Mutlu Çocuk

Momo Aslında Harika Bir Çocuk Kitabı

2019-03-18T01:52:00.002-07:00

Son günlerde medyada sıklıkla adını duyduğumuz bir oyun var; MOMO. Momo sosyal medya ve cep telefonları ile yayılıyor. Ama şu anda tüm ebeveynleri endişelendiren Momo’nun oyunu değil, videolarının Youtube’da çocuklara yönelik videoların arasında çıkması. Bu videolar birdenbire çizgi film vb. çocuk içeriklerinin arasında görünüyor ve korkunç şeyler söyleyerek çocukları korkutuyor. Okulda, serviste, parkta bu aralar çocukların Momo’dan bahsettiğini duyabilirsiniz. Ve maalesef ki çocuklar Momo’nun gerçek olduğuna inanıyor, onun gelip kendilerine kötü bir şey yapacağından endişeleniyor. Bu konuda neler yapabileceğinize dair bazı önerilerde bulunmak istiyorum:

Çocukların her yaşta çeşitli korkuları olur. Bebekler yüksek ve ani seslere duyarlıdır. Anne-babadan ayrılma, yabancı kişiler ve yeni ortamlar birer korku kaynağıdır. 2-6 yaşları arasında korkular artış gösterir. 2-3 yaşlarında doktorlardan, hayvanlardan korkulur, karanlıktan, tuvaletten korkma görülür. Bazı çocuklar bu yaşlarda tuvalette sifon çekildiğinde, düşüp gitmekten korkar. Ölüm, anne-babayı kaybetme korkusu 5 yaşından itibaren artış gösterir. İlkokuldan, özellikle de 2. sınıftan itibaren hayali yaratıklar, cinler, periler, ruhlar gibi konular çocuklar arasında sıklıkla konuşma konusu olur ve onları korkutur. Tüm bu korkular çocuğun gelişim sürecinde normal olarak değerlendirilir.

Çocuğunuzla korkuları ile ilgili konuşurken onu küçümsemek ya da duygusunu hafife almak sorunu çözmez. “Bebek misin sen bunlardan korkuyorsun, dolabın içinde Momo falan yok işte saçma saçma şeyler düşünme” vb. açıklamalar çocuğun korkusunu azaltmadığı gibi kaygısını da arttırır. Korkusunu anlayamayabilirsiniz, size anlamsız ve saçma gelebilir ama çocuk için bu korku gerçektir. En ideali yanında olduğunuzu, duygularını olduğu gibi kabul ettiğinizi çocuğunuza ifade etmeniz ve hissettirmenizdir. “ Seni anlıyorum, çok korkuyorsun, endişeleniyorsun, kalbin ne kadar hızlı atıyor çok korkmuşsun” gibi sözler söyleyip ona sarılmak ya da elini tutmak “Biz senin yanındayız, korktuğunda her zaman yanında olacağız” diyerek onu anladığınızı belli etmeniz çocuğunuzu sakinleştirecek ve kendini güvende hissetmesini sağlayacaktır.

Korku anında sakinleştirdiğiniz çocuğunuzla uygun bir zamanda korkuları ile ilgili konuşabilirsiniz. Momo’nun Internetten para kazanmak isteyen insanlar tarafından yapılmış bir bilgisayar oyunu olduğunu, gerçek olmadığını, tıpkı izlediği çizgi filmler (Sevdiği çizgi filmlerden örnek verebilirsiniz) gibi hayali olduğunu anlatabilirsiniz.

Beraber Momo’nun komik, saçma bir resmini çizerek çocuğunuzun zihnindeki korkutucu Momo imajını değiştirmeye çalışabilirsiniz. Ya da beraber hiç olmayan bir çizgi film karakteri yaratarak tüm hayali karakterlerin böyle ortaya çıktığını yaşayarak deneyimlemesini sağlayabilirsiniz.

Michael Ande’nin yazdığı çok güzel bir çocuk romanı olan “Momo”yu alıp çocuğunuzla beraber okuyup tartışarak Momo kelimesinin çağrışımlarını değiştirebilirsiniz. Artık Momo dendiğinde aklına bu kitaptaki hikayeler ve karakterler, sizinle kitap ile ilgili yaptığı konuşmalar gelir.

En önemli önlem ise çocuğunuzu Youtube ile uzun zaman başbaşa bırakmamanız. Youtube ile asla yalnız kalmaması en ideali ama bunu yapamayacak durumdaysanız da ara ara ne izlediğini kontrol etmek, izlediğinin sesini duymanız gibi önlemler almaya çalışın.

Mine Kilitci.

Momo

Oyun mu, Gerçek mi?

2019-03-18T01:43:00.002-07:00

Geçtiğimiz hafta Yeni Zelanda'da yaşanan korkunç saldırının görüntülerini izlediğimde Counter Strike oyunu seyrediyormuşum gibi geldi ama malesef ekranda vurulup yere düşen ve kurtulabilmek için sürünerek kaçmaya çalışan insanlar gerçekti. Saldırgan ise eli bile titremeden, en ufak bir tereddüt göstermeden önüne çıkan herkesi öldürüyordu, sanki bir oyun gibi.

Aşağıdaki görüntülerin hangisi gerçek saldırıdan, hangisi oyundan bir kare ayırt etmek mümkün değil. Tabi ki her şiddet içerikli oyun oynayan çocuk terörist, cani olmayacak ama çocuklarımızın bu oyunlara kendini fazlasıyla kaptırmasının nasıl sonuçlara yol açacağı üzerinde düşünmemiz çok önemli.

Anne-Babalara Kitap Önerileri 1

2018-09-18T02:17:00.001-07:00

Geçenlerde yaptığın anne-baba seminerinde önerdiğim çocuk gelişimi ile ilgili kitapları bir de buradan paylaşmak istedim. Ebeveynlere yönelik piyasada yüzlerce kitap var. Kitapların tümü de onu yazanların bakış açısıyla çocuğa doğru yaklaşım şeklini anlatıyor. Bunların arasından seçim yapmak ve yazılanlara güvenmek kolay değil. Bu kitaplardan fazlasıyla okumuş ve meslekte 18 yılını bitirmiş bir çocuk psikoloğu olarak en güvenilir ve etkili bulduğum kitapların bir listesiyle karşınızdayım. Devamı gelecek...

Nilüfer Devecigil- Işığın Yolu

Bu kitabı çocuk gelişimi kitabı kategorisine koymak kitaba haksızlık olur. Oyun terapisi sayesinde tanışma ve eğitim alma şansı bulduğum Nilüfer Devecigil muazzam bilgi birikimini ve deneyimlerini hiç sıkmadan, yormadan aktarmayı başarıyor. Ayşenur ve Michael’in ilişkisini okurken bir yandan da bağlanma, mindfulness, beyin, iletişim, tasavvuf ile ilgili çok değerli bilgilere sahip oluyoruz. Bir çırpıda okuyacağınız, tekrar tekrar dönüp bakacağınız, okuma önerileri ile ufkunuzu açacak bir kitap.

“Ne kadar güçlüydü çocukluğumuzdan yadigâr kalan bağlanma ilişkilerimiz. Nasıl işliyordu iliklerimize dek tüm o kalıplar, inançlar. Öyle ki sadece gözlüklerimizi değiştirmek yetmiyordu. Beynin her bir katmanını tuğlalarından sökmek gibiydi değişim. Anestezi almadan ameliyat olmak gibi. İstediğin kadar bilgiyle doldur, başkalarının tecrübelerini dinle, yardımcı olmuyordu. Bu ameliyat, acısını hissetmen gerekenlerden. Ve elindeki tek araç cesaret; ilişkiye girme ve içinde kalma cesareti.”

“ İlişkilerde incinir, ilişkilerde iyileşiriz.”

“Zorluklar, yürüdüğümüz yolda karşımıza çıkan engeller değildir. Zorluklar; yolun ta kendisidir. Zorluklar bizim iç çalışmalarımız, bizim yolumuz, bizim hayatımız.”

Nilüfer Devecigil- Işığın Yolu

Aletha J. Solter- Bilinçli Bebek

Doğal Ebeveynlik Yaklaşımını temel alan Solter, çocuk yetiştirmeyi dünyanın en önemli işi olarak gördüğünü söylüyor. Bilinçli Bebek kitabında Solter diyor ki “O ne istediğini bilir, yeter ki dinleyin.” Bebeğimizin kendini ifade etmekte kullandığı dili, sinyallerini anlamaya başladığımızda yepyeni ve muhteşem bir ilişkinin başlangıcının atılacağını ve ebeveynler ile bebek arasındaki bu bağlanmanın bebeğin gelişimi için temel olduğunu anlatıyor kitabında. Her istediğinde bebeğimizi kucağımıza almanın, ağlamasına izin vererek stresten arınmasını sağlamanın, ona dokunmanın ve okşamanın öneminden bahsederek, bebeklerin asla şımarmayacağını, neye ihtiyacı varsa onu istediğini söyleyerek birçok güncel çocuk yetiştirme yaklaşımının yanlışlığını da ortaya koyuyor.

Aletha J Solter- Bilinçli Bebek

Aletha J. Solter - Çocuğunuza Kulak Verin

“Bilinçli Bebek” in devamı niteliğindeki bu kitabında Solter, 2-8 yaş arasındaki dönemde çocukların gelişimini, yaşadıkları zorlukları ve onlara nasıl yardımcı olacağımızı anlatıyor. En önemli şeyin ilişki olduğunu, anne-babanın çocukları ile sürekli ilişkide kalarak pek çok disiplin probleminin üstesinden gelebileceğini söyleyen Solter, zor zamanlarda, kriz anlarında neler yapabileceğinize dair pratik öneriler de paylaşıyor.

“Çocuğunuz, olası bütün ihtiyaçlarını gözden geçirmenize ve gerekli bütün bilgileri vermenize karşın hâlâ kabul edilemez davranışlarını sürdürüyorsa, muhtemelen birikmiş acı verici duyguları var demektir. Genellikle birikmiş korku ve hayal kırıklığı olan çocuklar yıkıcı, uygunsuz ve kabul edilemez davranışlarda bulunurlar. Bu tür davranışa verilen tepki genellikle sevgi ve ilgiyi geri çekmektir. Görmezden gelinen çocuğun böyle davranarak aradığı ilgiyi göremeyeceğini öğreneceği düşünülür. Oysa böyle zamanlarda çocukların ölesiye ilgiye ihtiyaçları vardır ve çocuğu görmezden gelmek sorunu ortadan kaldırmaz, ama her türlü ilgi de işe yaramaz.

Çocuğun ihtiyacı, kabul edilemez davranışlar sergilemek zorunda hissetmesine engel olacak bir yaklaşımdır. Böyle durumlarda gözetilmesi gereken iki temel prensip vardır. Birincisi kabul edilemez davranışı çocuğu incitmeden ve aşağılamadan durdurmaktır. Çocuğu azarlamak ve dövmek uzun vadede etkili olmayacak ve çocuğun başa çıkması gereken yeni acılara neden olacaktır. Bazen “Cama tekme atamazsın” gibi sınırları hatırlatan kesin bir cümle yeterli olabilir. Başka zamanlarda daha fazla güç (ama şiddet değil) kullanmanız ve örneğin başka bir çocuğa vuran bir çocuğu kesin bir şekilde engellemeniz ya da çocuğun elinden yıkıcı bir biçimde kullandığı nesneyi almanız gerekebilir. İkinci adım, duygusal boşalmaya izin vermek ve bunu teşvik etmektir. Kabul edilemez davranışlarda bulunan bir çocuğun bu davranışlarının durdurulması, genellikle kendiliğinden bir duygusal boşalmaya neden olur. Ağlama ya da öfkelenme şeklindeki bu duygusal boşalma söz konusu davranışların yinelenmesini engelleyecek gerçek sağaltımdır.”

Aletha J. Solter- Çocuğunuza Kulak Verin

Aletha J. Solter- Oyun Oynama Sanatı

Bir Solter kitabı daha. Tüm kitapları içinde favorim kesinlikle “Oyun Oynama Sanatı”. Danışanlarımın anne-babalarına mutlaka öneririm bu kitabı. Kızımla yaşadığımız zor zamanlarda da bu kitaptaki öneriler kurtarıcım olmuştur hep. Oyunun iyileştirici gücünü, çocuklarımızla aramızdaki ilişkiyi oyunla nasıl güçlendireceğimizi, kahkaha atmanın önemini gösteriyor “Oyun Oynama Sanatı”. Kardeş doğumu, okula alışma süreci, doğal afetler, travmatik olaylar gibi başlıklar altında bu zorlayıcı yaşam olaylarında hangi oyunlarla çocuğumuza destek olabileceğimiz bol örnekle anlatıyor Solter.

“Çocuğunuz, bütün duygularını, en acı verici olanları bile onaylayıp kabul etmenize ihtiyaç duyar. Sizin göreviniz, onun nasıl duygular besleyip beslememesi gerektiğine karar vermek değil; ne hissederse hissetsin sevmek ve kabullenmektir.”

Aletha J. Solter- Oyun Oynama Sanatı

Dan Siegel/ Tina Payne Bryson- Bütün Beyinli Çocuk

Bir psikiyatr, bilim insanı, eğitmen ve bilgilerini aktarma konusunda çok tutkulu bir araştırmacı. Dan Siegel, tanışmaktan ve eğitim almaktan mutluluk duyduğum bir dahi. Bu kitabında, beynin sağ ve sol yarımkürelerini birlikte kullanabilmeleri için çocuklarımıza nasıl yardımcı olacağımıza dair stratejiler aktarıyor ebeveynlere. “Beynin işleyişiyle ilgili birkaç basit ve kolay anlaşılır temel ilkeyi tanıyarak, çocuğunuzu daha iyi anlayabilecek, güç durumlara daha etkili çareler bulabilecek ve onun sosyal, duygusal ve zihinsel sağlığı için sağlam temeller oluşturabileceksiniz.” diyor kitabında Siegel. Örnek olaylar, resimler, şekiller, haritalarla bu teoriyi kolaylıkla anlamamız ve çocuklarımıza anlatmamız için elinden geleni yapmış yazar. Siegel’ın vurguladığı önemli bir konu da kriz anlarının aslında mükemmel öğrenme ortamları olduğu ve çocuğumuzun entegre olmasını sağlamak için bir fırsat yarattığı.

Dan Siegel “Dramsız Disiplin” adlı kitabında da tüm yaş grubundaki çocuklar için ideal ve yapıcı disiplin yöntemlerini anlatıyor. Disiplin ile ilgili sorunlar yaşayan ebeveynlere yol gösterecek bir kitap.

Dan Siegel/ Tina Payne Bryson- Bütün Beyinli Çocuk

Mine Kilitci.

Okulöncesi Çocuklar İçin Dikkati Geliştirme Etkinlikleri II

2018-03-28T03:36:00.004-07:00

Okulöncesi çocukların dikkatini geliştirmek için neler yapabileceğimizi anlattığım yazımda ebeveyn ile çocuk arasındaki sosyal etkileşimin çocuğun dikkat kapasitesi üzerinde olumlu etkisinden bahsetmiş ve bazı önerilerde bulunmuştum. Bu yazımda da küçük çocuklar için etkinlik önerileri vereceğim. Bu etkinlikler dikkatin ve belleğin yanında çocuğunuzun akıl yürütme becerilerini de geliştirecek.

Etkinlikleri yaparken şunlara dikkat edin:

Önceliğiniz çocuğunuz ile birlikte eğlenmek ve keyifli vakit geçirmek olsun. Bu etkinlikleri

zorunlu görevler ya da ödev gibi yansıtmamaya çalışın.

Etkinliklere başlamadan önce siz de heyecanınızı belli edin. “Şu şekilli oyunlar çok eğlenceli,

hadi biraz yapalım” gibi.

Sabırlı olun, gelişimin, değişimin kısa sürede olmayacağını hep aklınızın bir köşesinde tutun.

Çocuğunuza güvenin. Çocuğunuzun beyni yeni bilgileri özümsemeye, gelişmeye çok açık ama

gelişmesi için ona zaman tanıyın. Cevabı bulamadığında ipucu vererek destek olabilirsiniz.

Çocuğunuzdaki gelişmelere hassas olun “Geçen sefer bu resimler arası farkları bulma oyununda ,

zorlanmıştın ama bugün senin için çok kolay oldu, sen bu işte gitgide daha iyi oluyorsun” benzeri

sözlerle motive etmeyi unutmayın.

Not: Bu etkinlikleri size fikir vermesi amacıyla hazırladım, siz de benzerlerini oluşturabilir,

çocuğunuzun sevdiği karakterler, meyveler vb. kullanarak eğlenceli etkinlikler geliştirebilirsiniz.

Aşağıda üstte yer alan fotoğrafı/nesneyi 30 saniye incelemesini isteyin. Sonra fotoğrafı kapatın ve incelediği fotoğrafın/nesnenin aşağıdaki üç fotoğraftan/nesneden hangisi olduğunu sorun.

Aşağıda yer alan 3 nesneyi 30 saniye incelemesini isteyin. Daha sonra bu üçlüyü kapatın, alttaki üçlü sırayı gösterin, nesnelerden hangisi bir önceki nesnelerin arasında vardı diye sorun.

Aşağıda yer alan nesnelerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

(3. Çünkü diğer fotoğraftakiler gerçek hayvan, 3. ise oyuncak)

(3. Çünkü diğer fotoğraftakiler deniz yıldızı, 3. ise değil)

(3. Çünkü diğer fotoğraftakiler yuvarlak çikolata, 3. ise dikdörtgen)

(2. Çünkü diğer fotoğraftakiler renkli ve küçük şekilli makarnalar, 2. ise tek renkli ve çubuk)

(1. Çünkü diğer fotoğraftakiler 2 ayaklı robot, 1. ise dört ayaklı)

Eyvah Oğlum Pembe Seviyor!

2017-12-05T11:45:00.000-08:00

Geçenlerde bir televizyon programında küçük çocuklarda cinsel kimlik oluşumu ile ilgili bir konuşmaya denk geldim. Saçları uzatılan, toka takılan erkek çocuklarının cinsel yöneliminin farklılaşacağına dair söylemler vardı programda. Tespit edildiğinde bu duruma hemen müdahale edilmesi gerektiği anlatıldı. Programı izledikten sonra cinsiyet kalıp yargılarımız ile ilgili bir yazı yazma ihtiyacı hissettim.

