimamente ligados à &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;fam&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;í&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;lia.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;A agricultura familiar tem papel fundamental para a
alimentação do povo brasileiro, constitui a base econômica de milhares de
municípios brasileiros,&amp;nbsp; a diversificação&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;FR&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt; de produ&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;ção é um dos pontos primordiais para o
sucesso, e o seu crescimento está ligado diretamente, à possibilidade de o
agricultor conseguir aumentar a sua produtividade, a sua dispersão geográfica
também é uma característica positiva pois ela aproxima os produtores dos
consumidores, privilegiando, principalmente, as comunidades mais distantes das
grandes cidades e, por consequência, dos grandes centros de distribuição,
entretanto a agricultura familiar enfrenta grandes desafios na comercialização
e organização de sua produção. No Brasil os agricultores familiares são de fato
“pequenos” agricultores, com pequenas porções de terras, que dispõem de poucos
conhecimentos técnicos, recursos financeiros insuficientes para garantir a
sustentabilidade econômica deste setor. A produçã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;NL&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-ansi-language: NL; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;o agroecol&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;ógica pode ser um modelo de produção
destes agricultores a continuarem a produzir com qualidade e ambientalmente
correto.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Para que a agricultura
familiar tenha ê&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;xito &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;é preciso intensificar a
assistê&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ncia t&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;é&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;cnica, cr&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;édito rural e políticas
públicas, como PNAE (Programa Nacional Alimentação Escolar), PAA (Programa de
Aquisição de Alimentos), feiras municipais da agricultura familiar, Crédito
Rural através do PRONAF (Programa Nacional de Fortalecimento Agricultura
Familiar), sã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o pol&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;íticas de incentivo a produção familiar, o agricultor entrega sua produção
direto ao consumidor final.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Dados do Censo Agropecuário
(IBGE, 2006) estimam que a Agricultura Familiar, com apenas 24,3% da á&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;rea agr&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;í&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;cola, &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;seria responsável pela produção de quase 70% dos
alimentos consumidos no país, sendo portanto de grande representatividade
dentro do contexto do agronegócio, e do PIB, porém Hoffmann (2014) considera
praticamente impossível avaliar, com precisão razoável, qual é a parcela da
matéria-prima usada na produção dos alimentos consumidos no Brasil que se
origina verdadeiramente da produção da agricultura familiar, segundo ele seria
necessário analisar, pormenorizadamente, os canais de comercialização de todos
os alimentos e das respectivas matérias-primas, sendo portando considerado um
dado que não corresponde a realidade, entretanto ele aponta que a agricultura
familiar tem se mostrado expressiva para embasar um conjunto de estratégias
voltadas a promover a qualidade de vida no campo, Do Carmo (1998) aponta a
agricultura familiar como &quot;lócus ideal da agricultura sustentá&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;vel&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Default&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Produção Agroecológica Integrada e
Sustentável (PAIS)&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Default&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Em 1999, idealizado pelo agrônomo
senegalês Aly Ndiaye, para atender pequenos produtores do munícipio de
Petrópolis (estado do RJ), como objetivo principal a preservação do meio
ambiente, priorizando um sistema agrícola integrado, suas unidades são
definidas em áreas de produção integrada, com a exploração vegetal aliada à
criação de animais, sua sustentabilidade depende, prioritariamente, de um bom
manejo.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;O PAIS baseia-se em instrumentos,
técnicas e processos de baixo custo para a implantação de hortas em formato de
mandalas, irrigadas por gotejamento, no centro da horta é instalado um
galinheiro que produzirá o esterco utilizado como adubo para as plantas, e a
sobra do plantio servirá de alimento para as aves. Para fortalecer e ampliar as
ações de segurança alimentar nas regiões brasileiras que possuem os mais baixos
Índices de Desenvolvimento Humano - IDH, o Ministério do Desenvolvimento Social
e Combate à Fome - MDS, tem aplicado o Projeto PAIS em vários munícipios do
país (MDS, 2010).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;O PAIS significa mais alimento,
trabalho e renda no campo, incentiva o associativismo dos produtores e aponta
novos canais de comercialização dos produtos, permitindo boas colheitas
imediatas e futuras (BRITO, 2009).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Sistema de
Produção - Modelo Mandala&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;O modelo MANDALA é de Desenvolvimento
Holístico e Sistêmico Ambiental (DHSA). Promovendo a importância da dignidade
humana por meio da disponibilização do conhecimento e organização de ambientes
coexistentes de forma holística e sistêmica, praticando ações funcionais (CUNHA
et al; 2008).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;O Sistema Mandala consiste no
consórcio da produção agrícola que é bastante desenvolvido em pequenas
comunidades rurais, seu principal objetivo está ligado à diversificação das
atividades agrícolas, tendo como finalidade a melhoria no padrão alimentar
humano e elevar a renda com adoção de tecnologia apropriada de baixo custo de
produção (ABREU et al; 2010).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;A Mandala é uma estrutura consorciada
de plantas e animais que garantem a subsistência familiar, porém, pode
favorecer a produção de excedentes e também a inserção da família em
empreendimentos sociais que consistem num método participativo para o
planejamento e a organização da produção, que se caracteriza em círculos
concêntricos para promover a melhoria da qualidade de vida, da produtividade
econômica e das condições ambientais do campo e das cidades a partir de
unidades rurais de produção familiar (ABREU et al, 2010).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;A produção de alimentos nesse modelo é
diversificada: leguminosas, hortaliças, frutas, etc. (MESIANO; DIAS, 2008). Em
relação à produção e manejo, nesse sistema são criados animais de pequeno porte
(Por exemplo: peixes, patos, galinhas), que complementa a dieta dos produtores,
já que esses animais são fontes de carne e ovos (proteínas), mas também servem
como fontes de adubo (fezes) e ajudam no controle de insetos invasores
(controle biológico) (ABREU et al; 2010).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Agricultura Orgânica&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Default&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;O termo agricultura orgânica é
utilizado de forma generalizada nos principais países do mundo. Mencionado em
documentos oficiais de organismos internacionais (ONU, UNCTAD, FAO), é também
encontrado na legislação brasileira, desde a Instrução Normativa Nº 7,
17/05/1999 (Brasil, 1999), consolidando-se com a Lei 10.831, de 23/12/2003 (Brasil,
2003). Para uma melhor compreensão do que é agricultura orgânica é necessário
situar como este termo foi forjado e as transformações que vem passando ao
longo do tempo. Na verdade, é necessário avaliar as transformações que
ocorreram no setor agrícola paralelamente à interpretação da história da
evolução econômica de uma forma geral. As relações entre o universo amplo e a
agricultura são básicas para compreender como se concluiu o conceito atual.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Default&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Default&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Para alguns produtores e consumidores
também, a agricultura orgânica é ficção de naturalistas inconsequentes, já para
outros ela é uma revolução, a exemplo do que foi a Revolução Verde. Ainda há
posições intermediárias, ressaltando que o processo de transformação
sustentável deverá ser paralelo à agricultura moderna (BEZERRA e VEIGA, 2000).
Tudo mostra que existe um desafiador caminho a ser conquistado na melhora da
produtividade e da lucratividade da produção orgânica. Para Freitas (2002) a
agricultura orgânica pode reduzir custos e ser comparada, tão rentável quanto o
sistema químico convencional. Para que esse desafio possa ser enfrentado, é
essencial que as características daqueles que atualmente empreendem a
agricultura orgânica sejam compreendidas. Só assim poderão decidir se são
desejáveis e necessários estímulos para a consolidação deste tipo de
agricultura no Brasil.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Permacultura&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A Permacultura, apesar de ser frequentemente apresentada
como uma das correntes da agroecologia, pode ser compreendida como uma ciência
em construçã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o, semelhante a Agroecologia, visto que apresenta toda uma epistemologia pr&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ópria, seus métodos sã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o replic&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;áveis e é composta por
processos que englobam diversas áreas do saber (JACINTHO, 2007). O movimento
permacultural desenvolveu-se na Austrália a partir da ideia da criação de agroecossistemas
sustentáveis por meio&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;
da simula&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ção dos ecossistemas naturais, priorizando as culturas perenes como
elementos centrais (KHATOUNIAN, 2001).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Mollison (1999) aponta a construção do espaço
permacultural, abordando os princípios do &lt;i&gt;design, &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;onde a permacultura n&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ão é vista como a paisagem
em si, nem mesmo as habilidades de cultivo orgânico e agricultura sustentável,
é mais que isso, objetiva-se planejar e estabelecer, manejar e aperfeiçoar
esses e todos os outros componentes, famílias e comunidades rumo a um futuro
sustentá&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;vel (HOLMGREN, 2013).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt; Como resultado direto da implantaçã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o de m&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;étodos permaculturais almeja-se “&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;a integra&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ção harmônica entre pessoas
e paisagem, provendo sua comida, energia, habitações e outros materiais e nã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o mat&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;érias”&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;. (MOLLISON, 1999).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Um outro aspecto fundamental, baseado em um dos princi&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;pios do funcionamento ecolo&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;gico do planeta, o qual no planejamento permacultural e&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́ &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;muito observado, se refere a&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̀ interaçã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o entre cada elemento do
sistema que se esta&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́
&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;planejando (ou manejando).
Mollison (1999) afirma que mais importante do que a definic&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o dos elementos (tipos de cultura, atividades produtivas,
edificac&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧õ&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;es, fontes de a&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;gua e energia, entre outros), que compora&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̃&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o ou compo&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̃&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;em um determinado agroecossistema projetado, e&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́ &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;a definic&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o de suas interconexo&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̃&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;es, de modo que os resi&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;duos ou excedentes de um sejam reaproveitados por outros,
fechando, assim, alguns ciclos internos ao agroecossistema (JACINTHO, 2007).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Nas palavras de David Holmgren, um dos fundadores da
permacultura, &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Um bom design depende de uma
relac&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o harmoniosa e livre entre
as pessoas e a natureza, na qual a observac&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o cuidadosa e a interac&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ão racional provê&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;m a inspirac&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o, o reperto&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;rio e os padro&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̃&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;es para o design&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;”. (HOLMGREN, 2002, p.13.) Como resultado desta “&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;observac&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ão”&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;, o autor afirma que, enquanto a agricultura tradicional
e&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́ &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;intensiva em trabalho humano
e a industrial em energia fo&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ssil, o design permacultural
e&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;́ &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;intensivo em informac&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;̧ã&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;o e planejamento.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;METODOLOGIA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;O
vídeo foi apresentado pelo programa Globo Rural, mostrando o modo agroecológico
sustentável e independente de viver da família Kern, sem depender quase nada
dos comércios locais. Descendentes de alemães, composta por quatro pessoas,
mãe, pai, filho e filha em uma propriedade de 6,5 hectares localizada na zona
rural oeste de Santa Catarina, no município de São Carlos. A família possui uma
renda de R$ 2.500,00, obtida com a venda dos queijos, hortaliças, plantas
medicinais, pães e o leite produzidos na propriedade. São praticamente
autossuficientes na alimentação, só fazendo compras de materiais que não
produzem, com pouco gasto em mercado de aproximadamente 60,00/mês. São
produzidos na propriedade, o leite, o queijo, a manteiga, a ricota, os pães, os
ovos, a carne, gordura de porco, as hortaliças, feijão, arroz, milho, entre
outros.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Através
de um movimento de mulheres camponesas da comunidade, as mesmas fazem encontros
promovendo a troca de sementes crioulas e troca de conhecimentos de geração em
geração,&amp;nbsp; preservando a cultura, o
conhecimento tradicional e as sementes, promovendo sua continuidade ao longo
dos anos, para que toda a comunidade tenha diversidade de alimentos produzidos
e autossuficiência alimentar.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Possuem
assistência técnica de órgãos do governo como a Epagri, que os auxiliam nos
cultivos, como na implantação e manutenção da horta mandala e o horto de
plantas medicinais Vida e Saúde, que são utilizados como unidade demonstrativa
para a comunidade local.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;A
família Ker ainda possui os filhos que são dois artistas que tocam músicas para
contribuir na arrecadação da família em eventos regionais, além de ser um
excelente pintor e estudantes.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Cabe
destacar também, que toda a produção agropecuária da propriedade é com ausência
de agrotóxicos e adubos químicos, adotando-se práticas agroecológicas
sustentáveis na produção dos alimentos.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RESULTADOS
E DISCUSS&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ÕES&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoB&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-top: 4.6pt; mso-outline-level: 1; mso-pagination: none; tab-stops: 36.0pt 72.0pt 108.0pt 144.0pt 180.0pt 216.0pt 252.0pt 288.0pt 324.0pt 360.0pt 396.0pt 428.25pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Neste
estudo de caso evidenciou-se a utilização de técnicas agroecológicas como
ferramenta de suporte aos sistemas produtivos numa abordagem de Permacultura,
integrando os aspectos agronômicos, ecológicos, socioeconômicos e de qualidade
de vida, voltados ao uso sustentável dos agroecossistemas. Os agricultores/as
integrantes das família Kern praticam sábias maneiras de organização e
solidariedade intra e intergeracional que alimentam relações de interações e
responsabilidade mútua, configurando-se em um processo de coevolução e
transformação pessoal. Tais práticas são espontâneas e partilhadas apenas entre
os envolvidos, expressas no contexto familiar e para a comunidade como um todo,
ressaltando-se assim, a importância dos saberes tradicionais, construídos
historicamente pelos camponeses. As práticas agroecológicas adotadas,
demonstram que a agricultura familiar caracteriza-se como uma importante ferramenta
para a promoção de um desenvolvimento rural mais democrático, menos agressivo
ao meio ambiente e às pessoas, capaz de promover a inclusão social, a autonomia
por meio da autogestão e proporcionar melhores condições de vida ao trabalhador
rural. &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoB&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-top: 4.6pt; mso-outline-level: 1; mso-pagination: none; tab-stops: 36.0pt 72.0pt 108.0pt 144.0pt 180.0pt 216.0pt 252.0pt 288.0pt 324.0pt 360.0pt 396.0pt 428.25pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Os
sistema produtivo da propriedade é compreendido de maneira holística, no que
tange a organização do componentes envolvidos e suas interações. Os componentes
locais como, solo, água, as plantas, e os animais, estão interconectados entre
si por meio da ação dos componentes abstratos, como a coevolução, a associação,
a flexibilidade e o fluxo de energia,&amp;nbsp;
sendo estes componentes, diretamente associados ao tempo de preparo da
área para o cultivo, aos ciclos ecológicos e a ética, caracterizando-se como um
ciclo totalmente fechado de produção. A base dos princípios agrícolas adotados
no sistema corresponde a permacultura, sendo este, planejado de maneira que o
próprio sistema possa prover a energia necessária para a manutenção,
estimulando a diversidade e uma maior produção de alimentos, garantindo assim,
a soberania e a segurança alimentar dessa família, tornando-os praticamente
autossuficientes.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoB&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-top: 4.6pt; mso-outline-level: 1; mso-pagination: none; tab-stops: 36.0pt 72.0pt 108.0pt 144.0pt 180.0pt 216.0pt 252.0pt 288.0pt 324.0pt 360.0pt 396.0pt 428.25pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;A
aplicação dos princípios e conceitos de ecologia nas técnicas de manejo dos
recursos naturais, tais como: nenhuma dependência de insumos químicos
comerciais; uso de recursos renováveis localmente acessíveis; utilização de
tecnologias sociais e de baixo custo que causam impactos benéficos aos meio
ambiente local; aceitação e adaptação às condições locais de clima, solo, &amp;nbsp;e vegetação; manutenção a longo prazo da
capacidade produtiva;&amp;nbsp; preservação da
diversidade biológica; utilização e conservação de sementes crioulas;
recuperação e preservação de nascentes; entre outras, evidencia que o
modelo&amp;nbsp; de produção agrícola familiar
condiz com os preceitos básicos de sustentabilidade, satisfazendo as
necessidades da geração presente sem comprometer as gerações futuras,
promovendo assim, uma transformação gradual e progressiva na economia e na
sociedade, aumentando a capacidade produtiva, e permitindo igual acesso de
oportunidade à todos, onde as potencialidades econômicas, sociais e culturais
estejam de acordo com as dimensões ambiental, ética e política.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoB&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-top: 4.6pt; mso-outline-level: 1; mso-pagination: none; tab-stops: 36.0pt 72.0pt 108.0pt 144.0pt 180.0pt 216.0pt 252.0pt 288.0pt 324.0pt 360.0pt 396.0pt 428.25pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CONSIDERA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ÇÕES FINAIS&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoB&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-top: 4.6pt; mso-outline-level: 1; mso-pagination: none; tab-stops: 36.0pt 72.0pt 108.0pt 144.0pt 180.0pt 216.0pt 252.0pt 288.0pt 324.0pt 360.0pt 396.0pt 428.25pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Desta
maneira, pode-se perceber que o modelo permacultural contribuiu para mostrar
que é possível fortalecer de maneira processual a autonomia dos agricultores/as
de base familiar, considerando o conhecimento tradicional e apresentando
alternativas de uso sustentável da terra a partir de práticas agroecológicas,
preocupando-se com o redesenho dos agroecossistemas, onde, se valoriza os
recursos locais e uma produção que não visa quantidade e valores elevados nos
produtos, mas sim, a qualidade de vida e toda a história envolvida,
corroborando para uma agricultura cada vez mais respeitosa aos limites da
natureza. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoB&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-top: 4.6pt; mso-outline-level: 1; mso-pagination: none; tab-stops: 36.0pt 72.0pt 108.0pt 144.0pt 180.0pt 216.0pt 252.0pt 288.0pt 324.0pt 360.0pt 396.0pt 428.25pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;Conclui-se
que a Agricultura familiar possui força necessária para a produção do
Desenvolvimento Rural Sustentável, principalmente se houver socialização de
conhecimentos e saberes agroecológicos entre os agricultores, pesquisadores,
estudantes, extensionistas, políticos e técnicos, e a participação ativa dos
governos federais, estaduais e municipais.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoB&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-top: 4.6pt; mso-outline-level: 1; mso-pagination: none; tab-stops: 36.0pt 72.0pt 108.0pt 144.0pt 180.0pt 216.0pt 252.0pt 288.0pt 324.0pt 360.0pt 396.0pt 428.25pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DA&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;BIBLIOGRAFIA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;DA&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;ABREU, Y. V.;
OLIVEIRA, M. A. G.; GUERRA, S. M. G. &lt;b&gt;Energia, Economia, Rotas Tecnológicas: &lt;/b&gt;Textos
Selecionados. Funcionamento do Sistema Mandala, 2010. &lt;b&gt;Disponível em&lt;/b&gt;:
&lt;http: a.htm=&quot;&quot; andal=&quot;&quot; do=&quot;&quot; e=&quot;&quot; istema=&quot;&quot; libros=&quot;&quot; uncionamento=&quot;&quot; www.eumed.net=&quot;&quot;&gt;. Acesso em: 19 abr. 2019. &lt;/http:&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;ALTIERI, M. A. &lt;b&gt;Agroecologia -&lt;/b&gt; &lt;b&gt;A
dinâmica produtiva da agricultura sustentável&lt;/b&gt;. Porto Alegre: Editora da
Universidade Federal do Rio Grande do Sul, 1998. 110 p.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;BARBOSA, G. S. O desafio do desenvolvimento
sustentável.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Revista Visões&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;, v. 4, n. 1, p. 1-11, 2008.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;BARBIERI,
J. C.&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;i&gt;Desenvolvimento e meio ambiente&lt;/i&gt;: as estratégias de
mudanças da Agenda 21&lt;/b&gt;. Petrópolis: Vozes, 1997. 156p.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;BEZERRA,
M.C.L.; VEIGA, J.E. (Coord.) &lt;b&gt;Agricultura Sustentável&lt;/b&gt;. Brasília:
Ministério do Meio Ambiente; Instituto Brasileiro do Meio Ambiente e dos
Recursos Naturais Renováveis; Consórcio Museu Emílio Goeldi, 2000.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;BRASIL.
Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento&lt;b&gt;. Instrução Normativa Nº7&lt;/b&gt;.
Brasília: Diário Oficial da União, Seção 1. págs 11, 19/05/1999.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;BRASIL.
&lt;b&gt;Lei 10.831&lt;/b&gt;. Brasília: Diário Oficial da União, 24/12/2003.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;BRITO, V. Agência SEBRAE (Serviço de
Apoio às Micro e Pequenas Empresas) de Notícias. &lt;b&gt;Programa de Agricultura
Sustentável&lt;/b&gt;. 2009. &lt;b&gt;Disponível em:&lt;/b&gt;
http://www.rits.org.br/notícias/destaque-4/programa-de-agricultura-sustentavelpode-virar-politica-nacional.
Acesso: 01/12/2016.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;BUARQUE,
C.&amp;nbsp;&lt;b&gt;A desordem do progresso: o fim da era dos economistas e a construção
do futuro&lt;/b&gt;. São Paulo: Paz e Terra, 1991. 186p.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;CONCEIÇÃO, J. C. P. R.; CONCEIÇÃO, P.
H. Z. &lt;b&gt;Agricultura: evolução e importância para a balança comercial
brasileira. Brasília,&lt;/b&gt; 2014. (Texto para Discussão IPEA, n. 1944).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;CUNHA, L. M. V.
et al. &lt;b&gt;PROJETO MANDALLA –sustentabilidade da Agricultura Familiar&lt;/b&gt;. In:&lt;b&gt;
&lt;/b&gt;IX Simpósio de Recursos Hídricos do Nordeste. 2008: Salvador-BA. &lt;b&gt;Disponível
em:&lt;/b&gt; &lt;familiarhttp: a.pdf=&quot;&quot; arquivos=&quot;&quot; lizedemoraesvieiradacunh=&quot;&quot; www.coloquiointernacional.unimontes.br=&quot;&quot;&gt;. Acessado em: 19 de abr. 2019.&lt;/familiarhttp:&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;DALY,
H.&amp;nbsp;&lt;b&gt;Beyond growth: the economics of sustainable development.&lt;/b&gt; Boston:
Beacon Press, 1996. 254p.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;FBB – Fundação Banco do Brasil. PAIS -
&lt;b&gt;Produção Agroecológica Integrada e Sustentável: mais alimento, trabalho e
renda no campo&lt;/b&gt;. Brasília: Fundação Banco do Brasil, 2008.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;FREITAS, J. C. &lt;b&gt;Agricultura
Sustentável&lt;/b&gt;: Uma análise comparativa dos fatores de produção entre
Agricultura Orgânica e Agricultura Convencional. 2002. Dissertação (Mestrado em
Economia) - Departamento de Economia. Universidade de Brasília, Brasília.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;HOFFMANN,
R. A agricultura familiar produz 70% dos alimentos consumidos no Brasil?.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Segurança Alimentar e Nutricional&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;, v. 21, n. 1, p. 417-421, 2014.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Holmgren, D.
(2013). &lt;b&gt;Permacultura: princí&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;pios e caminhos al&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;FR&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;é&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;m da sustentabilidade.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Porto Alegre: Via Sapiens&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;DE&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;HOLGREN, &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;D&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Permaculture: principles &amp;amp; pathways beyond
sustainability. &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Holmgren
Design Services, Austra&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;́&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;lia, 2002.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;CorpoA&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 5.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 5.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Khatounian,
C. A. (2001). &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;A reconstrução ecol&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;ó&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;gica da agricultura&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;NL&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;.
Agroecol&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;ó&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;gica.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;JACINTHO, C. R. D. S.
(2007). &lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;A
agroecologia, a permacultura e o paradigma ecol&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;ES-TRAD&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;ó&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;gico na extensão rural: uma experi&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;FR&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;ê&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;ncia no Assentamento Colônia
I-Padre Bernardo-Goiás&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt; (Doctoral dissertation, Universidade de
Brasília).&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;MINISTÉRIO DO DESENVOLVIMENTO SOCIAL E
COMBATE À FOME. Edital&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;MDS/SESAN No 11. MDS, Brasília, 2008. &lt;b&gt;Disponível
em: &lt;/b&gt;&lt;http: editais-anteriores=&quot;&quot; editais=&quot;&quot; segurancaalimentar=&quot;&quot; territoriosdeseguranca-alimentar-e-desenvolvimento-local-consad=&quot;&quot; www.mds.gov.br=&quot;&quot;&gt;.
Acesso em: 19 abr. 2019.&lt;/http:&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;MINISTÉRIO DA AGRICULTURA, PECUÁRIA E
ABASTECIMENTO (MAPA). &lt;b&gt;Secretaria de Política Agrícola&lt;/b&gt;. Disponível em:&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;Corpo&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;http: www.agricultura.gov.br=&quot;&quot;&gt;.
Acesso em: 09 abr. 2019.&lt;/http:&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-fareast-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;MESIANO, A.; DIAS, Rafael. A Tecnologia Social como
estratégia para o desenvolvimento sustentável: o caso da Mandalla. &lt;b&gt;In: &lt;/b&gt;VII
ESOCITE. Jornadas Latino-Americanas de Estudos Sociais das Ciências e das
Tecnologias. Rio de Janeiro, 2008. &lt;b&gt;Disponível em:&lt;/b&gt; &lt;http: esocite2008=&quot;&quot; htm=&quot;&quot; resumos=&quot;&quot; www.necso.ufrj.br=&quot;&quot;&gt;.
Acessado em: 19 abr. 2019.&lt;/http:&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;MOLLISON,
B. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Permaculture: designers` manual&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;8a. ed. Tyalgum, Austrá&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;lia:
Tagari Publication, 1999.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #212121; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;SACHS, Ignacy.
Desenvolvimento sustentável: desafio do século XXI.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Ambiente &amp;amp; sociedade&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;, v. 7, n. 2, p. 214-216,
2004.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;PadroA&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;SACHS, I.&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;i&gt;Caminhos para o desenvolvimento sustentável&lt;/i&gt;.
Rio de Janeiro: Garomond.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/7642397326230669536/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/7642397326230669536' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/7642397326230669536'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/7642397326230669536'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2019/11/familia-kern-agroecologia-e-o.html' title='Família Kern - A AGROECOLOGIA E O FORTALECIMENTO DA AGRICULTURA FAMILIAR'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-8514377647994723055</id><published>2019-05-08T18:03:00.004-07:00</published><updated>2019-05-08T18:03:59.630-07:00</updated><title type='text'>ESTUDO DE CASO - SÍTIO DO MATO, BA: desigualdade social, cultural e econômica</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ALEX
JUSTINO ZACARIAS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;GEIZA
CORRÊA LOUBACK JANUÁRIO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;NÁGILA
SCARPI NESPOLI&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RAFAEL
DE ALMEIDA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;STEPHAN
LOPES CARVALHO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;VANESSA
SESSA DIAN&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;VINÍCIUS
RODRIGUES FERREIRA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; margin-left: 212.4pt; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Artigo
apresentado à Disciplina de Agroecologia do Programa de Pós-graduação &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;stricto sensu &lt;/i&gt;Mestrado Profissional em
Agroecologia do Instituto Federal do Espírito, como requisito parcial de
avaliação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 8.0pt; margin-left: 212.4pt; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Orientador:
Prof. Dr. Maurício Novaes Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Alegre, Espírito Santo&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;2019&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RESUMO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
necessidade em produzir alimentos para atender a cadeia do agronegócio e o
crescimento populacional desenfreado, tornou o Brasil um país com alta
potencialidade para atender essas necessidades, devido sua grande extensão
territorial (8.515.767,049 km²) e uma área com potencial agrícola de 350,2
milhões de hectares. No contraponto, ainda persiste a desigualdade no campo,
mostrando a realidade e a fragilidade de um país que produz em alta escala, mas
ignora as questões sociais no campo, deixando na linha da pobreza muitos
brasileiros que vivem na zona rural e depende da agricultura para sua
sobrevivência. O sítio do Mato, BA, mostra a realidade da desigualdade social,
cultural e econômica que persiste, para pequenos sitiantes, em diversos
lugarejos do nosso extenso e diverso país. A partir do exposto, este estudo
teve como objetivo analisar a realidade dos moradores do município de Sítio do
Mato – BA, relacioná-los com os princípios da Ecologia, Agroecologia e
Sustentabilidade, mostrando alternativas viáveis para a melhoria da qualidade
de vida e da fixação do homem no campo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Palavras-chave:
Agricultura familiar, Desenvolvi­mento rural, Pobreza rural.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ABSTRACT&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;EN&quot; style=&quot;color: #212121; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-ansi-language: EN;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;The need to produce food to meet the agribusiness chain and unrestrained population &lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;growth has made Brazil a country with high potential to meet these needs, due to its large &lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;territorial extension of 8,515,767,049 km² and an area with agricultural potential of 350.2 million&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt; hectares. In contrast, inequality still persists in the countryside, showing the reality and fragility&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt; of a country that produces on a high scale, but ignores social issues in the countryside,&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt; leaving many Brazilians living in the countryside and their survival. The site of Mato, shows&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt; the reality of the social, cultural and economic inequality that persists, in small farms in several&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt; places of our extensive and diverse country. Based on the above, this study aimed to analyze&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt; the reality of the inhabitants of the municipality of Sítio do Mato - BA, to relate&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt; them to the &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #212121; font-size: 12pt;&quot;&gt;principles of Ecology, Agroecology and Sustainability, showing viable alternatives &lt;/span&gt;for improving&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;quality of life and man in the field.&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;pre style=&quot;background: white; line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;color: #212121; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-ansi-language: EN-US;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-ansi-language: EN-US;&quot;&gt;Keywords: Family agriculture,
Rural development, Rural poverty.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;INTRODUÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O fenômeno do desenvolvimento é compreendido
com uma evolução que engloba o bem-estar social dos indivíduos. Leva em
consideração as condições monetárias, educacionais, saúde, moradia, saneamento
básico, dentre outros fatores. Quanto melhor forem esses critérios, maior será
o desenvolvimento econômico e social de uma sociedade em específico. Para isso,
um dos fatores a serem combatidos visando um maior desenvolvimento, é a pobreza
(PEREIRA et al., 2018).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O conceito de pobreza por ser fundamentado em
três perspectivas: subsistência, necessidades básicas e privação relativa.
Subsistência quando relacionada a sobrevivência pela falta de alimentos para
manter as condições vitais. Necessidades básicas referentes a privação de
consumo de bens essenciais como vestuários, residência, saneamento básico,
acesso a instituições de saúde e educação. Privação relativa quando o indivíduo
não detém de recursos e condições de vida para inserir-se ao meio social ou ao
padrão de vida do restante da comunidade (PEREIRA et al., 2018).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Esses fatos podem estar aliados à falta de
políticas públicas que não abrangem esta parcela da população, por inúmeros
motivos. No entanto, há programas do governo que focam em famílias que estão em
condições de baixa renda. Dentre os programas de combate à pobreza, podemos
citar o Bolsa Família que prevê uma parcela de renda transferida sem
contrapartida, e o projeto Fome Zero. Este último, engloba a Política Nacional
de Segurança Alimentar e Nutricional (SOUZA, 2018).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;No meio rural, a pobreza possui estreita
relação com uma grande desigualdade, decorrente das transformações do processo
de modernização da agricultura. Isso resultou em uma alta concentração de terra
nas mãos de poucas pessoas, na distribuição de renda desigual, no aumento do
êxodo rural e no aumento da exploração de força de trabalho nas propriedades
menores (PALMEIRA, 1989).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Apesar do Brasil se destacar como uma das
maiores potências agrícolas mundiais, é no campo, região provedora de tal
riqueza, onde ainda são encontradas inúmeras pessoas vivendo em condições de
miséria e de pobreza extrema. Segundo o último censo agropecuário (CENSO, 2018),
esses moradores, com rendas mensais que não ultrapassam R$ 70,00 por pessoa,
representam 8,5% da população brasileira, inclusive os moradores “Sítio do Mato
- BA”. São moradores da zona rural, sobrevivendo do cultivo de forma rudimentar,
seus alimentos, sem equipamento e implementos agrícolas e sem acesso à
tecnologia, consequentemente ficando às margens do desenvolvimento e inserido
na linha da pobreza rural.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Dentro deste contexto, os moradores do
município de Sítio do Mato, BA, são pequenos sitiantes, analfabetos ou com
pouco estudo, que criam animais ou cultivam alimentos de forma rudimentar. Para
garantir o consumo familiar, plantam milho, feijão e mandioca, sem equipamentos
e ou implementos agrícolas, ausentes de tecnologias. Além disto, ainda são
desprovidos de conhecimentos e suporte técnico. Fato que contribui para uma
produção em baixa quantidade e qualidade de alimentos, que ainda corre o risco
de ser perdida pelo período sem chuvas (Documentário apresentado no Globo
Rural, 2013).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Dentro deste contexto, os moradores do município
de Sítio do Mato, emancipado do município de Bom Jesus da Lapa em 1989, região
norte da Bahia, zona rural conhecida como Pageú, apesar das dificuldades
vivenciadas, alguns avanços e melhorias são vistos entre os moradores na
localidade, como a aquisição de cisternas para o armazenamento de água da
Família, que contribui na renda mensal dessas famílias. Apesar de toda
dificuldade relacionada ao fornecimento de água, inclusive o baixo índice
pluviométrico, a frequência das crianças na escola e o auxílio ofertado pelo
programa Bolsa Família, é notória a esperança de dias melhores: é a certeza que
a transformação virá por meio da educação dos filhos, mesmo com toda a dificuldade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A partir do exposto, este estudo teve como
objetivo analisar a realidade dos moradores do município de Sítio do Mato, BA, relacioná-los
com os princípios da Ecologia, Agroecologia e Sustentabilidade, mostrando
alternativas viáveis para melhoria na qualidade de vida e da fixação do homem
no campo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CONCEITOS E DEFINIÇÕES&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;AGROECOLOGIA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A agroecologia é vista com características de
natureza multidisciplinar, cujos ensinamentos pretendem contribuir na
construção de estilos de agricultura de base ecológica e na elaboração de
estratégias de desenvolvimento rural, os ideais da sustentabilidade numa
perspectiva multidimensional (EMBRAPA, 2006).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A agroecologia é a ciência ou a disciplina
científica que apresenta uma série de princípios, conceitos e metodologias para
estudar, analisar, dirigir, desenhar e avaliar agroecossistemas, com o
propósito de permitir a implantação e o desenvolvimento de estilos de
agricultura com maiores níveis de sustentabilidade. A agroecologia&amp;nbsp;surge
como alternativa para uma agricultura sustentável, de inserção e compromisso
com o bem estar do homem do campo, assumindo um caráter de produção com manejos
que impactam minimamente o ambiente utilizado para o cultivo, configurando-se
como um modelo de agricultura conservacionista (ALTIERI, 2001).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;AGRICULTURA CONVENCIONAL &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;É o modelo de agricultura praticado ao longo
das décadas mais recentes, que utiliza um conjunto de práticas e técnicas
realizadas a partir do marco histórico chamado Revolução Verde, cuja finalidade
evidenciava a&amp;nbsp;expansão da produção agrícola para atender a demanda da
população; a agricultura&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;convencional é
praticada com base nos meios necessários para o aumento de produção que podemos
destacar da seguinte forma: manejo do solo com o uso de máquinas e implementos
agrícolas, que revolvem o solo e prejudica sua estrutura e sua diversidade de
macro e microrganismos, utilização de agroquímicos como alternativas para o
controle de pragas e doenças, e a visão produtivistas sem limites (CAPORAL,
2004).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;MATERIAIS E MÉTODOS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O presente trabalho teve início na disciplina
de Agroecologia, ministrada pelo Programa de Pós-Graduação em Agroecologia no Instituto
Federal do Espírito Santo – Campus Alegre, no mês de março de 2019, com base no
documentário “Sítio do Mato – BA”, apresentado em veículo televisivo nacional e
disponível na plataforma de compartilhamento de vídeos YouTube, publicado em
2013. Durante o seu desenvolvimento, foi realizado um estudo de caso por meio
do documentário citado. Tal caso foi analisado juntamente com os Princípios da
Ecologia, sendo eles: interdependência, sustentabilidade, ciclos ecológicos,
fluxos de energia, associações, flexibilidade, diversidade e coevolução (ODUM,
1988).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;De maneira geral, o documentário aborda a
vivência de moradores do município de Sítio do Mato – BA, que sobrevivem em
condições abaixo da linha da pobreza no meio rural, mesmo com o apoio mensal do
Programa Bolsa Família. O vídeo também mostra algumas melhorias vivenciadas
pelos moradores, como a chegada de cisternas para o armazenamento de água das chuvas,
por exemplo. Mas apesar desse benefício, as famílias do Sítio do Mato ainda
calejam com péssimas condições de saúde básica (falta de saneamento básico),
água salobra que, na maioria das vezes, está contaminada e limitações para
realizar plantios, mesmo com espaço disponível.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Na análise empreendida nesta pesquisa, o
conceito de ecossistema foi analisado como signo material e como possibilidade
de discussão sobre possíveis sentidos associados aos princípios de ecologia.
