meli tila

Kısa Kısa (11)

2010-10-29T23:46:00.000+03:00

Yarışmalar

2011 Attila İlhan Liseli Gençler Kompozisyon Yarışması
Son katılım: 21 Şubat 2011
7. Gila Kohen Öykü Yarışması
Son katılım: 14 Ocak 2011
2011 Ümit Kaftancıoğlu Öykü Yarışması
Son katılım: 31 Aralık 2010
Yunus Emre Anısına "Sevgi" Konulu Öykü Yarışması
Son katılım: 1 Mart 2011
Oğuz Tansel Çocuk Yazını Ödülü
Son katılım: 28 Şubat 2011
Ruhi Türkyılmaz Şiir Yarışması
Son katılım: 1 Nisan 2011
M. Sunullah Arısoy Şiir Ödülü
Son katılım: 31 Aralık 2010
Matematikçiler Derneği 4. Geleneksel Öykü Yarışması
Son katılım: 15 Kasım 2010

Etkinlikler

Hatırlatma: İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali
30 Ekim - 2 Kasım 2010
Hatırlatma: 29. İstanbul Kitap Fuarı
30 Ekim - 7 Kasım 2010
Xasiork Yaratıcı Yazarlık Okulu
Çevrimiçi
Wizards of Istanbul XIV
13 Kasım 2010 / İstanbul
3. Dünya Çocuk Kitapları Haftası Etkinlikleri
6-7 Kasım 2010 / İstanbul
SENDER "Senaristin Yolculuğu" Seminerleri
14/21/28 Kasım, 12 Aralık 2010 / İstanbul

Seçtiklerim

Yokluk Olarak Varlık
Cengiz Erdem / Minimal ve Maksimal Yazılar
L'homme encadré (kısa film)
via İnsanat
Distopik Romanlar (I), (II), (III), (IV)
Çavlan / Kediler ve Kitaplar
Fantastik Edebiyat: Kara deliğin içinde; küçük, oyuncu ışık toplarının peşinde...
Oylum Yılmaz / Sabit Fikir
How to Write a Novel: The Snowflake Method
Randy Ingermanson / via GMA
Şizofreni yarışmasında birinci gelen senaryo (kısa film)
via Kahve Keyfi
Türk Mitolojisinde Köken ve Kutsallık
Muharrem Kaya / Kayıp Dünya
İrlanda Mitleri ve Efsaneleri: Özet Çalışma
Can Abanazır / Kayıp Dünya
Şamanistik Türk Mitolojisinin Erzurum Efsanelerindeki İzleri
Muharrem Kaya / Kayıp Dünya
Bilim Kurgunun Siyasi Tarihi
Özgür Tacer / Kayıp Dünya
Mitoloji Sözlükleri (derleme)
Kayıp Dünya
Foucault'un Ölümü (alıntı)
Anagram
Sigurd ve Gudrún Efsanesi
Bir Garip Vampir / Dor Faidwen

Hasta Yazar

2010-10-19T12:30:00.000+03:00

Hapşu!!

Çok pardon ama hiç hasta yazar oldunuz mu siz? Gördünüz mü demiyorum, dikkatinizi çekerim. Hasta yazar olunmalı, görmekle anlaşılacak şey değil. Ben şu an -uzun zamandır ilk defa- hem hastayım, hem yazıyorum mesela (yoksa yazmayı mı düşünüyorum? Hangi aşamadayım emin olamadım doğrusu).

En güzel -ve belki de en kötü- özelliği hasta olmanın, uyuşturucu içmiş gibi hissetmekmiş (içtiğimden değil ama duydum, böyle bir garip oluyormuş insan. Cin çarpmışla iki şişe rakı devirmenin arası, aynada kendini tanımamalar filan...). Poe'nun dediği gibi, "Cehennemden gelen sesleri duyuyorum," dahası onun ateşinde bir güzel kavrulup cennet ahalisine günün öğünü diye sunuluyorum. İşin garip tarafı, cennette o benlik-dışı yemekleri mideye indiren de benim! Çok modern ötesi (ya da modernin bir yerlere postalandığı) bir ortam burası. Müthiş bir müzik var fonda, ta metrodan, insan uğultusunun arasından bana ulaşan saksafonun kıvrımlarındayım sanki. Kendimi çiğnerken içim huzurla doluyor. Öte yanda, cehennemde ise tabağa süs olsun diye konmuş kulaklarıma devasa iğneler batıyor. Melodinin her bir dalgalanışı, her bir süzülüşü bende farklı düzeylerde acılar bırakıyor. Derken o acılar tek başına bir senfoniye can veriyor, melodiyi seslikten çıkarıp orkestranın elindeki bıçaklarla somut bir hâle dönüştürüyor. Acıların dansı, ah, ne kadar güzel! Cehennemde huzur bulacağım kimin aklına gelirdi?

Sonra dönüyorum yatağıma (esasen yataktayım ya). Ateş fışkıran gözlerimi geçmişe çeviriyorum bu sefer. Gidiyorum, gidiyorum, gidiyorum... Binlerce yıl geriye varıyorum (demek ki adımlarımı tersten atıyorum). Ben henüz yokum ve yokluk dünyanın, evreninin, kozmosun (hasta olunca hepsini görmüş gibi oluyorsunuz) en harikulade hissi. Boş tabletlere, ardından boş parşömenlere çeviriyorum olmayan gözlerimi. Tabletler daha egzotik geliyor. Alıyorum elime kocaman bir çivi, başlıyorum hiç bilmediğim harfleri oymaya. Zihnimde oluşan kelimelerin, şekillerin hiçbirini tanımıyorum, yine de her şeyin olması gerektiği gibi olduğunu biliyorum. Mesela adının Utnapiştim olduğu söyleyen (o dilde "Piştide kimse beni yenemez," diyor galiba) korsan tipli bir amca arkamda dolanıp yanlış yazınca beni azarlayıp duruyor. Kendimi ilkokuldaymış gibi hissediyorum. Hemen altımda açılmış bir çatlaktan iki tane el uzanıp ayaklarımı tırmalayınca, korsan "Enkidu!" diye bağırıp ağzında bir şeyler geveliyor. "Bekle biraz, sana da yazdıracağım," diyor herhalde. Yakalayabildiğim iki sözcük nedense bana bir şeyler çağrıştırıyor. Bu sümüklü halimle kendimi ancak Humbaba'ya benzetebiliyorum, artık o da ne demekse... Çivi oynatmaktan bitap düşünce yatağıma geri dönüyorum. Gerçeklikte bir dakika, zihnimde dört gün sonra yazdığım tabletleri aramaya koyuluyorum. Odamın altını üstüne getiriyorum ama nafile! Geçmişte unutmuşum bütün tabletleri.

Duvara dönüp başka bir diyara bakıyorum ben de. Kütüphanedeki en değerli kitapları hunharca kullanan şu roman karakteriyle karşılaşıyorum. İçimi bir cehennem ateşi kavrıyor gene: "Öleceksin adi!" diye haykırıyorum arkasından. Savaş gazisi gibi gururlu ama kanadı kırık: "Yazar ne buyurursa onu yapıyorum. Sen yazar değil misin?" diye soruyor. Kem küm ediyorum, çaresiz: "Ben daha amatörüm, hem senin yazarın da değilim. Hâlinden hoşnut değilsen karşı çık yazarına, biraz karakterli ol!" diye öğüt verdikten sonra sıvışıyorum. Hasta hasta böyle tartışmalara hiç gelemiyorum.

Başucumdaki "Dünya Edebiyatı Nasıl Okunmalı?" diye bir kitap iki günlük değil de asırlık dostmuşuz gibi başlıyor sohbete: "Hasta yazar olmaz, yazar hastalığı olur ancak." Tamam, diyorum, birileri başımdan aşağı sanrı tozu boca etti kesin.

Hapşu!!

"Evet, çok haklısın," diyor, "yazarlık hapşırmak değil de nedir?"

Kısa Kısa (10)

2010-06-28T23:32:00.007+03:00

Yarışmalar

TBD Bilimkurgu Öykü Yarışması
Son katılım: 1 Temmuz 2010
Melih Cevdet Anday Şiir Ödülü
Son katılım: 1 Temmuz 2010
Aşık Talibi Coşkun Kültür Derneği Şiir Yarışması
Son katılım: 31 Temmuz 2010
Yenice Belediyesi Şiir Yarışması
Son katılım: 17 Ağustos 2010
23. Haldun Taner Öykü Ödülü
Son katılım: 31 Ağustos 2010
Server Vakfı Edebiyat Ortamı Şiir Ödülü
Son katılım: 30 Eylül 2010
İLESAM-AKÇAĞ Roman, Hikâye ve Şiir Yarışması
Son katılım: 27 Aralık 2010

Etkinlikler

Seminer: Hikâyecilik (Can Sungur)
3 Temmuz 2010 / İstanbul
Wizards of Istanbul X
10 Temmuz 2010
Blind Cat Black (Bakışsız Bir Kedi Kara) Türkiye Gösterimi
12 Temmuz 2010 / İstanbul
1. Adalar Kültür ve Sanat Festivali
16-18 Temmuz 2010 / İstanbul
İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali
30 Ekim - 2 Kasım 2010
29. İstanbul Kitap Fuarı
30 Ekim - 7 Kasım 2010

Çerçeve Öykülerinden Romana

2010-06-21T14:40:00.000+03:00

Çerçeve öyküleri, bir ya da (çoğunlukla) birden fazla öykünün bir başka öykü ile çerçevelendiği, bir araya getirildiği bir anlatım tekniğidir. İlk kullanımlarını Mahabharata, Ramayana gibi eski Hint destanlarına kadar takip edebilsek de (1), çerçeve öyküleri asıl çıkışını 14. yüzyılda en önemli örnekleri olarak Boccaccio'nun Decameron'u, Chaucer'ın Canterbury Hikâyeleri, ve Binbir Gece Masalları ile yapmıştır. Kronolojik olarak baktığımızda bu üç eseri takip eden birkaç yüzyıl içinde bugün “roman” dediğimiz türün ilk örneklerinin ortaya çıkması salt rastlantı olmasa gerek. Burada, belirtilen eserleri temel alarak çerçeve öykülerinin roman türünün oluşumuna etkileri üzerinde durmak istiyorum.

Resim: The Decameron (1837, Franz Xaver Winterhalter)

Giovanni Boccaccio, Decameron'u 14. yüzyılın ortalarında, Kara Veba'nın nüfusun yüzde altmışını ortadan kaldırdığı dönemlerde İtalya'da yazmıştır. Giriş, ayrıntılı biçimde veba salgınından bahseder. Decameron'un çerçeve öyküsü, salgından kaçmak isteyen yedisi kadın üçü erkek on soylunun şehrin dışında bir köşke sığınması ve orada sıkılmamak için birbirlerine öykü anlatmalarından ibarettir. On soylunun arasından her gün bir kraliçe ya da kral seçilir ve bu kişi günün temasını belirler, öyküler belirlenen temaya uygun şekilde anlatılır. On gün boyunca on öykü ve toplamda yüz öykünün ardından Decameron sona erer (2). Girişi yazan anlatıcı on soyludan biridir muhtemelen; fakat anlatılan öyküler ön planda tutulduğu ve anlatıcıların üzerinde olabildiğince az durulduğu için ilk anlatıcımızın kim olduğunu öğrenemeyiz, ne de on soylu hakkında isimlerinin vadettiklerinden fazlasını biliriz (3).

