Cevat Ülger

Cevat Ülger'i Hasretle Anıyoruz

2020-09-06T02:16:00.003-07:00

https://www.facebook.com/CevatUlger

https://twitter.com/cevatulger

https://www.cevatulger.com/hayati_devam.html

42. Yıl

2019-09-09T03:12:00.001-07:00

40. Yıl

2017-09-06T02:25:00.006-07:00

www.cevatulger.com/anas.html

www.demetsanat.org.tr

Bayram Tebriği

2016-09-11T13:22:00.003-07:00

www.cevatulger.com

facebook.com/cevatulger

2016-09-08T13:42:00.001-07:00

www.cevatulger.com

facebook.com/cevatulger

“TOKİ GENEL MÜDÜRÜ CEVAT ÜLGER”

2016-06-21T09:53:00.005-07:00

Tırnak içindeki başlık “farz edelim” sadedinde söylenmiş bir ironiden ibarettir…

Cevat Ülger’i tek cümle içinde kabaca tanıtmak gerekirse; 15 Mayıs 1933 yılında Eskişehir’de doğmuş, 6 Eylül 1977 yılında İstanbul’da vefat etmiş öğretmen, yazar, mimar, ressam, karikatürist, müzisyen…

Kısacık hayatına sığdırdığı güzellikleri anlatmak bu yazının konusu olmadığı için meraklısı başka kaynaklara müracaat edebilir.

Salih Mirzabeyoğlu’nun Nazarında

Bizim asıl üstünde durmak istediğimiz mesele Cevat Ülger’in Yürüyen Büyük Doğu-İbda Mihrakı için ifâde ettiği keyfiyetidir. İBDA Mimarı’nın kaleminden:

“İBDA’ya yol veriş bünyesini tahlil edecek olanlar, onda üç unsur göreceklerdir.

Birincisi, Necip Fazıl…

İkincisi, Muhammed Şerif…

Üçüncüsü, Cevat Ülger (Karamehmetler)…

İpek gibi yumuşak bir taze havasiyle, hep kanat altında esirgenecek içli anne dokusu; benim zaafım! Bu, yemeğin tuzu biberi.

Necip Fazıl, ruhum… Duydum, düşündüm, yaşadım, yazdım.

Muhammed Şerif; muhatabını mevzuunda boğan çarpıcı buluş zekâsı, cedel tarzı ve yumruk tavrı… İlk gençliğimde ve karşılıklı duruşta, çocukluğumdan gelen bir birikimle adelelerimi patlatacak kadar şişiren… Ya öl, ya şu yüksekliğe zıpla ki, yaşa dercesine!

Cevat Ülger (Karamehmetler) ise, gören göz hakkiyle, doğrudan kavranamayanı gören gerçek sanatkâr… Burada asıl üzerinde duracağım o.

Beni Allah’ın izniyle sırat köprüleri üzerindeki imtihanlardan geçiren ruh, mayamın hangi yönlerinde tecelli ettiği sorusunun cevabını, bir kara sevda ikliminde ikinci ve üçüncü unsurla hesaplaşma süresinde bulur:

Soluk ve ölü bir zemin üzerinde tek renk, dinamik değil de statik, «filim» değil de «fotoğraf» vasfıyla Seyit Ahmet Arvasi Bey’in «Kendini Arayan İnsan» isimli eseri hariç, kıytırık soyu muharrir ve sanatkârlar panayırında, bu panayırın mevzu ve malı olmayan görünüşleriyle ikinci ve üçüncü unsura kök saldım.

Gölge I, Gölge II, Akıncı Güç, Rapor, Gönüldaş çizgisi boyunca, gereken yerde gerekeni yapan ve her görünüşü hadise olan İBDA, sırf bu yüzden dişi bünyelerin kıskançlığını çekerken, demek oluyor ki ikinci ve üçüncü unsurla yürüyüşünü ilân etme durumunda.

Mevzuumuz Cevat Ülger (Karamehmetler) olduğuna göre, onu en kısa ifadeyle, İBDA keyfiyetini temin eden en has unsurlardan biri diye ifşa ederim.

Yürüyüşündeki manayı isim olarak alan İBDA, nakşını görmek istediği mekândaki mimari heyecanı, Cevat Ülger (Karamehmetler) in eserlerindeki şahsiyet edasına terennüm ettirir.

Ruhunu eşya ve hadiselere hakim kılma rüyasını gören her inkılâpçı, bir plâstisite iştiyakı içinde bunun ustasının ihtiyacını duyar; Osmanlı’nın zirve döneminde fışkıran Mimar Sinan gibi.

Hitler’in, Yeni Berlin ve Almanya hayalinin kabartmasını ısmarladığı mimarın, onun en yakın adamlarından oluşu misâli…

Demek ki, Cevat Ülger (Karamehmetler), İBDA keyfiyetine vesile unsur olmadan önce, gelişen bir bünyenin giyeceği elbise gibi İBDA fikrinin mimarîsini peşinen hazırlayandır. Ruhunu bekleyen kalıp, aradığını buldu.

Büyük Mimar, Çağdaş Sinan… Yeni malzeme ile eski mimarînin hayatiyetini devam ettiren ve erbabına göre malzeme avantajıyla bazı noktalarda Mimar Sinan’ı aşan gerçek sanatkâr.

Şahsiyetinin verdiği ilham bahsinde, sadece, dünya çapında bir fikir tezgâhını temsil eden İBDA’yı göstermek yeter.” (Cevat Ülger Karamehmetler’in çeşitli makalelerinden derlenen “Ritmin Gücü ve Ritme Davet” adlı eserine Sayın Salih Mirzabeyoğlu’nun yazdığı “takdim” yazısından)

Yine İbda Mimarı’nın kaleminden Cevat Ülger tarifi:

“Aranızda Osmanlı Mimari üslubunun büyük ustası, çağdaş Sinan rahmetli Karamehmetler, Cevat Ülger’i tanıyanlar olabilir; bu “feraset” dediğimiz hususiyete kendi mevzuu içinde sahib bir insandı… Bunlar eserinden daha çok, hayatı- yaşadığı hayat- öğretici olan insanlar… Hayatını çok dikkatle okuduğum insanlardan biridir… Bir çırpıda iyiyi kötüden ayırdıktan sonra, öyle ki, ben onun gördüğünü basamak yaparak uzun fikri meseleler getirmeme rağmen, pek fikirden bir şey anlamıyor… Fakat Allah ona o gözü vermiş; bir çırpıda güzeli çirkinden, doğruyu yanlıştan ayırıcı melekeden, sanatkâr gözüyle pay sahibi… Büyük mimar, büyük sanatkâr… İki tane resmin altını kapatıyor… Biri “Sen Piyer Kilisesi”nin bir köşesinden alınma bir parça, öbürü de Selimiye’den veya Süleymaniye’den… Yanına gelenlere soruyor: “Hangisi güzel?”… Yüzde doksanı Sen Piyer’i gösteriyor… Altı kapalı ya, bilmiyor… “Tamam” diyor Karamehmetler; “sen hapı yutmuşsun!”… Şimdi ne oluyor?.. İslâmî tahassüsün ortaya koymuş olduğu bir eserden, -İslâmî tahassüs o kadar hapı yutmuş ki-, biz zevk alamaz duruma gelmişiz…”

Cevat Ülger ve Hapı Yutmuşlar

AKP iktidarının madde plânında yaptığı ve tabanından tavanına gururla bahsettikleri iki şey vardır; bunlardan biri “duble yollar” diğeri gökdelenler ve TOKİ konutlarıdır. Yani insanî ve İslâmî tahassüsleri dumura uğramamış her insanın bedaheten tiksindiği çirkinliklerdir.

“Yetmiş milyon hep beraber Büyük Doğu’yu kuracağız” beyanı malum. “Parça bütünün temsilcisidir” diyoruz ya; “Bütün Güzel”e dair bir güzellik karinesi görmenin aksine, “küllî çirkin”i hayra yormak hangi safdilin hakkıdır? Ve bunun üzerine diyoruz ki, kurulacak sözde “Büyük Doğu”da Cevat Ülger’i Toki Genel Müdürlüğü makamına yakıştıracak mısınız?

Doğrusu “farzı muhal” şartıyla dahi bu başlığı atarken, acaba merhum Ülger’in aziz hatırasını incitir miyim diye bir hayli tereddüt ettim.

Hükümet kadroları Üstad’ın tabiriyle “Büyük Doğu’nun düşük çocukları” olmak gibi bir damgayı yemiş gelenekten beslenmiş, 70’li yıllarda çilesi çekilmemiş “Ağır Sanayi” sloganları atmış, 2000’li yıllarda “yabancı araba ithalatını serbest bıraktı” diye Özal’a rahmet okuyacak kadar kendi içerisinde tutarsız ne söylediğinden bihaber bir kitledir.

Tabandan tavana dünya görüşleri “Batının ilmini tekniğini alalım, ahlâkını almayalım”cı boyacı küpünden çıkmış slogandan ibarettir!

Hoş, taklit ettikleri birçok Batılı ülke bugün apartman türü yapılardan çoktan vazgeçti bile. Apartman türü binalarda daha çok alt gelir grubuna ait insanlar, göçmeler, çingeneler vs. insan grupları oturmakta. Buna karşın bizde ise müstakil evini terk edip herhangi bir siteden apartman dairesi satın almak, sınıf atlamakla eşdeğer görülüyor. Bir dostumun ifâdesiyle: Batı’da insanlar ruhlarını çimentonun tasallutundan kurtarmak için müstakil evlere kaçarken, bizdekiler ruhumuzun son kırıntılarını betona gömme telaşındalar!”

Kısaca, şahsiyetli bir dünya görüşleri olmadığı için şahsiyetli şehirler kuramıyorlar. Görünen o ki böyle bir dertleri de yok. Üçüncü sınıf Batı şehirleri taklidiyle, “altı kaval üstü şişhane” türü beton kütlelerini bilmem hangi site-şehir diye isimlendirip yanına bir cami kondurduktan sonra; Mimar Sinan’ın Süleymaniye karşısındaki mesrur edâsına denk, sürur içinde mesut olmaktalar. Mesut demişken Üstad’ın (Felix Culpa) “mesut suç” tabiri bu cürümü ne güzel izâh ediyor.

Yukarıda merhum Ülger’in muhatabını imtihan etme usuliyle muhatabımıza İstanbul’daki gökdelenler hakkında ne düşündüğünü sorduğumuzda; bu binaların “zenginlik alameti” olduğunu ve “Batı’nın bunları kıskandığını” falan söylemeye başladıysa hiç tereddüt etmeden “hapı yutmuş!” teşhisini koyabilirsiniz!

E. Doğan ŞEYHOĞLU – Adımlar Dergisi

Kaynak

"Cevat Ülger Emirdağ Çocuğuydu ve Aynı Zamanda Mimardı"

2015-09-14T05:51:00.003-07:00

Emek Mahallesi’nde bulunan dernek binasında Emirdağlılar ile bir araya gelen Bakan Avcı, Emirdağlılarla farklı bir muhabbeti olduğunu söyledi.

Maarif Kolejindeki dönemindeki öğretmeni Cevat Ülger’in Emirdağlı olduğuna değinen Bakan Avcı, “ Emirdağlılara ayrı bir muhabbetim var. Benim eğitim öğretim hayatımda en büyük payı olan, kendisine en borçlu hissettiğim öğretmenim rahmetli Cevat Ülger idi. Emirdağ çocuğuydu ve aynı zamanda mimardı. Tepebaşında yolun iki tarafındaki camilerin mimarı da odur. Kayseri ve birçok yerde camileri vardır. Biz de talebesi olarak üst geçitlerden birine Mimar Cevat Ülger adını vererek göstermeye çalıştık” dedi.

Emek Mahallesi’ne yapılacak olan şehir hastanesinden bahseden Bakan Avcı, “Emirdağlılara hizmet etmek için illa Emirdağlı olmak gerekmiyor. Hemşehri dayanışması önemli ama hizmetin nüfus kağıdı yok. Milletvekilleri tüm Türkiye’yi temsil eder. O bakımdan hizmet için orada doğmuş olabiliriz, burada doğmuş olabiliriz. Önemli olan Emirdağlıların sorunlarını biliyor muyuz ve onlara uygun çözüm getirebiliyor muyuz? O zaman yapılan hizmetlere bakacağız. İnşallah önümüzdeki dönem burada büyük bir istihdam alanı açılmış olacak. Hastane ile ilgili halen bir takım dedikodular var. Temel atılmıyor diye. Seçim yasaları başladığı zaman resmi temel atma törenleri yapılamaz. İnşallah 7 Haziran’dan sonra temelini atacağız” ifadelerini kullandı.

Avcı, Türkiye Kantin İşletmecileri Esnaf Dernekleri Federasyonu tarafından verilen akşam yemeğinde yaptığı konuşmada, kantin işletmecileriyle bir arada bulunmaktan duyduğu memnuniyeti ifade etti.

Milli Eğitim Bakanlığı'nın kurumsal hafızasının güçlü olduğunu belirten Avcı, şöyle konuştu:

"Milli Eğitim Bakanlığı olarak herhangi bir konuda yasal düzenleme, uygulama yapacağımız zaman ya da bir uygulamayı kaldıracağımız zaman mutlaka o konuyu ilgili bütün taraflarla istişare ediyoruz. Bunun pek çok örneğini, bizim internet sitemize girerseniz yapmak istediğimiz birçok konuyla ilgili hazırlıklarımızı, önerilerimizi kamuoyunun eleştirilerine, değerlendirmelerine sunduğumuz görürsünüz. Bunu da 'dostlar alışverişte görsün' diye yapmıyoruz. Gerçekten istifade etmek için, gerçekten bir ortak akıl oluşturabilmek için bu usulü hemen her işimizde uyguluyoruz. Bugüne kadar yaptığımız bütün işlerde ve yasal düzenlemelerde mutlaka bunu ilgili kamuoyunun dikkatine sunuyoruz. İşin ehemmiyetine göre bazen 15 gün bazen bir ay bunların ilgili taraflarca okunmasını sonra yazılı olarak bize dönüşlerini alıyoruz ve dikkate alıyoruz.''

Konuşmanın ardından Türkiye Kantin İşletmecileri Esnaf Dernekleri Federasyonu Başkanı Vahap Osmanoğlu, Bakan Avcı'ya bir plaket sundu.