Dessa forma, partiu-se de uma análise dessa estrutura.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RESULTADOS E DISCUSSÃO&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Como pode-se observar, a família mora em uma
casa simples, composta por 11 membros: o casal, filhos e netos. &amp;nbsp;A renda
da família vem do Programa do Governo Federal “Bolsa Família” no valor de
R$134,00, somado às diárias de trabalho realizadas fora do sítio, chegando à
renda mensal de R$600,00, o que dá R$54,00/pessoa. Esses valores são
insuficientes para que a família possa ter uma qualidade de vida mínima, que garanta
sua segurança alimentar e nutricional, fixação dos filhos no campo,
investimento em melhorias dentro da propriedade e na produção agrícola.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Durante a reportagem, pode-se notar a falta
de assistência técnica e extensão rural, não só para a família, e sim para toda
a região pertencente ao município de Sítio do Mato. Observa-se o abandono dos
órgãos e entidades públicas, do governo e da própria sociedade. Os benefícios
trazidos por programas, tais como: Bolsa Família,&amp;nbsp;Programa de Saúde da Família,
implantação de cisternas, transporte escolar, acesso à energia elétrica, não
são garantias para que a família saia da condição em que se encontra.&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;É notório que existe uma questão sociocultural
muito típica desta região do Brasil, famílias grandes vivendo em sub condição e
que lutam para sobreviver com a realidade que possuem. Tal condição vem
passando de geração a geração, e parece não ter fim. No entanto, a educação é
vista, pela família, como o único instrumento transformador, que os filhos
estão tendo oportunidade de estudar - mas ainda não é a garantia de melhorias.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A falta de orientações técnicas e ao acesso
às tecnologias agrícolas inviabilizam a sustentabilidade produtiva. &amp;nbsp;As
condições climáticas e pedológicas do local são fatores limitantes para o
desenvolvimento da agricultura no local, mas existem alternativas para que se
consiga produzir nessas condições. No entanto para quem está vivendo naquelas
condições, sem nenhuma orientação técnica e acesso a&amp;nbsp;insumos de qualidade,
não é possível mudar, resta a saída vender a sua mão de obra para sobreviver.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segue a análise regional, sob o ponto de vista
que considera os “Princípios da Ecologia”, segundo ODUM (1988).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;INTERDEPENDÊNCIA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A Família do Sítio do Mato vende sua mão de
obra para garantir a renda da família; desta forma, as atividades da
propriedade, que já são comprometidas por diversos fatores, ficam ainda mais limitadas.
Não possuem acesso a insumos agrícolas e nem incentivos aos modernos fatores de
produção (irrigação, por exemplo). A família é totalmente dependente de rendas
externas, não provenientes da propriedade onde moram.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Nessa condição, quando observa-se essa
família em questão, vemos que existe a interdependência a esse modelo cruel de
produção, onde meramente busca-se a sobrevivência: promovem degradação
ambiental, que retroalimenta a degradação socioambiental.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SUSTENTABILIDADE&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Deve-se respeitar os seus limites do
ecossistema, ou estarão comprometidos os recursos naturais&amp;nbsp;para as futuras
gerações. A sustentabilidade de uma espécie é um processo que deve ser adquirido
ao longo do tempo, contemplando&amp;nbsp;as bases limitadas dos recursos. A
natureza fornece os bens e serviços que os humanos necessitam. A natureza
viverá sem os humanos, porém os humanos, não viverão sem a natureza.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;No caso da família do Sítio do Mato, é
notório a falta de sustentabilidade dentro do ambiente em que vivem, o que
corrobora para a falta de estabilidade social, cultural, ambiental e econômico.
&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;A implantação de cisternas realizada por intermédio de
programas do Governo Federal, é um fator que contribuiu para melhorar as
condições da família. No entanto, é preciso buscar alternativas para que a
realidade deste local seja transformada, gerando renda e qualidade de vida para
os membros da família.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Os Sistemas Agroflorestais (SAF’s) vem se mostrando
como uma alternativa viável e possível, para ser utilizada naquele local. Estes
sistemas devem atender três princípios básicos de sustentabilidade, ou seja,
devem ser economicamente viáveis, ambientalmente equilibrados e socialmente
justos. Assim, as principais razões para o produtor introduzir árvores em sua
propriedade são: ser rentável, permitir a diversificação de renda e geração de
empregos, ter finalidades protetoras e valor estético, contribuir para o bem
estar animal, e fornecer resíduos ao solo (EMBRAPA Floresta).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A região onde está localizado o Sítio do Mato,
é propícia para o desenvolvimento das seguintes culturas: Banana, Cacau, Mandioca,
Mamão, Eucalipto, Gliricídia, Braquiária, algumas olerícolas, após o sistema já
instalado.&amp;nbsp;No entanto, é preciso orientar, capacitar e fornecer condições
técnicas para que a família possa implantar o sistema dentro das propriedades.
A implantação do SAF seria uma opção para melhorar a alimentação da família,
fixação da mão de obra no sistema, e como geração de renda a venda alternativa
do excedente para programas como Programa Nacional de Alimentação Escolar
(PNAE), garantindo renda para a família.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A implantação de um sistema de produção como
SAF, é uma oportunidade para que a família do Sítio do Mato, possa estabelecer
uma relação mais harmônica com o meio ambiente, garantir que sua propriedade
venha ser sustentável dentro dos princípios Agroecologia que compreende a
garantia social, ambiental e econômica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CICLOS ECOLÓGICOS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A agricultura tradicional simplifica os
agroecossistemas, a decomposição é alterada, uma vez que a planta é colhida, e
a fertilidade é mantida, não pela reciclagem, mas por fertilizantes, dependendo
de uma contínua intervenção humana. No caso da Família do Sítio do Mato, o&amp;nbsp;fato
de não haver diversidade de culturas, ocorre a redução na ciclagem de nutrientes
e também a ação de microrganismos. Consequentemente, de acordo com Altieri
(1989), o estoque de carbono é alterado, afetando todo o ciclo biogeoquímico da
propriedade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Na família estudada, os ciclos ecológicos (água,
carbono, oxigênio, entre outros) são seriamente afetados: a falta de cobertura
vegetacional afeta o equilíbrio dos ecossistemas e contribui para o desequilíbrio
ambiental do local.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;FLUXOS DE ENERGIA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Em ecologia, o fluxo de energia é definido
como transformação da energia solar em energia química a partir de processos
fotossintetizantes e acumulados nos organismos vivos. Essa energia, além de
retida no corpo do organismo, parte é perdida para o meio. Por exemplo, as
gramíneas sintetizam sua energia proveniente do sol. Essa energia é acumulada
em sua estrutura e parte é eliminada para o meio pelo processo de transpiração.
O gado se alimenta desta planta e acumula em seu organismo a energia da planta
e assim sucessivamente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Diante dessa definição, o caso da família do
Sítio do Mato tem seu fluxo de energia precarizado ao comparar-se com outras
famílias e pela quantidade de pessoas que precisam se alimentar. Tudo o que
plantam acabam perdendo devido à seca ou a insalubridade da água (quando essa é
usada para molhar as mudas). Carecem de tecnologias, apoio do Governo para auto
sustentar. Mesmo não passando fome, a família exibe a pouca diversidade em suas
refeições. Comem apenas 3 tipos de alimentos, quando há três.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Ao saber que a maioria dos brasileiros
consome uma diversidade de alimentos, e que o Brasil tem capacidade para tal
produção, em quantidade e qualidade, não é confortável notar que há famílias
sem acesso à essa diversidade para sobreviver. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ASSOCIAÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O associativismo é uma forma de organização
que visa fortalecer grupos de pessoas associadas por meio de ações coletivas e
de formas democráticas. É uma organização social, onde compartilhar objetivos,
buscando soluções próprias, trazem para si a responsabilidade e, vivenciando os
resultados alcançados, fortalecem a autoestima, a autoconfiança e o senso de
comunidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Percebe-se que alguns dos serviços de auxílio
fornecidos pelo do governo e do estado ainda são precários. Existe a visita de
agentes de saúde, que são ligados ao Programa Nacional de Acompanhamento Familiar,
seus filhos têm acesso ao transporte escolar, mas ainda falta a merenda na
escola, que é um direito adquirido por lei. Em relação ao funcionamento da
propriedade rural, como uma atividade agrícola eficiente, deveriam ter acesso
aos programa de extensão rural efetivo e ativo, que auxiliaria os produtores no
manejo das culturas, acesso aos programas para obtenção de sementes de
qualidade, alternativas para diversificação das atividades na propriedades,
acesso às linhas de crédito rural e as tecnologias que facilitaria o dia a dia local.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Saneamento básico ainda não faz parte da realidade
local. Nas casas não existem banheiros internos, não possuem rede de esgoto, e
nem coleta de resíduos sólidos (lixo). A água que atende a família não possui
tratamento, é garantida pelas cisternas instaladas na casa. O posto de saúde
conta com médico e agentes de saúde da família. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;FLEXIBILIDADE&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Os pais entendem a importância da educação adquirida
por intermédio das escolas para&amp;nbsp;seus filhos, mesmo demonstrando baixo grau
de instrução. Eles, juntamente com os filhos maiores, chegam a trabalhar fora
da propriedade para garantir a renda mensal da família. Enxergam&amp;nbsp;a
formação acadêmica como um meio dos filhos saírem daquela condição de pobreza,
para que as demais gerações não se submetam a viver na precariedade.
Entretanto, se não acontecer uma mudança que interfira em todo contexto da
família, a educação será um paliativo e talvez não seja um instrumento
transformador para a família. Mas o fato de reconhecerem a educação como
transformadora, é um passo para realização do sonho de uma vida melhor.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;DIVERSIDADE&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Vivendo em condições de extrema pobreza, a
falta de renda é preocupante. A falta de trabalho e de condições para produzir
e viver na zona rural,&amp;nbsp;levam os moradores a terem que buscar alternativas
fora da propriedade, realizando serviços em outras propriedades da região.
Outro meio de renda encontrado para sobrevivência dessa família são os programas
de rendas regulares, como o “Bolsa Família”, que servem como complemento de
receita mensal e são destinados para garantir a essas famílias o direito à
alimentação e o acesso à educação e à saúde.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l0 level1 lfo2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;COEVOLUÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A coevolução é um estado evolutivo entre duas
espécies que mantém suas relações ecológicas em um meio, mas não trocam genes
entre si. De acordo com Ehrlich e Raven (1964), a coevolução estuda as
interações entre animais e plantas podendo incluir competição, predação,
mutualismo ou outras maneiras de protocooperação. No caso da família que vive
no Sítio do Mato, podemos analisar sua coevolução na interação com os animais e
plantas ao redor da casa.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A família, da melhor maneira possível, tenta
alimentar os animais (vacas e galinhas) para que esses possam se desenvolver e
assim, produzir leite e ovos, servindo de alimento para a família. E os animais
dependem da família para sobreviver, pois não há comida disponível no meio em
que vivem. Há dependência alimentar - tanto por parte da família, quanto a
parte dos animais. O ser humano não teria sua evolução sem a interação com seu
meio. Toda adaptação do ser humano é baseada na sua vivência com outras
espécies.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CORRELAÇÃO
ENTRE FAMÍLA KERN E FAMÍLIA DO SÍTIO DO MATO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O Brasil possui regiões com características diferenciadas,
onde as condições&amp;nbsp;climáticas, geológicas, fauna e flora, que confere a
cada região sua diversidade ambiental e agrícola.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Analisando as duas situações, que foi
mostrada nos vídeos durante a aula de Agroecologia, é muito forte a questão
social, econômica, ambiental de cada família. Em ambas, onde encontram-se todos
os pontos chaves da sustentabilidade, é notório a qualidade de vida e o
pertencimento cultural social e ambiental, demonstrado em todas as atividades
realizadas pela família, deste a produção de uma muda até a atividade de lazer
da família. Na família Kern, agricultores familiares do interior de Santa
Catarina, observa-se os princípios agroecológicos, atitudes que garantem a
perpetuação das atividades pelos filhos que fazem parte da rotina na
propriedade. &amp;nbsp;A educação dos filhos é importante e concreta, pois possuem
um nível cultural e intelectual diferenciado. As atividades em família fazem
parte da rotina da família. A renda vem da produção da propriedade, que recebe
orientações técnicas de profissionais capacitados, tem acesso à tecnologia que
contribui para a eficiência produtiva dentro da propriedade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Fazendo uma correlação da Família Kern e a
Família do Sítio do Mato, é nítido as diferenças em amplos aspectos. No entanto,
deve-se considerar as regiões onde estão localizadas cada família. Mas o que
mais chama a atenção são as condições em que vive cada família, e as
oportunidades que chegaram para cada uma delas. Um ponto em comum entre ambas é
o sonho da educação dos filhos; porém, para a família do Sítio do Mato, ainda é
muito longe da realidade da Família Kern, pois além de terem uma renda familiar
que garanta sua estabilidade financeira e qualidade de vida; os valores
culturais estão presente em todas as atividades da família.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;De fato, as oportunidades que chegaram para
cada família são distintas, e a relação que estabeleceram com suas rotinas
traçaram os caminhos de cada uma das famílias. Oportunidades, senso de
pertencimento cultural, educação, acesso a tecnologias e orientação técnica
especializada, relação de interação com meio ambiente respeitando o ecossistema
fizeram diferença para que a família Kern obtivesse&amp;nbsp;sucesso em suas
atividades na propriedade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A família do Sítio do Mato talvez nunca chega
às condições da família Kern, mas poderá melhorar sua condição de vida.
Provavelmente seus filhos saíram para trabalhar e morar na cidade, e com isso
dificulte ainda mais a situação da propriedade da família. Mas o que chama a
atenção é a esperança em dias melhores, dias de fartura no campo, e isso é
possível. A Agroecologia é uma alternativa para a família do Sítio do Mato, mas
é preciso que a família receba orientação e acompanhamento de técnicos. Assim a
família poderá contemplar uma mudança gradual na realidade difícil que vivem.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CONSIDERAÇÕES FINAIS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;É
fundamental o equilíbrio da biosfera: os ecossistemas interagem entre si
mantendo a ciclagem de materiais e a sustentação da vida. Se um pequeno sistema
é interrompido, o resultado é decisivo para a extinção de um sistema bem maior,
em escala de biodiversidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Sabe-se que o meio ambiente está empobrecido
de recursos, devido à atividade humana. O homem consegue viver em todos os
variados ecossistemas, por adaptar o ambiente às suas condições, mas vem
interferindo no equilíbrio de forma direta ou indireta nos Biossistemas, que
compõem a Biosfera. As consequências são sentidas de formas catastróficas:
essas formas geram desordem natural e faz criar no ambiente uma variação que
pode gerar em outra área um efeito catastrófico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O desequilíbrio social observado na família
do Sítio do Mato pode ser entendido como um indicador de desequilíbrio
ambiental que se reflete também em uma desordem econômica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A presença de alguns programas do governo não
tira as famílias da lista de miseráveis no Brasil. A família tem orgulho do
acesso à educação que seus filhos estão tendo, e anseiam melhorias na qualidade
de vida, advindas da educação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;É preciso que exista uma atuação sistêmica de
órgãos governamentais e não governamentais, para que ocorra a transformação
desta família e que tenham alternativas para que possam viver com dignidade
dentro de sua propriedade, evitando que seus filhos façam parte da estatística
do êxodo rural brasileiro, e que garantam a sustentabilidade e dignidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; mso-add-space: auto; mso-list: l1 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Wingdings; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;REFERÊNCIAS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;ALTIERI, Miguel. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;Agroecologia:&lt;/b&gt;
a dinâmica produtiva da agricultura sustentável. Terceira Edição – Porto
Alegre: Ed. Universidade/UFRGS, 2001.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;CAPORAL, Francisco Roberto; COSTABEBER, José Antônio.
Agroecologia e extensão rural. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Contribuições para a promoção do
desenvolvimento rural sustentável. Brasília DF. MDA\SAF\DATER-IICA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;, 2004.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;CIDADE, E. C; MOURA JUNIOR, J. F.; XIMENES, V. M. Implicações
psicológicas da pobreza na vida do povo latino-americano. &lt;b&gt;Psicol. Argum&lt;/b&gt;,
v. 30, n. 68, p 87-98, 2012.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;EHRLICH, P. R &amp;amp; P. H. RAVEN (1964). &lt;b&gt;Butterflies
and plants: A study in coevolution&lt;/b&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Evolution, 18:586-608. Disponível em
&lt;https: 06212=&quot;&quot; seq=&quot;1#metadata_info_tab_contents&quot; stable=&quot;&quot; www.jstor.org=&quot;&quot;&gt;
Acesso em: 17 abr. 2019.&lt;/https:&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;EMBRAPA. Centro Nacional de Pesquisa de Solos (Rio de Janeiro, RJ).
Sistema brasileiro de classificação de solos. Brasília, DF: Embrapa Produção da
Informação, 1999. 412 p.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;FERRAZ, J. M. G. Agência Embrapa de Informação Tecnológica. Disponível
em: &amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://www.agencia.cnptia.embrapa.br/gestor/agricultura_e_meio_ambiente/arvore/CONTAG01_8_299200692526.html&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; text-decoration: none; text-underline: none;&quot;&gt;https://www.agencia.cnptia.embrapa.br/gestor/agricultura_e_meio_ambiente/arvore/CONTAG01_8_299200692526.html&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&amp;gt;. Acesso em: 14 abr. 2019. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) (2018). &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;«&lt;b&gt;Base
de dados por municípios das Regiões Geográficas Imediatas e Intermediárias do
Brasi&lt;/b&gt;l»&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;. Consultado em 17 de Abril de 2019,
as 17:48&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;ODUM, E. P. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;Ecologia.&lt;/b&gt; Rio de
Janeiro: Guanabara, 1988. 434 p.Biblioteca(s): Embrapa Acre; Embrapa
Agrobiologia; Embrapa Amazônia Ocidental; Embrapa Florestas.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;PALMEIRA, M. Modernização, Estado e questão agrária. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;Estudos Avançados&lt;/b&gt;, v. 3, n. 7, p.
87-108, 1 dez. 1989.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;PEREIRA, O. L. F.; CAROLINE LUCION PUCHALE, C. L. P.; THIAGO MATHEUS DE
PAULA SOUSA, T. M. de P., TEIXEIRA, N. F.; OLIVEIRA, S. V. de. Pobreza,
desenvolvimento e comportamento humano: análise e conceituação sob o enfoque da
economia comportamental. &lt;b&gt;Economia e Desenvolvimento&lt;/b&gt;, Santa Maria, v. 30,
e. 4, p. 01-12, 2018.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;SEN, A. &lt;b&gt;Desenvolvimento como liberdade&lt;/b&gt;. Editora Schwarcz S.A, São
Paulo, 2013.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;SILVA, M. O. S. &lt;b&gt;O mito e a realidade no enfrentamento à pobreza na
América Latina&lt;/b&gt;. Editora Cortez, São Paulo, 2018.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Sítio do Mato - BA. Programa Globo Rural. Disponível em: &amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://www.youtube.com/watch?v=l80LrpqxE78&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; text-decoration: none; text-underline: none;&quot;&gt;https://www.youtube.com/watch?v=l80LrpqxE78&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&amp;gt;. Acesso em: 28 abr. 2019.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: -28.4pt; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;SOUSA, C. A.; MOURA CUNHA, G. H.; SOUZA JUNIOR, C. V. N. &amp;nbsp;Pobreza
no Brasil nos primórdios do século XXI: uma resenha da literatura”, &lt;b&gt;Revista
Contribuciones a las Ciencias Sociales&lt;/b&gt;, 2018.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-right: -28.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/8514377647994723055/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/8514377647994723055' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8514377647994723055'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8514377647994723055'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2019/05/estudo-de-caso-sitio-do-mato-ba.html' title='ESTUDO DE CASO - SÍTIO DO MATO, BA: desigualdade social, cultural e econômica'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-6045884342962809543</id><published>2019-01-25T16:28:00.002-08:00</published><updated>2019-01-25T16:28:06.294-08:00</updated><title type='text'>A mineração brasileira e seu novo crime ambiental</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;* Maurício Novaes Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;Não é notícia repetida: uma nova barragem da mineradora
Vale se rompeu hoje à tarde (25/01/2019) na cidade mineira de Brumadinho, situada
na região metropolitana de Belo Horizonte, causando uma avalanche de lama e
rejeitos de minério de ferro (aproximadamente 1,3 milhão de toneladas) que
soterrou parte da comunidade da Vila Ferteco, área rural do município, às
margens do rio Paraopeba. Segundo a Vale, em torno de 300 funcionários atuavam
no local no momento quando ocorreu o rompimento da barragem na Mina Feijão, que
estava desativada desde 2015. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;O Corpo de Bombeiros e a Defesa Civil do Estado
trabalham na busca e resgate de feridos e ainda são imprecisos o número de
mortos e desaparecidos (até o início da noite já havia, infelizmente, 7 mortos confirmados).
O novo desastre ambiental (não seria oportuno utilizar a expressão CRIME
AMBIENTAL???) com uma barragem da mineradora Vale ocorre pouco mais de três
anos após o trágico rompimento de uma das lagoas de rejeito da Samarco, em
Mariana.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;O caso emblemático que ocorreu no dia 5 de novembro de 2015, quando uma
das barragens de rejeito da mineradora SAMARCO (controlada pela Vale e BHP
Biliton), rompeu-se, continua sem solução! Cerca de 32 milhões de m³ de minério
de ferro altamente contaminante (equivalente a 20.000 piscinas olímpicas de
rejeitos), invadiram rios e municípios, degradando-os: 700 km de curso de água
foram afetados, principalmente o Rio Doce. De acordo com um comunicado da Organização
das Nações Unidas (ONU), três anos depois da tragédia, as medidas tomadas pela
empresa podem ser assim classificadas: “São simplesmente insuficientes para
lidar com as massivas dimensões dos custos humanos e ambientais decorrentes desse
colapso, que tem sido caracterizado como o pior desastre socioambiental da
história do país”.&lt;i&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;É assustador o
descaso dessa e de tantas outras empresas, posto que as leis que tratam do meio
ambiente no Brasil estão entre as mais completas e avançadas do mundo. Até
meados dos anos da década de 1990, a legislação cuidava separadamente dos bens
ambientais de forma não relacionada. Com a aprovação da&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/L9605.htm&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;Lei de Crimes
Ambientais (Lei Nº 9.605 de 13 de fevereiro de 1998)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;, a sociedade
brasileira, os órgãos ambientais e o Ministério Público passaram a contar com
um mecanismo para punição aos infratores do meio ambiente. Em seu Capítulo I,
nas Disposições Gerais, diz:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 2.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Art. 2º Quem, de qualquer forma, concorre para a prática dos crimes
previstos nesta Lei, incide nas penas a estes cominadas, na medida da sua
culpabilidade, bem como o diretor, o administrador, o membro de conselho e de
órgão técnico, o auditor, o gerente, o preposto ou mandatário de pessoa
jurídica, que, sabendo da conduta criminosa de outrem, deixar de impedir a sua
prática, quando podia agir para evitá-la.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 2.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 2.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Art. 3º As pessoas jurídicas serão responsabilizadas administrativa,
civil e penalmente conforme o disposto nesta Lei, nos casos em que a infração
seja cometida por decisão de seu representante legal ou contratual, ou de seu
órgão colegiado, no interesse ou benefício da sua entidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;Como se pode
observar nos dois artigos citados, a Lei de Crimes Ambientais reordenou a
legislação ambiental brasileira no que se refere às infrações e punições. Uma
das maiores inovações foi apontar que a responsabilidade das pessoas jurídicas
não exclui a das pessoas físicas, autoras, coautoras da infração. No entanto,
mais do que os avanços representados pela lei, o Brasil carece de mecanismos de
fiscalização e apuração dos crimes. Ou seja, o Brasil possui um conjunto de
leis ambientais consideradas excelentes, mas que nem sempre são adequadamente
aplicadas, por inexistirem recursos e capacidades técnicas para executar a lei
plenamente em todas as unidades federativas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;O IBAMA e os
órgãos estaduais de meio ambiente atuam na fiscalização e na concessão de
licença ambiental antes da instalação de qualquer empreendimento ou atividade
que possa causar poluição e degradação. O IBAMA atua principalmente no
licenciamento de grandes projetos de infraestrutura que envolvam impactos em
mais de um estado e nas atividades do setor de petróleo e gás; já os Estados
cuidam dos licenciamentos de menor porte. Contudo, dadas as dimensões de nosso País,
a difícil acessibilidade e o reduzido número de agentes dos referidos órgãos, a
fiscalização é muito deficiente. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;Fontes extraoficiais
comentam que o último &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;concurso
para o Departamento Nacional de Produção Mineral (DNPM) foi em 2009 – 10 anos
atrás. Asseguram ainda que são quatro (4) funcionários pra fiscalizar 450
barragens em todo o Estado de Minas Gerais. Contudo, há denúncias de corrupção
de funcionários e grandes pressões dos grupos empresarias que atuam no setor. O
resultado é essa tragédia anunciada: estima-se que poderão ocorrer outros graves
acidentes nos próximos cinco (5) anos. Certificam também que a equipe de fiscalização
em determinadas localidades é pequena ou inexistente. Além disso, as empresas não
querem gastar com barragem - é &quot;gasto sem retorno&quot;. Isso é comprovado
por pesquisa americana que revelou, em todo o mundo, nos anos em que o preço do
minério decresce, os lucros são reduzidos, como consequência, os acidentes
aumentam!!!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;No caso da
SAMARCO, o Ministério Público Federal apontou 22 pessoas das empresas
responsáveis pela barragem. Eles estão respondendo por crimes de inundação,
lesão corporal, desabamento e crimes ambientais, além de homicídio qualificado
com dolo eventual (quando se assume o risco de matar). Entretanto, ainda são
necessárias medidas preventivas que impeçam que tais eventos ocorram. O
Relatório de Segurança de Barragens 2015 apontou que das 17.359 barragens
cadastradas na Agência Nacional de Águas (ANA), apenas 4% foram fiscalizadas. Segundo
o órgão, as 43 unidades fiscalizadoras não dão conta de atender toda a
estrutura. A barragem de Fundão, vinculada ao desastre de Mariana, tinha sido
classificada como categoria de baixo risco e alto dano potencial associado pelo
Departamento de Produção Mineral (DNPM), vinculado ao Ministério de Minas e
Energia. O Relatório do Tribunal de Contas da União, de setembro de 2016,
confirma que o DNPM não foi capaz de fazer a Samarco cumprir os padrões
exigidos pela Política Nacional de Segurança de Barragens, a Lei 12.334/2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Para agravar ainda mais a situação, enquanto o desastre de Mariana (MG)
avançava pelo país, o projeto do senador Romero Jucá (PMDB-RR), de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://oglobo.globo.com/brasil/comissao-do-senado-flexibiliza-licenciamento-ambiental-para-grandes-obras-18135837&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;flexibilizar a
concessão de licença ambiental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&amp;nbsp;para grandes
obras no país, foi aprovado. A licença, que era dada em um tempo médio de 5
anos, passou a ter o prazo de 180 dias, diminuindo a burocracia e também a
segurança das obras. Por pressão, as obras de mineração ficaram fora do
documento, mas os sistemas aeroviários, viário, hidroviário, ferroviário, de portos,
instalações portuárias, telecomunicações e energia ainda se beneficiam. A lei
já não era severa em relação às causas ambientais. Segundo relatórios do IBAMA,
de cada 100 reais de multas que o órgão aplica aos que infringiram regras
ambientais, desde 2011, menos de três reais entram nos caixas do Governo
Federal - &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;um documento do
próprio órgão, de 2017, traz um panorama das autuações feitas entre 2005 e 2010
- o porcentual médio de multas pagas no período foi de 0,75%. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;As empresas encontram subterfúgio em diversos recursos judiciais e a
lentidão do maquinário jurídico para finalizar os processos proporciona que a
maioria saia impune.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;Nesse momento, o Presidente Jair Bolsonaro&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&amp;nbsp;lamentou o ocorrido por meio de notas em suas
redes sociais em cadeia nacional de televisão, afirmando: &quot;Nossa maior
preocupação neste momento é atender eventuais vítimas desta grave
tragédia&quot;. O Governo ativou um gabinete de crise, coordenado pelos
ministérios do Desenvolvimento Regional e do Meio Ambiente. O presidente irá ao
local do desastre amanhã, 26 de janeiro.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt;O presidente da Vale, Fabio Schvartsman, disse em
entrevista coletiva em rede de TV, no Rio de Janeiro, que a barragem que se
rompeu em Brumadinho, na Região Metropolitana de Belo Horizonte, estava inativa
e sem receber rejeitos há três anos. Segundo ele, laudos apontavam um risco
baixo de desabamento: afirmou crer que o desastre ambiental é
&quot;possivelmente menor&quot; que o do rompimento da barragem de Mariana, há
três anos, mas a &quot;tragédia humana&quot; é maior.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: Arial;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;O fato é que apesar das inúmeras iniciativas
governamentais e organizacionais, os efeitos efetivos da legislação ambiental
ainda são discretos: a impunidade persiste.&amp;nbsp;A corrupção e tantos desmandos
dos últimos governos demonstram enorme incompetência e incapacidade de resolver
as demandas legais pertinentes à legislação brasileira. Agrava essa realidade,
o &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;aperto orçamentário: o Ministério do Meio
Ambiente perdeu 43% da sua verba para despesas discricionárias.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;No quesito de segurança, a engenharia
brasileira está deixando a desejar nas barragens de lagoas de rejeitos. Inimaginável
como as nossas escolas de minas, que formam profissionais específicos para
atuarem nesse setor, não criaram um cerco sobre tais barragens. Mariana, que representou
um marco nesse tipo de tragédia, infelizmente, não serviu de exemplo. Ao que
estamos presenciando, em breve vão ocorrer situações semelhantes se nada for
feito, sobretudo fiscalização séria e contínua.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;O fato é que o imaginário neoliberal, presente de forma crescente em
todo o mundo, reafirma a noção de que os recursos naturais são meramente
matéria-prima para a indústria. &amp;nbsp;O consumo descomedido não está só
presente em grandes escalas industriais, mas também nos hábitos individuais,
afetando direta e indiretamente os ecossistemas. A&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt; conservação ambiental vem sendo relegada ao
segundo plano; na prática, o antigo discurso da necessidade de crescimento
econômico para a geração de emprego e renda prevalecem. Continua vigorando a
visão imediatista, cujos resultados finais são conhecidos e previsíveis: a
economia global está perdendo muito dinheiro com a destruição dos recursos
naturais!!!&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;Faz-se necessária a &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;ampliação da consciência ambiental em nível nacional. É um imperativo da
necessidade de &lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;construção de uma nova perspectiva de
desenvolvimento. Os problemas econômicos, sociais e ambientais continuam como
desafios políticos e sociais a ser resolvidos para a construção desta nova
sociedade, na qual se&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;possam
oportunizar novas demandas em busca do desenvolvimento sustentável de nosso
país.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%;&quot;&gt;* Engenheiro Agrônomo, Mestre em Recuperação de
Áreas Degradadas e Gestão Ambiental e Doutor em Engenharia de Água e Solo pela
Universidade Federal de Viçosa. Foi professor do IF Sudeste de Minas campus Rio
Pomba. Atualmente, IFES campus de Alegre.
E-mail:&amp;nbsp;mauriciosnovaes@yahoo.com.br.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/6045884342962809543/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/6045884342962809543' title='1 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/6045884342962809543'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/6045884342962809543'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2019/01/a-mineracao-brasileira-e-seu-novo-crime.html' title='A mineração brasileira e seu novo crime ambiental'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-6837327655496741414</id><published>2018-11-27T15:59:00.003-08:00</published><updated>2018-11-27T15:59:40.799-08:00</updated><title type='text'>Resenha - Agroecologia: uma ciência do campo da complexidade</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Francisco
Roberto Caporal; José Antônio Costabeber; Gervásio Paulus (Org.).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;Agroecologia:&lt;/b&gt; uma ciência do campo da
complexidade. Brasília: 2009. 111p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Mestranda:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt; Cristina Tessarole&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Orientador: Maurício Novaes&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;RESUMO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Os
autores descrevem o livro utilizando vivências do extensionismo e suas teses de
mestrado e doutorado, a complexidade da agroecologia como novo paradigma. Neste
sentido, abordam o papel estratégico que pode assumir a Agroecologia em favor
da busca de soberania e segurança alimentar. Outro ponto que vale ressaltar é a
agroecologia vista como uma ciência com perspectiva epistemológica desafiadora,
que inclui, para desespero de alguns professores, pesquisadores e
extensionistas, a necessidade de integração entre saberes populares e conhecimentos
técnico-científicos. É chegada a uma convicção pelos autores que dizem que
Agroecologia é uma ciência que exige um enfoque holístico e uma abordagem
sistêmica. As relações indissociáveis entre sociedade/indivíduo/ natureza/economia/cultura/política
a partir de um enfoque multidisciplinar, ou mesmo transdisciplinar e, logo,
fugindo do paradigma da simplificação, é o que se espera desse novo paradigma.
