मायब्लॉगडेस्कवर आपले स्वागत आहे

लोकप्रभा साप्ताहिक २१ मे २०१०

2010-05-14T17:03:00.000+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक २१ मे २०१०

साप्ताहिक ऑक्सिजन ७ मे २०१०

2010-05-14T14:07:00.000+05:30

डाउनलोड लोकमत साप्ताहिक ऑक्सिजन ७ मे २०१०

लोकप्रभा साप्ताहिक १४ मे २०१०

2010-05-11T22:44:00.000+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक १४ मे २०१०

लोकप्रभा साप्ताहिक ०७ मे २०१०

2010-05-01T12:58:00.000+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक ०७ मे २०१०

साप्ताहिक ऑक्सिजन २३ एप्रिल २०१०

2010-04-27T23:28:00.000+05:30

डाउनलोड लोकमत साप्ताहिक ऑक्सिजन २३ एप्रिल २०१०

स्वरभास्कराच्या स्वरांचा अमूल्य ठेवा

2010-04-26T23:12:00.002+05:30

भारतरत्न स्वरभास्कर पं. भीमसेन जोशी यांच्या संगीताचा अमूल्य ठेवा एका हौशी श्रोत्याने इंटरनेटवर उपलब्ध करून दिला आहे. पंडितजींच्या चाहत्यांसाठी तर ही खास पर्वणीच आहे. एकूण ८९ फोल्डर मध्ये मिळून निवडक २३५ गीते mp3 स्वरुपात संग्रहीत केली आहेत. हा अमूल्य ठेवा १ जीबी पेक्षाही अधिक क्षमतेचा आहे.

हा संग्रह तुम्ही खालील लिंकवरुन एकदम फुकट डाऊनलोड करू शकता.
http://www.mediafire.com/?sharekey=fb6bb67329a4e8b44012e8015643d9c84d67f51a0e9b47a6

पंडितजींबद्दल अधिक माहितीसाठी येथे क्लिक करा.

लोकप्रभा साप्ताहिक ३० एप्रिल २०१०

2010-04-24T15:37:00.000+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक ३० एप्रिल २०१०

लोकप्रभा साप्ताहिक २३ एप्रिल २०१०

2010-04-16T15:27:00.001+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक २३ एप्रिल २०१०

Acrobat Reader ओपन करा नोटपॅडच्या गतीने

2010-04-16T01:08:00.001+05:30

काय! शीर्षक वाचून आश्चर्य वाटलं ना ? हो! हे शक्य आहे.
तुम्ही कधी विचार केला आहे की अॅडोब अॅक्रोबॅट रिडर ओपन व्हायला इतका वेळ का लागतो?
कारण तो ओपन होताना सर्वाधिक मेमरी खातो. यामागचं कारण की तो ओपन होताना आवश्यक व अनावश्यक असे सर्व प्लगीन्स (Plugins) देखील लोड करतो. हे टाळण्यासाठी ट्रिक अशी आहे की हे सर्व प्लगीन्स उचलून दुसरीकडे कुठेतरी हलवायचे.

सर्वप्रथम अॅडोब अॅक्रोबॅट रिडर ओपन असेल तर तो बंद करा. त्यानंतर

१. अॅक्रोबॅट रिडरच्या इनस्टॉलेशन फोल्डर मध्ये जा.
उदा. (C:\program files\adobe\acrobat\reader\.. )
२. "Plugins" हा फोल्डर ओपन करा व त्यामधील सर्व फाइल्स सिलेक्ट करून त्या कट करा (कॉपी नव्हे) व डेस्कटॉपवर किंवा इतर कुटेही एक नवीन फोल्डर बनवून त्यामध्ये पेस्ट करा.

आता अॅक्रोबॅट रिडर ओपन करा व पाहा तो नोटपॅडच्या गतीने पळतो की नाही ते.
आणि हो! मला रिप्लाय द्यायला मात्र विसरू नका.

अन्नयोग : मध

2010-04-13T23:41:00.000+05:30

मधाला संस्कृतमध्ये 'मधु' म्हणतात. नावावरूनच त्याची मधुरता लक्षात येते. चरकसंहितेमध्ये मधाचे चार प्रकार सांगितले आहेत. सुश्रुतसंहिता, निघण्टु रत्नाकर वगैरे ग्रंथांत तर आठ प्रकार सांगितले आहेत.