Kaynak

"Vefatının 38. Yılında Mimar Cevat Ülger" Adlı Konferansın Tam Metni

2015-09-08T03:50:00.001-07:00

Vefatının 38. Yılında Mimar Cevat Ülger

Değerli misafirler, değerli gönüldaşlar sizleri derneğimiz “Demet Sanat” Mimar Cevat Ülger Anadolu Sanatları Derneği adına Allah’ın selamıyla selamlıyorum…

Öncelikle derneğimiz adına bu toplantıya vesile olan “Akademya Dergisi”ne teşekkürü bir borç biliyoruz.

Bugün burada toplanma maksadımız Mimar Cevat Ülger Hoca’yı bu kısa zaman dilimi içinde de olsa anmak ve sizlere ana hatlarıyla tanıtmak, anlatmak.

İBDA Mimarı Mütefekkir Salih Mirzabeyoğlu “Ritmin Gücü ve Ritme Davet” isimli kitabın sunuş yazısında; “Cevat Ülger (Karamehmetler), gören göz hakkiyle, doğrudan kavranamayanı gören gerçek sanatkâr...

Cevat Ülger (Karamehmetler), İBDA keyfiyetine vesile unsur olmadan önce, gelişen bir bünyenin giyeceği elbise gibi İBDA fikrinin mimarîsini peşinen hazırlayandır. Ruhunu bekleyen kalıp, aradığını buldu.

Büyük Mimar, Çağdaş Sinan… Yeni malzeme ile eski mimarînin hayatiyetini devam ettiren ve erbabına göre malzeme avantajıyla bazı noktalarda Mimar Sinan'ı aşan gerçek sanatkâr.” Diyor.

6 Eylül 1977’de vefat eden ve vefatının 38. Yıldönümü münasebetiyle andığımız Cevat Ülger’i iki ayrı başlık altında görmek gerektiği kanaatindeyim. Cevat Ülger Hoca ve Mimar Cevat Ülger.

15 Mayıs 1933’te Eskişehir’de doğan Cevat Ülger, ilk ve orta tahsilini Eskişehir’de tamamladıktan sonra Bolu Öğretmen Okulu’nu bitirdi ve daha sonra Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Resim Bölümü’nden mezun oldu.

İçine kapalı bir çocukluk devresi geçiren Cevat Ülger; daha çocuk yaşlardayken kendi dünyasındaki nasıl, niçin, neden sorularının muhatabı oldu. Bu onu çeşitli arayışlara sevk etti ve aynı zamanda onun mucit kişiliğinin de ön plana çıkmasına sebep oldu. Lüzumsuz eşyalardan oyuncaklar tasarlayıp geliştirmeye başladı. Bu çalışmalarını çizimleriyle destekleyen Cevat Ülger Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Resim Bölümü’nde mezuniyet tezi olarak ta Lüzumsuz Eşyalardan Oyuncaklar isimli tezi hazırladı.

Cevat Hoca Malatya Lisesi’ndeki öğretmenlik yıllarında çocukluk döneminde tasarladığı (makara, kibrit kutusu, ilaç şişeleri, çam kozalakları, gazoz kapakları, elbise düğmeleri, tel, çivi… gibi lüzumsuz eşyalardan) oyuncak maketlerini yapıp resimledikten sonra, yapılış şekillerinin grafik çizimlerini hazırladı ve güçlü hayal dünyasında ürettiği masallara uyarlayarak 1957 yılında ilk eseri olan “Oyuncak Masalları” isimli kitabını yayınladı.

Kitabının ön sözünde; “Öğretmen Arkadaşlarıma…

Elinizdeki kitapla sizlere, lüzumsuz eşyadan bazı oyuncaklar takdim ediyorum.

Ben uzun zamandır üstünde çalıştığım bu mevzuu, küçük bir deneme olarak sizlere sunuyorum.

Kitaptaki oyuncaklar; birçok bakımlardan diğer oyuncaklardan üstün bulunuyor.

Pedagoji araştırmalarında büyük ilerlemeler kaydetmiş olan Batı’da, lüzumsuz eşyadan oyuncaklar için çok geniş çalışmalar yapılmakta, hazır oyuncakların aleyhinde uzun yazılar yazılmaktadır.

Kitabımızdaki oyuncaklar tamamen yenidir. Hiçbir yerden alınmamıştır.

Oyuncaklar: Hazır oyuncaklardan daha pedagojik, daha ucuzdur. Çocuğu icada sevk etmektedir. Atılacak eşyadan istifade edilip, çocuğa toplama ve israftan kaçma alışkanlığı kazandırır.

Oyuncakları, daha sevimli olması için, masallarla takdim ettim. Belki, tahrir dersleri için bu husus da faydalı olabilir.” Diyerek kendi araştırmacı ve icatçı kişiliğini çevresine de yansıtmanın çabasını gösteriyor.

Bu arada Cevat Hoca’nın çocuk yaşlardan itibaren içinde büyüttüğü bilime, sanata ve özellikle mimariye karşı olan iştiyakı, Malatya’daki öğretmenlik günlerinde su yüzüne çıkarak yeni eserler ortaya koymak şeklinde tezahür etmeye başladı. Öncelikle resim çalışmalarının yanı sıra birçok yayıncı ve yazarın kitap kapaklarının tasarımlarını yaptı. Özellikle nonfigüratif abstrakt anlayışla bir sanat eseri olarak ortaya konulan bu kitap kapakları, yayıncılık tarihinde bir çığır açarak birer tablo hüviyetinde idiler.

Birbiriyle bütünlük arz eden resim, heykel ve mimari konusunda da tarih boyunca süre gelen tüm uygulamaları niçinleri ve nedenleriyle araştırıp, bu konudaki birikimlerini arttıran Cevat Hoca, bundan sonra neler yapılabileceği ve yapılması gerekenler konusunda ulaşabildiği işinin ehli kimselerle fikir teatisinde bulunuyor ve sürekli kafa yorarak bu konudaki birikimlerini arttırıyordu.

Cevat Hoca sanatı ve mimariyi tarifinde; “Sanatlarda birçok hareket noktaları olmakla beraber, asıl çıkışın ve hâkimiyetin «estetik» olduğu besbellidir. Ve sanatların, güzelliğin ve estetiğin özü, acaba şiir midir? Resim, renk ve biçimlerin; heykel, madde ile biçimin; mimarî, mekânların şiiri... Ve hatta şiir, kelimelerin, şiirin şiiri mi? Bu mevzular alabildiğine açık... Biz de ne söylesek, hangisini kabul etsek olacaktır. Ve herhalde yukarıda şüpheli bıraktığımız cümle, hakikate çok yakındır. Sanat, muhtelif malzeme ile yapılan biçimlerin şiiri olabilir.”

Mimarî ise; “hayatla en bağlı bir sanat dalıdır. Yatak odası, hela, hamam …vs.

Tarihi gelişim içinde insanlığın hayat değişimlerini takip etmek, hatta adeta bir sinema gibi, daha da ileri, elle tutulur gözle görülür bir şekilde takip etmek için, mimarîyi takip etmek en müspet yol oluyor. Mimarîyi takip etmek için ise, geçmiş toplumların sosyal değişmelerini ele almak icap ediyor.” Diyor.

Cevat Hoca “Ritmin Gücü ve Ritme Davet” isimli makalesinde; “Artık iyice inandım; malzeme ne olursa olsun, «ritm»de şakaya gelmez korkunç bir güç vardı. Eskiler bunu anlamış ve içine girmişlerdi. Onunla içiçe şaheserlerini, her sahada hayallerin üstündeki yüksekliklerde vermişlerdi. Mimaride mekân, ışık ve gölgenin, hatta biçimin, edebiyatta şiirin, müzikte sesin ritmi...

Mimarînin, rengin, biçimin, sesin, edebiyatın «şair»lerini ritme davet ediyorum; ritmin gücüne... Ondan kaçış bize hiç de mühim şeyler kazandırmadı. Ama onunla içice olan devirlerin dev şaheserleri ortada. Ritmin sarhoş edici ve kendinden geçirici gücü içinde ortaya koyulacak şiirleri; edebiyatın, musikinin, biçimin, rengin, mimarinin şiirlerini bekliyoruz. Ve, şairleri davet ediyoruz...” diyor.

Cevat Hoca; 1953 yılı Gazi Eğitim Enstitüsü Resim İş Bölümü’nden mezun olduğu o zamandan sonra içine girdiği şartların kendisini Osmanlı sanatları ile ilgilenmeğe ve onun içinde bizzat çalışmaya sevk ettiğini söyler.

1959 Yılına kadar süren Malatya çalışma döneminden sonra Eskişehir’in Mihallıççık Lisesi’ne resim ve sanat tarihi öğretmeni olarak tayin edilen Cevat Hoca, burada öğretmenliğinin yanı sıra sanatsal faaliyetlerini de arttırarak sürdürdü. Evinde oluşturduğu bir halı tezgâhında eşi Türkan Hanım’la birlikte (yeri gelmişken söyleyelim kendisini 25 Haziran 2015’te kaybettik) tasarımlarını halıya resmetti ve günümüzde modern desenli halılar olarak piyasaya sürülen, ancak geleneksel halı desenlerinin yok olmakla yüz yüze bırakıldığı tarzı, elli yıl önce geliştirip yer halısı değil, duvar panoları düşüncesiyle gerçekleştirdi.

Bu arada Mihallıççık’tan talebesi olan Prof. Dr. Ersin Nazif Gürdoğan “Cevat Hoca giyinişiyle, konuşmasıyla, anlamlı nükteleriyle, tarihe bakışıyla o güne kadar karşılaşmadığım bir eğiticiydi. Ders verme konusu resimdi. Ancak ilgi alanı, tarihten edebiyata kadar insanı konu edinen her şeydi. Okula geldiği yıl vefat eden Yahya Kemal için bir anma toplantısı düzenlemeye öncü olmuştu. Böylece biz kültür merkezlerinden uzak Anadolu kasabasında, ilk defa Onun konuşmasından, “Süleymaniye’de Bayram Sabahı” şiirinin sahibini tanıdık.” Diyor.

Cevat Hoca 1965 yılına kadar hazırladığı yağlı boya ve karakalem tablolarıyla gerek İstanbul’da, Gerek Ankara’da şahsi ve karma olmak üzere açtığı birçok sergide zamanın sanat otoritelerinin dikkatlerini üzerinde toplayarak, eserlerinin takdir edildiği birçok makaleye konu oldu.

Vitray çalışmalarına gelince, özellikle belirtmek gerekirse Cevat Hoca çok geniş uygulamaların içinde oldu. Demir, beton, alçı, plastik ile, İslâm ruhuyla ilgili eserlerde yani camilerin kıble cephelerindeki aydınlatma pencerelerinde Osmanlı motiflerini kullanarak eskilerin müzeyyen… gibi isimler verdikleri vitray çalışmalarının yanı sıra, sivil mimari alanında da (iş hanlarının ve bir takım yapıların merdiven sahanlığı aydınlatmalarında) ise dekoratif olarak abstre tatbikatlar yaptı. Eskişehir’de birçok vitray, rölyef, soyut heykel, tezyinat, tefrişat, mağaza dekorasyonu, vitrin düzenleme uygulamaları oldu. Misal vermek gerekirse Eskişehir’de Site Apartmanı’nın mozaik malzeme kullanılarak yapılan iç ve dış su basman altı duvar rölyefleri ve bir heykel tarzındaki tunç malzemeden yapılan kapı kolları, Köprübaşı’nda dört katlı bir dershanenin demir konstrüksiyon kullanılarak merdiven sahanlığı aydınlatma vitrayları, Ankara Polatlı Belediye binası ve sinemasının iç ve dış duvarlarına uyguladığı dekoratif fresk çalışmaları… Yalın olarak tek başına yaptığı eserler arasında sayılabilir.

Bütün bu görsel çalışmaların yanı sıra musiki konusundaki çalışmaları, bu konuda gösterdiği faaliyetlerde takdire şayandır. 1960’lı yılların başlarında Ankara Radyosu Bağlama Takımı’nda bağlama sanatçısı olarak altı ay kadar hizmet veren ve bu birikimini gençlerle paylaşan Cevat Hoca birçok defa bağlama kursları düzenlemiş, düzenlediği konserlerle gençlerin Türk Musikisi’ne olan ilgilerinin artmasına vesile olmuştur. Muhtelif vesilelerle Eskişehir’e getirttiği Mehter Takımı ve Kastamonu Karayılan Davul Zurna Ekibi’nin verdiği konserler dönemi hatırlayanlar tarafından takdir ve hasretle anılmaktadır.

Öte Yandan Eskişehir Tren Garı’ndaki akustik yapı hesap edilerek bizzat kendi sesinden dinlenilen Fuzuli’nin Su Kasidesi, Dede’nin, Itri’nin besteleri, Ege’nin zeybekleri o günleri yaşayanların kulaklarından hiç silinmemektedir. Bu günlerde ballandıra ballandıra anlatılan 100 kusur yıldır icra edilmeyen Enderun Usulü Teravih Namazı’nı 1965’li yıllarda rahmetli İsmail Bülbül ile birlikte oluşturdukları ilahi gurubuyla Eskişehir Kurşunlu Camii’nde kıldırıyorlardı.

1960’lı yıllardan 1968’e kadar Eskişehir’de kültürel ve ideolojik manada döneminin önde gelen isimlerine Üstad Necip Fazıl, Osman Yüksel Serdengeçti …gibi birçok önemli şahsiyetin konferans ve seminer vermesine öncülük eden Cevat Hoca, kendi verdiği konferanslardan birisinde “Everest Tepesi’nin yüksekliğinin 8 882 metre olmasının Türk eğitim sistemine yıllık maliyetinin yaklaşık olarak 30 milyon TL yani eski parayla 30 Trilyon TL “ olduğundan bahsederek dönemin siyasilerine ve sisteme göndermeler yapmaktan çekinmiyordu.

Hayatı, düşünceleri ve sanatıyla Üstat Necip Fazıl’ın Gençliğe Hitabesi’nde; kim Denildiğinde hiç düşünmeden, gözünü dahi kırpmadan bir adım önde olan Cevat Hoca.

Bir taraftan da bilime olan iştiyakını sürdüren Cevat Hoca, yeni teknolojileri takip ediyor, bu konuda ben ne yaparımın sıkıntılarını çekiyordu. Uzun düşünce ve hesaplamalar sonucu, içten yanmalı motorların çalışma prensipleri konusunda projeler geliştirdi. 1966 Yılında; Japon’ların bütün dünyaya yüzyılın buluşu diye ancak 1980’lerden sonra sundukları üçgen motor, hidrojenle çalışan motor ve daha şimdilerde projelendirilmeye çalışılan su ile çalışan motor projelerini bizzat uygulamalarıyla hazırlayıp İstanbul Teknik Üniversitesi’nde profesörler kuruluna sundu. Ancak uzun bekleyişlerden sonra dış güdümlü malum kafalar tarafından bir türlü gündeme alınmayarak projelerin üstü örtülüp sümen altı edildi.