Bir kültürde kadın ya da erkeğin sahip olması gerektiği düşünülen özellikleri ile ilgili genellemelere cinsiyet kalıp yargıları denmekte. Çocuklarda cinsiyet kalıp yargıları iki-iki buçuk yaşlarında içinde yaşadığı toplumda; evdeki, okuldaki, sokaktaki etkileşimlerle ortaya çıkmaya başlar. 3-6 yaşlarında ise cinsiyetler ilgili yargılar gelişip daha katı hale gelir ve çocuklar bu yaşlarda cinsiyetlerine uygun oyun ve oyuncaklara yönelir; genellikle erkekler arabalarla yarışır, top oynar, alet setleriyle tamir yapar, kızlar mutfak setleriyle yemek yapar, oyuncak ev ile ve bebeklerle evcilik oynar. Ebeveynlerin, cinsiyetiyle uyumlu davranış gösterdikçe çocuklarına olumlu karşılık vermeleri bu oyunların ve cinsiyete uygun davranışların pekişmesinin en önemli sebebi. Zaten toplumsal cinsiyet rolümüz, içinde yaşadığımız toplumun bizde görmek istediği kadın-erkek kalıplarını içselleştirmemiz ile şekillenir. Erkekler sert, güçlü, rekabetçi, mantıklı; kadınlar hassas, duygusal, kırılgan olur vb

Çocuğun okula başlaması ile cinsiyet kalıp yargıları iyice yerleşmeye başlar. “Ben pembe seviyorum, kızlar pembe sever, erkekler sevmez”, “Ben bebeklerle oynamayı seviyorum, arabaları erkekler sever” okula başladıktan sonra kızımdan duyduğum bazı cümleler.

Çocukların bilişsel gelişimi açısından bakıldığında 3-4 yaşlarında bu şekilde katı bir bakış normal. Eğer aile de bu söylemleri destekler “Erkek adam ağlamaz, sen kız mısın Pony ile oynayacaksın, erkekler pembe giymez, erkekler ev işi yapmaz” gibi sözleri oğluna söylerse çocuk toplumsal kalıp yargıları tek doğru kabul eder. Çocuk bu kalıplar dışında bir özelliğe ya da zevke sahipse bunları bastırır, gerçek benliğini ortaya koyamaz. Türk toplumunda bu baskı daha çok erkekler üzerinde. Erkeksi davranışlar gösteren kızlar çok yadırganmaz, zaman zaman desteklenir de ama kızlara atfedilen özelliklere sahip erkek çocuklar sert müdahalelere maruz kalırlar, ailede kabul görmezler, onaylanmazlar.

Sürekli bu tarz baskılar, engellemeler, yönlendirmelerle büyüyen çocuğun özgünlüğü ve yaratıcılığı yara alır. Çevresindekileri de bu kategorilere göre değerlendirir. Kendisine öğretilmiş ve içselleştirdiği kalıplardan farklı davranandan korkar, onu onaylamaz, dışlar, zaman zaman o kişiye şiddet gösterir. Toplumumuzun en büyük sorunu böyle katı yargılarla yetişen bireylerin diğerlerini olduğu gibi kabul etmemesi, herkesi kendi doğrularına inandırmaya çalışması. Anlaşmazlıkların, kavgaların, cinayetlerin temel sebeplerinden biri de bu. "Erkek adam ağlamaz, duygularını göstermez" düşüncesini içselleştiren bir erkek ikili ilişkilerde duygularını ifade etmede sorun yaşar, hayatın içinde ölüm, boşanma gibi zorluklarla karşılaştığında duyguları ile nasıl başa çıkacağını bilemez, gururuna yediremediği için yardım da isteyemez, bir kısır döngünün içinde kalır.

“Erkekler de renkli giyinmeyi sevebilir, herkes her rengi sevebilir, kızlar da arabalarla oynar, zevklerimiz cinsiyetimizle ilgili değildir” “Erkek çocuklar da üzülünce ağlayabilir” gibi açıklamalar yaptınız diye çocuğunuzun cinsel yönelimi değişmez. Bu yaklaşımınız sayesinde çocuğunuzun empati duygusu gelişir, açık fikirli olur, diğerlerine karşı insancıl bir bakış açısı geliştirir, farklı olanı dışlamaz.

Cinsel yönelim ve toplumsal cinsiyet ifadesi birbirinden tamamen farklıdır. Kadınsı davranışlar gösteren her erkek veya erkeksi özellikler gösteren her kadın “eşcinsel” değildir. Kişi cinsel yönelimi nedeniyle kendinden beklenen toplumsal davranış kalıplarına sahip olmayabilir. Çocuklar için de aynı şey geçerli tabi ki. Bir erkek çocuk kibar, hassas, rekabeti sevmeyen, anlayışlı, duygusal bir yapıda olabilir. Evcilik oynamayı, oyuncakları konuşturmayı sevebilir. Bir kız çocuk futbol oynayabilir, dinozorlarla ilgili her şeyi bilebilir, arabaları yarıştırmayı sevebilir. Bunlar çocuğun cinsel yöneliminin farklı olduğu anlamına gelmez. Çocuklar bu şekilde etiketlenemez.

Cinsel yönelimin nasıl oluştuğu konusu çok tartışmalıdır ancak çocuk yetiştirme biçimlerinin, çocukların cinsel yönelimleri ve cinsiyet kimlikleri üzerinde tek başına bir etkisi olmadığı çeşitli araştırmalarla ortaya konulmuştur. Annesi saçını uzattı diye hiçbir erkek çocuk, babası maça götürdü, futbol oynattı diye de hiçbir kız çocuk eşcinsel olmaz. Babanın olmadığı, anne ve ablalarla çevrili bir ailede büyüyen bir erkek çocuk önünde bir erkek rol model yok diye eşcinsel olmaz. Aynı şekilde annesiz büyüyen ve erkek gibi yetiştirilen bir kız çocuk da sadece bu sebeple eşcinsel olmaz.

Cinse yönelim bir tercih değildir, varoluştur ve değiştirilemez. “Cinsel tercih” sözünü kullandığımızda bunun “Kendi tercihi, istese ya da müdahale edilse bu tercih değişir” anlamına geldiğini ve bu düşünce tarzının da baskılara, şiddete kadar giden bir yolu açtığını unutmayalım.

Her çocuk farklılıklarıyla, kendine özgü halleri, zevkleri, davranışları ile öyle özel ki. Bize düşen onları bu halleri ile oldukları gibi kabul etmek ve sevmek; kendilerini, özlerini keşfetmeleri için onlara destek olmak. Zor ama çok önemli bir iş bu.

Her çocuk “Seni sadece var olduğun için, sen olduğun için seviyorum. Sen, sen olduğun için değerlisin” sözlerini duymayı hak eder.

Kaynaklar:

- Onuray Güney- 5-6 Yaş Çocuklarında Algılanan Cinsiyet Kalıpyargılarına İlişkin Ebeveyn

Beklentileri ile Oyuncak Tercihleri Arasındaki İlişki- Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi

- TODAP- Psikologlar için LGBTİ’lerle Çalışma Kılavuzu

- Leman Korkmaz- Toplumsal Cinsiyet Rolleri Neden Değişmeli?- https:bianet.org

Mine Kilitci, 2017.

Süper Dadının Süper Yöntemleri Gerçekten İşe Yarıyor Mu?

2017-11-29T03:06:00.000-08:00

Geçtiğimiz hafta sosyal medyada dolaşan bir video üzerine bu yazıyı yazmaya karar verdim. Videoda “Süper Dadı” isimli programdan bir kesit vardı. Program yayından kalktı ama programın bölümleri sosyal medyada dolaşımda. Süper dadı çocuklarıyla sorun yaşayan çaresiz ailelerin sorunlarına 4-5 gün içinde çare bulan, uyumayan, sinirli, kavgacı, söz dinlemeyen, yemek yemeyen, kurallara uymayan çocukları muma çeviren! hakikaten süper birisi. Videoda 8 yaşındaki B’nın kardeşini nasıl dövdüğünü izliyorum önce. Neden kardeşini dövmesine izin vererek bir de bunu kameraya aldıklarına anlam veremiyorum önce. Sonra babası B’nın okulda her gün 3 çocuk dövdüğünü anlatıyor. Öfke krizi nedeniyle yaka paça, yerlerde yuvarlanarak mola paspasına götürüldüğünü görüyoruz sonra. Çok bilimsel bir şekilde “B, 8 yaşında olduğu için mola paspasında 8 dakika duracak” açıklamasını yapıyor dış ses. B, molada gırtlağından korkunç sesler çıkartıyor, hırlıyor, kapana kısılmış, korkmuş bir canlı ne yaparsa onları yapıyor.

Süper Dadı programının en büyük sorunu öncelikle çocuğun bu şekilde teşhir edilmesi, yaftalanması, kamera önünde olumsuz davranışlarının rol yapar gibi tekrar ettirilmesi, çocuğun haklarının hiçe sayılması. Şu anda dolaşımdaki video sanırım 3 yıl öncesine ait, B büyüdü, belki bu davranışları ortadan kalktı ama şu anda videosu internette her yerde, insanlar onunla alay ediyor, “Prezervatif reklamı, exorcist, terminatör çocuk” gibi korkunç lakaplar takıyor “dayak cennetten çıkma sözünün kanıtı, ben olsam döverim” gibi incitici, kaba yorumlarda bulunuyorlar. B’nın bugünlerdeki ruh halinin hiç iyi olmadığına şüphe yok. Anne-babalar bu programa katılmanın çocuklarını gelecekte nasıl etkileyeceğini düşünemedi sanırım. Alay edileceklerini, bu görüntülerin yetişkin olduklarında bile karşılarına çıkacağını, onları utandıracağını vb. Bu yorumları yazan sosyal medya canavarlarının da durup karşılarındakinin bir insan olduğunu düşünmemeleri o kadar acı ki.

Programın diğer olumsuz yönü ise uyguladığı ödül-ceza yöntemi. B’nın annesine çocuk mola paspasında kıvranırken “Göz temasını kes” diyen pedagogun katılığı şaşırtıcı. Programın başka bazı bölümlerinde bebeklere nasıl uyku eğitimi verildiğini içim acıyarak izledim. Lütfen bebeğine “Uyku Eğitimi” vermeyi düşünenler önce Nilüfer Devecigil’in şu yazısını okusun: Uyku Eğitiminin Zararları

Asla unutmamalıyız, “Beyin ilişki ile gelişir”. Disipline etmek için ilişkiyi kesmek çocuğu yaralar, anne-babasının kendini koşullu olarak (Onların dediğini yaparsa) sevdiğini düşünür.

Mola paspasında çırpınan B’nın eninde sonunda direnci kırılır ve anne-babanın dediğini yapmaya başlar. Ama çocuklarımız için gerçekten istediğimiz bu mu? Bedeli ne olursa olsun sözümüzden çıkmasın, her dediğimizi yapsın, kurallarımıza uysun mu? Ödül-ceza yöntemi üzerine düşünmek isterseniz Özgür Bolat’ın yazılarını ve “Beni Ödülle Cezalandırma” kitabını öneririm.

Süper Dadının verdiği olumlu öneriler de var. Evde düzen olması, uyku ve yemek saatinin belirlenmesi, çocuklar ile vakit geçirilmesi, oyun oynanması vb. Ancak olumsuz davranışların nedenini hiç düşünmeden sadece davranışa ve onu ortadan kaldırmaya odaklanmak çocuğa yapılan bir haksızlık. B gibi sorunlar yaşayan bir çocuğun uzman desteği alması (Özellikle oyun terapisi çok faydalı olacaktır), anne babanın çocuğa nasıl davranmaları gerektiğini öğrenerek uzman ile işbirliği yapması her şeyi değiştirir. Ancak bu programdaki gibi sorunlar 5 günde çözülmez. 8 yıllık bir geçmişin yaraları da 5 seansta düzelmez. Sabırlı olmak, çocuklarda doğal olarak var olan iyileşme ve iyiye yönelme dürtülerine güvenmek, en önemlisi de sevgimizi olabildiğince onlara göstermek anahtarımız.

Peki B neden böyle davranıyor? Programın tamamını izleyince taşlar yerine oturdu.

B yeni doğmuşken annesine kanser teşhisi konulmuş. Anne tedaviye başlamış. Bebek doğduğu andan itibaren ilişki içinde büyür ve öğrenir. Beyin, kendini organize edebilmek için ilişkiye ihtiyaç duyar. Bebek, kendini dengelemeyi, sakinleştirebilmeyi anneden öğrenir. Annenin bebek her stres yaşadığında onunla ilişki içinde olması, sarılması, dokunması, sakin bir ses tonuyla “Şşşşş, ben buradayım vb. sözler söylemesi ya da mırıldanması bebeğin sakinleşmesini ve “Bu dünya güvenilir bir yer” algısını oluşturmasını sağlar. Zamanla çocuk içselleştirdiği annesinin sesi sayesinde zorlayıcı olaylarda kendi kendini sakinleştirmeyi öğrenir. Ama kanser tedavisi gören, yaşamak için mücadele veren, kendi travması ile boğuşan annenin bebeğine odaklanması, onunla “an” da kalabilmesi, ona ihtiyacı olan yoğun ilgiyi, şefkati gösterebilmesi çok zor. Annenin zihni sakin değil ki bebeğini sakinleştirebilsin.

Anne tedavi oluyor ve iyileşiyor. Sonrasında kardeşe lösemi teşhisi konuyor. Aile için ikinci bir travma. B’nın evde ikinci planda kalması kaçınılmaz çünkü kardeşi hayatta tutabilmek doğal olarak ailenin önceliği. B ihtiyacı olan sevgiyi bir türlü göremiyor anne-babasından. Bunun yanında anne çok sinirli, öfkeli. Anne-baba disiplin konusunda tutarsız davranışlar sergiliyorlar. Annenin “hayır” dediğine baba “evet” diyor. Kardeşin her dediğini yapıyor, onun üzerine titriyorlar, kardeş de anne-babanın bu hassasiyetinin farkında. Anne çocukların her dediğini yaptığını söylüyor ama çocukların kendilerini güvende hissedebilmek için sınırlara, kurallara da ihtiyaç duyduğunun farkında değil.

B’nın iyi yönleri sorulduğunda baba “hiç iyi yönü yok” dedi, anne ise “sadece teşekkür etmesi” dedi, bir çocuk için ne kadar acı. Oysa anne baba olarak en önemli görevimiz, çocuğumuza “Seni sadece var olduğun için, sen olduğun için seviyorum. Sen, sen olduğun için değerlisin” diyebilmek ve çocuğun “ben değerliyim, ben seviliyorum” düşüncesini içselleştirmesini sağlamak. Özsaygıyı geliştiren de anne-babanın çocuğa böyle yaklaşması. Anne-baba çocuklarının olumsuz davranışlarına o kadar odaklanmış ki, çocuk sadece yaramazlık yaptığında fark ediliyor. Çocuklar eğer anne-babalarından ilgiyi olumlu davranışları ile göremezlerse geriye tek seçenek kalır, “yaramazlık” dediğimiz şey. Bir insan için en kötü şey varlığının fark edilmemesi, görülmemek. Çocuklar bu duygudan kurtulmak için dayak yemeye bile razı olur, taşkın davranışlarda bulunur, yeter ki görülsün. B de evde kardeşini, okulda da önüne çıkanı döverek ilgi görmeye çalışıyor.

Sakin bir çocuk için sakin anne-baba ve sakin bir ev ortamının yanında gerekli başka şeyler de var. Düzenli beslenme, işlenmiş gıdalardan uzak durma ve iyi uyku gibi. Gördüğümüz kadarıyla evde yemek düzeni yok, küçük kardeşi anne yediriyor, B gece saat 2-3 ten önce uyumuyor. Sabah da uykusunu alamamış bir şekilde kalkarak okula gidiyor. Uzun süre bu şekilde uykusuz kalan bir çocuğun sakin, mutlu, huzurlu, öğrenmeye açık olmasını beklememiz mümkün değil.

Bunların tümü B’nın olumsuz davranışlarının nedenlerinden ama tümü de düzeltilebilecek şeyler. Anne-baba B’ya bugüne kadar yeterince göremediği ilgi ve sevgiyi vermeye başlarsa, onunla eğlenir, oyun oynar, zaman geçirir, sohbet eder, dertlerini dinlerse ve bunu düzenli olarak her gün yaparsa değişikliklere kendileri de şaşacaktır. Tutarlı ve sakin davranırlarsa, istemedikleri bir davranışta bulunduğunda önce B’nın neden böyle davrandığını anlamaya çalışırlarsa, ona duygularını tanıması ve anlaması için destek olur, öfkesi ile nasıl baş edeceğini öğretirlerse (Tabi kendileri de duygularını tanımayı ve kontrol etmeyi öğrenmeliler), iki kardeş arasında ayrım yapmayıp her birine ayrı ayrı ne kadar özel olduklarını hissettirirlerse, evde düzen oluşturur (yemek, yatma saati vb.), ritüeller geliştirir (Çarşambaları oyun günü, her gün 15 dakika ailece sohbet saati, Pazarları makarna günü vb.), aile olmanın keyfini yaşarlarsa yaşadıkları sorunlar azalır. Ama bunları yaparken çocuğun bir birey olduğunu, saygı görmeyi hak ettiğini, zorlamalar, dayatmalar, cezalar ile davranış değişikliği sağlamaya çalışmanın çocukta derin ruhsal yaralar bırakacağını unutmamalılar tabi ki.

B ve ailesinin hikayesi üzerinden çocuk gelişimi ile ilgili bazı öneriler vermeye çalıştım, sevgi dolu, çocuklarınızla bol kucaklaşmalı ve kahkahalı günler dilerim.

Mine Kilitci, 2017.

Ailece Mindfulness- 2

2017-11-22T23:07:00.002-08:00

Önceki yazımda "Mindfulness" kavramından ve hayatımıza nasıl etki edeceğinden bahsetmiş, örnek bir Mindfulness egzersizi paylaşmıştım.

İşte bir Mindfulness egzersizi daha:

-Lotus / Nilüfer Çiçeği

Etkinliğimizi her akşam 5 dakika boyunca tüm aile bireyleri bir arada yapmanızı öneriyorum. Uyku saatinden önce yapmanız çocukların uykuya geçişini kolaylaştırabilir. Dilerseniz etkinlik sırasında sakin, rahatlatıcı bir müzik açabilirsiniz. Youtube'a "Mindfulness Music" yazarak bu videodaki gibi müzikler bulabilirsiniz.

Ebeveynlerden biri etkinliği yürüten kişi görevini alarak aşağıda yazılanları diğer aile bireylerine yavaş ve sakin bir ses tonuyla okumalıdır. Her cümleden sonra 2 saniye duraklayarak okuyun.

Okumaya başlayın.

Gözlerinizi kapatın. Şimdi derin bir nefes alacaksınız.

Dörde kadar sayarak nefesinizi alıp, 8 e kadar sayarak nefesinizi vereceksiniz. Saymaya başlıyorum: 1-2-3-4-, 1-2-3-4-5-6-7-8

Normal nefesinize geri dönün

Durgun bir gölde huzurlu bir şekilde süzülen bir nilüfer çiçeği olduğunuzu hayal edin.

Su, güneşin ışınları ile sizi ısıtıyor.

Çok rahat ve huzurlu hissediyorsunuz.