Resim: The Canterbury Tales (1484)

Canterbury Hikâyeleri, 14. yüzyılın sonlarına doğru Geoffrey Chaucer tarafından orta çağ ingilizcesinde yazılmıştır. Chaucer'ın Decameron'dan etkilendiği söylenmekle birlikte, Decameron'u okuyup okumadığı tam olarak bilinmemekte, iki eser de halk öykülerinden yararlandığı için bazı öykülerin benzerliği doğrudan Decameron etkisine işaret olarak görülememektedir. Canterbury Hikâyeleri'nde hac yolculuğu yapan çeşitli sınıflardan insanların yolda birbirlerine anlattıkları öyküler yer alır. Canterbury'e gidiş ve dönüş yollarında herkes iki adet öykü anlatacak ve en güzel öyküyü anlatan ödüllendirilecektir; ancak herkes öyküsünü anlatmaz. Canterbury Hikâyeleri yarım kalmış, yalnızca 24 öykü tamamlanabilmiştir. Sınıf farklılığı kimi zaman anlatılan öykülerin diğer sınıfların ya da daha önce anlatılmış öykülerin eleştirisini içinde barındırır, öyküler arasında kısmen etkileşim sağlar. Decameron'dan farklı olarak Canterbury Hikâyeleri'nde anlatıcıları daha yakından tanırız. Giriş, anlatıcıların betimlemeleriyle doludur ve her birinin anlattığı öykü ile o anlatıcının mizacına dair bir şeyler öğreniriz. Yine de buradaki anlatıcılar Canterbury Hikâyeleri'nin odağı olmaktan uzaktır, zira yine alt öyküler ön planda, anlatıcıları içine alan hac yolculuğu öyküsü ise ayrıntılara inilmeyecek kadar geri plandadır.

Resim: Scheherazade Dinarzade and the Sultan (1898, Henry Justice Ford)

Binbir Gece Masalları ise, Çin'den Kuzey Afrika'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada anlatılan halk öykülerinin bir araya getirildiği bir çerçeve öyküsüdür. İzleri 9. yüzyıla kadar sürülse de bugün bilinen ilk yazma 14. yüzyılda Farsça yazılmıştır; ancak Binbir Gece Masalları'nın Avrupa dillerine çevrilmesi 18. yüzyılı bulacaktır. Yeni yazmalarla yeni öyküler Masallar'a dahil edilmiş, sonunda asıl kaynağı tam olarak bilinmeyen çok geniş bir öykü yelpazesi ortaya çıkmıştır. Çerçeve öyküsünde Şah Şehriyar karısı tarafından aldatılır, bunun üzerine Şehriyar her gün bir kızla evlenip ertesi gün onları idam ettirmeye başlar. Vezirin kızı Şehrazad Şah'la evlenir ve her gece anlattığı (yarım bıraktığı) öykülerle binbir gece boyunca hayatta kalmayı başarır. Binbir gecenin sonunda Şah, Şehrazad'ın iyi bir eş olduğuna karar verir ve yaşamını bağışlar. Kimi zaman Şehrazad'ın anlattığı öykülerin içindeki karakterler başka öyküler anlatmaya başlar. Borges'in aktardığına göre (4) özellikle 602. gecede Şehrazad, Şehriyar'la kendi hikâyesini anlatmaya başlar, anlatmaya devam etse Binbir Gece Masalları sonsuz bir döngü içine girecektir. İç içe geçmiş öyküler labirentinde buluruz kendimizi, geldiğimiz yolu geriye doğru takip etmeden çerçeve öyküsüne açılan kapıyı bulmak güçtür; yine de Binbir Gece Masalları'nı Decameron ve Canterbury Hikâyeleri ile karşılaştıracak olursak, bana öyle geliyor ki, Binbir Gece Masalları'nın çerçevesi – muhtemelen anlatıcı/dinleyici kalabalığının olmayışından ve çerçevedeki karakterlere odaklanabilmesinden dolayı - çok daha akılda kalıcıdır.

Decameron, Canterbury Hikâyeleri ve Binbir Gece Masalları'na genel olarak baktığımızda hepsinin anlatılagelmiş halk öykülerini bir araya getirdiğini görürüz. Yine de bu eserler basit birer öykü antolojisi değildir; tüm alt öyküler belli bir üst öykünün, çerçeve öyküsünün parçasıdır. Yalnızca üst öykünün olduğu, alt öykülerin olmadığı bir Decameron, bir Canterbury Hikâyeleri ya da bir Binbir Gece Masalları var olamazdı. En başta isimler anlamını yitirirdi; bugün Decameron'u “Kara Veba'yla Saklambaç”, Canterbury Hikâyeleri'ni “Pek Kalabalık Hac Yolculuğu” ya da Binbir Gece Masalları'nı “Şehriyar'ın Kadınları” diye çağırıyor olabilirdik. Peki, bu eserler birer öykü antolojisi değil, parçaları ve çerçevesiyle uzun birer anlatıysa niçin onlara “roman” demiyoruz? Günümüzde ders kitaplarında romanın en basit tanımı bize bu eserlere –belki Canterbury Hikâyeleri'ne değil ama(5)– “roman” diyebileceğimizi söyler, hatta bazı kaynaklarda Binbir Gece Masalları ilk romanlar arasında geçer. Ancak açıktır ki, üç çerçeve öyküsünün de bir olay örgüsü bütünlüğünden yoksun oluşu onlara “roman” dememize engeldir. Anlatılan öykülerin büyük kısmı anlatıcı ve dinleyiciden, içinde bulundukları zaman diliminden bağımsızdır. Öyküler tek başına anlatıcı/dinleyici karakterlere etki etmez, alt öyküler bir türlü çerçeveye sızmayı başaramaz. Öyküler doğrudan bağlantısız, etkileşimleriyse son derece sınırlıdır. Decameron, Canterbury Hikâyeleri ve Binbir Gece Masalları birer roman değildir; fakat öyküleri bir araya getirme şekilleriyle pek çok yazara örnek oluşturmuş, roman türünün oluşumuna katkıda bulunmuştur.

Çerçeve öykülerinin roman türünün oluşumuna etkilerinden bahsederken kuşkusuz “ilk roman” tartışmasından da söz etmek gerekir. Bugün, roman türünün içerdiği çeşitlilik sebebiyle “roman”ın mutlak bir tanımı yapılamamakta, dolayısıyla ilk romanın hangi eser olduğu üzerine görüşler de hayli çeşitlilik göstermektedir. Kimi yaklaşıma göre ilk romanın yazılışı Petronius'un Satyricon'u (1. yy) kadar geçmişe uzanır. Kimilerine göre ilk roman Daniel Defoe'nin Moll Flanders'i (1722), kimilerine göreyse Choderlos de Lachos'un Tehlikeli İlişkileri'dir (1782). Örnekler çoğaltılabilir; ancak ben burada söylemime çoğu edebiyatçı, eleştirmen ve akademisyen tarafından ilk roman (ya da bugün “roman” dediğimiz türün gelişmesini sağlayan eser) olarak kabul edilen Miguel de Cervantes'in Don Quijote'si (1605) üzerinden devam etmeyi uygun görüyorum (6).

Cervantes'in İtalyan edebiyatına dair bilgisi eserlerinden anlaşılmakla birlikte muhtemelen Decameron'u da okumuştur (7). Cezayir'de geçirdiği beş yıllık esirlik sürecinde Binbir Gece Masalları'nı duymuş olduğunu da varsayabiliriz; ancak bunlar iyimser birer tahminden öteye gidememektedir. Üç eseri okumamış olsa bile o dönemlerde özellikle Decameron'un ve Canterbury Hikâyeleri'nin çoktan üne kavuşmuş olması dolayısıyla -Cervantes'in edebiyatla sıkı ilişkisini de göz önünde tutarsak- genel hatlarıyla çerçeve öykülerini ve çerçeveli öykü tekniğini büyük ihtimalle duymuştur; zira bunun etkisini Don Quijote'de doğrudan görmekteyiz. Don Quijote'yi yazan birden çok anlatıcı vardır, hikâyenin kendisinde de alt öyküleri anlatan anlatıcı karakterler görülür. Binbir Gece Masalları'ndaki gibi iç içe geçmiş öykülere rastlarız, özellikle ikinci kitapta Don Quijote'nin ilk kitabı okuması Binbir Gece Masalları'nın 602. gecesini akla getirir. Don Quijote'de diğer çerçeve öykülerinden farklı olan nokta, okuyucunun alt öyküleri değil, çerçeve öyküsünü, La Mancha'lı Yaratıcı Asilzade Don Quijote'nin öyküsünü hatırlıyor olmasıdır. Alt öyküler daha önemsizdir, Don Quijote'nin yolu o öykülerin kahramanlarıyla bir şekilde kesiştiği, olay örgüsü bilmemizi gerektirdiği için öğreniriz bu öyküleri. Diğer çerçeve öykülerinin, sözgelimi yukarıda Decameron'un Decameronluğunu kaybetmesi için alt öykülerin tümünün veya büyük bölümünün kaldırılmasından bahsedebilirken, Don Quijote için aynı şeyi söyleyememekteyiz; Don Quijote'de alt öykülerden birinin kaldırılması bile eserin Don Quijoteliğini ciddi anlamda sarsacaktır.

Don Quijote'yi takip eden eserlerde çerçeve öyküleri zamanla değişim geçirmiş, alt öyküler, doğrudan ve uzun sayfalar halinde değil, yeri geldiğinde karşımıza çıkan ayrıntılarla anlatılır olmuştur. Roman türünün ilk ortaya çıkışından bu yana ciddi anlamda değişimler geçirdiği ve çeşitlendiği bir gerçektir; ancak romanda bugünkü olay kurgusu anlayışımızın Decameron, Canterbury Hikâyeleri, Binbir Gece Masalları gibi çerçeve öykülerinin etkisinde geliştiği de yadsınamaz.

Buraya kadar eserlerin ağırlıklı olarak yapısal yönüne değindim; ancak özellikle Decameron ve Canterbury Hikâyeleri'nin söylem yönünden de romanın ortaya çıkışına etki ettiği görüşündeyim. İki esere de kanonik edebiyatta yüceltilenlerin yerildiği, yerilenlerin yüceltildiği bir karnavalesk(8) atmosfer hakimdir. Rahiplerle, zenginlerle, cinsel yasaklarla, sözde “yücelik”lerle dalga geçilir. Karnavalesk halkın, özgürlüğün söylemidir. Her ne kadar kanonik edebiyat Decameron'u kendi yüceliğine layık görmese ve ciddiye almasa da bu karnavalesk eserler halk tarafından çok beğenilecek ve ünlenecektir. Kuşkusuz, yüksek edebiyatın zamanla Latince'nin bağlarından kurtulup halk diline kavuşmasında, uzun vadede düzyazı türünün de edebi sayılmasında bu eserlerin özgürleştirici söyleminin etkisi olmuştur. Bu özgürleştiriciliğin izinde, Don Quijote'de varolan edebi sınırların yok sayılmasının yanında (ki roman türünün oluşmasına önayak olan bu yok saymadır) karnavalesk söylemin de pek çok sayfada korunduğunu ve karşımıza çıktığını gözlemleriz (9). Decameron'un, Canterbury Hikâyeleri'nin yön verdiği, sınırların zorlandığı bir edebi iklimden yoksunken Rabelais'in Gargantua'sı ya da Cervantes'in Don Quijote'si ortaya çıkmaya cesaret bulabilir miydi acaba?

Binbir Gece Masalları'na bakıldığında ise karnavalesk söyleme rastlanmamaktadır; ancak burada -dolaylı olarak da olsa- roman türü açısından önemli bir öge gözlemlenebilir: dinleyici ve anlatıcı arasındaki ayrım. Don Quijote'nin yazarı önsözüne “Aylak okur,” diye başlar, roman geleneği okurun varlığını ve doğrudan ona seslendiğini kabul ederek başlar adımlarına. Binbir Gece Masalları'nda ise okuyucu ile yazar arasındaki ilişki Şehriyar ile Şehrazad arasındaki ilişkiyle karşımıza çıkar. Ne Decameron'da, ne de Canterbury Hikâyeleri'nde dinleyici ile anlatıcı arasındaki çizgi böylesine belirgindir; çünkü bunlarda birden fazla anlatıcı, birden fazla dinleyici vardır ve dinleyiciler çoğunlukla bir zaman sonra anlatıcılara dönüşür ya da tam tersi. Binbir Gece Masalları'nda Şehriyar'ın dışında dinleyici olarak karşımıza çıkan bir başka karakter daha vardır: Dünyazad. Fakat Dünyazad'ın öyküdeki temel işlevi dinleyiciliği değil, Şehrazad'ın bir masal anlatmasını isteyerek binbir gece sürecek masalların anlatılmaya başlanmasını sağlamak ve her gece Şehrazad'ın yarım bıraktığı masala devam etmesini rica ederek oyunun bozulmamasını, Şehriyar'ın Şehrazad'ın bu masallarla yaşamaya devam etme oyununu fark etmemesini, başka bir deyişle uyanmamasını sağlamaktır. Şehrazad, masallarını Dünyazad'a anlatır gibi yaparken aslında biliriz ki bu masallar Şehriyar için anlatılır. Şehriyar masallardan sıkılsa ertesi gün anlatıcı/yazar Şehrazad da, anlattığı masallar/yazılan eserler de ortadan kalkacak, Şehriyar'ın gazabına kurban olacaktır. Şehriyar'sız bir Şehrazad ve masalları anlamsızdır, tıpkı okursuz bir eserin anlamsızlığı gibi. Öte yandan Şehrazad'sız bir Şehriyar da olgunlaşamamış bir Şehriyar olarak kalacaktır. Çerçeve öyküsünün sonuna geldiğimizde Şehrazad'ın masalları tükenir, oyun sona erer; ancak bu noktada Şehriyar'ın tutumundan anlarız ki o çoktan oyuna uyanmış, uzun zamandır uyur gözüktüğü bu dinletinin keyfini çıkarmaktadır. Binbir Gece Masalları'nın Avrupa dillerine çevrilmesi 18. yüzyılı bulduğu için bu ögenin romanın oluşumunda etkili olduğunu söylemek oldukça iddialı olur; yine de izi 9. yüzyıla kadar sürülen bir öyküde ancak 17. yüzyıla gelindiğinde karşımıza çıkacak bir yaklaşımın izlerine rastlamak oldukça ilgi çekicidir.