Öğretmenliği sırasında ders işleme sitiliyle de şahsına münhasır (sıra dışı) bir yapı sergileyen Cevat Hoca, birikimleriyle, Türk ve Dünya Kültürüne olan hâkimiyetinin sonucu, derslerde işlediği konular; çocuk dimağların kendi iç dünyalarındaki algılayışlarını kâğıtlara nakşettikleri resimlerinin hepsi birer başyapıt konumundaydı.

Milli Eğitim Bakanı Prof Dr. Nabi Avcı "Şu dünyayı eleklerden geçirsek" başlıklı yazısında; “memleketin resmi, özel bütün okullarını, kolejlerini tarasak, öğrencilerine "Eğer canınız şimdi resim yapmak istemiyorsa Tom Miks, Teksas okuyabilirsiniz" diyecek; onlara Lagari Hasan Çelebi'den, Hezarfen Ahmed Çelebi'den, Levni'den, Paul Klee'den, Braque'dan, Kel Aliço'dan, Necip Fazıl’dan, Sezai Karakoç'tan, Mimar Sinan'dan, Sadullah Ağa'dan, Gandhi'den, Kierkegaard'dan, Dokuzuncu Senfoni'den, Balıkesir Pamukçuköy Bengisi'nden ve kimbilir daha nelerden nelerden, hem de onların anlayacağı şekilde, hem de hepsini ağzının içine baktırarak bahsedebilecek bir tane, ilaç için bir tane öğretmen ("ne öğretmeni, muallim!") bulabilir miyiz?” Diyor.

Eskişehir Maarif Koleji’ndeki öğretmenliği sırasında yetiştirdiği öğrencileri birçok ulusal ve uluslararası resim yarışmalarında 1.’lik, 2.’lik, 3.’lük ve mansiyon gibi tüm ödülleri alarak ülkemizde ve dünyada yeni bir çocuk resmi tarzının öncüleri oldular.

Eskişehir Maarif Koleji yıllarında yurtdışından özellikle Amerika’dan gelen Barış Gönüllüleri adı altında asli vazifeleri misyonerlik olan guruplara bizzat kendi evinde ağırlamak suretiyle İslam Türk Kültürünü ve medeniyetini anlatarak ve yaşatarak kendilerine tersinden tebliğde bulunmuştur.

Cevat Hoca’nın çalışmaları, zincirleme birbirini takip ederek tam manasıyla Osmanlı resim, nakış, dekor, mimarlık sanatları içinde yoğrulmasına sebep oldu. Diğer taraftan modern sanatla da ilgisini kesmiyordu. Birçok noktalarda bu çalışmalar onu Osmanlı sanat esprileri ile modern Avrupa sanatlarını birleştirmeye götürdü.

Bilhassa Osmanlı Sanatları mevzuunda, gerek mimarî projelerini de bizzat hazırladığı, gerekse projelerini başka mimarların hazırladığı birçok yapının duvar, tavan, taban dekorlarını yaptı. Osmanlı’ların mukarnas dedikleri stalaktitler üstünde, alçı, beton, mermer, plastikle, birçok tatbikatları oldu. Stalaktitlerdeki abstre havanın ruhunu tamamen sarması, onu sütun başlığı, tavan kornişleri, mihrap hücre tavanları başta olmak üzere, geniş bir çalışmanın içine soktu.

Rumî, Hataî, arabesk nakış sistemleri üstünde de gerek alçı, gerek Kütahya Çinisi’ne desen vererek, doğrudan doğruya duvar üstüne fresk tekniği ile boyama çalışmaları yaptı. Kartonpiyer ile dekor tatbikatımda da kayda değer birçok çalışması oldu.

Cevat Hoca’nın bunlara ilaveten hat sanatı konusunda istif şeklindeki Kufi ve Hatai tarzda çalıştığı hat örnekleri birer abstrakt tablo mahiyetinde karşımıza çıkıyor.

Bu arada 1970’li yıllar itibarıyla “Karamehmetler”

mahlasıyla çizmeye başladığı günlük karikatürleriyle ilgili bir yazarımız; “Gazete okuyucusu onun karikatürist yönünü bilir. Ama şu noktayı belirtelim ki, onu çıkmış karikatürleri açısından değerlendirmek, bu yönünü eksik değerlendirmek demektir. Bunun da bazılarınca malum, bazılarınca meçhul bir sürü sebebi vardır. Nerede görülse ismi tereddütsüz hatırlanıverecek çizgi üslubuyla tanıdığımız hocamızın, belli bir kültür, düzeyinin üzerindekilere hitap edebilecek tek kelimeyle nefis karikatürleri dosyalarının arasında değerlendirilmeden kalmıştır.

Karikatür onda çizgiye dökülen yakalanmış bir espri olmanın ötesinde, yaşadığı hayatının da ta kendisiydi, dünyaya bakışıydı. Anlattığı en basit şeyin bile korkunç karikatürize edildiğini yakından tanıyanlar bilirdi. Normal bir insan anlatılışıyla, mesela bir portre çiziliyorsa, aynı şeyi o anlatırken yaşadığı bir gerçek olarak karikatür çiziyordu. Onun topluma ve hadiseye bakışı, herkesin baktığı ama görmediği ancak belli bir okuma birikimiyle ulaştığı şaşırtıcı gerçek ve tezatlar, onda baktığı anda görmek şeklinde beliriyordu. Gerçekten duyduğu ve yaşadığının ifadesi olan bir mimik veya sözü, senelerce sonra belli bir okuma birikimiyle karşımıza çıkıveriyordu.” Diye ifade ediyor.

Yukarıda Cevat Ülger’i iki ayrı tabloda görmek gerektiğinden bahsetmiştik. Şimdi Cevat Hoca’yı Mimar Cevat Ülger olarak ele alalım. Mimar Cevat Ülger’in ortaya koyduğu eserleri bir kısmı bitmiş, bir kısmı da proje halinde olan cami, otel, hamam, kaplıca tesisleri, ekmek fabrikası, tatil sitesi, işyeri, mesken olarak üslubu ve tarzı hakkında bize geniş bir perspektif sunmaktadır.

Mimar Cevat Ülger bilhassa cami inşaatlarında, Osmanlı ve Selçuklu mimarî ananelerinin modern malzeme ile birleştirilerek yeni bir üslupla ortaya çıkılabileceğinin ispatına çalışmış ve bu konuda birçok çevrenin takdirini almıştır.

Bu birikimlerinin ilk uygulamasını Malatya Kernek Camii’nin müzeyyen pencere vitraylarının, mihrap ve minberinin yeniden kompoze edilerek uygulaması şeklinde gerçekleştirdi. Bunun yanı sıra Malatya Sıtmapınarı Camii’nin proje ve tatbikatı, hemen ardından Eskişehir'de; Seyit Hoca, Bahçelievler, Gökmeydan Mahallesi, Sümer Mahallesi, Orhangazi Mahallesi, Bedreddin, Aliçavuş, Esentepe Mahallesi, Şirintepe, Tepebaşı Mahalleleri ve Reşadiye Camii’nin bütün proje, inşaat ve dekor tatbikatları...

Kütahya Tavşanlı'da Namazgah Camii, Arifağa Camii, Subaşı Camii, Tunçbilek’te Merkez Camii, Ankara'da Abidinpaşa Ortatepe Camii, Adapazarı’nda Onevler Camii’nin, bütün mimarî proje ve tatbikatları...

Balıkesir İncirli Camii’nin sadece alçı dekorları... Bilecik’te, Konya’da, Hatay’da, Trabzon’da birçok cami proje ve tatbikatlarının yanı sıra Kayseri’de Hacı Refik Bürüngüz Camii ve İstanbul Küçüksu’da Hacı Zihni Gürler Camii proje ve tatbikatlarını hayata geçirirken Ankara Kocatepe Camii proje yarışması için hazırladığı proje’de eserlerine ilaveten söylenebilir.

Mimari çalışmalarını aralıksız olarak artan bir ivme ile sürdüren Mimar Cevat Ülger, 1966 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından Ankara Kocatepe’de yaptırılacak olan bir cami için düzenlenen proje yarışmasına; Ankara’ya İslam Türk Kültürü’nün sembolü olarak gösterilebilecek, Osmanlı Mimari Tarzı’nın modern malzemelerin kullanımıyla geliştirilerek günümüze uyarlanması temel fikrinden hareketle katıldı. Ama bilmiyordu ki yarışmanın düzmece, göz boyama olduğunu. Bu da adet yerini bulsun yarışmalarından biriydi. 1.’si, 2.’si, 3.’sü hatta mansiyon ödülleri dahi önceden dağıtılmış, sonucu baştan belli olan yarışmalardan. Çünkü bu proje Mimar Fatin Uluengin’e, Pakistan İslamabad’taki ve Fas Rabat’taki Kral Hasan Cami’leri Mimar Vedat Dalokay’a paylaştırılmıştı.

Daha sonra Eskişehir’de Reşadiye Camii’nin proje ve proje’nin tatbiki çalışmalarına başladı. Bu cami’nin tüm detay projeleriyle bizzat tek tek ilgilendi. Fil paye başlıklarından, mahfil altı sütun başlıklarına ve hatta sütun başlıklarının hepsi ayrı modelde olmak kaydıyla modellerini çıkartıp, kalıplarını yaptıktan sonra, tüm sütun başlıklarını betonarme olarak hazırladı. Diğer taraftan bir heykeltıraş gibi çalışarak kubbe altı mukarnaslarını, şerefe altı ve mihrap içi mukarnaslarını hazırladı. Minberini, kürsüsünü, müezzin mahfilini, korkuluklarını, kapı kitabe ve sövelerini, mihrapçelerine varıncaya kadar en ince detaylarını dahi projelendirmekten geri kalmadı. Bütün bunları malum cami yaptırma ve yaşatma cemiyetlerine rağmen yaptı. Onun azmi netice olarak muhteşem bir eserin ortaya çıkmasına vesile oldu.

Aynı şekilde 1970’li yılların başında Kayseri Kalesi’nin Bitişiğindeki Eski İki Kapılı Camii’nin yerine inşa edilen Hacı Refik Bürüngüz Camii’nin projelendirme ve proje tatbiki işine başladı. Burada Eskişehir’deki ortama nispetle çok daha kolay ve güzel bir ortamla karşı karşıya kaldı. Çünkü burada muhatabı idare heyeti değil, bir tek şahıstı. Bu eserini de aynı Eskişehir Reşadiye Camii’nde olduğu gibi tek tek, nakış nakış işledi ve gerçekten muhteşem bir eser çıktı ortaya. Bu eserin yapımı sürerken İstanbul’un Küçüksu Semti’nde de Hacı Zihni Gürler adına Koca Sinan’ın Üsküdar Şemsipaşa diğer adıyla Kuşkonmaz Camii’ne nazire yaparcasına biblovari küçücük bir şaheser koydu ortaya.

Sivil mimari çalışmalarına gelince; Eskişehir'de, Site apartmanı su basman ve giriş betonarme rölyefleri, tunç heykelleri, Ray bank'ın tabanları, Atalay mağazası dekorları, Lame kundura mağazası dekor tatbikatı, Könel Han betonarme rölyef ve demir konstrüksiyon vitrayları, Sönmez İş hanı, Polatlı Belediye bina ve sinemasının duvar rölyefleri, Keçeciler hamamı, Konya Ilgın kaplıca, otel proje ve tatbikatı, Konya Kadınhanı ekmek fabrikası proje ve tatbikatı, Yalova Esenköy Tatil Sitesi projeleri …vs sayılabilir.

Mimar Cevat Ülger, alaylı mimar olarak sürdürdüğü bu yoğun sanat hayatında, bir taraftan da projelerine mesul mimar olarak imza atan, imzacı piyasa mimarlarının kıskançlık faaliyetleriyle mücadele ediyordu. Bir müddet sonra dayanılmaz bir hal alan bu mücadele, onu mimarlık diploması almaya sevk etti. Böylelikle 1970 yılında daha sonra Mimar Sinan Üniversitesine bağlanacak olan D.G.S.A. Mimarlık Fakültesi gece bölümüne kaydını yaptırdı. 1975 yılına kadar süren eğitim dönemi içerisinde hocaların birçok defa “bu konuları sen bizden daha iyi biliyorsun, Cevat Ülger sen anlat” diyerek oturup dinledikleri ve kendisinden istifade ettiklerini söyledikleri bir eğitim dönemi…

Kısaca hülasa etmeye çalıştığımız bu hayat hikâyesinden sonra,

Mimar Cevat Ülger’in sanata bakış açısı ile onun Avrupa ve Osmanlı Mimarlığı’nın mukayesesi değerlendirmelerini de özetle şu şekilde sıralayabiliriz: “Avrupa'da sanat, etrafının gözle görülüp, kulakla duyulup, elle tutuluveren halini kabul edip, tabiatın, bu uzuvlarla alınıveren halinin muhtelif malzemelerle tekrar edilmesi idi. Mimarînin kuruluşundan getirdiği abstrelik bile ressam ve heykeltıraşların tasallutundan kurtulamamış, tabiatla bağlantısını yukarda anlattığımız tarif içinde, sadece dış unsurlarla devam ettirmek mecburiyetinde kalmıştı. Klâsik Yunan devrinde, gerek resim ve gerekse heykel, natüralizmin zirvesine çıkmıştı. Sanat, taşın biçimlenişi değildi artık, insanın duruşu idi. Sanat olan, adeta modeldi. Ayağın basışı, başın bükülüşü, dizin elbisenin içinden görünüverişi, elbisenin kıvrımlarının ve çizgilerinin tertibi... Yunan Sanatı bu durumunu Helenizm’e, oradan Roma'ya devrederken, Hıristiyanlık Avrupa’yı sardı. Romen ve Gotik devirleri içinde tabiatın daha güçlü ve üsluplu taklitlerine vardılar. Nihayet Rönesans'ta Hıristiyan haleti ruhiyesi ile Yunan esprisi birleşti. Böylece ana hareket noktası değişmeden barok sanata devredilecek olan, üsluplanmış çok kuvvetli bir tabiatçılık doğacaktır. Daha sonra bu, yani tabiatı bir üslûp içinde ifade tarzı da terk edilip, yerine tam bir natüralizm hakim olacak; tam üslupsuz, havasız bir natüralizm... Artık bütün sanatlar, tabiatın ruhsuz bir taklidi idi.