ऊस, गूळ, साखर वगैरे गोड पदार्थांची माहिती आपण पाहिली. आज आपण नैसर्गिक मधुर पदार्थांची माहिती घेणार आहोत. मधाला संस्कृतमध्ये "मधु' म्हणतात. नावावरूनच त्याची मधुरता लक्षात येते. चरकसंहितेमध्ये मधाचे चार प्रकार सांगितले आहेत. सुश्रुतसंहिता, निघण्टु रत्नाकर वगैरे ग्रंथांत तर आठ प्रकार सांगितले आहेत. खऱ्या, शुद्ध मधाचे गुणधर्म याप्रमाणे सांगितले आहेत-

मधु शीतं लघु स्वादु रुक्षं स्वर्यं च ग्राहकम्‌ ।
चक्षुष्यं लेखनं चाग्निदीपकं व्रणशोधकम्‌ ।।
नाडीशुद्धिकरं सूक्ष्मं रोपणं मृदु वर्णकृत्‌ ।
मेधाकरं च विशदं वृष्यं रुचिकरं मतम्‌ ।।...निघण्टु रत्नाकर

* रस - मधुर, किंचित तुरट
* गुण - रूक्ष, लघू म्हणजे पचण्यास हलका, मृदू म्हणजे मार्दवता देणारा, सूक्ष्म म्हणजे लहानातल्या लहान जागेत पोचू शकणारा, विशद म्हणजे स्वच्छ करणारा
* वीर्य - शीत
* दोषघ्नता - कफनाशक, किंचित वातकर

* मध आवाजासाठी हितकर असतो, डोळ्यांसाठी चांगला असतो, शरीरात साठलेले अवाजवी दोष व धातू यांना खरवडून काढणारा असतो, अग्नीस प्रदीप्त करतो, जखम शुद्ध करतो, तसेच भरून आणण्यासही मदत करतो. शरीरातील सर्व नाड्यांची, स्रोतसांची शुद्धी करतो, वर्ण उजळवतो, मेधा म्हणजे आकलनशक्‍ती सुधारतो, शुक्रधातूचे पोषण करतो, रुचकर असतो, खाल्ल्यावर मनाला आनंद देतो.

* मध अनेक रोगांमध्ये उपयुक्‍त असतो. त्वचारोग, मूळव्याध, खोकला, पित्तदोष, रक्‍तदोष, कफदोष, प्रमेह, जंत, मदरोग, ग्लानी, तृष्णा (तहान न शमणे), उलटी, जुलाब, दाह, क्षयरोग, मेदरोग, उचकी, पोट फुगणे, विषबाधा, मलावष्टंभ वगैरे रोगांमध्ये मध औषधाप्रमाणे उपयोगी असतो. तसेच मुख्य औषधाचे अनुपान म्हणून वापरण्यासाठी उत्तम असतो. मधाचा सर्वात मोठा गुण म्हणजे मध योगवाही असतो. ज्या कोणत्या औषधाबरोबर मध मिसळला जाईल त्याचे गुण वाढवतो आणि शरीरात झपाट्याने पसरतो. पाण्याच्या पृष्ठभागावर टाकलेला तेलाचा थेंब जसा चहुबाजूंना वेगाने पसरतो आणि संपूर्ण पृष्ठभाग व्यापून टाकतो, तसाच मध शरीरात गेला की सर्वत्र पसरतो. म्हणूनच मध हे उत्तम अनुपान आहे. शिवाय चवीचा विचार करताही मधाबरोबर औषध घेणे सोपे जाते. विशेषतः लहान मुलांना मधासह औषध देणे खूपच सोपे असते.

* मध गरम आहे असा समज सहसा दिसतो, पण आयुर्वेदात मध शीत आहे, असे स्पष्ट सांगितले आहे. मध लहान बाळापासून ते वयोवृद्ध व्यक्‍तीपर्यंत सर्व जण नियमितपणे सेवन करू शकतात. कोणतीही प्रकृती असली, कोणताही ऋतू असला तरी मध खायला हरकत नसते. फक्‍त मध अल्प प्रमाणातच खायचा असतो.
गुरुरुक्षकषायत्वात्‌ शैत्याच्चाल्पं हितं मधु ।...चरक सूत्रस्थान

* मध गुणांनी कोरडा, चवीने तुरट, वीर्याने शीत आणि अधिक प्रमाणात सेवन केल्यास जड होत असल्याने अल्प प्रमाणात घेणेच हितकर असते. चवीला रुचकर आहे म्हणून वाटीभर मध एकदम खाणे अयोग्य होय. सर्वसाधारणपणे 2-3 चमचे मध दिवसभरात सेवन करण्यास हरकत नसते. मध गरम नसला तरी मधाला उष्णता चालत नाही.
हन्यात्‌ मधूष्णमुष्णार्तमथवा सविषान्वयात्‌ ।...चरक सूत्रस्थान

* गरम केलेला मध किंवा गरम पदार्थात मिसळलेला मध शरीरात विषदोष तयार करू शकतो, म्हणून मध सेवन करताना त्याचा उष्णतेशी संबंध येणार नाही याकडे लक्ष द्यायला हवे. हल्ली बऱ्याच पाककृतींमध्ये मध वापरलेला आढळतो आणि बऱ्याचदा याकडे दुर्लक्ष होताना दिसते. वजन कमी करण्यासाठी गरम पाण्यात मध टाकून घेण्याची पद्धत रूढ झालेली दिसते, पण अगदी कढत पाण्यात मध टाकणे अयोग्य होय. कोमट पाण्यात मध टाकून घ्यायला हरकत नाही.