Burada üzerinde durduğumuz ve duramadığımız tüm etkiler göz önüne alındığında Decameron, Canterbury Hikâyeleri ve Binbir Gece Masalları'nın pek çok sanatçıya ilham kaynağı olduğu, sanata adeta yol göstericilik ettiği sonucuna varabiliriz (10). Son kez roman türüne değinecek olursak, o, çerçeve öyküleri dahil pek çok teknikten yararlanmış, kendini sınırlandırmalardan kurtararak edebiyatta yeni bir yol yaratmıştır. Çerçeve öykülerini romanın yararlandığı diğer türlerden ayıransa bu öykülerin tam dönüşüm arifesinde, denge noktasında durmasıdır. Bu oluşum süreci bir benzetmeyle şöyle özetlenebilir belki: 14. yüzyıl çerçeve öykülerinden önce, verimsiz topraklarda boy atmaya, kollarını, dallarını açmaya çalışan; fakat pek başarılı olamayan fidanlar vardır. Çerçeve öykülerinin gelişiyle toprağın verimsizliği, sınırlandırmalar bir düzeye kadar giderilir, fidanlar ağaçlara dönüşür; fakat dalları o kadar çoktur ki, yığılan yaprakların arasında gövde görünmez olur. Roman ise, çerçeve öykülerinin bıraktığı ağaçları budar, ağaçların etrafından fışkıran yabani otları temizler ve böylece toprak daha verimli hale gelirken ağaçlar boy atmıştır, gövdesi yeni bir çağın doğuş masalıdır. (11)

Notlar

M. Witzel, "On the origin of the literary device of the 'frame story' in old Indian literature", Hinduismus und Buddhismus, Festschrift fuer U. Schneider, ed. by H.Falk, Freiburg, 1987, s. 380-414.
Decameron: Yun. on (δέκα déka) gün (ἡμέρα hēméra)
Boccaccio, isimlerin her bir karakterin özelliklerine uygun şekilde seçilmiş mahlaslar olduğunu belirtir. İsimler (İt.): Pampinea, Fiammetta, Filomena, Emilia, Lauretta, Neifile, Elissa, Panfilo, Filostrato, Dioneo.
J. L. Borges, “Quijote'nin Tikel Büyüleri”, Çev.: P. B. Charum, Öteki Soruşturmalar, İletişim Yayınları, 2005, s. 62-66. Ayrıca bkz. E. Fishburn, "Readings and Re-readings of Night 602", Variaciones Borges: Journal of Philosophy, Semiotics and Literature, 18, 2004, s. 35-42 (*); M. Gülsoy, “602. Gece: Kendini Fark Eden Hikâye”, 602. Gece, Can Yayınları, 2009, s. 13-81.
Canterbury Hikâyeleri, iki öykü dışında nazım olarak yazılmıştır.
Karşılaştırmalarımı Don Quijote'yle yapmaya devam edeceğim; ancak bu noktada yukarıda yazılmış ve yazılmamış diğer “ilk roman” önerilerinin çoğunda çerçeve öykülerinin karakteristiklerinin bulunduğunu belirtmek gerek.
D. McGrady; “Cervantes and the Decameron: A Note on the Sources and Meaning of Don Quijote's Prototypical Chivalric Adventure (I, 50)”, Cervantes: Bulletin of the Cervantes Society of America, 5.2, 1985, s. 141-147 (*); “The Italian Origins of the Episode of Don Quijote and Maritornes”, Cervantes: Bulletin of the Cervantes Society of America, 7.1, 1987, s. 3-12 (*).
Karnavalesk söylemi üzerine ayrıntılı bilgi için bkz. M. Bahtin, Rabelais ve Dünyası, Çev.: Ç. Öztek, Ayrıntı Yayınları, 2005.
J. Parla, “Türlerin 'komik'leşmesi, ya da karnavallaşması”, Don Quijote ve Yazın Türleri, Don Kişottan Bugüne Roman, İletişim Yayınları, 2000, s. 60-66.
Gerek edebi, gerekse görsel sanatlarda üç eserin etkilerine dair daha ayrıntılı bilgi Âlim Şerif Onaran'ın Binbir Gece Masalları'na yazdığı önsözde bulunabilir. Bkz. “Binbir Gece Masalları'nın Etkileri”, Türkçeye Çevirenin Önsözü, Binbir Gece Masalları, YKY, 2009, c. 1/1, s. 21-28.
Yazıda genel olarak Bülent Somay'ın "The Frame Tale" dersinde tuttuğum notlardan yararlandım.

Kanatlı Yolculuk

2010-04-29T18:00:00.000+03:00

Resim: Manfred and the Alpine Witch (1837, John Martin)

Bir kar fırtınasının içinden galip gelmiş savaşçı olarak atladım devasa kanatlara. O kanatların da bu savaşı kazanıp kazanamayacağını merak ediyordum, ne de olsa baş etmesi gereken benimkinden çok daha güçlü bir beyazlıktı. Ben, birkaç adım ötemi zor görürken, o, kanatlarını en ölümcül savaş pozisyonuna getirmiş, delicesine bir koşu tutturmuştu; bu kadar hızlı koşmaya cesaret edebildiğine göre, o benden daha iyi görüyor olmalı diye düşündüm. Üzerinde minik minik kristallerin oluşmaya başladığı derisi tenime değdiğinde garip bir güven hissine kapıldım. Titreyecek kadar üşümeme rağmen, varlığının kalbimde bıraktığı sıcaklık hareketlerimi dengeliyor, kanatlarla uyum içinde olmamı sağlıyordu.

Bulutların arasından geçecek kadar yükseldiğimizde, elimi uzatsam hiçbir şey göremeyecek haldeydim. Tam bir boşluk sarmıştı etrafımı, tenimde onun soğukluğunu hissetmesem kendi benliğimin sonsuz kuyusuna düşmemi engelleyecek hiçbir şey kalmazdı geriye. Bir düşteydim sanki; ama o düş tam bir beyazlıktan oluştuğu için tüm düşlerin en güzeliydi, en huzur vericisi... Bu beyaz körlükte dostlarından birine çarpmaması için kanatlıya şans diledim durmaksızın. Başka bir şey olmazdı bu göklerde, bulutlar ve bulut avcıları, kanatlılar.

Sınır çizgisini aştığımızda pofuduk bir tarlada bulduk kendimizi. Bu halleriyle "Üzerime atla!" diye bağırıyorlardı sanki. Kanatlı, kuyruğuyla belimi sardı bir anda, tuttu atlamama ramak kala. Düşlerime "Beyaz büyü," diye seslendiğini işittim. Bu mucizevi güzellikteki yaratıkların etraflarına ölümcül bir efsun yaymaları nasıl bir tezattı, ne kadar acıklı... Gözlerim, tam bir uyurgezerlik arifesinde, tembelce bu devasa tarlada gezindi; ufukta sonsuzluğun gizlendiği donmuş bir denizin üzerinde oluşum, bulutların üzerinde olmam kadar gerçekti, o kadar soğuk ve pürüzsüz.

Biz ilerledikçe, buzdan dalgaların arasından bembeyaz bir balık da bizimle beraber sürükleniyordu. Nasıl bir balığı yakalamak zordur, elinizden kayıp gider; bu da, gözlerimin dokunuşundan öylece kaygan, kaçıp gidiyordu. Hatları belirsiz beyazlık, henüz bütünüyle keşfedemediğim ruhumu avlamak için takipteydi sanki. Sonra onun, kanatlı dostumun teninden yansıyan güneş ışığı olduğunu fark ettim. Böylece, güneşin bize bahşettiği, iki tarafımızda yükselip alçalan bembeyaz kanatların yardımıyla daha bir hızla uçmaya başladık yurda.

İlk başta pürüzsüz yüzeyde minik geçitler oluşmaya başladı; aşağıdaki düş ormanlarını görebiliyordum. Şimdi o geçitlere dalıp bu diğer dünyaya gitsek, içinden yükseldiğimizden başka bir ormanla mı karşılaşırdık acaba? Dallar başka türlü mü uzatırdı kollarını narin gövdelerden? Yoksa narin olmazlar mıydı bu ağaçların gövdesi, bir kalenin geçilemez duvarları gibi, taştan yapılmıştı hepsi belki. Ben o geçitlerin ardındaki başkalaşımları merak ederken, kanatlı dostum düşlerimi dinlemez gibiydi, merakımı dindirmek için tek bir fısıltı bile bırakmadan uçmaya devam etti.

Artık beyazlar birbirinden öylesine ayrı düşmüş, öylesine biricik olmuşlardı ki; her şey tersine dönmüş, aşağıda bizi bekleyen yeryüzü gerçeklik, bulutlar ise düşlere açılan geçitler olmuştu. Kanatlı, henüz bulutlardan ayrılmak istemezcesine ya da benim göremediğim aylak bir bulutu takip hevesinde yükselip taklalar attı bir süre. Aşağıya doğru süzülmeye başladığımızda tam anlamıyla bir düşün kollarına bırakmıştım kendimi. Sonu olmayan, derinliği veya uzunluğu bilinmeyen rengarenk bir gökkuşağının içindeydim; o gökkuşağı ki sudan ibaret olabilirdi ancak, yeryüzünün olduğunu zannettiğim yerde ve üstümüzde bizi çevreleyen bulutlarsa bir fırçanın suya kondurduğu, gökkuşağının renklerini yansıtan yumuşak bir boyaydı yalnızca. Gittikçe sonsuzluğun içinde biraz daha kayboluyorduk ki, gerçeklik takıldı peşimize, gözlerimiz bulutların yansıması olduğunu sandığımız karaltıların minik kara parçaları olduğunu öne sürdü. Aşağıya indikçe düşler sonsuzlukla beraber biraz daha terk etti içimizi, onlar terk ettikçe gerçekliğin sınırlandırılmışlığındaki hapishanemiz biraz daha sıktı kalbimizi, biraz daha akıttı içindeki temiz al tanelerini.

İçim sıkıldı, hüzünlenmiştim gözlerimin sonsuzluğu yalanlamasına. İyice alçalmış, gökkuşağı resmini sonsuzlaştıran denizden uzaklaşmıştık artık; öyle ki, üzerinde en küçük bir dalgalanmanın olmadığı sakin bir gölün üzerinden geçtiğimizde, hayatın aynasını mı gördüğümden, yoksa orada, yer seviyesinde bulduğum "bulutların üstü"nde sonsuzluğu mu tattığımdan emin olamadım. Yer ve gök, o incecik su yüzeyinde "bir" olmuştu. O zaman bu "bir"likte kendi yansımamızı göremediğimi fark ettim, kanatlı da korkmuştu göremediklerinden, bir türlü aşamadığımız göl üzerinde asılı kalmışken hiçbir sesin yankısı düşmüyordu zihnime. Gerçekliği savunmuş bizler sonsuzluğu yalanlarken bir zamanlar, şimdi sonsuzluk dikilmiş karşımıza, bizi yalanlıyordu: ortada seslenecek kanatlar olmadığından, "Siz yoksunuz," demeye bile tenezzül etmiyordu. Yalnızca buzdan dalgaların arasında kuyruk sallayan beyaz balığı görebiliyordum şimdi, onu kanatlarımızın yansıması sanırken, olmayı ancak dileyebileceğimiz şeyin ötesinde, bir parlaklığın gölgesiydik belki de. Gölgelerin düşmediği bu su yüzeyinde, yalanlanmıştık savunduğumuz gerçeklikle, hiç duyulmayan kanat seslerinin üzerinde.

