Mir'atûl Memalik

I. Iran Seferi, Bölüm 1

2012-07-31T15:48:00.001-07:00

İstanbul’97

Üniversite çıkışı haftanın birkaç günü uğradığımız Adnan Abinin Bakırköy’deki antikacı dükkanında liseden arkadaşım Hayrettin ile sohbet ediyoruz. Bana Nepal’e gidelim mi diye soruyor. Nasıl diye sorusuna soruyla cevap veriyorum. Tren, otobüs ile İran, Pakistan, Hindistan ve nihayetinde Nepal diyor. Plan aklıma yatıyor ne zaman yapacağımız konusunu konuşuyoruz. Eylül sonu Ekim başı gibi karar kılıyoruz. Sene sonunda muhasebe ve anayasa hukukundan bütünlemeye kalıyorum. Bütünlemelerin Eylülde olduğunu öğrenmem ile seyahat planlarım tabii olarak suya düşüyor. Hayrettin ile durumu konuşuyoruz benimle aynı üniversitede olmadığı için onun böyle bir sorunu yok. Bensiz gideceğini söylüyor… Hayrettin Nepal’de iken, bütünlemelerde anayasa hukukundan tekrar kalıyorum ve okul uzuyor. Fakülteye gidip gelirken önünden geçtiğim Cağaloğlu Yokuşundaki İran konsolosluğunun dış cephesinde bulunan fotoğraflara hasretle bakıyorum.

İstanbul’07

Yine seyahat düşünceleri kafamda ama neresi olacağı konusunda birkaç seçenek var: Japonya yahut İran. Arada İstiklal Caddesine çıkıyorum. Robinson Cruose’da Lonely Planet’in İran rehber kitabını karıştırıyorum. Kitabı rafa koyuyorum; hâlâ kararsızım… Kim alır bu rehberi diye aklımdan geçiyor; çünkü kitap tek nüsha. Kararımı verdiğim zaman gelir alırım nasıl olsa diyor çıkıyorum. Birkaç gün sonra nereye gideceğim konusunda kararımı veriyorum. Birkaç ay önce on günlüğüne Japonya’da bulunduğumdan yeni yerlere yelken açmanın ve on sene önceki hayalimi gerçekleştirmenin zamandır diye İran diyorum. Sırt çantamı hazırlamaya başlıyorum. Rehber kitabı almak için Robinson Cruose’ya gidiyorum; fakat kitap satılmış… Depoyu da kontrol ediyorlar, yok… Caddedeki diğer bütün kitapçılara gidiyorum. Lakin hiçbirinde İran’a ait rehber kitap adına hiçbir şey yok. Beyoğlu’ndan Cağaloğlu’na geçiyorum. Nafile hiçbir yerde yok… Kitabevi’ne gidiyorum Memet Varış’a da soruyorum. Elinde sadece James Morier’in İsfahan’dan İstanbul’a Hacı Baba’nın Maceraları olduğunu söylüyor, okuyup okumadığımı soruyor. Okumadığımı söyleyince hediye ediyor kitabı. Koca İstanbul’da İran üzerine rehber kitap bulunmaması da biraz garip geliyor bana.

İmam Humeyni "sonuna kadar varız"

II. İran Seferi Bölüm 17, Yezd

2012-07-31T15:18:00.001-07:00

Otelimizde biraz dinlendikten sonra sokaklara çikiyoruz Yezd'in. Labirent sokaklarinda nereden ne çikacagini bilmeden adimliyoruz. İlk önce Zerdüştler'in Sonsuz Alevini görmeye gidiyoruz. Sonsuz Alev 470 yılından beri Yezd'de bulunuyor. Bu da Yezd şehrini Zerdüştler için çok mühim konuma getiriyor. Ateşkadah'da Alev bir camekanın arkasında bulunuyor. Zerdüşt rahipleri ağızlarında maskelerle Alev'in devamlılığını sağlıyorlar. Zerdüşt inancının temelinde İyilik ile Kötülüğün mücadelesi bulunmakta. İyilik ışıkla, alevle temsil edilirken kötülük ise karanlıkla temsil edilmektedir. Bundan dolayı Işıgın kaynağı Ateş kutsal sayılmaktadır fakat ilah konumunda değildir. Pehlevice yazılan kitapların sergilendiği Ateşkadah'dan çıkıp Sessizlik Kulelerine gidiyoruz. Sesizlik Kuleleri (dakma ) Zerdüştlerin ölülerini açıkta bıraktıkları tabii tepeler. Bu tepelerin etrafı berkitilerek daire haline getirilmiş. Zerdüştler ölülerini toprağa, toprağı kirlettiği için gömmüyorlar. Yine aynı şekilde kutsal olduğu için ölüleri yakmıyorlar. Bunun yerine Sessizlik Kulelerinde akbabaların halletmesine bırakıyorlar. Fakat 1970'lerde bu uygulama yasaklandı. Zerdüştler artık ölülerini Sessizlik Kulelerine yakın yerde yaptıkları içi betornarme kaplı özel mezarlara gömüyorlar.

