Moje lektury

Nie czytaj.....

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sat, 21 Apr 2012 10:31:15 PDT

Trzech panów w Niemczech (tym razem bez psa)

noreply@blogger.com (Quaffery) — Fri, 20 Apr 2012 13:37:01 PDT

„Trzech panów w Niemczech (tym razem bez psa)” to luźne tłumaczenie oryginalnego tytułu książki Jerome K. Jerome „Three Men on the Bummel”. Jedno ze znaczeń niemieckiego słowa „Bummel” to „włóczęga” i o włóczędze właśnie jest ta książka. Tym razem jednak Jerome K. Jerome opisuje wyprawę trzech przyjaciół z Londynu do Schwarzwaldu. Poziomem humoru książka w niczym nie ustępuje swojej poprzedniczce pt. „Trzech panów w łódce nie licząc psa”, a skłonny byłbym nawet stwierdzić, że jest odrobinę od niej lepsza. Być może wynika to z tego, że klimaty niemieckie są bliższe naszej granicy i drwiny ze stylu życia pod tytułem „Ordnung muss sein” bardziej do mnie trafiały niż wyśmiewanie angielskiego anturażu.

Tym razem na scenę wkraczają żony i dzieci bohaterów, tj. Jerome’a i Harrisa, którzy muszą przekonać swoje rodziny do zgody na wyprawę do Niemiec. Uzyskanie błogosławieństwa na drogę nie było tanie i łatwe, ale udało się i w końcu dwaj żonkosie oraz stary kawaler Jerzy ruszają w trasę. Jerome foruje sobie w tej książce z bohaterów, którzy zwiedzając obce kraje nieustannie wpadają w kłopoty wynikające z pozornie tylko nieskomplikowanych sytuacji. Przyczyną kłopotów są zarówno „eksperckie” umiejętności podróżniczo-turystyczne bohaterów (np. “znajomość” topografii terenu i posługiwanie się mapą), jak i z różnice mentalne i obyczajowe europejskich nacji. Niemal na każdej stronie książki obrywa się przedstawionemu w przejaskrawiony sposób niemieckiemu porządkowi, zgodnie z którym nawet niemieckie rzeki musza płynąć w określony sposób, a niemieckie rodziny muszą wychodzić na ulicę osobno, żeby nie złamać przepisów o zgromadzeniach. Trzeba jednak przyznać, że czasami autor przyznaje Niemcom posiadanie lepszych rozwiązań (np. nauka języków obcych).

Podobnie jak w przypadku „Trzech panów w łódce” książka „Trzech panów w Niemczech” nie należy do szczytowych osiągnięć światowej literatury, ale jeśli ktoś szuka pozycji na poprawę humoru, to jak najbardziej warto zafundować sobie kilka wieczorów śmiechoterapii.

Jerome K. Jerome – „Trzech panów w Niemczech (tym razem bez psa)”, tytuł oryginału „Three Men on the Bummel”, tłumaczenie Piotr J. Szwajcer, Wydawnictwo CiS, Warszawa 2007r., ISBN 978-83-85458-17-3, ilość stron 224.

Warsztat pisarza

noreply@blogger.com (Quaffery) — Thu, 19 Apr 2012 15:12:13 PDT

W szkołach, na wszystkich etapach nauczania pokazywano nam, jak pisać streszczenie, charakterystykę, esej, recenzję, rozprawkę, opowiadanie, list czy podanie. Nigdy natomiast (przynajmniej ja nie miałem takiego szczęścia) nie słyszałem o lekcjach, na których zdradzano uczniom tajniki pisania powieści. O warsztatach pisarstwa moje pokolenie słyszało jedynie z amerykańskich filmów, bo w Polsce słowo pisarz obdarzane było kultem właściwym mitycznym bogom. Sienkiewicz, Mickiewicz, Żeromski owszem, ale żeby jakiś Kowalski uczył się pisarstwa?Na szczęście teraz jest inaczej, na rynku wydawniczym pojawiło się wiele poradników zdradzających tajniki sztuki pisania powieści, a internet i selfpublishing stworzyły nawet możliwość samodzielnego publikowania. Książka „Warsztat pisarza. Jak pisać, żeby publikować” jest poradnikiem skonstruowanym według jednej głównej zasady zawartej w podtytule. Chodzi w niej o napisanie książki, która po prostu będzie się sprzedawać, a więc o literaturę popularną. Dwight V. Swain dosłownie rozbiera powieść na czynniki pierwsze, a wszystkie one są połączone tym, co w powieści najważniejsze – emocjami!

Swain pokazuje, jaką wagę mają używane słowa i doradza, jakich słów używać, wskazuje tricki, które przykuwają uwagę czytelnika. A co przemawia do czytelnika? Bardziej przemawiają konkrety zamiast ogólników (np. „grzechotnik” zamiast „gad”) i określenia jednoznaczne zamiast wieloznacznych. Twierdzi, że liczba pojedyncza rzeczownika jest najczęściej silniejsza niż liczba mnoga. A w przypadku czasowników najważniejsze są te czynne, pokazujące akcję, dodające tekstowi dynamiki. Czasownik „być” należy omijać szerokim łukiem, bo „zamienia egzystencję w bezruch.” Żeby ożywić tekst, słowa muszą odwoływać się do wszystkich zmysłów. Człowiek jest stworzeniem sensorycznym, więc świat powieści trzeba budować, kierując się tym, co zasłyszane, posmakowane, odebrane wszystkimi zmysłami. Należy stosować przenośnie, które odwołują się do detonacji i konotacji wyrazów. I co najważniejsze, wszystko ma być przedstawione subiektywnie, z punktu widzenia protagonisty, bo każdy człowiek inaczej reaguje na świat.

Swain uczy, że powieść musi opisywać zmianę, a do tego potrzebne są dwa elementy: przyczyna i skutek, motywacja i reakcja. „Powieść to ciąg następujących po sobie modułów motywacja – reakcja. Łańcuch, który w ten sposób tworzą, to schemat emocjonalny.” Autor pokazuje, jak panować nad czasem powieści, czasem realnym mierzonym zegarkiem i tym emocjonalnym, mierzonym sercem. Uczy budowania fabuły, na którą składają się sceny (cel, konflikt, katastrofa) i sequele (reakcja, dylemat, decyzja), wzajemnie się przeplatające. Na sceny składają się wszystkie najważniejsze momenty powieści, a sequele to takie bufory między poszczególnymi scenami, następstwa, stany rzeczy i umysłu, jakie wpływają na bohatera po tym, jak spotkała go katastrofa. Sceny pchają akcję do przodu, sequele wprowadzają harmonię, są jedynym miejscem, w którym można wprowadzać refleksje, retrospekcje. Swain pokazuje też, jak konstruować początek, rozwinięcie i zakończenie powieści, jak podnosić i obniżać napięcie akcji, jak budować punkt kulminacyjny, jak rozwiązać akcję, jak bohater ma osiągnąć cel, do którego dążył i osiągnąć zmianę. Wiele miejsca poradnik poświęca tworzeniu bohaterów. Na koniec Swain udziela wskazówek, co do przygotowania, planowania i samego pisania. Jest też podany bogaty zbiór literatury anglojęzycznej i wydanej po polsku.

Uważam, że jest to świetny poradnik dla początkujących adeptów sztuki pisarskiej, w bardzo szczegółowy sposób analizujący wszystko, co na powieść się składa. Nadaje się do samodzielnego studiowania i warto go mieć gdzieś na biurku, bo nigdy nie wiadomo, kiedy się przyda. Trzeba tylko pamiętać o najważniejszym, że oprócz warsztatu konieczny jest…. talent, a tego nie można zdobyć w żadnej książce. Cieszę się, że kupiłem i przeczytałem ten poradnik, choć bywały momenty, że zdobytej z niego wiedzy nie potrafiłem wyłączyć w swojej głowie i złapałem się na tym, że oglądając jeden z filmów nie widziałem, jak każdy normalny człowiek, opowiedzianej przez reżysera i aktorów historii, tylko siedząc przed telewizorem analizowałem: teraz jest akcja, a teraz zaczyna się sequel, a teraz akcja, teraz jest sequel, itd…..

Dwight V. Swain – „Warsztat pisarza. Jak pisać, żeby publikować”, tytuł oryginału „Techniques of the Selling Writer”, tłumaczenie Magdalena Burdzy-Barrington, Wydawnictwo Ag-Tel, Józefów 2010r., ISBN 978-83-930831-1-4, ilość stron 343.

Ulica Marzycieli

noreply@blogger.com (Quaffery) — Wed, 18 Apr 2012 15:23:31 PDT

„Ulica marzycieli” to niezwykła książka. Bohaterowie powieści to tworzący zgraną paczkę przyjaciele z Belfastu: Jake Jackson, Misiek (Theodor), Sloan vel Drzazga, Donal Deasley i Ted zwany Mutantem. Wszyscy mieszkają w Belfaście, pracują lub szukają pracy, spotykają się na piwie, politykują, biorą udział w bójkach, borykają się ze zwykłymi codziennymi problemami. Wszystkich łączy nierozerwalna, prawdziwa męska przyjaźń. Główne postaci powieści to skrywający pod skórą męskiej szorstkości wrażliwy i inteligentny Jake o nieustannie poobijanej i posiniaczonej w bójkach twarzy oraz bezrobotny i zagubiony grubas Misiek. Tak naprawdę obydwaj poszukują bliskości drugiego człowieka i chyba o tym jest ta książka, której pierwsze zdanie brzmi: „Wszystkie opowiadania traktują w gruncie rzeczy o miłości.” Nic więc dziwnego, że do tego męskiego towarzystwa dołączą wkrótce dwie kobiety: Amerykanka Max i jej irlandzka przyjaciółka o dziwnie brzmiącym imieniu Aoirghe. No i namiesza się w tym męskim światku, oj namiesza…..

Ale najważniejszym bohaterem powieści jest Belfast ze swoją niezwykle skomplikowaną historią przesyconą angielsko-irlandzkimi konfliktami, religijnymi wojnami, niezrozumiałą dla ludzi z zewnątrz polityką i z niezliczoną ilością…… pubów, w których ten skomplikowany kocioł wrzał każdego dnia. To w pubach Jake spotyka się z przyjaciółmi, piją, świntuszą, podrywają kelnerki i deliberują: „Siedziałem w ponurym barze i słuchałem tych ludzi tokujących zaciekle w fałszywym mniemaniu, iż jestem protestantem. Kiedyś, gdy byłem młody, często roiłem sobie, że przyszłość będzie inna. Że z mrocznych mgieł przeszłości i teraźniejszości tej starej wyspy zrodzi się owa rasa – Nowi Irlandczycy. Dawne wierzenia, dawne różnice stracą racje bytu. Pojawią się katoliccy lojaliści. Liberalni protestanci. Uczciwi politycy i inteligentni poeci. Słuchając kolegów uznałem wszakże, iż nie mam co czekać na ziszczenie Utopii.”

A było o czym dyskutować, komunikaty radiowe i telewizyjne, wybuchające bomby, uliczne zamieszki, napisy na murach dostarczały nieustannych tematów do dyskusji.

O historii: „Istnieją trzy podstawowe wersje historii Irlandii: wersja republikańska, wersja lojalistyczna i wersja brytyjska. Wszystkie są dosyć mętne i wszystkie przeceniają role Olivera Cromwella, starego piernika, który nie miał na dobrego fryzjera. Osobiście mógłbym dorzucić czwartą – najprostszą. Od ośmiuset czy tez czterystu lat (obojętne, jak chcesz to ująć) Irlandczycy masowo wybijają się nawzajem.”

O religii: „Co ciekawe, protestanccy/katoliccy bojówkarze rutynowo, acz z zapałem tłuką katolików/protestantów nawet wówczas, jeśli dany katolik/protestant nie wierzy w Boga i formalnie wystąpił ze swego Kościoła. Jest to skąd inąd intrygujący temat do przemyśleń: jakie zastrzeżenia może mieć bigot jednej wiary do ateisty zrodzonego z innej? To właśnie urzeka mnie w nienawidzących się belfastczykach. Ich nienawiść cechuje niezwykła inercja; potrafi się ona żywić wspomnieniami rzeczy, których w ogóle nie było. Jest w tym pewna godna podziwu konsekwencja.”

Książka napisana jest ze sporą dawką ironii i humoru, i choć często jest to śmiech przez łzy, to dzięki takiemu stylowi świetnie się czyta tę mądrą i mówiącą o trudnych sprawach powieść. Jest tu na przykład historia „związku” Jake’a i Aoirghe czyli działająca na poprawę humoru opowieść w stylu „kto się czubi ten się lubi”, ale jest też historia małego Roche. Scena w szpitalu z Rochem dosłownie szarpie od środka. Jest historia odkrytej na nowo miłości matki Miśka i rozszarpane w zamachach bombowych ciała przypadkowych przechodniów. Tutaj tragedia przeplata się z komedią, śmiech ze smutkiem, nędza z bogactwem, historia z dniem dzisiejszym, nienawiść z miłością – jak w prawdziwym życiu, bez patosu, bez sztampy, pod górę, po wybojach: „Droga do współczucia czy empatii jest wyboista, lecz tylko taka została nam dana.” Gorąco polecam!

Na koniec zobaczcie, jak niesamowicie Robert McLiam Wilson oddaje specyfikę Belfastu: „Na ulicy Poetów zapadła noc (…). Miasto wznosi się i opada jak muzyka, jak pierś śpiącego człowieka. Ciche ulice wreszcie oddychają swobodniej. Witryny sklepów i oświetlone latarniami chodniki odbijają echo pustki. Ulicą Nadziei wlecze się zygzakiem zapóźniony pijak. W małym domu na Moyard przewraca się bezsennie chudy starzec. Ciemnowłosa dziewczyna trwożnie wybiega w pantoflach na Carmel Street, rozglądając się za swoim kotem. Dzieje się wiele rzeczy, tu i tam mają miejsce różne drobne zdarzenia. Na Cedar Avenue, Arizona Street, Sixth Street i Electric Street stoją grupki przemokniętych konstabli Królewskiej Policji Ulsterskiej. (…) Światło latarni wyłuskuje z mroku chaotyczne inskrypcje: IRA, INLA, UVF, UFF, OTB. Miasto stenografuje na ścianach domów swój pamiętnik. Odrapane i zblakłe ze starości mury mówią o przeszłości, o nienawiści. Qui a terre, a querre, powiadają. W niezliczonych podmuchach trzepoczą plakaty i skrzypią plansze reklamowe. Zachwalają koncerty, zebrania religijne, spektakle teatralne, zebrania religijne, dobra konsumpcyjne i zebrania religijne. (…) Tu i ówdzie masztów uczepiły się flagi. Zwisają z okien, łopoczą na szczytach niektórych wieżowców. Flag jest tysiąc, lecz barw zaledwie pięć i tylko dwa wzory. Zieleń, biel, złoto, czerwień i granat. Dwa trójkolorowe symbole dzielących nas różnic. Na chodnikach, w bramach, na ulicznych barierkach leżą wiązanki kwiatów. (…) Belfastczycy kładą je tam, gdzie inni belfastczycy stracili życie. Mijając te zwiędłe zastanawiasz się, kto tu zginał. Czasem trudno sobie przypomnieć. (…) Widziałeś już flagi, napisy na murach i kwiaty na chodnikach. Tu ludzie gotowi są zabić i zginąć za kawałek trójbarwnej tkaniny. Tak stanowi kodeks honorowy dwóch narodów, które od czterystu, a właściwie ośmiuset lat dzieli wciąż to samo – narodowość i religia. (…) Belfast to miasto, któremu wydarto serce (…)”.

Robert Mcliam Wilson – „Ulica Marzycieli”, tytuł oryginału „Eureka Street”, przekład Maria Grabska-Ryńska, Wydawnictwo Książnica, Katowice 2003, ISBN 83-7132-476-6, ilość stron 404.

Wszystkie cytaty pochodzą z drugiego wydania książki w tłumaczeniu Marii Grabskiej-Ryńskiej.