Etrafınızdaki nilüferlerin kokusunu hissedin.

Vücudunuzun ne kadar hafif olduğunu hissedin.

Aynı zamanda köklerinizin ne kadar güçlü olduğunu fark edin.

Göletin altına sıkıca bağlı olduğunuzu hissedin.

Bu kökler sizi güvende hissettiriyor.

Güneşin sıcak ışınlarını kabul edin.

Yapraklarınızın yavaşça birer birer açıldığını hayal edin.

Her bir yaprak açıldığında sıcak altın renginde güneş ışınlarının içinize doğru aktığını ve kalbinizi neşe ve sevgiyle doldurduğunu hissedin.

Güneş ışığının ve sıcaklığının tüm vücudunuz boyunca nasıl yayıldığını hissedin.

Derin bir nefes alın ve kalbinizi güneşe açın.

Ne hissettiğinizi fark etmek için kendinize biraz zaman verin.

Her zaman buraya dönebileceğinizi bilin.

Hazır hissettiğinizde gözlerinizi açın.

Tamamen uyanıksınız ama aynı zamanda rahatlamışsınız."

Şimdi hayalinizdeki nilüfer çiçeğinin resmini yapın, yaptığınız resimler hakkında konuşun ve resimlerinizi salonunuzun duvarına asarak aile sergisi oluşturun :)

Not: Bu etkinlik Dr. Nicola Kluge'ın Mindfulness for Kids I-7 Children's Meditations&Mindfulness practices to Help Kids Be More Focused, Calm and Relaxed kitabından alınmıştır. Dr. Kluge'a paylaşmama izin verdiği için teşekkür ederim. Gökçe Özbayrak'a da çevirisi için teşekkürler...

Mine Kilitci, 2017.

Bir önceki yazım: Daha Sakin ve Huzurlu bir Hayat Mümkün Mü?- Ailece Mindfulness

Daha Sakin ve Huzurlu bir Hayat Mümkün Mü?- Ailece Mindfulness

2017-11-03T04:15:00.000-07:00

Mindfulness nedir? En basit anlamıyla “an” da kalmaktır. İçinde bulunduğumuz anı bilinçli bir şekilde yaşamak, düşüncelerimizi, dış dünyada olan biteni yargılamadan sadece fark etmek demektir.

Burada amacımız sadece tek bir düşünceye odaklanıp başka hiçbir şey düşünmemek değil, bu zaten mümkün değil. Beynimiz böyle çalışmaz, sürekli zihnimizin arka planında düşünceler gelip geçmeye devam eder, bu düşünceleri yok edemeyiz ama onları fark edersek yaşadığımız ana dönmemiz kolaylaşır. Bilinçli farkındalığın amacı da kendimizi, duyumlarımızı, hislerimizi, düşüncelerimizi yargılamaksızın gözlemlemek ve fark etmektir. Bunu yapmazsak gün içinde sürekli “Otomatik pilotta” farkında olmadan yaşar, sık sık “Zaman ne hızlı geçiyor, gün hemen bitiyor, çocuklar ne ara bu kadar büyüdü” gibi düşünceler içinde buluruz kendimizi.

Aslında bilinçli farkındalık sahip olduğumuz ama günümüz şartlarında zayıflamış bir yeteneğimiz. Bu beceriyi bir kas gibi düşünerek düzenli egzersizlerle geliştirebiliriz. Yapılan araştırmalar, dikkat kapasitesini kullanarak zihnin hem fonksiyonunu hem de yapısını değiştirebileceğimizi gösteriyor.

Teknolojinin, internetin ve sosyal medyanın da etkisiyle günlerimiz çok hızlı geçiyor. Hiçbir şeye bir kere daha dönüp bakma fırsatı bulamıyoruz, bakmak istesek de “Instagram Story” leri 24 saatte bir siliniyor, sayfa akışları sürekli yenileniyor ve hayat gitgide artan bir hızla devam ediyor. Kendimizi ne kadar uzak tutmaya çalışsak da hepimiz bu koşturmanın içindeyiz. Çocuklarımız için durum daha da ciddi, onlar bu sosyal medya ve internet çağına doğdular ve telefonsuz, internetsiz, sosyal medyasız bir hayatı hayal dahi edemiyorlar. Tüm bunlar da çocuklarda dikkat eksikliğinin artmasına, çocukların daha sabırsız, aceleci olmasına, süreç değil sonuç odaklı yaşamasına, azimli olmayıp çabuk hayal kırıklığına uğramalarına ve yenilgiyi hemen kabul etmelerine neden oluyor.

Tüm anne-babaların hayali olan “Mutlu çocuklar yetiştirmek” uzaklaşan bir hayal gibi. Bu gidişi değiştirmek için yapılacak şeylerden biri de hayatımızı sadeleştirmek ve ailece sakinleşmek. Hayatı sadeleştirmek için daha sade bir hayat mümkün mü? yazımı okumanızı öneririm. Hepimiz biliyoruz ki sakin bir çocuk yetiştirmenin yolu ise sakin anne-babalar olmaktır.

Bu nedenle aşağıdaki Mindfulness etkinliklerini ailece yapmanızı öneriyorum. Her akşam ailece teknolojiden uzak 5 dakika geçireceksiniz, birbirinize olan bağlılığınız artacak, dersler, ödevler dışında bir konuda sohbet etmiş olacaksınız, gün geçtikçe daha fazla “an”da kalmaya başladığınızı fark edeceksiniz, daha sakin ve huzurlu hissedeceksiniz, aile ilişkileriniz gelişecek, dikkatiniz ve odaklanmanız artacak...

Mindfulness etkinlikleri; tek bir objeye, örneğin nefesimize dikkatimizi vermeyi ve dikkatimiz her başka objeye ya da düşünceye kaydığında bunu fark ederek dikkatimizi tekrar nefesimize yöneltmeyi içeriyor temelde.

Mindfulness ile ilgili yapılan araştırmalar farkındalık egzersizlerinin negatif düşünceleri düzenlediği ve duygusal tepkiselliği azalttığı, duyguları yönetebilme becerisini arttığını ve stresi azalttığını da gösteriyor.

Düzenli olarak yapacağınız mindfulness etkinlikleri çocuklarınızın daha huzurlu ve sakin olmalarına, uykuya daha kolay dalmalarına, stres ve kaygı ile daha kolay başa çıkmalarına, zor duygularla daha kolay baş etmelerine, hayal gücü ve yaratıcılıklarının artmasına, kendilerini sakinleştirmeyi öğrenmelerine yardımcı olacak.

AİLECE MİNDFULNESS

Etkinliğimizi her akşam 5 dakika boyunca tüm aile bireyleri bir arada yapmanızı öneriyorum. Uyku saatinden önce yapmanız çocukların uykuya geçişini kolaylaştırabilir.

Ebeveynlerden biri etkinliği yürüten kişi görevini alarak aşağıda yazılanları diğer aile bireylerine yavaş ve sakin bir ses tonuyla okumalıdır.

Saatinizin alarmını 5 dakika sonrasına kurun.

Rahat bir koltuğa oturun.

Gözlerinizi kapatın.

Şimdi derin bir nefes alacaksınız. Dörde kadar sayarak nefesinizi alıp, 8 e kadar sayarak nefesinizi vereceksiniz.

Saymaya başlıyorum: 1-2-3-4-, 1-2-3-4-5-6-7-8

Normal nefesinize geri dönün. Şimdi dikkatinizi burun deliklerinize verin. Sadece burun deliklerinize odaklanmaya çalışın. Nefesin burun deliğinizden girişini fark edin. Burnunuzu gıdıklıyor mu? Titreşim hissediyor musunuz? Nefesin sıcaklığı nasıl? Nefesinizin ısısını burun deliğinizde hissediyor musunuz? Şimdi nefesinizi yavaşça bırakın. Burun deliğinizden nefesinizin çıkışına odaklanın. Nefesinizin ısısı şimdi nasıl? Nefesinizi verirken burun deliğinizde bir hissiniz var mı, karıncalanma, gıdıklanma titreşim gibi

Siz nefesinize odaklanmaya çalışırken zihninizden birçok düşünce geçecek. Olumlu düşünceler, olumsuz düşünceler, saçma düşünceler, geçmişten gelen bir anı, gelecek ile ilgili bir plan. Tüm bu düşünceleri sadece gözlemleyin, onları yargılamayın. Düşünceler hakkında düşünmeyin. Bu düşünceleri sadece fark edin ve nefesinize geri dönün. “Bir türlü odaklanamıyorum”, “Niye beceremiyorum ben bu işi”, “Çok sıkıldım” ve benzeri düşüncelerinizi olduğu gibi kabul edin, düşüncelerinize “Merhaba düşünce” deyin ve nefesinize geri dönün.

Dikkatinizi nefesinizden uzaklaştıran her düşünceyi fark edin, düşüncelerinizi yargılamayın, sadece fark edin ve nefesinize geri dönün. Her nefes alışınızda burun deliğinizdeki farklılıkları hissedin. Bu arada dışarıdan gelen bir ses, kokuya zihniniz kayabilir. Sesi duyun, kokuyu koklayın ve nefesinize geri dönün. Zihninizden geçen düşüncelere el sallayın, “merhaba düşünce” deyin ve nefesinize geri dönün. Hazır olduğunuzda gözlerinizi açabilirsiniz.”

Başlangıçta bu egzersizi yapmak hiç kolay olmayacaktır, düşünceleriniz arasında kaybolup nefesinize dönmeyi unutabilirsiniz, dış sesin size nefesinize dönmeyi hatırlatması işinizi kolaylaştırır.

Düzenli olarak bu egzersizi yaparsanız zamanla ustalaşacaksınız, dikkatinizi nefesinizde tutmanız kolaylaşacak, zihniniz bir düşünceyle meşgul olduğunda bunu fark edip nefesinize dönmeniz daha çabuk olacak.

Eğer burun deliğinize odaklanmak zor gelirse sabit aralıklarda çalan bir davul, zil ya da tekrarlayan bir melodi benzeri bir sese odaklanarak da bu çalışmayı yapabilirsiniz. Sözlü müzik ve karmaşık melodiler odaklanmanızı zorlaştırır.

Egzersiz sonunda ailecek neler hissettiğinizi, aklınıza nasıl düşünceler geldiğini, etkinliğin kolay olup olmadığını ve benzeri konuları konuşun, tartışın.

Etkinliği her akşam yapmayı unutmayın.

Benzer Mindfulness etkinliklerini paylaşmaya devam edeceğim.

Kaynaklar:

-Nilüfer Devecigil- Mindfulness Eğitimi Notları

-Dr. Nicola Kluge- Mindfulness for Kids I

-Susan Kaiser Greenland- Mindful Games -Eline Snel- Bir Kurbağa gibi Sakin ve Dikkatli

Mine Kilitci, 2017.

Ailece Mindfulness 2

Mindfulness ı uzmanından dinlemek isterseniz Nilüfer Devecigil'in videosu aşağıda.

Akdeniz Diyeti Çocukları Dikkat Eksikliği ve Hiperaktiviteden Korur Mu?

2017-05-03T00:50:00.003-07:00

Dünya çapında çocuk ve ergenlerin yaklaşık %3-4 ünü etkileyen bir bozukluk Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB). Çocuklarda en yaygın bozukluklardan biri ve yetişkinlikte de etkilerinin devam ettiği kabul ediliyor Erkeklerde kızlara oranla daha fazla tanılanan DEHB nin temel belirtileri dikkat eksikliği, dürtüsellik ve hiperaktivite. Dehb li kız çocuklarda yıkıcı belirtiler ve davranış sorunları daha az gözlenip dikkat sorunları, depresyon ve kaygı gibi içsel sorunlar daha sık saptanırken, DEHB li erkek çocuklarda ise yıkıcı davranışlar, hareketlilik gibi dışsal sorunlar ön planda bulunmakta. DEHB nin kesin sebebi de bilinmiyor, kesin bir tedavisi de yok, bu konuda tartışmalar sürse de çoğunlukla psikiyatr, çocuk psikologu ve eğitim psikologu/psikolojik danışmanın ortak çalışmasının yani ilaç tedavisi+psikolojik destek+eğitim danışmanlığının belirtileri azaltmada ve çocuğun hayatını kolaylaştırmada en etkili müdahale yöntemi olduğu görüşü yaygın.

Beslenme biçimi ve DEHB ilişkisi ile ilgili yapılan araştırmalara son zamanlarda artıyor. Geçtiğimiz günlerde Akdeniz diyeti ve DEHB ilişkisini inceleyen ilk bilimsel araştırma yayınlandı. Araştırma bazı sağlıksız beslenme alışkanlıklarının bu bozukluğun gelişiminde rol oynayabileceğini söylüyor. Dengesiz bir beslenme modelinin bilişsel ve fiziksel büyüme için temel besin maddelerinde (Demir, çinko, magnezyum, omega-3 yağ asitleri vb.) eksikliklere neden olabileceği ve bu eksikliklerin DEHB de rol oynayabileceği düşünülmekte.

Araştırmacılar, sağlıksız bir diyet ile DEHB arasındaki ilişkinin ters nedenselliğin bir örneği olabileceğini düşünüyor. Bu çocuklar sağlıksız diyet yüzünden DEHB belirtileri gösteriyor olabilir ya da dürtüselliklerini dengelemek ve duygusal olarak rahatlamak için fazla miktarda yağ ve şeker yeme ihtiyacı içinde olabilir. DEHB olan çocukların dürtüleri onların sağlıksız beslenmelerine neden oluyor ve bu nedenle ihtiyaç duydukları besin maddelerini yemiyorlar ve semptomları kötüleştiriyorlar. Kızım çikolata yediğinde davranışlarının nasıl değiştiğini, yerinde duramadığını, huysuz ve agresif olduğunu çok sık gözlemlediğim için bu besin maddelerinin DEHB belirtilerine neden olacağını ya da bu zararlı besinleri fazla tüketen ve olumsuz davranışları artan çocuklara hatalı olarak DEHB teşhisi konulabileceğini düşünüyorum.

Araştırmanın sonuçlarına göre fast food tarzı beslenen, kahvaltıyı atlayan, şeker, şekerleme, şekerli içecekler, kola tüketen, yağlı balık tüketimi az olan çocuk ve ergenlerde DEHB daha yaygın görülmekte.

Elbette araştırma Akdeniz diyetinin DEHB’yi engellediğini söylemiyor ancak meyve, sebze ve sağlıklı yağlar bakımından zengin Akdeniz diyeti, çocuğa vücudunun ve beyninin düzgün gelişmesi için ihtiyacı olan besinlerin çocuğun doğru oranda sağladığı için DEHB belirtilerinin azalması da son derece mantıklı.

İsviçre Göteborg Üniversitesi’nde 2008 yılında yapılan bir araştırma her gün belli miktarda Omega3 verilen DEHB’li çocukların %47’sinin, 6 ay sonra DEHB belirtilerinde anlamlı azalma görüldüğünü ortaya koyuyor.

Benzer bir araştırma da demir eksikliği ile DEHB belirtileri ve bilişsel yetersizlikler arasında yüksek ilişki olduğunu öne sürmekte. Araştırmada en yüksek oranda demir eksikliği olan çocukların en dikkatsiz, dürtüsel ve aktif oldukları bulunmuş.

Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda, çocuğunuza ek gıdaya geçtiği andan itibaren meyve, sebze, yağlı balıklar, baklagiller, yüksek proteinli gıdalar sunarak ve onu beyaz un, şeker, şekerleme, işlenmiş gıdalar, kafein, asitli içecekler, renklendiricili gıdalardan uzak tutarak sağlıklı beden ve zihin gelişimi için gerekli temeli sağlamış olur.

Sevgiler,

Mine Kilitci, 2017.

Araştırmaları okumak isteyenler için:

http://pediatrics.aappublications.org/content/139/2/e20162027
http://www.concentrix.eu/wp-content/uploads/PDF-Studien-1-Johnson-20083.pdf
http://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/485884

“Anneeee Sıkıldııııım Kavanozu”

2017-04-03T05:18:00.000-07:00

3,5 yaşındaki kızım yeni bir kelime öğrendi “Sıkıldım”. Özellikle sabretmesi ve beklemesi gereken durumlarda kullanıyor bu kelimeyi. Beraber yaptığımız çikolatalı kurabiyeler pişerken, onunla oyun oynamadan önce bitirmem gereken işler varken ya da sevdiği bir yere gitmemize daha zaman varken sürekli “Anneee sıkılıyorum, çok sıkıldım, canım sıkıldı” gibi çeşitlemelerle işleri hızlandırmaya çalışıyor. Genelde cevabım hep aynı “Birazdan yapacak bir şey bulursun” Öneride de bulunmuyorum ama bazen bu cevap yeterli olmayabiliyor. Krizin geldiğini hissettiğimiz böyle durumlar için işte annelerin yeni kurtarıcısı “Anneeee Sıkıldıııım Kavanozu”

Bu fikri Pinterestte gördüm ve bayıldım. Okuduğum yazıdan esinlenerek ve eklemeler yaparak ben de “Anneeee sıkıldııııım” durumlarında kullanılabilecek bir etkinlik kavanozu hazırlamaya karar verdim.

Aşağıda sıraladıklarımı ya da buna benzer kendi bulduğunuz etkinlikleri küçük renkli kâğıtların üzerine yazın ve süslediğiniz kavanozun içine atın. Kâğıt yerine boyadığınız dondurma çubuklarını da kullanabilirsiniz. Kavanozun süslemesini çocuklarınızla beraber yapabilirsiniz. Üzerine de istediğiniz bir isim yazabilirsiniz. “Sıkıntı Yok Eden Formüller”, “Anne Sıkıldım Kavanozu”, “Eğlence Kavanozu” vb. Sizin yaratıcılığınıza kalmış… Çocuğunuz size canım sıkıldı dediğinde de kavanozu ortaya çıkarın ve elini kavanoza sokarak rastgele bir etkinlik seçmesini isteyin. Etkinliklerin bireysel yapılabilecek formda olmasına özen gösterin aksi halde kendinizi çocuğunuzla yazılanı yapmaya çalışırken bulabilirsiniz. Oysa amacımız çocuğunuzun/çocuklarınızın kendi kendine eğlenebilme, zaman geçirme becerisini güçlendirmek. (Çocuğunuzla zaten bol bol baş başa oyun oynadığınızı varsayıyorum.) Etkinlikleri seçerken çocuğunuzun yaşına, becerilerine de özen göstermeniz önemli tabi ki.

Kolay gelsin.

Mine Kilitci, 2017.