Sonsuz Alev

Ateşgadah

Pehlevice Yazılmış Kutsal Metinler

Zerdüşt Mezarlığı

Zerdüşt Mezarı

Zerdüşt Mezarları

Sessizlik Kulelerinden İki Video

II. İran Seferi Bölüm 16, Yezd

2011-12-28T05:30:00.000-08:00

Yezd'in iklimi çok kurak oldugundan insanlar da buna uyum saglamislar. Bir önceki yazida bahsettigim evlerin içinde bulundugu eskisehirin - yaklasik kurulus tarihi 3000 yil öncesine kadar gitmektedir- sokaklari sicaktan korunmak için iki kisinin sigabilecegi genislikte yapilmistir. Ama Yezd mimarisinin en dikkat çekici özelligi "Badgir"ler. Badgir farsça bir kelime "rüzgar kapani"( Bad: rüzgar, gir: kapan) manasina geliyor. Evlerin ve su sarniçlarinin yazin sogutulmasinda kullanilmakta.

Evlerin ustunde yaklasik 15-20 metreyi bulan kuleler vasitasiyla alinan rüzgar kulelerden asagiya yönlendirilerek evin yazlik için kullanilan bölümüne (mahsen gibi yeraltindadir) yönlendiriliyor. Burada bulunan ufak su haznesi vasitasiyla hava akimi sogutuluyor. Bu havalandirma sistemini tamamlayan bir diger unsur ise "Ghanat"lar. Ghanatlarla yeraltindan tasinan sular evlere ulastirilmakta. Evin diger bölumlerinden havalandirma tünelleriyle gelen sicak hava, rüzgarin yarattigi devir daimle ve sicaklik farkliligi nedeniyle badgirden disari atiliyor. Daha önce belirttigimiz gibi iklimin kuru olmasindan dolayi badgir evin nemlendirilmesinde de kullaniliyor. Yazlik bölümdeki havuzun fiskiye ile donatilmasi bunun icra edilmesini sagliyor. (asagidaki temsilde görülebilir)

Badgirin isleyesine dair bir sema

(kaynak: http://pileggi.org/ES/example002.html )

Su sarnicinda kullanilan badgirler

Badgir tarlasi

Evlerin Yazlik Bölümüne ait Video

II. İran Seferi Bölüm 15, Yezd

2011-12-28T03:35:00.000-08:00

Yezd koyu sari kerpiçten duvarlariyla bir labirenti andiran sokaklariyla degisik havasi olan bir sehirdir. Ilk kez Yezd'e gece yarisi trenle gelmistim ve sehrin nasil oldugunu sabah gün aydinlaninca farketmistim. Gerçekten heyecan vericiydi orada bulunmak. Iki sene sonra dostum Bülent'le tekrar Yezd'deydik. Ilk gelisimde kaldigim otele yerlestik. Otelin avlusunda biraz dinleniyoruz. Otel dedigime bakmayin klasik avlulu Yezd evlerinden birini otele çevirmisler. Disaridan baktiginizda sari kerpiç duvariyla sizi karsilayan fakat içeriye, avlusuna girince ufak bir vahayla karsilasiyor sizi; Ufak bir havuz ve çesitli büyüklükteki agaçlar. Bu otel diger klasik Yezd evlerine misal teskil etmesi bakimindan tercih edilesi bir yer.

Yezd Sokaklarina Gece Indikten Sonra

Kaldigimiz Otelin Dis Cephesi

Kaldigimiz Otelin iç Avlusu

Otelin iç Avlusu ve Havuzu

Yezd Sokaklari

Ilkokul talebeleri ve Ögretmenleri Yezd Sokaklarinda

II. İran Seferi Bölüm 14, Şiraz

2011-12-04T09:57:00.000-08:00

Siraz'a döndügümüzde iki sene önce kaldigimiz otelin arkasinda rast geldigimiz sahafa ugramaya karar verdik. Iki sene once ugradigimda dükkanda bulunan yasli teyze yine çalisiyordu fakat dukkandaki yeri biraz farkliydi.

KASIM 2007

KASIM 2009

II. İran Seferi Bölüm 13, Şiraz

2011-08-04T05:45:00.000-07:00

Bülent ile sabah Şiraz'a variyoruz. Kafamizdaki plan; günübirlik şehri ve Persopolisi gezip seyahatimize Yezd istikametinde devam etmek. Otogarda sirt çantalarimizi emanete birakiyoruz. Sehir merkezinde, geçen sefer geldigimde kullandigim, seyahat acentesine gidiyoruz. Persopolis için araç ayarladiktan sonra biraz daha vaktimiz oldugu için sabah kahvaltimizi yapmak için yer ariyoruz. Acentenin yakininda sabah kahvaltisi yapabilecegimiz bir yer buluyoruz. Sabah kahvaltisini yapip acentaya geri dönüyoruz. Samand marka bir otomobille yola koyuluyoruz.
Taht i Cemsid, Yunanca ismiyle Persepolis, I. Pers Imparatorlugunun M.Ö.550-330 yillari arasinda baskentligini yapmis bir sehir. I. Darius tarafindan kurulan sehir, Büyük Iskender tarafindan dogu seferinde yerle bir edilmis. I. Darius döneminde imparatorluk en parlak dönemini yasamis Yunanistan seferine çikmis. Maraton savasi (M.Ö. 490) sonrasinda geri çekilmis. Iskender'in dogu seferini buna verilmis bir cevap olarak da degerlendirebiliriz.