* थोडक्‍यात, चांगला शुद्ध मध योग्य प्रमाणात व योग्य प्रकारे सेवन केला तर त्यामुळे आरोग्य चांगले राहायला मदत मिळेल. तान्ह्या बाळापासून कोणीही मध घेणे उत्तम होय.

* तोंडात चिकटपणा जाणवत आल्यास आल्याचा रस व मध मिसळून तयार केलेले चाटण थोडे थोडे चाटण्याने लगेच बरे वाटते.

* खोकल्याची ढास थांबत नसेल, उचकी थांबत नसेल तेव्हा या प्रकारचे चाटण चाटण्याचा उपयोग होतो.

* पोटात वायू धरला असेल, अस्वस्थ होत असेल, पोट दुखत असेल, मळमळत असेल तर आल्या-लिंबाच्या रसात मध मिसळून चाटण्याचा खूप पटकन व चांगला उपयोग होतो.

* भाजले असता, चटका लागला असता पटकन मध व तुपाचे मिश्रण वरून लावल्याने आग कमी होते, तसेच फोड येत नाही.

* आजकाल बऱ्याचदा साखरेच्या किंवा गुळाच्या पाकात मधमाश्‍यांचे जुने पोळे बुडवून तो खरा मध म्हणून विकण्याच्या घटना घडतात, त्यापासून सावध राहावे. तसेच साखर-गुळाच्या पाकाला मधासारखा रंग व कृत्रिम वास देऊनही तो मध नावाखाली विकला जातो. त्यापासूनही सावध राहावे.

* मध शुद्ध आहे का हे तपासण्यासाठी एक पद्धत म्हणजे चमचाभर मध तोंडात घेतला व खाल्ला तर तोंडात थोडाही चिकटा जाणवता कामा नये. उलट तोंड स्वच्छ झाल्यासारखे जाणवायला हवे. याउलट साखर-गुळाच्या पाकापासून तयार केलेला मध खाल्ल्यास तोंडात चिकटपणा जाणवतो.

संदर्भ : दैनिक सकाळ
डॉ. श्री बालाजी तांबे
आत्मसंतुलनव्हिलेज, कार्ला 410 405
डॉ. श्री बालाजी तांबे यांचा ब्लॉग वाचण्यासाठी इथे क्‍लिक करा...

लोकप्रभा साप्ताहिक १६ एप्रिल २०१०

2010-04-11T23:59:00.000+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक १६ एप्रिल २०१०

जुनी मराठी पुस्तके

2010-04-07T22:43:00.000+05:30

मराठी भाषेत जुन्यातील जुनी पुस्तकं मिळणे दुर्मिळ झालेली आहेत. वेगवेगळ्या भारतीय भाषेतील जुनी पुस्तकं वाचकांना उपलब्द्ध व्हावीत म्हणून भारत सरकारने अशी जुनी पुस्तके स्कॅन करुन ती 'डिजीटल ग्रंथालयात' ठेवलेली आहेत. या कार्यात भारतातील नावाजलेल्या आणि दर्जेदार शैक्षणिक संस्थानी देखील मोलाची मदत केलेली आहे. जसे की Indian Institute of Technologies, Indian Institute of Science. पुस्तकांची संख्या इतकी आहे की एका वेळी कुठले वाचू.. हे की ते असे होते. तुम्हाला हे दुवे पाहून नक्कीच आनंद होईल. बाकी इतर भाषेतील पुस्तकांपेक्षा मराठी पुस्तकं सर्वाधिक आहेत.
१) http://www.new.dli.ernet.in/
2) http://sanskritdocuments.org/scannedbooks/MarathiIISc.html
३) http://sanskritdocuments.org/scannedbooks/MarathiIIIT.html
४) http://sanskritdocuments.org/scannedbooks/

प्रस्तुत लेख www.maayboli.com या वेबसाइटवरुन जशास तसा घेतला आहे.