Sömestr Tatilinde Çocuklarla Evde Eğlenmek

2017-01-18T23:41:00.000-08:00

Yarıyıl tatili geldi, çocuklar çok mutlu, ancak evde olan annelerin çoğu kara kara düşünmeye başladı "İki hafta boyunca bu çocuğu evde nasıl oyalayacağım" diye. Çocuğunuzu evde her dakika her an oyalamak sizin göreviniz değil tabii ki, kendi kendine vakit geçirmeyi, arada sıkılmayı, sıkıntıdan yaratıcı etkinlikler bulmayı başaracak. Ama bazen de sizinle zaman geçirmek isteyecek. Böyle zamanlarda yardımınıza yetişecek bazı kutu oyunları önereceğim. Size önereceğim bu kutu oyunları çok eğlenceli ve çocukların birçok becerisini geliştiren oyunlar. Aynı zamanda bu oyunlarla ailece keyifli zaman geçireceksiniz, aile içi iletişiminiz artacak, çocuğunuz aileye ait olma hissini yaşayacak. Tüm bu oyunları oyuncakçılarda ve internette bulabilirsiniz.

- Mikado Oyunu: 3 yaş ve üzeri. Masa üzerine gelişigüzel bir şekilde yayılan çubukları, diğer çubukları kıpırdatmadan toplama oyunu. Çocuğun el-göz koordinasyonunu, dikkat ve konsantrasyon becerilerini geliştirir.

-Rory’nin Hikaye Küpleri: 6 yaş ve üstü. Çocuğun dil yeteneklerini, kendini ifade etme ve hızlı düşünme, problem çözme becerilerini, yaratıcılığını geliştiren bir oyun.

- Hide and Seek Oyunu: 7 yaş ve üstü. Çocuğun stratejik düşünme, dikkat,konsantrasyon becerilerini, görsel algısını, bağlantısal düşünme, problem çözme, uzaysal algılama, eşleştirme ve hafıza becerilerini geliştiren ödüllü bir oyun.

-Hedef 4 oyunu : 3 yaş ve üstü. Strateji ve zeka oyunu.

-Road Block (Hırsız-Polis) oyunu: 7 yaş ve üstü. Uzamsal algı, mantık yürütme ve problem çözme becerilerini geliştiren bir oyun.

- Makedo: 5 yaş ve üstü. El işi oyunu ve bir inşa oyuncağı. Makedo birleştirme sistemi ile çevrenizde bulunan atılmaya hazır gündelik malzemeleri çeşitli şekillerde birleştirerek pek çok şey yaratabilirsiniz. Çocuğun yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerini geliştirir, çevreye duyarlılığını arttırır.

- Castle Logix: 3 yaş ve üstü. Ahşap bloklar ve kuleler ile kitapçıkta gösterilen kaleleri inşa etme oyunu. Çocuğun mantıklı düşünme becerisini ve uzamsal algısını geliştiren bir oyun.

- Kapla: 3 yaş ve üstü. Çocuğun denge, koordinasyon psikomotor ve analitik becerilerini, yaratıcılığını ve birlikte çalışma becerilerini geliştiren bir oyun. KAPLA parçaları yapıştırıcı, mıknatıs, klips gibi sabitleyici kullanmadan, tamamen el dengesi ile her birini diğerinin üzerine koyarak inşa edilir. Fizik kurallarını keşfetmek için mükemmel bir araçtır.

- Koridor Oyunu: 8 yaş ve üstü. Çocuğun stratejik düşünme, mantık yürütme ve planlama becerilerini geliştiren bir oyun.

- Katamino Classic Oyunu: 3 yaş ve üstü. Çocuğun mantık yürütme, motor planlama, görsel algı, şekil zemin algısı, görsel ayrımlaştırma ve dikkati sürdürme becerilerini geliştirir. Katamino çocukların geometrinin temel kavramlarını anlamasına yardımcı olan bir inşa oyunudur. Çok sayıdaki bulmacaların zorluk seviyeleri çok kolaydan çok zora değişmektedir.

-Make and Break: 8 yaş ve üstü. Amaç, zamana karşı yarışırken aynı zamanda ahşap blokları kartlardaki şekillere göre hatasız dizmektir. Çocuğun görsel-uzamsal algısını, hızlı düşünme ve problem çözme becerisini, el-göz koordinasyonunu, konsantrasyon becerisini geliştiren bir oyun.

Not: TKT 7-11 grubuna oyun önerileri için teşekkürler :)

Evde oynayabileceğiniz dikkati geliştirme oyunları

- Çocuğunuz önce salonu incelesin. Sonra gözlerini kapatsın. Salondan bir eşyayı (Sandalye, koltuktaki yastık, masadaki vazo vb.) dışarı çıkarın. Gözlerini açan çocuğunuza hangi eşyanın eksik olduğunu sorun. Bu oyunda becerisi arttıkça çıkardığınz eşya sayısını arttırabilir ya da zorluk derecesini arttırmak için küçük eşyaları kullanabilirsiniz.
- Salona dikkatlice bakmasını isteyin, tüm eşyaları incelesin, sonra salondan çıksın. Odadaki eşyalardan birinin yerini değiştirin. Hangi eşyanın yerinin değiştiğini bulmaya çalışsın. Bulamazsa ipuçları verebilirsiniz.
- Sıcak-soğuk oyunu: Bir oyuncağını salonda bir yere saklayın. Oyuncağa yaklaşınca “sıcak”, oyuncaktan uzaklaşınca “soğuk” diyerek onu bulmasını sağlayın.
- Kelime oyunu: Bir kelime ile başlayın, o kelimenin son harfi ile başlayan başka bir kelime bulmasını isteyin, oyun böyle sürüp gitsin. Dilerseniz oyunu sadece insan isimleri, meyveler, meslekler vb. şekilde sınırlayabilirsiniz.
- Bu karayı al parayı: Masanın üzerine 3 fincan koyun. Fincanlardan birinin altına da bir boncuk. Fincanları hızlıca karıştırın ve sonra çocuğunuzdan boncuğun hangi fincanın altında olduğunu bulmasını isteyin.
- Resmi hafızaya alma: Çocuğunuza bir resim gösterin. Bu bir ressamın tablosu, eski bir fotoğrafınız ya da internetten bulduğunuz bir resim olabilir. Resmi istediği kadar incelemesine izin verin. Sonra resmi kapatıp sorular sormaya başlayın. Bilemediği zaman resmi tekrar incelemesine izin verin.

İyi tatiller dilerim.

Mine Kilitci, 2017.

İlkokul Çocukları İçin Dikkat Geliştirme Etkinlikleri 2

2016-11-18T00:44:00.000-08:00

Etkinlik önerilerine devam ediyorum.

- Şekli hafızaya alma: Kağıda basit geometrik şekiller çizin. Çocuğunuzun bu şekilleri istediği kadar incelemesine izin verin. Sonra kağıdı kapatarak aynı şekilleri kağıda çizmesini isteyin. Aşağıda çok basit bir örnek var. Şekilleri zamanla daha karmaşıklaştırabilir, iç içe geçmiş şekiller çizebilirsiniz.

Örnek:

- Mantık sorusu

Aşağıdaki şekilde kaç kare var?

- Kelime türetmece

KELİME TÜRETMECE

Aşağıda yazılı kelimeden bir harf değiştirerek yeni bir kelime bul. O kelimeden de bir harf değiştir, yeni bir kelime bul. Her seferinde bir harf değiştirerek bulabildiğin kadar çok kelime yaz.


SARI

1	………………………	21	………………………
2	………………………	22	………………………
3	………………………	23	………………………
4	………………………	24	………………………
5	………………………	25	………………………
6	………………………	26	………………………
7	………………………	27	………………………
8	………………………	28	………………………
9	………………………	29	………………………
10	………………………	30	………………………
11	………………………	31	………………………
12	………………………	32	………………………
13	………………………	33	………………………
14	………………………	34	………………………
15	………………………	35	………………………
16	………………………	36	………………………
17	………………………	37	………………………
18	………………………	38	………………………
19	………………………	39	………………………
20	………………………	40	………………………

- Şifre: Yukarıdaki şifreye göre aşağıdaki kelimeleri bulun. (1-Kalem, 2-Orman, 3-Çilek, 4-Sakin, 5-Yanak)

	A	B	C	D	E
1	S	A	İ	M	K
2	L	C	E	D	N
3	Z	Y	R	Ç	O

1	E1	B1	A2	C2	D1

2	E3	C3	D1	B1	E2

3	D3	C1	A2	C2	E1

4	A1	B1	E1	C1	E2

5	B3	B1	E2	B1	E1

-Kare karalamaca: Sağdaki numaraların olduğu kareleri boyayınca ortaya bir şekil çıkacak.

	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11
5,6,7
4,8
3,9
2,5,7,10
2,10
2,5,6,7,10
3,9
4,8
5,6,7
4,8
3,9
2,10
1,11

- Yönerge takibi: A1-B2-B3 şeklinde yönergeler verin, kalemle takip ederek söylediğiniz kutuları birbiri ile birleştirsin.

- Eksik harfleri bulma: Aşağıdaki fıkralarda kelimelerin bazılarında eksik harfler var, bu harfleri bularak kelimeleri tamamlayın.

Kazan Doğurdu

Bi gün Nasrettin hocanın kazana ihtiycı olmuş. Nasrettin hoca komşusndan kazanı almış ve işi bitnce geri getimiş. Nasrettin hocaya kazan yine lazım olmuş ve yine getiriken içine kçük bir kazan komuş. Sona komşuya geri getirmiş.
Komşu küçük kazanı görünce hocaya: bu ne diye somuş. Nasrettin hoca dmiş ki senin kazan dourdu. Sonra kazan Nasrettin hocaya bir daa lazım olmuş. Hoca bir daha kazanı almış ama geri getimemiş. Komşu kazanı mrak edip Nasrettin hocanın evne gitmiş. Kazanı sormu.
Nasrettin hoca demiş ki snin kazan ödü. Komşu demiş ki ianmam. Nasrettin hoca demi ki sen kazanın doğurdğuna inanıyosun da öldüğüne nye inanmıyorsun demiş.

Dünyanın Dengesi

Dünyda meraklılar çok...

Biri hocya:

-Şu dünya ne kada tuhaf demiş.

Hoca aksakalnı sıvazladıktan sora:

-Neresi tuaf diye sormuş.

-Sabh oldu mu insanlarn her biri bi tarafa gidiyor.

Bazıları bu yna bazıları bu yana...

Nden ki? Deyince

Hoca çok faza düşünmeden şu cvabı vemiş:

-Neden olcak hepsi bir tarfa gitse dünyanın dengsi bozlur da ondan .

-Aşağıdaki şekilde kaç tane kırmızı (Mor, sarı, pembe) daire var? Kalemle işaretlemeden gözlerinle say.

- Yukarıdaki şeklin aynısını aşağıdaki noktalarla çiz.

Kolay gelsin.

Mine Kilitci.

İlkokul Çocukları için Dikkat Geliştirme Etkinlikleri 1

2016-11-09T03:51:00.000-08:00

İlkokul çağı, dikkat eksikliklerinin en çok tanılandığı dönem. 1. sınıfa başlayan çocuktan; 40 dakikalık ders süresi boyunca sırasında sessizce oturması, çevreden gelen uyaranları görmezden gelerek dikkatini öğretmeninin anlattıklarına vermesi, öğretmenin verdiği yönergeleri uygulaması gibi bu yaş ve bu nesil çocuk için oldukça zor görevler bekleniyor. Bu görevleri yerine getiremeyen çocuk bazen çok hızlıca ve yanlış değerlendirilip “Dikkat Eksikliği” tanısı ile etiketlenebiliyor.

Eğer çocuğunuz dikkatini toplamakta zorluk yaşıyorsa önereceğim etkinlikleri her gün onunla birlikte yaparak hem eğlenceli hem kaliteli vakit geçirmiş olacaksınız.

Not; Elbette sadece buradaki etkinlikleri yaparak dikkat kapasitesinin artacağını iddia edemem ancak düzenli tekrarların, beyni eğitmenin faydalarını zaten biliyorsunuz. Üstüne bir de bu aktiviteler sayesinde çocuğunuz ile başbaşa vakit geçirmiş olacaksınız ve aranızdaki yakınlık artacak. Daha önceki yazımda da belirttiğim gibi sürekli dikkat ve konsantrasyon becerisi, ebeveyn ile iletişimle gelişir.

Ve son olarak çocuğun oyun ile öğrendiğini, eğlendiğini ve geliştiğini unutmadan, bu etkinlikleri zorunluluk ya da ödev gibi değil de birlikte eğlendiğiniz oyunlar olarak aktarırsanız işinizin kolaylaşacağını ve sizin de keyif alacağınızı belirteyim.

- Önce eğlence. “Çocuğum büyüdü artık parka gitmese de olur” diye düşünmeyin. Yapabiliyorsanız her gün okuldan sonra çocuğunuzun parkta, bahçede, yeşil alanlarda oynayarak, koşarak, zıplayarak, sallanarak, dönerek günün stresini üzerinden atmasını sağlamaya çalışın. Çocuklar yetişkinler gibi koltukta uzanıp televizyon seyrederek dinlenmez, onlar hareket ve oyunla dinlenir. Bu ihtiyaçları görmezden gelinen çocuk içinde biriken enerjiyi harcayamadığı için huysuz, alıngan, ağlamaya hazır bir hale gelebilir, evde kardeşlerini, okulda arkadaşlarını rahatsız eder, yerinde duramaz ve tabi ki dikkatini uzun süre bir konu üzerinde odaklayamaz. Çevrenizde hiç imkan yoksa evde koridoru boşaltarak onunla top, bowling, saklambaç, yakalamaca vb. oyunlar oynayın. Çocukların gelişmek, büyümek ve öğrenmek için oyuna ve harekete ihtiyacı var.

- Müziğin faydaları. Stanford Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma klasik müzik dinlemenin beynin sürekli dikkat becerisini geliştirdiğini iddia ediyor. (İlgilenenler için yazı bu linkte.) Her gün belli süre çocuğunuzla klasik müzik, senfoniler, aryalar dinleyin. Küçük yaştan çocuğunuza insan ruhunu besleyen ve anlamlı müzikler dinletmeniz onun müzik zevkini geliştirir, zihnini dinlendirir ve onu sakinleştirir.

- Trafikte eğlence. İstanbul’da yaşayanlar için trafik her gün ve günün her saati yaşanan sıradan bir olay artık. Trafikte takılmadan bir yerden bir yere gitmek imkansız. Çocuğunuzda arabada, otobüste, metrobüste uzun süre geçirmek durumunda kaldıysanız trafiğin yarattığı stres üzerine bir de çocuğunuzun “Sıkıldım” ları ve huzursuzlukları eklenebilir. Böyle zamanlarda çeşitli oyunlarla onu oyalamaya çalışın. Tüm bu oyunlar çocuğunuzun hem yaratıcılığını, hem gözlem yapma yeteneğini hem de dikkatini geliştirir.

Araba plakaları ile oynama; Plakadaki harflerden kelime türetme, plakanın sonundaki rakama ulaşabilmek için hangi sayıları toplamalıyız?, 5 ile kaçı çarparsak bu rakamı buluruz?, en fazla hangi renk araba var?,en fazla hangi marka araba var? vb.

Çevre imkanlarını kullanma; Çevredeki apartman isimleri ile anlamlı bir şiir yaratma, yolun kenarındaki ağaçların türünü bulmaya çalışma, yolun kenarındaki çiçekler hangi renk?, kaldırımda yürüyenlerin yaşını tahmin etme, kaldırımda yürüyenlerin hayatı ile ilgili hikaye oluşturma (Evli mi, çocuğu var mı, ne iş yapıyor, nereye gidiyor, en sevdiği yemek ne vb.), en çok kediyi kim görecek? vb.

- Görsel algıyı ve dikkati geliştirmek için. Piyasada dikkati geliştirdiğini iddia eden onlarca kitap ve eğitim seti var. Bu kitaplardan da faydalanabilirsiniz ancak devamlılığı sağlayabilmeniz için çocuğun bu etkinliklerden keyif alması önemli. Bende de bu setlerin çoğu var, malesef bazıları hatalarla, yazım yanlışlarıyla dolu, kafa karıştırıcı ve sıkıcı setler. Kitapçıya çocuğunuzla gidin ve bu kitapları beraberce inceleyin. Benim önereceklerim daha çok oyun gibi olan kitaplar.

İlki “Ali Nerede” olacaktı bu kitapların. “Where’s Wally?” serisinin Türkçeye çevrilmiş hali. Ama kitabın baskısı tükenmiş durumda, Internette yaptığım araştırmada kitap sitelerinde bulamadım. Belki sahaflarda ya da kitapçılarda bulabilirsiniz. Amacımız karmakarışık, kalabalık, rengarenk figürler arasında kahramanımızı bulmak. Onu bulduktan sonra resimdeki figürlere göre başka sorular sorarak arama oyununu devam ettirebilirsiniz. “Kırmızı atkılı kız nerede, köpek nerede, gemi nerede vb.”

“Gizli 501 Şey” Bu kitabın kız ve erkek çocuklar için iki versiyonu var. Bence böyle bir cinsiyet ayrımı gereksiz ama erkekler için “Maceralar Diyarında Gizli 501 Şey", kızlar için “Harikalar Diyarında Gizli 501 Şey” kitaplarının içinde önce kahramanlarımızı, sonra da listedeki nesneleri kalabalık ve eğlenceli ortamların içinde bulmaya çalışıyorsunuz. 1. sınıf çocukları ve okul öncesi çocukları için uygun bir kitap.

Buna benzer resimleri Internetten bularak çocuğunuzun görsel dikkatini arttırabilirsiniz.

Aşağıdaki kalabalıklar arasında Pandayı bulun.

Diğer önerilerim Pencere-Sey yayınlarının kitapları:

- Yönergeleri İzleyelim: Düşünme becerilerinin yanı sıra işitsel ve görsel dil becerilerini geliştirmeyi hedefleyen, eğlenceli çalışmaların yer aldığı bir alıştırma kitabı.

- Harflerle Düşünelim: Harfler aracığıyla problem çözme, uslamlama, akıl yürütme gibi düşünme becerilerini kazandırmayı ve geliştirmeyi amaçlayan çok çeşitli çalışmalardan oluşmuş eğlenceli bir alıştırma kitabı.

- Ne yanlış, neden yanlış?: Çocuğun görsel çalışma sayfalarındaki yanlışlıkları bulması, neden yanlış olduğunu açıklaması ve sözel çalışma sayfalarında istenen çeşitli alıştırmaları yetişkinle birlikte yapması istenmektedir. Usavurma, düşünme, doğruyu yanlıştan ayırma, doğru tahminde bulunma, sorun çözme becerilerinin geliştirilmesini hedefleyen çalışmalardan oluşmuş eğlenceli bir alıştırma kitabı.

- Dolambaç: Çeşitli yollar ve kavşaklar arasında doğru yolu araştırıp bulmaya çalışan çocukların akıl yürütme / sorun (problem) çözme, el ile yapabilme, el-göz eşgüdümü, uzayda kurallı yönelme, dikkat, görsel bellek becerilerini geliştirmek amaçlanmıştır.