Twierdza

noreply@blogger.com (Quaffery) — Mon, 16 Apr 2012 13:41:14 PDT

„Twierdza” to umiejscowiony w realiach II wojny światowej horror. Jak przystało na prawdziwy horror jego akcja dzieje się w rumuńskiej Transylwanii, w położonej w Karpatach starej wiosce, nad którą góruje tytułowa twierdza. Nikt nie wie, kto i po co zbudował twierdzę i kto nieustannie od wieków opłaca miejscowych chłopów, utrzymujących tajemniczą twierdzę w stanie świetności. Twierdza wzniesiona została nad głębokim wąwozem, w którym na zachodniej ścianie wystawała ogromna skalna płyta. W dole wąwozu szumiała wypływająca z wnętrza góry rzeka, a na skalnej płycie wznosiła się przylegająca do gór twierdza. Jej cechą charakterystyczną były dziwne krzyże, tysiące krzyży, którymi wyłożono wewnętrzne ściany dziedzińca zamku.

Atutem książki wpływającym korzystnie na nastrój i budowanie napięcia jest nadanie fikcji literackiej cech historycznych realiów. Rzecz cała dzieje się od 22 kwietnia do 3 maja 1941 roku w kraju, który za sprawą Antonescu był bardziej krajem sprzymierzonym niż okupowanym przez hitlerowskie Niemcy. Dowodzący grupą żołnierzy Wermachtu, kapitan Klaus Woermann otrzymuje misję przejęcia twierdzy na bazę wojskową i obserwowania okolicznych terenów na wypadek ewentualnego konfliktu z Rosjanami. W twierdzy zaczynają się dziać niewyjaśnione i makabryczne zjawiska. Sytuacja jest na tyle poważna, że do pomocy Woermanowi wyrusza bezwzględny SS-man, sturmbamfurrer Kaempffer z grupą einsatzkommando. Dla ubranego w czarny mundur z trupią główką na czapce aryjskiego blondyna słowo Hitlera to religia, a eksterminacja Żydów to jego życiowa misja. Pomiędzy honorowym Woermannem, a karierowiczem Kaempfferem szybko rośnie konflikt, który nie sprzyja rozwiązaniu tajemnicy twierdzy….. Do tego wszystkiego dodajmy tajemniczego rudowłosego jegomościa związanego z tajemnicą twierdzy oraz specjalistę od folkloru rumuńskiego, żydowskiego profesora Cusę z przepiękną córką Ewą.

Książka jest zręcznie napisana i wciąga od samego początku, ale niestety gdzieś mniej więcej w połowie czar nieco pryska. To, co utrzymuje w powieści nastrój dreszczowca i nie pozwala czytelnikowi odłożyć książki aż do końcowego rozwiązania akcji jest według specjalistów suspens i tajemnica. Suspens to pytanie, na które odpowiedź znajduje się w przyszłości, tajemnica to pytanie, na które odpowiedź znajduje się w przeszłości. Mniej więcej w połowie, a więc w momencie, w którym Wilson zaczyna sukcesywnie odsłaniać tajemnicę, napięcie nieco opada. Kiedy rzeczy się dzieją i nie wiadomo, kto za nimi stoi, połyka się każdą kolejną stronicę, później czeka się jedynie na to, kto przeżyje jatkę nieczystych sił. Mimo to warto było zafundować sobie trochę zwykłej rozrywki.

Książka została sfilmowana w 1983 roku przez Michaela Manna, a muzykę do filmu stworzył Tangerine Dream.

F. Paul Wilson – „Twierdza”, tytuł oryginalny „The Keep”, tłumaczenie Piotr W. Cholewa, Wydawnictwo Amber, Poznań 1990r., ISBN 83-85079-82-3, ilość stron 367.

Pogodnych, spokojnych i ciepłych Świąt Wielkanocnych !!!

noreply@blogger.com (Quaffery) — Fri, 06 Apr 2012 14:14:10 PDT

Piekło Pacyfiku

noreply@blogger.com (Quaffery) — Wed, 28 Mar 2012 16:23:59 PDT

„Piekło Pacyfiku” to niezwykle realistyczny, poruszający i prawdziwy opis wojny, przedstawiony przez szeregowego żołnierza marines. Eugene Bondurant Sledge to chłopak z zamożnej rodziny szanowanego lekarza z Mobile w Alabamie. Trzymany pod kloszem, bardzo niepozorny, cichy i spokojny, wątłej budowy chudzielec trafia do szkoły dla oficerów. Sledge jednak nie czuje się dobrze spędzając czas na uniwersyteckich wykładach dla przyszłych oficerów, kiedy jego rówieśnicy nadstawiają kark na prawdziwym froncie. Wbrew woli rodziców celowo oblewa egzaminy, żeby otrzymać skierowanie do ośrodka szkoleniowego dla szeregowych marines. Pod koniec 1943 roku odbywa szkolenie w Marine Corps Recruit Depot w San Diego, a później w Camp Elliott, gdzie zgłosił się do sekcji moździerzy. Po serii szkoleń, jako żołnierz kompanii K, 3-go batalionu 5-go pułku 1-ej dywizji piechoty morskiej walczy z Japończykami na Peteliu (operacja Stalemate II od 15 września do 25 listopada 1944r.) i Okinawie (operacja Iceberg od 1 kwietnia do 2 lipca 1945r.). Daje z siebie wszystko. Jego sumienność, wierność wpojonym zasadom oraz autentyczne oddanie i wspieranie towarzyszy broni wzbudza uznanie kolegów, którzy wykorzystując brzmienie jego nazwiska nadają mu nowy przydomek. Mizernej budowy chuchro „Sledge” zostaje przemianowany na „Sledgehammer”, czyli młot, gigantyczny młot!

Podczas krótkiego odpoczynku na Pavuvu Sledge zaczyna „na gorąco” spisywać wspomnienia, które złożyły się na tę książkę. Jest to prawdziwy obraz wojny widzianej oczami szeregowca, który będąc w centrum frontowego chaosu, często nie miał pojęcia, w jakich wydarzeniach uczestniczy, wojny widzianej z perspektywy armijnych dołów, a nie sztabowych ambon, wojny doświadczonej przez tzw. „armatnie mięso”. Taki obraz szokuje i przytłacza, nie pozwala o sobie zapomnieć. Współczesnemu człowiekowi trudno zrozumieć, jak można było przejść przez taki koszmar, przeżyć go i pozostać przy zdrowych zmysłach. Sledgehammer wytrwał, a ucieczki najczęściej szukał w Biblii, którą regularnie czytał przy każdej nadarzającej się okazji. To być może pod wpływem tej lektury, być może pod wpływem silnych, wstrząsających przeżyć, siedząc w okopie słyszy głos Boga, który obiecuje mu, że przeżyje wojnę. Sledge wierzy w to, co słyszał, dlatego nie wstydzi się napisać również o tym.

Wrażenia z lektury tej książki są tym większe, że wspomnienia swoje Sledge spisał w sposób całkowicie pozbawiony patosu, bez wzniosłości i górnolotnych słów. Jest to prosty tekst, napisany niemal reporterskim piórem, tylko niekiedy opatrzony własnymi refleksjami. Autor nie oszukuje i nie wypacza, nie wyolbrzymia bohaterstwa, ale też niczego nie omija i nie wybiela, relacjonuje zdziczenie i okrucieństwo obu stron konfliktu. Pokazuje obłęd i bezsens wojny. W tej książce można dowiedzieć się rzeczy, o jakich nie piszą w szkolnych podręcznikach. O tym, jak żołnierze profanowali zwłoki wrogich żołnierzy, o tym, jakim problemem było utrzymanie na oceanicznych wyspach higieny osobistej, że w gigantycznym upale, wilgoci i deszczu gniły nawet skórzane części żołnierskiego wyposażenia, a co dopiero trzymane tygodniami w żołnierskich butach stopy. Sledge pisze, że kiedy wreszcie mógł zdjąć buty, najpierw wylewał pot, a później zdejmował skarpety…..razem ze skórą. Żołnierze byli dziesiątkowani przez tropikalne choroby, a wszechogarniający odór rozkładających się trupów i ludzkich odchodów wdzierał się wszędzie, podobnie, jak wypasione na zwłokach robaki, które wchodziły do jedzenia. Trudne ukształtowanie terenu, pełniące rolę bunkrów jaskinie i koralowe, twarde plaże, uniemożliwiające okopanie się i ostrzał artyleryjski to kolejne elementy tego koszmaru. Ciekawe jest to, że najgorzej niedogodności tropików znosili umięśnieni, dobrze zbudowani siłacze, których ciała potrzebowały dużo więcej wody, niż organizmy takich chudzielców, jak Sledge. Tym ostatnim łatwiej było zadowolić się kilkoma kroplami wody.

Jednak najbardziej poruszające sceny to te, które opisują wszechobecną śmierć. Wiele z tych opisów zostało wykorzystanych przez S. Spielberga i T. Hanksa w serialu „Pacyfik”:

„Powietrze było ciężkie i parne. Wszędzie na wzgórzach unosił się trupi odór. Silny wiatr nie przynosił ulgi – jedynie potworny fetor z dalszej okolicy. Trupy Japończyków leżały tam, gdzie spotkała ich śmierć, wśród skał i na zboczach. Nie mogliśmy ich pogrzebać, bo gleba była zbyt kamienista. Trupy rozkładały się więc i cuchnęły. Leżały wszędzie w groteskowych pozach z napuchłymi twarzami, okropnie szczerząc zęby. Komuś, kto tego nie przeżył, trudno nawet wytłumaczyć, co to znaczy czuć dzień w dzień i noc w noc obrzydliwy odór gnijącego ciała ludzkiego.” (str.151)

„Spojrzałem i aż wzdrygnąłem się ze wstrętu i współczucia. Zwłoki były już w stanie daleko posuniętego rozkładu, niemal sczerniałe. W tropikach była to normalna kolej rzeczy, ale ciała tych marines zostały bestialsko okaleczone przez nieprzyjaciela. Jednemu odcięto głowę, która leżała mu na piersi; dłonie odrąbano i też złożono na piersi, pod brodą. Patrzyłem z niedowierzaniem na jego twarz, aż zrozumiałem, co się stało: Japończycy odcięli mu członka i wetknęli do ust. Zwłoki drugiego żołnierza zostały potraktowane tak samo. Ciało trzeciego zostało zmasakrowane, jakby rozerwał je na strzępy jakiś drapieżnik. Ogarnęła mnie straszliwa wściekłość i nienawiść do Japończyków. Tak silnych emocji dotąd nie doznałem. Od tej chwili nie miałem już dla nich cienia współczucia, choćby nie wiem co się działo. Prawda, moi towarzysze broni przetrząsali im plecaki i kieszenie w poszukiwaniu pamiątek, wyrywali złote zęby; nigdy jednak nie widziałem, by jakiś żołnierz piechoty morskiej tak barbarzyńsko okaleczył ciało wroga, jak zrobili to Japończycy, gdy natknęli się na zwłoki marines.” (str.158)

„Z góry trup wyglądał jak ludzik z piernika w hełmie, z nogami zastygłymi w biegu. Zginął chyba niedawno, ale w kwietniu przechodziliśmy obok tego strumyka wiele razy i widzieliśmy, jak szczątki Japończyka stopniowo rozkładają się, wnikając w ziemię Okinawy. Dziękowałem losowi, że droga, na której unosił się świeży zapach sosnowego igliwia, jest na tyle wysoko, że nie czuć na niej trupiego fetoru.” (str.216)

„Błoto w niektórych miejscach sięgało po kolana; prawdopodobnie bywało i głębsze, ale nikt nie miał ochoty tego sprawdzać. W promieniu metra od każdego trupa w błocie roiło się od robaków, zmywanych przez wodę podczas każdego opadu. (…) odór gnijących zwłok zapierał dech w piersiach. Aby nie patrzeć na straszne otoczenie, podnosiłem wzrok w górę i obserwowałem szare chmury płynące po niebie. Bez końca powtarzałem sobie, że śni mi się koszmar, z którego zaraz się obudzę i znajdę się zupełnie gdzie indziej. Ale wszechobecny trupi fetor wypełniał mi nozdrza . Czułem go przy każdym oddechu. Żyłem chwilą i myślałem czasami, że wolałbym już umrzeć, niż znosić to, co znosiłem.” (str. 274)

E. B. Sledge często daje wyraz szacunku dla towarzyszy broni, a zwłaszcza starych wiarusów, od których uczył się wojennego rzemiosła. Jest wdzięczny dowódcom, którzy podczas szkoleń dawali szeregowcom porządny wycisk, bo dzięki temu wielu z nich przeżyło. Umiejętności zdobyte w San Diego zaowocowały na Peleliu i Okinawie, a wpojone zasady, duma z przynależności do armijnej rodziny, braterstwo broni, męska przyjaźń, poczucie solidarności i koleżeństwa to dla Sledge’a najwyższe wartości. Pisał, że „tylko dzięki dyscyplinie, esprit de corps i znakomitemu wyszkoleniu zdałem pomyślnie ten trudny egzamin fizyczny i psychiczny – oczywiście przy niemałej dozie szczęścia.” Po wieczornej rozmowie z kolegą, który się zwierzał, jak bardzo boi się śmierci, Sledge napisał: „Przyjaźń była jedyną pociechą żołnierza”.

Trudno zaakceptować śmierć kolegów: „Tak wielu poległych, tak wielu okaleczonych. Tak wiele pięknych nadziei obróconych wniwecz.” Swoje wspomnienia kończy oddając hołd: „Wojna to okrutne, haniebne i straszliwe marnotrawstwo. Walka z bronią w ręku pozostawia niezatarte piętno na tych, którzy muszą brać w niej udział. Jedyne, co było w niej wartościowe, to niewiarygodna odwaga moich towarzyszy i braterstwo między nimi. Podczas szkolenia w Korpusie Piechoty Morskiej uczono nas skutecznego zabijania i sztuki przetrwania. Ale także wzajemnej lojalności i miłości. Ten esprit de corps pomógł nam przeżyć. Póki nie nastanie wieczny pokój i jedne kraje nie zaprzestaną prób zniewolenia innych, trzeba będzie spełnić swój obowiązek i być gotowym na ofiary w obronie ojczyzny – tak jak to uczynili moi towarzysze broni. Żołnierze mawiali: „Skoro w naszym kraju warto żyć, to warto też za niego walczyć.” Nie ma przywilejów bez obowiązków.” To chyba jedyne patetyczne słowa w tej książce i ani słowa o sobie…..

Po klęsce Japonii Eugene B. Sledge służy w wojskach okupacyjnych w Chinach, po wojnie robi doktorat z zoologii i wykłada na Uniwersytecie w Montevallo. Umiera w 2001 roku.

Eugene B. Sledge – „Piekło Pacyfiku”, tytuł oryginału: „With the Old Breed”, Wydawnictwo Magnum, Warszawa 2011, Przekład: Władysław Jeżewski, ISBN 978-83-89656-69-8, ilość stron 346 + przypisy.

Trzech panów w łódce, nie licząc psa

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sun, 25 Mar 2012 11:49:55 PDT

Kiedyś chciałem sprawdzić w internecie, do jakiej choroby pasują objawy, których istnienie stwierdziłem pewnego dnia w swoim organizmie. Cokolwiek czytałem, wszystko pasowało. Dokładnie do tego samego wniosku doszedł Jerome, bohater i narrator „Trzech panów w łódce, nie licząc psa”, wertując w bibliotece medyczną literaturę fachową. Na szczęście, po tym jak z przerażeniem skonstatował, że jest śmiertelnie chory, znajomy lekarz szybko wybił mu z głowy stan terminalny. Nie mogąc więc umrzeć pan J. stwierdził, że jest chroniczne przemęczony.

Ponieważ do podobnego wniosku doszli dwaj przyjaciele pana J., czyli George i Harris, wszyscy trzej gentlemani postanowili wyruszyć na wyprawę, podczas której w przepięknych okolicznościach przyrody mogli podreperować nadwątlone zdrowie. Po wspólnej naradzie wybór padł na wycieczkę transportem wodnym po Tamizie, w kierunku Oxfordu. Do łódki, oprócz licznego bagażu dorzucili psa Montmorency’ego i wyprawa gotowa.

Pomysł podróży wodnej trzech wielkomiejskich „ekspertów” od turystyki i psa zawadiaki już sam w sobie był wystarczającym powodem do śmiechu. Okazji do śmiechu dopełniły liczne pechowe sytuacje, które zakłócały podróżnikom relaksacyjno-turystyczną aurę. Trzem pechowcom-mieszczuchom przeszkadzało niemal wszystko: statki parowe, pogoda, niesforne liny żeglarskie, oporna konserwa, rozkład jazdy pociągu, prywatne tereny nad brzegiem Tamizy, itd., itp. Panowie jednak robią dobrą minę do złej gry i nie poddają się. Do tego wodno-biwakowego anturażu pisarz dodał również dziesiątki opowiastek i wspomnień zaczerpniętych z lamusa rodzinnych historii oraz z innych podróży. Te wspomnienia o rodzinie, znajomych, przyjaciołach, a także kilka refleksji o charakterze historyczno-patriotycznym dopełniły po brzegi zawartą w tej książce humorystyczno-ironiczną kolekcję anegdot oraz dowcipów sytuacyjnych.