Neste sentido, textos foram escritos para estimular reflexões em torno do potencial
da Agroecologia como um novo paradigma de ciência para a sustentabilidade, na
perspectiva do “pensar complexo”, para abandonar o individualismo consumista e
irresponsável das gerações atuais, antes que, todos juntos, continuemos
caminhando para o abismo da insustentabilidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Agroecologia:
uma nova ciência para apoiar a transição a agriculturas mais sustentáveis&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Caporal
aponta o legado da Revolução Verde, comentando os impactos ambientais causados
e o uso indiscriminado dos recursos naturais que, caso continuem, acarretará no
declínio da população que segue rumo a insustentabilidade. O autor salienta a
necessidade e de se pensar na transição da agricultura de base agroecológica
baseada nos princípios de agroecologia, abordando aspectos sociais e ambientais,
apoiados pela pesquisa, ensino e extensão rural afirmando a indissociabilidade
do tema.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
autor busca ao longo do artigo evidenciar dois pontos importantes: a) diz que a
partir das bases epistemológicas da Agroecologia, pode-se afirmar que teremos
tantas agriculturas quantos forem os diferentes agroecossistemas e sistemas
culturais das pessoas que as praticam; e b) resgatar uma postura mais ética e
mais humanista nas práticas agrícolas e nas estratégias de desenvolvimento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Outro
aspecto importante, o autor ressalta que o objetivo da agroecologia não é
resolver o problema mundial das ações antrópicas, mas sim orientar e mostrar as
possibilidades que é possível desenvolver uma agricultura que agrida menos o
ambiente e que garanta, as gerações futuras, os recursos que usufruímos de
forma racional.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Para
iniciar o autor tentar desmistificar alguns conceitos que vem da academia no
que se refere a Agroecologia, sendo abordada como um tipo de agricultura e não
como uma ciência. Esta perspectiva se dá quando o autor mostra o que não é
agroecologia, que é confundido como uma forma de agricultura e não como uma
ciência. Caporal apresenta os equívocos referentes ao uso do termo e conceito
da agroecologia, sendo esta tratada mais como um modelo a ser seguido, quando
na verdade se trata de um novo modelo de vida, uma ciência.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Em
outro ponto, traz a Agroecologia com base no que a Epistemologia apresenta,
onde o autor aborda que mais do que simplesmente tratar sobre o manejo
ecologicamente responsável dos recursos naturais, constitui-se em um campo do
conhecimento científico que, partindo de um enfoque holístico e de uma
abordagem sistêmica, pretende contribuir para que as sociedades possam
redirecionar o curso alterado da coevolução social e ecológica, nas suas mais
diferentes inter-relações e mútua influência. Aponta, neste sentido, o equívoco
de pensar agroecologia separando o conhecimento cientifico do saber popular. É importante
ressaltar que a Agroecologia busca integrar os saberes históricos dos
agricultores com os conhecimentos de diferentes ciências, permitindo, tanto a
compreensão, análise e crítica do atual modelo do desenvolvimento e de
agricultura, como o estabelecimento de novas estratégias para o desenvolvimento
rural e novos desenhos de agriculturas mais sustentáveis, a partir de uma
abordagem transdisciplinar, holística.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Como
afirmam Sevilla Guzmán e Ottmann (2004), os elementos centrais da Agroecologia
podem ser agrupados em três dimensões: a) ecológica e técnico-agronômica; b)
socioeconômica e cultural; e c) sócio-política. Estas dimensões não são
isoladas. Na realidade, elas se entrecruzam, influem uma à outra, de modo que
estudá-las, entendê-las e propor alternativas supõe, necessariamente, uma
abordagem inter, multi e transdisciplinar. Espera-se, portanto, que a
Agroecologia seja abordada de forma que seja capaz de unir os conhecimentos de
diferentes disciplinas científicas, com os saberes tradicionais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Em
outro ponto, apresenta a discussão sobre uma nova revolução, que pode ser
chamada de revolução paradigmática, onde as mudanças ocorrem no setor social e
cultural, baseado nos problemas e na necessidade de ecologização, tratando de
uma mudança na forma de pensar e, assim, poder agir, trazendo ameaças aos
paradigmas convencionais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;De
uma forma geral, a Agroecologia é entendida como um enfoque científico
destinado a apoiar a transição dos atuais modelos de desenvolvimento rural e de
agricultura convencionais para estilos de desenvolvimento rural e de
agriculturas mais sustentáveis (Caporal e Costabeber, 2000a; 2000b; 2001;
2002a; 2002b). Segundo Miguel Altieri, a Agroecologia constitui um enfoque
teórico e metodológico que, lançando mão de diversas disciplinas científicas,
pretende estudar a atividade agrária sob uma perspectiva ecológica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Por
fim, o autor conclui dizendo que a agroecologia requer mudanças políticas,
econômicas, sociais e culturais e que, o redesenho do agroecossistema, requer o
elo entre o saber popular e o conhecimento cientifico, exigindo entre outros, a
mudança de pensamento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
capítulo 4 aborda os conceitos de agricultura sustentável no ponto de vista de
alguns autores, tais como Altieri e Gleissman, diferentes do conceito de
Agroecologia, ou seja, a agricultura sustentável utiliza princípios da
Agroecologia. Neste sentido, os autores concluem que é necessário&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;enfatizar&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;prática da&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;envolve&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;processo&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;social,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;integrado&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;a sistemas econômicos, e que, portanto, qualquer enfoque baseado
simplesmente na tecnologia ou na mudança da base técnica&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;pode&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;implicar&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;surgimento de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;novas&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;relações&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;sociais,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;novo&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;tipo&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;relação&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;dos homens com o meio ambiente e, entre outros, em maior&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;menor&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;grau&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;autonomia&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;capacidade&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;de exercer&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;cidadania.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
capítulo 5 mostra alguns elementos de uma Agroecologia aplicada, onde utiliza o
termo “ecoartificialização” que vem sendo praticado pela agricultura de base
ecológica, que geralmente seguem receitas e ainda utiliza pacotes de produtos,
mesmo que ambientalmente mais adequados, para atender uma legislação. Este
capítulo reafirma a importância de uma reforma agrária e principalmente do
profissional que irá disseminar os princípios de agroecologia, levando em
consideração todos os aspectos já mencionados:&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;social, econômico, ecológico, político, cultural e ético. Neste sentido,
quando se trabalha com um enfoque de Agroecologia, deve-se partir não da lógica
cartesiana da simplificação, mas da lógica da natureza que se expressa no
ecossistema que será transformado em um agroecossistema. Os autores ainda
apontam que é necessário um redesenho dos agroecossistemas e garantir a maior
diversidade possível.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Interessante
ressaltar que os autores utilizam o termo plantas espontâneas para referir ao
termo ervas daninhas utilizadas pelos autores mais tradicionais, que em seus
sistemas são indesejáveis e o uso de herbicidas é constante e considerado
normal. Porém, pode-se perceber com a citação desses autores, que essas plantas
podem trazer benefícios para o sistema. O que também é abordado é a teoria da
trofobiose e as relações do uso de herbicidas, que funcionam como receitas
prontas para eliminar os sintomas - na agroecologia o foco é evitar que esses
sintomas ocorram.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segurança
alimentar e nutricional é o que foi discutido no capítulo 6, onde introduziu-se
o problema de fome e desnutrição mundial, anda em via de mão única, a atender a
demanda mercadológica, o que prioriza a monocultura e os produtos mais
rentáveis. O conceito de segurança alimentar é discutido afirmando a
importância da agroecologia neste contexto. Sendo assim, para alcançar o que se
propõe este conceito, requerem-se mudanças fundamentais nos “pacotes&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;tecnológicos”, nos desenhos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;projetos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;pesquisa&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;agropecuária&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;nas ações&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;extensão&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;rural,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;sem&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;falar&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;na&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;necessidade&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de uma&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;radical&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;mudança&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;perfil&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;itens&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;custeio&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;dos financiados&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;pelo&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;crédito&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;rural,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;hoje&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;estão concentrados&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;pagamento&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;fertilizantes&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;químicos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de síntese e
agrotóxicos. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
que se sabem é que a Revolução Verde veio para acabar com a&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;fome e acabou por&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;piorar a situação, o que pode ser observado
no trecho: Pelo contrário, o que vimos, além&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;aumento&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;fome,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;foi&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;uma&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;permanente, crescente e continuada destruição dos diferentes biomas,
o&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;aumento&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;das&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;áreas&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;processo&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;desertificação&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;(e dos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;programas&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;hipócritas&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;reduzi-la),&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;bem&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;como&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;o
aumento&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;erosão dos solos,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;perda&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;exportação&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;da fertilidade e da água (a valores que não estão embutidos nos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;custos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;produção&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;empresário&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;individual&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;que não aparecem nas contas do
PIB). Vimos crescer também a contaminação dos aquíferos, dos rios, dos mares e,
pior, dos alimentos. Os autores finalizam abordando as alternativas e a
necessidade imediata de estratégias voltadas aos princípios de agroecologia
para combater a fome com alimento saudável e de qualidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Para
finalizar, o que se deve destacar é o fato da agroecologia não ser um modelo de
produção, mas sim uma ciência que irá fornecer bases cientificas na busca por
uma agricultura mais sustentável, abordando aspectos de cuidado com o solo,
aproveitamento dos insumos internos, valorização do potencial endógeno e
principalmente observar as possibilidades e necessidades do produtor,
utilizando o saber cientifico somado ao saber popular e relacionando os
aspectos sociais, ambientais e econômicos, além de fatores culturais, éticos e
políticos, a fim de se buscar um maior equilíbrio e o redesenho do
agroecossistema, firmando o holismo e a multidisciplinaridade. Destacam que a
mudança é possível e precisa ser realizada o mais breve, garantindo a
sustentabilidade dos recursos para atender a crescente e desordenada demanda da
população e os resquícios deixados pela Revolução Verde. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Matriz
disciplinar ou o novo paradigma para o desenvolvimento rural sustentável&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Como
já mencionado no primeiro capítulo deste livro, a agroecologia é entendida como
um novo paradigma e vem ganhando destaque como matriz disciplinar, sendo
totalizadora, integradora e holística, gerando subsídios para o desenvolvimento
rural sustentável.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;No
segundo parágrafo já evidencia a agroecologia que reconhece e se nutre dos saberes,
conhecimentos e experiências dos agricultores(as), dos povos indígenas, dos
povos da floresta, dos pescadores(as), das comunidades quilombolas, bem como dos
demais atores sociais envolvidos em processos de desenvolvimento rural,
incorporando o potencial endógeno, isto é, presente no “local”. Fortalece a
ligação e necessidade do elo entre os aspectos já citados: ecológicos,
econômicos, sociais, políticos, éticos e culturais, apoiando-se do saber
popular atrelado ao saber científico. Reafirma que a agroecologia não é
puramente prática, ou seja, não é um modelo a ser implantado e sim uma ciência
que aborda diversos saberes valorizando o potencial endógeno e a
biodiversidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Expressando
a importância dos mais diversos fatores, a ética na agroecologia é outro ponto
importante, mesmo sendo filosófico, tem um papel importante no sucesso do
desenvolvimento rural sustentável, no sentido de uma nova relação com o outro,
significando que a ética ambiental tem que ter uma solidariedade inter e
intrageracional. Neste sentido, ética é a “reflexão sobre as atitudes e ações
apropriadas com respeito aos seres e processos com relevância, onde a
relevância tem que ver com o fato de que estes seres e processos têm
importância em si mesmos” (HEYD,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;2003),
sendo necessária e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;indissociável dos
outros fatores a serem analisados e incluídos na perspectiva para a
Agroecologia. Outro ponto importante diz respeito a ética no sentido de
respeito as mais diversas manifestações e forma de vida, pois existe
necessidade de desenvolver estratégias de manutenção da biodiversidade natural
dos distintos ecossistemas terrestres e aquáticos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
agroecologia, como matriz disciplinar integradora, é abordada como novo
paradigma e o afastamento da visão cartesiana onde a mesma articula
conhecimentos de diferentes ciências, assim como o saber popular, permitindo
tanto a compreensão, análise e crítica do atual modelo do desenvolvimento e de
agricultura industrial, como o desenho de novas estratégias para o desenvolvimento
rural e de estilos de agriculturas sustentáveis, desde uma abordagem
transdisciplinar e holística.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Este
capitulo traz a abordagem agroecológica proposta por Guzmán Casado et al.
(2000), agrupando os elementos centrais da Agroecologia em três dimensões: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;a)
ecológica e técnico-agronômica; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;b)
socioeconômica e cultural; e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;c)&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;sócio-política. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Estas
dimensões não são isoladas, como já dito anteriormente ao logo deste livro,
deve ser interligada. Neste sentido, como matriz disciplinar integradora, tem a
necessidade de criar um novo enfoque paradigmático, capaz de unir os saberes
populares com os conhecimentos criados por diferentes disciplinas científicas,
de modo a dar conta da totalidade dos problemas e não do tratamento isolado de
suas partes.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Vale
ressaltar a resistência por parte da alguns membros da academia que não
concordam com esse novo paradigma, sendo portanto, necessário cada vez mais
pesquisas e estudos a fim de afirmar a importância desta nova ciência para o
desenvolvimento rural sustentável e a segurança alimentar. Neste sentido, os
autores utilizam uma imagem na página 78 para mostrar as contribuições de
outras ciências a agroecologia mostrando que tudo está e necessita estar
interligado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Na
página 79 os autores trazem uma abordagem da contribuição da física para a
agroecologia, como a Lei da Termodinâmica e Lei da Entropia, descrito no trecho
a seguir: A agricultura convencional é altamente dependente de energias e
materiais “de fora” do seu&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;agroecossistema, e&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;esta&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;dependência&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;tanto&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;maior quanto mais simplificado for o desenho
do sistema produtivo, como é o caso dos grandes monocultivos de grãos ou de
laranja, mamona, beterraba e cana-de-açúcar, por exemplo Para viabilizar a
agricultura industrial são necessárias&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;quantidades&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;crescentes&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;combustíveis&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;fósseis,&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;fertilizantes químicos de síntese,
agrotóxicos e outros &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;inputs&lt;/i&gt; cuja
mobilidade ou fabricação geram desordem ou entropia a partir da sua&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;dispersão, ao&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;mesmo&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;tempo&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;que
causam&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;impactos&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;entorno&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;ecossistemas&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;distantes, que
passam a&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;subsidiar&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;necessária&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;tentativa&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;de ordem do agroecossistema artificial da
agricultura industrial. Podemos perceber então a dependência obrigatória de
insumos externos e a desvalorização do potencial endógeno.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Sobre
a Economia Ecológica e a Ecologia Política, os autores mostram que ambos estão
preocupados a distribuição dos recursos e não na ecologia a disposição da
economia, mas o contrário. Outro ponto a destacar é o cálculo das
externalidades negativas, que segundo os autores não são contabilizados no
agronegócio. Também abordam os conceitos de mochila e pegada ecológica
mostrando a dependência de recursos externos e as externalidades que não são
consideradas pelos produtores. Neste sentido, a economia ecológica se difere da
economia convencional por tratar a mesma como sendo um ciclo aberto, com
externalidades negativas, o que a agroecologia poderá diminuir.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
agroecologia pode ser entendida como uma aproximação da agronomia e ecologia,
no meio acadêmico, onde estuda e classifica os sistemas agrícolas desde uma perspectiva
ecológica, de modo a orientar o desenho ou o redesenho de agroecossistemas em
bases mais sustentáveis. Desta forma, a ecologia pode contribuir com os
ensinamentos das relações existentes na natureza que podem beneficiar as produções,
colheitas e plantas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;As
contribuições da biologia são inegáveis, pois tudo envolve a vida, a vida da
planta, a vida dos organismos, a vida das pessoas, impossível pensar em
agroecologia sem abordar conceitos biológicos importantes. Neste sentido, como
trás o texto, a Agroecologia busca na Biologia muitos dos elementos necessários
para o estabelecimento de sistemas de produção mais sustentáveis. Citando
exemplos como a relação entre patógenos e hospedeiro e meio ambiente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Outra
abordagem importante trazida pelos autores é o fato de a educação e a
comunicação baseada no diálogo é essencial para o desenvolvimento da
Agroecologia como ciência, contextualizando com a fala importante de Paulo
Freire que diz que “a comunicação verdadeira não nos parece estar na exclusiva
transferência ou transmissão do conhecimento de um sujeito a outro, mas na sua
coparticipação no ato de compreender a significação do significado. Esta é a
comunicação que se faz criticamente”. As contribuições da História,
Antropologia e da Sociologia se mostram complementares e necessárias,
desbancando a herança cartesiana da separação das ciências exatas, humanas e
naturais, onde a agricultura surgiu como uma necessidade de produção dentro de
padrões culturais e sociais distintos, como os índios, os povos incas, maias e
astecas que conviviam em harmonia coma natureza.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Este
livro nos trouxe ampla abordagem da agroecologia como uma ciência, na busca de
um novo paradigma, que não pode ser trabalhada de forma sistêmica, ou separada
e nem pode se esperar receitas prontas, pois a agroecologia trabalha com as
possibilidades observando todos os fatores, sociais, econômicos, ecológicos,
culturais, políticos e éticos e que tudo está intimamente interligado, a
valorização do potencial endógeno e a independência de insumos externos, além
de proporcionar maior diversidade e manutenção do equilíbrio harmônico do
ambiente, buscando superar conceitos do sistema cartesiano e da herança
degradante da Revolução Verde.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Mesmo
apresentada diversas áreas e conhecimentos sobre a agroecologia, o tema
realmente é complexo e requer mais estudos e principalmente a perseverança e
paciência de seus praticantes. Além disso, o saber popular e saber científico
devem estar atrelados, o que possibilita uma maior compreensão e maior
tratamento ao meio ambiente, neste sentido, buscando a sustentabilidade na
produção rural e a soberania alimentar garantindo a autossustentabilidade e a
possibilidade de uso dos recursos para as gerações futuras. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/6837327655496741414/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/6837327655496741414' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/6837327655496741414'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/6837327655496741414'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/11/resenha-agroecologia-uma-ciencia-do.html' title='Resenha - Agroecologia: uma ciência do campo da complexidade'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-1607760836216087429</id><published>2018-10-30T18:33:00.003-07:00</published><updated>2018-10-31T17:51:12.300-07:00</updated><title type='text'>O novo governo, a fusão de ministérios e a extinção de espécies</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;content-textcontainer&quot; style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;content-textcontainer&quot; style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;*Maurício
Novaes Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;content-textcontainer&quot; style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;Na última semana do segundo turno, o então
candidato Jair Bolsonaro, diante do risco de queda nas pesquisas de intenção de
votos, sinalizou que não iria fundir os ministérios da Agricultura e do Meio
Ambiente. O objetivo era passar a imagem de um candidato do diálogo, que não
desejava impor suas ideias, em um momento em que era taxado pelo PT como um
político de viés autoritário. Ou seja, ele queria se contrapor aos ataques
petistas e afastar a imagem de candidato sem abertura a negociações. Na
quarta-feira, dia 24 de outubro, ele concedeu entrevista e comentou as críticas
de ambientalistas à proposta de fundir as duas pasta, afirmando: &quot;Está
havendo um ruído nessa área e eu sou uma pessoa que estou aberto para o
diálogo, pode ser que a gente não encampe essa proposta realmente&quot;. Em
seguida, aliados de Bolsonaro deram como certa a decisão de que os ministérios
da Agricultura e Meio Ambiente continuariam existindo de forma independente. Agora,
o&lt;span style=&quot;background: white; letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; futuro ministro da Casa
Civil, deputado Onyx Lorenzoni (DEM-RS), informou nesta terça-feira (30) que o
presidente eleito Jair Bolsonaro&amp;nbsp;decidiu manter a fusão dos ministérios da
Agricultura e do Meio Ambiente!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;content-textcontainer&quot; style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Essa
notícia acontece justo hoje, nesta mesma terça-feira, quando foi divulgado o
relatório “Living Planet Report”, publicado pela WWF, organização
não-governamental ambientalista, e a Sociedade Zoológica de Londres. Dados
revelam que as populações de vertebrados silvestres como&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://www.cartacapital.com.br/sustentabilidade/onca-pintada-a-hora-da-extincao-ou-da-preservacao&quot; target=&quot;_self&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; text-decoration: none; text-underline: none;&quot;&gt;mamíferos&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;, pássaros, peixes, répteis e anfíbios sofreram uma
redução de 60% entre 1970 e 2014, devido à ação humana. Segundo o mesmo
relatório, as atuais taxas de extinção são entre 100 e 1000 vezes superiores às
taxas de extinção existentes anteriormente, antes de o Homem se tornar um
“fator proeminente de pressão”. Ou seja, os humanos são em boa parte os
responsáveis. De fato, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt;&quot;&gt;temos a
honra duvidosa de ser a espécie mais mortífera nos anais da biologia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;Segundo esse mesmo relatório, as principais ameaças “estão
diretamente ligadas às atividades humanas, incluindo perda e degradação de
habitats e sobre-exploração da vida selvagem”. A maior causa do declínio da
vida selvagem é a destruição dos habitats naturais, seguido da morte de animais
para alimentação humana e do excesso de pesca nos oceanos. A América do Sul e
Central são as regiões do mundo mais afetadas. “Tudo o que é construído nas
sociedades modernas, com os seus benefícios e luxos, é providenciado pela
natureza e vamos continuar a precisar destes recursos naturais para sobreviver
e prosperar. Cada vez mais, a investigação prova o valor incalculável da
natureza para a nossa saúde, riqueza, alimentação e segurança”, destaca Marco
Lambertini, diretor-geral da WWF Internacional - “À medida que melhor
compreendemos a nossa confiança no sistema natural, torna-se claro que a
natureza não é apenas ‘algo agradável de se ter’”. &lt;/span&gt;&quot;Preservar a
natureza não é apenas proteger os tigres, pandas, baleias e animais que
apreciamos (...). É muito mais: não pode haver um futuro saudável e próspero
para os homens em um planeta com o clima desestabilizado, os oceanos poluídos,
os solos degradados e as matas derrubadas e degradadas, um planeta despojado de
sua biodiversidade&quot;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;O declive da fauna afeta todo o planeta, com regiões
especialmente prejudicadas, como os trópicos, segundo a 12ª edição do relatório
publicado com a Sociedade Zoológica de Londres e baseado no acompanhamento de
16,7 mil populações de 4 mil espécies. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt;&quot;&gt;O décimo relatório revelava uma redução
de 52% entre 1970 e 2010 e nada parece deter o declínio, que agora é de 60%. A
zona Caribe/América do Sul revela um quadro &quot;aterrador&quot;: uma perda de
89% em 44 anos. América do Norte e&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://www.cartacapital.com.br/sustentabilidade/iceberg-gigante-se-desprende-de-geleira-na-groenlandia&quot; target=&quot;_self&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; text-decoration: none; text-underline: none;&quot;&gt;Groenlândia&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;sofreram as menores reduções da fauna, com
23%. Europa, Norte da África e Oriente Médio apresentaram um declive de 31%. A
primeira explicação é a perda dos habitats devido à agricultura intensiva, à
mineração e à urbanização, que provocam o desmatamento e o esgotamento dos
solos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;No Brasil, além da
fusão dos Ministérios, que enfraquece o Setor Ambiental, o novo governo, em seu
programa de governo, não menciona medidas concretas sobre desmatamento ou no
aquecimento global, a selva amazônica se reduz cada vez mais, assim como o
cerrado, diante do avanço da agricultura e da pecuária. &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Alto índice de devastação da Amazônia pode fazer ecossistema chegar a
ponto de ‘não retorno’, entrando em colapso. &lt;/span&gt;Segundo o Relatório Planeta
Vivo, lançado hoje (30/10/2018) em cem países, a Amazônia já perdeu 20% de sua
área. Se o desmatamento ultrapassar a marca de 25%, o ecossistema chegará a um
“ponto de não retorno” e pode entrar em colapso, deixando de ser uma floresta.
Nessa condição, &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;atingirá o ponto onde a relação
resistência/estresse será maior que um, fazendo com que a resiliência do sistema,
ou seja, a sua capacidade de regeneração, seja negativa!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Em nosso país, temos 3.286 espécies, sendo que 785 estão criticamente em
perigo, que é o pior estágio, e a maioria na Mata Atlântica, nosso bioma mais
desmatado! Infelizmente, o governo federal não investe em modelos de
desenvolvimento econômico que valorizam a floresta em pé, como explorar seu
potencial para a indústria química e cosmética, ou então incentivar o
ecoturismo. &lt;/span&gt;Mundialmente, apenas 25% dos solos estão livres da marca do
homem. Em 2050, o índice cairá para 10%, segundo pesquisadores do IPBES. A isso
se soma o excesso de pesca, a caça proibida, a contaminação, as espécies
invasoras, as doenças e as mudanças climáticas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;De acordo com o
relatório, &quot;O desaparecimento do capital natural é um problema ético, mas
também tem consequências em nosso desenvolvimento, nossos empregos, e começamos
a ver isto&quot;, assinalou Pascal Canfin, diretor-geral do WWF França. &quot;Pescamos
menos que há 20 anos porque as reservas diminuem. O rendimento de alguns
cultivos começa a cair. Na França, o trigo está estancado desde os anos 2000.
Estamos jogando pedras em nosso próprio telhado&quot;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;Os economistas avaliam os &quot;serviços
devolvidos pela natureza&quot; (água potável, polinização, estabilidade dos
solos, alimentos, energia, etc.) em &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;125
trilhões de dólares anuais.&lt;/b&gt; Sua destruição, portanto, pode provocar também
um dano financeiro inestimável. A cada ano, o dia em que o mundo consumiu todos
os recursos que o planeta pode renovar anualmente chega mais cedo. Em 2018 foi
em 1º de agosto.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&quot;O futuro das
espécies não parece chamar a atenção suficiente dos líderes&quot; mundiais,
alerta a WWF, que defende &quot;elevar o nível de alerta&quot; e provocar um
amplo movimento, como se fez pelo clima. &quot;Que todo o mundo compreenda que
o status quo não é uma opção&quot;. &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;&quot;Somos
a primeira geração que tem uma visão clara do valor da natureza e do nosso
impacto nela. Poderemos também ser a última capaz de inverter esta
tendência&quot;, advertiu a WWF, que pede uma ação antes de 2020, &quot;um
momento decisivo na história&quot;. &quot;Uma porta sem precedentes se fechará
rápido&quot;. A análise adverte que os seres humanos já empurraram quatro
fronteiras necessárias para assegurar uma “operação” normal do planeta, como o
ataque à biosfera e as mudanças climáticas. Daí partem índices perigosos, como
o fato de que, segundo as estatísticas, 90% das aves marinhas têm fragmentos de
plástico no estômago — em 1960, eram apenas 5%. E, também, a perda de metade
dos corais de águas rasas em apenas 30 anos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;border: none 1.0pt; font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt; padding: 0cm;&quot;&gt;Dada essa realidade, é possível ainda fazermos
algo? O relatório traça ainda um caminho para inverter o panorama ou, pelo
menos, para mitigar os estragos que têm sido feitos. Em um plano de 30 anos,
entre 2020 e 2050, a WWF propõe que, em primeiro lugar, seja definido um
objetivo “claro e específico para recuperar a biodiversidade”, criado um
conjunto de “indicadores medíveis e relevantes” para se conseguir analisar o
progresso e, por fim, redigido um acordo para um lote de medidas que ajudem a
cumprir o objetivo inicialmente definido. Segundo o relatório, “A cada dia que
passa, as provas são mais fortes de que a&amp;nbsp;sobrevivência da humanidade
depende do nosso sistema natural, no entanto continuamos a destruir a saúde da
natureza numa escala alarmante. É claro que os esforços para travar a perda de
biodiversidade não estão a funcionar. É por isso que a WWF, em cooperação com
as universidades de conservação e ciência de todo o mundo, pedem o acordo
internacional mais ambicioso jamais feito: um novo acordo global para a
natureza e as pessoas – para virar a curva da perda da biodiversidade”.
“Precisamos fazer crescer radicalmente a relevância da natureza.”&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;Segundo o Diretor de
Ciências da Sociedade Zoológica de Londres (ZSL), que forneceu um dos
indicadores usados no relatório, Ken Norris reconhece que as estatísticas são
“assustadoras”, mas diz que nem tudo está perdido: temos a oportunidade de
projetar um novo caminho que nos permita coexistir de forma sustentável com a
natureza da qual dependemos. Os autores do relatório propõem a criação de um
“conjunto de ações coletivas, juntamente com um roteiro para metas, indicadores
e métricas para reverter a perda da natureza”, que incluiria cenários para
mudanças no uso da terra, na dieta e no trato a unidades de conservação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;A escolha da data para o lançamento
do relatório foi estratégica. No início deste mês, o Painel Intergovernamental
sobre Mudanças Climáticas divulgou uma lista de medidas que devem ser cumpridas
para limitar o aquecimento do planeta em 1,5 grau Celsius em relação ao período
pré-industrial. E daqui a algumas semanas serão realizadas a Conferência do
Clima, na Polônia, e a Convenção de Diversidade Biológica, no Egito. Este é
mais um passo para uma série de acordos globais que devem ser assinados em 2020,
quando serão revistos os Objetivos de Desenvolvimento do Milênio, segundo Mariana
Napolitano, acrescentando que o momento político brasileiro influenciará a
performance do país nas negociações e o modo como é visto pela comunidade
internacional - o presidente eleito Jair Bolsonaro deve reconhecer e manter as
boas conquistas da área ambiental. Temos um dos maiores recursos de água doce e
de biodiversidade. O que ocorre aqui, o modo como lidamos com as metas
climáticas, repercute em todo o mundo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Em meu livro
mais recente, “Degradação ambiental e procedimentos de recuperação ambiental”,
comento sobre as mudanças que aconteceriam em nosso planeta, caso nossa espécie
deixasse de existir. Contudo, demonstro que não seja necessário que ocorra a
nossa extinção para que o planeta se recupere; mas faz-se urgente aprendermos a
conviver em harmonia e amor com o semelhante e também com as demais espécies
que vivem em “nosso planeta”. Agindo dessa forma, seremos &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Homo sapiens&lt;/i&gt; mais reflexivos e melhores, buscando sempre as
mudanças necessárias a “manutenção” da nossa espécie. Que o governo que
assumirá no início de 2019 pense em tudo isso e faça a sua parte!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Fontes
consultadas:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.cartacapital.com.br/politica/relatorio-aponta-perda-de-60-de-animais-silvestres-em-44-anos&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;https://www.cartacapital.com.br/politica/relatorio-aponta-perda-de-60-de-animais-silvestres-em-44-anos&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://expresso.sapo.pt/sociedade/2018-10-30-Desde-1970-mais-de-metade-dos-animais-desapareceram-da-Terra.-E-os-culpados-somos-nos#gs.AyVHIPs&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;https://expresso.sapo.pt/sociedade/2018-10-30-Desde-1970-mais-de-metade-dos-animais-desapareceram-da-Terra.-E-os-culpados-somos-nos#gs.AyVHIPs&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://oglobo.globo.com/sociedade/populacoes-de-animais-cairam-60-em-44-anos-alerta-wwf-23197516&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;https://oglobo.globo.com/sociedade/populacoes-de-animais-cairam-60-em-44-anos-alerta-wwf-23197516&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://g1.globo.com/politica/blog/valdo-cruz/post/2018/10/30/bolsonaro-recua-e-decide-manter-fusao-dos-ministerios-da-agricultura-e-do-meio-ambiente.ghtml&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;https://g1.globo.com/politica/blog/valdo-cruz/post/2018/10/30/bolsonaro-recua-e-decide-manter-fusao-dos-ministerios-da-agricultura-e-do-meio-ambiente.ghtml&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;*
Engenheiro Agrônomo, Mestre em Recuperação de Áreas Degradadas e Gestão
Ambiental e Doutor em Engenharia de Água e Solo pela Universidade Federal de
Viçosa. Foi professor do IF Sudeste de Minas campus Rio Pomba. Atualmente, IFES
campus de Alegre. E-mail:&amp;nbsp;mauricios.novaes@ifes.edu.br.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/1607760836216087429/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/1607760836216087429' title='1 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/1607760836216087429'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/1607760836216087429'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/10/o-novo-governo-fusao-de-ministerios-e.html' title='O novo governo, a fusão de ministérios e a extinção de espécies'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-4031496439913782761</id><published>2018-10-08T14:17:00.000-07:00</published><updated>2018-10-08T14:17:29.924-07:00</updated><title type='text'>Uma breve história da humanidade: origem, evolução, revoluções e agroecologia</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;h1 style=&quot;margin: 3.7pt 0cm 0.0001pt 68.5pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;Instituto
Federal do Espírito Santo - IFES campus Alegre&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 8.95pt 0cm 0.0001pt 113.85pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Mestrado Profissional em
Agroecologia&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 170%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 148.65pt; margin-right: 132.4pt; margin-top: 8.85pt; text-align: center; text-indent: -.05pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Disciplina: Agroecologia&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 170%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 148.65pt; margin-right: 132.4pt; margin-top: 8.85pt; text-align: center; text-indent: -.05pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Aluna:&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Kíssila&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;França&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Lima&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 170%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 148.65pt; margin-right: 132.4pt; margin-top: 8.85pt; text-align: center; text-indent: -.05pt;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Professor:&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Maurício&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.8pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;Novaes Souza&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;left&quot; class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: left; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;left&quot; class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .15pt; text-align: left; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Uma breve história da
humanidade: origem, evolução, revoluções e agroecologia&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: left; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin-right: 5.5pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;O livro Sapiens - Uma breve história da humanidade,
de Yuval Noah Harari, conta a história da espécie &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Homo sapiens&lt;/i&gt;,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;demonstrando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sua&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;evolução&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;revolução&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;longo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tempo.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;homem,
ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;longo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;anos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sua&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vida&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;na&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;terra,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;vem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sofrendo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;diversas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;mudanças:&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sejam adaptativas em
relação ao ambiente; seja cognitiva, na sua capacidade de pensar&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;formular&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ideias,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;criando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mitos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;propagando-os,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;forma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mesmo formasse sentimentos
e com isso, lidando com os perigos e circunstâncias ao longo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;seu&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;cotidiano,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sobressaindo-se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;relação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;aos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;outros&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;animais.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.3pt 5.5pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;No livro &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Sapiens&lt;/i&gt;,
o autor menciona que o &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;homo sapiens&lt;/i&gt;
passou por três revoluções ao longo de sua existência (cognitiva, agrícola e
científica/industrial),&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tornando-se
capaz&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;adaptar-se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;inovar-se,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;saindo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;estádio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;inicial&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;animal&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;indefeso e com impacto insignificante no
ambiente, tornando-se um ser dominador, intelectual, adaptado e inovador,
tornando-se algoz dos recursos naturais, esquecendo-se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ele&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mesmo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;faz&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;parte&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desse&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;sistema&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;natural.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Utilizando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os recursos naturais de forma degradante, agravando a cada dia
os problemas ambientais,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;autor&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;destaca&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;as&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;próximas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;gerações&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Homo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sapiens&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;serão irreconhecíveis&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;relação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;à&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;geração&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;atual.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt;
Afirma que &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;planeta&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;está&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;entrando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em colapso,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; existindo a &lt;/span&gt;possibilidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;catástrofe&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambiental&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;onde&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;toda&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a humanidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;será&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;exterminada;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;seja,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; somos &lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;ser&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;capacidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;soberana de se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;autodestruir.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.3pt 5.5pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Baseando-se no resumo do texto Sapiens – uma breve
história da humanidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; da autoria de SOUZA
(2018), &lt;/span&gt;podemos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fazer&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;correlação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;texto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fábula Clube 99, onde pode-se perceber
que a cada ano que passa, o homem tem recebido o legado que sociedade impõe
sobre ele de que dominar algo, conquistá-lo, seja no âmbito material,
financeiro ou estético, é definido como sinônimo de felicidade. Ainda assim, a humanidade
caminha insatisfeita, porque nunca é suprida,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;sempre&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;algo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;conquistar,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pouco,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;colocando-se a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;prioridade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;falta,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;não&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;naquilo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tem.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.3pt 5.5pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Isso&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;resultado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do modelo de sociedade capitalista e consumista&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;nos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tornamos.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vídeo:&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;história&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;das&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;coisas,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de encontro&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tudo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;isso,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;demonstrando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sistema&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;está&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;crise:&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;consumismo
exacerbado cresce, a obsolescência planejada e perceptiva perdura, a
insatisfação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;das&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pessoas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;querendo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sempre&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mais,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;exploração&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desigualdade
social, cultural e ambiental gerada pelo mundo capitalista existente e
consolidado,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fator&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;chave&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;comanda&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;utilização&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;recursos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;naturais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;de forma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;indiscriminada&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;excessiva.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; C&lt;/span&gt;omo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;resultado,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;observa-se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;erosão&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.1pt;&quot;&gt;dos &lt;/span&gt;ecossistemas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;naturais,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produção&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;resíduos,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;doenças,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;poluição,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;degradação,
dentre outros malefícios que temos visto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;cotidianamente.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.15pt 5.45pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Na fábula Paradigma: o caso dos macacos, isso tudo
começa a fazer sentido.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;termo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;paradigma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;definido&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;como&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fluxo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pensamento,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;união de vários pensamentos onde uma ideia
é formada, e uma vez consolidada é utilizada como referência, tornando-se uma
barreira para mudança de pensamentos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;atitudes.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;A&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fábula&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;macacos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;exemplo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;disso,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;saber o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;porquê,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;macacos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;surravam-se,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;seja,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;havia&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;paradigma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;estabelecido, e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mesmo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;era&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;passado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pra&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;outro&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;na&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;jaula&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ninguém&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;questionava&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;porquê&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;situação,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;seja,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;alienação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;estava&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;enraizada&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;naquele&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;contexto.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.15pt 5.45pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Nos dias atuais acontece da mesma forma: a
sociedade capitalista impõe um modelo de&lt;span style=&quot;letter-spacing: 3.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desenvolvimento
e as pessoas acompanham esse modelo implantado e formulado e esse comportamento
tem sido repetido há várias gerações até o presente&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;momento.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;E&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;contextualizando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;texto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Homo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sapiens&lt;/i&gt;,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vemos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o quanto a
humanidade conquistou, mas ao mesmo tempo tem caminhado sem pensar no que tem
feito, e nas consequências catastróficas que tem proporcionado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;planeta&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;devido&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;à&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;exploração/dominação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desenfreada.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.15pt 5.45pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;No&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;meio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;rural,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;paradigma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;revolução&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;verde&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;foi&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;imposto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tido&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;como o modelo de produção agrícola
“ideal” e “lucrativo”, trazendo inúmeras consequências ambientais, sociais,
econômicas e culturais. Destacando a monocultura, o revolvimento do solo, o uso
de agroquímicos e fertilizantes minerais, como receitas infalíveis para a
produção em larga escala, desvalorizando o trabalho humano e passando a
depender da alta tecnologia. Uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desigual,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;poluidora,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agronegócio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;acarretado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vários problemas no meio rural, por exemplo, a exploração e
degradação ambiental, a perda da biodiversidade, a contaminação dos corpos
hídricos, as perdas de solo, além disso, contribuiu para a desigualdade social
no campo, tendo como consequência, a fome, pobreza, desemprego, proporcionando
o êxodo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;rural.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.15pt 5.45pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vídeo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;demonstrado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;aula,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;promovido&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;pelo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;globo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;rural:&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Sítio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Mato,
é um exemplo triste de famílias de produtores que vivem em pobreza extrema no&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;nordeste&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;país,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;acesso&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;muitos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;serviços&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;básicos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;políticas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;públicas voltadas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produção&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agropecuária.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Como&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pôde&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ser&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;observado,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;as&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;famílias
vivem em um local de seca na maior parte do ano, sem receber nenhuma
assistência técnica e capacitação de órgãos públicos, sem nenhum estímulo
financeiro&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;por&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;meio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;acesso&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;crédito&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;rural,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;não&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produzindo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;subsistência, não&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tendo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;nenhuma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;possibilidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produzir&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;geração&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;renda,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;seja,
sem condições de produzir e viver na roça com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -2.3pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;dignidade.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.3pt 5.5pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Diante&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dessa&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;realidade,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;há&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;necessidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;propormos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;novas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;atitudes&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e mudanças que
possam vir à questionar esse modelo/paradigma imposto pela sociedade.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;A&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;agroecologia&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ciência&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;crítica,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;contrapor&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;modelo
de agricultura convencional existente. Preocupa-se com as questões&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambientais,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;resgate&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.0pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;cultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;local,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;inclusão&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.95pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;social,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;com a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;produção&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;alimentos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;qualidade,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;forma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;garantir&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;segurança&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;alimentar e nutricional, com uso de mão
de obra familiar e autogestão do produtor, propondo a autossustentabilidade
dentro da propriedade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -2.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;rural.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.3pt 5.5pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vídeo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sobre&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;família&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Kern,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;apresentado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; no Programa Globo Rural&lt;/span&gt;,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;contrapor&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;modelo
de agricultura convencional instituído. Por intermédio de práticas
agroecológicas, a família é praticamente autossuficiente na alimentação. Toda a
produção agropecuária&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;propriedade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ausência&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agrotóxicos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;adubos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;químicos, adotando-se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agroecologia&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;como&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;estilo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vida.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;A&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;família&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;possui&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;banco&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de sementes&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;crioulas,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;cujo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;objetivo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;promover&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sua&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;continuidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;longo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.6pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;anos. Além&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;disso,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;possui&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;assistência&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;técnica&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;capacitação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;órgãos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;governamentais agropecuários, que são de
extrema importância na contribuição para permanência do produtor no&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;campo.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 153%; margin: 7.5pt 5.55pt 0.0001pt 21.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;PT&quot; style=&quot;mso-font-width: 105%;&quot;&gt;Percebe-se, que em nosso país, há muita
desigualdade e dificuldade dos produtores rurais familiares usufruírem de
políticas públicas voltadas para a agroecologia e questões ambientais, além do
acesso ao crédito rural e assistência&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;técnica.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Acredita-se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;havendo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;políticas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;públicas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;voltadas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a
agroecologia, e o estímulo dos órgãos públicos na valorização do agricultor
familiar, o mesmo poderá permanecer no campo com dignidade e segurança
alimentar,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;além&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;poder&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;receber&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;renda&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;digna,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; boa
&lt;/span&gt;qualidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;vida, sem priorizar o consumismo ou lucro
excessivo, objetivando a autossuficiência econômica e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;alimentar.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;PT&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/4031496439913782761/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/4031496439913782761' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4031496439913782761'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4031496439913782761'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/10/uma-breve-historia-da-humanidade-origem.html' title='Uma breve história da humanidade: origem, evolução, revoluções e agroecologia'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-7827177725535721354</id><published>2018-08-27T15:13:00.003-07:00</published><updated>2018-08-27T15:15:48.382-07:00</updated><title type='text'>As eleições e sua influência na elevação das taxas do desmatamento</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;times new roman&amp;quot; , &amp;quot;serif&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;* Maurício Novaes
Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: black;&quot;&gt;Levantamento do Centro de Desenvolvimento
Sustentável da Universidade de Brasília&lt;/span&gt; aponta os anos que mais
registraram recorde no desmatamento: 1995, 2003 e 2004. Em 1995, tomou posse o
presidente Fernando Henrique Cardoso (PSDB). Em 2003, foi o ex-presidente Lula
- devido à mudança de plataforma política e adaptação ao perfil de gestão (PSDB
para PT), 2004 também teria sentido os efeitos no aumento no desmate. Até
julho de &lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;2018, foi registrado aumento de 22% do
desmatamento em todo território da floresta amazônica. De acordo com o Relatório
do &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Instituto do Homem e Meio Ambiente da
Amazônia (Imazon), &lt;/span&gt;o &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Pará é o estado com
maior índice de desmatamento, tendo como agravante que &lt;/span&gt;52% das áreas
atingidas são de preservação ambiental&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;. De
acordo com o pesquisador do Imazon Antonio Vítor, dois fatores podem justificar:
a) a recuperação do setor pecuário (a maioria das áreas desmatadas viram pastos);
e b) a proximidade das &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;eleições&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;Segundo o Imazon, historicamente, a incerteza
sobre a questão ambiental acaba transmitindo a sensação de impunidade, que
acarreta no aumento das áreas desmatadas. Quanto aos órgãos governamentais? O ICMBIO,
órgão Federal responsável pela fiscalização, informa que realiza diversas ações
visando o controle de desmatamento nas unidades de conservação federais. O
Ministério do Meio Ambiente, em entrevista televisiva, o Ministro apenas discordou
dos dados do Imazon!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;Em face de situação tão grave, a importante ONG
ambiental WWF, produziu um documento que representa a contribuição do
WWF-Brasil para o debate no período que antecede as eleições de 2018, quando
teremos no encontro com as urnas, uma oportunidade de fazer escolhas. Estão em
jogo não apenas o destino de milhões de brasileiros, mas as condições de vida
das futuras gerações. Os eleitores não irão escolher apenas os governantes e
legisladores, mas um modelo de desenvolvimento que deve permear as discussões
durante a campanha eleitoral. Ao avaliar as propostas dos candidatos, é preciso
ter em mente que o Brasil, em conjunto com os demais países reunidos na
Convenção do Clima das Nações Unidas, já assumiu compromissos no sentido de
reduzir as emissões de gases de efeito estufa. Em 2016, ano seguinte à
assinatura do Acordo de Paris e em plena recessão econômica, o Brasil caminhou
na contramão e registrou aumento de 8,9% das emissões.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;A taxa média de desmate na Amazônia entre 2013
e 2017 foi 38% maior do que em 2012, quando se registrou a menor taxa. Desde
então, o corte vem crescendo: o desmatamento não está sob controle. Vizinho da
Amazônia, o bioma Cerrado segue destino mais trágico. Juntos, Amazônia e
Cerrado perdem anualmente cerca de 1,3 milhão de hectares de cobertura vegetal
nativa. Como agravante, os municípios mais desmatados da Amazônia, apresentam
IDH inferior à média da região, mostrando que o desmatamento não melhora os
indicadores de desenvolvimento humano nesses locais. Tampouco traz uma
crescimento da economia que perdure além de um ciclo rápido, acumulando
problemas sociais e ambientais. O Pantanal também está sendo dizimado; a
Caatinga, em 2010, já havia perdido 45,39% de sua cobertura vegetal original; e
a Mata Atlântica tem apenas 9,2% de sua cobertura original.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;Mudar o modelo de
ocupação do solo, zerar o desmatamento, fomentar um novo modelo de uso e
conservação das florestas, fortalecer atividades produtivas sustentáveis, é
parte da solução. A saída é multar com mais rigor quem desmata e estimular quem
conserva ou produz de maneira sustentável. Governos, iniciativa privada,
cientistas e ONGs devem buscar estabelecer um programa que dê respostas à
necessidade de uso das Reservas Legais em terras de particulares, encorajando o
desmatamento zero.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;O momento histórico por que passa o Brasil
inspira cuidados na condução das políticas públicas. Escolhas em 2018 podem
implicar retrocessos, que afetam o nosso dia a dia. Segundo o WWF-Brasil, as
escolhas a serem feitas precisam envolver as cadeias produtivas, empresas,
consumidores e, por que não, os eleitores. A opção entre o avanço da destruição
ou um futuro promissor está posta!&lt;span style=&quot;background: white; mso-shading-themecolor: background1;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;As mudanças climáticas, agravadas com o
desmatamento, estão na origem de fenômenos extremos como as secas que reduzem
os níveis de água dos reservatórios da hidrelétricas e aumentam as contas de
luz ou secam as torneiras de São Paulo e dos demais estados da região Sudeste. Segundo
o WWF-Brasil, as escolhas a serem feitas precisam envolver as cadeias
produtivas, empresas, consumidores e, por que não, os eleitores; e apresentam
algumas das questões em jogo no pleito de 2018. A opção entre o avanço da
destruição ou um futuro promissor está posta.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;&quot;&gt;* Engenheiro
Agrônomo, Mestre em Recuperação de Áreas Degradadas e Gestão Ambiental e Doutor
em Engenharia de Água e Solo pela Universidade Federal de Viçosa. Foi professor
do IF Sudeste de Minas campus Rio Pomba. Atualmente, IFES campus de Alegre.