- Teknolojiden faydalanın:

Çocukları ekranlardan uzak tutmanın çok zor olduğunu biliyorum. Eğer çocuğunuzun bilgisayar, tablet kullanmasına izin veriyorsanız dikkati geliştirme oyunları, uygulamaları da bulabilirsiniz. Böylece çocuğunuz ekran karşısındaki zamanını faydalı bir oyun oynayarak geçirmiş olur.

Gizlenmiş objeleri bulma, iki resim arasındaki farkları bulma oyunları görsel algı ve dikkat için yararlı. Internette “Find the hidden object”, “Find the differences”, yazdığınızda karşınıza bir çok seçenek çıkıyor. Bunların çıktısını alarak çocuğunuzla beraber yapabilirsiniz. Ya da tabletinize uygulamasını yükleyerek çocuğunuzla beraber oynayabilirsiniz.

- Evde dikkat oyunları oynayın.

o Çocuğunuz önce salonu incelesin. Sonra gözlerini kapatsın. Salondan bir eşyayı (Sandalye, koltuktaki yastık, masadaki vazo vb.) dışarı çıkarın. Gözlerini açan çocuğunuza hangi eşyanın eksik olduğunu sorun. Bu oyunda becerisi arttıkça çıkardığınzı eşya sayısını arttırabilir ya da zorluk derecesini arttırmak için küçük eşyaları kullanabilirsiniz.

o Salona dikkatlice bakmasını isteyin, tüm eşyaları incelesin, sonra salondan çıksın. Odadaki eşyalardan birinin yerini değiştirin. Hangi eşyanın yerinin değiştiğini bulmaya çalışsın. Bulamazsa ipuçları verebilirsiniz.

o Sıcak-soğuk oyunu: Bir oyuncağını salonda bir yere saklayın. Oyuncağa yaklaşınca “sıcak”, oyuncaktan uzaklaşınca “soğuk” diyerek onu bulmasını sağlayın.

o Kelime oyunu: Bir kelime ile başlayın, o kelimenin son harfi ile başlayan başka bir kelime bulmasını isteyin, oyun böyle sürüp gitsin. Dilerseniz oyunu sadece insan isimleri, meyveler, meslekler vb. şekilde sınırlayabilirsiniz.

o Bu karayı al parayı: Masanın üzerine 3 fincan koyun. Fincanlardan birinin altına da bir boncuk. Fincanları hızlıca karıştırın ve sonra çocuğunuzdan boncuğun hangi fincanın altında olduğunu bulmasını isteyin.

o Resmi hafızaya alma: Çocuğunuza bir resim gösterin. Bu bir ressamın tablosu, eski bir fotoğrafınız ya da internetten bulduğunuz bir resim olabilir. Resmi istediği kadar incelemesine izin verin. Sonra resmi kapatıp sorular sormaya başlayın. Bilemediği zaman resmi tekrar incelemesine izin verin.

Örnek:

· Resimde kaç kuş vardı?

· Snoopy ne yapıyordu

· Resimde deniz var mıydı?

· Resimde ağaç var mıydı?

· Resimde kaç ev vardı? vb.

-Benim dikkati geliştirme ile ilgili önerilerim bitmez. Sonraki yazımda devam edeceğim.

Dikkatli günler...

Mine Kilitci, 2017.

Önce Çocuğunuzu Tanıyın!

2016-10-18T03:31:00.002-07:00

Çocuğum Neden Uyumuyor?

2016-10-13T11:27:00.001-07:00

Acımasız uyku eğitimi yöntemlerini uygulamak istemeyen ancak uykusuzluktan da tükenmiş anne-babalara ilaç gibi gelecek bir kitap çıktı sonunda.Tüm kitaplarını okumanızı önereceğim Anne-Baba Akademisi serisinden 'Çocuğum Neden Uyumuyor?' Şiddetle tavsiye ederim.

Çocuğunuzu uyku eğitimi olmadan da uyutabilirsiniz! -Modern hayat, uyku düzenini nasıl etkiler?

-Çocukların anne babalarıyla uyumaları zararlı mıdır?

-Uyku eğitimi nedir?

-Yanlış beslenme uyku düzenini bozar mı?

-Çocuğunuzun uykusu nasıl olmalıdır?

Anne babalar için çocuklarının düzenli uyuması çok önemlidir. Bazıları içinse uyku çocuk gelişiminin olmazsa olmazı olarak görülür. Çoğu anne baba bu noktada uyku eğitimine başvurur. Ancak uyku eğitimi bir süre sonra çocukla bir savaşa dönüşebilir. Sarah Ockwell-Smith bilimsel, kültürel ve tarihi perspektiflerden yola çıkarak çocuklarda uyku konusuna yepyeni bir bakış açısı getiriyor. Çocuğunuzun uyku düzeniyle savaşmak yerine gerçekçi yaklaşımlar sunuyor. Çocuğum Neden Uyumuyor? çocukların rahatlayıp uyumasını sağlayacak, anne babaların kaygılarına son verecek yepyeni fikirlerle dolu bir kitap. (Tanıtım bülteninden)

Okul Öncesi Çocuklar için Dikkati Geliştirme Etkinlikleri

2016-10-06T03:49:00.002-07:00

Son yıllarda yapılan çalışmalar ebeveyn ile çocuk arasındaki sosyal etkileşimin çocuğun dikkat kapasitesi üzerinde olumlu etkisi olduğunu söylüyor. Araştırma sonuçları annenin bebeğiyle oyun oynarken bir oyuncağa dikkatini vermesinin çocuğun da o oyuncağa odaklanmasını sağladığı gösteriyor. Bebeklikten itibaren çocukla birebir iletişim kurmak, onunla göz göze oyun oynamak, tamamıyla anda kalarak onunla vakit geçirmek bebeğin sosyal, duygusal, zihinsel gelişimi için olduğu kadar dikkat kapasitesi için de gerekli. Sürekli dikkat ve konsantrasyon becerisi, ebeveyn ile iletişimle gelişiyor.

Çocuğumuzdan bir şeye dikkatini vermesini isterken gerçekçi beklentiler içinde olmak için dikkat süresinin hangi yaşta ne kadar olduğunu bilmek önemli. Herhangi bir olaya, nesneye dikkatini odaklayabilme kapasitesi yaş ilerdedikçe artan bir beceri. Kabaca dikkat süresinin küçük çocuklarda yaş ile denk olduğunu söyleyebiliriz. 3 yaşında 3 dakika odaklanabilirken 4 yaşında bu 4 dakikaya çıkıyor. 5-6 yaşındaki çocuklar küçük gruplar halinde 10-15 dakika kadar bir aktivite ile ilgilenebilir. Büyük ihtimalle aklınıza şu gelecek “Çocuğumu bıraksam bütün gün hiç kalkmadan TV seyredebilir, demek ki dikkati çok iyi”. Ancak malesef bu doğru değil. TV karşısında oturmak pasif bir eylem. Çocuğun izlediklerine müdahale etme gibi bir seçeneği yok, sunulanı olduğu gibi kabul ediyor. Sürekli değişen görüntülerle bir anlamda beyni uyuşuyor. Bu da belli bir olaya, nesneye istemli olarak odaklanma becerisi olarak tanımlayabileceğimiz “dikkat” ten çok farklı bir durum. Küçük yaşlarda çok fazla TV izlemenin çocuğun zihinsel ve sosyal gelişimi için zararlı olduğunu hatırlatayım.

Çocuğunuzun dikkatini geliştirmek için bazı önerilerim olacak. Bu etkinlikleri düzenli olarak yapmanın faydalı olacağını unutmayın. Ayrıca gelişme gördüğümüz durumlarda çocuğu başarısından dolayı tebrik etmek, motive etmek, sabırlı olmak, kısa sürede sonuç alma telaşı içinde olmamak önemli. En önemlisi ise çocuğun “oyun” ile geliştiğini, değiştiğini, öğrendiğini ve eğlendiğini hep aklınızda tutmak.

- Her gün açıkhavaya çıkın. Araştırmalar, doğada geçirilen zamanın DEHB’li (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) çocukların konsantrasyon becerilerini anlamlı ölçüde arttırdığını ortaya koyuyor. (Örnek bir araştırma için bakınız) Açıkhava çocuk parkı da olabilir, sahil kenarında yürüyüş de, ormanda bir gezinti de. Çevresel şartlarınız hangisi için uygunsa onu deneyebilirsiniz. Çocukların her gün açık havada oyun oynamasının zihinsel, duygusal ve fiziksel gelişimleri için çok gerekli olduğu son yıllarda sık sık dile getiriliyor. Burada dikkat edilmesi gereken eğer çocuk parktaysa onu kendi halinde bırakın, oyunlarına müdahale etmeyin, oturduğunuz banktan sürekli “Ahmet dikkat et, Ahmet düşeceksin, Ahmet oraya çıkma” diye bağırmayın. İnanın bu hem çocuğunuzu hem de parktaki diğer herkesi rahatsız ediyordur :). Zaten Ahmet de sizi dinlemeyip yapma dediğiniz her şeyi yapıyor di mi? Eğer arkadaşlarıyla oyun oynuyorsa onlara karışmayın, oyunu kendi aralarında kursunlar, kuralları kendileri koysunlar. Çocuklar serbest oyun sırasında inanılmaz değerli deneyimler edinirler. Çocuğunuzu bu fırsattan mahrum bırakmayın. Şunu da belirteyim, araştırmalar açıkhavada yapılan hareket ile zeka ve okul başarısı arasında da anlamlı ilişki olduğunu gösteriyor.

- Üfleyin. Evet birşeylere üfleyin. Örneğin; benim üfleme çiçeği olarak bildiğim karahindiba toplayın doğa yürüyüşünüzde, onları tüm gücüyle üflesin, çiçeğin üstündeki tüylerin rüzgarda uçuşunu seyredin beraber.

Balon şişirin, balonu başlangıçta şişirmek zordur, siz başlayın o devam etsin. İşin içine eğlence katın “Tüm üzüntülerimizi ya da kızgınlıklarımızı bu balona üflüyoruz” deyin. Sonra da balonu patlatın püffff bütün sıkıntılar gitti. Ya da balonu havaya atarak yere düşürmeme oyunu oynayın beraber.

Baloncuk yapın. Mutfak deterjanı, şeker ve suyu karıştırın, şişeye doldurun, yuvarlak baloncuk aleti ya da mandal yardımıyla baloncuklar yapın. Nefesini kontrol etmeye, baloncuğu şişirmeye çalışmak onu sakinleştirecektir. Baloncukları siz şişirin ve o yakalamaya çalışsın. Havada uçuşan saydam baloncukları gözleri ile takip etmesi, elleri ile onları yakalamaya çalışması onun için eğlence ve oyun ama aynı zamanda dikkat ve el-göz koordinasyonunu arttıran bir etkinlik. Aynı oyunu banyoda çocuğunuzu yıkarken de oynayabilirsiniz.

- Yaratıcı sanat etkinlikleri yapın. Örneğin, doğadan topladığınız yaprakları belli şekillerde boyamak, kağıt kesmek, örgü örmek (elbette basit örgüler:), mozaik dizmek, son aylarda moda olan mandala kitaplarını boyamak, oyuncak bebeği için kıyafet dikmek, boncuklardan bilezik ya da kolye yapmak, patates baskısı ile resim yapmak ve benzeri el işi etkinlikleri çocuğunuzun dikkat süresini arttırmanın yanında daha sabırlı olmasını sağlar, dürtüselliğini azaltır, hayal kırıklığı ile başa çıkma becerisini arttırır ve elbette el-göz koordinasyonunu ve problem çözme becerisini geliştirir.

- Yapbozları unutmayın. Küçük çocuklar için yaşına uygun sayıda parçadan oluşan yapbozlar hem eğlenceli hem de faydalı bir etkinlik. Her seferinde yeni yapboz almak yerine çevrenizdeki anneler ile yapboz değişimi yapmak çok daha mantıklı.

- Çocuğunuza kitap okuyun. Eğlenceli resimlerle bezeli kitaplar çocukların ilgisini çeker. Okurken sesinizi değiştirin, komik sesler çıkarın, hayvan taklitleri yapın. Kitapların faydaları yazmakla bitmez, o yüzden yazmıyorum :)

- Beraber yemek yapın. Mutfakta size yardım etmesine izin verin. Örneğin, kurabiye yaparken ona da hamur verin, hamurla şekiller yapsın, oyuncaklarını içine saklasın vb. ya da kurabiyeleri süslemesine izin verin. Kurabiye adamlara çikolatadan gözleri o koysun, emin olun bu işi düzgünce yapabilmek için tüm dikkatini verecektir. Benim kızım bu görevi yerine getirirken arada birkaç çikolata da kaçırıyor mutlaka.

- Müzik dinletin. Stanford Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma klasik müzik dinlemenin beynin sürekli dikkat becerisini geliştirdiğini iddia ediyor. (İlgilenenler için yazı bu linkte. ) Her gün belli süre çocuğunuzla klasik müzik, senfoniler, aryalar dinleyin. Benim kızım aryalara bayılır ve onların söyleyişini taklit ederdi bebekken. Küçük yaştan çocuğunuza insan ruhunu besleyen ve anlamlı müzikler dinletmeniz onun müzik zevkini geliştirir, zihnini dinlendirir ve onu sakinleştirir.

- Sabretmeyi öğrenin. Çocuğunuz legoları birleştiremediğinde, sütünü yere döktüğünde, düzgün bir çizgi çizemediğinde ya da başka bir hayal kırıklığı yaşadığında hemen müdahale ederek onu üzüntüden korumaya çalışmayın. Bırakın sorununu kendisi çözmeye çalışsın, belki biraz ağlayacak, sonra tekrar deneyip legoları takmayı başaracak. Sizin hemen elinizden alıp legoyu düzgün şekilde yapmanız ona ne mutluluk ne de zor bir işi başarma gururu yaşatır. Her defasında ona fırsat tanımadan birşeyleri düzeltmeye çalışmanız onun sabırla bir şey üzerinde çalışabilme, hayal kırıklığıyla baş edebilme, duygularını kontrol edebilme ve problem çözme becerilerinin gelişmesine engel olacaktır.

- Labirentlerde kaybolun. Çocuğunuzun yaşına uygun labirent çözme kitapları alın. Ya da internetten bulduklarınızın çıktısını alın. Önce gözleri ile labirenti çözmeye çalışmasını, sonra kalem ile nesneyi hedefe ulaştırmasını öğretin. Renkli ve sevdiği hayvanları, kahramanları içeren labirentler ilgisini çekecektir. Labirentleri kendiniz de çizebilir, oyuncakları kullanarak, iplerle ya da un, mercimek gibi malzemelerle masanın ya da yerin üzerinde yapabilirsiniz. Aşağıda pinterestte bulduğum bazı labirent örnekleri var.

- Pinterest kullanın. En çok ilham aldığım Internet aplikasyonu kesinlikle Pinterest. Aradığınız her konu ile ilgili binlerce fikir, fotoğraf ve yazı var. Resim beceriniz yok mu, arayın, size adım adım nasıl dinozor çizileceğini gösteren bir yazı bulun. Çocuğunuzla evde nasıl vakit geçireceğinizi şaşırdınız mı, yüzlerce oyun önerisi, kitaplar, çocuk yetiştirmede zorlandığınız konular ile ilgili yazılar, kısa bilgiler vs. vs. Pinterestte aradıklarınızı bulabilmek için biraz İngilizce bilmek gerekiyor ama çok fazla da değil. Aradığınız kelimeyi google çeviriden İngilizceye çevirip Pinterestte aratırsanız bir çok bilgiye ulaşabilirsiniz. İşte bazı Pinterest paylaşımlarından örnekler:

- Evde dikkat oyunları oynayın.

o Koltuğun üzerine çocuğunuzun en sevdiği 3-5 peluş oyuncağı yanyana oturtun. İsimlerini söyletin tek tek. Sonra gözlerini kaparttırın ve bir oyuncağı alın. Gözlerini açan çocuğunuza hangi oyuncağının eksik olduğunu sorun. Bu oyunda becerisi arttıkça oyuncak sayısını arttırabilirsiniz.

o Salona dikkatlice bakmasını isteyin, tüm eşyaları incelesin, sonra salondan çıksın. Odadaki büyük eşyalardan birinin yerini değiştirin. Hangi eşyanın yerinin değiştiğini bulmaya çalışsın. Bulamazsa ipuçları verebilirsiniz.

o Sıcak-soğuk oyunu oynayın. Bir oyuncağını salonda bir yere saklayın. Oyuncağa yaklaşınca “sıcak”, oyuncaktan uzaklaşınca “soğuk” diyerek onu bulmasını sağlayın.

o Lego bebekleri varsa bir parçasını çıkarıp (Örneğin, saçı, bir kolu, bacağı) bebeğin hangi parçasının eksik olduğunu sorun. Bu oyunu yaşına ve becerisine göre zorlaştırabilir, legodan yaptığınız arabanın ya da robotun hangi parçasının eksik olduğunu sorabilirsiniz. Bu oyunu çizerek de oynayabilirsiniz. Bir parçası eksik şekiller çizerek onun tamamlamasını isteyebilirsiniz.

o Yüzünüze dikkatlice bakmasını isteyin. Sonra gözlerini kapasın. Saçınızı açın, ruj sürün, yüzünüze bir ben çizin, kaşlarınızı birleştirin vb. yüzünüzde bir değişiklik yapın. Değişikliğin ne olduğunu bulmasını isteyin.

- Kağıt-kalem kullanın. Resimde çok yetenekli olmanıza gerek yok. Basit bir şekil çizin ve aynısını yapmaya çalışmasını isteyin. O çizsin siz onu taklit edin. Sınırlı boyamalar yapın. Parmak boyası ile kağıt üzerinde şekiller yapın. Hem eğlenceli hem de miniğinizin zihnini çalıştıran etkinlikler bunlar. İnternette böyle çizimler bulabilirsiniz. İşte örnekler:

Soldaki şeklin aynısını sağdaki noktalarla çizmesini isteyin.

Kızın yüzündeki eksik parçaları bulmasını isteyin. Zorlanırsa ipucu verin.

- Oynayın, oynayın, oynayın. Çocuğunuzla bol bol oyun oynayın. Aranızdaki iletişimi güçlendirmenin en iyi yolu bu. Özellikle yüzyüze ve temasa dayalı oyunlar bağlanmanızı güçlendirir, çocuğunuzun “dış dünya güvenli bir yer, seviliyorum, bu dünyada yerim var” algısını geliştirir. Konu ile ilgili bilgi için tıklayın.

Not: Dikkati ve belleği geliştiren daha fazla etkinlik için yeni yazıma bakabilirsiniz.

Tüm ebeveynlere kolaylıklar...

Mine Kilitci, 2016.