Jerome K. Jerome posiadał kapitalną zdolność czynienia z najprostszych, zwykłych czynności i codziennych zdarzeń, humorystycznych opowieści, w których umiejętnie obnażał ludzkie przywary, wyśmiewał różne zachowania pokazując je w przejaskrawiony, ironiczny sposób. Pakowanie podróżnego bagażu, wieszanie na ścianie obrazu przez roztargnionego wujka, koncert fortepianowy niemieckiego profesora w asyście studentów prześmiewców, opowiadane przez wędkarzy historie o złowieniu taaaaakiej ryby są dla narratora genialną okazją do podzielenia się z czytelnikiem prześmiewczymi dyrektyjkami na poprawę humoru.

Napisana prostym językiem książka to naprawdę świetna rozrywka, a zawarty w niej humor to sposób na największą chandrę. Nie dziwię się, że książka od ponad 120 lat jest nieustannie tłumaczona i wznawiana na całym świecie i choć zaliczenie jej do arcydzieł światowej literatury jest w mojej ocenie trochę na wyrost to z pewnością jest to pozycja, którą warto mieć w swojej biblioteczce.

Jerome Klapka Jerome – „Trzech panów w łódce, nie licząc psa”, tytuł oryginału „Three Men in a Boat, to Say Nothing of the Dog”, przekład: Magdalena Gawlik-Małkowska, Wydawnictwo Vesper, Poznań 2007r., ISBN 978-83-60159-51-4, ilość stron 248.

Pokochaj siebie

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sun, 25 Mar 2012 10:13:10 PDT

Rzadko sięgam po poradniki psychologiczne, jednak książka „Pokochaj siebie” przyciągnęła moją uwagę z dwóch powodów. Pierwszy to konstrukcja samej książki. Niemal wszystkie współczesne poradniki psychologiczne pisane przez amerykańskich specjalistów opierają się na schemacie: powiedz, co powiesz, później to powiedz, a na końcu powiedz, co powiedziałeś. W rezultacie książki takie, nawet jeśli liczą kilkaset stron, mają tyle wartościowej treści, co w prasowym artykule. Zwykłe naciągactwo. Wayne W. Dyer spodobał mi się tym, że od razu przystąpił do rzeczy bez stosowania tricków-wypełniaczy.

Drugi powód to opieranie treści książki na logice. Częstym grzechem autorów takich poradników jest styl, który ja nazywam szałem uniesień na fali maniakalnej euforii. Kiedy czytam kilkaset razy tekst w guście: „Uwierz w siebie! Wyzwól siłę, jaką masz w sobie! Obudź wewnętrzną energię!” i na poparcie ludzkich możliwości autor podaje przykład sąsiadki, która pewnego dnia obudziła się i powiedziała sobie, że od dzisiaj będzie innym człowiekiem i dzięki temu po przyjeździe do pracy od razu znalazła miejsce na parkingu – od razu taki poradnik ląduje w koszu. Dyer tak nie pisze, snuje czysto logiczne rozważania, prezentuje sensowne, mądre opinie, trzeźwe spojrzenie, wyciąga wnioski oparte na związku przyczynowo-skutkowym.

Dyer najpierw tłumaczy, co to jest sylogizm logiczny: przesłanka pierwsza – Arystoteles jest mężczyzną. Przesłanka duga – Wszyscy mężczyźni maja zarost na twarzy. Wniosek – Arystoteles ma zarost na twarzy. Po co to robi? Ponieważ punktem wyjścia do rozpoczęcia pracy nad samokontrolą własnych myśli i emocji jest prosty sylogizm: Przesłanka pierwsza – Potrafię kontrolować swoje myśli. Przesłanka druga – Moje uczucia są pochodną moich myśli. Wniosek – potrafię kontrolować swoje uczucia. Tak się zaczyna, później jest coraz ciekawiej.

Książka zawiera mnóstwo fantastycznych spostrzeżeń. Autor twierdzi, że jedną z największych bolączek współczesności jest to, że ludzie nie potrafią żyć teraźniejszością, nie potrafią się cieszyć bieżącą chwilą. Cały czas marnotrawimy na zajmowanie się grzechami z przeszłości lub niepokojami o przyszłość, a tak naprawdę mamy tylko teraźniejszość. Dyer zauważa, że jedynym dowodem życia jest rozwój. Nie rozwijasz się oznacza, że nie żyjesz. Podaje ciekawą definicję miłości. Miłość to umiejętność pozwalania swoim bliskim, aby byli kimkolwiek zechcą, bez jakiegokolwiek nalegania na spełnienie moich oczekiwań. Spełnianie cudzych oczekiwań, szukanie uznania u innych to podleganie manipulacji. Każdy musi zrozumieć, że jest wartościowy i ważny, jeśli to zrozumie, nie będzie oczekiwał potwierdzenia swojej wartości u innych.

Dezaprobata to normalne zjawisko, bo każdy ma prawo do własnego zdania. Jeśli coś mówisz, to 50 % twoich słuchaczy z definicji nie będzie się z tobą zgadzać. To normalne. Abraham Lincoln powiedział: „Gdybym miał czytać, nie mówiąc już o odpowiadaniu na wszystkie ataki, które są we mnie wymierzone, to równie dobrze można by zamknąć ten interes i nie robić nic. Robię wszystko, jak tylko potrafię najlepiej, i mam zamiar postępować tak do samego końca. Jeśli okaże się, że postępowałem prawidłowo, to wtedy to, co się teraz przeciw mnie mówi, nie będzie nic warte. Jeśli okaże się, że postępowałem niewłaściwie, to nawet gdyby dziesięciu aniołów przysięgało, że mam rację, nie będzie to stanowiło żadnej różnicy.” Popełnianie błędów jest rzeczą ludzką, to że je popełniamy, nie obniża naszej wartości! Winston Churchill powiedział: „Maksyma: Tylko doskonałość się liczy” znaczy tyle samo, co niemoc.” Perfekcjonizm oznacza niezdolność do działania. I jeszcze jedno – sprawiedliwość to…..fikcja. To, co dla jednego jest sprawiedliwe, dla drugiego nie. Po co więc doprowadzać się do frustracji z powodu czegoś, co nie istnieje?

To tylko kilka ciekawych kwestii przedstawionych w bardzo telegraficznym skrócie. Polecam tę książkę, bo można z niej wyciągnąć wiele ciekawych wniosków i wskazówek dla siebie, bo jak pisze Dyer: „Osoba, która uwolniła się od wszystkich słabości swojego charakteru, wydaje się postacią fikcyjną. Niemniej jednak wyzbycie się autodestrukcyjnego zachowania nie jest fikcją. Stanowi realną możliwość.”

Wayne W. Dyer – „Pokochaj siebie”, tytuł oryginału „Your Erroneous Zones”, przekład Marian J. Waszkiewicz, Wydawnictwo Jacek Santorski & Co, Warszawa 2005, Wydanie drugie (poprawione), ISBN 83-89763-06-0, ilość stron 304.

Stulatek, który wyskoczył przez okno i zniknął

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sat, 24 Mar 2012 13:50:30 PDT

Ta książka nie bez kozery została okrzyknięta szwedzkim Forrestem Gumpem. Główny bohater, Allan Karlsson, w dniu swoich setnych urodzin ucieka z domu spokojnej starości, by ze zdobytym przypadkowo, osobliwym bagażem, iść przed siebie na całość, tak jak to robił przez całe życie. Odtąd czytelnik będzie się śmiał nie tylko uczestnicząc w brawurowej ucieczce stulatka, ale również w licznych, retrospektywnych opisach niesamowitych przygód, w jakich uczestniczył, i jakie współtworzył na przestrzeni ostatniego wieku. A były one niesamowite i – tak jak u Forresta Gumpa – miały związek z prawdziwą historią i nietuzinkowymi, choć niekoniecznie pozytywnymi postaciami.

Wszystkie te postaci były bardzo zainteresowane szczególnymi uzdolnieniami Allana Karlssona, który od dzieciństwa przejawiał wybitny talent…. pirotechniczny. Amator pirotechnik, a także amator mocnych trunków, który wysadził w powietrze swój rodzinny dom i rozwiązał zagadkę bomby atomowej, gościł na salonach politycznych od Kremla po Gabinet Owalny. Był „leczony” przez Lundborga, pił wódkę ze Stalinem, wysadzał mosty dla generała Franco, przyjaźnił się Harrym Trumanem, poznał Mao Zedonga, Winstona Churchilla, generała de Gaulle’a, Berię. Poznał najwybitniejszych specjalistów z dziedziny fizyki, którzy tak jak Allan interesowani się wybuchami, tyle że tymi, które były następstwem rozszczepienia pierwiastków radioaktywnych. Chodzi o Georgija Florowa, Julija Borysewicza Popowa czy Roberta Oppenheimera. Allan przemierzył cały świat, przeszedł Himalaje, skonstruował niejedną bombę, to i owo wysadził w powietrze, przesiedział pięć lat w łagrze, nauczył się wielu języków, przeżył różne formy totalitaryzmu i głupoty i tylko jednego żałował……. że wódki zawsze było za mało.

Ale przeszłość Allana to jeden, a teraźniejszość to drugi strumień wydarzeń, które wzajemnie się przeplatają tworząc namalowany przez pisarza obraz współczesnego świata. W obrazie tym – jak mawiają nasi Bracia Słowianie – jest i straszno i smieszno. Nie sposób przywoływać tu wszystkich bohaterów, towarzyszy podróży Allana, dlatego zainteresowanych odsyłam do książki. Jedno jest pewne, cała fabuła książki, bohaterowie w niej występujący oraz ironiczny humor, który splata wszystko w jedną całość, bezlitośnie obnażają bezsens i głupotę wszelkich prób dzielenia, segregowania, „poprawiania”, „nawracania” mas. Głupota eugeniki, okrucieństwo komunizmu, wykorzystanie nauki do zabijania ludzi i bezsens wszelkich innych „izmów” jest aż nazbyt oczywisty. Do tego dochodzi obłuda, zakłamanie, konformizm i koniunkturalizm współczesnych ludzi na tzw. świeczniku.

Brawa dla Jonasa Jonassona za to, że w bezpretensjonalny sposób, z ogromną dawką świetnego humoru, prostym językiem pokazał rzeczywistość, w której jedynym normalnym osobnikiem z gatunku homo sapiens wydaje się ten, którego powszechnie uważano za nienormalnego. I choć momentami wydawało mi się, że pisarz za bardzo ponaciągał treść książki do granic absurdu, to polecam ją gorąco, zwłaszcza tym, którzy potrzebują coś na poprawę humoru.

Jonas Jonasson – „Stulatek, który wyskoczył przez okno i zniknął”, przekład z języka szwedzkiego: Joanna Myszkowska-Mangold, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2012r., ISBN 978-83-7799-061-2, Nr 900082215, ilość stron 416.

Pacyfik

noreply@blogger.com (Quaffery) — Mon, 12 Mar 2012 15:00:14 PDT

Hugh Ambrose zadedykował swoją książkę ojcu, Stephenowi E. Ambrose’owi, autorowi słynnej „Kompanii Braci”. Te dwie książki różni wiele, a te różnice niestety nie przemawiają na korzyść „Pacyfiku”. Według słów autora, książka „Pacyfik” miała z założenia stanowić uzupełnienie serialu pod tym samym tytułem, a nie jego pisemną kopię. A więc scenariusz do serialu miał opowiadać o jednych wydarzeniach wojny na Oceanie Spokojnym, a książka o innych, dla których nie starczyło miejsca w filmie. Jeśli natomiast chodzi o bohaterów, to niektórzy z nich pojawiają się zarówno w filmie, jak i w książce, a postacią zdecydowanie najbardziej eksponowaną jest sierżant Basilone.

Książka przedstawia wojenne wydarzenia oczami bezpośrednich uczestników, żołnierzy amerykańskich, którzy pozostawili po sobie liczne listy, wspomnienia, dzienniki, zdjęcia, wywiady, wojskowe raporty. Jednym z nich był wspomniany wyżej żołnierz piechoty morskiej John Basilon „Manila”, syn włoskich imigrantów, który stał się gwiazdą tamtych czasów. Jako bohater narodowy, uczestniczył w kampanii sprzedaży obligacji wojennych, dlatego pozostało po nim wiele materiałów i zdjęć. Niestety wojny nie przeżył. Kolejnym bohaterem książki jest podporucznik Vernon Micheel „Mike”, pilot marynarki wojennej, który zdobywał doświadczenie stacjonując na amerykańskich lotniskowcach, z których jego eskadra startowała do walk powietrznych z Japończykami. O wojnie na Pacyfiku wiele mogli też powiedzieć dwaj przyjaciele z Mobile w Alabamie, którzy na ochotnika wstąpili do marines: Sidney C. Phillips oraz Eugene B. Sledge. Ten ostatni pozostawił po sobie jedne z najbardziej realistycznych i szokujących wspomnień, wydanych w książce pt. „Piekło Pacyfiku” (recenzja wkrótce). I wreszcie porucznik Austin „Shifty” Shofner, którego przeżycia frontowe, obozowe i partyzanckie wystarczyłyby na osobną książkę i film.

Przedstawienie wydarzeń wojennych oczami tych ludzi stanowi atut książki, bo nic tak nie przedstawia prawdy wojny jak relacje zwykłych frontowców, weteranów, którzy tygodniami gnili w okopach, głodowali i chorowali, poznali życie w dżungli, zabijali i tracili zmysły wskutek przeżytych, trudnych do opisania okropieństw. To oni nadstawiali karku w walkach na półwyspie Bataan, na Midway, Guadalcanal, Iwo Jimie, Okinawie i mimo, że nie zawsze wiedzieli i rozumieli, w czym uczestniczą, to wolę czytać relacje szczerych, prostolinijnych żołnierzy, niż wspomnienia wielkich strategów w generalskich mundurach, z sygnetem West Point na ręku, często o bardzo wybujałym, ekscentrycznym ego. Ale odnoszę wrażenie, że autor zmarnotrawił pozytywne walory wspomnień i relacji swoich bohaterów. Po pierwsze dlatego, że prawie nie wykorzystał cytatów i zdecydowaną większość relacji „przepuścił przez magiel” własnej obróbki pisarskiej. Realizm wspomnień bezpośrednich świadków zdarzeń wiele na tym stracił. Po drugie, dlatego, że ta obróbka pisarska jest w mojej ocenie chaotyczna, tekst książki sprawia wrażenie poszarpanego. Bardzo często czyta się tekst „Pacyfiku”, jakby stanowił zlepek zdań wyjętych z większej całości, w której ktoś markerem zaznaczył najważniejsze wątki.

Mimo to cieszę się, że przeczytałem tę pozycję, bo jest to kolejna książka, która przedłuża pamięć o prawdziwym bohaterstwie i braterstwie broni, a jednocześnie o okrucieństwie i bezsensie wojny. W książce zamieszczono zdjęcia historyczne z życia bohaterów, jak i z planu filmowego.

Hugh Ambrose – „Pacyfik”, Wydawnictwo Magnum, Warszawa 2011, Przekład: Władysław Jeżewski, Maciej Antosiewicz, ISBN 978-83-89656-78-0, ilość stron 482 + przypisy (38 stron).

Burza nad Pacyfikiem – tom II

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sun, 11 Mar 2012 10:06:01 PDT

Kontynuację wojennych (z tomu pierwszego) zmagań na Pacyfiku czyta się jeszcze ciekawiej, tym bardziej, że w tomie drugim „Burzy nad Pacyfikiem” dobra passa wroga wreszcie się kończy, a nic tak dobrze nie robi dla ducha, jak zwycięstwo naszych. Tak jak w pierwszym tomie Flisowski opisywał głównie bitwy morskie, tak w tomie drugim walki marynarzy i lotników uzupełnione są licznymi opisami działań lądowych. Taki był charakter tej wojny i strategia aliantów, którzy zdobywali poszczególne wyspy i wysepki, zamieniając je w bazy wypadowe do dalszych działań wojennych. Okazuje się bowiem, że niewielkie wysepki, które są ledwo widoczne na mapie, na wielkim oceanie stanowiły ważne obiekty strategiczne z lotniskami i portami dla okrętów wojennych. Dlatego sukcesywnie zdobywano poszczególne archipelagi, wykorzystując wszelkie dostępne siły: lotnictwo, wszystkie rodzaje okrętów, piechotę morską z siłami amfibijnymi oraz wojska inżynieryjne (tzw. pszczoły).