23 Ocak 2010
İstanbul'dan bir düş diyarına
uçak yolculuğumdan...

Kısa Kısa (9)

2010-04-29T15:00:00.000+03:00

Yarışmalar

Şair İbrahim Yıldız Şiir Ödülü
Son katılım: 31 Mayıs 2010

Etkinlikler

Tahsin Yücel imza günü
30 Nisan 2010 / İstanbul
Kızılcabölük Özüstü Şiir Akşamı
30 Nisan 2010 / Denizli
Pathfinder Workshop
2 Mayıs 2010 / İstanbul
Seminer: Fantastik ve Mimetik (Bülent Somay)
7/14/15/21 Mayıs 2010 / İstanbul
İTİCON
8-9 Mayıs 2010 / İstanbul
Wizards of Istanbul VIII - The Chariot
15 Mayıs 2010 / İstanbul
Kahramanmaraş Öykü Günleri
15 Mayıs 2010 / Kahramanmaraş
2010 Ubor Metenga Buluşmaları - Son Etkinlik: Murat Gülsoy, Yekta Kopan ve Ayfer Tunç, Oğuz Atay'ın "Beyaz Mantolu Adam" öyküsünü çözümlüyor
31 Mayıs 2010 / İstanbul
Kapadokya Şiir Şöleni
1 Temmuz 2010 / Ürgüp

Seçtiklerim

Postmodern Öğreti ve Bir Postmodern Roman Çözümlemesi: Kara Kitap / Orhan Pamuk (PDF)
Doç. Dr. Nilay Işıksalan / Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
Sanat, Toplum, Estetik
Theodor W. Adorno, çev.: Taylan Altuğ
Kaos Teorisi: Bauman ve Bakhtin (PDF)
Müslüm Turan / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü Dergisi
Yaratıcı Yazarlık ve Günümüz Türk Öyküsü (PDF)
Burhan Günel / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
Fantastik Edebiyata Genel Bir Bakış: Stefano Benni ve Stranalandia (PDF)
Zuhâl Yılmaz / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
Sözlü Edebiyat Ve Gösteri Kültürünün Buluşma Noktası: “Meddah” Tek Kişilik Tiyatro (PDF)
Agnieszka Ayşen Kaim / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
Altını çizerek okumak
Cahit Akın / kalemzede
Ucuz edebiyat
Cahit Akın / kalemzede
Patch Adams: Anarşist Palyaço Doktor!
Tunç Kılınç / Fikir Atölyesi
E-kitap dosyası
Koray Löker / Bilöker
Sansür
Sessiz Dergi
Üç Ütopya Üzerine Bir Deneme (Karşılaştırma)
Sessiz Dergi
Distopya Edebiyatı (Karşılaştırma)
Sessiz Dergi
Sanatın Özerkliği
Gürsel Korat

Okumak, yazarlığın koşulu mudur?

2010-04-23T16:00:00.006+03:00

Çimenlerin üzerine oturmuşum, gökyüzünde dalgın dalgın geziniyor gözlerim. Düş kuruyorum. Elimde kalem kağıt yok; ama düşlerimi yazmayı düşlüyorum. "Yazar olmak istiyorum," diyorum kendi kendime; ama bu, düşlerimi dünyaya akıtacak incecik bir örtü sadece, fazlası değil, hayatımın, düşlerimin odağı hiç değil. Aniden bir gölge düşüyor üzerime. "Demek yazar olmak istiyorsun," diyor. Gözlerimi birkaç kez kırptıktan sonra koltuğunun altına iki kitap, bir gazete sıkıştırmış gözlüklü bir adam ortaya çıkıyor. İçimden konuştuğumu sanırken böyle açığa çıkmış olmaktan utanıyorum, cevap vermek yerine başımı sallamakla yetiniyorum. Yanıma oturuyor, gözlüğünü zarif bir el hareketiyle çıkarıp gazetenin üzerine koyuyor. Artık çimenlerin üzerinde "okuma"yı, "aydın"ı, "bilgi açlığı"nı anlatan bir tablo çiçek açıyor. Yanımdaki "aydın" ses başlıyor anlatmaya: yazar olmak için çok okumak gerek, öyle pat diye hissettiklerini yazınca ne estetik olur ne de yeni bir şey çıkar ortaya, dili kullanmasını öğreneceksin önce, bunu ancak okuyarak yapabilirsin, iyi yazarlara bak, hepsi yıllarını okumaya adamışlar, ondan sonra yazıyorlar... Yıllarca aynı şeyi duymaktan, sonra hak vererek hı hı demekten bunalmışım; farklı bir şey yapıp hiçbir şey söylemeden gökyüzünü izlemeye devam ediyorum, içten içe kafama işlenmiş sözlerin olurluğunu düşünüyorum...

Okumak, yazarlığın koşulu mudur gerçekten?

Açıkçası okumadan yazar olan kimseyi tanımıyorum, aklıma hiçbir örnek gelmiyor; fakat ben hayatımda kaç yazar tanıyorum ki? Kaçı okumadığını itiraf ediyor? Hele bir etsin! Okunmaz ki yazdıkları. Var mısın böyle yapan, al sana, der gibi...

Örnek eksikliğine rağmen, ben inanıyorum ki okumadan da iyi yazar olunabilir. Bu "iyi" lafını çok kullanıyoruz. Kime göre, neye göre iyi? "Birilerine" göre, günümüzden de olabilir, gelecekten de... Çoğunluğa göre demiyorum. Çoğunluk kalkıyor kitabı çok-satan yapıyor, edebiyatçılar çıkıyor, bu edebi anlamda çok başarısız bir kitaptır diyor. Edebiyatçılar mı haklı? Yok canım! Haklı haksız yok ki... Okumak, dünyadaki en öznel uğraşlardan biri çünkü. Bir yazarın "iyi" olabilmesi için edebiyatçılardan, editörlerden, geniş kitlelerden geçiş izni alması gerekmiyor (para kazanmak için "yazar"san, durum farklı elbette).

Okumadan da iyi yazar olunabilir, demiştim. Bunu savunmadan önce, yaşanmamışlıkları yazanlardan bahsetmek istiyorum. Sözgelimi, aşkı yaşamamış biri aşk kitapları okuyarak aşk üzerine bir şeyler yazabilir mi? Pek tabii, neden yazamasın ki... Belki bunu herkes yapamaz, beceremez; ama kimisi de kalkar, sahip olmadığı hisleri, onları yaşamış kişiden daha iyi anlatır. "Kurgu" dediğimiz türün yazarları bunu hep yapar. Başka türlü olsaydı, polisiye roman yazanların hepsi katil olmak zorunda kalırdı. Peki, bir şeyi hissetmeden, onun hakkında okuduklarından yola çıkarak yazabiliyorsa bir kişi; o halde o olgunun okunan tarafına değil, yaşanan/dinlenen tarafına yoğunlaşmış birinin o konuda bir şeyler yazma olasılığı da aynı düzeyde olmaz mı? İkisine de aynı fırsatı vermemiz gerekmez mi?

Bu noktada okumanın çok açık (yaşayarak zor kazanılır) bir yararını kabul etmeliyim: anlatım dilini geliştirmesi. Okuyarak, dili yazıya aktarmayı öğreniriz ilk başta. Kendini doğru ifade edebilmek için kelimeleri doğru şekilde kullanmak önemlidir. Fakat, sözgelimi, "yalnız"ı "yanlız" şeklinde yazmış diye bir kimsenin iyi yazar olamayacağını düşünmek bizi yanlış yönlendirecektir. O kişi "yanlız" dediğinde ona öyle anlamlar yüklemiş olabilir ki, kelimeyi doğru yazan onlarca yazara bedeldir. Dolayısıyla, eser yazıldıktan sonra da düzeltmelere gidilebilir, kelimeleri nasıl kullanacağını bilememek ne yazmak için, ne de yazdıklarını paylaşmak için bir engeldir (ancak pratikte, bu tür hataların neden çoğunlukla engel teşkil ettiğine birazdan değineceğim).

Bizi bu tartışmaya sürükleyen asıl soru aslında: "Okuyarak mı daha iyi yazılır, yaşayarak mı?" Buna cevap verirken nedense vereceğimiz yanıtın başkaları için de geçerli olmasını ister, hatta bunu talep eder bir hâlimiz vardır. Oysa ne "okuyarak", ne "yaşayarak", ne de "her ikisinden de biraz" yanıtları herkes için doğru olabilir. Kimi okuyarak daha iyi yazar, kimi yaşamalıdır, kimi de biraz yaşamalı biraz da o konuda okumalıdır. Kendi adıma "Okumadan iyi yazamam," diyebilirim; ancak "Okumadan kimse iyi bir şey yazamaz, yazar olamaz," demek sığ görüşlülük olur.

Okumanın gerekliliğe dönüştüğü nokta...

Her geçen gün yazar olmak isteyenlerin sayısı artıyor; ancak bu "yeni dalga"yla gelenlerin çoğu diğer yazın eserlerini okumaksızın yazar olmayı istiyor. Üretme ve paylaşma kısmında "okumak" bir koşul değil, doğru; fakat sektörel anlamda yazar-okuyucu döngüsünün devam edebilmesi, yazarların sistemden (az da olsa!) beslenebilmesi için üretim, tüketimden fazla olmamalı. Türkiye'deki okuma oranlarının ne kadar düşük olduğunu hepimiz biliyoruz. Bunun üzerine yayıncılık bir de yazarlardan "okumama" darbesi yerse, geriye enkazdan başka bir şey kalır mı, şüpheliyim.

Teorik açıdan tam tersi olması gerekirken; kelimeleri doğru yazamayan, anlatımını geliştirmesi gereken kişilerin eserleri daha neler anlattığına bakılmadan bu üretim fazlalığı sebebiyle geri çevriliyor, ya da "Hadi basalım!" deniyor fakat yazarın yanlışlarını düzeltmek, ona yol göstermek için vakit ayırılmıyor. Nasıl ayırılsın? Yeterli çalışan yok. Zaman yok. Çünkü tüketim yeterli değil ve üretim artmaya devam ediyor. Başarısız eserlerin yanında (kime göre başarısız? o da var...) başarılı eserlerin de bu karmaşada kaybolup gitmesi çok kolay.

Okuma, yalnız yayıncılık açısından değil, aynı zamanda etik açıdan da bir gereklilik. Okuma, bir yazın eseri için var olma şeklidir. Okunmayan eser, bir yerde yoktur aslında, okunmayı bekler umutla. Onlarca kitap yazsanız, kimse okumasa, ne anlarsınız o yazarlıktan? O kadar el emeğiyle yazdığınız şeyleri kimse okumazsa kaleminiz kırılmaz mı? Peki, diğer eserleri yok sayıp, onlarca, yüzlerce kalemin kırılmasına sebep olmuşken; kendi kaleminizin göklere çıkarılmasını beklemek bencillik olmaz mı?

Oralarda bir yerde, ütopik bir dünyada, okumak bir gereklilik değil. Fakat şimdi, burada, beslenmek istediğimiz sistemi sırtından bıçaklamak olacak şey değil. Gidip okumayacağınız onlarca kitap alın demiyorum, tüketmek bu değil; ama kütüphaneye gidin, kitap ödünç alın, okunacak şeyleri tanıdıklarınızla paylaşın... Okuyun. Okuyun ki yığılıp gitmesin sözcükler. Kaybetmeyelim yaratmak istediklerimizi.

Bulutlara, düşlere çevirdim sözcüklerimi. Ben okurum ama, yeter ki gölge etmesinler kalemime, şartlayıp zincir vurmasınlar düşlerime.