Dikkat ve Bellek

2016-10-03T03:32:00.001-07:00

Çocuklar için dikkat geliştiren etkinlikleri yazmadan önce dikkat ve bellek ile ilgili genel bilgiler vermek istiyorum. Öncelikle dikkat nedir ondan bahsedelim. Dikkat oldukça karmaşık bilişsel bir işlev ve kısa süreli bellek, öğrenme ve düşünmenin ön koşulu. Dış dünyadan beynimize her saniye 10 milyar bit uyaran ulaşıyor. Bu milyarlarca uyaranın her birini algılamak mümkün de değil gerekli de. Uyaranların gereksiz olanlarını (yani çoğunu) görmezden gelen, hangilerinin gerekli olduğunu seçen, bilişsel süreçleri o seçilen uyaranlar üzerinde odaklaştıran ve tüm bunları kontrol eden sürece “dikkat” diyoruz.

Dikkat bilginin dış dünyadan alınması ve işlenmesi için gerekli bir süreç. Dikkat etmediğimiz bilgiyi hatırlamayız ve de öğrenmeyiz. Dikkatin ne olduğu ve dikkat mekanizmasının nasıl işlediği ile ilgili psikoloji literatüründe çeşitli kuramlar var ama tüm kuramların ortak noktası dikkatin bir “seçme” işlemi olduğu. Bir teori dikkati bir huniye benzetiyor, huninin dar ucundan kısıtlı sayıda uyaranın beyne ulaşabildiğini söylüyor. Bir diğeri, beynin sınırlı bilgi işlem kapasitesi nedeniyle dikkatin bir filtre işlevi gördüğünü söylüyor. Başka bir teori tüm uyaranların algılandığını ancak beyin için anlamlı uyaranların seçildiğini iddia ediyor. Bu teoriye göre bilgi önemliyse onu algılama eşiğimiz düşüktür. Tehlike bildiren uyaranların algılama eşiği düşüktür. Örneğin; “imdat” ya da “yangın” gibi. Kalabalık ve gürültülü bir ortamda adımızın söylendiğini kolayca duyarız. Anneler “anne” kelimesini tüm gürültünün arasında duyar ve yine anneler çok zayıf bir ses olsa ve uzaktan da gelse bebeklerinin ağlama sesini duyar. Çocuğunuzun TV seyrederken defalarca seslenmenize rağmen sizi “duymadığı”, ancak “yemek hazır” dediğinizde hemen tepki verdiği zamanları düşünün :)

Dikkat, bilinç ve kısa süreli bellek birbirinden ayrılamaz. Dikkat ettiğimiz şeyin bilincinde oluruz. Bilinçli olmazsak dikkat edemeyiz. Bilinçli olarak dikkat ettiğimiz bilgiyi kısa süreli bellekte tutabiliriz.

Elbette ki dikkatin belli bir kapasitesi var. Aynı anda iki iş yapıyorsak dikkat bölüneceği için işlerde aksamalar ve hatalar olacaktır. Araba kullanırken cep telefonu kullanmanın dikkati böldüğünü, kazalara sebep olduğunu da hatırlatayım. Benzer şekilde müzik dinleyerek ders çalışmak da öğrenme üzerinde olumsuz etkiye sahip. Aynı anda tek bir göreve odaklanırsak dikkatimizi toplamak, odaklandığımız bilgiyi kısa süreli belleğe ve oradan da uzun süreli belleğe aktararak “öğrenmek” mümkün olur. Öbür türlü zihnimiz bir çalan müziğe kayar, bir önümüzdeki kitaba. Bu bölünmüş dikkat de öğrenme süresinin uzamasına neden olur ve zihni yorar ve hatırlama işlevlerini bozar.

Dikkat istemli olup olmamasına göre aktif-pasif dikkat, hedefle olan ilişkisine göre seçici-sürdürülen-bölünmüş dikkat olarak sınıflandırılır. Seçici dikkat, karanlık bir odada el lambasının sadece belli bir nesneyi aydınlatması ve onun görülmesi olarak tanımlanabilir. Sürdürülen dikkat, belli bir süre boyunca dikkatin belli bir uyaranda tutulmasıdır. Okul çağı çocuklarının, derste diğer tüm uyaranlara zihnini kapatarak öğretmenin anlattıklarına odaklanabilmesi için sürdürülen dikkatinde sorun olmaması gereklidir. Bölünmüş dikkat dikkatin aynı anda birden fazla göreve yönlendirilmesidir. Eğer bu görevlerden biri otomatikleşmiş, çok tekrarı yapılmış bir iş ise talep ettiği dikkat minimumda olacağı için diğer görevle beraber sürdürülebilir. Örneğin; örgü örerken film de seyredebilirsiniz çünkü örgü örmek sizin için otomatikleşmiştir. Ancak araba kullanmak (Sürekli değişen durumlara, trafiğe, diğer araçların hareketlerine, yola dikkat etmeyi gerektirdiği için) bu otomatikleşmiş işlere dahil değil tekrar hatırlatayım, araba kullanırken başka bir işle meşgul olmak kazalara neden oluyor.

Kalıcı bir öğrenme için bilginin kısa süreli bellekten (KSB) uzun süreli belleğe (USB) aktarılması gerekli. Ancak KSB zaman ve kapasite olarak sınırlı. Bilgileri belli bir süre tutabiliyor ve tuttuğu bilgi sayısı sınırlı. Örneğin bize söylenen bir telefon numarasını içimizden tekrar ederek 20-30 saniye KSBde tutabiliriz. Ancak o numarayı aradıktan sonra bu bilgi işlevini yitirdiği için onu USB ye aktarmaz ve “unuturuz”. KSB kapasite olarak ortalama 7 item (±2; yani ortalama 5 ile 9 item arası) ile işlem yapabiliyor. Ancak anlamlı gruplamalar yaparak KSB kapasitemizi arttırabiliriz. Örneğin I, B, M, B, J, K, F, B, I harflerini tek tek hatırlamaya çalışmak yerine IBM, BJK, FBI şeklinde gruplayarak daha kolay hatırlarız.

Uzun süreli bellekte ise kapasite sınırı yok. Hard disklerde olduğu gibi dolma ve yeni bilgi öğrenememe gibi bir şey söz konusu değil. Bilginin tutulma süresinin da sınırı yok. Bilgi ömür boyu belleğimizde kalabilir. Beynimizin muhteşemliğini gösteren bir bilgi bu bence.

Bir bilgiyi hatırlayamıyorsak ya o bilgiye giden yolu bulamıyoruzdur ya da bu bilgi kaybolmuştur. Ama hiçbir bilginin USB de kaybolmadığını, sadece ona nasıl ulaşacağımızı bilmediğimizi söyleyen uzmanlar da var.

Uzun süreli bellek de kendi içinde kategorilere ayrılıyor.

-Episodik bellek; kendi yaşadığımız ve belleğimize kaydolan kişisel deneyimleri içerir. Yapılan bir araştırma insan hayatında en çok hatırlanan anıların 15-25 yaş arasında olduğunu göstermiş. Çünkü bu yaşlarda zihinsel ve fiziksel performans en yüksek seviyede. Ayrıca hayattaki çoğu şey ilk kez bu yaşlarda deneyimlendiği ve ilkler de unutulmadığı için ilk gençlik yıllarına ait hatıralar belleğimizde çok yer kaplıyor.

-Anlamsal bellek; genel bilgileri, okulda öğrendiklerimizi, içerir. Örneğin; “su 100 derecede kaynar” gibi.

-İşlemsel bellek; belleğin en ilkel şeklidir. Sözle ifade edilemeyen bisiklete binmek, yüzmek gibi becerileri ve eylemleri içerir.

Dikkat ve bellekle ilgili bu genel bilgilerden sonra, bir sonraki yazımda çocukların dikkat ve dolayısıyla bellek becerilerini geliştirecek etkinlikleri yazacağım. Beynin ve dikkat mekanizmasının nasıl çalıştığını bilirseniz çocuğunuza bu konuda daha faydalı olabilirsiniz. Beyin hala sırları, nasıl çalıştığı tam olarak anlaşılamamış olağanüstü bir yapı. Her yeni araştırma onun işleyişini anlamamızda bize yol gösteriyor. İnsan beyninin erken çocuklukta ne kadar hızlı geliştiğini, tıpkı bir sünger gibi verilen bilgileri, öğrendiklerini özümsediğini ve bu yaşlarda çocuğa destekleyici bir çevre ve yeterli uyaran sağlamanın önemini unutmayın.

Mine Kilitci, 2016.

Sisifos'un Kaderi

2016-08-13T11:15:00.002-07:00

Ne zaman aynı günde onyüzbinmilyonuncu kez salonu işgal etmiş olan minyatür evcilik oyuncaklarını toplamaya çalışsam aklıma Tanrılar tarafından sonsuza kadar bir kayayı dağın tepesine çıkarmakla cezalandırılan Sisifos'un hikayesi geliyor.

Sisifos kayayı tam dağın tepesine ulaştırdığında taş tekrar en aşağı yuvarlanır ve bu böyle sürüp gider.

"Tanrılar Sisifos'u bir kayayı durmamacasma bir dağın tepesine kadar yuvarlayıp çıkarmaya mahkûm etmişlerdi; Sisifos kayayı tepeye kadar getirecek, kaya tepeye gelince kendi ağırlığıyla yeniden aşağı düşecekti hep. Yararsız ve umutsuz çabadan daha korkunç bir ceza olmadığını düşünmüşlerdi, o kadar haksız da sayılmazlardı." diyor Camus "Sisifos Söyleni" kitabında.

Ama aynı zamanda "Sisifos'u dağın eteğinde bırakıyorum ... Tepelere doğru tek başına didinmek bile bir insan yüreğini doldurmaya yeter. Sisifos'u mutlu olarak tasarlamak gerekir." de diyor.

Elbette mutluyum, her dağınıklığın ve oyuncak karmaşasının aynı zamanda kızımın neşesi, yaratıcılığı, öğrenme, keşfetme isteği ve mutluluklarıyla dolu olduğunu biliyorum. Evet oyuncaklar yine dağılacak, evet yine toplayacağım. bunun bilincindeyim ve bunu kabul ediyorum. Tabi bu arada kızıma oyuncaklarını kendisinin nasıl toplayacağını da öğretmeye çalışıyorum ve bunun ne kadar da eğlenceli olduğunu anlatıyorum.

(Camus çok daha yüce bir şeyden bahsediyor tabii ki ama Sisifos'un sonsuz oyuncak toplama döngüsü için çok iyi bir metafor olduğu da bir gerçek.:)

Mine Kilitci, 2016.

Çocuğunuzla Evde Eğlenmek

2016-08-04T01:17:00.000-07:00

Yaz aylarını evde geçiren bir anne olduğumdan, sadece evde çocuğu ile ilgilenen annelerin neler yaşadığını birebir deneyimliyorum ve diyorum ki, insanın çocuğuyla baş başa zaman geçirmesi, birçok güzel anı biriktirmesi, onun muhteşem gelişimine tanıklık etmesi harika bir duygu ama kolay da değil.

Çocuğu ile gerçekten nitelikli zaman geçirmek, onu teknolojik aletlerden (Telefon, televizyon, ipad, bilgisayar, oyun konsolu) uzak tutmak konusunda kararlı olan anneleri evde eğlenceli ama biraz da yorucu bir mesai bekliyor. Çocuğun iyi bir ihtimalle günde ortalama 12 saat uyuduğunu düşünürsek, çocuğunuzla geçirdiğiniz zaman günde 12 saat demektir. Elbette ki bu 12 saat boyunca çocukla oynamak, onu eğlendirmek, meşgul etmek gibi bir amaç gerçekçi değil, böyle bir şey insanın sınırlarını da aşar zaten. Çocuğunuz kendi kendine zaman geçirebilmeyi, oynamayı ya da hiçbir şey yapmayıp sadece düşünmeyi de öğrenmeli. Ve “Daha Sade Bir Hayat” adlı muhteşem kitapta da anlattığı gibi çocuğunuza sıkılması için zaman tanımalısınız. (Kitap ile ilgilenenler için yazım. )

Unutmayın, “sıkılmak, yaratıcılığın habercisidir.” Ancak “sıkılmak”tan ve ”kendi kendine oynamak”tan arta kalan zamanlarda beraber nasıl eğlenceli vakit geçirebilirsiniz?, ben kızımla evde neler yapıyorum? biraz bunlardan bahsetmek istiyorum.

Bunların hepsi basit ve ilk akla gelen oyunlar ama çok eğlenceliler.

Bizim evde en çok oynadığımız oyunlar:

Oyuncakları konuşturma: Özellikle kızı olan anneler bu oyuna çok aşinadır. "Anneeee oyuncakları konuşturalım mııı?" ile başlar. Çocuğunuz evdeki bilumum bebek, hayvan, figür ile bir sahne oluşturur ve size de bir rol verir. “Anne sen at olacaksın, kırmızı başlıklı kızın ananesisin, marketçisin vb” şeklinde roller dağıtılır. Benim bu oyunu oynarken en çok eğlendiğim şey rolümün sürekli değişmesi ve takip etmekte zorlanmam. Bir an kralken sonra inek oluyorum, anne inek yavrusunu beslerken birden kurda dönüşüyor vb. Yaratıcılığı geliştiren, dil gelişimine yararı olan, çocuğunuzun sosyal ilişkileri, kuralları, dünyayı ve insanları nasıl algıladığı ile ilgili size fikirler veren bu oyun her gün oynanmalı bence. Burada dikkat etmeniz gereken çocuğun oyunun yönetmeni olmasına izin vermeniz, o hangi rolü verirse o rolü oynamanız, değişikliklere karşı esnek ve uyanık olmanız, müdahalede bulunmamanız. Siz onun oyun arkadaşısınız, bu oyun sırasında sürekli araya öğretici diyaloglar eklemeye çalışma dürtünüzü (Annelerin sözü dinlenmeli kuzucuk, şeker dişlerini çürütür hansel ve gretel vb.) mümkün olduğunca dizginlemeye çalışın. Her zaman yapamasanız da bazen çocuğunuz oyun sırasında size "Bu hangi oyuncak?" ya da "Bu ne?" gibi sorular sorduğunda "Sen ne olmasını istersen o olur" gibi bir cevap vermenizi de öneririm. Sınırların olmadığı bir dünya yaratsın oyunda. İnekler uçabilir, bir top uzay gemisi olabilir ya da kız bebek baba olabilir. Bazen de oyununa sizi katmayabilir; kızımın bu oyunu kendi kendine oynayışını, oyuncaklarını konuşturuşunu izlemeyi o kadar çok seviyorum ki.

Oyun hamuru ile çılgın şekiller: Çocuğun yaşı büyüdükçe oyun hamuru ile geçirdiği zaman ve aldığı keyif de artıyor. Başlangıçta oyun hamuru ile oluşturulan şekiller sizin el beceriniz ve yaratıcılığınıza bağlıyken minik parmakları büyüdükçe ve zihni geliştikçe çocuğunuz da size katılmaya başlıyor. Oyunlar çeşitleniyor. Örneğin kızım 1.5 yaşındayken sürekli hamurdan minik toplar yapıp bunları yuvarlar ya da sınırlı el becerimle kedi köpek yapmaya çalışırken şimdi (Kızım 3 yaşına geliyor) minik kaselerin üstüne hamurdan köprüler yapıp lego adamları karşıdan karşıya geçiriyoruz. Bazıları köprüden düşüp dinozorlardan kaçmaya çalışıyor. Ya da hamurdan oyun parkında kaydıraktan kayarak eğleniyorlar. Maalesef oyun hamuru kapalı bir kutuda durmadığında hemen kuruyan ve zaman içinde yumuşaklığını yitiren bir materyal. Kurumuş hamurları suda bekletip tekrar yumuşatmaya çalışsam da bence işe yaramıyor. O yüzden hamuru büyük boyutlarda ucuza almak daha mantıklı geliyor bana.

Kinetik kum: Sanırım kinetik kumu kızımdan çok ben seviyorum. Kumların parmaklarımın arasından kayıp gidişine, yumuşaklığına bayılıyorum. İlk olarak ucuz olan bir marka aldım ancak hiç memnun kalmadım. Fiyatı biraz yüksek olan kinetik kum çok daha kaliteli ve hiç bozulmuyor, kurumuyor. Çeşitli kalıplar ile şekiller yapmak, kumun arasına minik oyuncaklar saklayıp onları bulmak, kumu kaptan kaba aktarmak çok eğlenceli. Tabi kızım kumu kafasından aşağı dökmediği sürece. Evet, bu da yaşandı maalesef. Bir de kumun birbirine yapışma ve kolay toplanma özelliği olsa da etrafa dağıldığını belirtmem gerek. Oyun sonrası evi süpürmeniz gerekebilir. Bunun çaresi de yere büyük bir örtü sermek, kumu da büyük bir leğene koyup onun içinde oynamak ya da balkonda veya varsa bahçede oynamak.

Su: Geldik kızımın en sevdiği oyun malzemesine. Ne çeşit, ne şekilde olursa olsun içinde su olan her oyuna bayılıyor. Çocukların çoğu için geçerli bu. Suyun rahatlatıcı, gerginliği azaltıcı etkisi de bonus. Küveti doldurup oyuncaklarını yüzdürmek ya da köpük banyosu yapmak, yoğurt kabının içine koyduğum suda bebeklerini yıkamak, suları kaptan kaba aktarmak, suyun içine gıda boyası damlatıp oluşan renkleri izlemek, kabın kenarına küçük bir merdiven dayayıp oyuncakları teker teker merdivenden çıkararak havuza atlatmak gibi oyunlara bayılıyor. En sevdiği şey ise balkona koyduğum şişme havuzun içinde yüzmek. Tabi havuz o kadar küçük ki buna yüzmek denemez ama o mutlu, çok eğleniyor bu da bana yetiyor. Bahçeli evi olanlar bu konuda daha şanslı. Bahçeye koyacağınız bir havuz ile çocuğun günün yarısında suyun içinde olacağını garantileyebilirsiniz. Yaz sıcağında buz ile oyunlar oynamak da eğlenceli. Harika önerileri ile ilham veren Şermin Çarkacı’nın Oyuncu Anne hesabından (Facebook ve Instagramdan takip edebilirsiniz) öğrendiğim bir etkinliği her gün yapıyoruz. Her gün değişik ebatta bir kabı su ile doldurup buzluğa koyuyorum. Su donduğunda yere serdiğim havlunun üzerine kabı koyuyorum. Buz eriyene kadar oynuyoruz, oyuncakları kaydırıyoruz, en hızlı hangi araba gider diye yarış yapıyoruz, bazen suyun içine küçük oyuncaklar koyuyorum, kızım çok heyecanlanıyor, buzun erimesini ve oyuncağı çıkarabilmeyi hevesle bekliyor. Gıda boyası ile renklendirilmiş su ile daha da eğlenceli oluyor bu oyun. Oyuncu anne borcamı su ile doldurup dondurmuş ama ben buzluğa cam kap koymaya cesaret edemedim; kek kalıbı, plastik kap vb. kullanıyorum.