Ocean Spokojny pod względem dowodzenia podzielony był na: Obszar Pacyfiku, na którym dowódcą sił zbrojnych wszystkich rodzajów broni był admirał Chester W. Nimitz oraz Obszar Południowo-Zachodniego Pacyfiku (Australia, część Wysp Salomona, Nowa Gwinea oraz Indie Holenderskie) dowodzony przez generała Douglasa MacArthura. Flisowski podkreśla, że obaj ci dowódcy byli indywidualnościami silnie zarysowanymi. Jak pisze nie bez zjadliwości znawca zagadnień dowodzenia, brytyjski wicemarszałek lotnictwa Kingston-McCloughry: „...Obaj byli despotami i każdy chciał działać według własnego widzimisię: żaden z nich nie był skłonny do wyrażenia zgody na większe przesunięcie sił, zgodnie z wymaganiami rozwijających się kampanii.” Rywalizacja amerykańskich generałów miała duże znaczenie dla tej kampanii. MacArthur chciał iść za ciosem wykorzystując szok po upadku Guadalcanalu i zwycięskim zakończeniu kampanii na wschodnim cyplu Nowej Gwinei. Nimitz natomiast na początku 1943 roku nie miał jeszcze dość sił, by wypierać Japończyków idąc przez środek Pacyfiku. Komitet szefów sztabów amerykańskich sił zbrojnych kilkakrotnie musiał określić wytyczne do działań na Pacyfiku, dzieląc poszczególne operacje pomiędzy siły dowodzone przez ambitnych generałów.

Nie będę tutaj szczegółowo opisywał poszczególnych kampanii, bo z uwagi na obszerność materiału historycznego jest to po prostu nie możliwe, zainteresowanych odsyłam do książki Flisowskiego. Ograniczę się tutaj do kilku osobistych uwag, jakie nasunęły mi się podczas lektury „Burzy nad Pacyfikiem”. Pierwsze spostrzeżenie nasuwa mi się zawsze przy tego rodzaju książkach, a dotyczy ceny, jaką ludzie płacili za ten cały wojenny zgiełk. Były to przede wszystkim ogromne koszty ludzkie, a później sprzętowe i finansowe. Ileż ludzie tracili (i tracą) na konfliktach wojennych, na dyktaturach, na roszczeniach terytorialnych. Że też jeszcze gatunek ludzki nie poszedł po rozum do głowy i nie wyciągnął z tego lekcji na przyszłość. Nawet małpa, jak raz się na czymś sparzy, to drugi raz po to nie sięgnie, a przecież DNA człowieka, jakby nie było, różni się kilka procent od DNA małpy.

Kolejna sprawa to coś, co mnie zawsze fascynowało: braterstwo broni, czyli zjawisko, którego nie da się porównać z niczym innym i autentyczne bohaterstwo, nieudawane poświecenie. Zwykli, prości i często niewykształceni młodzi mężczyźni wykazywali się niewyobrażalną wytrzymałością, odpornością, odwagą i poświeceniem, o jakim dzisiaj można jedynie czytać w książkach. A przecież wielu z nich poszło tam nie z poboru, ale na ochotnika! Liczni zostali nie tylko kalekami w sensie fizycznym, ale również, a może przede wszystkim, odnieśli niemożliwe do wyleczenia rany w psychice. Takie postawy zawsze mnie fascynowały, a można w tej książce o nich sporo poczytać.

I wreszcie ostatnia refleksja. To niesamowite, jak wiele na wojnie zależy od sił natury, od zwykłych zbiegów okoliczności, od ludzkich pomyłek. Ileż to razy nagłe zachmurzenie czy niespodziewany deszcz, siła wiatru, gwałtowny sztorm, ciemność nocy czy światło księżyca, ukształtowanie terenu, decydowały o powodzeniu lub klęsce takiej czy innej akcji militarnej. Można było dysponować najlepszym sprzętem, świetnym wywiadem, mieć dokładne rozpoznanie topograficzne, wyszkolonych marines, a o rezultacie operacji i tak decydował nieprzewidziany wcześniej przez nikogo czynnik. Bez względu na posiadane uzbrojenie, bez względu na zdolności ludzi, umiejętności nawet najgenialniejszych strategów – na wojnie, a szczególnie na oceanie ostatnie zdanie należało zawsze do pierwotnych, nieokiełznanych żywiołów naturalnych. Dziwne jest też to, jak wiele zależało od przypadku, od nagłych i nieoczekiwanych przemyśleń wojennych strategów, od ich temperamentów. Wystarczy tu wspomnieć o rywalizacji pomiędzy Nimitzem i MacArthurem, czy pomyśle zabicia admirała Yamamoto, na który niemal przypadkiem wpadł podczas lunchu minister marynarki Frank Knox.

Flisowski napisał „Burzę nad Pacyfikiem” bazując na oficjalnych, historycznych dokumentach i oficjalnej historii opracowanej przez amerykańskich, armijnych kronikarzy. Zawarł w niej liczne cytaty i wspomnienia autentycznych świadków wydarzeń, ale i przedstawił ciekawe rysy historyczne dotyczące poszczególnych wysp i archipelagów. Jest wiele map, zdjęć i szkiców. Autor nie zapomniał również o poczuciu humoru, bo w życiu jest tak, że nawet w najpoważniejszych i najtragiczniejszych sytuacjach zdarzają się momenty komiczne. Podobno najlepszym komentarzem do stosowanej przez Amerykanów na wyspach Pacyfiku strategii walki (polegającej na poprzedzeniu desantu kilkudziesięciogodzinnym ostrzałem artyleryjskim) był dowcip japoński: „Jacy żołnierze są najlepszymi wojownikami dżungli? Amerykanie. Dlaczego? Oni najpierw dżunglę likwidują, a dopiero później wkraczają.”

Zbigniew Flisowski – „Burza nad Pacyfikiem”, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989, ISBN 83-210-0412-1, ilość stron 988, w tym 792 tekstu, pozostałe strony to aneksy, przypisy, skorowidze.
Zdjęcia pochodzą z książki.

Comeback

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sat, 10 Mar 2012 08:21:18 PST

Po wielomiesięcznej przerwie ogłaszam powrót syna marnotrawnego do blogosfery. Sorry za długie milczenie i brak ruchu przerywany od czasu do czasu informacjami-wypełniaczami. Ale c’est la vie, nie zawsze życie da się pogodzić ze swoimi pasjami, a doba niestety trwa tylko tyle ile trwa. Mam nadzieję, że teraz ruch na blogu będzie nieprzerwany, acz może nie tak intensywny, jak kiedyś.

Na początek kilka zmian w wyglądzie bloga. Po pierwsze postanowiłem wyrzucić wszystkie zbędne bajery i świecidełka, które tylko spowalniały ładowanie strony. Po drugie, zmiana szablonu na prostszy, acz zdecydowanie odbiegający kolorystycznie od poprzedniego.

Trzecia zmiana to pożegnanie z portalami społecznościowymi, na których znajdowały się odpowiedniki „Moich lektur”. Moje doświadczenia z takimi facebookowymi miejscami są zdecydowanie negatywne. Ilość maili i komentarzy od kretynów podszywających się pod Dalajlamę, carycę Katarzynę, czy Adolfa Hitlera doprowadzał mnie do pasji, niemającej nic wspólnego z pasją do książek. Prawdziwi fani książek i tak trafią do miejsc, w których rządzą książki. Tak, tak, wiem, znam powiedzenie, że jak nie istniejesz na Facebooku to nie istniejesz w ogóle, ja mimo to zaryzykuję i zaufam intuicji i inteligencji czytelników, którzy, mam nadzieję, i tak zawitają do tego i innych blogów o czytaniu.

A więc dzięki wszystkim, którzy zaglądali tutaj dotychczas i zapraszam na przyszłość, wkrótce kilka recenzji z przeczytanych ostatnio książek.

Tydzień eBooków

noreply@blogger.com (Quaffery) — Wed, 07 Mar 2012 12:01:10 PST

Szczegóły: EBOOK WEEK

Artykuły: TYDZIEŃ CZYTANIA EBOOKÓW, ŚCIĄGNIJ SOBIE KSIĄŻKĘ W 60 SEKUND, PAPIER RZĄDZI. Z WYJĄTKAMI.

Éric-Emmanuel Schmitt w Bibliotece Śląskiej!

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sun, 05 Feb 2012 14:28:12 PST

Éric-Emmanuel Schmitt, laureat literackiej Nagrody Goncourtów przyjeżdża do Biblioteki Śląskiej na premierę swojej najnowszej powieści „Kobieta w lustrze”.

Spotkanie, które poprowadzi red. Dariusz Bugalski odbędzie się 22 lutego 2012 r. o godz. 17.00 i zainauguruje cykl „Dobre książki i kawa z...” będący pierwszym w Polsce programem spotkań autorskich odpowiadającym rzeczywistym potrzebom czytelniczym.

Org. Instytut Książki, Biblioteka Śląska, Wydawnictwo Znak. Wstęp wolny!

Na podstawie informacji ze strony Biblioteki Śląskiej

Burza nad Pacyfikiem – tom I

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sun, 20 Nov 2011 14:01:07 PST

„Burza nad Pacyfikiem” Zbigniewa Flisowskiego to dzisiaj niemal klasyk, któremu trudno znaleźć konkurenta. Dwa opasłe tomiska opisujące i analizujące bardzo szczegółowo wszystkie wydarzenia konfliktu na Pacyfiku liczą łącznie ponad 1500 stron. Nie znam bardziej starannego i wyczerpującego opracowania dotyczącego wojny na Pacyfiku.

Flisowski zaczyna swoją opowieść w zamierzchłych czasach, sięgając aż do czasów szogunów z początków XVII wieku, kiedy Japonia była krajem szczelnie zamkniętym na wpływy z zewnątrz. Opisuje drogę, jaką przeszła Japonia osiągając pozycję liczącego się na arenie międzynarodowej gracza i próby uregulowania równowagi sił morskich poprzez układ waszyngtoński w 1921 roku i konferencje londyńskie na początku lat 30-tych XX wieku. Flisowski przedstawia ideę japońskich militarystów zmierzających do objęcia „ośmiu krokwi świata” pod jednym, japońskim dachem. Myśl ta znalazła swoje odzwierciedlenie w książce Ikki Kity pt. „Program Rekonstrukcji dla Japonii”, zwaną przez niektórych polityków japońską „Mein kampf”. Później oczywiście był tragizm Pearl Harbor i przystąpienie USA do wojny, zajęcie Wake, walki o Bataan i Korregidor, klęska brytyjskich pancerników pod Kuantan, bitwy na Morzu Jawajskim, Morzu Koralowym. No i wreszcie przełom pod Midway, bitwy pod Savo, u Wysp Salomona, u Przylądka Esperance, u wysp Santa Cruz, nocne bitwy pod Guadalcanal.

Wszystkie bitwy są opisane z zegarmistrzowską wręcz dokładnością, z licznymi detalami technicznymi dotyczącymi uzbrojenia, tonażu okrętów, rozwijanej prędkości i odtworzonego co do minuty czasu walki, liczby ofiar i strat w sprzęcie bojowym. Opisy walk są opisane tak obrazowo i emocjonalnie, że wprost trudno się oderwać, a to wszystko okraszone licznymi tekstami źródłowymi zaczerpniętymi ze wspomnień, dzienników, pamiętników, artykułów prasowych i dokumentów wojskowych. Flisowski oddaje w tych wspomnieniach głos zarówno marynarzom, lotnikom i generałom amerykańskim, jak i japońskim. Stara się zachować przy tym pełen obiektywizm, łagodzi surową krytykę wobec wielu dowódców, którzy znaleźli się w trudnych sytuacjach wojennych i podjęli z punktu widzenia teoretyków i historyków II wojny światowej kontrowersyjne decyzje.

Książka świetnie pokazuje zmianę taktyki wojennej na morzach i oceanach poprzez rosnące znaczenie wielkich lotniskowców. Przedstawia różnice nie tylko w uzbrojeniu przeciwnych stron konfliktu, ale również, a może przede wszystkim, różnice cywilizacyjno-kulturowe. Z jednej strony żołnierze demokratycznego państwa, dla których prezydent jest wybieralnym przedstawicielem narodu, z drugiej słudzy cesarza-boga, któremu wszyscy poddani winni są życie. W przeciwieństwie do Amerykanów nie rozumieją, co to znaczy wypowiedzenie wojny, nienaruszalność rozbitków i jeńców, szacunek dla kobiet. Dla Japończyków liczyło się tylko zwycięstwo, przegrany winny był śmierci, bez względu na okoliczności. Dlatego to była moim zdaniem wojna nie tylko pomiędzy państwami, to była wojna pomiędzy cywilizacjami.

Książka napisana bardzo przystępnym językiem, a do każdej opisywanej bitwy dołączona jest prosta, łatwa w orientacji mapka. Jest też wiele ciekawych zdjęć. Tom pierwszy kończy się na końcu roku 1942, a ciąg dalszy w liczącym ponad 1000 stron tomie drugim. Niebawem zabieram się więc do czytania. Polecam wszystkim miłośnikom marynistyki i II wojny światowej.

Zbigniew Flisowski – „Burza nad Pacyfikiem”, Wydawnictwa Lampart i Bellona, Warszawa 1994, ISBN 83-902554-1-3, 83-11-08381-9, ilość stron 453 strony tekstu + 83 strony, na które składają się: bibliografia, spis ilustracji, skorowidz nazw okrętów i statków, skorowidz nazw geograficznych, oraz ilustracje, sylwetki i dane techniczno-taktyczne okrętów i samolotów.

Największy Brat

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sun, 20 Nov 2011 01:42:02 PST

Zaraz po przeczytaniu „Kompanii Braci” chciałem dowiedzieć się więcej o dowódcy sławnej kompanii, Dicku Wintersie. Na szczęście książka „Największy Brat” L. Alexandra była od razu dostępna w bibliotece, więc szybko zabrałem się do czytania. Oczywiście, z uwagi na moje zafascynowanie osobą Wintersa, książkę dosłownie połknąłem w dwa dni. I tu duże zaskoczenie, bo okazuje się, że w części dotyczącej wojskowo-frontowego życia głównego bohatera jej tekst jest niemal identyczny, jak tekst „Kompanii Braci”. Okazuje się bowiem, że Larry Alexander (o czym sam pisze w swojej książce) oparł swoją opowieść dokładnie na tych samych materiałach, notatkach, wspomnieniach, które wykorzystał S. Ambrose w książce „Kompania Braci”, a T. Hanks i S. Spielberg w serialu pod tym samym tytułem. Momentami odnosiłem wrażenie, że niektóre zdania zostały przez Alexandra po prostu przepisane. Wygląda na to, że tak naprawdę, wspomnienia dotyczące Kompanii E 506 Pułku Piechoty Spadochronowej 101 Dywizji Powietrzno-Desantowej napisał sam Winters i inni żołnierze, a zarówno Ambrose w „Kompanii Braci” oraz Alexander w „Największym Bracie” nadali temu jedynie ostateczny kształt.

Jedyną różnicę pomiędzy tymi książkami stanowi wzbogacenie historii Wintersa o treść listów, jakie wysłał do swojej przyjaciółki DeEtty z frontu w Europie. Listy te Winters odzyskał od DeEtty już po „Kompanii Braci”. Drugą różnicą jest wzbogacenie opowieści o fakty z prywatnego życia Wintersa przed i po wojnie. Alexander pokazuje, jak wyglądało życie rodzinne bohatera, jak kształtowała się jego osobowość, jakie otrzymał wychowanie w swoim rodzinnym domu, jak założył własną rodzinę i jak do końca pozostał wierny swojej religii (był menonitą) i swoim zasadom. Nie odstępował od nich nigdy i kiedy w jednej ze scen filmu któryś z aktorów miał wypowiedzieć obraźliwy epitet pod adresem memonitów, Winters kategorycznie się sprzeciwił i wymógł na Tomie Hanksie zmiany w filmie. Są też w książce szczegóły dotyczące współpracy przy pisaniu książek (zarówno przez Ambrose’a jak i przez Alexandra), przy nakręcaniu filmu oraz powojennych kontaktów Wintersa z pozostałymi Braćmi z Kompanii E, którzy zawsze uważali swojego dowódcę za Największego Brata.