Kısa Kısa (8)

2010-04-16T19:57:00.002+03:00

Yarışmalar

Fantastik Edebiyat II. Fantastik Öykü Yarışması
Son katılım: 30 Haziran 2010
Türk Fantazya Birliği Konsept Hikâye Yarışması - Bahar 2010 - Fantastik Çocuk Masalı
Son katılım: 22 Nisan 2010
Ş. Avni Ölez Şiir Ödülü
Son katılım: 31 Ağustos 2010
1. Kelenderis Öykü Yarışması
Son katılım: 14 Mayıs 2010
Kapadokya 6. Uluslararası Şiir Yarışması
Son katılım: 30 Temmuz 2010
1. İngilizce Öykü Yarışması
Son katılım: 30 Nisan 2010
Dinçer Sezgin Öykü Ödülü
Son katılım: 30 Nisan 2010
Nihat Akkaraca Öykü Ödülü
Son katılım: 30 Haziran 2010
Yılankale - Şahmeran Şiir Yarışması
Son katılım: 10 Mayıs 2010
Ümraniye Belediyesi 6. Geleneksel Şiir Yarışması
Son katılım: 23 Nisan 2010

Etkinlikler

Wizards of Istanbul VIII
15 Mayıs 2010 / İstanbul
METUCON 2010 "Time Travel"
23-25 Nisan 2010 / Ankara
ŞİİRİSTANBUL 5. Uluslararası İstanbul Şiir Festivali
20-25 Nisan 2010 / İstanbul
15. İzmir Kitap Fuarı
17-25 Nisan 2010 / İzmir
Çırağan Okumaları: Mine Soysal
22 Nisan 2010 / İstanbul
Atatürk Kitaplığı aylık program
19/20/21/22/24 Nisan 2010 / İstanbul
Yazarlar Birliği aylık program
21/24 Nisan 2010 / İstanbul
Seminer: Edebiyat Eserine "Tasvir"in Penceresinden Bakmak
24 Nisan 2010 / İstanbul
Edebiyat Söyleşisi: İki Yazar İlk Kitaplarını Anlatıyor (Adil İzci, Filiz Özdem)
30 Nisan 2010 / İstanbul

Çözümleme: Leylâ Erbil'in "Vapur"u

2010-04-16T15:28:00.010+03:00

Fotoğraf: Mehmet Berk Sadık

Leylâ Erbil'in "Gecede" adlı ikinci öykü kitabında (1968) yer alan "Vapur", simgesel anlatımıyla kafa karıştırıcı olabileceği gibi, aynı zamanda buram buram düş kokan bir öykü. Bir vapurun başkaldırı serüvenine tanık olurken, diğer yandan İstanbul'un tarihinde geziniyor, okuyarak zamanın bağlarından kurtulmuş bir gezgine dönüşüyorsunuz. Öyküyü okursanız, daha sonra okul için hazırladığım öykü çözümlemesini de buradan okuyabilirsiniz. Ben yine de, her türlü çözümlemeden uzak, kendi imgelemlerinizle sarmalanmış bir okuma tavsiye ederim.

Kısa Kısa (7)

2010-01-05T16:30:00.004+02:00

Yarışmalar

Türk Fantazya Birliği Konsept Hikaye Yarışması - Kış 2009 - Karanlık Korkusu
Son katılım: 15 Ocak 2010
2010 Orhan Kemal Öykü Yarışması
Son katılım: 12 Şubat 2010
İzmir 1. En Güzel Aşk Şiirleri Yarışması
Son katılım: 26 Ocak 2010
Orhan Veli Kanık Gemlik'e Doğru Şiir Ödülü
Son katılım: 1 Mart 2010
Karşıyaka Belediyesi Homeros Şiir Ödülleri 2010 Kemal Özer Şiir Ödülü
Son katılım: 15 Ocak 2010
6. Avrupa Şiir Yarışması
Son katılım: 31 Ocak 2010
Ceyhun Atıf Kansu Şiir Ödülü
Son katılım: 1 Şubat 2010
15. Arkadaş Z. Özger Şiir Ödülü
Son katılım: 15 Mart 2010
Kitap, Okuma Sevgisi ve Kütüphane Konulu Afiş Yarışması
Son katılım: 19 Şubat 2010
Attila İlhan Liseli Gençler Kompozisyon Yarışması
Son katılım: 20 Şubat 2010
Avrupa 1. Öykü Yarışması
Son katılım: 15 Ocak 2010

Etkinlikler

Wizards of İstanbul IV - The Invasion
9 Ocak 2010
Çukurova 3. Kitap Fuarı
12-17 Ocak 2010
Çarşamba Konuşmaları - Ocak 2010 - santralistanbul
6 Ocak - Melankoli (Ferda Keskin)
13 Ocak - James Joyce (Murat Belge)
20 Ocak - Antikçağ (Tansu Açık)
27 Ocak - Beyin ve Renk Uzayı (Saffet Murat Tura)
YKY - Edebiyat Dergileri Okurlarıyla Buluşuyor - Ocak 2010
5 Ocak - Turgay Fişekçi (Sözcükler)
12 Ocak - Metin Celâl (Özgür Edebiyat)

Seçtiklerim

Ken Robinson: "Okullar yaratıcılığı öldürüyor."
TED; konuşma
Romanı öldürmenin dayanılmaz cazibesi!
Kitap Zamanı Aralık 2009 kapak konusu
Dan Pink ile şaşırtıcı motivasyon bilimi üzerine
TED; konuşma
Alıntılar Defteri
Müverrih; site tanıtımı
Türlerinin İlk Örneği Bilimkurgular
Mycogen; araştırma, liste
Creative and Unusual Bookshelves
Endüstriyel tasarım, kitaplıklar
Dilin Evrimi
İsa Kerem Bayırlı / cogito Kış 2009; makale
Psişe ve Kolektif Bilinçaltı
Makale
"Rabnuma"
İhsan Oktay Anar / Morköpük dergisi oyun özel sayısı, 1985
Meczup Edebiyatı
Ulus Baker / Virgül Ocak 1999; makale
Fantastik Edebiyata Dair
Kayıp Rıhtım; makale
Medya Kültür ve Edebiyat Etkileşimi
Gürsel Korat / Bilkent Üniversitesi Medya-Kültür-Edebiyat Sempozyumu'ndaki konuşması
Stephenie Meyer Dalgası ve Kültürel Değer Birikimi: “Twilight”, “The Twilight Saga: New Moon” ve Ataerkil Yansımalar
Emin Saydut / makale
Romanda Anlatıcı Kimdir?
hafif.org; makale
Romanda Vak'a ve Olay Örgüsü
hafif.org; makale
Imaginative Realism: How to Paint What Doesn't Exist
Charley Parker / kitap tanıtımı

Fantastik Mekân Tasvirleri Yarışması

2009-11-11T01:03:00.003+02:00

Nisan ayında büyük ilgiyle karşılanan Fantastik Öykü Yarışması'nı sonuçlandıran Fantastik Edebiyat sitesi, yaratıcı yeni projelerle çalışmalarına devam ediyor. Bunlardan biri: Fantastik Mekân Tasvirleri Yarışması.

Konusal Öykü Roman ve Şiir Yarışmaları projesinin ilk basamağı olan bu yarışmada istenen yalnızca fantastik bir mekânın olabilecek en 'büyüleyici' şekilde tasvir edilmesi. Bir kurguya bağlı kalmanız, karakterlere yer vermeniz istenmiyor. Sadece ama sadece fantastik bir mekânı betimlemelisiniz.

Yarışmanın son katılım tarihi: 20 Aralık 2009. Ayrıntılı bilgiye sitenin forum sayfalarından ulaşabilirsiniz.

'Fantastik Edebiyat'ta düzenlenen diğer aktivitelerden bazıları:

Geçtiğimiz sene kolektif öykü kitapları çıktı.
"Fantastik Edebiyat Dergi" birkaç gün önce yayımlandı.
15 Kasım 2009 Pazar günü KurguKolik Okuma ve Tartışma Topluluğu 1. toplantılarını düzenleyecek. İlk toplantının konusu: Suskunlar.
Orta Dünya FRP Kurgu Yarışması (ayrıntılı bilgi için bkz. Fantastik Edebiyat Dergi, sf. 4)

* İlham Perisini Kuyruğundan Yakalamak...

2009-11-10T18:49:00.004+02:00

Sibel Atasoy çok güzel bir konuşma paylaşmış okuyucularıyla. Çoğu zaman yazdığım şeylerle fazlasıyla bağlantılı olduğundan buraya da bir not düşme ihtiyacı hissettim. Yaratıcılık gerektiren herhangi bir işle uğraşan herkes için bu konuşma; özellikle de yazarlar için.

Yaklaşık yirmi dakika süresince yazar Elizabeth Gilbert, yaratıcı insanların üzerindeki yükten; eski çağlarda dehanın, yaratıcılığın bireyin dışında bir kaynaktan geldiğine inanılmasından ve bu durumun sanatçı için tüm başarıyı ya da başarısızlığı kişinin üzerine yüklemekten daha doğru bir bakış açısı olduğundan bahsediyor. Bilhassa sonlara doğru paylaştığı örnekleri dinlemenizi tavsiye ederim.

İyi seyirler.

Kısa Kısa (6)

2009-10-02T21:52:00.003+03:00

Yarışmalar

Türk Fantazya Birliği Konsept Hikaye Yarışması - Güz 2009 - Kıyamet Sonrası
Son katılım: 15 Ekim 2009
Ümit Kaftancıoğlu Öykü Yarışması
Son katılım: 30 Kasım 2009

Etkinlikler

Ahmet Ertuğ'un Bakışıyla Bilgelik Mabetleri: Kütüphaneler
12 Eylül - 10 Ekim 2009 / İstanbul
Beyoğlu Sahaf Festivali
... - 11 Ekim 2009 / İstanbul
"Yüksel Arslan - Bir Yapıtı Anlamak" Konferans Dizisi / Çarşamba Konuşmaları
23 Eylül 2009 - 24 Şubat 2010 / İstanbul
Frankfurt Kitap Fuarı (*)
14 - 18 Ekim 2009 / Frankfurt, Almanya
İstanbul Üniversitesi 5. Bilimkurgu ve Fantezi Şenliği (iCON 2009) (*)
24 - 25 Ekim 2009 / İstanbul
28. İstanbul Kitap Fuarı
31 Ekim - 8 Kasım 2009 / İstanbul
Edebiyat Sohbeti: Ferhan Şensoy
2 Kasım 2009 / İstanbul

Diğer

Galapera çeviri atölyesi için burslu öğrenci aranıyor

Kısa Kısa (5)

2009-08-08T23:34:00.014+03:00

Yarışmalar

Özgür Pencere Kadın Öyküleri Yarışması
Son katılım: 1 Aralık 2009
Kapadokya Şiir Yarışması
Son katılım: 15 Eylül 2009
5. Yunus Emre Şiir Yarışması
Son katılım: 31 Ağustos 2009
Dizelerden Objektife Fotoğraf Yarışması
Son katılım: 21 Ağustos 2009
Saküder Atatürk ve Cumhuriyet Konulu Şiir Yarışması
Son katılım: 31 Ekim 2009
Behçet Aysan Şiir Ödülü
Son katılım: 15 Ekim 2009
Mülkiyeliler Birliği Makale Yarışması
Son katılım: 20 Ekim 2009

Etkinlikler

Türk Dili Dergisi Yazarları Datça'da
31 Ağustos - 3 Ekim 2009
Datça Edebiyat Günleri
12 - 14 Ağustos 2009
Sohbet: Mario Levi
13 Ağustos 2009 / İstanbul
AnkaCon'09
10 - 11 Ekim 2009 / Ankara

Seçtiklerim

Kısa Kısa (4)

2009-05-22T17:35:00.002+03:00

Yarışmalar

TBD Bilişim Dergisi 11. Bilimkurgu Öykü Yarışması
Son katılım: 17 Temmuz 2009
TUDEM Edebiyat Ödülleri Şiir Yarışması
Son katılım: 31 Temmuz 2009
Menemen/Seyrek Beldesi 3. Öykü Yarışması
Son katılım: 15 Ağustos 2009
Mitos 4. Oyun Yazma Yarışması (*)
Son katılım: 30 Haziran 2009
Eflani Belediye Başkanlığı Şair İbrahim Yıldız Şiir Ödülü
Son katılım: 15 Haziran 2009
Abdullah Baştürk İşçi Edebiyatı Ödülü
Son katılım: 11 Eylül 2009

Etkinlikler

Kocaeli Kitap Fuarı
30 Mayıs - 7 Haziran 2009
Çeviri ve Şiir Etkinliği
2/9/16/23/30 Mayıs 2009 - İstanbul
4. Akyaka Uluslararası Edebiyat Günleri
22-24 Mayıs 2009
Avrupa Edebiyatı Türkiye'de - Türk Edebiyatı Avrupa'da
5 Mayıs 2009 - 22 Haziran 2010 (bkz. Genel program)

Diğer

Yazar Mısınız? (Gölge 2. Özel Öykü Sayısı - Kaçış Hikâyeleri)
Son teslim: 15 Haziran 2009

Mim: Çocukken...