Asagida Persepolis'e ait resimler mevcut.
Buradan da Persepolisin yeniden insa edilmis halini gorebilirsiniz:
http://www.persepolis3d.com/frameset.html

Persepolis'in genel bir görünüsü

Bütün Diyarlar Kapisi

Zerdüstlügün iyilik tanrisi Ehrimen ( Ahura Mazda)

Sarayin sütünlarinin baslarini süsleyen Hüma Kusu

Iranli çocuklarla yaptigim sohbet

II. İran Seferi Bölüm 13, İsfahan

2011-04-20T14:26:00.000-07:00

Akşam olunca Siesepol köprüsüne çay içmeye iniyoruz, Çar Bağı kat ederek. Köprünün ismi 33 kemerli anlamına gelmekte. Köprünün ayaklarının altındaki çayhaneye iniyoruz. Ama çayhanenin iki sene önceki halinden eser kalmamış. İlk geldiğimde duvarları çeşitli resimler ve eşyalar ile kaplı olan çayhane şimdi sadece çıplak duvarlara sahip. Çayımızı alıp masalardan birine oturuyoruz. Muhabbet eşliğinde çayımızı yudumlayıp seyahatimizin diğer bir safhası olan Şiraz hakkında konuşuyoruz. Şiraz'da neler yapacağımızı planlıyoruz.

İlk İran seferinde İsfahan'da Emir Kebir'de tanıştığım seyyahlar. Sağ baştan; Leh Marek, Danimarkalı Bjorn ve Morten ve ben. Marek Krakov'dan İsfahan'dan halı satın alıp ticaretini yapıyordu. Bjorn ise Kopenagh'tan bisikletle İsfahan'a altı ayda yol kat etmişti. Morten ise Türkiye üzerinden Azerbaycan, Ermenistan'ı gezerek İran'a gelmişti. Morten ile İsfahan'dan sonra Şiraz'ı ve Yezd'i beraber gezmiştik. Bu ayrı bir macera belki kısmi olarak sonra yazabilirim.

II. İran Seferi, Bölüm 12, İsfahan

2011-01-21T08:58:00.000-08:00

Bülent ile yemekten sonra çay ve nargile içebileceğimiz bir yer bakıyoruz. Rehber kitap sağolsun çok iyi bir yer öneriyor. İmam Camii'nin tam karşısında pazara giriş kapısının yanında bir çayhane. Bulmacavari kapısını bulup yukarı çıkıyoruz. Terasa çıkıncı bütün meydan ayaklarımızın altına seriliyor. Çay ve nargile söylüyoruz. Nargilemizi tüttürüp çayımızı yudumlarken yanımızda bulunanlardan biri Azerice konuşmaya başlıyor. Güzel bir sohbet oluyor. Daha önce Türkiye'ye geldiğini ve çok sevdiğini söylüyor. Nargilemizi nefeslerken seyahatimizin istikameti hakkında da konuşuyoruz. Bundan sonraki durağımız Şiraz hakkında konuşuyoruz.Aşağıdaki ilk resim İmam Camii'nin taç kapısının üzerinden I. İran seferinde çekilmiştir.

Ayasofya'nın Kedisi

2011-01-16T04:47:00.000-08:00

İstanbul'a gelmişken Aya Sofya'ya uğramamak olmazdı. Camide dolaşan bir kedi vardı ki güvenlik görevlileri dahi dokunmuyordu.

II. İran Seferi, Bölüm 11, İsfahan

2011-01-13T07:29:00.001-08:00

Kırk Sütun Sarayından çıktıktan sonra hafif bir açlık ile yolumuzu yemek yiyeceğimiz bir yöne çeviriyoruz. Bir önceki gelişimde gittiğim Nakşı Cihan Meydan'ında Şeyh Lütfullah Camii'nin yakınındaki Sofrahane Sonnati'ye. Sedirlerin üzerinde klasik yer sofrasında İran'ın geleneksel yemeklerini yiyebileceğiniz bir yer. Bülent "Dizi (Ab Guşt)" istiyor. Güveç- havan karışımında gelen içinde türlüye benzeyen ( et, fasulye, patates, domates) yemek bir tokmak ile ezilip yenmeye hazır ediliyor. Bülent nasıl yapıldığını bilmediği için getiren garsondan yardım istiyor. Ben de kebap yemeği tercih ediyorum. Yanında da İran'da her yerde içebileceğiniz alkolsüz bira.