टॅटू शौकिनांसाठी टॅटमॅश

2010-04-05T23:30:00.000+05:30

टॅटू गोंदवण्याची आवड असणार्‍यांसाठी आज मी एक उपयुक वेबसाइट सुचवणार आहे.
हि वेबसाइट आहे http://tatmash.com/

टॅटू गोंदवून घेण्याअगोदर तो टॅटू तुमच्या शरीरावर कसा दिसेल हे जर अगोदरच कळले तर? नेमके हेच तुम्हाला या वेबसाइट वर पाहायला मिळेल. या वेबसाइटवर रजिस्टर करण्याची आवश्यकता नाही. बस्स तुम्हाला हवा तो टॅटू लायब्ररीमधून निवडा, तुमचा फोटो अपलोड करा आणि त्यानंतर फोटोमध्ये योग्य त्या जागी टॅटू मूव्ह करून फ्लॉपी डिस्क सदृश बटणावर क्लिक करून रिझल्ट पाहा. यात तुम्ही टॅटू लहान-मोठा किंवा उलट-सुलट देखील करू शकता.

टॅटू शौकिनांसाठीतर हि वेबसाइट म्हणजे खास पर्वणीच आहे.

लोकप्रभा साप्ताहिक ०९ एप्रिल २०१०

2010-04-02T17:24:00.000+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक ०९ एप्रिल २०१०

फायरफॉक्स टॅब ब्राउसिंगचा एक नवा अनुभव

2010-04-01T22:31:00.000+05:30

फायरफॉक्समध्ये एकावेळी अनेक टॅब ओपन करणारे माझ्यासारखे तुम्हीदेखील एक असाल तर आजची टिप तुम्हाला फायरफॉक्स टॅब ब्राउसिंगचा एक नवा अनुभव देईल यात शंकाच नाही.

फायरफॉक्समध्ये अनेक टॅब ओपन असताना एका टॅबमधून दुसर्‍या टॅब मध्ये जाण्यासाठी तुम्ही काय करता? एका-एका टॅबवर क्लिक करता की कीबोर्डवरील Ctrl+Tab हा नेहमीचा शॉर्टकट वापरता? हा शॉर्टकट वापरत नसाल तर आता तो वापरण्याची सवय लावा कारण तुम्ही आता या शॉर्टकटद्वारे ओपन असलेल्या टॅबचा अगोदरच प्रीव्ह्यू एका छोट्या विंडोमध्ये पाहु शकाल.

चला मग! पाहुया हे कसे शक्य आहे ते.

प्रथम फायरफॉक्स ब्राउसर ओपन करा व अॅड्रेसबारमध्ये about:config असे टाइप करा.

यानंतर फायरफॉक्सने दिलेल्या सेक्युरीटी वॉर्निंगकडे दुर्लक्ष करून "I'll be careful, I promise" वर क्लिक करा.

आता खालील चित्रात दाखविल्याप्रमाणे फायरफॉक्स कॉनफिग्रेशन पेज ओपन होईल. त्यामध्ये browser.ctrlTab.previews हि एण्ट्री शोधा व false वर डबल क्लिक करून ती true अशी बदला. यानंतर फायरफॉक्स रीस्टार्ट करा.

आता जेव्हा जेव्हा तुम्ही एका पेक्षा अधिक टॅब्स ओपन कराल तेव्हा Ctrl+Tab हा शॉर्टकट वापरल्यानंतर तुम्हाला खालीलप्रमाणे प्रत्येक टॅबचा प्रीव्ह्यू एका छोट्या विंडोमध्ये दिसेल.

तुमचा अभिप्राय कळवायला विसरू नका.

Happy Browsing !!

फिंगरप्रिंट स्कॅनर USB फ्लॅश ड्राइव्ह

2010-03-27T15:42:00.000+05:30

फ्लॉपी, सीडी नंतर डाटा सेव्ह करण्यासाठी सध्या जमाना आहे USB फ्लॅश ड्राइव्हचा. आणि अशावेळी प्रश्न उभा राहतो तो आपल्या डाटा सेक्युरीटिचा. पासवर्ड देऊन USB फ्लॅश ड्राइव्ह सुरक्षित करणे हा सर्वश्रुत प्रकार आहे पण त्याहीपुढे जाऊन सुरक्षिततेचा नवा प्रकार येऊ घातला आहे तो म्हणजे फिंगरप्रिंट USB स्कॅनर फ्लॅश ड्राइव्ह. हे विशिष्ट प्रकारचे USB फ्लॅश ड्राइव्ह आहेत की जे तुमच्या बोटांच्या ठशांचा उपयोग करून सुरक्षित करता येतील. यामध्ये बिल्ट-इन फिंगरप्रिंट स्कॅनर असेल.