Resim, heykel, mimarî, tabiatın dış biçimini olduğu gibi verirken, müzik bile, kurulan büyük orkestralarla tabiatın seslerini aynen çıkarma işi olarak kabul ediliyordu; fırtınaları, ağaç hışırtılarını, kuş cıvıltılarını, horoz ötüşlerini...

Bu hal, 19. asrın sonlarında muhalefetlerle karşılaşmaya başladı. 20. asrın başında bu muhalefetler ciddîleşti ve önce alay edilen tabiatın dışına çıkıcılar, artık bir mesele olarak kabul edilmeye başlanmışlardı. Tabii bu durumda, ilimlerin ve bilhassa tekniğin rol oynaması ile beraber, Avrupa'nın Çin, Japon, Kızılderili, Zenci ve bilhassa İslâm kültürleri ile temasları da ana hareket noktalarını teşkil ediyordu. Bu tabiatın dışına çıkma hali, abstract, nonfigüratif, mücerret, olumsuz gibi sıfatlarla isimlendirilen bu hal, bütün kolları ile sanat âleminin içinde geniş ve hâkim bir hareket halini aldı.

Avrupa, çevresindeki biçimlerin dışına çıkmakla, tabiatın da dışına çıktığını kabul ediyor, bunu adeta tabiata karşı bir istiklâl haline getiriyordu. Tabii bugün artık bu durum yok. Avrupa tabiatın dışında olunamayacağını anlamış, sanatla, sadece estetiğin emrinde güzelliklere varmaya çalışıyor...

Avrupa, tabiatçılığın içinde asırlarca zaman kaybedip, onun primitiflerinden kurtulmuşken, yeni bir anlayışın eşiğine gelmiş, bu sefer onun primitiflerini yapmağa başlamıştır.” Diyor.

Paul Damaz Synthese des arts - Sanatların Birleşmesi

adlı kitabında sanatların birleşmesine taraftar. Fikri alınan sanatkârlar da, tabii bu fikrin taraftarı ve fikrin özü şu; sanatlar içiçe olmalıdır. Bir mekân sanatı olan mimarîde, duvarlar boş birer satıh olarak kalmamalı, onlar ressam ve heykeltıraşlar için birer malzeme olmalıdır. Mimar, ressam ve heykeltıraşlar, mutlaka beraber çalışmalıdırlar. Bu şekilde resim, heykel bir fantezi olmaktan çıkıp, mimari ile birleşecek ve hayatî bir fonksiyon içinde bulunacaklardır.

Fikir yeni değil; hele Avrupa için oldukça eski ve Yunanlılardan itibaren bu birleştirme yapılmıştır... Meşhur karyetitler, mabetlerin frontanlarındaki heykeller, Ortaçağı dolduran, roman ve gotik yapıların duvarlarındaki heykel ve freskler... Bu, Rönesans ve Barok Sanat devirlerinde de devam eder. 19. asır sonlarında mimarlık bir bakıma, mimarlardan bir kısmının tabiri ile ressam ve heykeltıraşların tasallutundan kurtulma çabasına girdi. Ve mimarlar, daha saf, sadece mimarî unsurlarla çalışmaya başladılar.

20. asrın başlarından biraz sonra, yine birleşme fikri ön plâna geçmeğe başladı. Yalnız eskiye nazaran, küçük fakat güzel bir fark vardı; resim ve heykeller artık tabiatın dış biçimlerine karşı hürriyetlerini ilan etmişlerdi. Mimarîde de, beton ve çelik, epey mühim değişmeler meydana getirmişti. Binalar sadeleşmiş, açılan düz ve büyük satıhlar, ressam ve heykeltıraşlar için geniş tatbikat sahaları olmağa başlamıştı. Tarihi sentez hareketi tekrar başladı... Mimarî projeler hazırlanırken, ressam ve heykeltıraşlar için münasip yerler bırakılıyordu. Tabii mimarlar, rahat ve sade bir geometrik biçimler kompozisyonuna giderken, ressam ve heykeltıraşlar da, kübik ve geometrik anlayış içinde, mimarlarla açık beraberlik gösteriyorlardı.

Mimar Cevat Ülger: “Bütün bunların içinde asıl güzel olan hareket, çağımızın meşhur mimarı Le Corbusier ile başladı. O, mimarî projelerini hazırladığı yapıların resim, rölyef ve heykellerini de kendi yapıyordu. Durumun daha önceki sentez hareketlerine nazaran ne kadar ileri olduğu apaçıktı. Ne kadar aynı kafada olurlarsa olsunlar, ortada üç şahsiyet vardı; ressam, heykelci, mimar. Le Corbusier ile karşımızda bir tek şahsiyet var; ressam, heykeltıraş ve mimar olan bir tek şahsiyet. Tabii böylece de binalardaki sentezler çok daha rahat ve ritimli oluyordu. Bina, aynı zamanda resim ve heykel olurken, resim, mimarî ve heykel, heykel ise mimarî ve resim durumunda idi. Böylece biçimin, rengin ve malzemenin şiiri durumunda olan bu sanatlar, tam bir bütün olma durumuna giriyordu.

Sanatların birleşmesi fikri içinde, daha henüz, rahatça güzel olarak kabul edebileceğimiz eserlerin çıkmadığı açıktır. Fikrin hareket noktasındaki güzelliğe rağmen, tatbikatlardaki gelişigüzellik insanın dikkatini çekiyor.” Diyor.

Yeri gelmişken söylemeden geçemeyeceğimiz bir hadiseyi sizlere anlatmakta fayda olduğunu düşünüyorum.

1960’lı yıllarda Mimarlar Odası dünyaca ünlü Mimar Le Corbusier’in Hindistan’da bir konferans vermek üzere Hindistan’a giderken aktarma yapmak üzere İstanbul’a uğrayacağı haberini alırlar. Türkiye’nin önde gelen mimar ve profesörlerinden oluşturdukları bir heyetle Le Corbusier’i karşılamaya giderler ve kendisine yalvarırcasına “üstadım bize bir konferans verir misin?” derler.

Le Corbusier; “Yahu iyi güzelde ben yılda birkaç defa kendimi tebdil edip Sinan’ın eserlerini gezerek konferans alıyorum. Hâlbuki siz her daim iç içesiniz benden bunu nasıl istersiniz, ben Sinan’ın huzurunda konferans verecek kadar büyük bir mimar olamadım.” Der ve bizim aşağılık kompleksi içindeki heyetimize unutamayacakları bir ders verir.

Avrupa sanat âlemindeki «sanatların birleşmesi» hadisesine böylece bir göz attıktan sonra, fikrin Osmanlı Sanatı içindeki durumuna geçelim. Avrupa’nın bu mevzudaki asırlarca süren bocalaması ve halen mükemmel bir neticeye varamamış olması karşısında, Osmanlıların durumu nedir?

“Osmanlı’lar ve daha önceki devirlerde yapılan eserler göz önüne alındığı zaman, bizde tabiatın uzuvlarımızla alınıveren bir «dış» oluşu fikrinin esastan yokluğu görülür. Esas olarak da sanatın, tabiatın bir ifadesi olarak kabul edilmesi saçma olarak düşünülebilir. Dış idraklerin mükemmel ifadesi bir marifet, başka bir ifade ile zanaat olarak kabul edilebilir ama sanat kabul edilemez. Sanat muhakkak ki başka bir şeydir. O hangi kelime düzeni ile anlatılabilir; çok zor ve karışık bir mevzu... Ama bazı meselelere girebilmek için aşağı yukarı bir anlayışa, bir kelime kabulüne de ihtiyaç var. Sanat kelimesini kabul ettikten sonra, onu da muhtelif malzeme ile yapılan bir güzellik, bir nispet, bir tat, bir ritim olarak kabul etmek; belki de bütün bunları «şiir» kelimesi ile toplamak çok yanlış olmayabilir. Onun için de çok açık ve çok fazla olarak tabiatın aynen yapılmasına hiçbir sanat kolunda gidilmemiştir. Orda sanat, tabiatın aslı içinden güzelliklerle Allah'ın rızasına varmaktı. Bunun için de, bilhassa resim - heykel - mimarî gibi, maddî biçimler içindeki sanatlar, daha doğuşlarından bir olarak, ayrılmaz bir bütün şeklinde ortaya konulmuşlardır. Hatta sadece bu dış biçime dayanan sanatlar değil, şiir ve müzikte sanatların ruhunu ve iç yapısını oluşturmuştur.

Bir biçim ve renkler sanatı olan mimari,

resim ve heykel üzerinde duralım. Bizde epey eski çağlardan bu tarafa resim ve heykel sanatı ihtiyacı hissedilmiştir. Resim ve heykel zaten bir nevi fantezidir. Bu ön fantezi kabulü —mantığı— onları müstakil bir sanat halinde bırakmamış, mimarî ile birleştirmiş, tek ve mutlak büyük bir sanat haline getirmiştir. Heykelin malzeme ile karışan derin biçim endişesi, resmin satıh, biçim ve renk endişesi, mimarînin ana organizması içinde kaynamış, mimarî böylece biçim ve renk sanatlarının toplayıcısı, tam ve bölünmez bir kompozisyonu olmuştur. Mimarînin «strüktür-yapısı»’ndan getirdiği satıh biçimleri, derin heykel biçimleri, malzemesinden getirdiği organik renkler, bu üç sanatın harikulade birleşimlerini ortaya koymuştur. Mimarînin gayet girift abstraksiyonlan, müthiş nispet estetiğine varırken, iç ve dış mekân tesirlerinin mükemmel neticelerine ulaşmışlardır. Ve bu eserlerde tabiatı ifade etmek değil, tabiat olmak, onun en yüksek irtifalarından, en derin diplerine kadar idrak etmek mantığı hâkimdir. Görülüveren, duyuluveren, tadılıveren değil...

Böylece karşımızda esastan gerçek sanata dönük bir sistemle, gerçek sanatı daha yeni idrak etmeye başlamış, ancak onun yoluna girebilmiş bir başka sistem var: Osmanlı - İslâm sistemi ve Batı...

Avrupalının daha yeni idrak etmeye çalıştığı bu düşünce ve sanat sistemine, Osmanlı - İslâm Kültür ve Sanat Sistemi asırlarca evvel varmıştı. Batının emekleme halinde, rahatça çirkin kabul edilebilecek primitif sanat eserleri yanında, Osmanlı sanatı çoktan dev şaheserlerini vermişti.

Avrupa’nın ancak bugün anlar gibi olduğu,

şöyle böyle tatbikatlar verdiği abstrakt anlayış, Osmanlılar tarafından çoktan geçilmiş, «tabiat dışı» diye kabul edilen bu sisteme göre ortaya konan ilkel eserlere karşı, Osmanlılar bilhassa 15 -16 -17. asırlarda, tam tersine hareketle, tabiatın aslına uyumun dev şaheserlerini meydana getirmişlerdir.

Öte yandan devrimiz sanat âleminin, üstünde en çok durulan, birçok sergiye ve sanat eserine isim olan kelimelerinden biri ABSTRACT'dır. Lügatları açarsak, karşılığını «tecrit edilmiş, ayrılmış, mücerret,» olarak buluruz. Avrupa, kelimeyi lügattaki manasına çok yakın olarak kullanmış, tabiattan ayrı, görülmemiş ve bilinmeyen biçimlerin sanatı olarak kabul etmiştir. Tabii tabiatı da şu anda anladığımız mânâdan biraz başka, biraz daha ilgisiz, hakikatlerden ayrı olarak kabul ediyordu. Tabiat, Avrupa için çok yakın zamanlara kadar, gözle görülüveren, kulakla duyuluverip, dille tadılıveren ve elle dokunuluveren bir biçimler, maddeler topluluğu idi. Abstre de bu tarife göre, tabiata benzemeyen, onun dışında biçimlenen sanat hadiseleri demekti. Avrupa yukarıdaki tabiat tarifinin dışına katiyen çıkmıyor, bütün diğer sahalar gibi sanatı da, ne olursa olsun tabiatla mutlak bağlı bir heyecan, bir tat, bir estetik âlemi olarak kabul ediyordu. Ona göre resim, tabiatın tuval üstünde, ressamın şahsiyetinden geçerek üsluplanması, renkler ve biçimlerle görülmesi idi; müzik, onun taklidi olarak aletlerden çıkan seslerle duyulması, şiir kelimelerle şekillenmesi, heykel ise pişmiş toprak, maden ve mermerle görünmesi idi. Resim ve heykel gibi biçim sanatlarında Avrupa pek rahat etmiş, fakat mimarîde biraz zorlanmıştı. Mimarînin onlar kadar tabiatı rahatça aktarmanın tatbikat yolu yoktu. Mimarînin otomatikman abstreye giden bir kuruluş mecburiyeti vardı. Fakat Avrupa bu şartlar içinde dahi ne yapmış etmiş, kendi anlayışı içindeki tabiatı mimarîye de sokmuştu. Sütunları yük taşıyan insan heykelleri, hiç olmazsa başlıkları defne yapraklan, kemerleri eğik dallar, salyangoz kabukları şeklinde yaparak, sanat anlayışını mimarî ile de birleştirmişti. Avrupa mimarlığının en muvaffak devri olarak kabul edilen gotikte dahi en küçük köşelere kadar, alabildiğine natüralist işlenmiş aziz heykelleri sokulmuştu.

Avrupa’nın bu tabiat ve sanat anlayışı nereye kadar mantıkî idi? Tabiatın dışına çıkılabilir mi? Tabiat sadece uzuvlarımızla alınan kadar mıdır? Önceden bilmediğimiz bir şekil biçimlendirildiği zaman, o, otomatikman tabiat olmuyor mu? Ve tabiatla sanatların mutlak birleşmesi gerekiyorsa, yapılan ne olursa tabiatın dışında olmağa imkân var mıdır?.. gibi bu sorular kafaları kurcalıyordu.

Fakat ilimlerin ve tekniğin ilerlemesi ile tabiatın tarifi ve hudutları değişti. Mikroskopla alabildiğine küçüklükler, derinlikler ve şaşırtıcı renkler âlemine girilirken, teleskopla fezanın derinliklerinde, bilinmeyen biçimler, tasavvurların dışında mesafeler keşfedildi. Ve sanatkâr, tabiatı, çok daha geniş bir hürriyet içinde anlama ve çalışma imkânına kavuştu. Böylece biraz evvel bahsettiğimiz, asırların getirdiği sığ bağlardan kurtulan sanatkâr, abstre diye adlandırılan hür biçim anlayışı ile direkt olarak estetiğin emrine girdi.