Çıkartmalar: İşte tüm çocukların bayıldığı bir malzeme daha, çıkartmalar. Televizyon ünitesindeki kalitesiz çıkartmalardan kalan hatıralar çıkmamakta dirense de favori malzemelerimizden biri de bu. Çıkartmalarla oynanabilecek birçok güzel oyun var. Yine Oyuncu Anne’den öğrendiğim bir oyun; yere mavi bir çarşaf sererek deniz canlıları çıkartmalarını üstüne yapıştırarak okyanus oluşturuyoruz, ya da uçaklar, bulutlar, yıldızlar yapıştırarak gökyüzü yapıyoruz. Ya da çıkartmaları evin belli bir odasında çeşitli gizli yerlere yapıştırıp “İz Peşinde” oyunu oynamak çok zevkli oluyor. Tüm çıkartmaları bulmaya çalışırken oda biraz dağılabilir tabi ama ”eğlenceli anne” olmak “düzenli anne” olmaktan daha zevkli değil mi? Aylar süren denemelerim sonunda muhteşem bir ürün buldum. Melissa and Doug marka tekrar kullanılabilen çıkartmalar. Bunu kim icat ettiyse aklıyla bin yaşasın. Çıkartmalar sadece kitabın üstündeki sayfalara yapışıyor, başka hiçbir yüzeye yapışmıyor ve eskimiyor, yırtılmıyor defalarca yapıştırıp çıkarabiliyoruz. Çıkartmalar fazla sayıda, bu sayede aynı sayfayı defalarca düzenleyebiliyoruz. Örneğin; Oyun parkını tekrar tekrar düzenleyip salıncağı çıkarıyor, yerine kum havuzu koyuyor, kedileri bir tarafa topluyor, bisikletli kızı yolun üzerine yapıştırıyoruz. Bu mekanlar hakkında sohbet ediyoruz, hayvanlardan, bitkilerden, araçlardan, renklerden bahsediyoruz. Maalesef bu ürün birçok oyuncak gibi Türkiye’de Amerika’daki fiyatının üstünde satılıyor. Örnekler linkte

Evin mobilyaları: Dağınıklığı sevmeyen anneler bu seçeneği atlasın J Koltuk minderlerinin hepsini yere indirip üst üste koyup mağara yapmak, minderleri koltuğa dayayıp kaydırak ya da karşılıklı dizip tahterevalli yapmak, masanın üzerine bir pike örtüp çadır oluşturmak, yatağı trambolin gibi kullanıp üzerinde zıp zıp zıplamak gibi etkinlikler evin içinde hareket etmenin eğlenceli yolları.

Hamur: Ekmek, kek ya da kurabiye yaparken kızıma da hamur hazırlıyorum. Ben mutfakta yemek yaparken o da masada hamurunu açıyor, unluyor, şekil veriyor, oyuncaklarını hamurun içine saklıyor ya da hamurdan koltuk yapıp lego adamları oturtuyor. Bazen de kurabiyeleri süslemede bana yardım ediyor. Böylece ben işimi yaparken o da eğlenmiş oluyor. Yapılmasına yardım ettiği kurabiyelerin pişmesini hevesle bekliyor ve onları yemeye de bayılıyor tabi ki.

Kitap okuma: Her gün çocuğunuza kitap okumanın yararları saymakla bitmez. Önerim eğer çocuğunuz okumayı bilmiyorsa kitapları resimlerine bakarak seçmeniz. Nasıl olsa hikayenin nasıl anlatılacağı sizin yaratıcılığınıza kalmış. Piyasada çok çeşitli ve güzel resimli hikaye kitapları var. Başka bir yazımda kitap önerilerinde bulunacağım.

Fotoğraf albümlerine bakma: Çocukların sevdiği bir etkinlik daha. Sizin ve babasının çocukluk resimlerini göstererek çocuklukta yaptıklarınızı anlatabilir, geniş ailesini ona tanıtabilir, kendi bebeklik resimlerini gösterip yaptığı komik şeylerden bahsedebilirsiniz. "Resimdeki kim?" oyunu oynayabilirsiniz. Tanıyabileceği akrabalarının resimlerini göstererek kim olduğunu söylemesini isteyebilirsiniz.

Bu oyunları okul öncesi çocuklar için önerdim ama bebeğinizle su içeren oyunlar oynayabilir, ona bol bol resimlerini göstererek kitap okuyabilir, onunla dans edip şarkı söyleyebilirsiniz. İlkokul çocukları için de oyunları biraz karmaşıklaştırabilirsiniz. Örneğin; "İz Peşinde" oyununu çıkartma harfler ile hazırlar, bulduğu harfler ile şifre kelimeyi keşfetmesini isteyebilirsiniz. Su oyunlarına ise her yaşta çocuk bayılır.

Evde kızımla oynadığımız daha birçok oyun var ama şimdilik bu kadar.

Bol oyunlu ve eğlenceli günler dilerim.

Mine Kilitci, 2016.

Peki Tüm Bu Olayları Çocuklarımıza Nasıl Anlatacağız?

2016-07-26T13:34:00.002-07:00

Son günlerde ülkemizde yaşanan travmatik olaylar geleceğe ilişkin umudumuzu alıp götürüyor belki ama silkelenip kendimize gelmemiz gerekiyor bence. Çocuklarımızın, umut dolu bir gelecekleri olduğuna ve dünyanın yaşamaya değer güzelliklerle dolup taştığına inanmaları çok önemli. Ve çocuklarımızın böyle hissetmesi için çok fazla çaba harcamamız lazım. Elbette demek istediğim onları gerçek hayattan uzak tutup bir masal dünyasının içinde yaşatmaya çalışmak değil. Tüm haberleri, gazeteleri, sokaktaki sohbetleri kaplayan konulardan onları soyutlamak pek mümkün değil maalesef. Ancak kötülüklerle, haksızlıklarla karşılaşacakları, belki zaman zaman isyan edecekleri uzun bir yetişkinlik yaşamı bekliyor onları zaten. En azından çocukken onları dünyanın kötülüklerinden elimizden geldiğince uzak tutalım.

Okul öncesi çocuğuna, olaylara ilişkin öfkemizi ve olumsuz bakış açımızı da içeren gereksiz, uzun, ayrıntılı açıklamalar yapıp onun kafasını karıştırmamamız gerekiyor. Ancak meraklı, toplumsal olaylar ve dünya ile ilgili, size sorular soran bir çocuğunuz varsa konuyu kapatmaya çalışmanız merakını arttırır, sizin endişe ve mutsuzluğunuzun nedenini anlayamadığı için güvensizlik duymaya ve kaygılanmaya başlar. Yaşanan olayları gerektiği zaman yaşına uygun şekilde açıklamak, ancak bunu çocukluk çağının masumiyetini bozmadan yapmaya çalışmak en ideali. Her çocuğun böyle bir açıklamaya ihtiyacı olmayabilir. Tıpkı cinsellik ile ilgili sorularda olduğu gibi önce çocuğunuzun neyi ne kadar bildiğini öğrenip buna uygun bir konuşma yapabilirsiniz. Yine tıpkı ölüm ile ilgili soru sorduğunda yapılması gerektiği gibi kısa bir açıklamanın ardından geleceğe dönük umut ve iyimserlik dolu hayallerinizi, hedeflerinizi paylaşmanız, yaşama dair olumlu hislerinizi aktarmanız, gelecekte birlikte yapacaklarınıza odaklanmanız dünyayı tanımaya ve anlamaya çalışan bu meraklı beyni rahatlatır.

Çocukların kendilerini güvende hissetmeleri için rutin ve ritüeller çok önemli. Travmatik olayların etkisini azaltabilmenin en etkili yollarından biri de günlük hayatın düzeninin devam etmesi. Bu nedenle çocuğun günlük rutinini mümkün olduğunca bozmamak, ailece düzenli olarak yapılan eğlenceli etkinliklere devam etmeye çalışmak yapabileceklerinizden biri.

Çocuğunuz sizin duygularınızı bir psikologdan çok daha iyi anlar. Ona yaşanan kötü olaylar nedeniyle üzgün olduğunuzu ancak bunun geçici olduğunu, dünyada böyle olayların zaman zaman olabileceğini ancak her şeyin düzeleceğini, olumsuz hislerinizin kendisi ile ilgisi olmadığını, tam tersine onun varlığının sizi ne kadar mutlu ettiğini, iyi ki sizin çocuğunuz olduğunu vb. söyleyebilirsiniz.

Çocuğunuza “Her zaman senin yanındayız, seni hep koruyacağız, seni çok seviyoruz” gibi sözleri de sıklıkla söyleyin ve tabii ki davranışlarınızla bunu ona hissettirin.

“Çocuklar yetişkinlere özgü kaygılarla dolu, çok fazla bilgiyle yüklü bir havayı solumamalıdır. Çocukların, yaşadıkları dünyanın iyi bir yer olduğunu görmeye ihtiyaçları vardır. Sevdikleri tarafından korunan dünyalarının, onların bulunmaları gereken yer olduğunu hissetmeye ihtiyaçları vardır. Umut dolu ve gelecek vaat eden bir dünyada yerleri vardır.”

Her şeye rağmen hayat güzel…

Mine Kilitci, 2016.

2016-06-29T03:10:00.000-07:00

Uyusun da Büyüsün...

2016-06-26T08:52:00.000-07:00

İşte annelerin en zorlandığı konulardan biri. Uyumayan bebek. Tabi uyumayan bebek kavramı anneden anneye değişebiliyor. Örneğin; geceleri çok sık uyanan bir bebeğe sahip olan bir anne için “Bebeğin gece 2 kere uyanması” kutlanacak bir olayken, doğduğundan itibaren uykuya çok düşkün olan ve kesintisiz uykuya çok küçükken geçiş yapan bir bebeği olan başka bir anne için gece 2 kere uyanmak dayanılmaz olabilir.

Acemi anne, özellikle de ilk zamanlar bebeğini başka bebekler ile kıyaslayarak, bebeğinin gelişiminin normal olup olmadığını anlamaya çalışır. Ancak bu karşılaştırmalar bazen hayal kırıklıkları ve vicdan azapları ile sonuçlanabilir. Zaten anne olmanın bitmeyen bir vicdan azabını da beraberinde getirdiğinde hepimiz hemfikirizdir herhalde. Başka bebeklerin iyi uyuması, çok yemek yemesi, erken emeklemesi vb. annede bir şeyleri eksik yaptığı, yanlış davrandığı duygusunu uyandırır. Bu duygunun en yoğun yaşandığı iki alan da uyku ve beslenme. Bu alanlarda yaşanan sorunlar hem ailenin tüm fertleri için çok yıpratıcı olabiliyor hem de annenin yetersizlik duygularının artmasına neden oluyor.

Bebek ilk haftalarda bir uyku düzenine sahip değildir, yaklaşık 16-18 saat uyur ancak anne sütü alan bir bebek sık sık acıkır ve uykuları uzun süreli değildir. Gün geçtikçe daha uzun saatler kesintisiz uyumaya başlar ancak ilk 6 ayda bebekten bütün gece kesintisiz uyumasını beklemek mantıklı değil.

Bebeğinizde uyku düzeni oluşturmak için neler yapabilirsiniz? İşte önerilerim:

· Öncelikle genel bir öneri. Bebeğinizle iletişim içinde olduğunuzda gerçekten onunla bağ kurun “an” da kalın. Onun gözlerinin içine bakın, onunla ilgili duygularınızı, onu ne kadar çok sevdiğinizi aklınızdan geçirin. Onunla gerçekten ilgilenin. Eğer bebeğinizle ilgileniyor gibi görünüyorsanız ancak aklınız başka yerlerdeyse, başka düşünceler zihninize doluyorsa ya da başka şeylerle ilgileniyorsanız (Telefonunuzu kurcalamak vb.) bebeğiniz bunu hisseder. Eğer dikkatinizi toplayamak ve “an” da kalmak ile ilgili bir sorununuz olduğunu düşünüyorsanız Yoga veya Meditasyon işinize yarayabilir.

· Bebek beyninin alışma veya şımarma gibi özellikleri olmadığını kabul edin. “Çok kucağına alma alışır, 3. ayda odasını ayır ki kendine güveni gelişsin” vb. sözlere kulak asmayın. Piyasada bulunan çocuk gelişimi kitaplarının birçoğu size birbiriyle tamamen zıt önerilerde bulunur. Bazısı “Bebeği odasına yatağına koyun, odadan çıkın, belli sürelerde ağlamasına izin verin, sonra yanına girin, tekrar çıkın, daha uzun süre ağladıktan sonra yanına girin vb.” gibi annelerin çoğunun asla yapamayacağı yöntemler önerir. Bunun daha ileri aşamasında çocuğu belinden yatağa sabitleyen, bu sayede yataktan kalkmasını engelleyen ‘uyku eğitimcileri’ de mevcut. Bu konuda biraz da içgüdülerinize güvenin, yüreğinizin götürdüğü yere gidin. Bebeğinizin odanızda yanı başınızda ya da kollarınızda mı uyumasını istiyorsunuz o zaman öyle yapın. Ancak gerekli güvenlik önlemlerini alarak.

· Anne sakinse bebek de sakindir. Ve tam tersi de geçerli. Çok gergin, stresliyseniz bebeğiniz bunu hisseder, o da aynı duyguları yaşamaya başlar. Önce kendinizi sakinleştirmeye çalışın. Sonra bebeğinize yönelin.

· Gündüzleri bebeğinizle yeterli fiziksel yakınlık kurduğunuza emin olun. Kısa süreli bir izinden sonra yoğun iş hayatınıza dönüş yapmış olabilirsiniz. Bu konuda kendinizi suçlu hissetmek yerine evde bulunduğunuz sürelerde bebeğinizle yakın ilişki içinde olun. Onu kucaklayın, hatta gerekirse evde iş yaparken onu kucağınızda tutun, onunla konuşun, şarkı söyleyin, dans edin, kısaca ihtiyaç duyduğu şefkati ona verin. Eğer bebeğiniz gündüz sizden gereksinim duyduğu yakınlığı göremezse gece uyanıp bu eksikliği gidermeye çalışacaktır.

· Bebeğinizin ağlamasına izin verin. Bebekler, kendilerini rahatlatarak streslerini vücutlarından atmalarını sağlayacak serbest ağlamaya ihtiyaç duyarlar. Eğer gündüzleri her ağlamasını yatıştırmak için çaba harcar, dikkatini dağıtır, bir oyalayıcı ile sakinleştirmeye çalışırsanız bebek gündüz sağlayamadığı rahatlamayı gece yaşamaya çalışarak uyanıp ağlayabilir. Zor ve stresli bir zamanınızda (Belki bebeğinizin saat başı uyandığı bir gecenin sabahında) “iyi bir ağlama” ile nasıl rahatladığınızı hepiniz fark etmişsinizdir. İşte bebekler de zaman zaman bu ağlamaya ihtiyaç duyar. Eğer hiçbir sorunu olmadığına eminseniz (Açlık, ateş, susuzluk, gaz, sancı, uyku vb.) o zaman sadece ağlamak istiyordur. Kucağınızda tutun, kulağına sakince mırıldanın ya da ninni söyleyin, bunu istemiyorsa sadece yanında durup ona dokunun.

· Bebeğinize belli bir uyku rutini oluşturmaya çalışın. Her akşam aynı saatte başlayan bu rutinde bebeğinizi “Uyku saati geldiiiii” gibi bir sözle hazırlamaya başlayıp banyosunu yaptırma, pijamalarını giydirme, besleme, kitap okuma (Büyük çocuklarda bazen aynı kitabı 10 kere okuma) gibi bir düzen kurabilirsiniz. Bu aşamaların hep birbirini izlemesini sağlayarak bebeğinizin uykuya geçişini kolaylaştırabilirsiniz.

· 2 yaşından küçük çocukları ekrandan uzak tutmanın ne kadar önemli olduğunu eminim hepiniz biliyorsunuz. Ama çeşitli sebeplerle ekrana izin veriyorsanız da uyumadan en az 1 saat önce tüm “ekranlardan” (Televizyon, bilgisayar, tablet, cep telefonu) uzak kalmasını sağlayın.

· Şunu hiç unutmayın; bebeğiniz erken yatarsa iyi uyur, geç kalkar. Belki mantıksız geliyor ama bebeklerde süreç böyle işliyor. “Geç uyusun sabah daha geç uyansın” gibi bir hedefiniz varsa küçük çocuklarda buna ulaşmanız maalesef mümkün değil. Bebek ve çocukların uzun süre uykusuz kalması yorulmalarına ve uykularını alamadan uyanmalarına neden oluyor. Bebek ve çocukların 19.00-21.00 saatleri arasında uyuması gerekir. Çocuğunuzun yapısına göre uyku saatini bu aralıklar içinde belirleyebilirsiniz.

· Bebeğiniz gündüz çok uyuyorsa gece uykusu bir türlü gelmeyecek ya da gecenin yarısı uykusunu almış bir şekilde uyanacaktır. Bu nedenle gündüz uykularını yaşına uygun sınırlar içinde tutmaya çalışın.

· Gün içinde çok fazla uyarana maruz kalan çocuğun gece uykuya geçişi zor olabilir. Bebeğiniz böyle yoğun bir gün yaşadıysa, uykudan önce sakin etkinliklerle onu rahatlatmaya özen gösterin.

· Uyumadan önce havalara fırlatma, hoplatma, zıplatma gibi bebeğinizi heyecanlandıracak oyunlarda kaçının.

· Bebeğiniz gece uyandığında mümkün olduğunca ışığı açmayın, sakin davranın, onunla yüksek sesle konuşarak, onu severek uykusunun açılmasına neden olmayın.

· Bebeğiniz gece uyandığında, ağladığında ona bir iki dakika zaman tanıyın. Belki de kısa süre içinde kendi kendine yeniden uykuya dalacaktır. Ağlaması kesilmezse yanına giderek onunla ilgilenin.

· Yardım istemekten çekinmeyin. İlk aylarda anneye muhtaç olan bebeğinizin gece uyandığında da sizi istemesi doğal. Ancak gündüz eşinizden, yakınlarınızdan bebeğe bakma konusunda yardım almaya ve dinlenme, kendinize zaman ayırma, dışarı çıkıp hava alma, kitap okuma vb. sevdiğiniz aktivitelerle kendinizi rahatlatmaya özen gösterin.

· Hangi yöntemi denerseniz deneyin bebeğiniz yaşının gerektirdiğinden çok daha fazla uyanıyorsa, sizin sabrınız tükendiyse, uykusuzluk nedeniyle bebeğinize daha sert davranmaya, ona bağırmaya başladıysanız (Uykusuzluğun hem fiziksel hem de ruhsal olarak kişiye zarar verdiğini; yorgunluk, halsizlik, sinirlilik, unutkanlık ve çeşitli psikolojik sorunlara neden olduğunu unutmayın) mutlaka bir uzmandan yardım alın.