यामधील डाटा access करण्यासाठी USB फ्लॅश ड्राइव्हवर असलेल्या फिंगरप्रिंट रीडरने प्रथम तुमच्या बोटांचे ठसे पडताळण्यात येतील.
यात तुम्ही ८ जीबी पासून १६ जीबी पर्यंत डाटा सेव्ह करू शकता.

Technical Specifications:
Supports Windows 2000, XP
Disk Memory Capacity: 16GB (7.79GB secure data, 7.11GB non-secure)
USB 2.0 Connection Interface
USB: 2.0 (backward compatible with 1.1)
Scanner Dimensions: 11mm x 26mm x 76mm (H x W x L)
Scanner Resolution: 500 DPI with Field Size of 124 x 8 pixels
Scanning Speed: 1 second
Matching Speed: < 10ms

फेसबुकवरील व्हायरस

2010-03-27T14:33:00.000+05:30

फेसबुक हे लोकप्रिय सोशल नेटवर्क नुकत्याच एका व्हायरसच्या आक्रमणातून सावरत आहे. फेसबुकच्या काही युजरना एक ईमेल आला होता ज्यात असे लिहिले होते की या युजर्सनी पासवर्ड चेंज करण्याविषयी रिकवेस्ट पाठवली होती आणि त्यांचा पासवर्ड ईमेल मध्ये अटॅच केला आहे. हे ईमेल help@facebook.com इथून आल्याचे भासविण्यात आले होते. फेसबुकला या व्हायरसबद्दल माहिती मिळाल्यानंतर त्यांनी आपल्या युजर्सना अशा प्रकारचा ईमेल आल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करून डिलीट करण्यास सांगितले.

रशियन सरकारचा नवीन नियम

2010-03-27T13:39:00.000+05:30

सर्वाधिक स्पॅम आणि फ्रॉड ईमेल्स हे रशियामधून येतात हे जवळपास सर्वांनाच माहीत आहे. यावर उपाय म्हणून रशियन सरकारने एक नवीन नियम काढला आहे. १ एप्रिल २०१० पासून जे कोणी .ru हे domain रजिस्टर करतील त्यांना त्यांच्या पासवर्डची एक प्रत ओळख पडताळणीसाठी द्यावी लागेल. .ru हे रशियातील उच्च पातळीचे domain आहे; जसे भारतात .in हे उच्च पातळीचे domain आहे.

रशियन सरकारला आशा आहे की या नवीन नियमामुळे .ru या domain वरुन पसरणारे स्पॅम, फ्रॉड यासारखे इंटरनेटवरील गैरप्रकार कमी होतील.

यापूर्वी .ru या domain वर रजिस्टर करताना ओळख पडताळणीची कोणतीही सुविधा नव्हती आणि याचा गैरफायदा घेऊन स्पॅमर व हॅकर आपली खरी ओळख लपवायचे.

लोकप्रभा साप्ताहिक ०२ एप्रिल २०१०

2010-03-26T18:29:00.000+05:30

डाउनलोड लोकप्रभा साप्ताहिक ०२ एप्रिल २०१०

Icons चा खजिना

2010-03-23T23:14:00.000+05:30

इंटरनेटवर नेहमीप्रमाणे फेर-फटका मारताना मला एक उपयुक्त अशी वेबसाइट सापडली आणि आज मी त्या वेबसाइटचा परिचय तुम्हाला करून देणार आहे.

काही दिवसापूर्वी मी एका ठराविक आयकॉनच्या शोधत होतो. गूगलवर सर्च करून देखील मनासारखे icon काही मिळत नव्हते आणि आज अचानक काहीतरी सर्च करताना या वेबसाइटवर जाऊन पोहोचलो. या वेबसाइटचे नाव आहे www.findicons.com इथे चक्क icons चा खजिना आहे आणि या खजिन्यात आहेत जवळपास ३ लाख icons.

मी शोधत असलेले आयकॉन येथे मला मिळाले. तुम्हाला जर नेहमीच्या विंडोजच्या icons चा कंटाळा आला असेल तर या वेबसाइट वरुन तुमच्या पसंदीचे आयकॉन तुम्ही ICO, ICNS किवा PNG या फॉरमॅटमध्ये डाउनलोड करू शकता. उदा. मायकॉम्प्यूटरचे आयकॉन किंवा फोल्डर, प्रिंटर, वर्ड, एक्स्सेल किंवा इतर कोणत्याही प्रकारचे आयकॉन तुम्हाला येथे सापडेल. या वेबसाईटच्या निर्मात्यांचा दावा आहे की त्यांच्याइतका आयकॉनचा साठा जगात कुणाकडेच नाही आणि तोही फुकट.