2009-05-19T22:18:00.005+03:00

Bir zaman makinesine atlatıp beni çocukluğuma götüren bu güzel mim'i sevgili Hazal göndermiş. Bu kadar geç yazdığım için özür dileyerek boşlukları doldurmaya başlıyorum.

Çocukken sokaktaki kedileri o zamanların devasa hayali dünyalarını sakladığım dolapların içine kaçırdım.

Çocukken büyüklerin sözünü dinleme becerisinden yoksundum.

Çocukken afacanlık yapmaktan fazlasıyla yaralanmış olabilirim.

Çocukken çok çalışkan ve bilgili olmayı hayal ederdim.

Çocukken, büyüklerin yapmasını saçma bulduğum şeyleri bir kenara not almış olmak isterdim. Bir gün gerçekten büyüyeceğimi hiç düşünmemiştim.

Evimizde asla yeterli kahkaha sesi olmadı.

Çocukken daha fazla hayale ihtiyaç duyardım.

Bir daha asla küçük ben'in bakışlarıyla dünyayı göremeyeceğim için üzgünüm.

Yıllar boyunca her şeyi bilmenin nasıl bir his olacağını merak ettim.

Kafamda bir yerlerde unutulmuş tüm hayal ve öyküler için ayırmadığım zaman kaybımdan dolayı hep kendimi suçladım.

Bu mim'i, öyküleriyle yeni serüvenler düşleten sevgili dostum Doruk'a paslıyorum.

Gitar Telinin Üzerindeki Dünya

2009-04-02T18:24:00.005+03:00

Çocuk programlarından fırlamış desenlerle kaplı yatağımın üzerinde oturmuş müzik dinliyordum. Birden, etraftaki tüm evlerin boş olduğunu fark ettim. Müziği istediğim kadar açabilirdim, kimse rahatsız olmazdı.

Daha önce müziğin sesini en fazla yarısına kadar açmıştım; ki bu, müziğin tüm evde gürlemesine yeter, kısa sürede başımın ağrımasına neden olurdu. "Fırsat bu fırsat!" dedim ve hayatımda ilk defa o sesi sonuna kadar açtım. Kalbim hızla çarpmaya başladı. Heyecanla yatağıma sıçradım, bağdaş kurup meditasyon yaparcasına bu 'gürültü'ye odaklanmaya çalıştım.

Her şey, normal müzikten fazlasıyla farklıydı. Belki de hoparlörün eskimiş olmasından veya seçtiğim parçanın tarzından; normalde parçada olan seslerin haricinde, koro halinde tiz sesler duyuluyordu. Kendimi odamdan ayrılmış, farklı bir diyara yelken açmış gibi hissediyordum. Tiz sesler korosu yer yer mutluluk çığlıkları atıyor, yer yer hüzünle ağlıyordu. Şimdi, öyle olmuştu ki, solistin ve orkestranın müziği gürültü halini almış, geri kalan acayip sesler ise asıl müziğe dönüşmüştü.

Gürültülü içsel yolculuğum sırasında titreşimleri de hissediyordum elbet. Duvarların, yerin, üzerinde oturduğum yatağın zangır zangır titrediğini duyumsuyordum. Her şey, müziğe ayak uydurmuş, dans ediyordu adeta.

Derken aniden, kendimi bir gitar telinin üzerinde buldum. Ben, telin üzerinde duracak kadar küçülmemiştim; aksine gitarın teli öyle büyüktü ki, bu koca evle beraber üzerinde zıplayıp, titreşip duruyordum. Tıpkı eskiden, insanların dünyayı bir geyiğin boynuzları üzerindeki tepsi sanması ya da bir kaplumbağanın sırtında yaşadığımızı düşünmesi gibi. Bu gitar teli evreninde de zıplamadan, hoplamadan, dans etmeden durmak yasaktı. Elimde değildi zaten; gitar teline müziğin ritmi değdikçe, suratımda delicesine bir sırıtışla dans etmeye devam ediyordum.

Gitar teli evreni beni çok mutlu etti. Kendimi hiçbir şey yapmadan, sadece o telin üzerinde yaşayarak işe yarayan bir parçacık gibi hissettim. Benimki gibi bir dünyada, müzikal bir dehanın parmaklarının ucunda, dokunuşuyla yeni hayatlar (yeni hoplayıp zıplama maceraları) yaratan büyüleyici müziğin bir parçasıydım.

Bunları hissederken; dünyamızı, yine dünyadan bir şeylerin üzerine oturtmanın ne kadar huzur verici ve eğlenceli olduğunu fark ettim. Yağmur yağması, Atlas*'ın ağlaması; ateş saçan volkanlar, bir sobanın önünde ısınması; depremler, dünyayı taşımaktan yorgun düşmüş kollarının titremesinden olabilirdi... Bilinmeyen yoktu! Dünyayı taşıyan şeyin yapısını, davranışlarını, her şeyini (kendi dünyamız sayesinde) zaten biliyorduk. Ve böylece evreni de... Bilinmeyen olmayınca, korku da olmuyordu; zihnimizin çözüm bulamayacağı tek şey bilinmeyendi çünkü.

Gitar telinin üzerindeki dünyada sarhoş edici titreşimlerle hoşça vakit geçiriyordum ki, kulaklarımın ağrımaya başlaması; beni, Atlas'ın sırtından boşluğa, bilinmezliğe atılmış dünyama geri getirdi.

*Atlas: Yunan mitolojisinde, Titanların tanrılara karşı giriştikleri savaşta yenilince, dünyayı omuzlarında taşımakla cezalandırılmıştır.

Yazarlar İnternette Buluş(m)uyor!

2009-03-25T19:02:00.004+02:00

İyi kötü bir şeyler yazmaya başladığımda çevremde aradığım ilk şey; yazma eylemini yakından tanıyan, daha da önemlisi okuma üstadı bir kimsenin, yazdıklarımı okuyup bana yaptığım şeyin ne olduğunu söylemesiydi. Edebi anlamda mı yazıyordum, yoksa yalnızca bileğimi mi hızlandırıyordum? Başka sorularım da vardı, okuma üstadına, hayatı okuyup kağıda geçirmekle ilgili.

Aynı durumda olan, çevresinde aradığı edebi yaklaşımı bulamayan çok kişi var. Söz gelimi, birkaç kitap yayımlamış biri de aynı yaklaşıma muhtaç olabiliyor. Yalnız edebi tartışmalar değil; bir eserin yayımlanma sürecine dair teknik unsurlar, kültürel etkinlik ve bilgi paylaşımı da ihtiyaç duyulan şeyler arasında.

Kuşkusuz, internet, tüm bu ihtiyaçların giderilmesi için harika bir nimet. Değerinin son birkaç yılda anlaşılmaya başladığını söyleyebiliriz. Yayınevleri bloglarda yazıyor, site ve mesaj panoları açıyor. Çevirmenlerin bir araya geldiği etkileşimli ortamlar var. Türkiye'de yazarların eserlerini paylaştığı sitelerden bazıları: Yazımhane, İzEdebiyat, Özgür Pencere. Bunların haricinde; örneğin, fantastik kurgu yazan biri FRP World, FrpNet, Fantastik Edebiyat gibi sitelerde yazılarını paylaşıp geri bildirim alabiliyor.

Yazarlar, yeteneklerini paylaşabileceği ortamlar bulmuş, bulmaya da devam edecek; çünkü bu tür siteler açılmaya devam ediyor. Özgür Pencere'de, interaktif yazı atölyeleri bile var. Buna karşın, tüm bu siteleri takip ettiğimizde bile, tüm sorularımızı cevaplandıramadığını, sektörel birlikteliği sağlayamadığını görüyoruz. Mesela, her bir yayınevinin hangi tür eserleri kabul ettiğini yazan bir kaynak var mı; ya da başvuru kriterlerini belirten?

E-devlet dönemine girmişken, yayıncılık için de interaktif projeler geliştirmenin zamanı geldi diye düşünüyorum. Yazarın, yayıncının işi kalem kağıtlaydı; şimdiyse biraz teknolojiye bulaşmalı, güzel dilini teknolojiye de akıtmalı. Aklımdaki sistem, Berna Laçin'in oyuncular için kurmuş olduğu Oyuncu Adresi'nin yazarlara uyarlanmış hali. Yayıncılar, editörler, çevirmenler, köşe yazarları, kitapları yayımlanmış yazarlar, amatör yazarlar, hatta basımevleri, dağıtımcılar... Hepsi, tek bir noktada bir araya gelse, aranan birliktelik sağlanacak gibi geliyor. Mesela; yayıncılara başvurumuzu internet üzerinden yapsak ve internet sitesi eserimizi otomatik olarak tasdix sistemiyle tasdiklese... Editörler başvuruları değerlendirme aşamalarını işaretlese, eser sahibi takip edebilse... İnteraktif eğitimler verilse...

Hayal mi kuruyorum? Şimdilik, belki. Böyle bir sistem kurmanın basit olmadığını biliyorum. Araştırma, planlama, yatırım ve sonunda katılım gerektiriyor. Peki, böyle bir sistem olsa katılır mıydınız; yoksa sizce, elimizde olanla yetinmeli, yazarlığı daha fazla 'mekanik'leştirmemeli miyiz? Er ya da geç, yapılması gereken bir seçim.

Kısa Kısa (3)

2009-03-25T02:34:00.004+02:00

Yarışmalar

Kitapkokusu 9. Öykü Yarışması
Son katılım: 1 Nisan 2009
7. FRP World Kısa Öykü Yarışması
Son katılım: 30 Nisan 2009
Mustafa Necati Sepetçioğlu Roman Yarışması
Son katılım: 29 Mayıs 2009
2. Ergin Günçe Şiir Yarışması
Son katılım: 1 Mayıs 2009
8. Yirce Şiir Yarışması
Son katılım: 15 Haziran 2009
5. Eskişehir Öykü Yarışması
Son katılım: 25 Nisan 2009

Diğer

METUCON "Korku"
25-26 Nisan 2009 /Ankara

Blogküreden Seçmeler

Faili Meçhul Kıyak! (iyilik yapma oyunu)
Her şeyden önce insandım, unuttum (kısa film)
World builder - Dünya oluşturucu (kısa film)
Borges'in ironisi (geçmişten dersler)
Panorama 1453 Fetih Müzesi (tanıtım)
Küresel Mali Kriz (kısa film, belgesel)
Beyin Neden Unutur? (araştırma, kişisel gelişim)
Güzel Türkçemize Kazandırılan Güzel A (türkçemizi koruyalım)
Olumlu düşünce, eylemleriniz ve kaderiniz! (kişisel gelişim)
Demokrasi (hayatın içinden)
Sentetik mutluluk - zoraki durumların getirdiği mutluluk (araştırma)
Mavi Edebiyat (deneme)
Acımdan vazgeçmek neden bu kadar zor benim için? (deneme)
Yüksek Masallar (deneme)
Biliyor musun ne düşünüyorum? (deneme)
Zümrüdüanka (deneme, anı)
Kırmızı Defter (deneme)
Ressam (öykü)
Kopuk Kanatlar (öykü)
Hangimiz Daha Zengin! (öykü)
İçimizdeki Öyküler (öykü)
Dejavu! (öykü)

Not: Türkiye'de Yazarlık Eğitimi Veren Yerler listesi güncellenmiştir.

Mim: Kitap yazmak isteseydin, ne yazmak isterdin?

2009-03-23T15:45:00.004+02:00

H.Y. Ergün mimlemiş, teşekkür ederim.