Osmanlı - Safevi mücadelesi

2011-01-10T16:56:00.001-08:00

Çehel Sütun Saray'ında bulunan resimden hareketle bir kaç düşünce.

Safevi-Osmanlı ilişkileri bürokratik devlet-göçebe devlet çatışması üzerinden incelenebilir. Osmanlı Devleti, Bereketli Hilal 'de (Mezopotamya) ve Anadolu'da ortaya çıkan, yüzlerce yıldır süren Bürokratik-Tarım imparatorluğunun son halkasını oluşturmaktadır. Bu geleneğin daha önceki temsilcilerinden birkaçını sayabiliriz: Abbasiler, Emeviler, Sasaniler,Medler. Bu yapı özgür köylü üzerine kuruludur. Daha genel olarak köylü imparatorlukları dahi diyebiliriz. Osmanlı'daki Çifthane bunun billurlaşmış halidir. Tekrar Safevi-Osmanlı ilişkilerine dönecek olursak; Osmanlı kuruluş döneminde fetih ile göçebe Türkmenlerin iskanı eş zamanlı devam etmiştir.Bu göçebelerin büyük bir çoğunluğunun batıni islamı benimsemişlerdir.Yine aynı dönemde tasavvufi tarikatlar ve de batıniler yeni feth edilen bölgelerin "islamlaştırılmasında" büyük bir önem arz etmişlerdir. Tasavvufun kozmopolit ve evrenselci yapısı bunda çok etkili olmuştur. Hatta tahta kılıçlarla harplere katılan dervişler fetih sürecinin manevi önderleri olmuşlardır. Özellikle kuruluşun ilk dönemlerinde tasavvufun geçişken tabiatı uçlardaki karşılıklı ilişkilerin(Osmanlı-Bizans, Müslüman-Hristiyan) yapısında başat olmuştur. Ahmet Tabakoğlu daha da erken dönemi kapsayan bir tanımlama yapmıştır: Savaş içerisinde bir arada yaşama dönemi. Yine bu ilişkiler ve sınırlar bugünün yarattığı ulusalcı (Nationalism) bakış açısının dışında daha esnek ve daha geçişken bir yapıda bulunmuştu. Osmanlı'nın kurucu zihniyeti kendisinin de dahil olduğu bu kozmoplit yapıyı, "yabancı" unsurları mas etmekte kullanmıştır. Hukuk-şeriatın keskin ve dışlayıcı yapısına karşın tasavvufun geçişken ve içselleştirici yapısı ilk dönemlerde ikincinin tercih edilmesine sebep olmuştur. Fakat zamanla devletmeşle süreciyle beraber yukarıda belirtiğimiz şeriat-tasavvuf ikiliğinden birincisi tercih edilmeye başlanmıştır. Bu devlet olmanın gerektirdiği bir zorunluluktu ki Osmanlıların ikinci kurucusu olan II. Mehmet'in devletin ilk kanunnamesini hazırlaması bunun çok iyi bir kanıtıdır. Devletleşme süreci Türkmen göçebeler içinde yeni zorunlulukları icbar etmekteydi. Bunlardan en mühimi göçebelerin yerleşik hayata geçirilmesiydi. Ufak bir misal vermek gerekirse: Bunun için resmi ganem diye adlandırılan her baş koyundan alınan vergi keyfi olarak artırıldı ki koyun göçebelerin iktisadi olarak dayandığı en önemli geçim kaynağıydı. Bununla birlikte göçebelerin izledikleri yazlık-kışlık göç yollarına sınırlamalar konuldu. Bu yolların dışına çıkılması halinde cezai yükümlükler getirildi. 14. yy sonunda başlayan ve 15. yy'da da devam eden bu siyaset; yani göçebelerin yukarıda saydığımız usullerle yerleşikliğe zorlanması, göçebelerin farklı siyasi oluşumlara yönelmesini sağladı.

Yukarıda bashsettiğimiz sürecin edebi olarak tecellisini Âşık Paşazade'nin "Menakıb u Tevarih-i Âl-i Osman" adlı eserinde görmekteyiz. Bu tevarihin rüya sahnesi Osmanlı'nın yerleşiklik hayalini tasvir etmektedir. Tevarihin yazıldığı tarih 1480 lerdir.

" Osman Gazi kim uyudı, düşinde görür kim bu azîzün koynında bir ay togar, gelür Osman Gazi'nün koynına girür. Bu ay kim Osman Gazi'nün koynına girdiği demde göbeğinden bir ağaç biter, kölgesi âlemi tutar. Kölgesinün altında taglar var ve hem tagun dibinde sular çıkar. Ve bu çıkan sulardan kim içer ve kim bagçalar suvarur ve çeşmeler akıdur. Andan uyhudan uyandı, sürdi geldi, şeyhe haber verdi." Osman Bey'in rüyasında gördüğü ağaç, bağçe , çeşme gibi unsurlar şehirleşmeye ait olduğu gözlerden kaçmamalıdır.