E-mail:&amp;nbsp;mauriciosnovaes@yahoo.com.br.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;times new roman&amp;quot; , &amp;quot;serif&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/7827177725535721354/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/7827177725535721354' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/7827177725535721354'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/7827177725535721354'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/08/as-eleicoes-e-sua-influencia-na.html' title='As eleições e sua influência na elevação das taxas do desmatamento'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-3295414988557459426</id><published>2018-08-27T13:52:00.002-07:00</published><updated>2018-08-27T13:52:57.430-07:00</updated><title type='text'>Eleições de 2018, Questões Ambientais e Políticas Públicas</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;* &lt;b&gt;Maurício Novaes Souza&lt;/b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Em 2018 foi registrado aumento de 22% do
desmatamento em todo território da floresta amazônica, ao contrário de 2017, quando
houve uma redução de 21%. De acordo com o g1.globo.com, divulgando o Relatório
do &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Instituto do Homem e Meio Ambiente da
Amazônia (Imazon), &lt;/span&gt;o &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Pará é o estado com
maior índice de desmatamento da Amazônia Legal, tendo como agravante o fato que
&lt;/span&gt;52% das áreas atingidas são de preservação ambiental – &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;2.441 km² de área desmatada entre agosto de 2017 e
maio de 2.018, 852 km². Em maio de 2018, 48% do total desmatado foi no Pará,
seguido pelo Mato Grosso (29%); Amazonas (15%); Rondônia (7%); e Acre (1%). De
acordo com o pesquisador do Imazon Antonio Vítor, dois fatores podem ter
provocado o aumento do desmatamento: a) a recuperação do setor pecuário, já que
a maioria das áreas desmatadas viram pastos; e b) a &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;proximidade das eleições.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt; &quot;Historicamente, a gente observa que em anos eleitorais ocorre esse
aumento na região, o que pode estar muito atrelado à incertezas na agenda ambiental&quot;.
&lt;/span&gt;Segundo o Imazon, a incerteza sobre a questão ambiental acaba
transmitindo a sensação de impunidade. O ICMBIO, órgão Federal responsável pela
fiscalização, informou que entre as diversas ações realizadas no controle de
desmatamento nas unidades de conservação federais, destaca-se a operação
Integração, deflagrada em 2018, que abrange nove frentes em 25 unidades de
conservações federais. O Ministério do Meio Ambiente foi contatado pela
reportagem e não respondeu sobre o pedido; contudo, em entrevista televisiva,
ele discorda dos dados da Imazon!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;A importante ONG ambiental WWF, produziu um documento-base
que representa a contribuição do WWF-Brasil em fundamentos e subsídios para o
debate no período que antecede as eleições de 2018. O conteúdo resulta de uma
série de entrevistas com os líderes de cada tema do WWF-Brasil, que deram os
elementos iniciais para a elaboração das proposições. Em 2018, o Brasil tem, no
encontro com as urnas, uma oportunidade de fazer escolhas. Estão em jogo não
apenas o destino de milhões de brasileiros, mas as condições de vida das futuras
gerações. Os eleitores não irão escolher apenas os governantes e legisladores,
mas sobretudo um modelo de desenvolvimento que deve permear as discussões
durante a campanha eleitoral. Para isso, a WWF-Brasil oferece alguns elementos.
Ao avaliar as propostas dos candidatos, é preciso ter em mente que o Brasil, em
conjunto com os demais países reunidos na Convenção do Clima das Nações Unidas,
já assumiu compromissos no sentido de reduzir as emissões de gases de efeito
estufa. Em 2016, ano seguinte à assinatura do Acordo de Paris e em plena
recessão econômica, o Brasil caminhou na contramão e registrou aumento de 8,9%
das emissões.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;O avanço do desmatamento da Amazônia foi a
principal causa apontada pelo Sistema de Estimativas de Emissões de Gases de
Efeito Estufa (SEEG). As emissões decorrentes de mudança do uso da terra foram
responsáveis por metade de todos os gases de efeito estufa lançados na
atmosfera no ano passado. O desmatamento e a agricultura são dois dos temas
tratados neste documento, que, em seu conjunto, reafirma a defesa de um modelo
de desenvolvimento socialmente inclusivo e ambientalmente responsável, alinhado
a compromissos internacionais de combate ao aquecimento global e de conservação
da biodiversidade. O momento histórico por que passa o Brasil inspira cuidados
na condução das políticas públicas. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;Escolhas
em 2018 podem implicar retrocessos&lt;/b&gt;. Um dos principais riscos que
enfrentamos tem a ver com a conversão de ecossistemas, sinônimo não apenas de
aumento do desmatamento como de perda de biodiversidade. O foco aqui extrapola
a Amazônia. O desmatamento acelerado no Cerrado, dentro dos limites autorizados
pelo Código Florestal, põe em risco a disponibilidade de recursos hídricos de
que a própria produção de alimentos depende.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Na agenda global do clima, o Brasil se
comprometeu a recuperar 15 milhões de hectares de pastagens degradadas, áreas
com aptidão para a agricultura, que podem garantir o aumento da área produtiva
sem aumentar o desmatamento. Mas, apesar de haver oferta de crédito, poucos são
os avanços nessa área. Como são tímidos os avanços também na meta de restaurar
12 milhões de florestas, compromisso associado à implementação do Código
Florestal, que segue a passos lentos. Apesar da sociedade ter se mobilizado
fortemente para barrar a extinção da Reserva Nacional do Cobre e Associados
(Renca), que liberaria uma imensa área na floresta amazônica à exploração
mineral, o garimpo ilegal avança em Unidades de Conservação, caracterizando um
novo vetor de desmatamento na Amazônia, apontou o Instituto Chico Mendes de
Conservação da Biodiversidade (ICMBio).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;A opção está entre avançar sobre a vegetação
nativa remanescente ou valorizar a floresta em pé, por exemplo. Importante
lembrar que a extração florestal tem papel relevante na economia e que só a
extração de açaí, um destaque entre os produtos não madeireiros, rendeu R$ 540
milhões em 2016, segundo o IBGE. O valor obtido com o fruto arroxeado das
palmeiras é quase a metade dos royalties pagos por todas as mineradoras ao
conjunto dos municípios brasileiros em 2016, de acordo com o Departamento
Nacional de Produção Mineral. Desenvolver cadeias de produtos baseados na
biodiversidade capazes de alcançar mercados globais não está mais somente na
pauta do comércio exterior. Ganhou a agenda de um grupo de proeminentes
cientistas liderados pelo climatologista Carlos Nobre, do Instituto Nacional de
Pesquisas Espaciais (INPE).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;O caminho, sugerem os estudiosos, é implantar
na floresta a Quarta Revolução Industrial, um movimento mundial em curso há
mais de uma década e que tende a revolucionar as sociedades com o uso de
genômica, nanotecnologias, inteligência artificial, robótica, internet das
coisas,&amp;nbsp;&lt;em&gt;blockchain&lt;/em&gt;. É um caminho novo que se abre. Nessa visão, o
olhar desloca-se de recursos como a água, o solo e os minérios para os recursos
biológicos. E, no caso do Brasil, agrega-se ainda outro fator fundamental: o
conhecimento ancestral dos povos e comunidades tradicionais sobre a
biodiversidade nativa, um acervo de que poucos países do mundo dispõem,
tornando-se junto com o extraordinário banco genético contido na
biodiversidade, uma vantagem competitiva.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;A despeito das discussões sobre os potenciais
econômicos que a biodiversidade brasileira representa para cientistas
visionários, é preciso ter em mente que temas como mudanças climáticas ou a
conservação da biodiversidade não são preocupações apenas de ambientalistas. Têm
a ver com o dia a dia dos brasileiros. As mudanças climáticas, agravadas com o
desmatamento, estão na origem de fenômenos extremos como as secas que reduzem
os níveis de água dos reservatórios da hidrelétricas e aumentam as contas de
luz ou secam as torneiras de São Paulo e da capital do país. Segundo o
WWF-Brasil, as escolhas a serem feitas precisam envolver as cadeias produtivas,
empresas, consumidores e, por que não, &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;os
eleitores&lt;/b&gt;; e &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;apresentam algumas das
questões em jogo no pleito de 2018. A opção entre o avanço da destruição ou um
futuro promissor está posta&lt;/b&gt;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;A taxa média de desmate na Amazônia entre 2013
e 2017 foi 38% maior do que em 2012, quando se registrou a menor taxa. Desde
então, o corte vem crescendo, portanto, o desmatamento não está sob controle. E
podem atingir patamares anuais entre 9.391 e 13.789 quilômetros quadrados até
2027, mantida a mesma relação histórica entre rebanho bovino e área total
desmatada e considerando que a pecuária é um dos principais vetores de
desmatamento. Vizinho da Amazônia, o bioma Cerrado – tido como a savana mais
rica em biodiversidade do planeta – segue destino semelhante, se não mais trágico
que a floresta úmida. Nas últimas cinco décadas, praticamente a metade da
vegetação nativa do Cerrado foi abatida para abrigar principalmente soja e
gado. Longe de ter o mesmo nível de atenção dedicado pelo governo ao
desmatamento na Amazônia, o processo de conversão de vegetação nativa no
cerrado avança de modo acelerado, principalmente na região conhecida como
Matopiba – região com 73 milhões de hectares que engloba quase o Estado de
Tocantins e partes do Maranhão, Piauí e Bahia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Juntos, Amazônia e Cerrado, perdem anualmente
cerca de 1,3 milhão de hectares de cobertura vegetal nativa, elevando as
emissões de gases de efeito estufa. Em 2016, elas subiram 8,9% em relação ao
ano anterior. Em números absolutos, o país emitiu em 2016 2,278 bilhões de
toneladas de gás carbônico equivalente (CO2 e), número que põe o Brasil em
sétimo lugar entre os maiores poluidores do planeta&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: #EDF8F9; color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Os municípios mais desmatados da Amazônia, por
exemplo, apresentam IDH inferior à média da região, mostrando que o
desmatamento não melhora os indicadores de desenvolvimento humano nesses
locais. &amp;nbsp;Tampouco traz uma crescimento da economia que perdure além de um
ciclo rápido, acumulando problemas sociais e ambientais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;O Pantanal também está sendo dizimado. O
desmatamento acumulado no bioma é de 18%. O pior é que lá o corte se dá
justamente nas cabeceiras dos rios que anualmente inundam a planície e dão a
ela a característica peculiar que marca o Pantanal. A região das nascentes do
rio Paraguai, ao norte da bacia pantaneira – e &amp;nbsp;que contribui com 30% da
água que desce para a planície –, é a área mais afetada pela conversão.
Pecuária, soja e cana são as maiores pressões. A Caatinga segue sem uma
política de controle ou monitoramento frequente. Em 2010, o Ministério do Meio
Ambiente divulgou o desmatamento do bioma, dominante na região Nordeste - dos
826.411 quilômetros quadrados, a Caatinga havia perdido 45,39% de sua cobertura
vegetal original.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-outline-level: 2; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-add-space: auto; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l0 level1 lfo2; mso-outline-level: 2; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Wingdings; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: Wingdings; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;CAMINHOS PARA A
SOLUÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Mudar o modelo
vigente de ocupação do solo, zerar o desmatamento, recuperar parte do que
perdemos nas últimas décadas e, sobretudo, fomentar um novo modelo de uso e
conservação das florestas – talvez seja essa a principal ruptura que o Brasil
tenha a fazer neste momento. A implementação das metas definidas pelo país
junto ao Acordo de Paris e do Código Florestal por si só não serão suficientes
para reverter as emissões de gases de efeito estufa decorrentes do uso do solo,
nem tampouco eliminar o desmatamento. A NDC brasileira se propõe apenas a zerar
o desmatamento ilegal até 2030, e o Código Florestal garante por lei o direito
de desmatar em todos os biomas, dos Pampas à Amazônia. Sem incentivos
econômicos, não será possível manter de pé a floresta que resta em mãos de
proprietários privados. A saída é onerar quem desmata e estimular quem conserva
ou produz de maneira sustentável. Governos, iniciativa privada, cientistas e
ONGs devem buscar estabelecer um programa que dê respostas à necessidade de uso
das Reservas Legais em terras de particulares, encorajando o desmatamento zero
– imediatamente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Para as regiões que
ainda têm vegetação nativa, a política pública deve fortalecer atividades
produtivas sustentáveis. Por exemplo, um robusto plano de utilização da
floresta para produção de madeira em larga escala capaz de desmontar os
esquemas ilegais com oferta de madeira proveniente de planos de manejo
autorizados e acompanhados pelo poder público. Para um novo modelo de uso do
solo prosperar, é fundamental definir formas de financiamento que possam
garantir iniciativas que já estão sendo amadurecidas, tanto no setor privado
quanto no âmbito do governo, como o Plano Nacional de Recuperação da Vegetação Nativa
(Planaveg), sob a responsabilidade do Ministério do Meio Ambiente, com a
participação de vários setores do governo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Além disso, será
preciso integrar o Planaveg a outras políticas e ações de Estados, municípios,
organizações não governamentais e setor privado, de modo a estabelecer uma
política de recomposição da vegetação nativa em escala nacional. Mas é no
investimento maciço em pesquisa que está a esperança de que a floresta em pé
possa ser valorizada como um ativo econômico capaz de sustentar a transição
para uma economia de baixo carbono. A produção florestal brasileira alcançou R$
18,5 bilhões em 2016, dos quais R$ 540 milhões provêm da extração de açaí,
segundo o Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Falando
especificamente do setor madeireiro, temos um imenso potencial de
desenvolvimento econômico e social na Amazônia, baseado nas vocações de uso das
florestas naturais da região com base na legalidade, transparência e rastreabilidade
de sua produção. De acordo com dados do Serviço Florestal, esse setor produz
aproximadamente 13 milhões de m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; por ano, gerando uma renda bruta de
R$ 4,3 bilhões e mais de 200 mil empregos diretos, o equivalente a 2% da
população economicamente ativa da região. Vale lembrar que, em 2012, as
exportações de madeira da Amazônia Legal somaram cerca de US$ 500 milhões.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-shading-themecolor: background1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;O potencial
biotecnológico a partir da biodiversidade da Amazônia sequer começou a ser
explorado. Poderia, na opinião de cientistas como o climatólogo Carlos Nobre,
promover uma nova Revolução Industrial. Mas, para isso, precisamos que a
floresta esteja disponível para a investigação científica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 14.2pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-add-space: auto; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l1 level1 lfo3; mso-outline-level: 2; text-align: justify; text-indent: -14.2pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Wingdings; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: Wingdings; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;PONTOS DE ATENÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-add-space: auto; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: Symbol; font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: Symbol; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Ampliar o
monitoramento do desmatamento para todos os biomas até 2019;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;ul style=&quot;margin-top: 0cm;&quot; type=&quot;disc&quot;&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Aumentar a eficácia na punição aos crimes
     ambientais;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Perseguir a meta do desmatamento zero;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Onerar o desmatamento e os produtos de
     sistemas de produção oriundos do desmatamento dos biomas brasileiros;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Estimular a economia florestal por meio de
     políticas de governo (Concessão Florestal, Política Nacional da
     Sociobiodiversidade);&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Destinar maciços investimentos à ciência e à
     biotecnologia;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Estabelecer mecanismos de incentivos
     positivos para aqueles que conservam florestas além da exigência legal;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Ampliar o monitoramento completo das cadeias
     produtivas, os sistemas e mecanismos de rastreabilidade e o bloqueio de
     produtores que desmatam;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Pactuar o Plano Nacional de Recuperação da
     Vegetação Nativa (Planaveg);&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Implementar a política de utilização de
     terras degradadas para o agronegócio;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Destinar terras públicas preferencialmente
     para a conservação e uso sustentável da biodiversidade;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; color: black; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; mso-list: l2 level1 lfo1; mso-themecolor: text1; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none;&quot;&gt;Ampliar a moratória da soja para o Cerrado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;Fonte:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;g1.globo.com – As eleições e o aumento do
desmatamento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;WWF-Brasil – Eleições 2018 e as diretrizes para
a redução do desmatamento.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-background-themecolor: background1; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-size: 10.0pt; mso-effects-shadow-align: topleft; mso-effects-shadow-alpha: 40.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 2700000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 1.5pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 3.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 100.0%; mso-effects-shadow-pctsy: 100.0%; mso-effects-shadow-themecolor: dark1; mso-style-textoutline-outlinestyle-align: center; mso-style-textoutline-outlinestyle-compound: simple; mso-style-textoutline-outlinestyle-dash: solid; mso-style-textoutline-outlinestyle-dpiwidth: 0pt; mso-style-textoutline-outlinestyle-join: round; mso-style-textoutline-outlinestyle-linecap: flat; mso-style-textoutline-outlinestyle-pctmiterlimit: 0%; mso-style-textoutline-type: none; mso-themecolor: text1;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;&quot;&gt;* Engenheiro Agrônomo, Mestre em Recuperação de
Áreas Degradadas e Gestão Ambiental e Doutor em Engenharia de Água e Solo pela Universidade
Federal de Viçosa. Foi professor do IF Sudeste de Minas campus Rio Pomba.
Atualmente, IFES campus de Alegre. E-mail:&amp;nbsp;mauriciosnovaes@yahoo.com.br.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,&amp;quot;serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/3295414988557459426/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/3295414988557459426' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/3295414988557459426'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/3295414988557459426'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/08/eleicoes-de-2018-questoes-ambientais-e.html' title='Eleições de 2018, Questões Ambientais e Políticas Públicas'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-4979645460233775448</id><published>2018-08-04T07:14:00.001-07:00</published><updated>2018-08-04T07:14:28.515-07:00</updated><title type='text'>OS MODELOS DE PRODUÇÃO AGROPECUÁRIO E FLORESTAL</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;h1 align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;OS MODELOS DE PRODUÇÃO AGROPECUÁRIO E FLORESTAL&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Fo&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;nte: SOUZA, Maurício Novaes. &lt;b&gt;Degradação
e Recuperação Ambiental e Desenvolvimento Sustentável&lt;/b&gt;. Viçosa, MG: UFV,
2004. 371p. Dissertação (Mestrado em Ciência Florestal) - Universidade Federal
de Viçosa, 2004.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;No complexo
contexto histórico das atividades agropecuária e florestal brasileiras, com
excesso de privilégios a determinados grupos de interesses, particularmente na
segunda metade do século XX, o crescimento da urbanização e da industrialização
superpôs-se a uma estrutura agrária essencialmente concentrada e desigual.
Dessa forma, foi implantada uma rápida dinâmica de transformação rural,
expressa no desenvolvimento de complexos agroindustriais fundamentados na
mecanização, na irrigação e no uso crescente de agroquímicos, na maioria das
vezes, todos dependentes de energia não biológica. No Brasil, a manifestação
dessa dinâmica de transformação, envolveu um conjunto integrado de políticas,
em grande parte executadas durante o governo militar, tais como: a) a renovação
nos currículos das principais escolas agronômicas, com grande influência
norte-americana; b) a criação do “Sistema Nacional de Crédito” em 1966, intenso
até os anos 90, inclusive com subsídios mal administrados, que condicionava o
apoio financeiro à aceitação de pacotes de assistência técnica, dos quais
constava a compra de sementes e insumos modernos, abrindo espaço para o mercado
desses produtos no Brasil; c) o estímulo à transformação da grande propriedade
em grande empresa, com o crescimento da mecanização em detrimento da
permanência de famílias de baixa renda no campo, seja como parceiros,
arrendatários, posseiros ou trabalhadores assalariados; e d) o desinteresse
pelo modelo familiar, que ficou praticamente excluído até recentemente, do
crédito e da assistência técnica, provocando o abandono de milhares de pequenas
propriedades pela incapacidade de competir nesse novo modelo socioeconômico
(PÁDUA, 2003).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;A consequência
foi o êxodo rural, proveniente principalmente do favorecimento excessivo a
algumas regiões específicas, em detrimento de outras. Na atual crise mundial,
em que o desemprego estrutural domina os sistemas urbano-industriais, a
manutenção da desruralização como estratégia modernizadora constitui uma
atitude irracional. Porém, na prática, é o que continua acontecendo, posto que
entre 1985 e 1995, cerca de 5,5 milhões de ocupações em atividades agrícolas
foram eliminadas (SILVA, 2001; PÁDUA, 2003). De acordo com SANTO (2004), para
cada real de renda da agricultura brasileira viabiliza outros 3,5, ativando os
setores industrial e de serviços, gerando emprego e renda, impostos e divisas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Apesar de existirem variações dentro
de cada modelo de produção e de desenvolvimento, com inúmeras formas
intermediárias entre eles, dois podem caracterizar e analisar as atividades
agropecuárias e florestais, em nível mundial (WEID, 1996): a) modelo
tradicional ou familiar; e b) modelo convencional ou agroquímico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l11 level1 lfo19; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 10pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Modelo tradicional ou familiar&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;texto&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;A Agenda 21 Brasileira considera
fundamental que se promova a substituição progressiva dos sistemas
agropecuários e florestais muito simplificados, como as monoculturas, por
sistemas diversificados, sobretudo os rotacionais, que integrem a produção
animal e vegetal. Esses sistemas têm demonstrado uma série de vantagens
agronômicas e econômicas e estão em conformidade com os anseios do
desenvolvimento sustentável: garantir a segurança alimentar e a conservação dos
recursos naturais para as futuras gerações. A crescente concentração da
produção em torno de uma única cultura, como no caso da soja, criará problemas
econômicos, sociais e ambientais futuros. Por estas questões, a extensão e a
pesquisa têm estado voltadas, cada vez mais, para uma dupla preocupação: a)
intensificação do uso do solo nas terras já ocupadas, sobretudo nas de
pecuária; e b) desenvolvimento de fontes de geração de renda em sistemas
baseados na conservação de recursos naturais, como os sistemas agroflorestais
(SAF’s). Há sinais, apesar de discretos, que os poderes públicos estaduais e municipais
também começam a enxergar na conservação dos recursos naturais como uma fonte
para o desenvolvimento das regiões, que resumem uma estratégia de
desenvolvimento sustentável mais próxima para o interior (ENA, 2003).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;texto&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: windowtext;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Uma estratégia de desenvolvimento
sustentável no Brasil não pode, entretanto, basear-se na continuidade do
processo de degradação da riqueza que é a sua biodiversidade. Isso não
significa que se menospreze a importância das superfícies já incorporadas à
produção agropecuária e florestal. Ao contrário, a recuperação dessas áreas
deve ser a base de uma agropecuária e silvicultura sustentáveis. Os
investimentos que se fizerem nessa direção devem ser acompanhados de um imenso
esforço do governo e da sociedade - sobretudo das populações e dos poderes
existentes em cada uma das localidades - para que sejam reduzidos os
monocultivos. Estes, pela sua própria extensão, desvinculada das questões
ambientais, têm simplificado perigosamente a paisagem e reduzido grande parte
da vegetação nativa à condição de ilhas ou fragmentos florestais. Por não
possuírem dimensões permanentes, uma vez que o efeito de borda nos mesmos é
acentuado, os fragmentos têm a sua capacidade de regeneração reduzida, como
também a permanência tanto das plântulas quanto das árvores adultas.
Considerando que muitas espécies arbóreas não sobrevivem na ausência de outras
espécies, em face de suas relações ecológicas, é mais um fator negativo que
contribui para a instabilidade dessa vegetação remanescente (ENA, 2003;
BRIGANTE et al., 2003d).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Nesse
sentido, os modelos de produção agropecuários e florestais alternativos, tais
como a agroecologia, biodinâmica, orgânica, natural e a agrossilvicultura
diversificada, como nos sistemas agroflorestais (SAF’s), podem ser considerados
uma tendência. É necessário o desenvolvimento de um modelo capaz de ser
produtivo com respeito aos recursos naturais, capaz de gerar emprego e renda,
com equidade social. Na visão de ALTIERI (1989), esse modelo deve ser capaz de
otimizar: a) a disponibilidade e o equilíbrio do fluxo de nutrientes; b) a
proteção e conservação da superfície do solo; c) a utilização eficiente dos
recursos água, luz e solo; d) a manutenção de um nível alto de fitomassa total
e residual; e) a exploração de adaptabilidade, diversidade e complementaridade
no uso de recursos genéticos animais e vegetais; e f) a preservação e
integração da biodiversidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Os problemas
gerados pela adoção de pacotes tecnológicos, nem sempre apropriados às
características do ambiente, têm chamado a atenção para o modelo familiar. Este
modelo, conceitualmente, por não dispor destes pacotes, posto que as pesquisas
e as tecnologias utilizadas devem estar baseadas na disponibilidade dos
recursos locais, a implantação dos modelos alternativos fica facilitada pelo
modelo familiar: este é o motivo principal da sua revalorização e
reconhecimento por muitos especialistas. Por envolver um caráter artesanal,
associa-se mais facilmente à escala da gestão familiar (WEID, 1997). Essa
transformação deverá ser realizada em escala apropriada, descentralizada, com a
gestão da terra e dos recursos naturais direcionada por indivíduos inseridos no
contexto desse sistema, ou seja, que se sinta parte integrante dele e não
apenas como uma empresa que objetiva lucro. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l11 level1 lfo19; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 10pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Modelo convencional ou agroquímico&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Conhecido
também como modelo moderno, responsável pela “Revolução Verde”, responde ao
anseio milenar do homem de poder controlar a natureza, exercendo sobre ela o
máximo domínio e a artificialização do meio ambiente (WEID, 1996). O modelo agroquímico
desenvolveu-se na Europa e nos Estados Unidos ao longo do século XX, ganhando
importância significativa após a Segunda Guerra Mundial. O seu objetivo seria a
assimilação da agricultura à indústria, onde se pretendia exercer o controle
sobre todas as variáveis produtivas ambientais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Neste
paradigma, um dos elementos centrais é a eliminação da biodiversidade e a
máxima homogeneização do sistema. Dessa forma, o privilégio único seria da
espécie a ser cultivada, sendo que todas as demais são consideradas
concorrentes: devendo, portanto, ser eliminadas, como também as pragas e
doenças. Dentro desse princípio, ocorre uma maior facilidade para lidar com os
parâmetros de controle, tais como água, luz e nutrientes. O objetivo final
desse modelo encontrava-se na manipulação genética das plantas, predeterminando
suas características fisiológicas, permitindo flexibilizar o controle dos
fatores ambientais, produzindo plantas que se adaptem a estes (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;ibidem&lt;/i&gt;).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;O
grande problema e restrição desse modelo referem-se à redução da
biodiversidade, tornando a produção totalmente dependente de fatores externos
ao sistema propriamente dito, tais como: a) as sementes são produzidas em
laboratórios; b) os fertilizantes têm origem mineral e são processados
industrialmente; c) os defensivos agrícolas também proveem de indústrias
químicas; d) a energia utilizada tem origem fóssil; d) alta dependência de
equipamentos com elevado consumo energético, necessitando de altos
investimentos e tributário de sistemas financeiros (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;ibidem&lt;/i&gt;). A Índia, por exemplo, está terminando o processo de
substituição de suas 30 mil variedades nativas de arroz, por uma única
variedade que liquidará séculos de cultura e de conhecimento botânico (BENYUS,
1997).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Uma
outra característica desse modelo é a concentração de propriedades e a
eliminação de postos de trabalho no campo. No primeiro mundo, embora não tenha
provocado, acompanhou o esvaziamento do campo. Na Europa, houve a adoção de
medidas de política pública, em favor da agricultura familiar. O principal
sucesso desse modelo foi o significativo aumento na produtividade, tendo como consequência
direta a segurança alimentar e a queda dos preços dos produtos agrícolas (ALVES
e CONTINI, 1987; WEID, 1996; ALVES, 2001; SANTO, 2004). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Nos
ecossistemas tropicais, devido à maior heterogeneidade, ela não conseguiu obter
a mesma eficiência que nos ecossistemas temperados (WEID, 1996)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; text-indent: -18pt;&quot;&gt;A
importância dos modelos no mundo atual e os desafios para o futuro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;O
modelo agroquímico é dominante nos países desenvolvidos e emergentes, enquanto
o modelo familiar domina os países periféricos, nos quais 1,4 bilhão de pessoas
depende desse sistema para a sua sobrevivência. Em outra estimativa, 80% das
terras cultivadas em todo o mundo utilizam o sistema tradicional e, dentro dessa
realidade, existe alimento suficiente para alimentar a população mundial. De
fato, o desequilíbrio existente deve-se ao consumo desproporcional entre os
países desenvolvidos e os países subdesenvolvidos. Por esse motivo, a solução
deve vir por meio de uma melhor distribuição de renda, principalmente quando a
expectativa da população em 2025 é de 3 bilhões de pessoas superior a atual,
necessitando de uma produção em dobro daquela hoje existente. Pode-se concluir
que a questão de segurança alimentar está mais relacionada a problemas
macroeconômicos e sociais do que aos modelos de produção praticados pelos
sistemas agropecuários, pelo menos atualmente (WEID, 1996).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;O interesse
do modelo convencional concentra-se nas áreas de maior fertilidade, as quais
praticamente já se encontram ocupadas. Pode ser verificada uma forte
desaceleração da velocidade de expansão das áreas plantadas dentro do modelo
agroquímico, sem ganhos significativos em produtividade. Vários fatores inibem
a otimização da produtividade: a) as condições reais são bastante diferenciadas
entre si e em relação às condições controladas em situações de pesquisa; b) os
limitantes econômicos têm colocado freios significativos no uso das opções
tecnológicas disponíveis; e c) as reações do meio ambiente têm levantado
questionamentos quanto à eficiência destas opções (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;ibidem&lt;/i&gt;).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;A defesa do
modelo familiar como caminho à sustentabilidade, não se resume simplesmente à
questões conceituais, mas também em indicadores concretos: esse modelo tem
demonstrado forte capacidade de resistência, produtividade e eficácia, com
potencial de gerar emprego e renda promovendo a equidade social, apesar da
falta de apoio à pesquisas e do crédito limitado. Recentemente, foi comprovado
que, entre 1989 e 1999, as propriedades rurais com área inferior a 100 ha,
apresentaram taxa de crescimento anual médio do rendimento físico da produção,
de 5,80% contra 3,29% nas grandes propriedades. Também, a taxa anual média de
crescimento da quantidade produzida pelo modelo familiar foi de 3,79% ao ano
contra 2,60% no modelo agroquímico. Deve-se considerar, ainda, a importância do
modelo familiar na produção de produtos básicos de consumo interno,
particularmente aqueles de menor possibilidade de agregação de valores, porém
indispensáveis aos nossos hábitos alimentares, principalmente das populações de
baixa renda. Para exemplificar, ele foi responsável pela produção de 84% da
mandioca, 67% do feijão e 49% do milho. Também, apesar das limitações de área,
de crédito e também de assistência técnica, foi responsável pela produção de
32% da soja, 33% do algodão e 25% do café. Por meio de dados coletados no
período de 1995/1996, constatou-se que o modelo familiar foi responsável por
37,9% do valor bruto da produção, empregando 13,8 milhões de trabalhadores,
apesar de receber apenas 25,3% do financiamento total, cerca de 938 milhões de
reais. Com a clareza que esses dados evidenciam, considerando o universo de
11,6 milhões de pequenos proprietários que possuem em média 30 ha de terra, se
apoiados por meio de concessão de crédito e amparados pela assistência técnica,
e com uma política agrícola séria e consistente de médio e longo prazo, para
que haja segurança na condução da cultura e no processo de comercialização,
esse grupo pode constituir o eixo da agropecuária e silvicultura sustentáveis
no Brasil (PÁDUA, 2003). Inclusive a reforma agrária, que historicamente tem
sido vista como política social compensatória, pode ser pensada como um
instrumento estratégico de desenvolvimento regional sustentável (WEID, 1997;
HOMEM DE MELO, 2001; PÁDUA, 2003).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-list: l11 level1 lfo19; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;A
sustentabilidade do modelo familiar&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Embora
também existam impactos ambientais no modelo familiar, devido ao pequeno
tamanho das propriedades, os impactos ambientais negativos são bem menores que
aqueles do modelo agroquímico. Devido aos baixos custos de produção pela
pequena utilização de insumos e baixa remuneração da mão-de-obra, o preço final
dos produtos pode ser inferior, além de estar menos vulnerável a bruscas
alterações sofridas pelos insumos importados (WEID, 1996).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Uma
das principais limitações desse modelo é a baixa produtividade. Porém, caso
houvessem pesquisas voltadas para o modelo familiar, na mesma proporção
direcionada ao modelo agroquímico, provavelmente soluções já teriam surgido.