Öncelikle, ilk kez mimlendiğim için, bu 'mim' denen şey nedir, kısaca anlatayım. Genellikle blog yazarları, ilginç bir konu belirliyor ve başka yazarları mimleyerek, onların da sayfalarında aynı konu hakkında yazmasını istiyor. Bu konu kişisel bir soru da olabilir, öykü yazmak da... Ortaya çok eğlenceli yazılar çıktığından emin olabilirsiniz. Tabii, bazı mimleri kabul edip etmemek yazara kalmış, ortada hiç bir zorunluluk yok. Mimlenen yazar, yazısının sonunda çoğu zaman başka yazarları mimliyor; böylece tek bir konu hakkında pek çok kişinin yaklaşımı gözlemlenebiliyor.

Kitap yazmak isteseydin, ne yazmak isterdin?

11-12 yaşlarımdan beri kitap yazma istediğim dışa çıkacak yer arar durur. Aynı soruyu o zamanlar duysam, kendimden emin bir şekilde yanıtlardım: hayatın sırrını yazmak.

Ütopik bir hedef olsa da, bunu gerçekleştirmek için okul kırtasiyesine gidip kilidi ve kumaş desenli cildiyle büyüleyici gözüken bir defter almıştım. Rengarenk kalemlerle içine bana ilginç gelen esrarengiz olaylarla ilgili araştırma notlarımı yazıyor, gelecekteki okuyucuma sayfaların arasında kim olduğuma dair ip uçları bırakıyordum. Kullandığım her rengin, her çizimin bir anlamı vardı. Kitabı yazma sürecinde, esrarengiz olayların sırrını bulduğumda hayatın sırrını da bulacağıma dair inancım tamdı. Yazmayı bitirdiğimde, değerli kitabımı 'Seyyar Kitap' misali bir köşede bırakacak ve hoş bir serüven yaşayıp bir gün bana geri dönmesini umacaktım.

Bunları neden anlatıyorum? Ne yazmak istediğim temelde hep aynı kaldığı için. Tek fark; hayatın belirli, tek bir sırrı olduğundan eskisi kadar emin olmamam. Bu noktada 'sır'rı nasıl tanımladığım da önemli sanırım; ama tanımlayamıyorum; 'sır' ya, bilmiyorum...

Dolabımda bir klasör dolusu 'sır parçası' beni bekliyor. Fantastik&bilim kurgu hikayeler, araştırmalar, denemeler, rüya evreninden kopup gelmiş öyküler... Bir gün kitaba dönüşür mü, dönüşürse 'seyyar kitap'çılık oynar mı, bilmiyorum; fakat bu arayışımda her gün yeni bir şey keşfediyorum. Birbirinin aksi gibi görünen sırların, 'ying yang' misali, hayata anlam katması; "İşte hayat budur, hayatın sırrı budur!" dediklerimizin insan hafızasına yenik düşüp unutulması ya da sırların şekil değiştirip farklı figüranların içinden bakması gibi... Tam da bu yüzden, gelecekte, notlarımdan hayatın sırrını çözecek gizemli okuyucum da belli: kendim.

Mimlediklerim:

Aydan Atlayan Kedi

Aykırı Çağrışım

Yazar Atölyesi

...ve bu yazıyı okuyan herkes.

Dorian Gray Olmak

2009-01-29T12:59:00.008+02:00

Dorian Gray, gözlerini portresinden ayırmadan: "Ne acı!" diye mırıldandı. "Ne acı! Ben yaşlanacağım, çirkinleşeceğim, korkunç bir yaratık olacağım, bu resim hep genç kalacak, hiç yaşlanmayacak. Ah! keşke bunun tersi olsaydı! Ben genç kalsaydım da resim yaşlansaydı! Buna karşılık... buna karşılık... varımı yoğumu verirdim! Evet, bunun için veremeyeceğim hiçbir şey yoktur!"
Dorian Gray'in Portresi, Oscar Wilde, Boyut Yayınları, sf. 37

Bu satırları okurken kendime sormadan edemedim:

"Yaşayışlarla gelen olgunluğun izleri nasıl böyle kötülenir, güzellik nasıl böylesine önem arz edebilir?" Güzelliğin bu kadar yüceltilmesi, benliğin arka plana atılması bana çok yersiz ve çocukça bir kıskançlık gibi gelmişti.

"Dorian Gray'in yerinde olsaydın; insanlar güzelliğinle büyülense ve o büyü - sen onu kaybetmene rağmen - bir tuvalde sonsuza dek saklansaydı; ne hissederdin?"

Cevap kesin; ama anlayıştan yoksundu: "O kadar da önemsemezdim. Hayat böyle ne de olsa..." İçimdeki çatışmada Dorian Gray'i savunan tarafım anılarımdan benzer bir yanıtı bulup çıkardı.

Çok değer verdiğim biri, Dostoyevski'nin zamanında rahat bir yaşam süremediğini; fakat şimdi torunlarının O'nun eserlerinden gelen para sayesinde maddi zorluklarla uğraşmak zorunda olmadığını anlatıyordu. "Dostoyevski için, öldükten sonra ne fark eder ki?" demiştim. Torunlarının hazıra konduğunu, usta yazarınsa sahip olması gerekeni zamanın ve ölümün ondan çaldığını düşünmüş olmalıyım. Sahip olduğu kelimeleri, hissedişleri, hikayeleri, dehayı - Dorian Gray'in güzelliğindeki gibi o 'büyü'yü - bir kağıtta ölümsüzleştirmiş; kağıt, Dostoyevski'den alıp götürdükleriyle şimdi bile yaşarken, gerçek 'büyü' ise ölüp gitmiştir.

Bunları düşününce Dorian Gray'i savunan tarafıma hak verdim; içimde onunki gibi çocukça kıskançlıkların sürekli belirip kaybolduğunu fark etmiştim. Bu kıskançlıklar belki güzellikle ilgili değildi; ama beni ben yaptığını hissettiğim şeylerle ilgiliydi.

Bazen, eskiden yazdığım yazıları kimsenin okumasını istemiyorum; çünkü eskiden bu yana kelimelerim, bakış açım, anlatmak istediklerim değişti. Ben, artık eski ben değilim. Gözümde yazmış olduklarım kişileşmişken, kalkıp da şimdiki benden daha becerikli çıkmalarından korkuyorum. Zaman, kelimelerimi daha iyi kılmak zorunda değil; sıkıcı ve çekilmez hâle de getirebilir.

Kendimden yola çıkarak yazarlar hakkında okuduğum şeyleri düşününce - ne yazık ki - bu endişelerin çok yaygın olduğunu gördüm. "Artık yazamıyorum," diyen yazarlar; yazamadığında bir zamanlar yazmış olduklarını kıskanmıyor mu? Yeni 'ben'inin önceki başarılarını elde edememesinden korkmuyor mu? Yazamamalarının asıl sebebi bu değil mi... Belki de bu yüzden yazarlar hep ilham arar, zihinlerinde bilgi ve yaşamışlık koleksiyonu kurar; kaybettikleri 'büyü'nün yerini doldurabilmek için. Bazense zengin bir tüccarmışçasına sahip olduklarını karşılıksız bağışlar, bir gün fakir kalırsam diye endişelenmeksizin. Hangisi doğru olan?

Zengin tüccar olmasam da onun kılığına girip sahip olduklarımı oraya buraya saçmak isterim. Dünya'da benim de bir izim olsun diye değil; verdikçe daha fazlasının beni bulduğunu hissettiğim, daha fazla 'ben' olabilmek için.

Geçmişe takılıp kaldığımız sürece, gelişimin durma ve portremizin - bizi biz kılan izlerin - çirkef bir hâl alma olasılığı her zaman olacak. Öyleyse, Dorian Gray olmak ya da olmamak...

Kısa Kısa (2)

2009-01-21T22:00:00.003+02:00

Yarışmalar

Orhan Kemal Öykü Yarışması
Son katılım: 15 Şubat 2009
Everest Yayınevi "İlk Roman Yarışması"
Son katılım: 29 Mayıs 2009
Nail Çakırhan Gençlik Ödülü
Son katılım: 1 Mart 2009
HayalEt Öykü Yarışması
Son katılım: 31 Mart 2009

Blogküreden seçmeler

Yaratıcı Yazarlık Kursları ve Kitapları Üzerine

2009-01-17T11:40:00.022+02:00

Daha önce Türkiye'de Yazarlık Eğitimi Verenler Yerler ve Yazarlık Üzerine Kitaplar'ı paylaşmıştım. Bunların en çok okunan yazılar olduğunu gördüm. Gariptir, Google vb. aramalarla bu sayfalara ulaşmış kişilerin %96'sı başka herhangi bir yazıya bakmadan ayrılmış. Yazar olmak isteyip okumayı sevmeyen bir kitleyle mi karşı karşıyayım acaba?

Kursların böylesine ilgi görmesi beni bir yandan sevindirdi, bir yandan şaşırttı. İnsanların bu kursları yazar olmanın formülü olarak gördüğünü fark ettim. Maalesef, böyle bir şey yok. Bugüne kadar kaliteli eserler vermiş yazarlarımız birilerinden yazarlığın dersini mi almış? Hayır, hiç de değil. Hayal etmek güzel; ama bir kursa giderek yazar olup çıkılmıyor ne yazık ki.

Verilen bu eğitimlerin sizden alıp götürdükleri de var. Yazma stillerine kafayı takıp kitap okurken 'gerçekten okumayı' unutabilirsiniz. Kafanızdakileri paylaşmaktan çok bir pazarlamacı edasıyla hedef kitle belirleyerek mutlu olmak için değil, adeta bir 'işçi' gibi yazabilirsiniz. En çok karşılaşılanı ise, yazarlığın ne kadar zor bir iş olduğunu daha başlangıçta görüp korkabilir, isteğinizi yitirebilirsiniz. Bazılarının "En küçük zorlukta korkacaksa baştan bıraksın bu işi," dediğini duyar gibiyim; fakat yazarların genelde çok duyarlı ve kırılgan olduğunu göz önüne alırsak, bu kişileri korkutup sadece çok azimli veya pazarlamacılığa soyunmuş kişilerle devam etmek ne kadar doğru, merak ediyorum.

Yine de her bir insanı, aynı şey, farklı şekilde etkiler. Herkes olumsuz etkilenecek diye bir şey yok. Renkler ve zevkler tartışılmaz, derler ya, aynen öyle. Bazıları bu tür kitapları okuyarak, eğitimlere katılarak motive olup güzel eserler verir, bazılarıysa yazma eyleminin bir matematik problemiymişçesine didiklenmesinden rahatsız olur, akışına bırakılması gerektiğine inanır. Başka bazıları da var tabii. Ne kadar farklı insan, o kadar farklı tepki...

Yazar olmak isteyip okumama konusuna dönersek... Daha geçen gün yaşadığım bir durumu anlatmak istiyorum. Bir öykü yazıyordum; fakat bir türlü istediğim gibi olmuyordu. Mumlar yaktım, fonda güzel bir müzik; betimlemeler ve diyaloglarla bezedim öyküyü; defalarca baştan yazdım, anlatım bozukluklarımı düzelttim, sadeleştirdim, birkaç günlüğüne kenara atıp sonra tekrar üzerinden geçtim... En sonunda birkaç kişiye okuttum. Herkes bir şeylerin eksikliğinden bahsetmeye başladı. İşin içinden çıkamaz hale geldim. Aklıma gelen her şeyi yapmıştım. Anneme okuttuğumda dedi ki: "Okuyanı içine alması için, önce senin içine girmen lazım. Hissetmelisin ki hissettirebilesin." Bu, yazarlık kitaplarında söylenen tarzda bir şey. Annem şimdiye kadar edebi hiçbir şey yazmadı, günlük bile tutmaz; fakat iyi bir okuyucudur. Deli gibi bir kitabı bitirip diğerini okumak değil bahsettiğim. Satır aralarını okumak, okurken düşünmek, meraklı olmak... Yazarlık kurslarında veya kitaplarında anlatılanlar, iyi bir okuyucuysanız zaten kendi kendinize fark ettiğiniz şeylerdir. Bu noktada, kursların söylemesi gereken tek şey "İstiyorsan, sakın vazgeçme," olmalıdır bana kalırsa.