Hemen şunu belirtelim ki, bu yeni anlayışın içine giren sadece sanatkârlardır. Büyük halk çoğunluklarının bu yeni ve derin meselelerden haberleri bile yoktur. Hatta sadece alt halk tabakaları değil, yüksek tahsil kademelerini aşmış münevver grupları dahi bu durumdadır.

Şu hikâye durumu çok güzel hülâsa ediyor: Bir ressam açtığı abstre kompozisyonlar sergisinde, seyircinin, «bunlar ne ve neyi ifade ediyor?» demesine karşılık, «bunlar Hint okyanusundaki Emdem çukurunun 10 552 metre derinliğinden çıkarılan bir yosunun ucundan alınan bir parçanın mikroskopta görünüşleridir» demişti. Seyirci, resmin neden etrafındaki tabiata benzemediğini sorarken, ressam, seyircinin tabiat anlayışındaki basitliği ortaya koyuyordu.

İlmin ve tekniğin ilerlemesine, tabiat anlayışının değişip, derinleşmesi ve şümullenmesine, sanatkârların çok daha geniş hürriyetler içinde çalışma imkânı kazanmasına rağmen ABSTRAKT kelimesi yine de, «tabiatın dışı», mânâsını devam ettiriyor. Belki «abstrakt-mücerret» kelimesi, alabildiğine hürriyet, tamamen estetiğin emrinde olma halini ifade etmeyecektir. Ama bu kelime sanat âleminin, tutulan, hemen hemen de tam bir hürriyet içinde ve estetik emrinde olma ifade eden malı haline gelmiştir. Başka, aynı veya yakın mânâlı kelime de yoktur. Bu duruma göre biz abstrakt'ı tabiatın dışında olma değil, tam tersine tabiat olma, fakat sanatkârın kafası ve eli ile tamamen estetiğin emrinde, hür bir tabiat olma, tam ve pür sanat olma olarak kabul edeceğiz.

Bu tarif içinde Avrupa nerelere varmıştır. Biz burada bunun tahliline girişecek değiliz. Fakat Osmanlı âlemini gözler önüne seriverince Avrupa’nın ne basit irtifalarda olduğunu görmek işten bile olmayacaktır.

Avrupa’nın ancak 20. asırda yarım yamalak varabildiği, fakat güzellik bakımından daha basit çabalamalar içinde olduğu abstraktif anlayış içinde, 15 -16 -17. asırda Osmanlı mimarlığı,

hayallerin bile üstünde şaheserler vermişti. Bu abstre şaheserler, İstanbul’u ve Osmanlı imparatorluğu topraklarını ağzına kadar dolduruyor.

Bir dostum; Sinan'ın, sadece mimar değil, aynı zamanda mühendis ve şehirci olduğunu söylediler. Ben itiraz ettim. Tabiî Sinan'ın sadece mimar değil, aynı zamanda mühendis ve şehirci oluşu o kadar bilinen bir şeydi ki, dostum şaşırdı. Ben, Sinan'ın mimar, mühendis, şehirci değil, şair, musikişinas, ressam, heykeltıraş, dekoratör, hattat, mühendis, şehirci ve mimar olduğunu söyledim. O zaman güldüler... Evet, o dönemde sanatlar ayrılmazdı, müzisyen olmayan bir insanın mimar olması imkânsızdı, bugün de imkânsızdır. Ve Osmanlı Mimarları bir bütün olarak, (sade Sinan'da değil.) komple sanatkârdılar.

İşte Süleymaniye, yanına yaklaşalım... Ve işte minareler; bunlar acaba resim değil midir? Heykel değil midir? Yaklaşalım; işte kapı, bu mukarnaslar, heykel, resim, müzik, şiir değil mi? Ve işte kitabe... Bu kadar müzikle dolu, şiirle dolu, resim ve rölyef tasavvur edilebilir mi? Kaynaşan zenginliklere gözlerimizi ve kulaklarımızı kapatarak geçelim, içeri girelim. İşte bir mekân; mimarî mi, resim mi, müzik mi, heykel mi, şiir mi? Evet hepsi! Fil payeler arasındaki kemerlerden, mekânın derinliklerine girebilir, nispet denen şeyin şiirini yaşayabilirsiniz. İşte sanatların birleşmesi...

Resimde müziğin, mimarlıkta şiirin, heykelde mimarlığın bütün şiir gücüyle yaşaması... Osmanlı sanatlarında bunu, aklın ve hayallerin çok üstünde olarak görüyoruz. Bu nasıl yapılabilmişti? Acaba İslâm'ın o zengin vecdinin, derin heyecanının yaşanmasıyla mı? Biz, devrin dışında olduğumuz için vaziyeti idrak edemiyor, şaşkınlıktan, halden hale geçiyoruz.” Diyor.

Bu arada Mimar Cevat Ülger arkadaş guruplarıyla ve öğrencilerle yaptığı Osmanlı mimari eserlerini tanıma gezilerinden birinde etrafında yaklaşık 20 kişilik bir toplulukla Süleymaniye Camiini ziyaret ediyorlar. Camiinin içerisinde yaklaşık 40 kişilik bir turist gurubuna başlarındaki mihmandar ellerini çırparak Süleymaniye’nin akustiğini anlatmaya çalışıyor. Mihmandara bir dakika diyor ve turistlere dönerek o öyle değil böyle anlatılır diyor ve davudi sesiyle Allah diyerek nida ediyor. Bütün turist gurubu kendisini dakikalarca alkışlarken kendi gezdirdiği arkadaşlarının hiçbirini etrafında göremiyor ve şaşırıyor. Birde bakıyor ki hepsi bir sütunun arkasından çıkıyor.

Bir başka Edirne gezisinde sıra Darüşşifa ziyaretine geliyor. Ancak gidildiğinde görülen manzara içler acısı. Darüşşifa’nın kapısında kocaman pas tutmuş bir kilit. Belli ki uzun zamandır içerisine girilmemiş. Etrafı ve içerisi bir mezbelelik halinde. O sırada ziyarete gelmiş iki otobüs dolusu Fransız turist etraftaki bir yığın çöpün içerisinde tozlu camlardan içeriyi görmeye çalışıyorlar. Mimar Cevat Ülger turistlere dönerek bir dakika bekleyin diyor ve etrafındakilere bana büyükçe bir taş parçası getirin diyor. O taşla kilide vurarak kırıyor ve avlu kapısını açarak buyurun diyor. İçeride Darüşşifa’yı fasih bir Fransızca ile turistlere anlatan Mimar Cevat Ülger etrafındakilere dönerek haydi bir ilahi okuyalım diyor ve manzara karşısında mest olan turistler kendilerini bir saat boyunca bırakmayarak unutamayacakları bir konser dinlemiş ve Darüşşifa’nın gerçek fonksiyonlarını da görerek ziyaret etmiş oluyorlar.

Mimar Cevat Ülger Osmanlı’nın son dönemini şöyle yorumluyor. “Osmanlı 18. asır sonuna kadar çok tatlı ve tabiî bir tekâmül içinde gelişip ilerliyor. Sadece konstrüksiyona bağlı, malzemenin kendisini kullanarak... Detay ve nakış lâzım ise, tabiata benzemeyen, abstre biçimler kullanılıyor.

Avrupa bunu yapamıyor, daima tabiatın görünen yanlarını yapmayı sanat kabul ediyor, fakat muvaffak olamıyor. Çin ve Japonya tabiatçılıkta Avrupa’dan çok ilerde...

18. asırda Osmanlının Avrupa karşısında geri duruma düşmesiyle çare aranıyor ve çare hazır; hristiyan olmak... Tabiî, bu durumu mimarîde de görüyoruz. Avrupa’dan Hristiyan mimarlar getiriliyor.

Nur-u Osmaniye, Simon kalfa tarafından...

Yeni Fatih Camiî, Fossati tarafından...

Ortaköy Camii, Dolmabahçe Camiî, Dolmabahçe sarayı, Nikoos Balyan tarafından...

Aksaray Valide Camiî, Montani ve Gatik... tarafından yapılıyor.

Bence Topkapı Sarayı dururken Dolmabahçe’nin yapılması, İslâm’ca yaşamaktan kaçmak oluyor.

Şurasını açıkça belirtmek isteriz ki, birkaç yıldır yapılan camilerimiz, Avrupa’nın yeni kilise kabukları veya spor salonları veya yüzme havuzları esprisi ile inşa edilmekte, alelade Avrupa kopyası basit inşaatlar meydana getirilmektedir. Hâlbuki kendi mimarimiz, Avrupa'nın rüyasında göremeyeceği, harikulâde ve modern mimarîleri, yüzlerce yıl evvel meydana getirmiştir. Bu dev örnekler ortada dururken, basit ve Hıristiyan mimarî eserlerinin taklit edilerek tatbikini yapmak, bilemeyiz ne derece uygun olur.” Diyor.

Bu arada Mimar Cevat Ülger’in “Osmanlı Mimarlık Bürosu” isimli yazıhanesinde kendisini ziyarete gelen dostları arasında yaptığı test oldukça manidardır. Osmanlıda Camiler isimli bir kitapta iki adet yakın çekimli minare fotoğrafı ancak bu fotoğrafların alt yazıları bir bantla kapatılmış vaziyette. Gelen dostlarına soruyor. Sence bu minarelerden hangisi güzel? Alınan cevap çok manidar. Yüzde seksenden fazlası Sinan’ın yaptığı Süleymaniye Camii’nin minaresi dururken, Nikoos Balyan’ın yaptığı Dolmabahçe Camii’nin minaresini seçiyor. Bunun üzerine dostuna dönerek senin de zevkinin içine etmişler diyor.

Mimar Cevat Ülger’in yukarıda özetle aktardığımız bu tespitlerinden sonra

İBDA Mimarı Mütefekkir Salih Mirzabeyoğlu’nun

“Bir Dağ Devrilmişti” başlığı ile kaleme aldığı makalesinde;
“Bir dağ devrildi bundan üç sene önce. Toplumun ve kendi camiamızın, yeteneklerinin hiç birinden yeterince faydalanmadığı hocamız ve dostumuz; karikatürist, ressam, Osmanlı Mimarı Stilinin Büyük Ustası’nı bildiğiniz gibi 6 Eylül 1977’de kaybettik.

Onu çeşitli yönleriyle, resmiyle, karikatürü ile mimarlığıyla ve kişiliğiyle anlatmaya kalkıştığımız zaman, sıradan adam tipinin dışında bir dahi olduğunu söylememiz yeter.

Romantik olsun diye ona ağıt yazacak veya ne kadar iyi yürekli ve pırıl pırıl insandı tarzında klişeleşmiş sözcüklerle ondan bahsedecek değilim. Kendisi de böyle bir şey olacağını bilseydi, bunu komik ve kendi deyimiyle “dangalakça” suni bir duygululuk olarak bulurdu.

Açık yüreklilikle söyleyebilirim ki, onu yakından bir harika olarak tanımadıktan sonra, onunla takışmadan, sürekli ilişkiler içinde kalmak çok zordu. Bu yüzden de tiryakisi birkaç dostun dışında çevresi uzak ilişkiler içinde kalanlardan oluşuyordu. Yalnız şunu bilhassa belirteyim ki, bu toplumun eserleri ve kişiliğiyle yani bütünüyle laboratuara koyulup tahlil edilmeye değer orijinal birkaç insanından biriydi. Muhtacı olduğumuz “imanın öfkesi” hassasına fazlasıyla sahipti.

Mimardı, ama hiçbir eserini zevk mahrumu malum tipler yüzünden tam istediği anlamda gerçekleştiremedi. Bu konuda muhatapları umumiyetle atsineği cinsinden adamlardı. Mimarlığından bahsederken onun çalıştığı üslubun isminin “Osmanlı Mimarisi” olduğunu da bir düzeltme ile bildirelim. Bunun camilerde uygulanmış şekline bakarak, bu mimari tarzına, “cami mimarisi” ona da cami mimarı demek yanlıştır. Sağ olsaydı böyle düşünenlere kendine has mimikler ve anlatış tarzıyla gerekli açıklamayı yapardı. Ve içinde bulunduğumuz estetik zevkini yitirmiş toplum, spor salonu, sinema ve konser salonu gibi yapılarda bu tarzı uygulama şansını ona tanımadı.

İlham alan yaradılışta yaratılan şair neyse, onun mimariye atılışındaki sebep de odur. Yirmi küsur senelik mimarlık hayatında çevresinde onu bu işe özendirecek kimse olmadığı gibi, öğretecek olan da yoktu. Mimarlığa neden ilgi duyduğunu sorduğumuz zaman bunun “ruhi bir şey” olduğunu söylüyordu…”

6 Eylül 1977’de aramızdan ayrılan Cevat Hoca’yı yani Mimar Cevat Ülger’i saygıyla anıyor, kendisine Allah’tan rahmet diliyoruz.

Mekânı Cennet olsun…

Mehmet Ülger

Vefatının 38. Yılında Mimar Cevat Ülger

2015-08-27T03:17:00.002-07:00

Eba 1. Karikatür Yarışması

2015-02-20T04:43:00.002-08:00

17 Şubat 2015 tarihinde MEB Şura Salonu'nda gerçekleşen Eba 1. Karikatür Yarışması'nda Jüri Özel Ödülü Mimar Cevat Ülger adına verildi.

Diğer Resimler İçin Lütfen Tıklayın

2014-09-13T02:15:00.005-07:00

www.facebook.com/CevatUlger

www.cevatulger.com

2014-09-11T08:19:00.003-07:00

www.facebook.com/CevatUlger

www.cevatulger.com

2014-09-10T08:25:00.003-07:00

www.cevatulger.com

www.facebook.com/CevatUlger

2014-09-09T08:22:00.000-07:00

www.cavatulger.com

www.facebook.com/CevatUlger

2014-09-08T07:59:00.003-07:00

www.cevatulger.com

www.fb.com/CevatUlger

2014-09-05T08:03:00.001-07:00

2014-09-04T13:23:00.003-07:00

2014-09-04T13:20:00.002-07:00

Ashâb-ı Kirâm'dan İslâm Alemine: El Ele Ver!