Apesar destas limitações, baixa produtividade e propensão à pauperização, o
modelo familiar obedece a um processo que o aproxima da dinâmica do meio
ambiente. A diversificação de culturas promove o aumento da biodiversidade, que
é fundamental para a sustentabilidade dos recursos naturais e do ecossistema
como um todo (WEID, 1996; ZAMBERLAM e FRONCHETE, 2001).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;De
acordo com Alves et al. (2001), &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;apud&lt;/i&gt;
SANTO (2004), a renda obtida por produtores deste modelo, tem sido o principal
motivo que os obrigam a migrar para os centros urbanos. Estes autores estudaram
a situação dos produtores com menos de 100 ha, que representam de 86% a 90% do
número total de estabelecimentos (possuindo apenas, aproximadamente, 20% da
superfície total declarada), de acordo com os últimos 7 Censos do IBGE, desde
1950. Considerando o critério de Renda Bruta Familiar (refere-se ao valor da
produção vendida pelo estabelecimento durante todo o ano mais o consumo da
família, deduzidos os gastos com terra, máquinas e equipamentos, benfeitorias,
animais e insumos comprados ou fabricados no estabelecimento, trabalho
assalariado e mão-de-obra), apenas 36% dos estabelecimentos garantem uma
remuneração igual ou superior a dois salários mínimos. Quando o critério é
Renda Líquida Familiar (exclui os valores correspondentes ao consumo da
família, portanto cobre apenas a produção efetivamente vendida), apenas 16%
atendem essa exigência. Nas regiões mais pobres, como nos estados do Nordeste,
este problema se agrava ainda de forma mais intensa. No Ceará, 96% dos produtores
deste modelo recebem um salário mínimo ou menos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Mediante
a situação atual de degradação ambiental, que esta condição de renda pode
incrementar, um novo modelo precisa ser desenvolvido e implementado. Não só
para garantir a sustentabilidade, mas também para propiciar condições de
recuperação de áreas degradadas, de tal forma a reincorporá-las ao processo
produtivo, evitando a abertura de novas fronteiras de exploração, que
inevitavelmente, reduzem e agridem os recursos naturais. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;A
estratégia deverá ser sustentada por um tripé (SILVA, 2001; PÁDUA, 2003): a)
geração e difusão de tecnologias apropriadas; b) capacitação de todos os
membros das famílias rurais; e c) organização dos produtores. Uma ação
sinérgica desses três componentes mínimos poderá alterar a situação atual, na
direção da sustentabilidade do modelo familiar. Há que se considerar, também, a
necessidade na definição de uma política agrícola consistente e de longo prazo,
tais como a liberação de financiamentos, seguro, garantia de preço mínimo que
cubra o custo de produção e uso de tecnologias.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Para OLIVEIRA
JÚNIOR (2004), a incorporação de tecnologia ao perfil dos produtores do modelo
familiar poderá ser realizada de acordo com as características diferenciadas
por região, culturas e nicho de mercado onde estes estão inseridos. Isto
porque, os principais problemas que atualmente afetam os sistemas produtivos
neste segmento, referem-se a falta de recursos financeiros, volume e tempo para
produção agrícola, apoio técnico para as atividades dentro da propriedade e a
titulação das terras. De acordo com este mesmo autor, no Estado de Roraima, um
grupo de produtores foi selecionado para instalação e cultivo protegido, a
partir de 2002. Com a adoção de tecnologia subsidiada, promoveu-se um
incremento da produção agrícola, voltada para a horticultura, gerando produtos
selecionados. Resultados de pesquisas atuais inserem a agricultura familiar
como parte da cadeia produtiva e do agronegócio, gerando renda suficiente para
o estabelecimento do homem no campo. Embasado nestes resultados, depreende-se
que este modelo se torna rentável, desde que sejam adotadas as tecnologias
adequadas e respeitadas as questões ambientais e o aproveitamento racional dos
recursos naturais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; mso-list: l11 level1 lfo19; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;A
sustentabilidade do modelo agroquímico&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;A
sustentabilidade do modelo agroquímico, além das questões já expostas, pode ser
questionada por três principais motivos (WEID, 1996): a) a tendência de
esgotamento da matriz energética; b) o horizonte reduzido de durabilidade de
minerais como o fósforo e o potássio; e c) os altos custos unitários dos insumos
de produção. Além desses fatores, há também os impactos ambientais provocados
pelo modelo agroquímico, tais como: a) erosão; b) poluição e assoreamento dos
corpos d’água; c) desequilíbrio nas cadeias naturais; d) eclosão de novas
pragas e doenças; e) chuvas ácidas; f) destruição da camada de ozônio e aumento
dos gases de efeito estufa; e f) destruição das florestas e da biodiversidade
de espécies da fauna e da flora. Essa perda de diversidade torna o modelo
agroquímico cada vez mais vulnerável, logo insustentável no médio e longo prazo
(WEID, 1996; AMADOR, 1999). No capítulo II, relativo à Recuperação Ambiental,
os impactos ambientais produzidos serão discutidos mais intensivamente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Além dos já
citados, os principais aspectos que garantem a insustentabilidade desse modelo,
são (SILVA, 2001; PÁDUA, 2003):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;Degradação ecológica de grandes áreas, com a
perda e a conversão de biomas nativos para a sua incorporação como áreas de
exploração agropecuária e florestal;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;Desgaste ecológico das áreas em exploração, particularmente
à perdas de solo por processos erosivos, ao desperdício de água e à
contaminação por agroquímicos (no Brasil, entre 1964 e 1991, o consumo de
agrotóxicos aumentou 276,2%, contra 76% do aumento de área plantada; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;Riscos de salinização dos solos pelo manejo
incorreto da irrigação e depleção dos mananciais (o Mar de Aral, na antiga
União Soviética, que vem sofrendo uma intensa redução de sua superfície -
66.900 Km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; em 1960 para 31.938 Km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; em 1994 - devido ao
intenso uso de suas águas para irrigação e, com a redução do volume d’água, são
originadas grandes áreas salinizadas - TUNDISI, 2003).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h1 style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 36.0pt; mso-list: l11 level1 lfo19; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 10pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;Ø&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 10.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O direcionamento da pesquisa&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Várias
correntes de modelos inovadores de pesquisa são potencialmente promissoras,
conhecidos genericamente por modelos alternativos. O ponto comum é a tentativa
de harmonizar todos os processos de atividades agropecuárias e florestais com
as funções essenciais do meio ambiente (WEID, 1996; ZAMBERLAM e FRONCHETI,
2001).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Entretanto,
há que se considerar, que as atuais linhas de pesquisa apresentam insuficiente
e inadequado fluxo de recursos financeiros que suportem as demandas necessárias
para o estudo mais aprofundado e o aperfeiçoamento destes modelos alternativos.
A maioria das técnicas é desenvolvida informalmente, pelos próprios
agricultores, faltando pesquisas científicas necessárias à sua certificação,
dentro de suas propriedades e dirigidas para o estudo das interações bióticas e
abióticas existentes dentro dos sistemas (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;ibidem&lt;/i&gt;).
A EMATER-MG, recentemente, criou um programa de incentivo à agricultura
orgânica, oferecendo cursos, assistência técnica, procurando viabilizar
negócios, inclusive com a instalação de feiras em locais públicos, além de
estímulos à agroindústria. Porém, os recursos têm sido escassos e o número de pessoal
qualificado é reduzido para atender à demanda (EMATER, 2003a).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Estas
questões são preocupantes, posto que, de acordo com BORLAUG (2004), 85% do
crescimento futuro da produção terão de vir de terras já em produção. O
potencial de terras disponíveis é limitado. Deve-se, portanto, investir
maciçamente em pesquisas, visando o aumento de produtividade, com
sustentabilidade. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Como
consequência da necessidade de estabelecer alternativas viáveis às diretrizes
estabelecidas na Agenda 21, vários agentes de financiamento têm apoiado e
disseminado programas de desenvolvimento inovadores que sejam capazes de
atingir os objetivos esperados. Em especial, a Organização das Nações Unidas
(ONU), tem estabelecido vários programas nesse sentido (GUNTER, 1999). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;As
questões relativas a qual modelo adotar são bastante polêmicas, por interesses
diversos. Porém, nos países desenvolvidos, o combate à degradação do meio
ambiente vem sendo praticado há algum tempo. No Brasil, recentemente, a ideia
conservacionista tem crescido significativamente, amparada nas Constituições
Federal e Estaduais, no Código Florestal Brasileiro e nas Leis Estaduais. Tais
medidas, respaldadas na justiça, mostram a preocupação legislativa e popular em
disciplinar o uso dos recursos naturais, visando assegurar a conservação da
qualidade do meio ambiente, para todos os modelos de produção.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;No
Quadro 1, estão resumidas as principais características que diferem o modelo
familiar do agroquímico, justificando as atenções da necessidade e da
importância da pesquisa ao modelo familiar.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;QUADRO 1 - Principais diferenças entre
os modelos familiar e agroquímico&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;MsoNormalTable&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: none; margin-left: 3.5pt; text-align: justify;&quot;&gt;
 &lt;tbody&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-firstrow: yes; mso-yfti-irow: 0;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 63.8pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;85&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Aspectos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 184.3pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;246&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Modelo familiar&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 177.15pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;236&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Modelo agroquímico&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 1;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 63.8pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;85&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Tecnológicos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 184.3pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;246&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Adapta-se às diferentes condições regionais, aproveitando
  ao máximo os recursos locais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Práticas de convivência com limitações:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l2 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Atua
  considerando o agrossistema como um todo, procurando antever as possíveis consequências
  da adoção das técnicas; e&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l2 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;O
  manejo do solo visa movimentação física mínima, conservando a fauna e a
  flora.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 177.15pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;236&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Desconsideram-se as condições locais, impondo pacotes
  tecnológicos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Práticas de redução de limitações:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l2 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Atua
  intensivamente sobre os fatores produtivos, visando somente o aumento da
  produção e da produtividade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l2 level1 lfo1; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;O
  manejo do solo, com intensa movimentação, desconsidera sua atividade orgânica
  e biológica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 2;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 63.8pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;85&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Ecológicos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 184.3pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;246&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l3 level1 lfo7; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Grande
  diversificação. Policultura e, ou, culturas em rotação. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l10 level1 lfo8; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Integra,
  sustenta e intensifica as interações biológicas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l9 level1 lfo9; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Associação
  da produção animal à vegetal.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l18 level1 lfo10; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Agrossistemas
  formados por espécies de potencial produtivo alto ou médio e com relativa
  resistência às variações das condições ambientais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 177.15pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;236&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l12 level1 lfo3; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Pouca
  diversificação. Predominância de monoculturas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l17 level1 lfo4; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Reduz
  e simplifica as interações biológicas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l6 level1 lfo5; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Sistemas
  pouco estáveis, com grandes possibilidades de desequilíbrios.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l0 level1 lfo6; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Formado
  por indivíduos com alto potencial produtivo, que necessitam de condições
  especiais para produzir e são altamente suscetíveis às variações ambientais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;mso-yfti-irow: 3; mso-yfti-lastrow: yes;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid windowtext 1.0pt; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 63.8pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;85&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Socioeconômicos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 184.3pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;246&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l8 level1 lfo15; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Retorno
  econômico a médio e longo prazo, com elevado objetivo social.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l13 level1 lfo16; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Baixa
  relação capital/homem&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l1 level1 lfo17; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Alta
  eficiência energética. Grande parte da energia introduzida e produzida é
  reciclada.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l7 level1 lfo18; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Alimento
  de alto valor biológico e sem resíduos químicos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid windowtext 1.0pt; border-left: none; border-right: solid windowtext 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-left-alt: solid windowtext .5pt; mso-border-top-alt: solid windowtext .5pt; padding: 0cm 3.5pt 0cm 3.5pt; width: 177.15pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;236&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l5 level1 lfo11; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Rápido
  retorno econômico, com pouca consideração para redistribuição de renda.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l15 level1 lfo12; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Maior
  relação capital/homem.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l16 level1 lfo13; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;A
  maior parte da energia gasta no processo produtivo é proveniente de fora do
  sistema, sendo em grande parte, dissipada em seu interior, aumentando a sua
  entropia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 18.0pt; mso-list: l14 level1 lfo14; tab-stops: list 18.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 9pt;&quot;&gt;Alimentos
  de menor valor biológico e com resíduos químicos. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;Bibligrafia&quot; style=&quot;margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;&quot;&gt;Fonte:
SCHAEFER et al., 2000.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/4979645460233775448/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/4979645460233775448' title='1 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4979645460233775448'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4979645460233775448'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/08/os-modelos-de-producao-agropecuario-e.html' title='OS MODELOS DE PRODUÇÃO AGROPECUÁRIO E FLORESTAL'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-3102517943864605467</id><published>2018-06-08T18:27:00.006-07:00</published><updated>2018-06-08T18:27:55.894-07:00</updated><title type='text'>A sociedade sob os impactos da Quarta Revolução Industrial</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;&quot;&gt;*Maurício Novaes
Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Sem dúvida,
o Brasil é um país de incontáveis contrastes: e&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;&quot;&gt;nquanto já se vivem a Quarta Revolução Industrial em
algumas cidades, ou mesmo regiões, encontramos populações que ainda se encontram
como nos tempos anteriores aos da Primeira Revolução Industrial, no final do&lt;span style=&quot;background: white; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt; Século XVII, quando surgiu
a máquina a vapor. Hoje, são os robôs integrados em sistemas ciberfísicos os
responsáveis por uma transformação socioeconômica radical - tal processo, já
bem conhecido pela classe acadêmica e econômica, vem sendo chamado “Quarta
Revolução Industrial”, ou Indústria 4.0. É marcada pela convergência de
tecnologias digitais, físicas e biológicas. Esta revolução, que a maioria da
sociedade ainda desconhece, mudará o mundo radicalmente, em uma velocidade
jamais vivenciada...e já está mudando!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;&quot;&gt;No livro&amp;nbsp;“&lt;span style=&quot;border: none windowtext 1.0pt; mso-bidi-font-style: italic; mso-border-alt: none windowtext 0cm; padding: 0cm;&quot;&gt;A Quarta Revolução Industrial”&lt;/span&gt;, de
Klaus Schwab, estamos a bordo de uma revolução tecnológica que transformará
fundamentalmente a forma como vivemos, trabalhamos e nos relacionamos. Em sua
escala, alcance e complexidade, a transformação será diferente de qualquer evento
que o ser humano tenha experimentado anteriormente. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;&quot;&gt;Os &quot;novos poderes&quot; da
transformação virão da engenharia genética e das neurotecnologias - áreas que
parecem misteriosas e distantes para o cidadão comum. Além disso, é a fusão de
diversas tecnologias que a diferencia das anteriores - sua interação entre os
domínios físicos, digitais e biológicos. É a nanotecnologia, sequenciamento
genético, novas máquinas, computação quântica, energias renováveis, que são exemplos
deste movimento, tendo como marco inicial a virada do Século XXI, com uma onda
de novas descobertas, e tem como base o avanço da tecnologia digital. A&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;s repercussões impactarão em como somos e como nos
relacionamos até nos lugares mais distantes do planeta: a revolução afetará o
mercado de trabalho, o futuro do trabalho e a desigualdade de renda. Suas
consequências impactarão a segurança geopolítica, o ambiente e o que é
considerado ético.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Como sou educador, do ponto de vista profissional e
dos empregos, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;&quot;&gt;já temos
elementos que nos apontam que precisamos repensar os impactos sobre o mercado
de trabalho. Modelos de negócio, padrões de consumo, formas de se produzir e
trabalhar, estão sendo drasticamente modificados. Dezenas de profissões
desaparecerão ou serão substituídas – nossos Institutos e Universidades estão
preparados? Trabalhadores e movimentos sindicais buscam compreender não só as
tendências do desemprego tecnológico, mas a nova dinâmica do mercado de
trabalho. Categorias como a dos bancários e metalúrgicos, já afetados, debatem calorosamente
o tema, que afetará a vida de todos. Sabemos que hoje a tecnologia e o
conhecimento são medidas para diminuir os custos, aumentar a produtividade e
gerar mais lucro – ou seja, a tecnologia pode e deve ser vista como algo
próspero, mas também temerária!&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Do ponto vista da &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;,serif;&quot;&gt;economia de recursos naturais, diversos assuntos hoje
vivenciados nos levam a repensar a problemática ambiental. A discussão teve início
desde a criação do universo e nas&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt; inúmeras fases
evolutivas até atingir sua forma atual. Isso nos faz&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;repensar nosso &lt;/span&gt;modo de vida, pois so&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;mos a única&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;espécie
capaz de promover impactos e desequilíbrio em nosso &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;habitat&lt;/i&gt;. &lt;/span&gt;Vivemos em um sistema dinâmico e todos os corpos
estão em mútua interação, com toda a tecnologia a nossa disposição. Diante de
toda revolução industrial e tecnológica, seguida do crescimento populacional e
maior demanda pelos recursos naturais, discutirmos formas de redução/reutilização
e modelos menos consumistas é indispensável.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;No
entanto, o modelo industrial atual de produção é sustentado por uma sociedade
de consumo, estruturado em uma política que se baseia na reposição do produto:
ao invés de estimular a duração dos bens, que são feitos com tempo de uso limitado,
a famosa obsolescência planejada, faz com que em pouco tempo seja necessária
uma nova aquisição do mesmo produto por uma versão atualizada. A influência da publicidade
alimenta essa questão estética/egoísta de consumismo, acarretando a segregação
social. Além dos problemas sociais, os problemas ambientais, de intoxicação de
alimentos, poluição do ar e da água e mudanças de temperaturas globais são
consequências de tal ato.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Ao
mesmo tempo, a tecnologia poderá ser uma parceira para a solução de problemas
ambientais de forma indireta: &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 11.0pt;&quot;&gt;o efeito
deflacionário dos preços com a nova revolução industrial, e também dos efeitos
da distribuição de renda a favor do capital em detrimento do trabalho (precarização
e arrocho dos salários e, portanto, do consumo); poderá impor o caminho para o
consumo mais sustentável. Por outro lado, considerando que o avanço tecnológico
para muitos produtos e serviços possuem baixos custos marginais, o consumidor
será o maior beneficiário dessa revolução com produtos e serviços praticamente
sem custo – o que estimularia o consumo!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;De
fato, a tecnologia trará, no médio e longo prazo, redução nas diferenças entre
pobres e ricos, em face da acessibilidade. Contudo, há incontáveis questões
sobre o impacto das economias em desenvolvimento e a quarta revolução
industrial. As tecnologias serão aproveitas para o desenvolvimento e aceleração
do ritmo econômico? Esta nova revolução poderá inverter o estreitamento das
lacunas entre as economias em termos de renda, habilidades, infraestrutura,
finanças e outras áreas? Como as economias em desenvolvimento podem aproveitar
as oportunidades desta nova revolução? O meio ambiente proverá recursos para
essas novas demandas? Afinal, sobreviveremos? São questões que ainda ninguém é
capaz de responder!&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 11.0pt;&quot;&gt;* Engenheiro Agrônomo, Mestre em
Recuperação de Áreas Degradadas e Gestão Ambiental e Doutor em Engenharia de
Água e Solo pela Universidade Federal de Viçosa. Foi professor do IF Sudeste de
Minas campus Rio Pomba. Atualmente, IFES campus de Alegre. E-mail:&amp;nbsp;mauricios.novaes@ifes.edu.br.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/3102517943864605467/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/3102517943864605467' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/3102517943864605467'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/3102517943864605467'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/06/a-sociedade-sob-os-impactos-da-quarta.html' title='A sociedade sob os impactos da Quarta Revolução Industrial'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-4661666301906994090</id><published>2018-05-25T16:55:00.001-07:00</published><updated>2018-05-25T16:55:34.036-07:00</updated><title type='text'>MÉTODOS ALTERNATIVOS NO CONTROLE DE FORMIGAS CORTADEIRAS</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 110%; margin-bottom: 16.2pt; margin-left: .5pt; margin-right: .2pt; margin-top: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 110%; margin-bottom: 16.2pt; margin-left: .5pt; margin-right: .2pt; margin-top: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 110%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;KAICK
MILANEZ BORGES e ÍTALO FONSECA WERNER&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 106%; margin-bottom: 17.6pt; margin-left: 3.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: center; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 106%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br style=&quot;mso-special-character: line-break;&quot; /&gt;
&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;REVISÃO BIBLIOGRÁFICA: MÉTODOS ALTERNATIVOS NO
CONTROLE DE FORMIGAS CORTADEIRAS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;AUTOR: ELISEO SALVATIERRA GIMENES. Monografia do curso
de pós-graduação em Agroecologia do IF Sudeste de Minas campus RIO POMBA-MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Orientador: Prof. Maurício Novaes Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 219.75pt; mso-add-space: auto;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 219.75pt; mso-add-space: auto;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Trabalho
apresentado à Disciplina de Cafeicultura Agroecológica do Curso de Tecnologia
em Cafeicultura do Instituto Federal do Espirito Santo, como requisito parcial
para avaliação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 219.75pt; mso-add-space: auto;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 219.75pt; mso-add-space: auto;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Professor:
M&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-weight: normal; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;aurício Novaes Souza&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormalCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 219.75pt; mso-add-space: auto;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;INTRODUÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;As formigas cortadeiras vem causando diversos prejuízos na
produção agrícola no Brasil e no mundo, muita das vezes à tornando inviável. As
formigas do gênero &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Atta &lt;/i&gt;spp., as
saúvas, e as do gênero &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Acromyrmex &lt;/i&gt;spp.,
as quenquéns, são as principais causadoras de danos nas diversas culturas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Ainda não existe uma aplicação
lógica para o que motiva as formigas a cortar uma determinada planta, se seria
uma opção fisiológica, nutricional ou ambiental, para diferenciar as plantas
que serão atacadas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Segundo ANJOS et. al. (1998), devido
à complexidade de sua organização social vários princípios da filosofia do
manejo integrado de pragas (MIP) não se aplicam as formigas. Apesar das
dificuldades, algumas filosofias propostas pelo MIP têm dado certo, como
exemplo, é de que é possível conviver com a formiga, desde que bem avaliado a
situação para que não haja prejuízos ao produtor, em fase de crescimento e
maturação do eucalipto. Para controle dessa praga, há importância na
preservação de reservas naturais e manejo de sub-bosques, para condições
favoráveis para estabelecimento de agentes alternativos de controle dessa
praga. Em fases de pré-plantio, plantio e rebrota é importante o controle
químico com imediata interrupção da atividade forrageadora desses insetos, pois
essa é uma fase crítica da cultura do eucalipto para formigas cortadeiras.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Grandes empresas estão preocupadas
com o aumento do uso de formicidas químicos. Há pouca pesquisa sobre
alternativas aos inseticidas convencionais, que apresentam grandes desvantagens,
como alto custo, baixa eficiência e elevados riscos de poluição, acúmulo de
produtos tóxicos no ambiente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;O presente trabalho foi feito com o objetivo
de identificar melhores alternativas para o controle alternativo das formigas
cortadeiras, reduzindo os impactos ambientais negativos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1. MÉTODOS DE CONTROLE&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Segundo BURG &amp;amp; MAYER
(2000) alguns danos econômicos provocados pelas formigas são: um formigueiro
adulto pode recolher 1000 Kg de folhas e talos por ano; 10 formigueiros
considerados velhos provocam uma redução de 50% da capacidade de pasto,
consumido até 21 Kg de capim/dia; um formigueiro de 10 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, pode
matar 37 árvores, o que representa 8 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; de madeira/alqueire/ano.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;O manejo inadequado das
áreas cultivadas aumenta os danos causados pelas formigas, que aliado ao
desequilíbrio ecológico e a monocultura aumentam o uso de agrotóxicos cada vez
mais poluentes e que causam maior impacto ambiental. Novas alternativas de controle
de formigas cortadeiras ajuda a reduzir o uso irracional destes produtos
altamente tóxicos e, até mesmo a suprimi-lo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;O uso
inadequado de agrotóxicos, e o descaso dos aplicadores, são motivos de
preocupação há muito tempo, tanto com a própria saúde e com o meio ambiente,
por isso recomendações vindas de experiência de campo, relatadas por técnicos e
produtores vem sendo estudadas, para achar uma forma de reduzir o ataque de
formigas cortadeiras sem o uso de produtos químicos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1.1 Controle Mecânico&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Utilizando uma enxada ou uma pá, faz-se a escavação
dos ninhos na área infestada até que a rainha seja retirada e eliminada.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Pode ser feito até 3 meses depois da
revoada das saúvas: é viável em pequenas áreas e em formigueiros superficiais.
Segundo SILVA (2003), devido ao grande esforço físico feito para a escavação,
ele fica restrito a pequenas áreas. É mais eficaz no controle de &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Acromyrmex - &lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;quenquéns – cujos ninhos são pouco profundos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1.2&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Controle Cultural &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Consiste na utilização de implementos agrícolas
durante a preparação do solo para o cultivo, são utilizados arados e grades que
podem eliminar as rainhas em formigueiros de até 1,5 metros de profundidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Na Colômbia, a principal razão da mortalidade de &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Acromyrmex landolti &lt;/i&gt;em pastagens é a
aração. Segundo DA SILVA (2003), esse tipo de controle pode ser visto como uma
técnica secundária de eliminação de formigueiros incipientes, pois essa técnica
não é suficiente para evitar danos significativos em pastagens altamente
infestadas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1.3&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Compactação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 35.5pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Método usado para fazer a
desorganização da colônia, tornando inativas por vários meses. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Utilizando
esse método repetitivamente ou aliando a outros métodos de controle, elas podem
até migrar para outros locais. Esse método causa desabamento das panelas e
danifica as formigas e seu ninho, assim elas passam muito tempo refazendo seu
ninho e diminuem seu ataque.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1.4&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Barreiras Físicas&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Usa-se cones invertidos de lata, plástico ou folha
metálica, para proteger árvores e mudas, o princípio de funcionamento é impedir
que as formigas cheguem as folhas, canaletas de água e pneus também funcionam,
mais tem uma desvantagem que servem também como criadores de mosquitos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 35.5pt; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1.5&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Tratamento de Sementes&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Segundo BURG &amp;amp; MAYER (2000) o uso de sabonete
diluído em água para tratar sementes de hortaliças é usado para prevenção de
danos por formigas cortadeiras em geral.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1.6 Plantas Repelentes ou
Tóxicas&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Quando a infestação é baixa, algumas espécies podem
ser usadas para repelir formigas cortadeiras (BURG &amp;amp; MAYER, 2000), entre
essas plantas, podem ser usadas a hortelã ou poejo, &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Mentha spp. &lt;/i&gt;e batata doce, &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Ipomea
batatas, &lt;/i&gt;essas plantas plantadas como bordadura servem de repelente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Sabe-se que alguns compostos
químicos encontrados na batata doce tem uma ação fisiológica geral sobre as
formigas cortadeiras e um efeito inibitório no desenvolvimento da cultura do
fungo simbiótico (HEBLING et al. 2000), mais ainda são necessárias mais
pesquisas para descobrir quais compostos químicos responsáveis pelos efeitos
tóxicos e para avaliar seu potencial como inseticida e fungicida no controle de
formigas cortadeiras.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;O gergelim (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Sesamum
indicum)&lt;/i&gt;, mamona&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;, (Ricinus communis),
&lt;/i&gt;a ucuúba, (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Virola sebifera )&lt;/i&gt; e o
feijão de porco, (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Canavalia ensiformis), &lt;/i&gt;são
plantas que princípios tóxicos contra o fungo que serve de alimento para a
formiga.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1.7&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Produtos Repelentes&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Produtos repelentes como barreira física e em faixa
contínua, têm sido usados para proteger e manter afastadas as formigas
cortadeiras. (BURG &amp;amp; MAYER, 2000). Borra de café, farinha de ossos, casca
de ovo moída e torrada, carvão vegetal e cinza de fogão à lenha, são produtos
que são usados como repelentes, são colocados ao redor dos canteiros e em
faixas de 15 cm de largura.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Tem outros produtos que são usados
na forma líquida (como macerados e preparados de extratos alcoólicos) como por
exemplo: macerado de piteira ou sisal (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Agave
sisalana), &lt;/i&gt;macerado de angico (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Piptademia
spp.) &lt;/i&gt;e&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt; &lt;/i&gt;macerado de pimenta
vermelha, outra forma de uso é moer as pimentas vermelhas, colher o seu suco e
diluir 1:1 em água, embeber em pano e amarrar ao redor de troncos de frutíferas
ou usar para pincelar os troncos como solução.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Segundo ABREU (1998), existem vários
produtos repelentes para o controle de formigas cortadeiras tais como: cânfora,
água com cinza, cal viva com água quente, cal com sulfato de amônio e creolina que
deverá ser pulverizada sobre os canteiros, mas sem atingir as folhas das
plantas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 18pt; text-align: justify; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1.8&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Extrato de Plantas&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Uma alternativa ao uso de produtos sintéticos, é o uso
de extratos de plantas, são produtos toxicidade e persistência, resultando em
um menor impacto ambiental. Esses produtos agem como barreiras de proteção para
as culturas, inibem a alimentação e a oviposição, retarda o desenvolvimento,
afetando a reprodução e causando a mortalidade de insetos e praga.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Espécies como o nim (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Azadirachta indica),&lt;/i&gt; cinamomo (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Melia azedarach), &lt;/i&gt;catiguas (Trichilia
spp.) e pimenta do reino (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Pepper nigrum) &lt;/i&gt;tem
potencial de ação inseticida contra diversas espécies de insetos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;A família Piperaceae possui por
volta de 1000 espécies e todas contêm metabólitos secundários ativos, os quais
têm conhecidas propriedades inseticidas e medicinais. Compostos a base de amido
extraídos da planta do gênero &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Piper &lt;/i&gt;spp.,
chamados de “amidos piper’’, têm demonstrado efeito inseticida sobre a espécie &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Atta sexdens rubropilosa &lt;/i&gt;(PAGNOCCA et.