मग तुम्ही स्वतः खात्री करुन घ्या आणि निवडा तुमच्या पसंदीचे आयकॉन.

www.findicons.com

अन्नयोग : पनीर, चीज, चक्का

2010-03-20T23:40:00.000+05:30

दूध हे सर्वोत्तम असते. दुधाला काहीही पर्याय असू शकत नाही, अगदी दुधापासून केलेले पदार्थही.

दुधापासून अनेक प्रकारचे पदार्थ तयार केले जातात; पण संस्कारांनुसार या सर्व पदार्थांचे गुण वेगवेगळे असतात. बऱ्याचदा दुधाचा पर्याय म्हणून दुधापासून केलेले पदार्थ खाल्ले जातात; परंतु दूध हे सर्वोत्तम असते. दुधाला काहीही पर्याय असू शकत नाही. आज आपण पनीर, चीज वगैरे पदार्थांच्या गुणदोषांची माहिती करून घेणार आहोत.

पनीर
"पनीर' हा पदार्थ प्राचीन काळापासून अस्तित्वात असलेला दिसतो. सध्याही भाजी, भजी वगैरे बनविण्यासाठी पनीर मोठ्या प्रमाणावर वापरला जाते.
क्षीरकूर्चिकापिण्डः कूर्चिकीभूतक्षीरस्य घनभागः ।
...सुश्रुत सूत्रस्थान
दुधात आंबट घातल्यानंतर दूध फाटते. यातील घट्ट भागातील पाणी काढून टाकले की पनीर तयार होते.

तद्‌गुणाः, गुरुः कफवर्धनः वातघ्नः
पुंस्त्वनिद्राप्रदः तर्पणो बृंहणश्‍च ।...सुश्रुत सूत्रस्थान
* गुण - गुरू म्हणजे पचायला जड
* दोष - वातघ्न पण कफदोषवर्धक
* पनीर चविष्ट असते; पण पचायला कठीण असते. कफदोष वाढविणारे असल्याने झोप शांत येण्यास मदत करते. तृप्ती देते, योग्य प्रमाणात खाल्ल्यास पौरुषत्व वाढवते. शरीराचे पोषण करते.
* ज्यांना भूक चांगली लागते, जे नियमित व्यायाम करतात, ज्यांचे काम मेहनतीचे असते त्यांच्यासाठी पनीर योग्य असते. बैठे काम करणाऱ्यांनी, पचनाच्या तक्रारी असणाऱ्यांनी पनीर न खाणेच चांगले.
* ज्यांना झोप येत नाही, त्यांनी रात्री झोपताना दोन-तीन चमचे पनीर व साखर यांचे मिश्रण नीट चावून खाण्याचा उपयोग होतो. मात्र सर्दी, खोकला वगैरे त्रास असल्यास, वजन जास्ती असल्यास किंवा अंगावर सूज येत असल्यास रात्री पनीर खाणे टाळावे.
* वजन वाढविण्याची इच्छा असणाऱ्यांनी पचन व्यवस्थित होते आहे याकडे लक्ष ठेवून आहारात पनीरचा समावेश करता येतो.
* लहान मुलांना फारसे पनीर न देणेच चांगले, विशेषतः ज्या वयात मुलांना वारंवार सर्दी-खोकला-ताप वगैरे येण्याची प्रवृत्ती असते, त्या वयात पनीर टाळणेच श्रेयस्कर असते.

चीज* चीज पनीरपेक्षाही पचायला जड असते. दुधाला विरजण लावले की त्यापासून जे दही तयार होते, त्यात पाणी वाहते. हे पाणी दूर करून, विशिष्ट विरजण घालून आंबविण्याच्या क्रियेने चीज बनविलेले असते. चीज वास्तविक पाश्‍चिमात्य म्हणजे थंड देशातील पदार्थ आहे. हवामान जितके थंड, तितका पाचकाग्नी तीव्र होत असल्याने थंड प्रदेशात चीज खाल्ले तरी ते पचू शकते. भारतासारख्या उष्ण कटिबंधीय देशात मात्र चीज सांभाळून खावे लागते. विशेषतः लहान मुलांमध्ये, तरुणांमध्ये चीजचे मोठे आकर्षण दिसते; मात्र पचनाचा विचार न करता केवळ रुचीमुळे चीज खाण्याचे दुष्परिणाम होऊ शकतात. दूध आवडत नाही म्हणून चीज खाणारी अनेक मुले असतात. पण दूध व चीज यांच्यात खूप मोठा फरक आहे.