2014-07-30T14:56:00.001-07:00

12 Nisan 2014, 19:01

Geçenlerde Nureddin Yıldız Hoca bir hasbihâlini dinliyordum. Çok güzel bir suâl ve yanıta şahid oldum. Hattâ, bu suâl ve cevabı bana izlemeyi nâsib eden Allah’a hâmd olsun dâhi derim. Suâl ve yanıtı meâlen aktarayım:
Suâl: ‘‘İmâm Gazâli bu risalesinde intisap edecek şeyhte bulunması gereken şartları sayarken Peygamber Efendimiz’e (sallallahu aleyhi ve sellem) dayanan bir silsilesi olması gerektiğini söylüyor. Avam tâbiriyle ‘‘el almayan mürşid olmaz mı?’’
Nureddin Yıldız cevaplıyor: ‘‘İmâm Gazâli burada özellikle ‘‘şatahatı sufiyye’’ şeklinde bir deyim kullanıyor. ‘‘Şatahatı Sufiyye’’ ne demek? Tasavvuf’un Şeriat’tan (Kur’an-ı Hakim ve Sünnet-i Seniyye) kaynaklanmayan dedikoduları demek. El almak, ayak vermek, göz dikmek, kulak kestirmek; bunlar Ashâb-ı Kirâm’ın literatüründe yoktur. Ashâb-ı Kirâm –Allah onlardan razı olsun!- el almamıştır, el ele vermişlerdir. El almak değil el ele vermek var bizde!’’ şeklinde hasbihâl devam ediyor.

Bize lazım olan noktalama şurası: El ele vermek!
Ben bunu esasında bir teklif, mükemmel bir fikir olarak değerlendiriyorum. Niye? Çünkü aşağı-yukarı büyüklerimiz, alimlerimiz, evliyalarımız hep Allah Resulü aleyhisselâm’ı ve Ashâb-ı Kirâm’ı anlatmışlardır. Herkes bir yerden bir hikmetini yakalamış. Biz de Ashab-ı Kiram gibi yapmalıyız, el ele vermeliyiz. Çözüm bu, Ashâb-ı Kirâm’ı örnek almalıyız.
Hadîs: Ashabım yıldızlar gibidir, hangisine sarılan kurtulur.
Bir çözüm: El Ele Vermek!
Sürekli internet ortamında cemaat ve tarikat mensubu kardeşlerimiz, hocaefendilerinin-efendi hazretlerinin başka hocaefendilere yaptığı reddiyeleri ve nefs üstünlüğü ile gaflete düşüyorlar. Ben esasen; Mustafa İslamoğlu’nun ‘‘Kadere iman yoktur..’’, Abdulaziz Bayındır’ın ‘‘Allah (haşa!) gaybı-geleceği bilemez!’’, Zekeriyya Beyaz’ın ‘‘Kabir azabı yok!’’, Yaşar Nuri Öztürk’ün ‘‘Teravih namazı yoktur!’’, İhsan Eliaçık’ın ‘‘Başörtüsü takmasa da olur- Namaz ibadet değil- Kader var, Kadere iman yok!’’ gibi saçma sapan laflarından sıkıldım. Cübbeli Ahmet Hoca’nın sürekli kendi tarikatını övmesinden sıkıldım, sürekli diğer hocaefendileri kötülemesinden sıkıldım. Sürekli televizyon programlarında her Ramazan-ı Şerif’te ‘‘Fazla mı oruç tutuyoruz?- Erken mi açıyoruz?- Fazla tutuyorsak sanane?’’ gibi saçma sapan tartışmalardan sıkıldım.
Mısır’da, Suriye’de, Filistin’de, Doğu Türkistan’da, Arakan’da, Azerbeycan’da kardeşlerimiz şehid ediliyor, eşleri tecavüz ediliyor. Benim gündemim orucu beş dakika fazla tutmak veyahut az tutmak olamaz. Eğer ben orucumu Allah rızası için samimiyetle tutuyorsam beş dakika önce de aynı, sonra da aynı. Kardeşlerim ölüyorken benim gündemim bu olamaz, olmamalı.

Ve İhsan Şenocak ;

İhsan Şenocak ile daha bu sene tanıştım. Samimiyetine inandım. Öyle içten konuşuyor ki, mest olmamak elde değil. Büyük Doğu Mimarı Necib Fazıl’ın ‘‘O ve Ben’’ eserinde şeyhi ile tanışmasını anlattığı eserde, benim de ‘‘O ve Ben’’im İhsan Şenocak'tır dedim. Aradığım alim, budur. Üstelik az evvel anlattığım alim profillerine de uymuyor. Hakiki ehl-i sünnet ve ilim sahibi. Hakiki Mü’min’dir. (Gençlere mutlak tavsiyemdir. Hoca'nın bazı farklı görüşleri olabilir, ben daha rastlamadım ama olabilirse bana bak ‘‘senin şeyhin sapıkmış!’’ muamelesi yapmayın. Ben samimiyetine ve görüşlerine inanıyorum.)
Meselâ Nureddin Yıldız Hoca'dan bahsettim diye bana hemen ‘‘Nureddin Yıldız Hoca Ne Zaman Vahabbi oldu?’’ videosunu gönderenler olacaktır. ‘‘Nureddin Yıldız Hoca selefileri mutlu ediyor!’’ diyen de olacaktır. Olabilir, hoca diye hata yapamaz mı? Elbette yapabilir. Hatalarını, yanlışlarını önüne sunulan hakiki ilim karşısında da kabul edecek bir alimdir.
İhsan Şenocak hakikaten aradığım alimdir. Öyle sapık bir cümle duyunca diğer hocaefendiler gibi davranmaz. İslami Muhattab Anlayış çerçevesinde, İslami uslup ile konuşur. Şahidim. Camii’nin izzetine inanır ve ona uygun davranır. Hakikati ilmiyle öğretiyor, bilmediği yerde de ‘‘bilmiyorum!’’ diyecek kadar ilim sahibidir.
Halife Ebubekir buyurdular ki, ‘‘Bilmediğin bir şey karşısında ‘‘bilmiyorum!’’ demek bir ilimdir!’’
Meselâ, Abdulaziz Bayındır’a ve Mustafa İslamoğlu’na Reddiye yaptı. İnternette hasbihali de mevcut, izleyebilirsiniz. Bir de Cübbeli Ahmet Hocaefendi’nin reddiyelerini izleyin. Uslüp farkına kendiniz bakın. İkisi de Ehl-i Sünnet. Niyetim, Cübbeli Ahmet düşmanlığı değil. Elbette ama doğru hocaefendiyi seçmek lazım. Yeri geldiğinde Ümmet-i Muhammed için el ele verecek, elimizden tutacak hocaefendiler lazım. Abdulaziz Bayındır’a camii de söyleyeceklerini söylüyor, ortada kalmasın diye de bir münazara davet ediyor. İlmi ile konuşuyor. Teravih Namazı mevzuunda delillerini, ilmini ortaya koyuyor. Abdulaziz Bayındır’a dahii ‘‘Hocam!’’ şeklinde hitap etti. Kalb kırmak niyeti olmadığı aşikar, Mü’minleri bilgilendirmek amaçlı oradaydı. İşte bu dedim anlardan birisiydi.

Ayrıca bir tek ilim ile de ilgilenmiyor. Fikir, sanat vesaire mevzuularla da ilgileniyor. Hüküm Dergisini çıkartıyor. Medrese ilmi dağıtıyor. Boş durmuyor. Hayatı Cihâd ile geçiyor. Alimin cihadı budur; milleti adam etmek. Ayrıca ‘‘Büyük Doğu çağı başlıyor!’’ deyip Müjdelerin Müjdesini de bizlere tebligât ediyor.

Bu hocaefendimiz bu şekilde uğraşıyor. Nureddin Yıldız Hocaefendi başka bir Cihâd ile uğraşıyor; ‘’Erkek ve Hanım Mü’min’in Şahsiyeti’’ ile uğraşıyor. Genç Mü’minleri evlilik hususunda tehlikelerde uyarıyor, İslâm’a uygun nasıl evlilik yapılır tavsiyelerde bulunuyor. Bir alim daha. El Ele Vermek çağrısına, bence diğer alimler de cevab vermeli ve elinden tutmalı. İhsan Şenocak Hocaefendi Hazretlerinin ve Nureddin Yıldız Hocaefendi ve bu yola baş koymuş ismini bilmediğimi bütün samimi hocaefendilerimize bin selâm olsun, Allah yâr ve yardımcıları olsun inşallah.

(Dipnot: Hüküm Dergisini ve kitablarını okumayı ihmâl etmeyin.)

Pekiâlâ El Ele Vermek Konusunda Hocaefendilerden Ne Bekliyorum?

İhsan Şenocak, Nureddin Yıldız, Cübbeli Ahmet, Abdulaziz Bayındır, Mustafa İslamoğlu bizzati farklı görüşler bir araya gelip bütün ilimlerini ortaya koyup mes’eleleri tartışacak ve kimin ilmi daha İslami ise Kur’an-ı Hakim’e ve Sünnet-i Seniyye’ye uyuyorsa onu kabul edelim. Mes’eleler ortadan kalksın. Bu mes’eleleri bitirip bu hocaefendilerimiz bizi Cihâd’a hazırlasın. (İhsan Şenocak’ın Hüküm Dergisi’nin ‘‘Zikir Hâlkasından Özgür Ordu Saflarına!’’ sayısına göz atınız.)
Lazım olan bu, Cihâd’a adam lâzım. Bize böyle talebeler yetiştirecek alimler lâzımdır. Böyle tartışmalarla İslâm Devleti kuramayız. Bu yola bile çıkamayız. Daha ‘‘İmân’’ konusunda sıkıntılar varken, bu yola nasıl çıkabiliriz? Evvelâ bunları hemen halletsinler. Hepsi kabul eylesin, çıkacak sonuçları. Diller sussun, Kur’an-ı Hakim-Sünneti Seniyye-İlimler konuşsun.

Hikmet.. Nureddin Yıldız Hocaefendi buyurdular ki ‘‘İslam Devleti mi istiyorsun? O devlet önce evinde kurulacak!’’
Mutlak çözüm, her yerde İslâm. Necib Fazıl’ın buna istinaden isabet buyurması.. ‘‘Dinin olmadığı yerde, yokluk bile yoktur!’’

Hakiki Mü’min nasıl el ele verir? Nasıl hakiki Mü’min olunur? Evvelâ edeceğim dua’dan sonra Üstadımın bu suallerin yanıtını verdiği eserinden vererek yazımı sonlandırmak istiyorum.

Mutlak Duâm!
Ey Muhammed Aleyhisselâm’ın ve âlemlerin rabbi olan Allah’ım, bana evvelâ hayırlı bir kul olmayı nasib eyle. Muhammed Aleyhisselâm’a hayırlı bir Ümmet olma şuurunu nasib eyle. ‘‘Mü’minler kardeştir!’’[1] ayeti kerimesinde buyurduğun üzere beni dünyanın her bir tarafında yaşayan Mü’min kardeşlerime layık bir kardeş eyle. Ben sâlih bir kul isem, bana sâlih edeceğim eş, arkadaş nasib eyle. Eğer ben sâlih değilsem beni sâlih edecek âlim, eş, arkadaş nasib eyle. Allah el ele vermeyi nasib eylesin. Amin, ya rabbilâlemin.

Hakiki Mü’min nasıl el ele verir? Nasıl hakiki Mü’min olunur? Suâllerinin yanıtı;

‘‘Aranızda türbanlı arkadaşlar var. Onlarla gurur duyuyorum. Benim belki 19-20 yıl sene önce râhmetli Cevat Ülger’e söylediğim ve onun benimsediğine şahit olduğum bir tesbiti söyleyeyim: Dava örtü değil, örtüye giren hanımda. Biri var, şahsında örtüyü küçültüyor; biri var, haysiyet veriyor, şahsiyetini bütünlüyor. İşte sakal.. Sakal, erkeğin ne kadar tabii bir güzelliği, onun vakarını bütünleyici bir unsurdur. Ama uzun zamanlar boyunca hep kırık, dökük adam görünüşüyle eşleştiği için, adetâ iptidailik remzi olmuştur. İş sakal bırakmakta değil, sakalı bırakan adamda. Demek oluyor ki, doğrudan doğruya insanın hâli tebliğdir. En tabii alışkanlıklarımıza kadar, bir nezaket, bir zerafet, idrak ve yerinde gözü karalık ve cesaret tütmesi lâzım!’’ [2]

‘‘.. Size düşen iş, bütün sahteleri, şöyle veya böyle, ama mutlaka imhâ etmektir!’’ [3]

Anlayana bin selâm ve duâ ile..

İKTİBASLAR:
1-Kur’ân-ı Hâkim, Hucurât Suresi 10. ayeti kerime meâli.
2- Salih Mirzabeyoğlu, İBDA Yayınları, Üç Işık, Saife 63.
3- Salih Mirzabeyoğlu, İBDA Yayınları, Üç Işık, Saife 63-64.

Abdullah Hüroğlu

“AH ÜSTADIM AH!”

2014-07-30T14:50:00.003-07:00

“Ah Üstadım ah!.. ‘Ruh olmadan madde imarı, körler koğuşunu zînetlendirmekten farksızdır!’ diyordun… Ama İslâmcı geçinen eşek kafalı ve selâmeti düzene yamanmada bulan politikacı gürûhu da dahil, bu dilden anlayan hiçbir devlet adamı çıkmadı… Lâf aramızda, madde imarı filân da olmadı… Ama hepsinin hayatı, dünyanın en beleş mesleği haline getirdikleri işten, gıcır… ‘madde imar’ filân!” (SM, Damlaya Damlaya, sh. 59)

“Madde imarı”… Olmadığı bedahet, şu kadar aç ve yardıma muhtaç insan var, bu kadar işsiz var… AKP’nin madde imarı namına ortaya attıkları ise şovdan ibaret… Her biri birer mutlu cürüm – felix culpa…

Kanal İstanbul projesine başlanamadığı için hesaplanan kottan daha alçakta inşa edilmek zorunda kalınan şu havaalanı projesini alalım ele. Kanal İstanbul’dan çıkartılacak hafriyatın havaalanı sahasına dökülmesiyle, uçakların rahat iniş ve kalkışı için havaalanının kendi çevresine göre yüksekte olması sağlanacaktı. Bu durumun mühendislik-teknik bakımdan doğabilecek mahzurları bir yana, yeni bir şehir kuruluyor deniyor. Oysa İstanbul’a, İstanbul’un bu büyümüş değil semirmiş haline nazaran çakılacak her bir çivi, İstanbul’a ihanetten başka bir şey değil. Şehri biraz daha semirtip, iyice hastalıklı hale sokacaklar. Oysa İstanbul’un nüfusunu artırmaya değil, azaltmaya dair köklü projeler lazım. Köyünden kopup gelmiş milyonlarca insanı tekrar tarlasına, bağına, bahçesine döndürecek, bütün bir sistem değişikliğinin bir parçası olacak yeni politikalar lazım.