al. 2006).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Os extratos vegetais surgem como uma opção para o
manejo integrado de pragas e que associados a outras práticas, podem contribuir
para a redução de doses e aplicações de inseticidas químicos sintéticos, que
apresentam problemas aos organismos e ao ambiente (COSTA, et al.2004).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1.9 Fungos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Pode se dizer que de forma geral, as formigas
cortadeiras do gênero &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Acromymex &lt;/i&gt;atacam
todas as culturas, sendo essas florestais, agrícolas ou pastagens, nativas ou
exóticas. Mas também se for feita uma avaliação mais detalhada mostra que elas
selecionam espécies, cultivares e indivíduos que irão forragear, esta seleção
está relacionada a vários fatores, entre eles, o conteúdo de água, nutrientes e
substâncias do metabolismo secundário da planta que podem atuar como atrativos
ou repelentes.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Os fungos entomopatogênicos, são
usados em programas de controle microbiológico, pois são agentes biológicos que
controlam naturalmente o tamanho das populações de insetos. Insetos sociais são
mais difíceis de serem controlados, a estrutura e a organização social destes
insetos são as primeiras barreiras a serem vencidas. Todo inseticida, seja
químico ou biológico, deve agir sobre a colônia, matando a rainha (ou rainhas,
dependendo da espécie), as operárias e as formas imaturas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Foram realizadas pesquisas em
condições naturais, envolvendo a aplicação direta e a utilização de iscas contendo
&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Beauveria bassiana&lt;/i&gt; para controle de &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Acromyrmex straitus, &lt;/i&gt;foram aplicadas
iscas contendo &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Beauveria bassiana &lt;/i&gt;diretamente
no interior de mais de 200 colônias de &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Acromyrmex,
&lt;/i&gt;em área de cultivo misto e em matas implantada de &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Eucalyptos saligna. &lt;/i&gt;No final da primeira semana já foram vistas
formigas com sintomas de infecção, a partir da segunda semana, observou-se uma
redução do forrageamento, desorganização nas trilhas e retirada dos ninhos de
grande número de formigas mortas, aos 2 meses a mortalidade das colônias
atingiu 87% na área de cultivo e misto e 83 % na mata de &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Eucalyptus saligna. &lt;/i&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Em trabalho feito por REZENDE
(2007), é citado a utilização de vinagre como substância antifúngica no pão,
que consiste em deixar que elas carreguem para a panela do formigueiro a isca
alimentar, sendo também uma forma de controle.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;É importante ressaltar que, diferentemente do
controle tradicional, o êxito dos programas de controle biológico reside nos
estudos regionalizados devido ás complexas interações ambiente-hospedeiro-patógeno,
o controle microbiológico de formigas cortadeiras parece ser uma alternativa
promissora e viável em contraposição ao uso de inseticidas químicos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1.10 Homeopatia
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;A homeopatia estimula os sistemas de defesa destes
organismos de modo que resistam ás doenças e pragas, combatendo com seus
próprios meios, os vírus, os fungos, as bactérias e outros tipos de agentes. Se
estivermos enfraquecidos, sem reservas, teremos problemas porque nosso
organismo está fraco e sem resistência, fazer a homeopatia é fazer o
concentrado homeopático.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Um tipo de preparado é o nosódio,
feito a partir do agente causador da doença ou do desequilíbrio. O nosódio vivo
é preparado com agentes ou organismos vivos, o nosódio do inseto praga é feito
com insetos vivos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;O preparado homeopático de nosódio
(a partir da mesma praga, no caso com a mesma formiga), com (&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;Apis mallifera) &lt;/i&gt;CH5&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt; &lt;/i&gt;ou&lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt; &lt;/i&gt;Belladona CH5 tem
mostrado controlar as formigas cortadeiras em geral.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1.11 Feromônios&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 35.75pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Existem duas formas de utilização de feromônios no
controle de formigas de acordo com&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;WILCKEN
&amp;amp; BERTI (1994), a primeira é a desorganização do sistema social da colônia
com eventual enfraquecimento e morte da mesma, e a segunda forma é incorporação
de feromônios em iscas granuladas visando o aumento da sua atratividade ás
operárias, consequentemente o aumento do transporte para o interior do ninho.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1.12 Aumento
da Biodiversidade &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;O controle de pragas, inclusive de formigas, por
inimigos ou predadores naturais, é maior quando se tem uma maior diversidade
biológica no ambiente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;A criação de Sistemas Agroflorestais
(SAFs) e uso de corredores ecológicos, são formas de aumentar a biodiversidade,
onde traz uma situação onde o ambiente é variado, e a chance de uma espécie se
tornar praga é baixa, pois uma controla a outra.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 1;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;2. Considerações Finais&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 34.9pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Existem várias formas de se fazer o controle de
formigas cortadeiras, além dos métodos citados no trabalho! Outras práticas são
indispensáveis, tais como: adubação orgânica em quantidade e qualidade adequada, uso
de espécies e variedades adequadas, adubação e correção do solo, a conservação
do solo e a rotação de áreas de cultivos e a rotação de cultura.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;As
formigas cortadeiras são uma das principais pragas dos setores florestal e
agrícola brasileiro, devido ao grande número de formigas por formigueiro, o
controle se torna um pouco mais difícil, e seu custo pode ser elevado se não
for feito de forma correta.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 152%; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-tab-count: 2;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;Reduzir
ao máximo o uso de venenos e a busca constante de alternativas que causem um
menor impacto negativo ao ambiente, é a base filosófica do manejo integrado de
pragas (MIP). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/4661666301906994090/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/4661666301906994090' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4661666301906994090'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4661666301906994090'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/05/metodos-alternativos-no-controle-de.html' title='MÉTODOS ALTERNATIVOS NO CONTROLE DE FORMIGAS CORTADEIRAS'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-4164352498939718841</id><published>2018-05-24T17:54:00.004-07:00</published><updated>2018-05-24T17:56:33.904-07:00</updated><title type='text'>O MOVIMENTO ORGÂNICO E A AGROECOLOGIA EM BENEFICIO DA HUMANIDADE</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;WordSection1&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 5.7pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 15.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;WordSection1&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 5.3pt; margin-top: 6.5pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Hélio
do Ó Saraiva Pimentel; Lhaís Karla Alves; Lorena Aparecida Paulúcio&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .35pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .35pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 143%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: -.6pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Trabalho apresentado como avaliação
parcial a disciplina de Cafeicultura Agroecológica do Curso Superior de
Tecnologia em Cafeicultura do Instituto Federal do Espírito Santo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Professor:
Mauricio Novaes Souza.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.6pt; text-align: justify; text-indent: -.6pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Autor (a): Roberta Marcelino de Oliveira Amaral.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.6pt; text-align: justify; text-indent: -.6pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Orientador: Prof. Mário Sérgio Vieira&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h1 align=&quot;center&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 3.75pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;RESUMO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .05pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 143%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .05pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;O trabalho apresentado procura mostrar,
que o movimento orgânico trata-se de um modelo de produção onde se utiliza os
recursos naturais dentro de limites não destrutivos, respeitando o meio
ambiente. Tendo como objetivo despertar grandes ideias de pequenos e grandes
agricultores do nosso país, tentando mostrar que o modelo convencional de
agricultura é insustentável para o meio ambiente, para os agricultores e
consumidores, e que o movimento orgânico pode restaurar a biodiversidade,
criando ecossistemas saudáveis. Aborda de forma geral a agroecologia e o
movimento orgânico, bem como os produtos orgânicos, a agroecologia como
protetor do meio ambiente, a legislação e a cadeia produtiva de alimentos
orgânicos. Os produtos orgânicos trazem benefício a saúde, justificando a
aceitação e o aumento da demanda por esses produtos, devido a consciência por
parte&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;consumidores&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;quanto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;aos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;malefícios&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;resíduos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agrotóxicos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;podem ter sobre a saúde da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;humanidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 142%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Palavras-chave&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;: Agroecologia, orgânicos, movimento, benefício, agrotóxico e
humanidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 142%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 142%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;WordSection1&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;WordSection2&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: 84.5pt; text-indent: -10.1pt;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark0&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;1&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;INTRODUÇÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 8.8pt; text-align: justify; text-indent: 35.75pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;A agricultura brasileira antes da
década de 50, possuía em sua maioria o modelo de agricultura tradicional
caracterizado pelo usos de insumos produzidos na própria fazenda, se nenhuma
tecnologia ou conhecimento científico das técnicas de produção.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.75pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;De acordo com Darolt (2002) os produtos
destinavam-se basicamente a subsistência da família. Na década de 50 surgiu a
Revolução Verde, ou seja, a modernização da agricultura, passando-se a partir
daí, a utilização de insumos modernos (adubos químicos, agrotóxicos, petróleo e
seus derivados) e mecanização agrícola pesada, tornando a agricultura
capitalista cujo principal ou único objetivo é conseguir,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;curto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;prazo,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;altíssimas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produções&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;por&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;área.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;consequência,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;começa o êxodo rural. O produtor
tradicional perde seu espaço, o solo e o meio ambiente passa a ser os menos
importantes no sistema de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produção.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .05pt; text-align: justify; text-indent: 35.75pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;uso&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desses&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;agrotóxicos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;doses&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;além&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;se&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;recomendado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tornam&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;os alimentos com baixo valor nutricional, e o LMR (limite máximo de
resíduo de agrotóxico) acima do recomendado pode ser a causa de muitas doenças,
que afetam o homem de forma crescente, além de contaminar o solo e as fontes de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;água.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;A filosofia dos alimentos orgânicos não
se limita à produção agrícola, entendendo-se também à pecuária (em que o gado
deve ser criado sem remédios&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou
hormônios), e também ao processamento de todos os seus produtos: alimentos
orgânicos industrializados também devem ser produzidos sem produtos químicos
artificiais, como os corantes e aromatizantes artificiais. Pode-se quase
resumir toda sua&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;essência&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;filosófica&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;num&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desprezo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;absoluto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;por&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tudo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tenha&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;origem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;na&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;indústria química. Todas as
demais industrias: mecânica, energética, logística, são admitíeis desde não
muito salientes (DAROLT,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;2002)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;São comuns as interpretações que
vinculam a agroecologia com “uma vida mais saudável”; “uma produção agrícola
dentro de uma lógica em que a natureza mostra o caminho”; “uma agricultura
socialmente justa”; “o ato de trabalhar dentro do meio ambiente,
preservando-o”; “o equilíbrio entre nutrientes, solo, planta, água e animais”;
“o continuar tirando alimentos da terra sem esgotar os recursos naturais”; “um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;novo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;equilíbrio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;nas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;relações&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;homem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;natureza”;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;“uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;destruição
do&lt;span style=&quot;letter-spacing: .35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;meio&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambiente”;&lt;span style=&quot;letter-spacing: .3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;“uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: .5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: .35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;não&lt;span style=&quot;letter-spacing: .5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;exclui&lt;span style=&quot;letter-spacing: .45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ninguém”;&lt;span style=&quot;letter-spacing: .35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;entre&lt;span style=&quot;letter-spacing: .5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;outras.&lt;span style=&quot;letter-spacing: .45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Assim&lt;span style=&quot;letter-spacing: .45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o
uso do terno agroecologia nos tem trazido a ideia e a expectativa de uma nova
agricultura capaz de fazer bem ao homem e ao meio ambiente (ALTIER,2002).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mercado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;brasileiro&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;alimentos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;orgânicos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;está&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;crescendo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;taxas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;invejáveis que passam de 20% ao ano, conforme
registros do projeto Organics Brasil. O índice foi&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;25%&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;2015&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agora&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;deve&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;passar&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;30%.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;As&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;taxas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;crescimento&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;registradas globalmente nos últimos no
período são bem menores. Ficaram entre 5% e 11%, mostram dados da consultoria
Organics Monitor. Ou seja, o mercado está crescendo em ritmo dobrado no Brasil,
embora o país ainda represente menos de 1% da produção e do consumo
(ORGANICSNET,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;2016).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Na agricultura orgânica e na
agroecologia, a natureza e vista e tratada como um todo, não apenas como
fornecedor de insumos e meios de cultivos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Este trabalho teve como objetivo geral
despertar grandes ideias de pequenos e grandes agricultores de nosso país e
tentar mostrar que o modelo convencional de agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;insustentável&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;meio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambiente,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultores&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;consumidores e que o
movimento orgânico pode restaurar a biodivessidade, protegendo a vida animal,
criando ecossistemas saudáveis. E ainda como objetivos específicos demonstrar
através de conceitos que os agrotóxicos são prejudiciais ao nosso organismo e
que o consumos de orgânicos evita problemas de saúde causados pela ingestão de
substancias químicas tóxicas e conscientizar a sociedade que é necessário
harmonizar a convivência dos homens entre sim e com o meio ambiente, buscando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;na&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;natureza&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;recursos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;naturais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sistemas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;humanos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;convivam&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de forma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;sustentável.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;O método utilizado para desenvolver
este trabalho foram pesquisas bibliográficas em dicionários, livros, revistas,
artigos de sites da internet (vide referencias bibliográfica), posteriormente
foram produzidos fichamentos e por fim foi elaborado a redação final.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: 42.55pt 2.0cm 84.5pt; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark1&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;2&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;AGROECOLOGIA E MOVIMENTO&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ORGÂNICO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .2pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level2 lfo1; tab-stops: 49.65pt 110.45pt 110.5pt; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark2&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;2.1&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;O surgimento da agroecologia no cenário da revolução&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;verde&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 8.95pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Levando em consideração que a fome e o
subdesenvolvimento em países de terceiro&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mundo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;teria&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sua&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;causa&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sistema&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;agrícola&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ineficiente&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tradicionalmente&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;usado, a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;“Revolução&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Verde”&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;tem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;por&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;característica&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;possibilidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;uma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;clheita&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;por ano, com o auxílio de insumos agrícolas industriais, maquinaria,
variedades de sementes mais eficientes, biocidas, correção química do solo,
irrigação intensiva e demais tecnologias da área de agrárias. Em diversas
regiões do planeta onde esse método de cultivo foi implantado houve um aumento
considerável na produção, principalmente colhendo mais em menor&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tempo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .05pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Para a implantação desse modelo no
Brasil o governo estruturou sistemas de pesquisa agropecuária, assistência
técnica e extensão rural, crédito para a aquisição de insumos, infraestrutura e
armazenagem, transportes, sistema de comunicação e seguro para garantir os
recursos financeiros. Houve um aumento significativo na produção de grãos,
resultado este que foi sucessivamente superado ano após ano. Porém com o passar
dos anos e com o aumento dos preços dos insumos e maquinários, descoberta de
suscetibilidade das variedades de sementes à pragas e toxidez, muitas vezes
fatal, dos biocidas fez com que o modelo “revolução verde” provocasse intensos
e profundos problemas sociais na agricultura nacional.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Desde a década de 60 começaram a surgir
reações contra a agricultura convencional.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;O&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;primeiro&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;alerta&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sobre&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;impactos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;secundários&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produtos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;químicos no meio ambiente veio com a
publicação, do livro &lt;i&gt;Silent Spring &lt;/i&gt;da
bióloga CARSON (1964). “Embora criticada por sua imprecisão científica, a obra
de CARSON certamente contribuiu para que a preocupação com as questões
ambientais penetrassem na esfera da agricultura” (EHLERS,1994, p.249). Foi
umdos principais alicerces do pensamento ambientalista nos EUA e no restante do
mundo (EHLERS, 1993).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Mesmo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;com&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;alertas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sobre&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;perigos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;trazidos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;pelo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;uso&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agrotóxicos,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;houve expansão da agricultura
convencional, principalmente em países em estado de desenvolvimento, fator esse
que aumentou ainda mais a degradação ambiental e social,&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;outra&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;crítica&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;recai&lt;span style=&quot;letter-spacing: .35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sobre&lt;span style=&quot;letter-spacing: .25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;modelo&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: .3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;convencional&lt;span style=&quot;letter-spacing: .3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sobre&lt;span style=&quot;letter-spacing: .4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;as
grandes quantidades de insumos utilizadas, geralmente de fontes não renováveis
e com custo energético elevado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Um grande problema da agricultura
convencional é a perda da biodiversidade, que atinge seu ápice em sistemas de
monocultura. A biodiversidade empenha diversos papeis ecológicos, como
reciclagem de nutrientes, controle do microclima, controle de processos
hidrológicos, controle de organismos indesejados e reversão de contaminação por
substâncias químicas nocivas (ALTIERI, 2002). Os produtores de sistemas onde há
diversidade possuem mais meios para enfrentarem desafios, manejando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;forma&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;apropriada&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;seus&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;componentes&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;interações,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;chegando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;até&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;não necessitar de adicionar insumos externos (GLIESSMAN,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;2001).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .05pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Os problemas que vieram junto com a
“revolução verde” fizeram com que fossem pensados outros métodos mais adequados
para a sociedade e para o meio ambiente, denominadas agriculturas alternativas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .35pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level3 lfo1; tab-stops: 63.8pt 70.9pt 105.3pt; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark3&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;letter-spacing: -.1pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;2.1.1&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Agriculturas&lt;span style=&quot;letter-spacing: .1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Alternativas&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Há diversos tipos de agriculturas
alternativas, cada uma com filosofia própria, práticas metodológicas e
tecnologias diferentes, assim cada método recebe um determinado nome segundo
suas prática, alguns exemplos são, Natural, Ecológica, Biodinámica, Biológica,
Permacultura ou Orgânica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Na década de 80, nascia a Agroecologia,
ciência esta que teve seu início na tentativa de aproximar e integrar Agronomia
e Ecologia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level2 lfo1; tab-stops: 2.0cm; text-align: justify; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark4&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;2.2&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;OS PRODUTOS ORGÂNICOS E A
AGORECOLOGIA AJUDAM A&lt;span style=&quot;letter-spacing: -1.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;PROTEGER E
REGENERAR O MEIO&lt;span style=&quot;letter-spacing: .1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;AMBIENTE&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 19.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;Todo processo agrícola mexe com a
natureza, porém com base nisso pode-se haver dois tipos de posicionamento: uma
primeira onde vê-se a natureza como como algo&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.9pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.85pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;ser&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.9pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;dominado,&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.9pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.95pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;para&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.9pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;isso&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.85pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;utiliza-se&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.9pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;de&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.95pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;qualquer&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.9pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;meio&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.85pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;disponível&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.95pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;para&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.9pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.85pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;combate a insetos, o mato, fungos e
qualquer outra possível ameaça as atividades agrícolas. Os produtores que
conduzem esse sistema querem impor seu tempo, buscando reduzir os ciclos
naturais de plantas e animais, tudo é considerado válido se garantir alta
lucratividade e trabalho reduzido. Sem limites éticos ou racionais pré
estabelecidos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Apesar de desprezar as plantas e
animais como seres (vêem apenas como coisas, pés, números, cabeças ou
hectares), alimentam-nas ou nutrem-nas mecanicamente e se dispõem a adotar
qualquer tipo de semente, muda ou animais de criação geneticamente modificados,
desde que aumente a produtividade e os lucros.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;Não&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;levando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;consideração&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sequer&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;possibilidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ocorrência&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;efeitos
colaterais desses avanços tecnológicos. Tal atividade leva em consideração
apenas o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;presente,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;consciência&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;malefícios&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;acarretados&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;meio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambiente,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fingem não saber da
complexidade de interações que ocorrem na&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;natureza.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .05pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Um segundo posicionamento é a do
agricultor orgânico, que considera a natureza sua aliada, e está em constante
aprendizado com ela, respeitando suas limitações, como água, solo, clima, etc.
Este produtor produz economicamente, mas respeita o ritmo da natureza
procurando encontrar o máximo de equilíbrio com a mesma.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Entre as duas formas de produção, o
principal diferencial é que a agricultura orgânica&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;outros&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;parâmetros&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;além&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;economia,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;já&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;convencional&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;esse é o fator predominante da escolha.
Ao comprar produtos orgânicos está na verdade adquirindo um conjunto de dois
produtos: o alimento e um produto ambiental (a proteção/regeneração do meio&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambiente).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 11.3pt; mso-list: l0 level2 lfo1; tab-stops: 49.65pt 95.05pt; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark5&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;2.3&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;LEGISLAÇÃO SOBRE OS PRODUTOS&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ORGÂNICOS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;O artigo 1° da Lei n° 10.831, de 23 de
dezembro de 2003, trata da definição para “sistema orgânico de produção”, suas
finalidades e diferentes correntes. Com a sua definição e os seus princípios,
tendo como base a valorização econômica, social e ambiental da atividade
agropecuária se encaixa perfeitamente com as finalidades de que trata o artigo
1° da referida lei.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .1pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Os artigos 2° e 3° da Lei n° 10,831, de
23 de dezembro de 2003, caracterizam o produto orgânico e determina critérios
de comercialização. Caso um agricultor ou grupo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultores&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;queiram&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;comercializar&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;seus&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produtos,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;deverá&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;obter&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;certificado de produto
orgânico deve se cadastrar junto a certificadoras idóneas e reconhecidas
oficialmente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Na&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;hipótese&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;infração,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;responsabilidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pela&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;qualidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produto&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;orgânico atribui-se aos produtores
distribuidores, comerciantes e entidades certificadoras caberam as
responsabilidades referentes as características regulamentadas para o produto
orgânico, de acordo com o grau de participação de cada&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;um.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level3 lfo1; tab-stops: 2.0cm 105.1pt; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark6&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;letter-spacing: -.1pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;2.3.1&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt;As &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;normas de
conversão e sua&lt;span style=&quot;letter-spacing: .1pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;necessidade&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Existem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dois&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;casos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;grande&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;importância,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;à&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;medida&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;permite&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;desinfeção
natural é uma retomada da atividade biológica da propriedade: culturas anuais
em processo de conversão deverão cumprir um período mínimo de dose meses de
manejo orgânico para que sua produção seja considerada orgânica, culturas
continuas necessitam de dezoito meses de adaptação para orgânico. Meios
preventivos para combater pragas e doenças, os princípios agroecológicos exigem
o uso de substâncias que não agridam o meio ambiente, a correção e a
fertilidade do solo devem ser feita a base de adubos orgânicos, como adubação
verde, compostagens livres de substancias&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tóxicas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;principais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;cuidados&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;serem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;observados&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;armazenamento&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;transporte&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de produtos orgânicos, só será autorizado
o uso de aditivos, coadjuvantes de fabricação e outros produtos de efeito
ameno. É obrigado deixar claro nos rótulos do produto os tipos e as quantidades
de adtivos, os coadjuvantes de fabricação e outros produtos de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;origem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;não&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;orgânicos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;nele&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;contidos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;porcentuais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;definido&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;pela&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;certificadora&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pelo órgão colegiado nacional (DAROLT,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;2007).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .1pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .1pt; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Tabela 1&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;: Adtivos, coadjuvantes
de fabricação e outros produtos de efeito ameno (não OGM).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;TableNormal&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: none; margin-left: 75.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-insideh: .5pt solid black; mso-border-insidev: .5pt solid black; mso-padding-alt: 0cm 0cm 0cm 0cm; mso-table-layout-alt: fixed; mso-yfti-tbllook: 480;&quot;&gt;
 &lt;tbody&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.65pt; mso-yfti-firstrow: yes; mso-yfti-irow: 0;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border: solid black 1.0pt; height: 20.65pt; mso-border-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;OME&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.65pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;CONDIÇÕES
  ESPECIAIS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 1;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Água potável&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 2;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Cloridato de Cálcio&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-irow: 3;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Carbonato de Cálcio&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Agente de coagulação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 4;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Hidróxido de Cálcio&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Agente de coagulação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 5;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Sulfato de Cálcio&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Anteumectante&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-irow: 6; mso-yfti-lastrow: yes;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Carbonato de Potássio&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Agente de coagulação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; style=&quot;mso-break-type: section-break; page-break-before: always;&quot; /&gt;
&lt;/span&gt;

&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;WordSection3&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;TableNormal&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: none; margin-left: 75.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-insideh: .5pt solid black; mso-border-insidev: .5pt solid black; mso-padding-alt: 0cm 0cm 0cm 0cm; mso-table-layout-alt: fixed; mso-yfti-tbllook: 480;&quot;&gt;
 &lt;tbody&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-firstrow: yes; mso-yfti-irow: 0;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Dióxido de Carbono&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Agente de coagulação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 1;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Nitrogênio&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Agente de coagulação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 2;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Etanol&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Agente de coagulação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-irow: 3;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Ácido de Tanino&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Secagem de Uvas&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 4;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Albumina Branca de Ovo&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 5;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Caseína&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-irow: 6;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Olhos Vegetais&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Solvente&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 7;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Gel de Bióxidos de
  Silicone ou Solução&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Auxílio de Filtragem&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.75pt; mso-yfti-irow: 8;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.75pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Coloidal&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.75pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-irow: 9;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Carbono Ativo&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 10;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Talco&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-irow: 11;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Bentonita&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 12;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Caolinita&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 13;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Perlita&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-irow: 14;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Cera de Abelha&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.7pt; mso-yfti-irow: 15;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Cera de Carnaúba&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 20.7pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 41.35pt; mso-yfti-irow: 16; mso-yfti-lastrow: yes;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 41.35pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm; tab-stops: 108.6pt 133.8pt 197.1pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Microrganismos&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; e&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; enzimas&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; (não&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.95pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;OGM/transgênicos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 41.35pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; mso-font-width: 99%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 13.7pt; margin-left: 1.0cm; mso-line-height-rule: exactly;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; Fonte:
DAROLT, 2007&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Aos mecanismos ou instrumentos de
garantia da qualidade orgânica exigidos o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Ministério&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;diz&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;“deverá&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;o interessado&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;no&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ato&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;solicitação&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;assinar um termo de responsabilidade pela garantia da qualidade
relativa as características regulamentadas para produtos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;orgânicos”.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .1pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;2.4 A CADEIA PRODUTIVA DE ALIMENTOS
ORGÂNICO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Sistemas agroindustriais focalizam um
produto único a uma determinada delimitação, os agentes que fazem parte do
sistema (consumidor, agroindústria, fornecedores de insumos). Diversos aspectos
relacionados a alternativa de produção de alimentos é denomina de agricultura
sustentável.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;arial&amp;quot; , sans-serif; font-size: 11.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; style=&quot;mso-break-type: section-break; page-break-before: always;&quot; /&gt;
&lt;/span&gt;

&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;Pode-se realizar algumas interferências
sob as características de cadeia produtiva da agricultura orgânica: Não utiliza
insumos externos à propriedade; as propriedades ecológicas funcionam como um
organismo sistêmico, possuindo interações bastante diferenciadas da agricultura
convencional; utiliza práticas agrícolas de incremento e manutenção da
fertilidade e atividade biológica do solo, para&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.4pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;preservação&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.3pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;da&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.3pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;qualidade&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.3pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;das&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.35pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;águas&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.35pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.3pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;dos&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.35pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;ecossistemas&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.35pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;em&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.25pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;que&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.25pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;produção&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.2pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;está inserida; organização e comercialização conjunta de produtos
orgânicos diretamente em feiras-livres e outros formatos varejistas,
proporciona integração de produtores e consumidores&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;letter-spacing: -0.25pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;finais.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;A forma de garantir um lucro maior é
obtendo a certificação dos produtos ORMOND, FAVERET E ROCHA (2000) ressalta que
“a certificação agrega valor ao produto e com isso, o agricultor pode vender
mais caro; ao comprar um produto orgânico certificado, o consumidor tem a
garantia de que ele realmente é produzido de acordo com as normas”, afirma.
Produzir de maneira orgânica significa substituir insumos químicos por insumos
orgânicos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark7&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;2.4.1
Agregando valor&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Produtos orgânico é uma forma de
produção agrícola que não usa agroquímicos ou hormônios e acaba gerando ganhos
nos aspectos ambientais e na saúde&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultor&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;e&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;do&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;consumidor.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pequenos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produtores&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;iniciando&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;trabalho&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;na produção de orgânicos, devem enxergar que esta é certamente uma boa
oportunidade, para aqueles que não apresentam condições financeira e não tem condições&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produzir&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.15pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;grande&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;escala&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;comprar&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;agroquímicos,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;orgânico&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;é&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;uma opção real de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;negócio.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark8&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;2.4.1.1
Produtos orgânicos versus Convencionais&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .35pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;As técnicas de produção orgânicas são
destinadas a incentivara conservação do solo e da água e reduzir a poluição. Os
agricultores que produzem alimentos convencionais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;utilizam&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;métodos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;comuns&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;para&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fertilizar,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;controlar&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pragas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ou&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;prevenir
doenças.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .35pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .1pt; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; tab-stops: 159.15pt 180.6pt 239.2pt 300.0pt 317.35pt 378.05pt 402.0pt 459.3pt 522.0pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 11.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Tabela 2:&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 11.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Técnicas utilizadasna produção de produtos orgânicos e convencionais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.9pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;TableNormal&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: none; margin-left: 75.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-insideh: .5pt solid black; mso-border-insidev: .5pt solid black; mso-padding-alt: 0cm 0cm 0cm 0cm; mso-table-layout-alt: fixed; mso-yfti-tbllook: 480;&quot;&gt;
 &lt;tbody&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 20.6pt; mso-yfti-firstrow: yes; mso-yfti-irow: 0;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Produtos
  Convencionais&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid black 1.0pt; height: 20.6pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Produtos
  orgânicos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 62.1pt; mso-yfti-irow: 1;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 62.1pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; tab-stops: 61.45pt 135.7pt 197.2pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Utilizam&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; fertilizantes&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; químicos&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt;para &lt;/span&gt;promover o
  crescimento das&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;plantas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 62.1pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Utilizam fertilizantes
  naturais, como&lt;span style=&quot;letter-spacing: 3.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;o&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 20.5pt; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .25pt; tab-stops: 54.7pt 91.3pt 160.45pt 179.75pt 214.4pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;adubo,&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; para&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; enriquecer&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; o&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; solo&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;span style=&quot;letter-spacing: -.85pt;&quot;&gt;e &lt;/span&gt;promover o crescimento das&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt;
  &lt;/span&gt;plantas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 62.15pt; mso-yfti-irow: 2;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 62.15pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Utilizam
  inseticidas para reduzir pestes e doenças.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 62.15pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm; tab-stops: 63.85pt 117.6pt 140.0pt 207.75pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Utilizam&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; insetos&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; e&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; pássaros, ou&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 20.5pt; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .25pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;armadilhas,
  promovendo uma redução na incidência de pestes e doenças.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 62.0pt; mso-yfti-irow: 3;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 62.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; tab-stops: 63.5pt 133.55pt 197.0pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Utilizam&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; herbicidas&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; químicos&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt;para &lt;/span&gt;controlar&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.2pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ervas-daninhas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 62.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Fazem
  rodizio de plantações ou utilizam limpeza manual para o controle das&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;ervas-daninhas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;height: 124.15pt; mso-yfti-irow: 4; mso-yfti-lastrow: yes;&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; height: 124.15pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Administram antibióticos, hormônios de crescimento e
  medicamentos aos animais para evitar doenças e promover o crescimento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; height: 124.15pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-top-alt: solid black .5pt; padding: 0cm 0cm 0cm 0cm; width: 226.75pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;302&quot;&gt;&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-left: 1.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;Oferecem alimentos orgânicos e acesso a áreas livres
  para os animais. Empregam medidas preventivas – como pasto rotativo, dieta
  balanceada e higiene – para ajudar a minimizar a&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;TableParagraph&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-left: 1.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;incidência de doenças.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Fonte: DAROLT, 2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; tab-stops: 49.65pt; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark9&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;3&lt;span style=&quot;font-size: 7pt; font-stretch: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-numeric: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;CONCLUSÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-left: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 143%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 8.7pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Os fatos mostram que o alimento
orgânico tem benefícios significantes para a saúde&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;benefício&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;humanidade,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;porque&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;tem&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.3pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;quantidades&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;inferiores&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.35pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;patógenos e
resíduos químicos e maior valor nutricional em comparação com o alimento de
origem agrícola convencional. O nível de preferência do consumidor, sabe que a
agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;convencional&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;busca&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;satisfaze-la&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;termo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;preço,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;tamanho,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;cor,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;aspecto gera, produção
fora de época, embalagem, etc. Não consegue, porém, competir com a&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;disposição&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;dos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;clientes&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;da&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;agricultura&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;orgânica&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.45pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;em&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pagar&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mais&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;por&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produtos&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.55pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;não façam mal à saúde e
ao&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambiente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 142%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.3pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Uma postura bastante presente em
consumidores de produtos orgânicos é a de afirmar que é preferível pagar um
pouco mais, mas não gastar depois em medicamentos para enfrentar possíveis
doenças.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 142%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.8pt; text-align: justify; text-indent: 35.35pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Deve-se conscientizar a população que
não é somente pelos benefícios a saúde humana, portanto pelo egocentrismo que
devemos consumir produtos orgânicos,&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;mas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;pelo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;fato&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;que&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;os&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;sistemas&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.75pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;de&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;produção&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.6pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;orgânica&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.8pt;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;como&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;um&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.65pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;todo&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.7pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;está
comprometido com a preservação da sustentabilidade&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;ambiental.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 142%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 142%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-left: 1.0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-indent: 0cm;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_bookmark10&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;4&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;. REFERÊNCIAS&lt;span style=&quot;letter-spacing: .05pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;BIBLIOGRÁFICAS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: .05pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;ALTIER, M. &lt;b&gt;Agroecologia&lt;/b&gt;:
bases científicas para uma agricultura sustentável. Guaiaba- RS: Agropecuária,
2002.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.6pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;DAROLT, M.R. As principais correntes do movimento orgânico
e suas particularidades. Disponível em: site &lt;a href=&quot;http://www.planetaorganico.com.br.2002/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; text-decoration-line: none;&quot;&gt;www.planetaorganico.com.br.2002.&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
Acesso em 02/02/2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.45pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;EHLER,
W; CLAUBEN, W. Appreoaches toward concervation tillage in Germany. In: CARTER,
M.R (ed) &lt;b&gt;concervation tillage in
teperate agroecosystemes&lt;/b&gt;. Boca Raton: Lewis Publishers, 1994. p. 141-165.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.65pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;GLIESSMAN, S.R. Agroecologia: Processos Ecológicos em
Agricultura Sustentável. Porto Alegre: Editora da Universidade,2. Ed, 2001,
653p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;line-height: 142%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.6pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Mercado
de orgânicos cresce o dobro no Brasil. Organicsnet. Disponível em: &amp;lt; &lt;a href=&quot;http://www.organicsnet.com.br/2016/01/mercado-de-organicos-cresce-o-dobro-no-brasil/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #0462c1;&quot;&gt;http://www.organicsnet.com.br/2016/01/mercado-de-organicos-cresce-o-&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;color: #0462c1;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;http://www.organicsnet.com.br/2016/01/mercado-de-organicos-cresce-o-dobro-no-brasil/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #0462c1;&quot;&gt;dobro-no-brasil/&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&amp;gt;. Acesso em: 22 de mai.
2016.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.8pt; tab-stops: 204.65pt 286.25pt 384.5pt 508.8pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot;&gt;Ministério da
Agricultura, Pecuária e Abastecimento. Portaria N° 158, de 8 de julho&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; de&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; 2004.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; Disponível&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;span style=&quot;letter-spacing: -.4pt;&quot;&gt;em:
&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;http://extranet.agricultura.gov.br/sislegisconsulta/consultarlegisla%C3%A7%C3%A3o.do?opera&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; text-decoration-line: none;&quot;&gt;http://extranet.agricultura.gov.br/sislegisconsulta/consultarlegislação.do?opera&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
cao=visualizar&amp;amp;id=8198. Acesso em 27 de set.&lt;span style=&quot;letter-spacing: -.25pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.5pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt;&quot;&gt;ORMOND, J.G.P, FAVERET
F, P e ROCHA, L T M. &lt;b&gt;Agricultura
Orgânica: quando o passado é futuro&lt;/b&gt;. BNDES Setorial, Rio de Janeiro,
Mar.2000&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.5pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.5pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.5pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 6.5pt; text-align: justify; text-indent: -.5pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;h1 align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height: 148%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 224.25pt; margin-right: 124.45pt; margin-top: 9.75pt; text-align: center; text-indent: -39.25pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;IT&quot; style=&quot;font-size: 15.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&amp;nbsp;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/h1&gt;
&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/4164352498939718841/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/4164352498939718841' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4164352498939718841'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4164352498939718841'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/05/o-movimento-organico-e-agroecologia-em.html' title='O MOVIMENTO ORGÂNICO E A AGROECOLOGIA EM BENEFICIO DA HUMANIDADE'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-4582422479707733156</id><published>2018-03-09T15:30:00.003-08:00</published><updated>2018-03-09T15:37:05.969-08:00</updated><title type='text'>As Leis Ambientais Brasileiras e a clássica impunidade</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;* Maurício Novaes Souza&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;O imaginário neoliberal, presente de forma crescente em todo o mundo,
reafirma a noção de que os recursos naturais são meramente matéria-prima para a
indústria. &amp;nbsp;O consumo descomedido não está só presente em grandes escalas
industriais, mas também nos hábitos individuais, afetando direta e
indiretamente os ecossistemas. A&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt; conservação ambiental vem sendo relegada ao
segundo plano; na prática, o antigo discurso da necessidade de crescimento
econômico para a geração de emprego e renda prevalecem. Continua vigorando a
visão imediatista, cujos resultados finais são conhecidos e previsíveis: a
economia global está perdendo muito dinheiro com a destruição dos recursos
naturais!!!&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;Um caso emblemático ocorreu no dia 5 de novembro de 2015, quando uma das
barragens de rejeito da mineradora SAMARCO (controlada pela Vale e BHP
Biliton), rompeu-se! Cerca de 32 milhões de m³ de minério de ferro altamente
contaminante (equivalente a 20.000 piscinas olímpicas de rejeitos), invadiram
rios e municípios, degradando os rios - 700 km de curso de água foram afetados,
principalmente o Rio Doce. De acordo com um comunicado da Organização das
Nações Unidas (ONU), um ano depois da tragédia, as medidas tomadas pela empresa
podem ser assim classificadas: “São simplesmente insuficientes para lidar com
as massivas dimensões dos custos humanos e ambientais decorrentes desse
colapso, que tem sido caracterizado como o pior desastre socioambiental da
história do país”.&lt;i&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;É assustador o
descaso dessa e de tantas outras empresas, posto que as leis que tratam do meio
ambiente no Brasil estão entre as mais completas e avançadas do mundo. Até
meados dos anos da década de 1990, a legislação cuidava separadamente dos bens
ambientais de forma não relacionada. Com a aprovação da&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/L9605.htm&quot;&gt;Lei de Crimes
Ambientais (Lei Nº 9.605 de 13 de fevereiro de 1998)&lt;/a&gt;, a sociedade
brasileira, os órgãos ambientais e o Ministério Público passaram a contar com
um mecanismo para punição aos infratores do meio ambiente. Em seu Capítulo I,
nas Disposições Gerais, diz:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;Art. 2º Quem, de qualquer forma, concorre para a prática dos crimes
previstos nesta Lei, incide nas penas a estes cominadas, na medida da sua
culpabilidade, bem como o diretor, o administrador, o membro de conselho e de
órgão técnico, o auditor, o gerente, o preposto ou mandatário de pessoa
jurídica, que, sabendo da conduta criminosa de outrem, deixar de impedir a sua
prática, quando podia agir para evitá-la.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 1.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;Art. 3º As pessoas jurídicas serão responsabilizadas administrativa,
civil e penalmente conforme o disposto nesta Lei, nos casos em que a infração
seja cometida por decisão de seu representante legal ou contratual, ou de seu
órgão colegiado, no interesse ou benefício da sua entidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;Como se pode
observar nos dois artigos citados, a Lei de Crimes Ambientais reordenou a
legislação ambiental brasileira no que se refere às infrações e punições. Uma
das maiores inovações foi apontar que a responsabilidade das pessoas jurídicas
não exclui a das pessoas físicas, autoras, coautoras da infração. No entanto,
mais do que os avanços representados pela lei, o Brasil carece de mecanismos de
fiscalização e apuração dos crimes. Ou seja, o Brasil possui um conjunto de
leis ambientais consideradas excelentes, mas que nem sempre são adequadamente
aplicadas, por inexistirem recursos e capacidades técnicas para executar a lei
plenamente em todas as unidades federativas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;O IBAMA e os
órgãos estaduais de meio ambiente atuam na fiscalização e na concessão de
licença ambiental antes da instalação de qualquer empreendimento ou atividade
que possa causar poluição e degradação. O IBAMA atua principalmente no
licenciamento de grandes projetos de infraestrutura que envolvam impactos em
mais de um estado e nas atividades do setor de petróleo e gás; já os Estados
cuidam dos licenciamentos de menor porte. Contudo, dadas as dimensões de nosso País,
a difícil acessibilidade e o reduzido número de agentes dos referidos órgãos, a
fiscalização é muito deficiente. O desmatamento amazônico, por exemplo, voltou
a subir nos últimos dois anos.&lt;/span&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;No caso da
SAMARCO, o Ministério Público Federal apontou 22 pessoas das empresas
responsáveis pela barragem. Eles responderão por crimes de inundação, lesão
corporal, desabamento e crimes ambientais, além de homicídio qualificado com
dolo eventual (quando se assume o risco de matar). Entretanto, ainda são
necessárias medidas preventivas que impeçam que tais eventos ocorram. O
Relatório de Segurança de Barragens 2015 apontou que das 17.359 barragens
cadastradas na Agência Nacional de Águas (ANA), apenas 4% foram fiscalizadas. Segundo
o órgão, as 43 unidades fiscalizadoras não dão conta de atender toda a
estrutura. A barragem de Fundão, vinculada ao desastre de Mariana, tinha sido
classificada como categoria de baixo risco e alto dano potencial associado pelo
Departamento de Produção Mineral (DNPM), vinculado ao Ministério de Minas e
Energia. O Relatório do Tribunal de Contas da União, de setembro de 2016,
confirma que o DNPM não foi capaz de fazer a Samarco cumprir os padrões exigidos
pela Política Nacional de Segurança de Barragens, a Lei 12.334/2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;Para agravar ainda mais a situação, enquanto o desastre de Mariana (MG)
avançava pelo país, o projeto do senador Romero Jucá (PMDB-RR), de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://oglobo.globo.com/brasil/comissao-do-senado-flexibiliza-licenciamento-ambiental-para-grandes-obras-18135837&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;flexibilizar a concessão de
licença ambiental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;&amp;nbsp;para grandes
obras no país, foi aprovado. A licença, que era dada em um tempo médio de 5
anos, passou a ter o prazo de 180 dias, diminuindo a burocracia e também a
segurança das obras. Por pressão, as obras de mineração ficaram fora do
documento, mas os sistemas aeroviários, viário, hidroviário, ferroviário, de
portos, instalações portuárias, telecomunicações e energia ainda se beneficiam.
A lei já não era severa em relação às causas ambientais. Segundo relatórios do IBAMA,
de cada 100 reais de multas que o órgão aplica aos que infringiram regras
ambientais, desde 2011, menos de três reais entram nos caixas do Governo
Federal - &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;um documento do
próprio órgão, de 2017, traz um panorama das autuações feitas entre 2005 e 2010
- o porcentual médio de multas pagas no período foi de 0,75%.&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;As empresas encontram subterfúgio em diversos recursos judiciais e a
lentidão do maquinário jurídico para finalizar os processos proporciona que a
maioria saia impune.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Apesar das inúmeras iniciativas governamentais
e organizacionais, os efeitos efetivos da legislação ambiental ainda são discretos:
a impunidade persiste.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;A corrupção e tantos desmandos dos últimos governos
demonstram enorme incompetência e incapacidade de resolver as demandas legais
pertinentes à legislação brasileira. Agrava essa realidade, o aperto orçamentário: o Ministério do Meio
Ambiente perdeu 43% da sua verba para despesas discricionárias.&amp;nbsp;O
fato é que se faz necessária a &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;ampliação da consciência
ambiental em nível nacional. É um imperativo da necessidade de &lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;construção de uma nova perspectiva de desenvolvimento. Os
problemas econômicos, sociais e ambientais continuam como desafios políticos e
sociais a ser resolvidos para a construção desta nova sociedade, na qual se&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;possam oportunizar novas demandas em busca do
desenvolvimento sustentável de nosso país.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; color: black; font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;, sans-serif;&quot;&gt;* Engenheiro Agrônomo, Mestre em Recuperação de
Áreas Degradadas e Gestão Ambiental e Doutor em Engenharia de Água e Solo pela Universidade
Federal de Viçosa. Foi professor do IF Sudeste de Minas campus Rio Pomba.