Şimdi de Anadolu'nun diğer ucuna bir bakış atmak gerekli. Şah İsmail'in postnişinde bulunduğu Safevi tarikatının babası Şeyh Haydar dönemine kadar Sünni olması pek bilinmez. Hatta Bursa döneminde Osmanlı Padişahları Erdebil'e, tarikatın merkezine, her yıl Çerağ Akçesi adı altında kıymetli hediyeler göndermekteydi. Tarikatın Şeyh Haydar döneminde devletleşmesiyle beraber Anadolu'da iktidar mücadelesi de başlamış oldu. İşte burada yukarıda bahsettiğimiz Osmanlı devletinin yaratığı merkezileşmeden kaçan göçebe unsurlar Tarikat-Devletin dayanağı olacaktı. Osmanlı'nın tersine Safeviler devletleştikçe göçebe unsurlara dayanacaklardı ve bu da tarikatın yapısını siyasi tercihlerden dolayı Batınileştirecekti.

Genel olarak tasvirini çizdiğimiz Safevi-Osmanlı ilişkilerinin ilk dönemi dini olmaktan ziyade Göçer-Konar mücadelesinin bir soncudur.

Faydalanılan eserler:

*Rudi Paul Lindner, Ortaçağ Anadolu'sunda Göçerler ve Osmanlılar, imge yayınları, 2000

*Walter Hınz, Uzun Hasan ve Şeyh Cüneyd, XV. Yüzyılda İran'ın Milli bir Devlet Haline Yükselişi, TTK, 1992

*Âşık Paşazade , Osmanoğulları'nın Tarihi, K kitaplığı, 2003

Blogun takipçilerinden Grand Turk aşağıdaki yorumu göndermiş. Yorum bölümü gözden kaçabildiği için buraya ekliyorum;

bu konu için mutlaka brummett, osmanlı denizgücü, timaş kitabı okunmalı. bir kısmını aktarıyorum. --- bu savaşın arkaplanını anlamak, iran-venedik-memlük hattını öğrenmek, avrupa tarafından şah ismail'e bicilen rolü anlamak ve çaldıran savaşı'nın bir sünni-alevi vs gibi ayrımlardan değil de o zamanın dünyası için ekonomik ve siyasi yönlerini kavramak için palmira brummett'in osmanlı denizgücü'nün mutlaka okuyun... kitaptan konuyla ilgili biraz alıntı yapalım: papa, kutsal roma imparatoru, fransa, ispanya ve italya’daki şehir devletleri, avrupa hâkimiyeti mücadelesinde hem söylem hem de silah gücü düzleminde ateşli bir rekabeti körüklerken, benzer bir güç dengesi osmanlı’nın doğu sınırında siyasî alanda bir dönüşüme neden oluyordu. yüzyılın başında portekiz’in, afrika ve hindistan sahillerine hâkim olmak amacıyla gemilerinde bulunan topları kullanmaya başladığı sırada safevi hükümdarı şah ismail iran’da yeniden birlik sağlanmasıyla sonuçlanacak art arda düzenlenen kara seferlerine başlamıştı. tıpkı osmanlılar gibi doğu ticareti gelirini kontrolüne almak isteyen şah ismail, 16. yüzyılın başında doğu akdeniz diplomasisinin birleştirici kişisiydi. kendi evrensel egemenlik iddialarını gerçekleştirmek amacıyla portekizliler, venedikliler, fransızlar, kutsal roma imparatoru, papa ve memlükler ile müzakere ediyordu. şah ismail’in askerî alandaki zaferleriyle safevilerin mezhep değiştirtmek konusundaki başarısı osmanlılar’ın doğuya doğru yayılmasını engellediği gibi osmanlı tahtının yeni sahibinin kim olacağını belirleyen parametrelerin tanımlanmasında da etkili oldu. avrupalı hükümdarlar askerî açıdan başarılı şah ismail’in, müslüman devletiyle siyasî ve ticarî ilişki kurma olasılıklarını araştırmak için can atıyorlardı. bazı devletler, örneğin venedik, safevi devletini avrupalı rakiplerinin uğruna çabaladığı, ancak ulaşamadığı bir emel olan osmanlı gücünün sindirilmesini başaracak devlet olarak görüyorlardı. şah ismail’in iki yüzyıldan beri siyasî olarak parçalanmış bir yer olan iran’da güç birliğini sağlaması, osmanlı ve portekiz imparatorluklarının avrupa-asya dünyasına yayılmalarıyla birleşince, hem siyasî hem de söylem düzeyinde yeni yapılanmalara gerek duyuldu. bu da ittifakların kurulması ve diplomasinin işletilmesiyle sonuçlandı. söz konusu bu yapılanmalar, hiçbir zaman yalnızca hıristiyan-müslüman ya da doğu-batı kutuplaşmasını temel almamış, her zaman iktisadî çıkarlar ve ticarî teşkilatlanma amacıyla şekillendirilmiştir. DEVAMI http://www.eksisozluk.com/show.asp?id=16176474