* चीज शक्‍यतो दिवसा खावे; रात्री चीज खाण्याने स्थूलता वाढू शकते, अपचनाचा त्रास होऊ शकतो. चीज हे रुचीपुरते खावे. एका वेळी खूप जास्ती चीज न खाणेच चांगले. वारंवार सर्दी होणाऱ्यांनी, अंगावर सूज येणे, स्थूलता, हृद्रोग, मधुमेह वगैरे विकारांत चीज टाळणेच चांगले.

चक्का
सुती कापडात दही बांधून ठेवले की दह्यातील पाणी निघून जाते व चक्का तयार होतो.
वातघ्नं कफकृत्‌ स्निग्धं बृंहणं नातिपित्तकृत्‌ ।
कुर्यात्‌ भक्‍ताभिलाषं च दधि यत्‌ सुपरिस्रुतम्‌ ।।...सुश्रुत सूत्रस्थान

* गुण - स्निग्ध
* दोष - वातशामक पण कफदोषवर्धक
* चक्का योग्य प्रमाणात सेवन केला असता पित्त वाढवत नाही. चक्का रुचकर असतो, शरीरपोषक असतो. नुसता चक्का सहसा खाल्ला जात नाही, तर चक्‍क्‍यापासून वेगवेगळे पदार्थ तयार केले जातात. आपल्याकडे चक्‍क्‍यापासून विशेष तयार केले जाते ते म्हणजे श्रीखंड. अर्थात आयुर्वेदात श्रीखंड बनविण्यासाठी विशेष मार्गदर्शन केलेले आहे. केशर, सुंठ वगैरे द्रव्ये टाकून श्रीखंड बनवण्यामागे चक्का पचावा व चक्‍क्‍याचे गुण मिळावेत असा उद्देश असतो. कफप्रकृतीच्या व्यक्‍तींनी, कफदोष वाढण्याची प्रवृत्ती असणाऱ्यांनी चक्का न खाणे चांगले.

संदर्भ : दैनिक सकाळ

- डॉ. श्री बालाजी तांबे
आत्मसंतुलनव्हिलेज, कार्ला 410 405

डॉ. श्री बालाजी तांबे यांचा ब्लॉग वाचण्यासाठी इथे क्‍लिक करा...

फोटो रिसाइज करा एका क्लिकमध्ये

2010-03-20T01:12:00.000+05:30

डिजिटल कॅमेर्‍याचा शोध लागल्यापासून तसेच मोबाइलमध्ये कॅमेरा आल्यापासून हल्ली प्रत्येकजण फोटोग्राफर झाला आहे व प्रत्येकाकडे स्वतःचा असा डिजिटल फोटोंचा संग्रह कॉम्प्यूटर मध्ये असतो. बर्‍याचदा या फोटोंची फाईल साइज खूप मोठी असते. कारण फोटो काढताना ते High Resolution वर सेट करून काढलेले असतात. प्रत्येक फोटोची साइज जवळपास १ एमबी पासून २ किंवा २.५ एमबी एवढी विशाल असु शकते.

आता यातील काही फोटो किंवा सर्व फोटो जेव्हा तुम्हाला तुमच्या मित्र-मैत्रिणींना, लगतच्या नातेवाईकांना ईमेलने पाठवायचे असतात किवा फेसबुक, ओरकूट यासारख्या सोशल नेटवर्क मध्ये अपलोड करायचे असतात तेव्हा मात्र तुमची गोची होते. कारण एवढ्या मोठ्या साइजच्या फाइल्स ईमेलवर अटॅच करणे म्हणजे केवळ वेळखाऊ प्रक्रिया आहे. तसेच सोशल नेटवर्कवर सुद्धा फोटो अपलोड करण्यासाठी फाईल साइज अमुक एक मर्यादेची असावी लागते.

तेव्हा तुम्ही कदाचित विचार केला असेल की एवढ्या सर्व फोटोंची फाईल साइज एका चुटकीसरशी कमी करता आली तर?

हो! हे शक्य आहे. आणि आज मी त्याबद्दलच सांगणार आहे.

यासाठी तुम्हाला माइक्रोसॉफ्टने त्यांच्या वेबसाइटवर उपलब्ध केलेले Image Resizer हे छोटेसे टूल डाउनलोड करावे लागेल. याची साइज आहे फक्त ५२१ केबी आणि वापरण्यास एकदम फुकट.

खाली दिलेल्या लिंकवरून प्रथम Image Resizer डाउनलोड करून घ्या.

http://download.microsoft.com/download/whistler/Install/2/WXP/EN-US/ImageResizerPowertoySetup.exe

आता ImageResizerPowertoySetup या नावाची झिप फाईल डाउनलोड होईल. ती extract करून किंवा त्यावर डबल क्लिक करून त्यामधील ImageResizerPowertoySetup ही सेटअप फाईल रन करा व खालील चित्रात दाखविल्याप्रमाणे Install करा व पुढे वाचा.