Daha dün üçüncü köprü için haklı olarak “cinayet” diyen adam, şimdi aynı şeyi söyleyenlere saldırıyor. İstanbul’u bu kadar obezleştirirseniz, ne üçüncü köprü idare eder, ne de on beşinci köprü. İsterseniz Boğaz’ın üzerini tamamen kapatıp köprü yapın. Şehir o kadar obezleşmiş ki, damarlarda, yani yollardaki en küçük bir aksaklık, bütün bir bedeni esir alıveriyor. Şimdi nereye kadar yol açacaksınız?

İstanbul’un dünya şehri olması için bu kadar obezleşmeye ihtiyacı yok ki. Bir de AKP’li bakan çıkmış konuşuyor, şu kadar turist gelecekmiş de bu kadar para akacakmış da. Bu günkü turizm mantalitesinin İslâm ahlâkına ters olmasını bırakın, cepheden zıt-düşman olduğu ve turizm denen hadisenin fuhuşla atbaşı gittiğini bilmeyen var mı? Hâl böyle olunca, “turizm olacak, şu kadar para gelecek” demenin, “pezevenklik yapıp şu kadar para kazanacağız!” demekten ne farkı var?

Evet, geçtik ruh imarını, madde imarı adı altında talandan başka bir şey yapılmamakta.

RTE’nin kültür birikiminin ne olduğu Ortaköy Camiî’nin açılışında yaptığı konuşmada ortaya çıktı. O piç mimariyi çok güzel bulmuş. Zihniyet bu olunca, adamın Çamlıca Tepesi’ne cami adı altında ehram dikmesinden daha tabiî ne var? Cami silüetli ehram. Adama, “Ayasofya!” diyorsun, “Sultanahmet sabah namazlarında dolsun da!” diye kıvırtıyor. Cemaat yokmuş. Hani açtığı kiliselerde cemaat var da. Tabi Çamlıca Tepesi’nde o kadar çok cemaat var ki, o devasa camiyi yapmak farz oldu artık. Oysa ecdadın yanlış yaptığı şeylerin başında bu camiler gelir. İnsanlar barakalarda yaşarken, camileri böylesi haşmetli yapmak İslâm ahlâkına ters.

Siyaset, sanat, estetik…

Hani merhum Cevat Ülger’in muhataplarını tabi tuttuğu meşhur test, gelenlere iki resim gösterirmiş, biri Selimiye’den bir detay, diğeri de Sen Piyer’den; altlarındaki yazıyı kapatıp sorarmış: “Söyle bakalım, hangisi güzel!” Muhatap, ekseriyetle Sen Piyer’i tercih edermiş. Karamehmetler hükmü basarmış: “Senin işin bitmiş!”… Hani, “parça bütünün habercisidir!” ya… Şimdiki durum da bu, siyasette, sanatta, estetikte… İşi bitmiş ama kendisini âlâda zanneden bir iktidar var.

Adam NATO’yu işbirliğine çağırıyor. Nasıl olur? Güya İslamcı eşek kafalı cevap veriyor: Bizim hasbaya da yakışıyor.

Her sahada aynı esfeli safilin görüntüsü, aynı iğrenç rezillik.

İşte, Üstad’ın haykırışı bu yaşananlar üzerine çok daha ağır hissettiriyor kendisini:

“İslâmı yenileyecek olan nesil, bu ruh ve madde felâketleri Türkiye’sinde son ve som, hepçi ve bütüncü tepki hâlinde zuhur etmekle mükellef…” (SM, İdeolocya ve İhtilâl, sh. 26)

Evet, ya hep ya hiç… Böyle muvazaacı mizaçların, sonu ihanet ve işbirliğine çıkan “karakter”dekilerin yapacağı işler değil bunlar.

A. Bâki AYTEMİZ
ADIMLAR DERGİSİ 17 Haziran 2014 Salı 23:08

FİKİRSİZLİK VE ESTETİKSİZLİĞİMİZ ÜZERİNE

2014-07-30T14:46:00.002-07:00

Özellikle cumhuriyet sonrası dönemlere bakıldığında; Gerek basın-yayın, gerek çekilen sinema filmleri (gölge oyunu dahil) insanların algıların köreltilmeye başladığı utanç verici yılları görürüz. Şu an İslam dünyasının fikirsizliği ve -Üstad ve Salih Mirzabeyoğlu’nu bir tarafa koyduğumuzda- en başta mütefekkir eksikliği bundan kaynaklanır. Nasıl bir durumda olduğumuzu Rahmetli Cevat Ülger’in şu hatırası kanıtlar niteliktedir;

Rahmetli Cevat Ülger, yanına gelen insanlara iki resim gösterir. Bu resimlerin altındaki isim bölümünü eliyle kapatarak sorar hangisi daha güzeldir diye?

Bu resimlerin birisi cami, birisi de kilise resmidir!.

Seçime göre insanların İslami tahayyülü meydana çıkar. Ama umumiyet hep kiliseyi güzel olarak kabul etmiştir. Diyeceğimiz odur ki, İslami estetik yapısı olmayan insan tipi, ne güzeli idrak edebilir, ne de çirkini.

İslami estetik anlayışı olmayan müslümanların algıları köreltildi; yukarıda bahsettiğimiz ‘’FİKİRSİZLİK’’ hastalığının en çok Müslüman camiada yaşanmasının sebebi budur…

‘’Fikirsiz Aksiyonculuk’’ olmaz!! Bu ölçüye nispetle Müslüman camianın fikirsizliği göz önüne alındığında ‘’İslam ‘’ için ortaya koyulan her türlü aksiyon-irade havada kalıyor ki, özellikle ‘’İslam ülkelerinin’’ bu denli karışık olmasının temel sebebi bundan…

(Batının önde gelen psikologlarından ‘’Gustav Jung’’ Afrika’da bir kabileyi ziyarete gider, oradan bir yerliye mektup verir, mektubu postalamasını ister, yerli yapması gerekeni anladığı halde Jung’un gözünün içine bakmaktan başka bir şey yapmaz… Sonrasında kabilenin şefi yerlinin yanına gelir anladığı dilden (kırbaç şaklatarak bağırıp çağırarak) mektubu postalaması gerektiğini söyler, yerli o an yapması gerekenin şuuruna varmıştır, gözleri parlar ve 1 saatte gideceği yolu yarım saatte gidip gelir…) Bu hikâyeyi islamın ve müslümanların durumuna tevil edersek; O kabile şefi çıkmıyor ki, Müslümanlar yapması gerekenlerin şuuruna varabilsin… Bir vahim durumda şurada ki; Müslümanın hayatına hakim kılınmasını istediği bir devlet nizamını gerek fikir gerekse aksiyon bazında her yönüyle ortaya koyan, ortaya koyduğu nizamın ölçüleri ve hakikatleri ile yaşayan mütefekkir, ‘’Müslümanlar dik durun’’ dediği için esir ediliyor, bu şekilde zaman tahrif ediliyor…!!!

Bundan dolayı Müslümanlara yapması gerekenlerin şuuruna vardırıcı bir fikir adamı yokluğu yaşanıyor, bu esaret devam ettiği sürece zaman tahrif edilmeye, idrakler iğdiş edilmeye, algılar köreltilmeye devam edecek…

Üstad Necip Fazıl’ın işaretlediği; ‘’Müslümanlarda olması gereken dava ahlakına sol kesim sahip’’hakikati, şuan ‘’Özellikle İSLAM ülkelerinin’’ bu denli karışık olmasının ortaya elle tutulur bir İslami irade koyulamayışın bir başka sebebi, tezahürü…

Batı’nın ‘’Kültür Emperyalizmi’’ politikasının en çok empoze edildiği, kültürlerin, geleneklerin ve diğer minumum hayati değerlerin yozlaştırıldığı ülkeler nedense hep ‘’İSLAM ülkeleri’’ olmuştur… Önceden kültürlerini, yaşayış tarzlarını, vs. gizliden gizliye empoze eden batı ‘’Ilımlı İslam’’-‘’Dinler arası diyalog’’ zırvalarıyla (Türkiye’de ki temsilcileri herkesin malumudur…) bunu aleniyete dökmüş, ve büyük ölçüde başarmıştır…

Daha eskilere gidildiğinde, Müslüman Anadolu topraklarında, bu toprakların en önemli kültürel değerlerinden olan ‘’TÜRKÜ’’söylemek dahi yasaklanmış, söylediğin müzikler ‘’BATI’’ menşeili olacak, diye şart koşulmuştur…

Özellikle 28 Şubat sürecinde ‘’Batı Çalışma Grubu’’ adı altında bir zulüm mekanizması oluşturulmuş %99’u Müslüman olan(sözde) bu topraklarda, İslam’a karşı en amansız mücadele gene bu topraklarda verilmiştir… Başta Salih Mirzabeyoğlu olmak birçok fikir adamı yalnızlaştırılmaya, itibarsızlaştırılmaya, öldürülmeye çalışılmıştır…

Günümüz Türkiye’sine bakıldığında ise, hükümet; batının en büyük projesi olan ‘’BOP’’ projesinin eşbaşkanlığını, sözcülüğünü yapmaktadır… Siyonizmin kurucusunun mezarına mum dikip ağıt yakmakta, İslam dünyasını refaha erdirecek içinde bulunduğu gafletten kurtaracak mutlak fikrin sahibini esir ederek zamanı tahrif etmektedir… Durumun vehametini anlatabildim mi bilemiyorum… Fakat ben meclisin duvarlarında "Hakimiyet HAKKINDIR" düsturuna hasret kalan biri olarak, Kurtarıcı fikrin sahibinin özgürlüğüne biran önce kavuşmasını, ortaya koyduğu nizamın ölçülerine hasret kaldığımızı buradan ilan ederim…

"SANCAK BURADAN DÜŞTÜ, BURADAN KALKACAK"
Vesselam…

SALİH AHMET SAK

2014-07-27T16:30:00.003-07:00

2014-07-23T03:15:00.003-07:00

“Bir öğretmen çok şeyi değiştirdi”

2013-11-07T05:25:00.005-08:00

Muhterem Misafirler…

Sevgili hocamızın sevgili evlatları, öğrencileri, (öğrencileri dersem kızardı talebeleri,) Cevat Hocamızı sevenler, öncelikle böyle bir program düzenlediğiniz için size çok teşekkür ederim.

Fatma Hanım kardeşimiz Cevat Hocamızın anlatıla anlatıla bitirilemeyecek hususiyetlerini, (dikkat ederseniz kelimelerimi çok dikkatle seçiyorum) hususiyetlerini çok güzel hulasa etti.

Müsaade ederseniz ben de sevgili hocamızla ilgili bir kaç şeyi tekrar hatırlamak istiyorum sizlerle birlikte.

1964 Senesi’nde Eskişehir Maarif Koleji hazırlık sınıfındaki ilk haftamızda etütte idik. Bir akşam (yatılı okuldu) üst sınıflardaki ağabeyler geldiler ve dediler ki yarın sizin resim dersiniz varmış ve yarın size bir öğretmen gelecek onun söylediklerini çok fazla dinlemeyin, o komünisttir dediler. Ertesi gün resim dersi oldu. O günlerde herhalde bir göz rahatsızlığı olmalı ki siyah gözlükler takmış Cevat Hoca. Yakasız bir ceketle sınıfa girdi, 1964’lü yıllarda böyle güneş gözlüğü falan takmak çok yaygın değildi, hele kapalı mekânlarda takmak. Biz Cevat Hocayı güneş gözlükleriyle görünce, 12 yaşında çocuğuz tabi vay ağabeyler doğru söylemiş, adam gerçekten komünistmiş dedik. Sonra bu komünist hoca tahtaya çok büyük harflerle bir atasözü yazdı resim dersinde. “Deliye her gün bayram.” Daha sonra bugün resim dersi yapacağız, ama içinizden bazıları bu resim dersinde resim yapmak istemiyor olabilir, Tommiks, Teksas okumak istiyor olabilir. Varsa öyle resim yapmak istemeyenler Tommiks, Teksas’larını çıkarıp okuyabilirler. Efendim, bir gün önceden ağabeyler bizi ikaz ettiler ya, hocada komünist, bizi tuzağa düşürmeye çalışıyor. Tommiks, Teksas’ları çıkaracağız sonra hepimizi toplayacak diye tereddüt ettik. Ama daha sonraki haftalarda resim derslerimiz öyle gitmeye başladı. Resim yapmak isteyenler resim yapıyordu, resim yapmak istemeyenler Tommiks, Teksas’larını bu hürriyetin tadını çıkara çıkara okuyorlardı. Bu arada Cevat Hoca bazı zamanlar bizden kitaplarımızı alıp kürsüde kendisi de okuyordu.

Cevat Hoca bize sadece resim öğretmenliği yapmadı. Bu yaşımda da, bu vazifede de rahmetli Cevat Hocamızı çok sık hatırlıyorum.

Anadolu’da zaman zaman ziyaretlerimizde öğretmenlerimizle toplantılar yapıyoruz. Bugün buraya gelmeden önce de Muş’ta benzer bir şeyi yaşadık. Öğretmenlerimiz haklı olarak bazı altyapı eksikliklerinden, imkânsızlıklardan falan söz ediyorlar, benim de onlara Milli Eğitim Bakanı olarak bir şey söylemem lazım. Onlar belki bunu bir züğürt tesellisi olarak söylediğimi düşünebilirler ama çok inanarak şunu söylüyorum. Tamam, bunlar doğru, imkânlarımız sınırlı ama şunu bilin ki, “bir öğretmen çok şey değiştirir.” Bunu söylerken hep Cevat Hocamı hatırlıyorum. “Bir öğretmen çok şeyi değiştirdi.” Şimdi burada Eskişehir Maarif Koleji’nden arkadaşlarım var, kardeşlerim var onlarda zannediyorum kendi hayatlarında bunu çok sık hatırlıyorlardır, yaşıyorlardır.

O kadar çok şeyi değiştirdi ki; bir kitap nasıl okunur, bir odaya nasıl girilir, Balıkesir Pamukçu Köy Bengisi nasıl oynanır, cura ile bağlama arasında ne fark vardır, gülbank nasıl çekilir, katılmadığımız fikirlere, iştirak etmediğimiz fikirlere nasıl itiraz edilir… daha sayamayacağım pek çok şey.