Atualmente, IFES campus de Alegre. E-mail:&amp;nbsp;mauriciosnovaes@yahoo.com.br.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial Black&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-effects-shadow-align: none; mso-effects-shadow-alpha: 50.0%; mso-effects-shadow-angledirection: 13500000; mso-effects-shadow-anglekx: 0; mso-effects-shadow-angleky: 0; mso-effects-shadow-color: black; mso-effects-shadow-dpidistance: 4.0pt; mso-effects-shadow-dpiradius: 5.0pt; mso-effects-shadow-pctsx: 0%; mso-effects-shadow-pctsy: 0%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/4582422479707733156/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/4582422479707733156' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4582422479707733156'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4582422479707733156'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/03/as-leis-ambientais-brasileiras-e.html' title='As Leis Ambientais Brasileiras e a clássica impunidade'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-2271242376350835972</id><published>2018-02-06T12:02:00.003-08:00</published><updated>2018-02-06T12:02:56.333-08:00</updated><title type='text'>QUALIDADE FÍSICA E QUÍMICA DE UM ARGISSOLO VERMELHO-AMARELO SOB PLANTIO DIRETO</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;WordSection1&quot;&gt;

&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Silvane de Almeida Campos –
Agroecóloga e Doutoranda do Departamento de Fitotecnia da UFV&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;SUMÁRIO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc1&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: 22.0pt right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if supportFields]&gt;&lt;span
style=&#39;font-size:12.0pt;line-height:200%;font-family:&quot;Arial&quot;,sans-serif;
color:black&#39;&gt;&lt;span style=&#39;mso-element:field-begin&#39;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span
style=&#39;mso-spacerun:yes&#39;&gt; &lt;/span&gt;TOC \o &amp;quot;1-3&amp;quot; \h \z \u &lt;span
style=&#39;mso-element:field-separator&#39;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148842&quot;&gt;1. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;SISTEMA
PLANTIO DIRETO&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;..........................................................................&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;1&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc1&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: 22.0pt right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148843&quot;&gt;2. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;SISTEMAS
DE MANEJO E QUALIDADE DO SOLO&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;......................................&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc1&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: 22.0pt right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148848&quot;&gt;3. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;ATRIBUTOS
FÍSICOS E QUÍMICOS DO SOLO COMO INDICADORES DA SUA QUALIDADE&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;4&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc2&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148849&quot;&gt;3.1. T&lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;extura&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;. 4&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc2&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148850&quot;&gt;3.2. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Argila
dispersa em água&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;. 5&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc2&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148851&quot;&gt;3.3. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Umidade
do solo na capacidade de campo e no ponto de murcha permanente&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;6&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc2&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148852&quot;&gt;3.4. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Micronutrientes&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;. 7&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc2&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148852&quot;&gt;3.5. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;pH&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;.. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;9&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc2&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148852&quot;&gt;3.6. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Matéria
orgânica do solo&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;10&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoToc1&quot; style=&quot;line-height: 200%; tab-stops: 22.0pt right dotted 424.7pt;&quot;&gt;
&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;file:///D:/Usuario/Desktop/revis%C3%A3o%20Silvane%20qualidade%20do%20solo.doc#_Toc359148853&quot;&gt;4. &lt;span style=&quot;color: black; text-decoration-line: none;&quot;&gt;LITERATURA
CITADA&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;.. 1&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: windowtext; display: none; text-decoration-line: none;&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR; mso-no-proof: yes;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%;&quot;&gt;
&lt;!--[if supportFields]&gt;&lt;span
style=&#39;font-size:12.0pt;line-height:200%;font-family:&quot;Arial&quot;,sans-serif;
color:black&#39;&gt;&lt;span style=&#39;mso-element:field-end&#39;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 16.0pt; line-height: 200%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 16.0pt; line-height: 200%; mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-language: AR-SA; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-language: ZH-CN;&quot;&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; style=&quot;mso-break-type: section-break; page-break-before: always;&quot; /&gt;
&lt;/span&gt;

&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;1. Sistema plantio direto &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;No Brasil,
aproximadamente 32 milhões de hectares foram cultivados sob plantio direto na
safra 2011/2012 (Federação Brasileira de Plantio Direto na Palha e Conab,
2012). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O sistema plantio
direto (SPD) constitui um sistema eficiente no controle de erosão e tem sido
utilizado cada vez em maior escala, principalmente em áreas com culturas anuais
e sujeitas à ação dos processos erosivos, visando não só obter altas
produtividades, mas assegurar a sustentabilidade do uso agrícola dos solos
(Sherer et al., 2007). Além disso, este sistema tornou-se importante
instrumento para a manutenção e recuperação da capacidade produtiva de solos
manejados convencionalmente e de áreas degradadas (Torres et al., 2008). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Os preceitos da
agricultura conservacionista que compõem o plantio direto compreendem: o
revolvimento mínimo do solo, restrito à cova ou sulco de plantio; a manutenção
da cobertura do solo pelos resíduos vegetais; a diversificação de espécies pela
rotação, sucessão ou consorciação de culturas; redução do intervalo de tempo
entre colheita e semeadura; aporte de grande quantidade de material orgânico ao
solo com qualidade e frequência compatíveis com a sua demanda biológica e
cobertura permanente do solo (Denardin et al., 2011). A interação dos três
primeiros preceitos assegura a evolução gradual da melhoria dos atributos
biológicos, físicos e químicos do solo. A consolidação do sistema está
alicerçada na diversificação de culturas orientada ao incremento da
rentabilidade, à geração de benefícios fitossanitários e à reciclagem de
nutrientes (Costamilan et al., 2012). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O SPD apresenta
como vantagens a redução no uso de máquinas, melhoria da estrutura do solo,
aumento da infiltração e retenção de água no solo, redução das perdas de água
por evaporação e escoamento superficial, melhoria do desenvolvimento do sistema
radicular das plantas e no controle de plantas invasoras, redução da erosão e
do impacto da chuva e aumento da eficiência do uso de água pelas plantas (Breda
Júnior e Factor, 2009). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Segundo Leite et
al. (2010) o sistema plantio direto é uma alternativa sustentável para a
melhoria da qualidade do solo, em áreas do cerrado piauiense.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;2. Sistemas de manejo e qualidade do solo &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O solo constitui o
principal componente relacionado à produção agropecuária. Desta forma, a
conservação ou a melhoria de sua qualidade é essencial para a sustentação da
atividade produtiva. No entanto, a principal causa da degradação do solo
resulta do mau uso, tendo como consequência a redução da matéria orgânica e,
por conseguinte, alterações nas suas características físicas, químicas e
biológicas (Jakelaitis et al., 2008). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;No solo existem
diversas inter-relações entre essas características que controlam os processos
e os aspectos relacionados à sua variação no tempo e no espaço, de maneira que
qualquer alteração no solo pode alterar diretamente sua estrutura e atividade
biológica e, por consequência, a fertilidade, com reflexos na sua qualidade e
na produtividade das culturas (Carneiro et al., 2009). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Usualmente, a
qualidade do solo agrícola é considerada sob três aspectos: físico, químico e
biológico, sendo importantes nas avaliações da extensão da degradação ou
melhoria do solo para identificar a sustentabilidade dos sistemas de manejo
(Aratani et al., 2009). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;De acordo com
Vezzani e Mielniczuk (2009), os sistemas agrícolas que favorecem a qualidade
edáfica são aqueles que cultivam plantas intensamente, preferencialmente,
espécies diferentes, sem o revolvimento do solo. No caso do plantio direto, com
o mínimo revolvimento possível.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Neste contexto, a
qualidade física do solo influencia os seus processos químicos e biológicos e,
por consequência, desempenha papel essencial em estudos sobre qualidade do solo,
manifestando-se de várias maneiras: na infiltração, retenção e disponibilização
de água para as plantas, na resposta ao manejo e na resistência à degradação,
na ocorrência das trocas de calor e de gases com a atmosfera, e com o
crescimento das raízes das plantas (Streck et al., 2008). A qualidade física do
solo pode ser entendida como a capacidade do solo em exercer suas funções para
sustentar a produtividade, mantendo a qualidade da água e do ar (Matias et al.,
2012).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-hyphenate: auto; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Aratani et al. (2009) concluíram que a
área de mata nativa apresentou melhor qualidade física do solo, quando
comparada às áreas submetidas à ação antrópica (sistema plantio direto
irrigado, sistema plantio direto de sequeiro, integração lavoura-pecuária e
plantio convencional).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Em se tratando dos
atributos químicos do solo, o sistema plantio direto comumente está associado à
rotação de culturas anuais, propiciando mudanças nas propriedades químicas do
solo, causadas sobremaneira pelo aumento nos teores de matéria orgânica (Murage
et al., 2007). Conforme Lourente et al. (2011) a substituição da vegetação
nativa por sistemas de cultivo pode causar importantes alterações nos atributos
químicos do solo, já no primeiro ano de implantação.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Vários sistemas de
manejo têm sido estudados visando à manutenção da fertilidade do solo e o
controle da erosão, com o objetivo de redução dos custos operacionais e aumento
da renda líquida para uma agricultura sustentável (Moreti et al., 2007). &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Desta forma, o sistema de manejo adotado deve colaborar para a
conservação ou melhoria da qualidade do solo, bem como para a obtenção de
satisfatórias produtividades das culturas por longo prazo. Portanto, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;se faz necessário, estudos que avaliem as propriedades do solo submetido
a diversas práticas de manejo agrícola, a exemplo do sistema plantio direto que
constitui prática conservacionista.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;3. Atributos físicos e químicos do solo como indicadores da sua
qualidade&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Diante da &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;demanda crescente por alimentos e energia, o
conhecimento das características químicas e físicas do solo impõe maior
capacidade de análise deste recurso natural tão lentamente renovável (Dotto et
al., 2014).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O estudo dos
atributos do solo ao longo do tempo permite quantificar a magnitude e duração
das alterações provocadas por diferentes ambientes. Por serem sensíveis, esses
atributos são importantes para estabelecer se houve degradação ou melhoria da
qualidade do solo em relação ao ambiente clímax (Reichert et al., 2009). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Desta forma, o
conhecimento das modificações químicas do solo, causadas pelo cultivo contínuo,
pode fornecer subsídios para adoção de práticas de ambiente que permitam
incrementar o rendimento das culturas, garantindo a sustentabilidade e a
conservação do agroecossistema (Freitas et al., 2014). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Alguns atributos
físicos e químicos são considerados indicadores da qualidade do solo, tais
como:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;3.1 Textura&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;A determinação da
distribuição do tamanho das partículas (análise granulométrica) e dos
parâmetros de forma e textura superficial de um solo é variável estudada na
física do solo, tendo aplicações práticas nos estudos de drenagem, erosão e
capacidade de retenção de água de um solo, podendo, inclusive, indicar a origem
e o desgaste sofrido no transporte por esse solo (Araújo et al., 2015).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;A granulometria, a
qual representa as proporções relativas das frações areia, silte e argila do
solo, é uma característica que não pode ser alterada pelo seu uso, pois é
inerente aos fatores de formação do solo, especialmente o material de origem, e
interfere diretamente no grau de compactação (Suzuki et al., 2008) e na
disponibilidade de água (Reichert et al., 2009).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O efeito do manejo
sobre as propriedades físicas do solo é dependente da sua textura e
mineralogia, as quais influenciam a resistência e a resiliência do solo a
determinada prática agrícola (Seybold et al., 1999). &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;Conforme Dalmago et al. (2009) a textura do solo não é afetada expressivamente
por diferentes sistemas de manejo em um mesmo solo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;3.2 Argila
dispersa em água &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;A análise de
determinados atributos como a argila dispersa em água (ADA), a qual reflete diretamente
sobre a formação da compactação nos solos é importante para os estudos de
conservação destes (Santos et al., 2010). Segundo Almeida et al. (2009),
maiores teores de ADA e, consequentemente, diminuição do índice de floculação,
ocorrem devido às grandes pressões exercidas no solo, que modificam a interação
das partículas minerais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Matias et al.
(2012) observaram que os teores de ADA num Latossolo Vermelho Distroférrico,
textura argilosa, variaram entre os sistemas de cultivo (seringueira, plantio
direto, plantio convencional e mata nativa), sendo o sistema com seringueira o
que apresentou os menores valores, em todas as profundidades estudadas,
comparado aos demais, que não diferiram entre si. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Pragana et al.
(2012) observando os valores de ADA, verificaram que o solo do Cerrado nativo
apresentou o menor valor em comparação as áreas cultivadas nos horizontes A e
AB. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;3.3 Umidade do solo na capacidade de campo e no ponto de murcha permanente&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;A
água é um fator fundamental à produção das culturas, tendo papel importante nas
flutuações de produtividade, principalmente em lavouras não irrigadas e em regiões
que apresentam períodos de déficit hídrico. Assim, a conservação da água no
solo é um aspecto de grande relevância para uma produção agrícola mais
sustentável, aumentando a eficiência e contribuindo na preservação dos recursos
naturais (Knies, 2010). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Segundo
este autor, a busca de tecnologias e informações que contribuam para um
adequado manejo do solo e da água torna-se cada vez mais necessárias. Diante
disso, o uso de sistemas de cultivo conservacionistas como o plantio direto,
que determinam a manutenção dos resíduos vegetais na superfície do solo e o seu
mínimo revolvimento, podem contribuir para aumentar a capacidade produtiva dos
solos. A cobertura morta reduz a evaporação, mantendo o solo mais úmido,
propiciando redução nas oscilações de sua temperatura e umidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;A retenção e a
disponibilidade de água às plantas variam com os atributos do solo e determinam
o crescimento das plantas. S&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;olos com maior teor
de matéria orgânica retêm maior conteúdo de água, sendo a matéria orgânica o
principal atributo que controla a disponibilidade de água para as plantas nos
horizontes superficiais do solo &lt;/span&gt;(Costa et al., 2013).&lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt; Para &lt;/span&gt;Streck et al. (2008) a estrutura do solo
determina a permeabilidade e o teor de água disponível para as plantas, sendo
fator importante na determinação do conteúdo de água na capacidade de campo por
controlar a distribuição do tamanho de poros e a retenção de água contra a
força da gravidade em valores altos de potencial matricial.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;A
disponibilidade de água no solo, por sua vez, é influenciada pelo manejo do
solo, afetando o crescimento e desenvolvimento das plantas (Costa et al.,
2009). A disponibilidade de água às plantas é definida como o conteúdo de água
entre a capacidade de campo e o ponto de murcha permanente e tem vasta aplicação
prática no planejamento do uso do solo (Silva et al., 2014), sendo estas
propriedades modificadas pelo sistema de manejo (Dalmago et al. (2009). Deste
modo, o aumento na retenção de água pelo solo não implica, necessariamente, em
maior disponibilidade às plantas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;&amp;nbsp; De acordo com Rós et al. (2013) o uso de
práticas que promovam menor revolvimento do solo como o plantio direto na palha
resulta em menor perda de solo por erosão hídrica, contribuindo ainda para a
manutenção da umidade no solo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Dalmago
et al. (2009) notaram que a retenção e disponibilidade de água às plantas em Argissolo
Vermelho Distrófico típico, com horizonte B textural, sob plantio direto é
maior que em preparo convencional nas camadas mais próximas à superfície.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;3.4 Micronutrientes&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Vários sistemas de
manejo têm sido estudados visando à manutenção da fertilidade do solo e o
controle da erosão, com o objetivo de redução dos custos operacionais e aumento
da renda líquida para uma agricultura sustentável (Moreti et al., 2007).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;As características
do manejo dos solos e das culturas no sistema plantio direto provocam
diferentes alterações no perfil do solo com relação ao cultivo convencional,
que influem na dinâmica da acidez e da disponibilidade dos nutrientes e, por
consequência, no manejo da fertilidade do solo. Assim, ocorre um aumento do
teor e da qualidade da matéria orgânica e da concentração dos nutrientes a
partir da superfície do solo. A aplicação superficial de adubos e de calcário
provoca a formação imediata de gradientes no perfil do solo, que evoluem no
tempo, e cuja taxa depende, além da dose aplicada, da mobilidade dos nutrientes
no solo (Anghinoni, 2007). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Para Wastowski et
al. (2010) a fertilidade do solo é um dos fatores que mais pode sofrer
modificações, em função do uso e manejo do solo. O conhecimento da dinâmica dos
nutrientes no solo a partir da superfície, onde os fertilizantes são
depositados em áreas sob plantio direto, merece especial atenção para
estabelecer ajustes na recomendação de adubos e corretivos e, mais especificamente,
quando do uso de resíduos animais, que nem sempre fornecem nutrientes em
balanço. As maiores dúvidas que geram insegurança com o uso de esterco na
adubação, estão ligadas aos efeitos em longo prazo que venham a ocorrer na
condição de não revolvimento do solo após o uso intensivo por vários anos. O
melhor entendimento das modificações nos atributos químicos do solo,
decorrentes da reciclagem de resíduos orgânicos, pode fornecer subsídios para
produção em bases sustentáveis, sem comprometer o ambiente (&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Scherer
et al., 2007). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Rachwal et al.
(2007) destacam que a maioria dos solos do Brasil é pobre em nutrientes, porém
as matas nativas não apresentam sintomas de deficiência nutricionais, em razão
da reciclagem dos nutrientes, estando estes em perfeito equilíbrio com as
demandas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Em termos
nutricionais, os micronutrientes são elementos essenciais para o crescimento
das plantas, mas requeridos em quantidades menores que os macronutrientes
(Abreu et al., 2007). Wastowski et al. (2010) verificaram que o solo não
apresentou diferença nas concentrações médias dos elementos químicos analisados
nos perfis avaliados. Porém os sistemas agroflorestal, campo nativo, mata
nativa, plantio florestal, plantio convencional e plantio direto apresentam
variação nas concentrações dos metais, sendo que a mata nativa apresentou os
maiores teores de Zn na profundidade de 0-10 cm e de Cu, Zn e Mn na profundidade
de 10-20 cm.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;3.5 pH&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Geralmente, os
solos apresentam um caráter levemente ácido, visto que apenas uma pequena parte
de sua acidez encontra-se dissociada na fase líquida. Esta acidez é denominada
acidez ativa e representa a atividade dos íons H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; na
solução do solo (Rossa, 2006).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;A redução da
acidez do solo promove a insolubilização de alumínio e manganês, aumenta a
disponibilidade de fósforo e molibdênio, e diminui a disponibilidade de
micronutrientes como o zinco, manganês, cobre e ferro. A decomposição da
matéria orgânica também é influenciada pela redução da acidez do solo, sendo
sua mineralização favorecida pela elevação do pH do solo (Sousa et al., 2007). O
aumento gradual da matéria orgânica altera o pH do solo, a toxidez por Al e a
dinâmica dos nutrientes (Anghinoni, 2007).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Cardozo et al.
(2008) avaliando as propriedades edáficas em áreas sob manejo orgânico em Argissolo
Vermelho-Amarelo, em Nova Friburgo (RJ), observaram efeito positivo do manejo
orgânico no pH com maior valor deste atributo quando comparado à área de
floresta secundária.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Leite et al.
(2010) verificaram que a adoção do sistema plantio direto em Latossolo
Vermelho-Amarelo do cerrado piauiense aumentou o pH em comparação ao sistema de
plantio convencional. Similarmente Lourente et al. (2011) notaram que um
Latossolo Vermelho distroférrico típico de Dourados (MS) sob plantio direto apresentou
médias estatisticamente maiores para o pH em relação ao sistema convencional de
manejo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;3.6 Matéria
orgânica do solo &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O teor de matéria
orgânica é influenciado pelo sistema de cultivo empregado ao solo (Matias et
al., 2012). O uso de matéria orgânica, seja de origem vegetal ou animal, tem
demonstrado promover melhorias nas propriedades edáficas em áreas sob manejo
orgânico de produção (Loss et al., 2009a). Sistema de manejo que adicionam
matéria orgânica, sobretudo, via resíduos vegetais, podem incrementar o conteúdo
de carbono orgânico no solo, contribuindo para a manutenção da sustentabilidade
agrícola do solo e diminuição da emissão CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; para a atmosfera (Loss
et al., 2011).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O sistema plantio
direto permite o acúmulo de resíduos vegetais na superfície do solo, proporcionando
o enriquecimento de matéria orgânica do solo (MOS). Sistemas que incluem
culturas com alta produção de matéria seca e culturas com baixa relação C/N
resultam, em geral, em maiores acúmulos de matéria orgânica (Andrade et al.,
2009). A MOS provém, em quase sua totalidade, de resíduos vegetais cuja
composição média varia entre as diferentes espécies de vegetais e, dentro da
mesma espécie, com a idade e nutrição da planta (Laurindo et al., 2009). A análise
do teor de matéria orgânica do solo tem-se intensificado por se relacionar
positivamente com atributos físicos relativos à qualidade do solo como a maior
resistência do solo à erosão, a taxa de infiltração e o sequestro de carbono
atmosférico (Matias et al., 2012).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;O efeito da
matéria orgânica pode estar relacionado ao aumento da estabilidade dos
agregados (ação cimentante da matéria orgânica, efeito dos polissacarídeos e
hifas de fungos), aumento da capacidade de retenção de água, aumento da
porosidade, melhor aeração, menores perdas de água por evaporação e diminuição
da densidade (Lourente et al., 2011). Desta forma, ao se fazer uso de sistemas
de cultivo que aumentem o conteúdo de matéria orgânica do solo, haverá
contribuição para o aumento da estabilidade de agregados e, consequentemente,
para a melhoria da qualidade física do solo (Vasconcelos et al., 2010). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-hyphenate: auto; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Flores et al. (2008) constataram que o
preparo convencional reduz o teor de matéria orgânica e a estabilidade dos
agregados enquanto o plantio direto, após cinco anos, aumenta pouco o teor de
matéria orgânica na camada superficial, mas eleva sensivelmente a estabilidade
de agregados para valores próximos dos sistemas campo e mata nativa
(testemunhas) em Argissolo Vermelho derivado de granito. Diferentemente, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Aratani et al. (2009) verificaram que o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt; sistema plantio direto não causou aumento do teor de matéria orgânica
de um Latossolo Vermelho acriférrico de Guaíra, SP, porém propiciou maiores
índices de agregação quando comparado ao plantio convencional. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 200%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-hyphenate: auto; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 200%;&quot;&gt;Tavares Filho et al. (2010) observaram que
o teor de matéria orgânica do solo sob mata nativa (testemunha) de um Latossolo
Vermelho distrófico psamíticos da região Norte do Paraná foi maior que o
encontrado nos três usos agrícolas do solo estudados (pastagem de &lt;i&gt;Brachiaria decumbens&lt;/i&gt;, cana-de-açúcar e
culturas anuais em plantio direto), os quais não se diferiram uns dos outros. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;4. Literatura citada&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ABREU,
C.A.de; LOPES, A.S.; SANTOS, G.C.G.dos. Micronutrientes. In: NOVAIS, R.F.de,
ALVAREZ V., V.H.; BARROS, N.F.de; FONTES, R.L.; CANTARUTTI, R.B.; NEVES, J.C.L.
(Eds.) &lt;b&gt;Fertilidade do Solo.&lt;/b&gt; 1ª ed.
Viçosa, MG: SBCS, 2007. p.645-736.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ALMEIDA,
C.X.; CENTURION, J.F.; JORGE, R.F.; ANDRIOLI, I.; VIDAL, A.A.; ERAFIM, R.S.
Índice de floculação e agregação de um Latossolo Vermelho sob dois sistemas de
colheita da cana-de-açúcar. &lt;b&gt;Bioscience
Journal,&lt;/b&gt; Uberlândia, v.25, n.4, p.123-129, 2009.&lt;b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; tab-stops: 64.8pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; tab-stops: 64.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ANDRADE, R.S.; Stone, L.F.;
Silveira, P.M.da. Culturas de cobertura e qualidade física de um Latossolo em
plantio direto. &lt;b&gt;Revista Brasileira de
Engenharia Agrícola e Ambiental,&lt;/b&gt; Campina Grande, v.13, n.4, p.411–418,
2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; tab-stops: 64.8pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ANGHINONI,
I. Fertilidade do solo e seu manejo em sistema plantio direto. In: NOVAIS, R.F.,
ALVAREZ V., V.H.; BARROS, N.F.; FONTES, R.L.; CANTARUTTI, R.B.; NEVES, J.C.L.
(Eds.) &lt;b&gt;Fertilidade do Solo.&lt;/b&gt; 1ª ed.
Viçosa, MG: SBCS, 2007. p.873-928.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; tab-stops: 64.8pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ARATANI, R.G.;
FREDDI, O.S.; CENTURION, J.F.; ANDRIOLI, I. Qualidade física de um Latossolo
Vermelho Acriférrico sob diferentes sistemas de uso e manejo. R&lt;b&gt;evista Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/b&gt;
v.33, p.677-687, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; tab-stops: 64.8pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ARAÚJO, G.S.; BICALHO, K.V.;
TRISTAO, F.A. Análise de imagens na determinação da forma e textura de areias. &lt;b&gt;Revista Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/b&gt;
Viçosa, v.39, n.1, p.94-99, 2015. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;BREDA JUNIOR, J. M.; FACTOR, T. L.
Oportunidades e dificuldades no plantio direto de hortaliças: o caso de são
José do Rio Pardo. &lt;b&gt;Horticultura
Brasileira,&lt;/b&gt; Brasília, v.27, p. S4033-S4035, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CARDOZO, S.V.; PEREIRA, M.G.;
RAVELLI, A.; LOSS, A. Caracterização de propriedades edáficas em áreas sob
manejo orgânico e natural na região serrana do Estado do Rio de Janeiro. &lt;b&gt;Semina. Ciências Agrárias,&lt;/b&gt; v.29,
p.517-530, 2008.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CARNEIRO, M.A.C.; SOUZA, E.C.de;
REIS, E.F.dos; PEREIRA, H.S.; AZEVEDO, W.R.de. Atributos físicos, químicos e
biológicos de solo de Cerrado sob diferentes sistemas de uso e manejo. &lt;b&gt;Revista Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/b&gt;
v.33, p.147-157, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;COSTA, A.da; ALBUQUERQUE, J.A.; ALMEIDA,
J.A.de; COSTA, A.da; LUCIANO, R.V. Pedotransfer functions to estimate retention
and availability of water in soils of the state of Santa Catarina, Brazil. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revista Brasileira de Ciência
do Solo,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; v.37, n.4, p.889-910, 2013.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;background: white; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;COSTA, A.da; ALBUQUERQUE, J.A.; COSTA, A.da; PÉRTILE, P.; SILVA,
F.R.da.Water retention and availability in soils of the State of Santa
Catarina-Brazil: effect of textural classes, soil classes and lithology. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revista Brasileira de Ciência
do Solo,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;v.37, n.6,
p.1535-1548, 2013.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;COSTA, S.E.V.G.A.; SOUZA, E.D.de;
ANGHINONI, I.; FLORES, J.P.C.; ANDRIGUETTI, M.H. Distribuição de potássio e de
raízes no solo e crescimento de milho em sistemas de manejo do solo e da
adubação em longo prazo. &lt;b&gt;Revista
Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/b&gt; v.33, p.1291-1301, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;COSTAMILAN, L.M.; CARRÃO-PANIZZI,
M.C.; STRIEDER, M.L.; BERTAGNOLLI, P.F. &lt;b&gt;Indicações
Técnicas para a Cultura da Soja no Rio Grande do Sul e em Santa Catarina,
safras 2012/2013 e 2013/2014.&lt;/b&gt; Passo Fundo, RS: Embrapa Trigo e Apassul,
142p., julho, 2012. (Documentos, 107). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;DALMAGO, G.A.; BERGAMASCHI, H.:
BERGONCI, J.I.; KRÜGER, C.A.M.B.; COMIRAN, F.; HECKLER, B.M.M. Retenção e
disponibilidade de água às plantas, em solo sob plantio direto e preparo
convencional. &lt;b&gt;Revista Brasileira de
Engenharia Agrícola e Ambiental,&lt;/b&gt; Campina Grande, PB, v.13, (Suplemento),
p.855-864, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;DENARDIN, J.E.; KOCHHANN, R.A.;
FAGANELLO, A. 15 de abril: dia nacional da conservação do solo: a agricultura
desenvolvida no Brasil é conservacionista ou não? &lt;b&gt;Boletim Informativo da Sociedade Brasileira de Ciência do Solo, &lt;/b&gt;v.36,
p.10&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;-&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;15, 2011.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;DOTTO, A.C.; DALMOLIN, R.S.D.;
PEDRON, F.A.; CATEN, A.T.; RUIZ, L.F.C. Mapeamento digital de atributos:
granulometria e matéria orgânica do solo utilizando espectroscopia de
reflectância difusa. &lt;b&gt;Revista Brasileira
de Ciência do Solo,&lt;/b&gt; v.38, p.1663-1671, 2014.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;FEDERAÇÃO BRASILEIRA DE PLANTIO
DIRETO NA PALHA. &lt;b&gt;Evolução Área do Sistema
Plantio Direto no Brasil.&lt;/b&gt; Disponível em:
http://febrapdp.org.br/download/PD_Brasil_2013.jpg. Acesso em: 25 abr. 2015.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;FLORES,
C.A.; REINERT, D.J.; REICHERT, J.M.; ALBUQUERQUE, J.A.; PAULETTO, E.A. Recuperação
da qualidade estrutural, pelo sistema plantio direto, de um Argissolo Vermelho.
&lt;b&gt;Ciência Rural, &lt;/b&gt;Santa Maria, v.38, n.8, p.2164-2172, 2008.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;FREITAS,
L.de; CASAGRANDE, J.C.; OLIVEIRA, I.A.de; SOUZA JÚNIOR, P.R.de; CAMPOS, M.C.C.
Análises multivariadas de atributos químicos do solo para caracterização de
ambientes. &lt;b&gt;Revista Agro@mbiente On-line,&lt;/b&gt; v. 8, n. 2, p. 155-164, 2014.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;JAKELAITIS, A.; SILVA, A.A.; SANTOS, J.B.; VIVIAN, R. Qualidade da
camada superficial de solo sob mata, pastagens e áreas cultivadas. &lt;b&gt;Pesquisa Agropecuária Tropical, &lt;/b&gt;Goiânia,
v.38, n.2, p.118-127, 2008.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;KNIES, A.E. &lt;b&gt;Temperatura e umidade de um solo franco
arenoso cultivado com milho.&lt;/b&gt; 2010. 104f. Dissertação (Mestrado em Ciência
do Solo) – Universidade Federal de Santa Maria, Santa Maria, RS, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;LAURINDO, M.C.O.; NÓBREGA, L.H.P.; PEREIRA, J.O.; MELO, D.de;&amp;nbsp; LAURINDO, É.L. Atributos físicos do solo e
teor de carbono orgânico em sistemas de plantio direto e cultivo mínimo. &lt;b&gt;Engenharia na agricultura,&lt;/b&gt; Viçosa, MG,
v.17, n.5, p.367-374, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;LEITE, L.F.C.; GALVÃO, S.R.S.; HOLANDA NETO, M.R.; ARAÚJO, F.S.;
IWATA, B.F. Atributos químicos e estoques de carbono em Latossolo sob plantio
direto no Cerrado do Piauí. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revista
Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;
Campina Grande, v.14, n.12, p.1273-1280, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;LOSS, A.; PEREIRA, M.G.; SCHULTZ, N.; ANJOS, L.H.C.; SILVA, E.M.R.
Atributos químicos e físicos de um Argissolo Vermelho-Amarelo em sistema
integrado de produção agroecológica. &lt;b&gt;Pesquisa
Agropecuária Brasileira&lt;/b&gt;, Brasília, v.44, p.68-75, 2009a.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;LOSS, A.; PEREIRA, M.G.; SCHULTZ, N.; ANJOS, L.H.C.; SILVA, E.M.R.
Frações orgânicas e índice de manejo de carbono do solo em diferentes sistemas
de produção orgânica. &lt;b&gt;IDESIA, &lt;/b&gt;Chile,
v.29, n.2, p.11-19, 2011.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;LOURENTE, E.R.P.; MERCANTE, F.M.; ALOVISI, A.M.T.; GOMES, C.F.;
GASPARINI, A.S.; CÁSSIO MIRANDA NUNES, C.M. Atributos microbiológicos, químicos
e físicos de solo sob diferentes sistemas de manejo e condições de Cerrado. &lt;b&gt;Pesquisa Agropecuária Tropical,&lt;/b&gt;
Goiânia, v.41, n.1, p.20-28, 2011.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;MATIAS, S.S.R.; CORREIA, M.A.R.; CAMARGO, L.A.; FARIAS, M.T.de;
CENTURION, J.F.; NÓBREGA, J.C.A. Influência de diferentes sistemas de cultivo
nos atributos físicos e no carbono orgânico do solo. &lt;b&gt;Revista Brasileira de Ciências Agrárias,&lt;/b&gt; Recife, v.7, n.3,
p.414-420, 2012.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;MORETI, D.; ALVES, M.C.; VALÉRIO FILHO, W.V.; CARVALHO, M.P.
Atributos químicos de um latossolo vermelho sob diferentes sistemas de preparo,
adubações e plantas de cobertura. &lt;b&gt;Revista
Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/b&gt; v.31, p.167-175, 2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;MURAGE,
E.W.; VORONEY, P.R.; KAY, B.D.; DEEN, B.; BEYAERT, R.P. Dynamics and turnover
of soil organic matter as affected by tillage. &lt;b&gt;Soil Science Society of America Journal,&lt;/b&gt; v.71, n.4, p.1363-1370,
2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;PRAGANA, R.B.; RIBEIRO, M.R.; NÓBREGA,
J.C.A.; RIBEIRO FILHO, M.R.; COSTA, J.A. Qualidade física de Latossolos
Amarelos sob plantio direto na região do cerrado piauiense. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revista Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;
Viçosa, v.36, p.1591-1600, 2012.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RACHWAL, M.F.G.; DEDECEK, R.A.;
CURCIO, G.R.; SIMON, A.A. Manejo dos resíduos da colheita de acácia-negra (&lt;i&gt;Acacia mearnsii&lt;/i&gt; De Wild) e a
sustentabilidade do sítio. &lt;b&gt;Ciência
Florestal&lt;/b&gt;, Santa Maria, v.17, n.2, p.137-144, 2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;REICHERT, J.M.; KAISER, D.R.;
REINERT, D.J.; RIQUELME, U.F.B. Variação temporal de propriedades físicas do
solo e crescimento radicular de feijoeiro em quatro sistemas de ambiente. &lt;b&gt;Pesquisa Agropecuária Brasileira,&lt;/b&gt;
Brasília, v.44, n.3, p.310-319. 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-ansi-language: EN-US;&quot;&gt;REICHERT, J.M.; ALBUQUERQUE, J.A.; KAISER, D.R.;
REINERT, D.J.; URACH, F.L.; CARLESSO, R. Estimation of water retention and
availability in soils of Rio Grande do Sul. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revista
Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt; Viçosa, v.33, n.6,
p.1547-1560, 2009. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RÓS, A.B.; TAVARES FILHO, J.; BARBOSA, G.M.C. Propriedades físicas
de solo e crescimento de batata-doce em diferentes sistemas de preparo. &lt;b&gt;Revista Brasileira de Ciência do Solo, &lt;/b&gt;Viçosa,
MG, v.37, n.1, p.242-250, 2013. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ROSSA, U.B. &lt;b&gt;Estimativa de
calagem pelo método SMP para alguns solos do Paraná.&lt;/b&gt; 2006. 150f.
Dissertação (Mestrado em Ciência do Solo) - Universidade Federal do Paraná, Curitiba,
PR, 2006.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SANTOS, L.N.S.; PASSOS, R.R.; SILVA, L.V.M.; OLIVEIRA, P.P.;
GARCIA, G.O.; CECÍLIO, R.A. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Avaliação de alguns
atributos físicos de um Latossolo Vermelho-Amarelo sob diferentes coberturas
vegetais. &lt;b&gt;Biosci. J., &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Uberlândia, v.26, n.6, p.940-947, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SCHERER, E.E.; BALDISSERA, I.T.;
NESI, C.N. Propriedades químicas de um latossolo vermelho sob plantio direto e
adubação com esterco de suínos. &lt;b&gt;Revista
Brasileira de Ciência do Solo, &lt;/b&gt;v.31, p.123-131, 2007.&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SEYBOLD,
C.A.; HERRICK, J.E.; BREJDA, J.J. Soil resilience: a fundamental component of
soil quality. &lt;b&gt;Soil Sci.,&lt;/b&gt; v.164,
p.224-234, 1999.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SILVA,
B.M.; SILVA, É.A.da; OLIVEIRA, G.C.de; FERREIRA, M.M.; SERAFIM, M.E.
Plant-available soil water capacity: estimation methods and implications. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revista Brasileira de Ciência
do Solo,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; v.38, n.2, p.464-475, 2014.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SOUSA,
D.M.G.; MIRANDA, L.N.; OLIVEIRA, S.A. Acidez do solo e sua correção. In:
NOVAIS, R.F.; ALVAREZ V., V.H.; BARROS, N.F.; FONTES, R.L.; CANTARUTTI, R.B.;
NEVES, J.C.L. (Eds.). &lt;b&gt;Fertilidade do
solo.&lt;/b&gt; 1ª ed. Viçosa, MG: SBCS, 2007. p. 205-274.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; mso-add-space: auto; tab-stops: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;STRECK, C.A.; REINERT, D.J.;
REICHERT, J.M.; HORN, R. Relações do parâmetro S para algumas propriedades
físicas de solos do Sul do Brasil. &lt;b&gt;Revista
Brasileira de Ciência do Solo, &lt;/b&gt;v.32, p.2603-2612, 2008, Número Especial.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SUZUKI, L.E.A.S.; REINERT, D.J.; REICHERT,
J.M.; LIMA, C.L.R.de. Estimativa da suscetibilidade à compactação e do suporte
de carga do solo com base em propriedades físicas de solos do Rio Grande do
Sul. &lt;b&gt;Revista Brasileira de Ciência do
Solo, &lt;/b&gt;Viçosa, v.32, n.3, p.963-973, 2008. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot; style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;TAVARES
FILHO, J.; BARBOSA, G.M.C.; RIBON, A.A. Physical properties of dystrophic red
latosol (oxisol) under different agricultural uses.&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Revista Brasileira de Ciência do Solo,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt; Viçosa, MG, v.34, p.925-933, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;TORRES, J.L.R.; PEREIRA, M.G.;
FABIAN, A.J. Produção de fitomassa por plantas de cobertura e mineralização de
seus resíduos em plantio direto. &lt;b&gt;Pesquisa
Agropecuária Brasileira, &lt;/b&gt;Brasília, v.43, n.3, p.421-428, 2008.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;VASCONCELOS, R.F.B.; CANTALICE, J.R.B.; OLIVEIRA, V.S.; COSTA,
Y.D.J.; CAVALCANTE, D. M. Estabilidade de agregados de um Latossolo Amarelo
distrocoeso de tabuleiro costeiro sob diferentes aportes de resíduos orgânicos
da cana-deaçúcar. &lt;b&gt;Revista Brasileira de
Ciência do Solo, &lt;/b&gt;v.34, p.309-316, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;VEZZANI, F.M.; MIELNICZUK, J. Uma visão sobre qualidade do solo. &lt;b&gt;Revista Brasileira de Ciência do Solo, &lt;/b&gt;v.33,
p.743-755, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-layout-grid-align: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%;&quot;&gt;WASTOWSKI, A.D.; ROSA, G.M.da; CHERUBIN, M.R.; RIGON, J.P.G.