Właśnie się dowiedziałem, że Dick Winters na krótko przed śmiercią napisał autobiografię, która w USA ukazała się pod tytułem „Beyond Band of Brothers: The War Memoirs of Major Dick Winters”. Mam nadzieję, że książka ta ukaże się również w Polsce.

Zdjęcia Dicka Wintersa oraz obrazy Kompanii Braci pochodzą ze strony internetowej: Major Dick Winters.

Larry Alexander – „Największy Brat. Życie majora Dicka Wintersa dowódcy kompanii braci”, tytuł oryginału: „The Life of Major Dick Winters, the Man Who Led the Band of Brothers”, przekład Maciej Głogoczowski, Wydawnictwo Magnum, ISBN 978-8389656-23-0, ilość stron 30 + bibliografia i przypisy.

Kompania Braci

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sat, 19 Nov 2011 15:37:52 PST

Zawsze byłem zafascynowany D-day i od samego początku byłem fanem serialu „Kompania Braci”, który obejrzałem z zapartym tchem od pierwszego do ostatniego odcinka. Dlatego przeczytanie książki Stephena E. Ambrose’a było tylko kwestią czasu, który właśnie nadszedł. I powiem krótko – oszalałem na punkcie kompanii E 2-go Batalionu 506-go Pułku Piechoty Spadochronowej 101-ej Dywizji Powietrzno-Desantowej Armii USA, a moja szczególna fascynacja dotyczy majora Richarda Dicka Wintersa, z jednej strony zwykłego, normalnego faceta, z drugiej darzonego wielkim szacunkiem bohatera, który zmarł 2-go stycznia tego roku, w wieku 92 lat.

Na czym polegał fenomen Wintersa? Na normalności. Był przykładem człowieka, który otrzymał solidne, rodzinne wychowanie w szacunku do religii, pracy i każdego człowieka i tym szacunkiem, solidnością oraz konsekwencją kierował się przez całe swoje życie. Te zasady okazały się niezawodne tak w jego życiu cywilnym, jak i, a może przede wszystkim, w życiu zmilitaryzowanym. Cechy Dicka Wintersa były doceniane zarówno przez wyższych rangą oficerów sztabowych, jak i przez podległych szeregowców. Przełożeni szybko awansowali zdolnego żołnierza, a szeregowi współtowarzysze broni darzyli go takim szacunkiem, że gotowi byli pod jego dowództwem pójść w każdy ogień. Był zawsze blisko zwykłych ludzi, znosił te same niedogodności, razem z nimi ryzykował życie, razem z nimi walczył, marzł i głodował w okopach, dzielił ten sam los. Dla swoich żołnierzy potrafił zaryzykować możliwość postawienia przed sąd wojenny i sfingował wykonanie bezsensownego, idiotycznego rozkazu, który mógł pozbawić życia podległych mu żołnierzy. Menonita z wyznania, nigdy nie rozstawał się z Biblią; ten zdecydowany w boju żołnierz, precyzyjny taktyk, odważny kompan, wieczorami, w obecności innych towarzyszy broni, potrafił klęcząc w okopie modlić się, dziękując Stwórcy za przeżycie kolejnego dnia. I za to wszystko był kochany. „Trzydziestego września 1945 roku sierżant Talbert (…) napisał list do Wintersa. (…) Pierwsze, co chciałbym ci powiedzieć, Dick, to że [...] jesteś kochany i nigdy nie zostaniesz zapomniany przez żadnego z żołnierzy, którzy kiedykolwiek służyli pod tobą, czy raczej z racji sposobu, w jaki dowodziłeś - z tobą. Jesteś dla mnie najwspanialszym żołnierzem, jakiego miałem okazję w życiu spotkać.”

Książka przedstawia historię Kompanii E od początków intensywnych szkoleń w Camp Toccoa, gdzie biegając w pełnym oporządzeniu bojowym na górę Currahee (co w języku Indian znaczy: „Nie mamy równych sobie”) hartowali swoją wytrzymałość, przez Aldbourne w Anglii, gdzie Winters poznał swoją „zastępczą” rodzinę, D-day na plaży Utah, i dalej przez cały front: Ste-Marie-du-Mont, Culoville, Carentan, Arnhem, Nuenen, Bastogne, Foy, Noville, Rachamps, Haguenau, Mourmelon-de-Grand, Landsberg (gdzie pierwszy raz zobaczyli obóz koncentracyjny), Berchtesgaden, aż do Zell am See w Austrii. Przeszli cały szlak bojowy od Utah, aż do siedziby Hitlera, a to co przeżyli wymagało nadludzkiej wytrzymałości, umiejętności i zdolności taktycznych. Trudno przedstawić piekło, jakie przeszli w Ardenach, gdzie w okopach pod Bastogne, na kilkunastostopniowym mrozie, bez leków i jedzenia, bez możliwości ogrzania się przy ogniu, z gnijącymi odmrożeniami na stopach, a resztkami amunicji, w ostrzale artyleryjskim, walczyli nie tylko z Niemcami, ale również z własnym załamaniem psychicznym. „Psychiatrzy armii meldowali po Normandii, że dziesięć do dwudziestu procent żołnierzy piechoty przeżyło jakąś formę załamania nerwowego w ciągu pierwszego tygodnia i albo zdezerterowało, albo trzeba ich było ewakuować (wielu z nich potem wróciło na front). Inni nie przeżywają widocznego gwałtownego załamania, ale ich skuteczność jako żołnierzy spada. Przeżycia spotykające żołnierza na froncie powodują znacznie silniejsze przeżycia emocjonalne niż nawet najbardziej intensywne przeżycia znane cywilowi. Żołnierz frontowy doświadcza przerażenia, paniki, gniewu, żalu, zagubienia, poczucia bezsiły, nieprzydatności na skalę nieznaną zwykłemu człowiekowi i te uczucia wyciskają z niego energię i odporność psychiczną jak wodę ze ściśniętej gąbki.”

Ambrose wiele miejsca poświęca kwestii braterstwa broni, posiłkując się nie tylko wspomnieniami żołnierzy z Kompanii E, ale również cytatami naukowców, którzy badali zjawisko braterstwa broni oraz frontowych zachowań żołnierzy na prawdziwej wojnie. A jest to zjawisko naprawdę niezwykłe: ludzie z różnych środowisk, różnych miejsc, różnego wychowania i wykształcenia, różnych poglądów, przekonań i religii, którzy w życiu cywilnym nigdy nawet nie zwróciliby na siebie uwagi, na froncie stanowią jeden perfekcyjnie funkcjonujący organizm. Każdy jest w stanie zrobić wszystko dla towarzysza broni, narazić własne życie, wykazać maksymalne poświęcenie, pozostać w okopach, wrócić do kumpli, nawet stanie kwalifikującym żołnierza do odtransportowania na tyły frontu.

Ambrose pisze: „Rezultatem tych wspólnych doświadczeń była specyficzna więź, nie dająca się porównać z niczym, co kiedykolwiek łączyło ludzi postronnych. Towarzysze broni są sobie bliżsi niż przyjaciele, bliżsi niż bracia. Jest to jednak więź inna od tej, która łączy kochanków. Towarzysze broni znają się na wylot, ufają sobie bez granic. Znają na pamięć swoje historie życia, anegdotki, wiedzą, jak trafili do wojska, kiedy, gdzie i dlaczego zgłosili się na ochotnika do szkolenia spadochronowego, co lubią pić i jeść, do czego są zdolni. W czasie nocnego marszu poznają się nawzajem po kaszlu, w czasie nocnych ćwiczeń w lesie poznają się po chodzie i sylwetce.” Przytacza filozofa J. Glenna Graya, który w swoim dziele pt. „The Warriors” tak przedstawił istotę takiej więzi: „Żadne wysiłki organizacyjne, mające na celu osiągnięcie jasno wytyczonego celu, w czasie pokoju nie są w stanie stworzyć takiej więzi, jaka w czasie wojny łączy żołnierzy. [...] To poczucie wspólnoty graniczące z ekstazą. [...] Ludzie tylko wtedy są prawdziwymi przyjaciółmi, kiedy jeden jest gotów oddać życie za drugiego - bez namysłu, refleksji, i bez zważania na poniesioną stratę.”

Z kolei, etapy zachowań na wojnie zostały zbadane przez Paula Fussella, który „opisał dwa stadia uświadamiania sobie warunków zewnętrznych, przez które przechodzi żołnierz na froncie. Zaczyna się od tego, że żołnierz jest przekonany, że nic nie może mu się stać. Potem przychodzi pierwsze stadium adaptacji - „może mi się coś stać, jeśli nie będę uważał”. Drugie stadium polega na tym, że żołnierz nabiera przekonania, że „stanie mi się coś i tylko nie będąc tam [na pierwszej linii], mogę tego uniknąć” Część ludzi nigdy nie dochodzi do tego drugiego stadium, inni przeciwnie, dochodzą do niego niemal natychmiast. Kiedy jest to żołnierz frontowej kompanii piechoty, nie ma takiej siły, która byłaby w stanie go utrzymać na stanowisku i zmusić do dalszego wykonywania swoich obowiązków. Nikt mu nic nie jest w stanie narzucić, bo tu chodzi o jego życie. Najsilniejszym z czynników motywujących do pozostania na froncie jest przyjaźń i więzi pomiędzy towarzyszami broni. Ta forma motywacji ma stronę pozytywną - nie chce się zawieść kumpli, i negatywną - nie chce się wyjść na tchórza przed ludźmi, których się kocha i szanuje ponad wszystko na świecie. Dyscyplina nie ma tu znaczenia, bo opiera się na karaniu - a jak można ukarać frontowego żołnierza gorzej, niż wysyłając go na front?”

Opierając się na wspomnieniach żołnierzy, Ambrose opisuje szlak bojowy Kompanii E przez pryzmat ludzkich przeżyć i przez to właśnie ta opowieść przemawia do czytelnika bardziej, niż historyczno-naukowe analizy. Są tu podane fakty, ciekawostki, smaczki, których nie wyczyta się w podręcznikach historycznych opartych na suchych faktach. Ja na przykład dowiedziałem się z tej książki, że największą zmorą alianckich żołnierzy w Normandii były…. żywopłoty. Występujące licznie wysokie, stare, mocno zakorzenione żywopłoty stanowiły świetną osłonę dla niemieckich przyczółków, trudną do pokonania bez ciężkiego sprzętu. Ciekawe jest również, że kiedy spadochroniarze lądowali na plażach Normandii, piloci, którzy spanikowali pod ostrzałem niemieckiej obrony przeciwlotniczej, zamiast zwolnić nagle przyspieszyli prędkość lotu, przez co spadochroniarze wykonali skoki na przestrzeni kilkunastu kilometrów zamiast w planowanym mniejszym skupieniu. Ten niespodziewany manewr wywołał po stronie niemieckiej wrażenie wielokrotnego „rozmnożenia” sił przeciwnika. Niemcy byli przerażeni.

Świetnie opisuje Ambrose spektakularne akcje bojowe Kompanii E, ze szczególnym udziałem Wintersa. Z zapartym tchem czyta się akcję zdobycia i unieszkodliwienia baterii niemieckich haubic 105 mm na plaży Utah, czy zadanie w Holandii pod Zetten, podczas którego jeden pluton kompanii E, w liczbie 35 ludzi zdołał wyprzeć dwie niemieckie kompanie esesmanów, w sile ponad 300 żołnierzy. Pisarz ukazuje amerykańskich żołnierzy takimi, jakimi byli naprawdę, bez wybielania, co moim zdaniem jeszcze bardziej uwiarygodnia ich bohaterstwo. Nie pokazuje ich w aureoli świętości, wspomina o nagannych zachowaniach, zabijaniu jeńców, grabieżach, pijaństwie, o absurdach wojskowej administracji, o rozdźwiękach pomiędzy frontowymi, zahartowanymi żołnierzami, a oficerami z West Point i generałami z Waszyngtonu. Komizm i jednocześnie tragizm tego rozdźwięku jest ewidentny: „Powrócił też generał Taylor. Przeprowadził inspekcję linii frontu. (…) Przed opuszczeniem pozycji kompanii wskazał na las przed nami i nie znoszącym sprzeciwu głosem orzekł: - Na ten las przed wami trzeba uważać!” Cóż za spostrzegawcza rada!

Duże wrażenie robi opis spotkania żołnierzy alianckich z więźniami obozu koncentracyjnego w Landsbergu: „Wspomnienie tych wychudzonych, zagłodzonych, oszołomionych ludzi, którzy, kiedy patrzyliśmy na nich przez druty, opuszczali oczy i głowy w taki sam sposób, w jaki często bity, źle traktowany pies kuli się na sam widok człowieka, pozostawiło u mnie i u innych uczucia, jakich nie sposób opisać i nie sposób usunąć z pamięci. Na widok tych ludzi za drutami powiedziałem sam do siebie: Teraz już wiem, po co to wszystko było. Wiem, po co tu jestem!” – wspomina po latach Dick Winters. Ale są też opisy znacznie przyjemniejsze, jak na przykład niekończąca się impreza Kompanii E w Berchtesgaden, gdzie hitlerowscy dygnitarze, na czele z Hitlerem, Himmlerem, Góringiem, Goebbelsem i Bormannem mieli swoje luksusowe wille, sowicie zaopatrzone w najlepsze trunki i inne dobra, ochoczo grabione przez młodych Amerykanów.

Czytelnik może też dowiedzieć się z tej książki, co to jest zupactwo, czym była zabraniana przez wojskowe dowództwo fraternizacja oraz co to były obozy dippisów („Displaced Persons”), a także co oznacza określenie SNAFU („Situation normal – All fucked up”). Nie sposób nie wspomnieć o absurdzie wojskowego życia frontowego, jakim była punktacja przyznawana za miesiące przebywania na wojnie, za odznaczenia, za stan cywilny, aż do uzyskania 85 punktów niezbędnych do zwolnienia do cywila. Żołnierz mógł przejść cały front, mógł być wielokrotnie ranny, przeżył piekło na ziemi i….. nie został zwolniony do cywila, bo zabrakło mu kilku punktów.

Zadziwiające w tym wszystkim jest jedno, większość z tych zwykłych, prostych ludzi, z majorem Wintersem na czele, zgłosili się do piechoty spadochronowej na ochotnika. Dlaczego? „Po ukończeniu szkolenia spadochronowego każdy z nich miał dostać srebrną odznakę spadochronową – sylwetkę uskrzydlonego spadochronu - noszoną na lewej kieszeni kurtki mundurowej, naszywkę na furażerkę, wysokie buty skoczka. Gordon wspomina: „Teraz [w roku 1990] to może się wydawać pozbawioną sensu dziecinadą, ale wtedy byliśmy gotowi oddać życie za prawo do noszenia tych odznak i wpuszczania spodni w buty, za prawo do bycia spadochroniarzem” Wcieleni do wojska dawali z siebie wszystko, ciężko pracowali, wykazywali się determinacją i odwagą, „Zespoleni wspólną niedolą, skandowanymi wspólnie hasłami i śpiewanymi w czasie marszu i ćwiczeń piosenkami, stawali się powoli jedną wielką rodziną.” Ambrose ocenia, że żołnierze z kompanii E, jako „przedstawiciele generacji urodzonych pomiędzy 1910 a 1928 rokiem mają charaktery jak z kamienia. Byli dziećmi Wielkiego Kryzysu, toczyli największą wojnę w dziejach ludzkości, a po niej uczestniczyli w odbudowie świata i powojennym boomie gospodarczym. Przyjęli pomoc, oferowaną im przez GI Bill of Rights, ale nigdy nie wyciągali ręki po jałmużnę. Wszystko musieli zrobić na swój sposób, tylko sobie mogli to zawdzięczać. Kilku dorobiło się fortun, kilku doszło do władzy, niemal wszyscy się pobudowali, założyli rodziny i żyli dostatnio, korzystając z wolności, za którą walczyli.”

Ta książka to według mnie nie tylko kolejne opracowanie historyczne, ale OPOWIEŚĆ O LUDZIACH, o ciężkiej pracy, o dochodzeniu do wyznaczonego celu poprzez własną determinację i pracę, to książka o zdobyciu sławy i chwały poprzez przestrzeganie zasad, dzięki uczciwości, a nie – jak to współcześnie bywa – w wyścigu szczurów. To również książka ukazująca, jakim dobrodziejstwem jest życie bez wojny – ku przestrodze, szczególnie dla młodych pokoleń.