Zihni Coğrafya Üzerine

2011-01-08T01:50:00.001-08:00

Geçen pazar Edrine'ye hem Selimiye'yi temaşa etmek için hem de lezzet atlasımızda önemli bir yer tutan Edirne ciğeri ve badem ezmesini tatmak için gittik. Ciğer ve biber kızartmaları her zaman ki gibi lezzetliydi. Özellikle Evropa'da yaşayıp memleketin özlemini damağında hisseden biri için çok keyifliydi. Dün arkadaşım Abdullah ile nargile içip sohbet ederken bana yakın zamanda okuduğu bir makaleden söz açtı. Makalede coğrafyanın hâlâ stratejide başat bir unsur olduğundan bahsedildiğini söyledi. Bu minval üzerine ben de Edirne yolunda buna yakın bir konu üzerine düşündüğüm bir kaç hususu onunla paylaştım. Buradan hareketle reel coğrafya ile zihni coğrafya üzerine bir kaç şey yazayım dedim.

İstanbul'u merkeze alıp çeşitli Avrupa şehirlerinin uzaklığına bakacak olursak eğer;

(Birinci değer karayolu, ikincisi ise kuş uçuşu mesafeyi göstermektedir.)

İstanbul-Sofya : 580km--504km

İstanbul-Bükreş: 639km--446km

İstanbul-Sarayova: 000km* -922km

İstanbul-Belgrad: 1425km--1068km

İstanbul-Viyana: 1665km--1328km

Anadolu'daki birkaç şehrin uzaklığı ise;

İstanbul-Ankara: 451km--321km

İstanbul-İzmir: 565km--330km

İstanbul-Gaziantep: 1148km--836km

İstanbul-Erzurum: 1234km--1045km

İstanbul-Hakkari: 1830km--1324km

Şimdi bu değerleri neden verdiği merak etmiş olabilirsiniz. Zihnimizde Ankara yahut İzmir, İstanbul'a Sofya'dan daha yakın görünmesine rağmen hakikatte aşağı yukarı aynı mesafededirler. Yine Anadolu'da bulunan Gaziantep yahut Erzurum, ki bunlar Türkiye sınırlarının en uc noktasında yer almaz, adı yukarda zikredilen herhangi bir Balkan şehrinden İstanbul'a daha uzaktır. Zihni coğrafyamızın sınırları son yüzyıllarda giderek daralmıştır. Bunun nedenlerinden biri Osmanlı devletinin tarih sahnesinden çekilmesiyle beraber zihnimizde onun coğrafi-zihni alt yapısının da kaybolmasıdır. Diğer bir husus ise milliyetçiliğin coğrafyayı parçalara böldüğü gibi zihnimizi de parçalara bölmesidir. Bizim için yukarda ismi geçen Balkan şehirleri ulaşılamaz bir noktaya kaymıştır. Bu yerleri sahiplenme duygusu kaybolmuştur. Bundan kastım askeri-siyasi olarak sahiplenme kesinlikle değildir. Kültürel atlasımızda kaybolmuş kıtalar gibidir bu şehirler. Bunlardan en ilgi çekici mukayese ise bir zamanlar kapısından iki kere dönülen Viyana'nın Türkiye'nin güneydoğu ucunda yer alan Hakkari'yle aynı mesafede olmasıdır.

* Sitede İstanbul- Sarayova arası karayolu uzaklığı bulunmamaktadır.

Şehirler arası mesafenin hesaplanmasında aşağıdaki siteden faydalanılmıştır.

http://www.freemaptools.com/how-far-is-it-between.htm

Molla Gürani Camii

2011-01-07T15:15:00.000-08:00

İran yazılarına geri dönmek kaydıyla ufak bir ara.

İstanbul'a birkaç günlüğüne gelmişken kutsal mekanlarımdan biri olan Süleymaniye civarında dolaşmaya çıktım. Mola Gürani Camii kiliseden devşirilen bir yapı olmasına rağmen girişte bulunan haç motfileri bundan 3-4 sene öncesine kadar hala muhafaza edilmekteydi. Fakat yanılmıyorsam geçen sene (2009) bunların üzerini harçla kapatılmış olarak gördüm. Bunları yapanların, İstanbul'u feth edip bu kiliseyi camiye çevirenlerden kendilerini daha fazla müslüman hissetmiş oldukları kanaatindeyim. Bunun bir diğer şekli ise İstanbul'un adlandırılması ile ilgili olandır. Osmanlı Konstantiniye'yi feth ettikten sonra bu ismi yüzlerce yıl ufak bir değişklikle muhafaza etmiş:"Kostantiniyye". Bazen alevlenen "İstanbul mu? Konstantinopolis mi?" tartışması da bana çok eğlenceli gelmekte. Birinciyi savunanların iddiası İstanbul'un İslambol'dan geldiğidir. Fakat bu durum tamamen bilgisizlikten kaynaklanmakta. Çünkü "İstanbul" fetihten önce de kullanıla gelen Rumca bir tabirdir; "Şehre doğru".

Nakşı Cihan Meydanı, Video

2011-01-04T03:17:00.000-08:00

Nakşı Cihan meydanı ile ilgili birkaç video.