Caracterização dos níveis de elementos químicos em solo, submetido a diferentes
sistemas de uso e manejo, utilizando espectrometria de fluorescência de raios-X
por energia dispersiva (EDXRF). &lt;b&gt;Quim.
Nova,&lt;/b&gt; v.33, n.7, p.1449-1452, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/2271242376350835972/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/2271242376350835972' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/2271242376350835972'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/2271242376350835972'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/02/qualidade-fisica-e-quimica-de-um.html' title='QUALIDADE FÍSICA E QUÍMICA DE UM ARGISSOLO VERMELHO-AMARELO SOB PLANTIO DIRETO'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-8172236024129212593</id><published>2018-01-17T15:56:00.002-08:00</published><updated>2018-01-17T15:56:21.236-08:00</updated><title type='text'>Os Agricultores que Alimentarão o Mundo</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 6.0pt; mso-line-height-alt: 15.75pt; mso-outline-level: 2; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 12pt; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: left; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 9.0pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Maurício Antônio
Lopes, Presidente da Embrapa&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 12.0pt; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; mso-outline-level: 5; text-align: right; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Crescimento econômico e dinâmica
populacional serão importantes motores de transformação da sociedade nas
próximas décadas.&amp;nbsp; A Organização das Nações Unidas (ONU) estima que a
população mundial deverá atingir cerca de 9,8 bilhões até 2050, crescimento que
será acompanhado por evolução da renda e da demanda por alimentos.&amp;nbsp; Em
função das mudanças demográficas, teremos uma população urbana, mais idosa,
mais rica e mais exigente, demandando mais frutas, legumes, proteína animal,
além de alimentos mais elaborados e sofisticados.&amp;nbsp;Essa realidade
pressionará os setores agroalimentar e agroindustrial e poderá elevar os riscos
relacionados à poluição, esgotamento do solo, da água e da biodiversidade, além
de intensificar estresses devido às mudanças climáticas globais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Outra preocupação crescente se refere
ao tipo de unidades produtivas e de agricultores que serão necessários para a
garantia da segurança alimentar e nutricional das populações no futuro. Afinal,
sem agricultores e sem fazendas não há sistema alimentar.&amp;nbsp; Assim, uma ação
central em qualquer estratégia de desenvolvimento é a busca de condições que
viabilizem econômica, social e ambientalmente a produção de alimentos,
proporcionando renda e condições de vida dignas aos agricultores, aos
trabalhadores do campo e suas famílias, além de proteção aos recursos naturais.&amp;nbsp;
Essa discussão ocorre em meio a um grande debate, energizado por certo viés
ideológico, que antagoniza pequenos agricultores e a agricultura de maior
escala na discussão dos modelos de produção de alimentos mais adequado para o
futuro.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Para melhor contextualizar essa
discussão, é preciso examinar os números levantados pela Organização das Nações
Unidas para a Alimentação e Agricultura (FAO), em 2016, sobre os agricultores
no mundo.&amp;nbsp; O estudo cobriu 167 países, que representam 96% da população
mundial, 97% da população ativa na agricultura e 90% das terras agrícolas,
mostrando existirem cerca de 570 milhões de propriedades rurais em todo o
globo.&amp;nbsp; A Ásia concentra 74% delas, sendo que a China responde por 35% e a
Índia 24%.&amp;nbsp; Nove por cento são concentrados na África Subsaariana, e 7% na
Europa e Ásia Central.&amp;nbsp; Fazendas na América Latina e Caribe representam 4%
e apenas 3% estão localizadas no Oriente Médio e no Norte da África.&amp;nbsp; 13%
das fazendas estão em países de baixa renda e 4% nos países mais ricos, ficando
os países em desenvolvimento de renda mediana com 83% de todas as propriedades
rurais do globo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;A FAO estudou também uma amostra de
111 países e territórios com um total de cerca de 460 milhões de propriedades
rurais e concluiu que 72% delas têm menos de um hectare, 12% tem entre 1 e 2
hectares, 10% entre 2 e 5 hectares.&amp;nbsp; Apenas 6% das fazendas do mundo são
maiores que 5 hectares.&amp;nbsp; Com o crescimento populacional, a tendência é de
fragmentação ainda maior das unidades produtivas nos países mais pobres.
Durante a última década, na África, o tamanho médio das propriedades foi
reduzido de 2,4 para 2,1 hectares, e de 2,2 para 1,1 hectares na Índia, entre
1970 e 2011.&amp;nbsp; Reduções no tamanho das propriedades impedem os agricultores
de viver de maneira digna, ampliando a migração para as cidades.&amp;nbsp; Some-se
a isso o fato de que cresce em todo o mundo o número de agricultores ativos com
mais de 60 anos de idade, grande parte sem perspectiva de sucessão, já que os
filhos buscam outras profissões.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Estudos da FAO também revelam que o
progresso e o crescimento da renda provocam&amp;nbsp; a redução no número de
agricultores e o aumento no tamanho das propriedades.&amp;nbsp; As maiores, com uma
superfície superior a 5 hectares, cobrem 27% das terras em países de baixa renda,
43% nos países de renda média alta, e 97% em países de alta renda.&amp;nbsp; Países
desenvolvidos, grandes produtores e exportadores de alimentos, como Estados
Unidos e Holanda, por exemplo, têm menos de 1% da força de trabalho no
campo.&amp;nbsp; Ainda assim, cerca de 14% da economia holandesa e 5,5% da
gigantesca economia americana resultam da produção agrícola.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Portanto, a dura realidade que se
apresenta no horizonte de 2050 não poderá ser enfrentada a partir de um estéril
embate entre pequenos e grandes produtores.&amp;nbsp; Ambos são essenciais, uma vez
que dobrar a produção de alimentos em prazo tão curto exigirá a modelagem de
uma agricultura cada vez mais diversificada e especializada.&amp;nbsp; O mundo
precisará investir na intensificação do uso das terras já destinadas à
produção, além de expansão prudente de área, com rigoroso balizamento na
sustentabilidade.&amp;nbsp; A agricultura comercial de maior escala seguirá se
ampliando com o avanço do progresso econômico, especialmente para prover
produtos de grande demanda como soja, milho, carnes, açúcar, fibras, dentre
outros.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Os pequenos produtores continuarão
sendo uma maioria muito importante para o futuro da segurança alimentar, mas
sua viabilidade dependerá de apoio e políticas públicas relacionadas à
propriedade da terra e à sucessão, ao acesso a conhecimento, tecnologia e
financiamento, além de mercados amigáveis à lógica da inclusão produtiva.&amp;nbsp;
A produção se tornará mais diversa e especializada para ganhar a preferência de
consumidores cada vez mais exigentes.&amp;nbsp; Hortaliças, frutas, cafés e
produtos especiais ligados à moderna gastronomia já sustentam modelos mais
sofisticados e rentáveis de pequena produção em muitos países, e certamente se
expandirão no futuro.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 15.75pt; margin-bottom: 7.5pt; mso-outline-level: 4; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif; font-size: 10.5pt; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;O Brasil, neste momento, realiza um
novo Censo Agropecuário para levantamento de informações sobre o seu setor
agropecuário. Esse retrato atual do mundo rural brasileiro, a ser apontado em
2018, nos permitirá traçar um perfil detalhado da produção e dos nossos
agricultores, base para projetarmos o futuro que queremos para as múltiplas
agriculturas que povoam nosso imenso e diverso país.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 15.0pt; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #333333; font-family: &amp;quot;inherit&amp;quot;,serif; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-language: PT-BR;&quot;&gt;Fonte: Jornal Correio
Braziliense.&amp;nbsp; Edição de Domingo, 14 de janeiro de 2018&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/8172236024129212593/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/8172236024129212593' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8172236024129212593'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/8172236024129212593'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2018/01/os-agricultores-que-alimentarao-o-mundo.html' title='Os Agricultores que Alimentarão o Mundo'/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1266315748727478151.post-4468627692752081349</id><published>2017-12-07T11:30:00.000-08:00</published><updated>2017-12-07T11:33:56.367-08:00</updated><title type='text'></title><content type='html'>&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: center; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;OLE_LINK2&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;OLE_LINK1&quot;&gt;&lt;b&gt;DIAGNÓSTICO DAS PASTAGENS DO MUNICÍPIO DE RIO POMBA, MG&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: center; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
*Silvane de Almeida Campos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: center; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: center; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot;&gt;Diagnosis of the pastures of the municipality
of Rio Pomba, MG&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Resumo: &lt;/b&gt;O objetivo deste trabalho foi realizar um diagnóstico das
pastagens do município de Rio Pomba, MG. Foi realizada pesquisa bibliográfica e
entrevista a 20 produtores rurais do município com aplicação de questionário
com perguntas abertas. Procedeu-se a programação das visitas às propriedades
dos produtores sorteados aleatoriamente. Foram abordados temas referentes ao
uso, conservação e degradação das pastagens e o grau de conhecimento dos
produtores sobre algumas alternativas agroecológicas. A partir desta pesquisa,
fez-se uma avaliação do nível de conhecimento dos produtores e análise de todos
os dados levantados nesta pesquisa. Pela visita aos estabelecimentos rurais,
concluiu-se pela observação que as pastagens do referido município se encontram
em diferentes estádios de degradação, predominando o nível mais crítico, com
tendência à exaustão dos recursos naturais, tornando a pecuária local inviável
economicamente. A maioria dos produtores rurais entrevistados desconhece os
processos de degradação das pastagens e os métodos de recuperação e
conservação. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
Palavras-chave: &lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;OLE_LINK4&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;OLE_LINK3&quot;&gt;Pastagem. Degradação ambiental. &lt;/a&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot;&gt;Agroecologia.
Sustentabilidade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-layout-grid-align: none; mso-pagination: none; text-align: justify; text-autospace: none;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot;&gt;Abstract: &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot;&gt;The aim of this study
was a diagnosis of pastures of Rio Dove, MG. Bibliographic search was performed
and an interview with 20 farmers in the municipality with a questionnaire with
open questions. Proceeded to schedule visits to the properties of randomly
selected producers. Were discussed regarding the use, conservation and pasture
degradation and degree of knowledge of producers about some agroecological
alternatives. From this research, it was an assessment of the level of
knowledge of producers and analysis of all data collected in this study. By
visiting the farms, it was concluded by observing that the pastures of the
municipality are at different stages of degradation, predominantly the most
critical level, with a tendency to exhaustion of natural resources, making the
local livestock uneconomical. Most farmers interviewed are unaware of the
processes of degradation of pastures and the methods of recovery and
conservation.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;EN-US&quot;&gt;Keywords:&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-US&quot;&gt; Pasture. Environmental
degradation. Agroecology. &lt;/span&gt;Sustainability.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Introdução&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Na região Zona da Mata Mineira como em todo
Brasil a cobertura florestal nativa, representada pelos diferentes biomas, foi
sendo fragmentada, cedendo espaço para as culturas agrícolas, as pastagens e as
cidades (MARTINS, 2009). O cenário de destruição da Mata Atlântica deu origem à
implantação de lavouras, especialmente de café (&lt;i&gt;Coffea arabica L.)&lt;/i&gt;, que
ao longo dos anos foi sendo substituída por áreas de pastagem e tornando-se a
fonte mais comum de alimentação animal. A partir&lt;b&gt; &lt;/b&gt;da década de 1970,
ocorreu no país o processo de renovação das pastagens tropicais com a
substituição de pastagens nativas degradadas por espécies exóticas provenientes
do continente africano, tais como gramíneas dos gêneros &lt;i&gt;Brachiaria&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;Panicum&lt;/i&gt;
e &lt;i&gt;Andropogon&lt;/i&gt; que se adaptaram bem as condições edafoclimáticas da Zona
da Mata de Minas Gerais. Nos primeiros anos os produtores obtiveram ganho na
produtividade, mas a falta de adubação e a ausência de manejo adequado, entre
outros fatores, ocasionaram o processo de degradação, que ao longo dos tempos
se intensificou (OLIVEIRA, 2007). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O município Rio Pomba, localizado na Zona da Mata Mineira,
destaca-se pela degradação das pastagens como resultado do manejo inapropriado
dos recursos naturais. Nestas condições, verifica-se a baixa capacidade
produtiva da atividade pecuária, a forte descapitalização dos produtores, o
desestímulo destes frente a esta atividade econômica e o indesejável êxodo
rural. A degradação de pastagens é o processo evolutivo de perda de vigor, de
produtividade, capacidade de recuperação natural para sustentar os níveis de
produção e a qualidade exigida pelos animais. Além disso, perde-se a capacidade
de superar os efeitos nocivos de pragas, doenças e invasoras, surgem áreas com
solo exposto, favorecendo o processo erosivo, culminando com a degradação
avançada dos recursos naturais, em razão do manejo inadequado (KONDO e RESENDE,
2001). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Em Rio Pomba - MG, o cenário de degradação das pastagens
não difere do restante do país. Práticas como desmatamento; queimadas; aração
vertical; cultivo exclusivo de &lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;LA&quot;&gt;Brachiaria&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang=&quot;LA&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;i&gt;spp.; &lt;/i&gt;formação de
pastagem sem prévia análise de fertilidade do solo; falta de adubação de
reposição; taxa de lotação incompatível com a capacidade suporte (superlotação
animal) e o pastejo contínuo não permitem a manutenção do equilíbrio do
complexo solo-forrageira-animal que é responsável pela produtividade
satisfatória da pastagem em longo prazo. Estas técnicas insustentáveis passaram
de geração a geração causando muita agressão ao ambiente e prejuízos econômicos
aos produtores rurais. Segundo OLIVEIRA (2007), há necessidade de adotar
mudanças no paradigma atual para promover a conservação e a sustentabilidade às
próximas gerações.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
De acordo com ARRUDA JÚNIOR (2008), com a
degradação dos ecossistemas se torna um desafio viabilizar sistemas de produção
com eficiência energética e conservação do ambiente. Neste contexto, a pecuária
leiteira enfrenta um grande desafio em aumentar a produção com redução de
custos.&amp;nbsp; Alternativas agroecológicas como
construções de terraços em nível e de Barraginhas, consórcio
leguminosa-gramínea, arborização de pastagem, manejo da regeneração natural,
Sistemas Agroflorestais e Pastoreio Racional Voisin têm potencial para reverter
este quadro de degradação das pastagens, mediante ação antrópica, tendo a
natureza como sua aliada.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Entender o fenômeno da degradação de pastagem e
as suas causas é essencial para formular estratégias de recuperação da
produtividade dessas áreas, reduzindo, assim, as pressões de desmatamento que
visam à formação de novas pastagens (DIAS-FILHO, 2007). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O objetivo principal deste trabalho foi
realizar um diagnóstico das pastagens do município de Rio Pomba – MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Localização do município &lt;/b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O município de Rio Pomba localiza-se na região
Zona da Mata de Minas Gerais (Figura 1). Está distante 244 Km da capital, na
Latitude 21º16&#39;31” S e Longitude 43°10&#39;38” W. Ocupa uma área de 251,760 Km²
(Instituto de Geociências Aplicadas – IGA, 2009) e apresenta uma população de
17.359 habitantes (IBGE,&amp;nbsp; estimativa
2009), temperatura média de 21º C, numa altitude média de 441 m (IBGE, 2006).
Apresenta o índice médio pluviométrico anual de 1.581mm.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; tab-stops: 49.45pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; tab-stops: 49.45pt; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 1 -
Localização geográfica de Rio Pomba, MG. Fonte: Prefeitura municipal de Rio
Pomba, MG, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O principal recurso hídrico do município é o
Rio Pomba, pertencente à Bacia do Paraíba do Sul. O relevo apresenta 5% de sua
área plana, 25% ondulada e 70% montanhosa. O solo predominante é o Latossolo
Vermelho-amarelo de textura média. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O município é composto de 19 (dezenove)
comunidades rurais, onde residem 923 famílias sendo a maioria de trabalhadores
rurais (EMATER-MG, Rio Pomba, 2009). Apresenta 466 estabelecimentos
agropecuários, sendo 85% pequenos produtores (entre 1 - 50 ha), 11% médios
produtores (entre 51-100 ha) e 4% grandes produtores (entre 101 - 200 ha),
(IBGE – Censo Agropecuário, 2006). Concentra 20% de sua população na Zona Rural
sendo predominantemente constituída por agricultores familiares que representam
um significativo número dos estabelecimentos agropecuários com bovinos (IBGE –
Censo Agropecuário, 2006).&amp;nbsp; Atualmente, a
atividade agropecuária se destaca em 4º lugar da economia agrícola do
município. Os proprietários rurais tradicionalmente exercem a bovinocultura de
leite e corte com predominância na pecuária leiteira, somando um total de 428
pecuaristas, ocupando uma área de 9.491 ha de pastagens naturais e 3.801 ha de
pastagem formada (EMATER – MG, 2009).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O município é ocupado predominantemente por
pastagens de &lt;i&gt;&lt;span lang=&quot;LA&quot;&gt;Brachiaria&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span lang=&quot;LA&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;i&gt;spp&lt;/i&gt;.&amp;nbsp; exclusiva que
possuem baixa produtividade provocada pelo extrativismo da pecuária extensiva.
Estas pastagens, na maioria das vezes, são estabelecidas em áreas menos nobres
das propriedades (áreas marginais), em locais de topografia acentuada, em solos
de baixa fertilidade e muito ácidos, enfim, em áreas da propriedade que não são
utilizadas para agricultura.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Um dos indícios de que uma pastagem se encontra
em estádio de degradação é quando, em período favorável ao crescimento e
desenvolvimento da forrageira, período chuvoso, esta não consegue atingir a
condição de rebrota normal, havendo necessidade de intervenção antrópica como
medidas de recuperação do agroecossistema. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O cenário atual mostra que a degradação
ambiental vem aumentando devido à utilização de áreas indevidas para agropecuária,
situação agravada pelo manejo inadequado das pastagens, solo e água. Como
consequência, a perda de fertilidade natural do solo acarreta na diminuição da
produtividade dos pastos que vem decrescendo ano após ano, fazendo com que
aumente o empobrecimento dos produtores (OLIVEIRA, 2007). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Vale ressaltar que a exploração do solo no
município de Rio Pomba – MG de forma extrativista, onde ocorre somente a
retirada dos nutrientes do solo e nada é reposto a fim de restabelecer as
condições de sustentabilidade natural, vem de muitas décadas, permanecendo até
os dias atuais. A prática do fogo empregada, anos após anos, como sendo a
alternativa mais econômica de eliminar as espécies invasoras das pastagens, ao
invés de se contratar mão-de-obra para a roçada, contribuiu para o
depauperamento dos recursos edáficos das propriedades do município e,
consequentemente, dos recursos hídricos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Metodologia&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_Toc375155650&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_Toc375218305&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_Toc375464013&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_Toc375467310&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_Toc385286196&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-transform: uppercase;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Foi realizada uma
pesquisa bibliográfica para se conhecer as possíveis causas de degradação das
pastagens, as práticas conservacionistas do solo e água e algumas técnicas
agroecológicas em prol do desenvolvimento rural sustentável. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Aplicou-se um
questionário com perguntas abertas a 20 produtores rurais do município de Rio
Pomba – MG do total de 626 produtores cadastrados na EMATER-MG Rio Pomba, para
levantamento do que diz respeito à formação, degradação, recuperação e
manutenção das pastagens. Durante a aplicação do questionário, teve-se o
cuidado de permitir total liberdade aos entrevistados, de modo, a não exercer
nenhuma influência nas respostas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A relação dos
produtores rurais foi disponibilizada pela EMATER-MG Rio Pomba, onde foi
realizada a escolha aleatória dos produtores. A partir desse momento, foi
elaborada a programação das visitas aos estabelecimentos rurais e ao término
das entrevistas foi feita a análise dos dados levantados nas pesquisas.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Resultados&amp;nbsp;e&amp;nbsp;discussão&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Nível de escolaridade dos produtores rurais&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Pode-se observar pela Figura 2 que entre os 20 produtores
rurais entrevistados no município de Rio Pomba – MG, 80% possuem 1º Grau
incompleto, 10% concluíram o ensino fundamental e 10% concluíram curso
superior. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:shape id=&quot;_x0000_i1026&quot; type=&quot;#_x0000_t75&quot;
 style=&#39;width:311.25pt;height:178.5pt;mso-position-horizontal-relative:char;
 mso-position-vertical-relative:line&#39;&gt;
 &lt;v:imagedata src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image002.jpg&quot;
  o:title=&quot;&quot;/&gt;
&lt;/v:shape&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 2 - Nível de escolaridade dos
produtores rurais de Rio Pomba, MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Os que possuem 1º Grau incompleto alegaram que na época em
que deveriam ter estudado não tiveram oportunidade, pois precisavam ajudar os
pais a trabalharem no campo e não recebiam incentivos para os estudos.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Serviço de
Assistência Técnica&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
No transcurso da pesquisa foi perguntado aos
produtores rurais se conheciam os órgãos de Assistência Técnica que prestam
serviços ao município de Rio Pomba - MG. Foi perguntado também se a propriedade
recebia assistência técnica e se a mesma é programada, ou seja, se há um
calendário; e se as propriedades recebiam assistência técnica na formação,
recuperação e manutenção das pastagens.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Observa-se pela Figura 3 que 100% dos
produtores entrevistados responderam que conhecem o engenheiro agrônomo da
EMATER-MG Rio Pomba. Destes, 90% recebem assistência técnica gratuita e
ocasional somente pela EMATER-MG do município, enquanto, os 10% restantes
recebem assistência gratuita e ocasional deste mesmo órgão e também da
Prefeitura Municipal de Rio Pomba - MG com um programa relacionado à
inseminação artificial de bovinos, completamente gratuito. Embora os produtores
rurais recebam assistência técnica ocasional esta ainda é deficiente. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:shape
 id=&quot;_x0000_i1027&quot; type=&quot;#_x0000_t75&quot; style=&#39;width:318pt;height:198pt;
 mso-position-horizontal-relative:char;mso-position-vertical-relative:line&#39;&gt;
 &lt;v:imagedata src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image003.jpg&quot;
  o:title=&quot;&quot;/&gt;
&lt;/v:shape&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 3 - Serviço de Assistência Técnica
prestado aos produtores rurais de Rio Pomba, MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Alguns produtores relataram que quando precisam
de orientação técnica para sanar alguma dúvida comparecem a EMATER-MG. Contudo,
observou-se a insatisfação de um produtor rural quanto ao programa de
assistência técnica do município: &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 5.0cm; mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;i&gt;“O
extensionista da EMATER-MG, de vez em quando, aparece aqui na minha
propriedade. Muito raramente”. (Pequeno produtor, 1º Grau incompleto).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A capacitação dos produtores e o acompanhamento
da assistência técnica são fatores primordiais para que haja o uso sustentável
das pastagens. Entretanto, essa condição não vem sendo alcançada ou devidamente
promovida.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Projeto
relacionado à formação, reforma ou manutenção de pastagem com acompanhamento
técnico&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Pode-se analisar pela Figura 4 que no município
de Rio Pomba – MG os 20 produtores rurais entrevistados não possuem projeto de
formação, reforma e manutenção de pastagens com acompanhamento técnico. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:shape id=&quot;_x0000_i1028&quot; type=&quot;#_x0000_t75&quot;
 style=&#39;width:328.5pt;height:194.25pt;mso-position-horizontal-relative:char;
 mso-position-vertical-relative:line&#39;&gt;
 &lt;v:imagedata src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image004.jpg&quot;
  o:title=&quot;&quot;/&gt;
&lt;/v:shape&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; tab-stops: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 4 - Falta de
projeto relacionado à formação, reforma ou manutenção de pastagem com
acompanhamento técnico para os produtores rurais de Rio Pomba, MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Grande parte das áreas de pastagem foi formada
apenas com conhecimento dos próprios produtores e utilizaram o modelo
convencional (aração, gradagem e semeadura). Os produtores não se pronunciaram
a respeito de reforma ou manutenção da pastagem.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Exploração pecuária: objetivo da propriedade&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A Figura 5 demonstra que 80% dos produtores
entrevistados apresentam como objetivo da propriedade a pecuária leiteira e 20%
destes a pecuária de corte. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A maioria destes produtores segue a tradição de
trabalhar com a pecuária leiteira. Essa cultura herdada de pais para filhos
ainda é preservada mesmo que a renda proveniente do leite não seja
satisfatória. Os gastos com concentrados e medicamentos para o rebanho
(bovinos) e outros insumos adquiridos para a produção do leite elevam os custos
de produção e o preço do produto (leite) é estipulado pelo mercado, tornando
essa alternativa inviável economicamente aos trabalhadores rurais. Os
produtores permanecem desestimulados e buscam novas alternativas para
incrementar a renda. Estes somente conseguem sobreviver no campo com renda
adicional, diferentemente da pecuária, como o cultivo de algumas espécies
(fumo, pimenta); criação de animais (suínos e aviários); aposentadoria;
prestação de serviços à prefeitura (transporte de alunos); produção de queijos
para queijaria Santa Maria; confecção de biscoitos caseiros e doces de frutas
comercializados em feiras livres. Um dos produtores entrevistados é vereador.
Outro produtor alegou que a esposa precisa trabalhar em Tabuleiro - MG para
ajudar nas despesas domiciliares. Um dos entrevistados exerce a profissão de
engenheiro agrônomo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:shape id=&quot;_x0000_i1029&quot; type=&quot;#_x0000_t75&quot;
 style=&#39;width:315pt;height:192pt;mso-position-horizontal-relative:char;
 mso-position-vertical-relative:line&#39;&gt;
 &lt;v:imagedata src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image005.jpg&quot;
  o:title=&quot;&quot;/&gt;
&lt;/v:shape&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 5 - Objetivo da propriedade em
relação à exploração pecuária de Rio Pomba, MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Um produtor demonstrou o seu descontentamento
em relação ao seu rendimento, argumentando que:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 5.0cm; mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;i&gt;“A renda
mensal proveniente da venda do leite, após o pagamento de ração e remédio para
o gado, o que sobra não paga a conta de luz da minha casa”. (Médio produtor
rural, 1º Grau incompleto, 65 anos).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Degradação
da pastagem&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Pela Figura 6 percebe-se que 25% dos produtores
rurais entrevistados foram informados sobre a degradação de pastagens, as
possíveis causas e os prejuízos que esta degradação ocasiona aos proprietários
rurais. A maioria dos entrevistados (75%) não foi informada quanto ao processo
de degradação da pastagem. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:shape id=&quot;_x0000_i1030&quot; type=&quot;#_x0000_t75&quot;
 style=&#39;width:317.25pt;height:170.25pt;mso-position-horizontal-relative:char;
 mso-position-vertical-relative:line&#39;&gt;
 &lt;v:imagedata src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image006.jpg&quot;
  o:title=&quot;&quot;/&gt;
&lt;/v:shape&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 6 - Informação sobre degradação de
pastagem aos produtores rurais de Rio Pomba, MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Estes desconhecem completamente as causas que
levam a degradação deste agroecossistema. Isto ajuda a explicar o motivo pelo
qual as pastagens do município se encontram em diferentes estádios de
degradação com predomínio do nível mais elevado de degradação física, química e
biológica do solo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Há, portanto, uma necessidade de informar os
produtores rurais sobre este assunto e conscientizá-los da importância de se
preservar e conservar os recursos naturais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Formação da
pastagem&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Na Figura 7, observa-se que a maioria dos entrevistados
(55%) disse que formaram suas pastagens num período de 12 a 20 anos; 20% destes
formaram num período de 5 a 12 anos e 25% dos entrevistados não sabem quando
suas áreas de pastejo foram implantadas, pois no momento em que adquiriram as
propriedades as pastagens já existiam. Do total dos produtores que sabem o
tempo de formação de suas pastagens (75%), a maioria representada por 73,33%
estabeleceram a forrageira baseados no conhecimento popular e também porque a
maioria dos vizinhos ou conhecidos usava o sistema convencional; 20% dos que
responderam a pesquisa contaram que receberam orientação técnica ao procurarem
pela EMATER-MG do município e somente um produtor (6,67%) detinha conhecimento
técnico suficiente para implantar sua pastagem e, além disso, neste período,
prestava serviço voluntário a EMATER-MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:shape id=&quot;_x0000_i1031&quot; type=&quot;#_x0000_t75&quot;
 style=&#39;width:310.5pt;height:180pt;mso-position-horizontal-relative:char;
 mso-position-vertical-relative:line&#39;&gt;
 &lt;v:imagedata src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image007.jpg&quot;
  o:title=&quot;&quot;/&gt;
&lt;/v:shape&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/blogger.g?blogID=1266315748727478151&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/blogger.g?blogID=1266315748727478151&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/blogger.g?blogID=1266315748727478151&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/blogger.g?blogID=1266315748727478151&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/blogger.g?blogID=1266315748727478151&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/blogger.g?blogID=1266315748727478151&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 7 – Tempo de formação das pastagens
do município Rio Pomba - MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A maioria dos produtores formou as pastagens de modo
convencional (aração, gradagem, adubo químico e semeadura), alegando ser a
técnica mais rápida e menos onerosa em relação à contratação de mão-de-obra
para trabalho manual. Alguns pecuaristas, representados pela minoria,
escolheram técnicas de produção mais sustentáveis: a) semearam a lanço a &lt;i&gt;Brachiaria
decumbens &lt;/i&gt;e&lt;i&gt; Brachiaria brizantha cv. Marandu&lt;/i&gt; (capim Braquiarão) na
plantação do milho (&lt;i&gt;Zea mayz L.&lt;/i&gt;). b) Arrancaram as espécies invasoras,
jogaram as sementes e as misturaram na terra com auxílio da enxada, deixando as
invasoras sobre a pastagem com intuito de incorporar matéria orgânica no
sistema; afirmaram que este procedimento é mais demorado e a pastagem foi
formada, gradativamente, somente com uso de mão-de-obra familiar. c) Um
produtor utilizou arado de tração animal e semeou &lt;i&gt;Brachiaria spp.&lt;/i&gt; a
lanço. d) Um pequeno produtor trabalhou com integração lavoura-pecuária, quando
após a colheita do milho, formou o pasto semeando a lanço um coquetel de forrageiras
(&lt;i&gt;Brachiaria decumbens, Brachiaria brizantha cv. Marandu&lt;/i&gt;, Tifton,
Tanzânia, capim gordura - &lt;i&gt;Melinis minutiflora&lt;/i&gt;).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Recuperação e
conservação de pastagem&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Por intermédio da Figura 8 nota-se que somente 15% dos
produtores que responderam a pesquisa obtiveram alguma informação sobre
recuperação e conservação de pastagem. A maioria dos produtores, representada
por 85%, não foi informados sobre o procedimento de recuperar e conservar o
pasto. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 1.0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:shape id=&quot;_x0000_i1032&quot; type=&quot;#_x0000_t75&quot;
 style=&#39;width:309.75pt;height:159pt;mso-position-horizontal-relative:char;
 mso-position-vertical-relative:line&#39;&gt;
 &lt;v:imagedata src=&quot;file:///C:/Users/ACER/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image008.jpg&quot;
  o:title=&quot;&quot;/&gt;
&lt;/v:shape&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;FIGURA 8 - Informação sobre recuperação e
conservação de pastagem aos produtores rurais de Rio Pomba, MG.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A tomada de decisão para proceder à recuperação de uma
pastagem e a escolha da tecnologia a ser aplicada dependerá do estádio de
degradação em que esta se encontra e dos recursos financeiros disponíveis pelo
produtor.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
O uso da adubação para recuperar a fertilidade do solo ou
adaptar meios para isso com auxilio de algumas práticas como integração
lavoura-pecuária, uso de leguminosas, adubação verde, arborização de pastagens,
emprego dos sistemas agroflorestais (silvipastoril e agrossilvipastoril)
torna-se uma estratégia agroecológica para recuperar ambientes alterados,
reduzindo custos quando comparados aos sistemas de produção tradicionais. A
adoção de técnicas agroecológicas será indispensável no processo de recuperação
e conservação das pastagens do município, a médio e longo prazo, por meio do
aporte de matéria orgânica no agroecossistema, fixação biológica de nitrogênio
pelas espécies leguminosas e uso de práticas conservacionistas nas pastagens.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Conclusão&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.blogger.com/null&quot; name=&quot;_Toc40173334&quot;&gt;Por intermédio da visita aos
estabelecimentos rurais, concluiu-se que as pastagens do município Rio Pomba –
MG encontram-se em diferentes estádios de degradação, predominando o nível mais
crítico, tornando a pecuária local inviável economicamente, além da intensa
degradação dos recursos naturais. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A maioria dos
produtores rurais entrevistados desconhece os processos de degradação das
pastagens e os métodos de recuperação e manutenção.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
Os
produtores não realizam práticas sustentáveis, por questões diversas como a
falta de: informação; recursos financeiros; apoio dos órgãos competentes
(incentivos governamentais, subsídios estatais) e assistência técnica.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
A recuperação de
pastagens degradadas requer investimento muito elevado, em alguns casos
semelhantes àqueles referentes ao seu estabelecimento. Desta forma, a busca de
sistemas de produção sustentável é premente. Torna-se importante que os
produtores modifiquem suas estratégias de utilização das pastagens incorporando
novas técnicas de manejo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
As alternativas
agroecológicas mencionadas neste trabalho têm potencial para reverter o
panorama de degradação em que as pastagens do referido município se encontram,
em médio e longo prazo, proporcionando sustentabilidade sócio-econômica e
ambiental às famílias rurais. Para isso, efetivamente, deverão ser elaboradas e
implementadas políticas públicas com tais características, ou seja, com caráter
marcadamente sócio-ambiental, e com disposição descentralizadora.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify; text-indent: 42.55pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;Referências&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
ARRUDA JÚNIOR, L.C. &lt;b&gt;Implantação
e manejo de pastagens num sistema de produção agroecológico. &lt;/b&gt;2008. 94f.
(Trabalho de conclusão de curso) – Escola Agrotécnica Federal de Concórdia,
Concórdia, SC, 2008.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
DIAS-FILHO, M.B. &lt;b&gt;Degradação
de pastagens:&lt;/b&gt; processos, causas e estratégias de recuperação. Belém, PA. 3ª
Ed. Embrapa Amazônia Oriental, 2007.190p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
EMATER-MG – EMPRESA DE ASSISTÊNCIA TÉCNICA E EXTENSÃO RURAL
DO ESTADO DE MINAS GERAIS. 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
IBGE - Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística -
Censo Agropecuário, 2006.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
IBGE - Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística –
Estimativa, 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
IGA – Instituto de Geociências Aplicadas – 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
KONDO, M.; RESENDE, A. Recuperação de Pastagens Degradadas.
&lt;b&gt;Informe Agropecuário,&lt;/b&gt; Belo
Horizonte/MG, v.22, n.210, p.36-44, maio/jun. 2001.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;mso-pagination: none; text-align: justify;&quot;&gt;
MARTINS, S.V. &lt;b&gt;Recuperação
de Áreas Degradadas:&lt;/b&gt; Ações em áreas de preservação permanente, voçorocas,
taludes rodoviários e de mineração. Viçosa: Editora Aprenda Fácil, 2009. 270p.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
OLIVEIRA,
L.A. &lt;b&gt;Manejo Ecológico das pastagens.&lt;/b&gt;
Apostila da Disciplina Manejo Ecológico de Pastagens do Curso Superior em
Agroecologia. Rio Pomba: CEFET, 2007. 87p. &lt;b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
*Doutoranda e Mestra em
Agroecologia e Bacharel em Agroecologia pelo IF Sudeste de Minas campus de Rio
Pomba.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/feeds/4468627692752081349/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/1266315748727478151/4468627692752081349' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4468627692752081349'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1266315748727478151/posts/default/4468627692752081349'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://mauriciosnovaes.blogspot.com/2017/12/diagnostico-das-pastagens-do-municipio.html' title=''/><author><name>Maurício Novaes</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00646359263064931692</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='27' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMbrxs8jIW4zxmxws8fOeRpRe3AirIed11OKjbgB--x9Vjp5k9jzAKt5I2S5xHTPswEK0xdUN7mNs6fchxl8QEltYxiuPl226LGNPPWAOt8K1MfjmMid6hum6Cpzlu7aw/s113/79.JPG'/></author><thr:total>0</thr:total></entry></feed>