Hep olumsuz yanlarından bahsettim; fakat bu demek değildir ki yaratıcı yazarlık üzerine görüşleri dinlemek/okumak size bir şey katmaz. En vasıfsız görünen kişilerin bile size öğretebileceği şeyler vardır. Kaldı ki, yaratıcı yazarlık dersi verenler alanında (ve alanları dışında) bilgi birikimi zengin olan kimseler. Onlardan öğrenebileceğimiz çok şey olduğuna adım gibi eminim. Sadece, büyük hayallere fazla kapılmamakta fayda var.

Şu yazılar da ilginizi çekebilir:

Fantastik - Bilim Kurgu Edebiyat & Paralel Evrenler

2009-01-05T00:40:00.005+02:00

Lewis'in Narnia Günlükleri'nden King'in Kara Kule'sine kadar onlarca eser paralel evrenler kuramından etkilenmiş, farklı biçimlerde yer vermiştir. Bu eserlerin kısa bir listesine Wikipedia'dan bakabilirsiniz.

Paralel evrenler kuramı yaklaşık bir asırdır tartışılan bir konu. Bazılarına göre varlığı kanıtlanmış, bazılarına göreyse böyle bir şeyin kanıtlanması o kadar da basit değil. Bu konuda pek çok kaynak bulabileceğinizden (yazının sonundaki bağlantılardan yararlanabilirsiniz) ayrıntıya girmeyeceğim. Değinmek istediğim, bu kuramla edebiyat ve yazma süreci arasında nasıl bir bağlantı kurulabileceği.

Kuramın farklı çeşitlemeleri olsa da, bunlardan biri sonsuz sayıda paralel evren olduğu ve bu evrenlerle iç içe yaşadığımız. Şöyle ki; biz odamızda rahatça televizyon izlerken başka bir boyuttaki devasa bir dinozor önümüzden geçebilir ve biz hiçbir şey hissetmeyebiliriz. Sonsuz sayıdaki paralel evrende, sonsuz sayıda farklılık olacaktır; yani birey olarak 'bir' değil 'sonsuz' sayıda olabilmekle birlikte, hiç var olmayabiliriz de. Söz gelimi bir başka evrende Atatürk hâlâ yaşıyor, insanlar kuşlar gibi uçuyor olabilir... Sonsuz paralel evren varsa; her olasılığın gerçekleştiği farklı evrenler, dünyalar da olmak zorundadır. Bunu fantastik olasılıklarla kafayı bozmuş ben değil, bilim adamları söylüyor.

Muhteşem bir durum bu! Neden mi? Çünkü bu kurama göre yazdığımız her karakter, her olay bir yerlerde gerçek.

Fizik yasalarını Dünya'daki gözlemlerimize göre belirliyoruz; fakat bir bakmışız kesin fizik kuralları olarak gördüğümüz şeyler, yeni bir deneyin ardından daha doğru bir fizik kuralıyla değiştirilmiş, ya da bu kuralların Dünya'da geçerliyken uzayda geçersiz olduğu anlaşılmış... Bilim tarihini inceleyip örneklerini görebilirsiniz. O halde, fantastik dediklerimiz başka bir boyutta hiç de fantastik olmak zorunda değil. Bilim kurgu, hatta tüm kurgu eserler için aynı şey geçerli.

Paralel evrenlerin fantastik ve bilim kurgu bağlamında ne anlama geldiği, biraz da sizin bu türlere nasıl baktığınıza bağlı. Gerçeklikten kaçışsa sizin için; gerçek olma ihtimali umurunuzda olmayabilir, canınızı sıkabilir. Dine düşkün biriyseniz; hemen 'cinlerle bir arada yaşama', 'öteki taraf' gibi kavramlar aklınıza gelebilir ya da dine aykırı bulabilirsiniz. Bilmiyorum, sadece tahmin yürütüyorum.

Benim için şu anlama geliyor: Her hayal kuruşumda (özellikle fantastik, bilim kurgu öyküler yazarken) aslında yeni bir evreni keşfe çıkıyorum. Yaptığım şey izlemek. Bir şeyleri uydurduğumu değil, var olan keşfedilmemişliği su yüzüne çıkardığımı düşünmek (bilmek) bana ilham veriyor.

Umarım size de ilham verir.

Bağlantılar

Gelişen, Değişen Okuma Alışkanlıklarımız

2009-01-01T00:31:00.006+02:00

Geçmişe, okuma eyleminin başlangıcına bakacak olursak...

Sümerlerin M.Ö. 3200'de yazıyı bulmasıyla tarih çağları başlamıştır. Zamanla yazı başka kültürlere de yayıldı. Bu buluş, şimdiki gibi kağıtlara ya da papirüslere değil; o zamanın en uygun kaynağı olan taş, kil, ağaç kabuğu ve metal levhalara yazılıyordu. Bu maddelerin yeterince bol olmaması, taşınabilirlik, kopyalama gibi işlemlerin zor olması sebeplerinden ötürü yazı ender bir şeydi. Okumayı çok az kişi biliyordu.

Yazı insan kültürünün gelişmesini desteklemiş çok önemli bir faktördür. Bir tür kısır döngü içerisinde, kültürün gelişmesiyle beraber, yazının kullanımının artması zorunlu hale gelmiş, dolayısıyla yeni materyal arayışlarına girilmiştir. Hayvan derilerinden yapılan parşömeni takiben başka teknikler de denenmiş; en sonunda kağıt ortaya çıkmıştır.

Tüm bu gelişmeler olurken bugün de karşımıza çıkan sansür, aynı ilkelliğiyle kendini gösteriyordu. İskenderiye Kütüphanesinin yakılması, Çin'de Qin Hanedanlığı döneminde kitap yakımı ve bilginlerin gömülme olayları buna örnektir. (Bkz. Kitap yakmanın ateşli tarihi)

18. ve 19. yüzyıllara kadar (Sanayi Devrimi) kağıt çok pahalı, okur-yazarlık oranı oldukça düşüktü. Kağıdın pahalı olmasından dolayı daha çok bilimsel ve tarihi değere sahip eserler basılıyordu. Kurgu kitap kültürü henüz gelişmemişti.

Üretimde işlerin makinelere devredilmesiyle kağıt ucuzlamış, buna bağlı olarak okur-yazarlık oranı artmıştır. Bilgisayar ve internet teknolojilerinin büyük bir hızla gelişmekte olduğu bugüne kadarki süreçte, gerek kurgu gerek kurgu olmayan birçok alt dal ortaya çıktı.

Tarih kısmı bitti, günümüze dönersek...

Her gün dünyada yüzlerce yeni kitap basılıyor. Herkes yazar olmak istiyor, istemeyenler "benim hayatımdan roman olur" diyor. Böyle bir dönemdeyiz, evet. Bazı edebiyatçılara göre bu kötü bir şey; çünkü basılan eserlerin kalitesi gittikçe azalıyor, değerli eserler ise adeta bir çöplüğün içinde kaybolup gidiyor. Bana sorarsanız bunun çok güzel bir tarafı da var: artık insanlar bir şeyler üretmek, insanlığa katkıda bulunmak istiyor (tabii şekillendirilmeleri -daha doğrusu- eğitilmeleri ve kaliteli ürünler ortaya çıkarmaları sağlanmalı).

Teknolojinin gelişmesiyle beraber elimize aldığımız kitapların görünümü, tarzı da değişti. Bir sahafa gidip eski kitaplara baktığınızda kalın bir cilt ve ayraç niyetine sayfaların arasından çıkan kırmızı bir ipliğin o dönemin kaliteli kitaplarından olduğunu görürüz; iç sayfalardaysa kalın, italik yazılar, CMYK (yani tam renkli) baskılar, farklı yazı stillerinin kullanımı çok nadirdir. Günümüzde, tüm bunları çok daha rahat yapabilmemizin yanı sıra -bana ne kadar garip gelse de- yazılanlardan etkilenimi artırmak için harf boyutundaki simgelerin (çeşitli yazı stillerinin) normal bir cümle akışının arasında kullanılması gibi değişimlere tanıklık edebiliyoruz.

Olanaklarımız arttıkça yeni şeyler denemek için de inanılmaz bir arzu oluşuyor. Belli bir harfin hiçbir şekilde kullanılmadığı yapıtlar (lipogram), kelime/cümle oyunları (bkz. 'constrained writing'), hayvanların kişileştirilmesi (bkz. edebiyat akımları, 'literary technique'), yapay diller yaratılması, kitaplardaki şeylerin gerçek hayata aktarılması (örn. Masumiyet Müzesi)... Yakın gelecekte hangi yaratıcı deneylerle karşılaşacağız acaba, tahmin etmek biraz zor.

İnternetin kullanımına bakacak olursak... Artık teknolojiye uyum sağlamış pek çok insan haberleri televizyondan izlemek, gazete alıp okumak yerine; gazetelerin, televizyon kanallarının internet sitelerine girip gündemi buralardan takip ediyor. Yazdıklarımızı, yaptıklarımızı paylaşmak için herhangi bir yayıncıya bağımlı değiliz. İsteyen herkes gerek kişisel, gerekse konuya yönelik her türlü yazısını internet üzerinden paylaşabiliyor. Gazete ve televizyonla karşılaştırıldığında, elektronik medyanın okunurluğu daha az; fakat bu oranın sürekli artmakta olduğu göz ardı edilmemeli.

Türkiye'de fazla yaygın olmasa da elektronik yayıncılık diye bir şey ortaya çıkmış durumda. Yurt dışında sadece elektronik kitap pazarlayan yayınevleri var. Türkiye'de bunun ilk ve (bildiğim kadarıyla) tek örneği: Alt Kitap Yayınevi. Ancak kitaplar için herhangi bir ücret talep etmediklerinden, bir gelirleri var mıdır yoksa tamamen karşılık beklemeksizin işleyen bir sistem mi, bilmiyorum.

Bir kitabın kokusunu alarak, sayfalarını hissederek okumakla bir tutulamaz hiç bir şey; bunu her kitapsever bilir. Fakat elektronik kitapların bize çok büyük faydaları da var. Yayıncılık açısından bakarsak (şurada da değindiğim gibi) basım masrafları ortadan kalktığından dolayı kitap ücretleri çok daha düşük hale geliyor. Bazı programlar sayesinde bu kitaplar sesli hale getirilebiliyor, böylece görme özürlü insanlar da okuma eyleminden vazgeçmek zorunda kalmıyor (ayrıca bu alanda Konuşan Kitap'ı belirtmeden geçemeyeceğim). Yeni nesil teknolojik aletlere (cep telefonları, pda, iphone, ipod vb.) bu kitapları aktararak (hem de onlarcasını) sürekli yanımızda taşıyıp, istediğimiz zaman okuma imkanına sahibiz.

İnternete tekrar dönecek olursak (bu kısım biraz tahmin)... Pek çok kişi onun bir çöplük haline geldiğini düşünüyor. Buna katılmakla birlikte yakın zamanda bizi bu çöplükte doğru yerlere yönlendirecek programların geliştirileceğini, dolayısıyla 'bilgi çöplüğü'nün bir sorun olmaktan çıkacağını düşünüyorum. Blog benzeri uygulamaları okuma alışkanlığımız artarsa, burada kullanma imkanına sahip olduğumuz şeylerin (farklı içeriklere yönlendirebilme, video izletebilme vb.) böylesine doğrudan bilgi paylaşımı ortamı sağlaması ve imkanlarımızın artması bizi bu tür uygulamaları daha sık kullanmaya; kitap, dergi, gazete benzeri yayınları ise tamamen internete aktarmaya yönlendirecektir. O zaman mürekkebi parmaklarımızın ucunda hissetmeye hasret kalacağız belki de.

Yakın gelecekte okuma alışkanlıklarımızın ne yönde gelişeceği tam bir muamma; çünkü çok hızlı gelişen bir teknoloji devrindeyiz. Hayalini bile kuramadığımız ne gibi gelişmeler olacak; kim, hangi yaratıcı fikirleri ortaya koyacak; ve son olarak da sağı solu belli olmayan biz, insanlar, hangisini beğenenip kullanacağız...

Büyüleyici olan, taşların üzerine tek bir harfi dakikalarca uğraşarak yazmaktan, klavyenin tek bir tuşuna basarak yazdıklarımızı tüm dünyayla paylaşma aşamasına gelmiş durumdayız! Sıradaki?!