Kırk Sütun Sarayı (Çehel Sütun Sarayı)- Çaldıran Muharebesi 1

2010-12-31T04:05:00.000-08:00

Çaldıran muharebesini tasvir eden bu duvar resminde, sağ tarafta Osmanlı ordusu bulunmakta, solda ise Safevi ordusu. Sağ üst köşede Osmanlı ordusunun topları görülebilmekte ki galibiyette en büyük pay onlara aittir. Yine bu resimde I. Selim bildiğimizin tersine gayet gür sakalıyla ordusunun önünde yer almakta. Sağ alt köşede muharebe ile ilgili notta şöyle yazmakta; Safevi ordusu mühimmat eksikliği yüzünden yenilmiştir.

Kırk Sütun Sarayı (Çehel Sütun Sarayı)- Çaldıran Muharebesi 2

2010-12-31T04:00:00.000-08:00

Kırk Sütun Sarayı (Çehel Sütun Sarayı)- Duvar Resimleri

2010-12-31T03:51:00.001-08:00

Gülru Necipoğlu'nun Topkapı Sarayı ile ilgili kitabından mukayeseli bir bakış açısını buraya taşıyoruz.

Hemen hemen görünmez olan Osmanlı Sultanlarının tersine Safevi ve Babürlü hükümdarları, soylu devlet adamları ile birlikte, düzenli olarak kabul törenlerine ve şenliklere katılırlardı. İsfahan Çihil Sütün Sarayı'ndaki 17. yüzyıl duvar resimlerine elçiler ve diğer devlet adamlarıyla oturan Safevi hükümdarlarının, ellerinde şarap kadehleriyle, önlerinde dans eden rakkaseleri seyrederek eğlendikleri bu saray şölenlerinden bazıları betimlenmiştir. Babürlü hükümdarları da buna benzer şölenler verdikleri gibi, her gün derbâr denen resmi kabul törenleri düzenler, ayrıca da saray surları dışında toplanmış devlet adamları, halk ve filleri jharoka denen tören pencerelerinden izlerlerdi. Safevi ve Babürlü saraylarında düzenlenen törenlerin ortak kökleri, şarap, müzik, dans ve şiirler eşliğindeki zengin ziyafetleriyle Şehnâme'deki hükümdarlık anlayışını izleyen ünlü Timurî meclislerindendir.

Gülru Necipoğlu, 15. ve 16. yüzyılda Topkapı Sarayı, Mimari,Tören ve İktidar, Ter: Ruşen Sezer, Yapı Kredi Yayınları , İstanbul 2007, s. 318

Kırk Sütun Sarayı (Çehel Sütun Sarayı)

2010-12-28T14:07:00.000-08:00

II. İran Seferi, Bölüm 10, İsfahan

2010-12-28T13:58:00.001-08:00

Nakşı Cihan Meydanında kara kalem çalışanların arasından geçerek Çehel Sutuno Sarayına (kırk sütün) gidiyoruz. Saray meydandan yürüyerek beş dakika uzaklıkta Ali Kapı sarayının tam arkasında bulunmakta. Şah Abbas'ın İsfahan'da yaptırdığı bir başka nadide eser. Sarayın çok geniş bir bahçesi var, önünde büyük bir havuz. İsmini de bu havuzdan dolayı alıyor. Aslında sarayın ana girişinde yirmi sütün bulunmakta fakat bunların havuzdaki yansımalarından dolayı kırk sütün sarayı denmekte. Sütunlar ahşaptan yapılmış ayaklarında taştan yapılmış aslan figürleri bulunmakta. Sütunların üzerini kapatan tavanda değişik geometrik formlarla bezenmiş. Sütünlardan sonraki ana giriş kapısı aynalarla kaplanmış. Büyük salona dar koridorlardan sonra ulaşılıyor. Buranın dört bir yanı duvar resimleriyle kaplı. Bunlardan bir tanesi, I. Selim ile Şah İsmail'in harbe tutuştuğu Çaldıran meydan muharebesini tasvir ediyor. İlginçtir ki bu muharebede Şah İsmail mağlup olmasına rağmen bu durumu sarayın duvarlarına taşımışlardır. Hatta altında Şah İsmail'in cebehane eksikliğinden dolayı mağlup olduğuna dair bir not düşmelerine rağmen. Bunun dışında Özbek Hanı ile işret meclisini tasvir eden bir başka duvar resmi de mevcut.

Mührü Namaz

2010-12-19T10:01:00.000-08:00

Şii inançlarına göre secde edilen yer başkalarının bastığı yer olmamalıdır. Bunun yerine Kerbela toprağından hazırlanmış mührü namazları secdede alınlarının yere değdiği noktaya koyarlar. Mütedeyyin Şiilerin alınlarında namaz kılmaktan dolayı mührü namazın yaptığı iz bulunur. İran'da camilerde bu taşlar hemen girişte bulunur. İsfahan İmam Camii'nden hatıra olarak aldığım Mührü Namaz.