Stephen E. Ambrose – „Kompania Braci. Od Normandii do Orlego Gniazda Hitlera Kompania E 506 pułku piechoty spadochronowej 101 Dywizji Powietrznodesantowej”, tytuł oryginału: „Band of brothers. E Company 506th Regiment 101st Airbourne Division. From Normandy to the Hitler's Eagle's Nest”, przekład Leszek Erenfeicht, Wydawnictwo Magnum, ISBN 978-83-89656-55-1, ilość stron 340.

Targi Książki – Katowice 2011

noreply@blogger.com (Quaffery) — Wed, 19 Oct 2011 13:43:22 PDT

Doktor Faustus

noreply@blogger.com (Quaffery) — Thu, 29 Sep 2011 14:01:22 PDT

Miałem ochotę przeczytać coś bardzo ambitnego i niebanalnego. No i trafiłem w dziesiątkę, bo „Doktor Faustus” to dzieło tyleż trudne i wymagające, co wciągające. Ta powieść jest jak narkotyk, pochłania powoli, odurza, wznosi na wyżyny wrażeń i nie pozwala się uwolnić, aż zawładnie całkowicie umysłem czytelnika, do utraty sił.

Narratorem powieści jest Serenus Zeitblom, który pisze biografię swojego przyjaciela, genialnego niemieckiego kompozytora, Adriana Leverküna. Zeitblom opisuje całe życie kompozytora, począwszy od spędzonego z nim wspólnie dzieciństwa w majątku jego rodziców w Kaisersaschern, poprzez lata szkolne i studenckie w Lipsku i Monachium, jego odosobnienie w małym, wiejskim Pfeiffering, aż do śmierci w stanie głębokiego obłąkania, będącego następstwem choroby wenerycznej, którą zaraził się w czasach studenckich, bądź zaprzedaniem duszy diabłu.

Na kanwie życia Adriana Leverküna, umiejscawiając akcję powieści w niemieckich ośrodkach sztuki, nauki, w tym również teologii, pisarz przez całą opowieść pokazuje źródła i fundamenty kultury niemieckiej i europejskiej. Nawiązuje do wybitnych postaci, w książce padają wielkie niemieckie nazwiska: Luter, Nietzsche, Schiller, Beethoven, Bach, Händl, Brahms, Haydn, Mozart, Wagner, Ekkehart, Goethe, Dürer, Kant, Shopenhauer, Hölderlin, Novalis, ale i nie brakuje tu innych wybitnych Europejczyków, jak: Shelley, Keats, Manzoni, Clementi, Chopin, Debussy, Musorgski, Liszt, Czajkowski. Wszystkich nie sposób wymienić. Bohaterowie powieści to wykształceni mieszczanie, studenci, artyści, miłośnicy sztuki, bogaci mecenasi, którzy snują liczne rozważania dotyczące twórczości, artystów, Biblii i kwestii teologicznych (Leverkün początkowo studiuje teologię), niemieckiej tożsamości narodowej, polityki i historii, wierzeń i ludowych mitów germańskich, małżeństwa i miłości oraz wielu innych tematów natury egzystencjalnej. Kiedy się patrzy na te wypisane wyżej niemieckie nazwiska (a przecież to nie wszystkie), nie sposób uwierzyć, jak naród, który dał światu taką kulturę, mógł skusić się na ideologię faszystowską?

Adrian Leverkün często występuje w centrum dyskusji dotyczących muzyki, którą sam przecież komponuje. Oto, jak napisze do swojego przyjaciela na temat mojego ukochanego Chopina: Gram dużo Chopina i czytam o nim. Lubię anielskość jego postaci, przypominającą Shelleya, osobliwy, niezmiernie tajemniczo zawoalowany, niedostępny, ewazywny i pozbawiony przygód charakter jego egzystencji, to pragnienie niewidzenia o niczym, to odrzucanie materialnych doświadczeń, wysublimowany gatunek jego fantastycznie delikatnej a uwodzicielskiej sztuki. (…) Rozważ zwłaszcza jego ironiczny stosunek do tonalności, element mistyfikacji, przemilczenia, nieprecyzowania, negacji, wyszydzania znaku muzycznego. A sięga to daleko, zabawnie i przejmująco daleko...” (str. 133)

Całe życie Adriana to dążenie do doskonałości, poszukiwanie tematu do skomponowania arcydzieła muzycznego na miarę pokoleń. Nie jest to zadanie łatwe nawet dla geniusza, którego nękają nieustanne migreny i postępująca choroba. Szuka więc odosobnienia, wyprowadza się na wieś, gdzie często zamyka się w zaciemnionym pokoju i dopuszcza do siebie jedynie nielicznych. Punktem kulminacyjnym powieści jest dialog Adriana Leverküna z diabłem, który każe nazywać siebie Sammaelem, czyli „aniołem trucizny”. To wtedy, według zapisanej relacji samego kompozytora (jest to jedyny fragment, w którym narratorem jest Leverkün) następuje swoista transakcja, w której otrzymuje on dwadzieścia cztery lata życia, czyli czas konieczny do stworzenia wielkich arcydzieł muzycznych: Czas? Sam tylko czas? Nie, mój drogi, to nie jest diabelski towar. Za to nie zasłużylibyśmy jeszcze na taką cenę, żeby kres do nas należał. Jaki to gatunek czasu, w tym rzecz! Wielki czas, szalony czas, czas iście diabelski, pełen radości i wesela (…). My dostarczamy bowiem wszelkich krańcowości w tej dziedzinie – uniesień dostarczamy i oświecenia, uczucia swobody i wyzwolenia z wszelkich więzów, wolności, pewności, lekkości, poczucia władzy i triumfu tak wielkiego, że nasz człowiek przestaje własnym zmysłom wierzyć, – wliczając w to ponadto jeszcze ogromny podziw dla swego dzieła (…). (str. 211) Czy obarczony śmiertelną chorobą artysta może oprzeć się takiej pokusie? Analogie z Faustem Goethego są aż nazbyt oczywiste. To, co znamienne w wypowiedzi diabła dotyczy jego tożsamości: Jestem wprawdzie Niemcem, Niemcem do szpiku kości, zgoda, aleć przecie na dawny, lepszy sposób, z sercam bowiem kosmopolitą. (str. 208) Nic dziwnego, że powieść wywołała w Niemczech burzę!

Zeitblom pisze biografię przyjaciela w czasie, kiedy Niemcy zaczynają przegrywać II wojnę światową, dlatego opisując życie kompozytora analizuje tragiczną sytuację państwa i Niemców. Snuje rozważania na temat przyszłości Niemców i ich kultury: Rzec pragnę: wojna jest przegrana, lecz oznacza to więcej niż przegranie jednej kampanii, znaczy to istotnie, że m y jesteśmy zgubieni, że zgubiona jest nasza sprawa i dusza, nasza wiara i nasza historia. Koniec już z Niemcami, koniec, zarysowuje się nieopisana klęska ekonomiczna, polityczna, moralna i duchowa, słowem klęska wszechogarniająca, – a ja nie chcę pożądać tego, co nam zagraża, bo jest to rozpacz i jest to obłąkanie. (str.161) Nie może się pogodzić z klęską Niemiec, z upadkiem kultury, z upokorzeniem całego narodu: Niechajże to już nadejdzie! (…) Wołanie o pokój z Anglią (…), domaganie się jakiejś ulgi w warunku bezwzględnej kapitulacji (…) jest jedynie obłędnym nonsensem, mrzonką reżymu, który nie chce zrozumieć i dziś jeszcze widocznie nie pojmuje, że los jego został przesądzony, że musi zniknąć, obciążony przekleństwem – że sam będąc ohydą w oczach świata – i nas, Niemcy, Rzeszę – posuwam się dalej i powiadam: niemieckość, wszystko, co niemieckie, uczynił ohydą dla całego świata. (str. 308) Powieść przejawia troskę o przyszłość Niemiec, przeklina tych, którzy doprowadzili Niemcy do takiego stanu: Powiadam: hańba nasza. (…) Czyż chorobliwa to jedynie skrucha zadawać sobie pytanie, jak w ogóle w przyszłości „Niemcy” w jakiejkolwiek swej postaci będą się mogły odważyć na zabranie głosu w jakiejkolwiek ludzkiej sprawie? (…) Jakże będzie można przynależeć do narodu, którego historia ciężarna jest tak ohydną klęską, do narodu obłąkanego z własnej przyczyny i wypalonego duchowo (…); do narodu, który w zamknięciu będzie żyć musiał sam ze sobą,(…) do narodu, który nie będzie mógł się innym pokazać na oczy? Przekleństwo, przekleństwo niszczycielom, co wprowadzili do szkoły zła ten pierwotnie poczciwy, rzetelny, nazbyt jedynie pojętny, nazbyt chciwie karmiący się teoriami gatunek ludzki! (str. 435/436) Ostre słowa!

Tak jak wspomniałem książka, choć niezwykle ciekawa i intrygująca, nie jest łatwa w odbiorze. Osobiście uwielbiam takie rozważania na granicy filozofii i sztuki, zwłaszcza jeśli chodzi o muzykę poważną, ale przyznam, że były w „Doktorze Faustusie” momenty, kiedy włosy same wychodziły mi z głowy, bo nie potrafiłem ani w jotę zrozumieć o co w nich chodzi. Myślę, że w tych fragmentach pisarz znacznie przesadził, wznosząc formę wypowiedzi na wyżyny możliwe do osiągnięcia wyłącznie przez zawodowych znawców np. teorii muzyki. Oto przykład: (…)Polifoniczna godność każdego tonu tworzącego akord byłaby zagwarantowana konstelacją. Rezultaty historyczne, emancypacja dysonansu wobec swego rozwiązania, jego charakter absolutny, taki, jaki znaleźć już można w różnych miejscach późnej frazy wagnerowskiej, usprawiedliwiłyby każdy akord, który potrafiłby się wylegitymować wobec systemu. (str. 178) Doceniam kunszt i znawstwo Manna, ale w takich momentach robiłem sobie przerwę na herbatę.

Powieść dzieje się w dwóch wymiarach: historycznym i artystycznym, i zarówno w jednym, jak i w drugim ujęciu pisarz pokazuje, do czego prowadzi aktywność ludzka bez zasad moralnych, bez wartości. Zarówno w sensie historycznym (faszystowskie Niemcy), jak i artystycznym (doskonałość za wszelką cenę), w końcowym efekcie brak wartości implikuje życie z piętnem grzechów przeszłości, pogardę i ostateczną klęskę. W ujęciu historycznym jest nią upadek państwa totalitarnego, bombardowanego przez Aliantów, w ujęciu osobistym i artystycznym – obłęd kompozytora.

Bardzo trudna, ale genialna powieść. Arcydzieło!

Cytaty:

Niekiedy zgadzaliśmy się albo raczej: przyłączali do często wyrażanego poglądu, że filozofia jest królową nauk. Zajmuje wśród nich – stwierdzaliśmy – takie mniej więcej miejsce, jak organy wśród instrumentów. Dominuje nad nimi, organizuje je intelektualnie, porządkuje i oczyszcza wyniki badań we wszelkich dziedzinach, tworząc z nich obraz świata, panującą i normującą syntezę, ujawniającą sens życia i naocznie określającą stanowisko człowieka w kosmosie. (str. 78)

Istnieje bowiem, jeśli kto chce, pewna dyscyplina, gdzie królowa-filozofia sama się staje służebną, spada do roli wiedzy pomocniczej, do rangi przedmiotów „pobocznych” mówiąc po akademicku, a dyscypliną tą jest teologia. Tam gdzie umiłowanie mądrości wznosi się do kontemplacji Najwyższej Istoty, praźródła bytu, do nauki o Bogu i o sprawach boskich, tam, rzec by można, osiąga się szczyt naukowej godności, najwyższą i najdostojniejszą sferę poznania, szczyt myśli ludzkiej; uduchowiony intelekt staje przed najwznioślejszym celem. Przed najwznioślejszym, gdyż nauki świeckie, na przykład własna moja filozofia, a wraz z nią historia i inne nauki, stają się tu zwykłymi instrumentami, przydatnymi w służbie poznawania rzeczy świętych – a nadto jest to cel, do którego należy dążyć w najgłębszej pokorze, gdyż według słów Pisma „wyższy jest nad wszelkie pojęcie”, a umysł ludzki wchodzi tu w związki bardziej nabożne i żarliwe niż przy uprawianiu innych, ograniczonych w swej uczoności zawodów. (str. 79)

Czymże jest wolność! Jedynie to, co obojętne, jest wolne, zaś to, co charakterystyczne, nie jest wolne nigdy, jest napiętnowane, zdeterminowane, związane. (str. 80)

Niemcy (…) mają dwutorowy, niedopuszczalnie spekulacyjny sposób myślenia; zawsze chcą mieć jedno i drugie, chcą mieć wszystko. Zdolni są do śmiałego ujawniania przeciwstawnych sobie zasad życia i myśli u wielkich indywidualności. Ale potem robią z tego paćkę, używają określeń jednego w duchu drugiego, wszystko plączą i wydaje im się, że mogą wsadzić do jednego worka wolność i arystokratyzm, idealizm i naturalną naiwność, a to chyba niemożliwe. (str. 80/81)

Według jego zdania wszystko to, całe zło, sam Zły nawet, było konieczną konsekwencją, nieuniknionym atrybutem świętej egzystencji Boga, tak jak i grzech istniał nie sam przez siebie, lecz czerpał swą uciechę z pohańbienia cnoty, bez której byłby całkowicie pozbawiony korzeni; inaczej mówiąc, polegał on na rozkoszy korzystania z wolności, czyli na możliwości popełnienia grzechu, nieodłącznie przynależnej do samego aktu stworzenia. Wyrażała się w„tym pewna logiczna niedoskonałość wszechmocy i wszechdobroci Boga, który nie mógł był przydać swemu stworzeniu – a więc temu, co z niego powstało i obecnie istniało poza nim – niezdolności do popełnienia grzechu. Oznaczałoby to bowiem odmówienie owemu stworzeniu wolnej woli, zdolności odwrócenia się od Boga, – co byłoby niedoskonałym aktem twórczym, a właściwie nie byłoby w ogóle aktem twórczym i manifestacją Boga. Logiczny dylemat Stwórcy tak tedy wyglądał, że nie był On w stanie obdarzyć stworzenia, człowieka i aniołów, samodzielnością wyboru, a więc wolną wolą, i równocześnie przymiotem niemożności popełnienia grzechu. Pobożność i cnota polegały więc na tym, żeby z tej wolności, jaką Bóg z natury rzeczy zagwarantować musiał swemu stworzeniu, robić dobry użytek, czyli ż a d n e g o z niej nie robić użytku – co po prawdzie (…) po trochu wychodziło na to, jakby owo nieużywanie wolności oznaczało pewne uszczuplenie egzystencji, pomniejszenie intensywności życia owego poza Bogiem istniejącego stworzenia. (str. 95)

Niektórzy ludzie nie powinni mówić o wolności, rozumie, humanitaryzmie, po prostu dlatego, żeby tych pojęć nie brukać. (str. 96)

Religijność to, być może, sama młodość, to bezpośredniość, odwaga i głębia osobowego życia, wola i siła, naturalność i demonizm istnienia, doświadczana i przeżywana w pełni witalności, tak jak nam to na nowo uświadomił Kierkegaard. (str. 111)

Powiedziane jest wprawdzie, że przeklęci i wypluci niechaj będą ci, którzy są ani zimni, ani gorący, jeno letni. (str. 121)

Czy to nie Bismarck powiedział, że Niemiec potrzebuje pół flaszki szampana, aby osiągnąć swój naturalny poziom? (…) Zdolny bowiem jest Niemiec, ale mdły – zdolny dostatecznie, żeby się złościć na omdlałość swoją i żeby ją opanować per illuminationem, na zasadzie: wyłaź, dydku. (str. 210)

Podziw dla rzeczy wielkich, entuzjazm, a nawet uczucie oszołomienia, którym nas napawają, są niewątpliwie rozkoszą duchową, lecz możliwe są jedynie w rzeczowych ziemskich i ludzkich zależnościach. Wielkie są piramidy, wielki jest Mont-Blanc i wnętrze bazyliki św. Piotra, jeśli w ogóle nie należy zachować tego atrybutu raczej dla świata moralności i rozumu, dla wzniosłości serca i myśli. (str. 248)