Son bir öneri, konu ile ilgili yeni çıkan bir kitap. "Çocuğum Neden uyumuyor?" Tüm uykusuz
annelere okumalarını öneririm.

Bu uykusuz günlerin geçeceğini ve tüm gece uyuyacağınız günlerin yakında olduğunu aklınızdan çıkarmayın…

Sevgiler...

Mine Kilitci, 2016.

Uykusuz Bıdıklar İçin Kitaplar

2016-06-26T08:45:00.000-07:00

Bebekler ve çocuklar için uykudan önce belli bir düzen, rituel oluşturmanın önemli olduğunu biliyorsunuz. Bence bu ritüelin en önemli parçası uykudan önce miniğinize kitap okumak.

İşte size test edilmiş, onaylanmış, benim ve kızımın bayıldığı uyku öncesi kitapları...

Koyun Russell- Çok komik ve eğlenceli bir kitap. Russell sonunda uyumayı başarabilecek mi?

Üç Kedi Bir Dİlek: Çok güzel çizimler ve sıcacık bir hikaye. Bu üç küçük kediciği çok seviyoruz.

Ayıcıkların Uyku Vakti: Ayıcıklar ve arkadaşları uykuya hazırlanıyor. Sonunda da uyuyorlar. (Kitabın sonunu söylemese miydim?)

Vee favori kitabımız. Bir fil nasıl uyur? Bu kitabı okurken hem farklı hayvanların nasıl uyuduğunu öğreniyoruz hem de çoook gülüyoruz.

Tüm bıdıklara iyi uykular, tatlı rüyalar...

Mine Kilitci, 2016.

"Daha Sade Bir Hayat" Mümkün Mü?

2016-06-22T00:13:00.009-07:00

Daha sakin, daha mutlu ve daha özgüvenli çocuklar yetiştirmek için daha sadenin gücünden faydalanalım!.. diyor size önereceğim kitabın kapağında. Daha Sade Bir Hayat'ın yazarları Kim John Payne ve Lisa M. Ross. Kim sakin, mutlu ve özgüvenli çocuk yetiştirmek istemez ki. Bir kitap okuyup da bunu gerçekleştirebileceksek ne mutlu..

Çoğumuz hayatımızın daha sade olmasını istiyoruz ama bunu nasıl yapacağımızı bilemiyoruz. Günlük hayatımız sürekli bir koşturmaca halinde geçiyor. Özellikle de çocuklu ailelerde hareket günün çok erken saatlerinde başlıyor. (Küçük çocuğu olan bir arkadaşım, bir keresinde en büyük hayalim sabah 8’e kadar uyumak demişti, o zamanlar garip gelmişti ama kızım olduktan sonra ne demek istediğini anladım) Çocuğu uyandırmak, kahvaltı yapmasını ve giyinmesini sağlamak, evden çıkarmaya çalışmak (En zoru da bu), yuvaya, okula ya da ananesine bırakıp işe koşturmak, bu arada günün hangi saati olursa olsun trafikle boğuşmak, işte yoğun ve stresli bir gün geçirdikten sonra yorgun argın eve ulaşıp enerjisi hiç azalmamış çocuğunuzu uyuyana kadar zapt etmeye çabalamak ve günün televizyon karşısında uyuklarken sona ermesi. Her gün aynı şey. Bu tempo hiç azalmıyor. Çocuğumuzla geçirdiğimiz özel zamanların sayısı ve süresi çok az. İşten eve geldiğimizde onların bir köşede sessizce oyun oynamasını ya da oturmasını hayal ediyoruz çoğumuz. Oysa çocuklar hiç durmuyor, susmuyor, ilgi istiyor ve sorunları hiç azalmıyor. İşte bu noktada kitabımız devreye giriyor ve adım adım hayatlarımızı nasıl değiştirebileceğimizi anlatıyor.

Günümüzde ailelerin “çok fazla”nın dört direği –çok fazla şey, çok fazla seçenek, çok fazla bilgi ve çok fazla hız- üzerine kurulduğunu düşünen Payne ve Ross, günlük hayatımızı çocukluk dönemine uygun bir hız ve yapıya göre yeniden düzenlememiz için öneriler sunuyor.

Kitabın güzel yanı çok sade bir dille yazılmış olması, neler yapacağınız adım adım anlatılıyor, uygulamalarda karşılaşacağınız zorluklar ve çözüm yollarıyla birlikte.

Daha az stresli ve çocukluğunu doya doya yaşayan bir çocuğa sahip olmak isteyen ebeveynlerin kitabı okumasını şiddetle öneriririm.

Kitaptan alıntılarla sadeleştirme ne işe yarar ve nasıl yapılır kısa kısa bakalım.

Davranış bozuklukları huzurlu bir ortamda yatıştırılabilir. Yapılan bir araştırma, DEHB’li çocukların hayatları sadeleşince daha hevesli ve iletişime açık bir hale geldiklerini göstermiş. Çocuklar evde daha huzurlu bir ortam, belirli bir düzen, dikkatlerini dağıtan daha az uyarıcı ile odaklanabilme becerilerini geliştirebilir ve daha sakin olabilir.
Doğada vakit geçirmenin sihirli bir gücü vardır. Her gün yeşil alan, orman ya da deniz kenarı gibi doğal bir ortamda vakit geçiren çocukların dikkat ve odaklanma becerilerinin arttığını gösteren birçok güncel araştırma var. (İlgilenenler için birkaç İngilizce yazı: 1, 2.)
Ne kadar fazla oyuncak, o kadar az yaratıcılık. Odasının ortasında duran kocaman yığındaki hiçbir oyuncak çocuğa cazip gelmez. Çocuğun bir oyuncağa gösterdiği ilgi, çok fazla oyuncağı olduğunda azalır. Sürekli oyuncak alınması çocuğa belli mesajlar verir “Mutluluk satın alınabilir”, “Dünyanın merkezinde sen varsın”, “Sürekli yeni oyuncaklara sahip olmalısın” vb. Oyuncakları azaldıkça, çocuğun ilgisi, odaklanması, oyuna dalabilme kapasitesi ve oyuncağa verdiği değer artar. Çocuğa aldığınız oyuncak ne kadar sadeyse o kadar ilgisini çeker ve dikkatini güçlendirir.
Evdeki oyuncak yığının azaltmanın basit yolu ise şu; tüm oyuncakların yarısını atın, sonra kalanın da yarısını atın. Tabi atmaktan kastedilen evden uzaklaştırmak. Sağlam oyuncakları bağışlamak, kırık ve kullanılamaz olanların geri dönüşümünü sağlamak en ideal olanı. Saklamaya değmeyenler ise, kırık, gelişime açık olmayan, çok fazla uyarıcı içeren (dönen, ışıklar saçan, ses çıkaran oyuncaklar), rahatsız edici, yıkıcı oyunlara neden olan oyuncaklar.
Sadeleşirken çocuğunuzun kıyafetlerini ve odasındaki eşyaları azaltmayı da unutmayın.
Teknolojik aletlere aşırı kullanımının çocuklara olan zararlarını hafife almayın.
Tüm çocuklar düzen ve ritmi sever. Ev hayatında bir ritim ve ailece gerçekleşen ritüeller oluşturursanız bu öngörülebilirlik rahatladır, sakinleştirir, güven duygusu oluşturur, bağ kurmanızı sağlar. Ritim, çocuğun yaşadığı gün içinde tutarlı ve güvenli adacıklar oluşmasını sağlar. Gününü belli düzen ve tekrarlamalarla yaşayan çocuk daha rahat ve huzurlu olur.
Planlanmış aktivitelerle boğulan çocuklar yoğun stres ve baskı altında bunalır. Çok fazla planlanmış aktivite çocuğun kendini motive etme ve yönetme becerisini sınırlandırır. Dengeli bir program oluşturmak ve bol bol boş zaman bırakmak çocuğa güven verir.
Sıkılmak yaratıcılığın habercisidir. Yapacak hiçbir şey olmamasının yarattığı boşluk ve sessizlik çocuğa kendi iç sesini duyma fırsatı verir. Yapacak bir şey arayan çocuklar yaratıcı olurlar. Çocuğunuz her “sıkıldım” dediğinde onu eğlendirmek için yöntemler bulmaya çalışmak yerine, her seferinde“birazdan yapacak bir şey bulursun”demeyi deneyin. Bir çocuğun yaşı ne kadar küçükse, boş zamana olan ihtiyacı da o kadar fazladır.
Çocuğun yaşıtları ile serbest, amaçsız ve plansız oyunlar oynamasının önemini kavrayın. Serbest oyun çocuğa içsel esneklik kazandırır; yaratıcılığını, iletişim ve sorun çözme becerilerini geliştirir.
Çocuklarınızla geçirdiğiniz özel zamanların artması için çabalayın.

Not: Kitabı okuduktan sonra evimizi sadeleştirme çalışmalarına hemen başladım. Önce kendi gardrobumu temizledim, Kıyafetlerimi azaltarak "kapsül gardrop" hayalime biraz daha yaklaştım, Sonra kızımın giysilerinden küçülenleri başka bir bıdığa vermek üzere ayırdım, giyilemeyecek durumda olanları attım. Esas macera oyuncakları azaltmaya çalışırken yaşandı. Hiçbir oyuncağa kıyamadığımı fark edip kendimi bayağı zorladım. Kırık ve parçası eksik, üstüne basılması hiç de hoş sonuçlanmayan minik minik milyonlarca oyuncağı atıp, kalanları da dolaplara tıkıştırdım. Şu anda salonda belli sayıda oyuncak bulunduruyorum. Kızım arada sırada dolabına gidip "Hangi oyuncağı alsamm, hımmmm" diye düşünüp bir tane seçiyor ama genelde ortada duran oyuncaklarla oynuyor. Bu sayede evimiz biraz ferahladı. Düzen ve ritim oluşturma konusunda çalışmalarım devam ediyor.

Mine Kilitci, 2016.

Anne-Bebek Bağlanmasını Güçlendirmek İçin

2016-06-17T13:42:00.002-07:00

Anne ile bebek arasında doğumdan itibaren gelişen duygusal bağ, kişiliğin şekillenmesi ve gelecekteki ilişkilerin niteliği üzerinde çok önemli etkiye sahip. İlk andan itibaren annenin bebeğinin ihtiyaçlarına duyarlılığı, ağladığında her zaman yanında olması, acıktığında onu emzirmesi, okşaması, sevgi dolu sözler söylemesi ve bu ilgiyi düzenli ve tutarlı bir şekilde sürdürmesi bebeğin “Bu dünya güvenli bir yer” algısının oluşması için çok gerekli. Bebeğine tutkuyla, büyük bir sevgiyle bağlanan annenin yüzünde ve gözlerinde bu duyguyu okuyan bebek “Ben sevilmeye değerim, ben değerliyim” i hissetmeye başlar. Bebek bu ilgi, sevgi ve düzenli bakım ile büyürse, annenin her ağladığında orada olduğunu görürse zamanla duyduğu güven artar.

Bebeğin zihni ilişki ile gelişir. İlk ilişki nesnesi olan annenin stresli anlarda bebeğini rahatlatması, onu kucağına alması, hafifçe sallaması, öpmesi, şşşşş ben buradayım, hımmmmm gibi mırıldanmalarla onu sakinleştirmesi ve bu davranışın tutarlı ve düzenli olarak devam etmesi bebeğin bunu içselleştirmesini sağlar. Yaşı büyüdükçe bebek içselleştirdiği annesinin bu sakinleştirici sesi sayesinde stresli durumlarda kendini regüle etmeyi öğrenir.

Ancak annenin çeşitli sebeplerle bu ilgiyi bebeğine gösterememesi güvenli bağlanmayı engeller. Örneğin, depresyonda olan bir anne bebeğine sevgi, mutluluk, hayranlık dolu bir ifade ile bakamayabilir. Onun ihtiyaçlarına duyarlı olmayabilir ya da bazen aşırı ilgi gösterip bazen bebeği hiç umursamıyormuş gibi davranabilir. Bebeğin dünyası ilk aylarda sadece anneden oluşur. En temel içgüdüsü hayatta kalmak olan bebek bu tutarsızlık karşısında bocalar ve annesine daha fazla yapışır. Annenin kendi yaraları, geçmişten gelen bağlanma örüntüleri bebeğiyle olan ilişkisini etkiler. Kendi annemizle bağlanma örüntümüz ne ise çoğunlukla çocuğumuz ile de aynı şekilde bağlanırız. Ancak anne bebeğiyle ilk aylarda güvenli bağlanma sağlayamadıysa bundan sonra çaresi yok diyemeyiz. Annenin ilk aylarda bebeğinden ayrı kalmasını gerektiren çeşitli durumlar olabilir. Annenin hastalığı, kısa sürede çalışma hayatına dönmek zorunda kalması gibi. Hangi ayda ya da yaşta olursa olsun anne bebeğine olan davranışlarını fark eder ve olumlu anlamda değişime karar verirse değişim de başlar.

Değişimi başlatacak olan annedir. Annenin bebeğine-çocuğuna karşı tutumunu fark etmesi ilk adımdır. Örneğin, geceleri bir türlü uykuya dalamayan, sadece annesinin göğsünde uyuyan bebek belki de gündüz annesinden ihtiyaç duyduğu dokunsal teması alamıyordur. Gündüz yaşadığı bu eksikliği kapatmak için gece uykuya dalarken annesinin tenini, kokusunu hissetme ihtiyacı duymaktadır. “Kucağa alıştırma, şımartma” diyen yakınlarınızın sözlerine kulak asmayın. Bebek beyni şımarmaz, alışmaz. Neye ihtiyacı varsa onu ister. Bebeğin en temel ihtiyacı da annesi ile yakın olmaktır. Anne sütünün yeterince doyurucu olmamasının ve bebeğin ilk aylarda çok sık emmek istemesinin altında doğanın büyüleyici mekanizması yatıyor. Bebek sık sık emerek annesi ile ilişki ve dokunmayı garanti altına alır. Emzirmeyen ya da emziremeyen annelerin bu durumda yapacağı şey ise basit; bol bol kucaklama, sevme ve okşamanın yanında başlarda bebeği her seferinde annenin beslemesi ve biberonla beslerken bebeğini kucağında kendisine yakın tutması aralarındaki bağın oluşmasını sağlar.

Bebeğiniz-çocuğunuz ile aranızdaki bağı güçlendirmek için hiçbir zaman geç değil.

İşte önerilerim:

Çocuğunuz ile zaman geçirirken “an” da kalın. Tüm ilginiz ve dikkatinizi ona vermeye çalışın. Onu her emzirdiğinizde telefonunuz elinizdeyse ve bir yandan sosyal medyayı takip ediyorsanız maalesef bu gerçek bir yakın ilişki olamayacaktır. Evet, zor ama denemeye değer.

Her gün imkânınız elverdiğince çocuğunuz ile baş başa zaman geçirin. Bu zamanı onu sadece kucağınızda tutmak, sarılmak ya da onunla konuşmak, masal anlatmak, şarkı söylemek vb. şekilde geçirebilirsiniz.

Uykuya geçiş çocukların en zorlandıkları alanlardan biridir. Aynı zamanda da bütün kalkanların, savunmaların indiği, çocuğun çok daha hassas, duygusal olduğu bir zamandır. Bu zamanı iyi kullanın. Onunla sohbet edin, gün içinde olan olayları konuşun, hikâye anlatın ya da sadece başını okşayın. Yeter ki iletişim kurun.

Çocuğunuz ile oyun oynayın. Oyun aranızdaki ilişkiyi güçlendirmenizde en çok işe yarayacak şeylerden biri. Bu oyunların ilişkiye ve dokunmaya dayalı, mümkünse yüz yüze olmasına dikkat edin.

İşte birkaç öneri:

1- Dürüm: çocuğunuzu yerde bir battaniyenin üzerinde yatırın.”Şimdi senden bir dürüm yapacağım, hımmm ham, hum” gibi şeyler söyleyerek üzerine malzemeleri koymaya başlayın. “Ayaklarına mayonez sürüyorum, göbeğine marul koyalım” vb. sözlerle onu okşayın. En son battaniyeyi sararak onu gerçekten dürüm haline getirin ve yemeye çalışın. Emin olun çocuğunuz bu oyuna çok gülecek.

2- Üç boyutlu masal: çocuğunuzu yüz üstü yere yatırın ve sırtında ellerinizle masalınızı anlatmaya başlayın. “ Güneş yeni doğmuştu –elinizle belinden yukarı bir çizgi çizin, gökyüzünde bulutlar vardı – omuzlarına bulutlar yapın, sonra yağmur başladı – sırtına ufak dokunuşlarla vurun, sincaplar koşuyordu – belinde iki parmağınızı koşturun vb.

3- Eve geldiğinizde ilk iş olarak çocuğunuzu kucağınıza alın ve “-Bugün yüzünde bir değişiklik var mı bakalım diyerek yüzünü incelemeye başlayın. Hımmmm burnun yerinde duruyor –burnuna dokunun, hiç çil çıkmış mı bakalım –yüzüne dikkatlice bakın, bakalım dişlerin yerinde duruyor mu –ağzını açın ve bakın”. Aynı şeyi o da sizin yüzünüzde yapsın.

4- Yine eve geldiğinizde ya da çocuğunuz dışarıdan geldiğinde “Burada bir şey kokuyor, sen ne yemişsin diyerek çocuğunuzu koklamaya başlayın, komik bir şekilde yaptığınız bu inceleme istediğiniz bir koku ile son bulabilir –sen çikolata yemişsiiiin, ya da –patlamış mısır kokuyoooor vb.”

Bu örneklerin hepsi her yaş grubundaki bebek ve çocuk ile oynanabilir.

Bol dokunmalı, kucaklaşmalı günler …

Mine Kilitci, 2016.

	A	B	C	D	E
1	S	A	İ	M	K
2	L	C	E	D	N
3	Z	Y	R	Ç	O

1	E1	B1	A2	C2	D1

2	E3	C3	D1	B1	E2

3	D3	C1	A2	C2	E1

4	A1	B1	E1	C1	E2

5	B3	B1	E2	B1	E1

	A	B	C	D	E
1	S	A	İ	M	K
2	L	C	E	D	N
3	Z	Y	R	Ç	O

1	E1	B1	A2	C2	D1

2	E3	C3	D1	B1	E2

3	D3	C1	A2	C2	E1

4	A1	B1	E1	C1	E2

5	B3	B1	E2	B1	E1

	A	B	C	D	E
1	S	A	İ	M	K
2	L	C	E	D	N
3	Z	Y	R	Ç	O

1	E1	B1	A2	C2	D1

2	E3	C3	D1	B1	E2

3	D3	C1	A2	C2	E1

4	A1	B1	E1	C1	E2

5	B3	B1	E2	B1	E1