İran-Akdeniz Üzerine

2010-11-29T11:02:00.000-08:00

Sekizinci bölümü yazarken bir ara Park Güell'e gitmiştim. Orada Gaudi'nin kullandığı çini üslûbuyla İran'da karşılaştıklarım arasında bir benzerlik olduğunu farkettim. Hatta bloga birşeyler yazdım fakat Çar Bağ -La Rambla benzerliğiyle beraber aşırı bir yorum olacağını düşündüm ve sildim. Zihnimde İran-Akdeniz havzasının bir blok olarak etkileşim bölgesi olduğu fikri oluştu ve fakat bunu bir çini, bir bir yol yapma ûsulüne dayandıramazdım. Ama sonra şu sıralar ikinci cildini yarıladığım Marshall Hodgson'un İslam'ın Serüveni adlı kitabında yukarıda belirtiklerime benzer ifadelerle karşılaştım. Ustadın yorumu, birkaç resimle birlikte :

"Akdeniz ve Nil-Amuderya bölgeleri, birbirlerine, her zaman uygarlığın diğer çekirdek alanlarından daha sıkı bir şekilde bağlıydılar. Bu iki bölgeye yüksek-kültürel bir seviyede bile, tek-tanrıcı dini geleneğin ve ortak bir bilimsel ve felsefi mirasın her ikisini de paylaştılar. Bu ilişki sadece, iki bölge arasında hiçbir coğrafi engelin olmamasının doğrudan sonucu değildi. Bereketli Hilal'in kurak iç sahası ve İran dağlık arazileri ve güney Avrupa'nın denizle kuşatılmış yarımadaları arasındaki apaçık zıtlıklara rağmen, insanları ırk bakımından bile benzerdi; ve şimdi bile, bir seyyahın komşu Hindistan, ya da kuzay Avrupa ya da Sudan topraklarında keskin bir zıtlık hissedebileceği folk özelliklerinin, Afganistan'dan Türkiye ve Yunanistan boyunca İspanya'ya kadar açık bir devamlılık arzettiği izlenebilir. Bazı amaçlarla bir "İran-Akdeniz" kültür bölgesinden söz etmenin sakıncası yoktur. Özellikle, İran dağlık arazilerinden batı Akdeniz'e kadar olan toprakların belirli herhangi bir zamanda, benzer birçok kurum ve toplumsal beklentilerle birlikte, uzun zaman şehir kültürünün nisbetten mütecânis bir modelini paylaştıkları ve nu mütecânisliğin İslam'ın doğuşundan çok sonraya kadar devam ettiği gözlenmiştir."

Marshall G. S. Hodgson İslam'ın Serüveni, cilt 2, sayfa 76, İz yayıncılık, İstanbul 1993.

İran-Akdeniz(Parc Güell, Cuma ve Şeyh Lütfullah Camiinden çini ayrıntıları)

2010-11-29T10:29:00.000-08:00

Şeyh Lütfullah Cami, İsfahan

2010-11-22T09:09:00.000-08:00

II. İran Seferi, Bölüm 9, İsfahan

2010-11-22T08:26:00.001-08:00

Bülent'le çimlerin üzerinde yürüyerek Ali Kapu Sarayına giriyoruz. Dar merdivenlerden sarayın balkonuna çıkıyoruz. Burası Nakşı Cihan Meydanı'na en hakim noktalardan birisi. Meydanın tam orta noktasında bulunuyor. Karşısında Şeyh Lütfullah Camii var. Aralında ise büyük bir havuz. Burası Safevi döneminde hükümet sarayı olarak kullanılmış. İsmi de İstanbul için kullanılan Bab Âli'nin Türkçesi. Meydana şöyle bir bakıştan sonra, musiki odasına çıkıyoruz. Burası akustik olarak tasarlanmış ve yankı yapmayan bir oda. Sarayın faal olduğu dönemde musiki bu odada yapılmaktaymış. Saraydan çıktıktan sonra yönümüzü Şeyh Lütfullah Camiine çeviriyoruz. Hali hazırda ibadet için kullanılmamakta olan cami sadece ziyarete açık. Safevi dönemi eseri olan bu cami sedece saray halkının kullanımı için yapılmış. Bundan dolayı caminin minaresi yok. Safevi dönemi mimarisinin en güzel örneklerinden içi-dışı, gözle görülen her yeri çinilerle kaplanmış. Çinilerde kullanılan renkler mavi, sarı, turkuaz, yeşil. Boyut olarak Rüstem Paşa Camii kadar. Ama Şeyh Lütfullah Camii'nin çini işçiliği mukayese edimeyecek kadar güzel. Günün her vakti değişik bir renk çümbüşü sergilenmekte. Biz gittiğimizde de öğleni biraz geçmiş olduğu için içerideki renkler çok canlı gözükmekte. İçeride gölgeleri bırakarak tekrar meydana çıkıyoruz.

İsfahan, İmam Camii

2010-11-19T07:58:00.000-08:00

İmam (Şah) Camínin avlusu

İmam Camínin avlusu