Pobożność, bojaźń boża, moralność, religijność możliwe są jedynie wobec człowieka i poprzez człowieka, w ograniczeniu do spraw ziemskich i ludzkich. Owocem ich zaś musi, powinien być i jest religijnie zabarwiony humanizm, zdeterminowany transcendentnym poczuciem tajemnicy człowieka, dumna świadomość, że nie jest istotą wyłącznie biologiczną, lecz zasadniczą częścią swojej istoty należy do świata ducha, że dany mu został absolut wraz z ideą prawdy, wolności, sprawiedliwości, że nałożono nań obowiązek dążenia do doskonałości. W tym patosie, tym zobowiązaniu, tym szacunku człowieka wobec siebie samego jest Bóg: w stu miliardach Dróg Mlecznych nie mogę go znaleźć. (str. 249/250)

Duch akademicki podtrzymuje młodość i wigor.(str. 281)

W zasadzie istnieje j e d e n tylko problem na świecie i takie właśnie nosi miano: jak się przebić? Jak wydostać się na swobodę? W jaki sposób niszczy się poczwarkę, by zostać motylem? (str. 282)

Namiętność jest zbyt przejęta sobą, aby podejrzewać, że ktokolwiek może być jej serio nieprzyjazny. Przynajmniej jest tak zawsze w sprawach miłosnych, gdzie uczucie uzurpuje sobie wszelkie prawa tego świata i nawet łamiąc zakazy i siejąc zgorszenie mimo woli liczy na wyrozumiałość. (str. 302)

Można mieć umysł prosty, dziecięcy, lecz muzyka jest dla człowieka tajemnym objawieniem najwyższej wiedzy, służbą bożą, a pedagogika muzyczna staje się kapłaństwem…. (str. 369)

Idealizm nie liczy się z tym, że duch bynajmniej nie ulega wyłącznie wpływom duchowym, lecz bywa do głębi poruszony przez zwierzęcą melancholię zmysłowego piękna. (str. 375)

Przeszłość znieść można jedynie czując swoją nad nią przewagę, lecz nie podziwiając jej głupio, w świadomości aktualnego bezwładu. (str. 411)

Bezinteresowność zostaje przecież zniweczona z chwilą, kiedy się przekonujemy, że jest użyteczna. (str. 427)

Tomasz Mann – „Doktor Faustus. Żywot niemieckiego kompozytora Adriana Leverkühna, opowiedziany przez jego przyjaciela”, tytuł oryginału: „Doktor Faustus. Das Leben des deutschen Tonsetzers Adrian Leverkühn erzählt von einen Freunde”, przekład: Maria Kurecka i Witold Wirpsza, Wydawnictwo Muza S.A., Warszawa 2008, ISBN 978-83-7495-462-4, ilość stron 544.

Wszystkie pieniądze świata

noreply@blogger.com (Quaffery) — Tue, 27 Sep 2011 13:28:17 PDT

Kiedy ostatnio Telewizja Polska powtórzyła krótki serial nakręcony na podstawie książki Anatola Potemkowskiego pt. „Wszystkie pieniądze świata”, tak zachwycił mnie klimat tej historii, że od razu pobiegłem do biblioteki w poszukiwaniu powieści. I nie żałuję. Potemkowski był mistrzem ironii, a umiejscowienie akcji powieści w atmosferze okupowanej przez hitlerowców stolicy wcale nie przeszkodziło pisarzowi w humorystycznym ujęciu życiowych ekscesów dwóch głównych bohaterów, choć i treści poważnych tu nie brakuje.

Książka opowiada o tym, jak dwaj szkolni przyjaciele poznają dorosłe życie we wszystkich możliwych obszarach prawdziwego męskiego świata. W tym świecie, na każdej niemal stronie książki, słychać dźwięk ryczących silników, czułe słówka szeptanie na ucho pięknym dziewczętom oraz szelest w bardziej lub mniej uczciwy sposób zarobionych banknotów. Jest to książka o tym, jak chłopcy stają się mężczyznami, o prawdziwej męskiej przyjaźni, o honorze i brutalnym życiu, w którym czasami można otrzeć się o śmierć.

Największym atutem pióra Anatola Potemkowskiego jest humor, który tak bardzo cenię, szczególnie w powieściach opowiadających o czasach z definicji smutnych. Jest to humor często rubaszny, nieprzebierający w słowach, a poprawność polityczna i społeczna w dzisiejszym rozumieniu nie ma tu nic do szukania. Obawiam się wręcz, że gdyby dzisiaj Potemkowski żył, usłyszałby z niejednego źródła opinię, że książka jest seksistowska. Ale może nie będę rozwijał tego wątku, niech każdy wyrobi sobie swoje własne zdanie. Polecam.

Anatol Potemkowski – „Wszystkie pieniądze świata”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983, ISBN 83-060-0998-3, ilość stron 290.

Życie Pi

noreply@blogger.com (Quaffery) — Tue, 27 Sep 2011 12:10:21 PDT

„Życie Pi” to utrzymana w konwencji baśniowej opowieść o tym, jak młody Priscine Patel próbuje znaleźć odpowiedź na pytanie, na które nikt jeszcze nie dał ostatecznej i zadowalającej wszystkich odpowiedzi. Chodzi rzecz jasna o nękające większość istot myślących pytanie o sens życia. Tytułowy Pi odpowiedzi poszukuje w religiach, starając się zgłębić zarówno przesłania zawarte w Biblii, studiując założenia Koranu jak i czytając Wedy. Co ciekawe, poszukiwania głównego bohatera przedstawione zostały w sposób pozbawiony patosu, a momentami wręcz w ujęciu humorystycznym, co dodało opowieści lekkości i polotu.

Ale oprócz patrzenia w niebieskie zaświaty twardo przecież stąpamy po tym ziemskim łez padole, zmagając się ze zwykłą szarą codziennością. Dla Priscine’a Patela tą codziennością jest mieszkanie wraz z rodziną w….. zoo, zarządzanym przez jego ojca. Codzienna, naukowa obserwacja świata zwierząt to drugie, obok religii, źródło wiedzy czerpanej z życia przez Pi. Kiedy życie zafunduje naszemu bohaterowi darmową hardcorową przygodę, rzucając go na środek oceanu w tratwie ratunkowej, w towarzystwie szalenie niebezpiecznego…. Richarda Parkera, młodzieniec przeżyje właśnie dzięki swojej wierze w Boga i wiedzy o świecie zwierząt.

W tej fantastycznej opowieści pisarz przekazuje nam kapitalne dla współczesnego świata przesłania. W pierwszej kolejności mówi, że cały świat, każda istota wierząca, bez względu na religię, filozofię, kulturę, tak naprawdę wierzy w tego samego Boga. Jedni dążą do Niego klękając przez krzyżem Chrystusa, inni wznosząc modlitwy do Allaha, wpadając w trans tańca derwiszy, czy wierząc w reinkarnację. Yann Martel mówi też, że w życiu ważna jest nauka, bo w rzeczywistości nasze życie trwa w tych dwóch wzajemnie przenikających się obszarach: w sferze wiary i rozumu. Te dwa współgrające (a nie wykluczające się) elementy pozwalają przepłynąć Pi bezkres oceanu (czytaj: życia) i dotrzeć do celu. A i tak wiele pozostanie w sferze niedopowiedzenia, tajemnicy, nieskończoności – tak jak niedopowiedziana i zarazem nieskończona jest liczba…. Pi.

Cytaty:

Bo czyż pisanie powieści nie polega na selektywnym przetwarzaniu rzeczywistości? Na takim jej przekształcaniu, które wydobędzie samą jej esencję?

Jeśli my, obywatele, nie będziemy wspierać naszych artystów, złożymy naszą wyobraźnię na ołtarzu topornego realizmu, a to oznacza utratę wiary i pogrążenie się w jałowych snach.

Powodem, dla którego śmierć tak mocno trzyma się życia, nie jest biologiczna konieczność, lecz zawiść. Życie jest tak piękne, że śmierć się w nim zakochała zazdrosną, zaborczą miłością, która zagarnia wszystko, co się da. Ale życie przeskakuje lekko nad niebytem, gubiąc po drodze tylko parę drobiazgów bez znaczenia, a przygnębienie jest niczym więcej, jak przelotnym cieniem chmury.

Wtedy po raz pierwszy przyszło mi do głowy, że ateiści są moimi braćmi i siostrami wyznającymi inną wiarę i że wszystko, co mówią, dotyczy wiary. Podobnie jak ja szli tak daleko, jak daleko mógł ich zaprowadzić rozum — a potem dawali wielkiego susa.

Będę w tej sprawie szczery: to nie z ateistami miałem problem, ale z agnostykami. Wątpliwości są konstruktywne tylko przez jakiś czas. Wszyscy musimy przejść przez ogród Getsemani. Skoro Chrystus miał chwile zwątpienia, musimy je mieć wszyscy. Jeśli Chrystus spędził noc na modlitwie, cierpiąc katusze niepewności, jeśli wisząc na krzyżu, wyrzucił z siebie „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?”, to z pewnością i my mamy prawo wątpić. Musimy to jednak przezwyciężać. Wybierać zwątpienie jako filozofię życia to tak, jak wybierać bezruch jako sposób przemieszczania się w przestrzeni.

We wszystkim, co żyje, jest odrobina szaleństwa, które popycha stworzenie do dziwnych, czasem niewytłumaczalnych posunięć. To szaleństwo bywa zbawienne jako integralny składnik zdolności adaptacyjnych. Bez niego nie przetrwałby żaden gatunek.

Chrześcijaństwo jest religią wyznawaną w pośpiechu. Weźmy choćby dzieło stworzenia dokonane w ciągu sześciu dni. Nawet jeśli traktować to symbolicznie, stworzenie odbywało się w jakiejś gorączce. Dla kogoś wychowanego od urodzenia w religii, w której walka o jedną duszę może być sztafetą trwającą przez wiele stuleci, z udziałem niezliczonych pokoleń przekazujących sobie pałeczkę, te błyskawiczne rozstrzygnięcia chrześcijaństwa są oszałamiające. Podczas gdy hinduizm zdaje się płynąć wolno jak Ganges, chrześcijaństwo przypomina ruch na ulicach Toronto w porze szczytu. To religia chyża jak jaskółka, rozpędzona jak karetka pogotowia. Objawia się błyskawicznie, za naciśnięciem guzika. W jednej chwili jesteś potępiony lub zbawiony. Chrześcijaństwo liczy sobie wieki, ale w gruncie rzeczy istnieje tylko w chwili bieżącej.

Pokażcie mi kogoś takiego, kto zrozumie islam, jego najgłębszą istotę, i nie pokocha tej pięknej religii braterstwa i oddania.

Boska świadomość: moralna egzaltacja, trwałe uczucie uniesienia i radości; ożywienie poczucia moralnego, które zwraca uwagę jako coś ważniejszego niż pojmowanie rozumem. Uporządkowanie kosmosu według ładu moralnego, a nie intelektualnego, uświadomienie sobie, że fundamentalną zasadą egzystencji jest to, co nazywamy miłością i co objawia się niezbyt jasno, nie całkiem wyraźnie, nie od razu, lecz nieuchronnie.

Ludzie ci nie uświadamiają sobie, że Boga należy bronić w sobie, a nie na zewnątrz. Powinni skierować swój gniew na samych siebie. Bo zło zewnętrzne jest uwolnionym złem wewnętrznym. Głównym polem bitwy o Dobro nie jest otwarta, publiczna arena, ale niewielka polanka w każdym ludzkim sercu. A tymczasem wiele wdów i bezdomnych sierot cierpi straszliwie i to im, nie Bogu, powinni pośpieszyć z pomocą owi samozwańczy obrońcy.

Ogród zoologiczny to instytucja kulturalna. Podobnie jak biblioteka publiczna, jak muzeum służy upowszechnianiu wiedzy. I wobec tego jest przedsiębiorstwem nieprzynoszącym większych profitów — bo ku wielkiemu żalowi mojego ojca Większe Dobro i Większy Profit nie są celami zbieżnymi.

Strach to jedyny prawdziwy przeciwnik życia.

Moje cierpienie jest ważne! Chcę żyć! Nie mogę nie łączyć własnych losów z kosmosem. Życie jest jak dziurka od klucza; to pojedynczy, maleńki otwór, przez który wchodzi się do nieskończoności — jakże mogę zignorować ten przelotny, chaotyczny obraz wszechrzeczy, jaki zarejestrował mój wzrok?

Wiara w Boga oznacza otwarcie, wolność, głęboką ufność, jest dobrowolnym aktem miłości — czasami jednak tak trudno jest kochać.

Najgorszą parą przeciwieństw jest nuda i groza. Czasami życie człowieka zamienia się w wahadło. Na wodzie nie ma ani jednej zmarszczki. Nie czujesz najlżejszego powiewu. Godziny ciągną się w nieskończoność. Ogarnia cię taka nuda, że popadasz w stan apatii bliskiej letargowi. Potem morze zaczyna się burzyć, a człowieka ogarnia prawdziwy szał emocji. Jednak nawet te przeciwieństwa nie są wyraźnie rozgraniczone. Wśród znudzenia pojawiają się elementy grozy, wybuchasz płaczem, ogarnia cię przerażenie, krzyczysz, z rozmysłem robisz sobie krzywdę. A z kolei schwytany w kleszcze grozy — podczas najgorszego sztormu — odczuwasz mimo wszystko nudę, głębokie znużenie tym wszystkim.

Tylko śmierć nadaje jakąś logikę twoim emocjom, czy rozmyślasz o niej w chwili, kiedy jesteś bezpieczny i nic się nie dzieje, czy też w momencie, gdy uciekasz jej spod kosy i twoje cenne życie wisi na włosku.

Yann Martel – „Życie Pi”, przekład Zbigniew Batko, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003, ISBN 83-240-0326-6, ilość stron 344

Diamentowa karoca

noreply@blogger.com (Quaffery) — Thu, 04 Aug 2011 14:23:07 PDT

„Diamentowa karoca” dopełnia serię przygód Erasta Pietrowicza Fandorina (Azazel, Gambit turecki, Lewiatan, Śmierć Achillesa, Walet pikowy, Dekorator, Radca stanu, Koronacja, Kochanka śmierci, Kochanek śmierci) i jest zdecydowanie inna niż pozostałe części serii. Powieść składa się z dwóch tomów pt.: „Łowca ważek” i „Między wierszami”, przy czym drugi poprzedza akcję pierwszego o 27 lat, a łączy je wątek, który odsłania się czytelnikowi dosłownie w ostatnich wersach drugiej części.

Akcja „Łowcy ważek” ma miejsce w roku 1905, trwa wojna rosyjsko-japońska o strefy wpływów na Dalekim Wschodzie. Rosja jest nękana w tym konflikcie nie tylko zewnętrznie, na scenie teatru oficjalnych działań wojennych, ale i od środka, poprzez dywersyjną aktywność wynajmowanych przez Japończyków szpiegów. Ich celem stają się główne szlaki komunikacyjne Rosji, tory kolejowe, po których podążają na wschód rosyjskie transporty wojskowe. „Rosją, ciężko chorą, spływającą krwawym potem, miotała od gorączki po zimne dreszcze febra, i szło o coś więcej niż o wojnę z Japonią. Wojna odsłoniła tylko rzecz jawną dla każdego myślącego widza: imperium zmieniło się w anachroniczny twór, w zapóźnionego na świecie dinozaura z rozrosłym cielskiem i tycią główką. Ściślej, co do rozmiarów, łeb był potężny, rozdęty mnóstwem ministerstw i komitetów, lecz krył drobny i kiepsko uzwojony mózg. Każda istotna decyzja, byle poruszenie nieruchawej tuszy wymagały decyzji jednego jedynego człowieka, który sam bynajmniej do szpakami karmionych nie należał. A choćby zresztą i był tytanem intelektu, czy można w czasach elektryczności, radia, rentgena osobiście władać ogromnym krajem, i to jeszcze w przerwach między lawn–tennisem a polowaniem? Toteż słaniał się biedny rosyjski dinozaur, plątały się potężne łapy, tysiącwiorstowy ogon wlókł się bez sensu po ziemi. Z boku doskakiwał, rwąc kęsy ciała, zwinny drapieżnik nowej generacji, a w trzewiach gigantycznego organizmu rozrastał się śmiercionośny guz.”