Ortaokul ikinci sınıftayım yanlış hatırlamıyorsam, elimde bir kitap gördü. Hani serbest okuyoruz ya, kitabın pek hoşuna gitmedi belli, o yaşa göre değil. Yani kötü bir kitap değil ama yaşıma göre ağırca bir kitap. Aaa bunu mu okuyorsun dedi. Şunu bir ver de bende okuyayım dedi. Düşünebiliyor musunuz öğretmen orta iki talebesinden kitap istiyor. Ertesi hafta derse geldi ve dedi ki, yahu senin o kitabı kaybettik ama yerine ben sana şu kitabı aldım. İbrahim Kafesoğlu’nun Türk Kültürü Yayınları’ndan çıkan “Türk Milliyetçiliğinin Meseleleri” isimli kitap. İmzalamış ta, duruyor hala saklıyorum, düşünebiliyor musunuz öğretmeninizden imzalı bir kitap alıyorsunuz. Unutamadığım en önemli anım olarak kaldı bende bu hadise.

Kendi dersinde de olağanüstü bir hocaydı.

Şimdi zaman zaman dediğim o toplantılarda öğretmenlerimizle konuşurken yine onu hatırlayarak, bilhassa müzik ve resim öğretmenlerimize şunları söylemeye çalışıyorum. Her çocuğun kendine mahsus kabiliyetleri şüphesiz ki vardır. Ama sanata dair kabiliyetler Allah vergisidir herkeste olmayabilir. (Müzik icra etmek, resim yapmak, nitekim dışarıda arkadaşlarımızın resimlerini gördünüz. Bunların arasında benim resmim yok çünkü Cevat Hoca’nın saklamasına değecek resimler yapmadığımı ben biliyorum.) Kabiliyetleri olmayabilir. Resim ve müzik derslerimizi sanki illa o sanatları icra edecekmiş gibi çocuklarımızı zorlayarak yapmamamız gerekir.

Müzik dersleri (o yıllarda cumartesi günleri yarım gün eğitim yapılırdı), iki saat müzik dersi vardı ve o saatler tam bir işkenceydi benim için. Mandolin çaldırılıyordu ama ben çalamıyordum. Demek ki dört yıl boyunca bu çocuk neden mandolin çalamıyor diye merak etmedi hocamız. Hâlbuki çok basit bir sebebi vardı. Ben solağım, mandolinin telleri de sağ elini kullananlara göre yapılmış.

Ama Cevat Hoca kimlerin resme kabiliyetli olduğunu veya olmadığını hemen anlar ve bize resme bakmayı öğretirdi. Çarşamba günleri öğleden sonra okul yoktu. Çarşıya çıkmak istemeyenlere Çarşamba günleri öğleden sonra resim odasında seminer yapardı. Piet Mondrian’ı, Paul Klee’i, Kufi Hattı, mukarnas’ın ne olduğunu katılma mecburiyeti olmadan isteyenlere anlatırdı. Çok sıkıldığımızı hissettiği zaman muhtemelen bağlamasını alır,

İnce Memed’in yeri inişten,
Her yanları görünmüyor gümüşten.

Türküsünü söylerdi.

Yıllar sonra Milli Eğitim Bakanlığı’nda çalışırken Paris’te UNESCO toplantıları oluyor ve zaman zaman beni de oraya vazifeli olarak gönderiyorlardı. Çok kısa süreli gittiğimiz için fazla gezme fırsatımız olmuyordu. Her gidişimizde ben Modern Sanatlar Müzesi’ne gitmeye çalışıyorum. Çok büyük bir müze, günlerce gezilse yine de bitmeyecek kadar büyük bir müze, galerilerden oluşuyor. Bir gün yine öyle çok dar bir zamanda koşar adım dolaşırken, galerilerin içine girerek tek tek resimlere bakmaya vakit yok. Uzaktan galerileri seyrediyoruz, yani toptan bakıyoruz. Bir galeride; o binlerce resim içerisinde bir resim, mavi bir resim beni uzaktan çağırdı. Yani gel bana bak diyor resim. Yanına gittim baktım ki Abidin Dino’nun Modadan Bakış isimli bir tablosu ve söylendiğine göre en azından o günlerde, o büyük binlerce tablonun olduğu müzedeki tek Türk resmi. Abidin Dino’nun bu resmi, çok fazla Cevat Hoca’nın üslubunu çağrıştıran bir resim. O zaman tabi ki Allah gani gani rahmet eylesin Cevat Hoca Bize binlerce resim arasından hangi resme biraz daha yakından bakmamız gerektiğini demek ki öğretmiş diye düşünüyorum.

Benzer bir tecrübeyi de Ağaç Yayınları’nın Sahibi Bekir Şahin’le yaşadık. Birlikte Frankfurt Kitap Fuarı’na gitmiştik. Bir akşam karanlığında fuardan çıktık, bir yerde kahve içelim diye giderken yol üstünde hani böyle turistler için kartpostallar satılır, öyle bir kırtasiyecinin önünden geçerken, hadi şuradan memlekete kartpostal alalım diye durduk. Ama akşam karanlığı kartpostallar sergi teline dizilmiş rastgele Bekir de, ben de 8 – 10 kartpostal seçtik. Kartpostal dediğim resim, reprodüksiyon. Sonra bir yere oturduk kahve içmek için. Aldığımız resimlerin kime ait olduğuna kartpostalın arkasını çevirerek bakıyoruz. Benim o alaca karanlıkta seçtiğim bütün resimler Nicolas De Stayer isimli yine Cevat Hocamızın üslubuna çok yakın, yani şimdi elimde olup da göstersem dersiniz ki evet hocanın resimlerinden biri diyebileceğimiz kadar akraba bir ressam. İsviçre’ye göçmüş bir Beyaz Rus ressammış. Baktım ki hepsi Nicolas De Stayer’in resimleri. Orada bir kere daha “işte gerçek öğretmen bir resme öğrencisine nasıl bakmayı öğretendir” diye düşündüm.

Bu tabi kendi alanı ile ilgili bunun dışında bugün de hala çok sık rahmetle anmamıza sebep olan, bize o zamanlar farkına varmadığımız ne kadar güzel şeyler öğrettiğini hatırlıyorum ve sevgili hocamıza Allah’tan Rahmet diliyorum.

Öğretmenlerimizin. Cevat Hoca gibi öğretmenlerimizin sayısının artmasını diliyorum.

Daha o kadar çok şey birikiyor ki, sizi çok fazla sıkmak istemiyorum. Ama bu konuşma sırasında bile mesela (ben onu unutmuştum Fatma kardeşim söyleyince hatırladım) o içten patlamalı motor meselesini, çok ciddi çalışmıştı o konuda. Bir de helikopterleri çok severdi. Helikopterlerin işleme prensipleri üzerine uzun uzun çalıştığını hatırlıyorum.

Felsefeye, sanata, edebiyata hem kendisi, hem de talebelerini uyandırırdı. Pitts White Garald’ın bir romanı var. Muhteşem Getsbi diye Türkçeye çevrildi. Muhteşem Getsbi’nin ilk cümlesinde yani yaklaşık olarak söylüyorum. Roman başlarken şöyle bir cümlesi var. ”Babam bana hep derdi ki” diyor roman kahramanı “hoşuna gitmeyen şeylerle karşılaştığın zaman veya insanlar hoşuna gitmeyen işler yaptıkları zaman onların senin kadar şanslı olmadığını hatırla ve ona göre davran.” Zaman zaman bunu da çok hatırlıyorum.

Bir resme bakmayı bilmeyen, Balıkesir Pamukçu Köy Bengisini oynamayı bilmeyen arkadaşlarımızla karşılaştığım zaman, evet bunların bir Cevat Hoca’sı yokmuş diye onları hocamı anarak izliyorum.

Çok teşekkür ediyorum.

Milli Eğitim Bakanı Prof. Dr. Nabi Avcı
25 Ekim 2013

Doğumunun 80., vefatının 36. yıl dönümünde Çizgi Üstü Mimar Cevat Ülger’i Anma Gecesi’nde Milli Eğitim Bakanı Prof Dr: Sayın Nabi Avcı’nın konuşması.

“Büyük Mimar, Çağdaş Sinan...”

2013-11-07T05:20:00.003-08:00

Sayın Bakanım, Saygıdeğer Konuklar Hoş Geldiniz...

Cevat Ülger Karamehmetler; gören göz hakkıyla, doğrudan kavranamayanı gören gerçek sanatkar.

Büyük Mimar, Çağdaş Sinan... Yeni malzemeyle eski mimarinin hayatiyetini devam ettiren ve erbabına göre, malzeme avantajıyla bazı noktalarda Mimar Sinan'ı aşan gerçek sanatkâr.

Eserlerindeki şahsiyet edasını, ibda keyfiyetini temin eden en has unsurlardan biri diye ifşa ederim.

Yukarıdaki ifadelerin bana ait olmadığını hemen söylemeliyim.

Şiirini taşlarla yazan bu büyük sanatkârı tanıyıcı göz bizde olmadığı gibi, böyle bir gözün varlığına da bir kişi hariç bu güne kadar şahit olmadık.

Taşlarla şiirini yazan bu büyük sanatkârı bize tanıtan, şiirini kelimelerle yazan, İbda Mimarı Sayın Salih Mirzabeyoğlu'dur. Yukarıdaki ifadeler de ona aittir.

İbda fikir ve aksiyon mimarisini takip edenler, bu mimariye yol veriş bünyesinin ana unsurlarından birinin Cevat Ülger olduğunu gayet iyi bilirler. Doğrudan kavranamayanı görebilen, büyük sanat kumaşı Cevat Ülger'in şahsiyetinde tecelli eden sanat ve estetik idraki, bugün insanımızın neden mahrum olduğuyla beraber, neye ihtiyacı olduğunun da göstergesidir.

Allah güzeldir, güzeli sever.

İslam estetik idrakinin bu temel ölçüsü, İslam'ı yaşamanın ve Allah'a yakınlaşmanın yolunu açar. Bunun tersi ise, bu yolun kapanması anlamına gelir.

Anlaşılıyor ki; Cevat Ülger'i değerlendirebilmek için fikir nispeti içinde, İslami bir dünya görüşünün sanat anlayışı, estetik idraki ve kazandırdığı feraset gözüyle mümkün olabilir. Bu manada, ben ve benimle aynı ortak anlayışa sahip olanlar Cevat Ülger'i bu şuurla değerlendirirken, bu şuur seviyesini ortaya koyan anlayış olarak ta İbda'yı işaretlemekteyiz.

Öldüğü gün cismiyle beraber ismi de kaybolan, keyfiyetsizlere layık bir şekilde, boyacı küpünden çıkmış laflarla, iş olsun kabilinden anılışı hariç, onu mesele olarak ortaya süren yukarıdaki ifadelerin sahibi Salih Mirzabeyoğlu olmuştur.

İslami bir dünya görüşü çerçevesinde ve bu dünya görüşünün ortaya koyduğu sanat anlayışı ve estetik idrakine nispetle ele alınamadıktan sonra, Cevat Ülger hakkında söylenebilecekler, belki de söyleyenin anlayışı yüzünden, menfilik arz eden yaklaşımlardan öte ne ifade edebilir. Aynı Büyük Doğu ve onun Mimarı Üstat Necip Fazıl etrafında söylenenlerde olduğu gibi. Adamı diriyken değil de, ölünce sevmek veya sahip çıkmaya yeltenmek bir Müslüman'ın ahlak anlayışıyla bağdaşamayacağından bizim işimiz olmamalı. Bu: bu işi, ceset mezara girdikten sonra ziyafete üşüşen kurtçuklara ve kereste sanatkarlara bıraktıktan sonra, gerçek sanatkarın gözüyle şahsın nasıl değerlendirilmesi gerektiğini işaretleyebiliriz.

Çoğu zaman ölüyü hayırla yad etmekle, arkasından sahte güzellemeler düzme arasındaki fark görülmez de, bu farkı işaretleyen fikir ve sanat adamı müspet olmayan nazarlarla karşı karşıya bırakılır. Cevat Ülger, Karamehmetler; boyu şu kadar, eni bu kadar. Her insan gibi yedi, uyudu, gezdi, kızdı. Haklı da oldu, haksız da oldu.

Öyleyse onu anlatırken, hakkında hepimizin ruhuna tesir edecek şeyi neye nispetle söyleyeceğiz. Şahıs, dedi kodu için değil de fikir ve sanatından dolayı söz konusu edildiğine göre, her şey buna nispetle değerlendirilmelidir. Bu ölçü çerçevesinde demek oluyor ki; bağlı olduğumuz fikir mimarisi, bu taşlarla şiirini yazan büyük sanatkârı, Çağdaş Sinan'ı ölü ağlayıcılığıyla, ölçü yoksunu olmaktan uzak bir yerde değerlendirme liyakatinin göbeğinden, tam da merkezinden manalandırmaktadır. İslami bir dünya görüşünün verimi halinde, bu manalandırmanın özü ise; konuşmamın başında Salih Mirzabeyoğlu'na nispetle söz konusu ettiğim dava, oda şu. "Cevat Ülger fıtratının aynı olarak var olduğunu gördüğümüz, ortalama anlayış ve zevk idrakiyle doğrudan kavranamayanı gören gerçek sanatkârdır." demiştim.

İşte bu kumaş İslami dünya görüşünün ana motiflerinden biridir. Eserler boyu lif lif açılan bu mevzunun teferruatını konuşmanın zemini muhakkak ki burası değil. Fakat şu kadarını da söylememe müsaade ediniz. Büyük bir sanatkarın kendisi ne kadar önemliyse, ona bakan değerlendirici göz de o kadar önemlidir. Takdir edersiniz ki, tarihin çeşitli dönemlerinde meydana gelen dehalar, çoğu zaman doğrudan ortaya koydukları eserlerden daha ziyade, bu eserlere bakan nadide gözlerin manalandırmalarıyla anlaşılmış ve insanlığa bu şekilde mal olmuşlardır.

Bu noktada rahatlıkla söyleyebiliriz ki, bugün Cevat Ülger'in dehası konuşuluyorsa, bunu, ondaki bu sanatkar kumaşını fikrinin temel unsuru olarak ortaya koyan ve meydan yerine diken değerlendirici göze borçluyuz.

Son olarak bir mütefekkir, bir yamyam kabilesinden askeri deha çıkmaz buyuruyor. Eğer bu mütefekkir Cevat Ülger'in fışkırdığı çevreyi ve mütefekkir Salih Mirzabeyoğlu'nu zindanlarda çürütmek isteyen zihniyeti görseydi, herhalde hayıflanarak eklerdi; "çıksa ne olacak"

Cevat Ülger'e Allah'tan rahmet dilerken, onu, sanatkar kumaşını fikrinin ana unsuru halinde yaşayanlara da selam olsun diyorum.

Teşekkür ediyorum.

Av. Hasan Ölçer
25 Ekim 2013

Doğumunun 80., vefatının 36. yıl dönümünde Çizgi Üstü Mimar Cevat Ülger’i Anma Gecesi’nde Av. Hasan Ölçer'in konuşması.