Rzecz jasna do dyskretnej, inteligentnej i przebiegłej walki z arcyniebezpiecznym wrogiem rosyjskiego imperium nadaje się nie kto inny, jak Erast Pietrowicz Fandorin, który przybywa do Rosji z holenderskich Indii Zachodnich. Tym razem jednak nasz główny bohater pojawia się na scenie nie jako radca stanu, urzędnik do specjalnych poruczeń przy moskiewskim gubernatorze generalnym. Teraz został zatrudniony jako inżynier maszyn pędnych, fachowiec od „systemu krwionośnego organizmu państwa” i „trafił do stołecznego żandarmeryjno–policyjnego zarządu dróg żelaznych, i to właśnie w charakterze „wolnego strzelca”, to jest konsultanta bez poborów, za to o nader szerokich kompetencjach. Stojące przed konsultantem zadanie brzmiało: opracować system bezpieczeństwa szlaków komunikacyjnych, wypróbować go w podległej strefie, po czym przekazać do zastosowania zarządom żandarmeryjnym kolei całego cesarstwa.” Nie bez kozery zadanie takie powierzono osobie obeznanej z Krajem Kwitnącej Wiśni i czerpiącej głęboko z mądrości Wschodu, kierującej się w ekstremalnych sytuacjach zasadą: „Mąż szlachetny wie, że świat jest niedoskonały, lecz nie opuszcza rąk” oraz inną: „Gdy brak spokoju ducha, określ czynnik zakłócający harmonię, i usuń go”. Fandorin jest w tej sytuacji najlepszym specjalistą od „japońskiej dywersji i rosyjskiego bałaganu”. Niestety, pomimo, że bez Fandorina nie podejmowano żadnych decyzji dotyczących kolei, to w rosyjskim bałaganie specjalne środki bezpieczeństwa wdrożone przez inżyniera okazują się niewystarczające i dywersanci wykazują nie mniej sprytu…

Ciekawą postawę wykazuje tu wierny sługa, kamerdyner i powiernik Fandorina, Japończyk Masa, przeżywający istne katusze moralne. Rozdarty pomiędzy wiernością swojemu rosyjskiemu panu, a wiernością krajowi swojego pochodzenia, stara się zachować neutralność i nie okazywać radości ze zwycięstw japońskiego oręża. Co więcej, żeby nie być posądzonym o szpiegostwo na rzecz Japonii musi się maskować, a nawet zmienić nazwisko na Lianczan Szanchojewicz Czajunewin. „Przez to wszystko stracił apetyt i tak się zaniedbał, że przestał nawet łamać serca pokojówkom i bieliźniarkom, u których w przedwojennych czasach cieszył się zawrotnym powodzeniem”. Postać ta jest i tym razem przedstawiona przez pisarza w sposób dostarczający czytelnikowi sporo okazji do śmiechu.

Część druga „Diamentowej karocy” pt. „Między wierszami” rozpoczyna się w roku 1878 w Jokohamie, dokąd Fandorin przybywa na rosyjską placówkę dyplomatyczną. Początkowo dziwnym wydaje się zabieg autora polegający na odwróceniu chronologii wydarzeń i ciężko zrozumieć, dlaczego pisarz w tomie drugim przedstawia akcję poprzedzającą o niemal trzydzieści lat zdarzenia z „Łowcy ważek”, a na dodatek wydaje się, że obydwa tomy niewiele mają ze sobą wspólnego. Ale to tylko pozory. Świetnie skrojona, wartka fabuła, która do ostatniej stronicy trzyma w napięciu i nie pozwala na przedwczesne domysły, dosłownie w samej końcówce wszystko wyjaśnia. Wyjaśnia i dowodzi, że pisarstwo Akunina to rozrywka niebanalna, błyskotliwa, inteligentna i wciągająca.

Fabuła tej części jest tak pogmatwana, że trudno ją po krótce nakreślić, nie zdradzając przy tym poszczególnych zdarzeń. Mimo to spróbuję. Generalnie rzecz ujmując wszystko tu obraca się wokół wielkiej polityki, a co za tym idzie drogi, jaką pójdzie Japonia w przyszłości. Kluczową postacią niezwykle skomplikowanej polityki japońskiej jest Ōkubo, minister spraw zagranicznych Japonii zwany Pierwszym Konsulem i japońskim Bonapartem. Ōkubo jest zwolennikiem ewolucji, stopniowego rozwoju sił wewnętrznych Japonii pod surową kontrolą rządu. Jego oponenci są zwolennikami rozwoju ekspansywnego poprzez siłowe budowanie wielkiego azjatyckiego imperium z centrum w Japonii. Istotnym kąskiem dla tego stronnictwa był Półwysep Koreański jako przyczółek do Chin i Mandżurii, a to z kolei pozostawało w kręgu zainteresowań innego imperium czyli Rosji. Gdyby zatem Ōkubo został zlikwidowany, zmieniłby się cały kierunek rozwoju Japonii, przy tym w sposób skrajnie groźny dla Rosji.

Ale trzeba pamiętać, że wszystko to dzieje się w Japonii, kraju w którym „życie warte jest kopiejkę — i cudze, i własne. O taki drobiazg bisurmany ani dbają. Zamiast Sądu Ostatecznego mają wszak długi cykl reinkarnacji.” Fandorin, który zostaje wplątany w zagmatwane sprawy polityczne Japonii, uczy się sukcesywnie specyficznej mentalności i poczucia honoru ludzi Wschodu. Poznaje wierzenia i mity, uczy się Battōjutsu, ma do czynienia z samurajami, wojownikami Ninja, japońskimi klanami i dziwnymi, niewytłumaczalnymi zjawiskami, zyskuje wiernego sługę i przyjaciela Masę, pozna co to Kongōjō. Rzecz jasna, jak to u Akunina, Fandorin spotyka przepiękną kobietę, a że wszystko dzieje się w Japonii, skośnooka piękność jest gejszą. Sukcesywnie następuje zmiana charakteru i mentalności samego Fandorina….

„Między wierszami” należy moim zdaniem do najlepszych objawów twórczości Akunina, a wynika to z jego miłości do Japonii. Wszak pisarz sam jest japonistą i „Diamentową karocę” napisał tak jakby chciał swoją pasję tym krajem przekazać czytelnikom. Jest to świetnie napisana powieść sensacyjno-przygodowa z wątkami historycznymi i kulturowymi, każdy rozdział jest przy tym okraszony związanymi z treścią powieści próbkami haiku. Występują w niej dziesiątki nietuzinkowych postaci, w usta których Akunin włożył ciekawe dygresje dotyczące rozwoju światowej polityki, w tym między innymi dotyczące globalizacji i ekspansji Państwa Środka:

„Mieszkańcy Państwa Środka nie ruszą się z miejsca, póki nie zaprowadzą u siebie porządku, a to sprawa na długo, może i dwieście lat. Za to potem, gdy zrobi się im ciasno, pokażą światu, czym jest prawdziwy podbój. Nie będą potrząsać szabelką, wyprawiać za granicę korpusów ekspedycyjnych. O nie! Pokażą innym krajom, że żyć po chińsku jest lepiej i rozsądniej. A wtedy inne narody same zechcą żyć po chińsku. Z wolna wszyscy staną się Chińczykami, choćby w perspektywie wielu jeszcze pokoleń.”

„A ja myślę, że cały świat podbiją Amerykanie (…). I to nie później niż za sto lat. W czym tkwi siła Amerykanów? W tym, że przygarniają wszystkich. Kto tylko zechce, staje się Amerykaninem, choćby nawet był wcześniej Irlandczykiem, Żydem czy Rosjaninem. Będą jeszcze Stany Zjednoczone Ziemi (…).” – Czy to nie brzmi ciekawie?

Polecam gorąco!

Borys Akunin – „Diamentowa karoca. Łowca ważek”, tytuł oryginału: „Ałmaznaja Kolesnica. Łowiec Striekoz” (ilość stron: 176, ISBN 83-7391-526-5), „Diamentowa karoca. Między wierszami”, tytuł oryginału: „Ałmaznaja Kolesnica. Mieżdu strok” (ilość stron: 544, ISBN 83-7391-527-3) tłumaczenie Jan Gondowicz, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2005.

Śmierć Achillesa

noreply@blogger.com (Quaffery) — Sun, 17 Jul 2011 12:58:23 PDT

Kiedy potrzebuję dobrej rozrywki, odskoczni od codzienności, sięgam po Borysa Akunina, sprawdzonego i niezawodnego odstresowywacza. Tym razem również zadziałało, choć prawdę mówiąc w „Śmierci Achillesa” niczym szczególnie nowym Akunin mnie nie zaskoczył.

Fabułę książki można streścić następująco: Adiutant generalny, generał Michaił Dmitrycz Sobolew to bohater narodowy Rosji carskiej. Jest bożyszczem tłumów, uwielbiany przez kobiety, podziwiany przez mężczyzn, przez wszystkich zwany Białym Generałem lub Achillesem. Aż tu nagle carski bohater i zwycięzca, zapalony w bojach, zdrowy jak tur żołnierz, ni z tego, ni z owego umiera sobie na serce w wieku 38 lat. Rosja przeżywa żałobę, prosty lud cierpi, a władze przygotowują się do państwowego pogrzebu z wielką pompą.

W tym czasie do Moskwy przybywa z Japonii Erast Pietrowicz Fandorin ze swoim skośnookim służącym Masą i oczywiście nasz sprawny i inteligentny bohater od samego początku nie wierzy w nagłą śmierć Achillesa. Za pozwoleniem radcy dworu, księcia Władimira Andriejewicza Dołgorukoja wszczyna śledztwo, a jego niezawodny nos doprowadza go do tajemniczej Wandy z restauracji Róża Alpejska oraz do Achimasa, zawodowego zleceniobiorcy od zadań niekoniecznie legalnych.

„Śmierć Achillesa” opiera się na tych samych pomysłach, co pozostałe książki z serii przygód o Eraście Pietrowiczu Fandorinie. Jest zbrodnia, od której wszystko się zaczyna, jest intryga polityczna i szpiegowska, są namiętności i piękne kobiety, arystokratyczne salony książąt oraz podejrzane i niebezpieczne nory światka przestępczego. To wszystko podane jest w klimacie końca XIX wieku carskiej Rosji i z dużą dawką humoru. Zabiegiem wyróżniającym tę książkę jest przedstawienie akcji powieści z punktu widzenia zarówno protagonisty Fandorina, jak i głównego antagonisty Achimasa. Oczywiście, ostatecznie wszystko okazuje się wyglądać inaczej niż wskazywały pozory. Całość – jak najbardziej godna polecenia, zwłaszcza dla spragnionych przyzwoitej rozrywki czytelników.

Borys Akunin – „Śmierć Achillesa”, przekład Jerzy Czech, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2003, ISBN 83-7311-721-0, ilość stron 304

Narcyz i Złotousty

noreply@blogger.com (Quaffery) — Tue, 17 May 2011 14:46:34 PDT

„Narcyz i Złtotousty” to moim zdaniem jeszcze jedno dzieło, będące objawem geniuszu Hermanna Hessego. Jest to utrzymany w konwencji opowieści-baśni traktat filozoficzny o życiu. Dwaj tytułowi bohaterowie prezentują dwie drogi w poszukiwaniu swojego miejsca na ziemi, w odkrywaniu sensu życia i własnego szczęścia. Nie ma tu znaczenia, że akcja powieści umiejscowiona została w średniowiecznych Niemczech, a losy głównych bohaterów zetknęły się w klasztorze Mariabronn, bo jej treść ma wymiar uniwersalny, jej przesłania pozostają aktualne wszędzie i w każdym czasie.

Narcyz i Złotousty to dwa różne światy. Dla Narcyza, jego życie było „służbą dla ducha, służbie tej poświęcone było jego surowe życie (…). Rdzeniem i sensem jego życia była służba dla ducha, służba dla słowa, było ciche, rozważne, rezygnujące z własnej korzyści przewodzenie swoim uczniom - i nie tylko swoim uczniom - ku wyższym celom duchowym.” A Złotousty to wolny ptak, niespokojny duch. „Miłość i rozkosz wydawały mu się jedyną rzeczą, naprawdę zdolną rozgrzać życie i nadać mu wartość. Ambicja była mu nieznana, biskup i żebrak znaczyli dla niego jedno; także zarobkowanie i posiadanie nie mogło go przykuć, gardził nimi, nie złożyłby im nigdy najmniejszej ofiary, a pieniądze, które niekiedy zarabiał obficie, trwonił bez troski. Miłość kobiet, grę płci, cenił ponad wszystko, a często jego skłonność do smutku i przesytu wyrastała z doświadczenia przelotności i znikomości rozkoszy. Szybkie, przelotne, zachwycające obudzenie się żądzy miłosnej, jej krótki, tęskny ogień, jej szybkie gaśniecie - oto co zawierało dla niego rdzeń wszelkiego przeżycia, oto co stało się dlań obrazem wszelkiej rozkoszy i wszelkiego cierpienia.”

Tak różni, a jednocześnie wzajemnie uzupełniający się. Konfrontacja tych dwóch charakterów jest jak połączenie połówek jednej całości, jak dialog pomiędzy półkulami tego samego mózgu. Pisarz świetnie pokazuje, że człowiek to niezwykle skomplikowana i złożona machina, w której duchowość i cielesność stanowią jedną całość, w której namiętność i mistycyzm wzajemnie się przenikają, która do prawdy i Boga może dotrzeć tak poprzez modlitwę, jak i przez …. grzech: „Czyż nie wiesz, że jedną z najkrótszych dróg do życia świętego może być życie rozpustnika?”

Niemal na wszystkich stronach powieści są zdania, które odnoszą się do najważniejszych, bo fundamentalnych kwestii dotyczących życia każdego człowieka. Jest to bardzo mądra książka o stawaniu się mężczyzną, o dorastaniu, o miłości i męskiej przyjaźni, o tym, że w każdym człowieku jest myśliciel i artysta, a po trosze także dziecko. Jest to książka o przemijaniu i śmierci, o sztuce, o spełnieniu. Wszystko to przedstawione mistrzowskim, lekkim piórem, pięknym, a jednocześnie prostym językiem.

Przyciągają uwagę fragmenty z życia intymnego Złotoustego – tak wysublimowanych i subtelnych opisów scen erotycznych jeszcze nie czytałem. Hesse potrafi po mistrzowsku przedstawić istotę sprawy nie nazywając niczego po imieniu, działa na zmysły przez niedopowiedzenia, nie dosłownie, bez cienia tzw. łopatologii: „(…) w długiej, niemej grze brunatna kobieta pouczając go łagodnie, oddawała się chłopcu, kazała mu szukać i znajdować, kazała mu płonąć i syciła jego żar. Urocza, krótka błogość miłości sklepiła się nad nim, rozżarzyła się złociście i paląco, pochyliła się i zgasła.”

A co wynika z zestawienia tak różnych osobowości i dróg? Która życiowa postawa jest właściwa? Narcyza czy Złotoustego? Rozważając ten dylemat Narcyz stawia pytania, kwestia odpowiedzi pozostaje otwarta: „Zapewne (…) jego życie (…) czystsze było i lepsze niż życie artysty, włóczęgi i uwodziciela kobiet. Ale widziane z góry, widziane z wysokości Boga - czyż rzeczywiście lepsze były ład i rygor wzorowego życia, wyrzeczenie się świata i szczęścia zmysłowego, unikanie brudu i krwi, uciekanie w dziedziny filozofii i pobożności (…)? Czy człowiek naprawdę na to był stworzony, aby prowadzić regularne życie, którego godziny i czynności oznajmiały dzwony wzywające na modlitwę? Czy człowiek naprawdę na to był stworzony, aby studiować Arystotelesa i Tomasza z Akwinu, uczyć się greki, zabijać swoje zmysły i uciekać od świata? Czyż nie był stworzony przez Boga ze zmysłami i popędami, z krwawymi otchłaniami ciemności, ze zdolnością do grzechu, do rozkoszy, do rozpaczy? (…)

W każdym razie (…) człowiek przeznaczony do rzeczy wysokich może się bardzo daleko zanurzyć w krwawe, pijane grzęzawisko życia i bardzo zbrudzić pyłem i krwią, nie stając się jednak małym ani ordynarnym, nie zabijając w sobie boskości, że może błąkać się po głębokich mrokach, nie gasząc w sanktuarium swej duszy boskiego światła i siły twórczej.

Hermann Hesse – „Narcyz i Złotousty”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Wydanie trzecie, Warszawa 2003, przekład Marceli Tarnowski, ISBN 83-06-02900-3, ilość stron 333.