इनस्टॉलेशन झाल्यानंतर आता तुम्हाला जे फोटो रिसाइज करायचे आहेत त्या फोल्डरमध्ये जा.

खालील चित्रात दाखविल्याप्रमाणे सर्व फोटो सिलेक्ट करा व Right click करून Resize pictures वर क्लिक करा. (यात तुम्ही पाहु शकता की प्रत्येक फोटोची साइज जवळपास २ एमबी पर्यंत आहे.)

यानंतर एक डायलॉग बॉक्स ओपन होईल. त्यामध्ये Small (fits a 640 x 480 screen) हा पर्याय निवडा व OK या बटनावर क्लिक करा.

पहा आता त्याच फोल्डरमध्ये मूळ फोटो तसेच राहून त्याच फोटोंच्या नावाने नवीन फोटो तयार झालेले दिसतील. फक्त प्रत्येक फोटोच्या नावासमोर (small) असे लिहिलेले असेल व फाईल साइजदेखील कमी झालेली असेल.

हे फोटो आता तुम्ही आरामात ईमेल करू शकता किवा सोशल नेटवर्क मध्ये सहज अपलोड करू शकता.

हि टिप तुम्हाला कशी वाटली?

तुमचा अभिप्राय मला जरूर कळवा.

BullZip PDF Printer

2010-03-16T22:39:00.000+05:30

तुम्ही कधी एखादी वर्ड, एक्स्सेल, पावरपॉइण्ट किवा इतर कोणत्याही प्रकारची डॉक्यूमेंट PDF मध्ये प्रिंट केली आहे? काय? नाही.....?

पण आता मात्र तुम्ही तुमच्या डॉक्यूमेंटस् PDF मध्ये प्रिंट करू शकता. यासाठी तुम्हाला डाउनलोड करावा लागेल BullZip PDF प्रिंटर.

या प्रिंटरच्या शोधकर्त्यांनी तो वापरण्यासाठी एकदम फुकट ठेवला आहे.

खाली दिलेल्या लिंकवरुन तुम्ही तो डाउनलोड करू शकता.

http://www.bullzip.com/products/pdf/info.php

डाउनलोड झाल्यावर इनस्टॉल करा.

कंट्रोल पॅनेलमध्ये जाऊन प्रिंटरमध्ये पाहिल्यास तिथे तुम्हाला आता BullZip PDF प्रिंटर add झालेला दिसेल.

आता उदा. एखादी वर्ड किंवा एक्स्सेल डॉक्यूमेंट ओपन करा व प्रिंट बटणावर क्लिक करा.

खालील चित्रात दाखविल्याप्रमाणे BullZip PDF Printer सिलेक्ट करा.

OK बटणावर क्लिक केल्यानंतर अजुन एक डायलॉग बॉक्स ओपन होईल. त्यात तुम्हाला प्रिंट फाइल कुठे सेव्ह करायची ते विचारण्यात येईल. त्यानंतर Save वर क्‍लिक करा. बस्स! एवढे केल्यानंतर PDF फाईल तय्यार.....

या डायलॉग बॉक्स मध्ये अजुन काही पर्याय आहेत. ते आता आपण क्रमाने पाहुया.

१. पहिला पर्याय आहे General
यामध्ये फाईल केवळ PDF मध्येच नव्हे तर इतरही प्रकारात प्रिंट करू शकता. उदा. bmp, eps, jpeg, pcx, png, ps व tiff

२. दुसरा आहे Document tab
यात तुमचे किवा तुमच्या कॉम्प्युटरचे नाव तसेच डॉक्यूमेंटचे शीर्षक व विषय टाइप करू शकता.

३. तिसरा पर्याय आहे Image tab
तुम्ही जर डॉक्यूमेंट इमेजमध्ये प्रिंट करत असाल तर अधिक तपशिल तुम्हाला या टॅब मध्ये मिळेल.

४. चौथा पर्याय आहे Watermark tab
यात डॉक्यूमेंटच्या Background मध्ये तुम्हाला जर एखादी टेक्स्ट वॉटरमार्कच्या स्वरुपात हवी असेल तर हा पर्याय निवडा.

५. पाचवा पर्याय आहे Merge tab
समजा तुमच्याकडे एखादी PDF फाईल आहे व त्यात तुम्हाला तुम्ही प्रिंट करत असलेली डॉक्यूमेंट जर समाविष्ट करायची आहे तर हा पर्याय निवडा.

६. सहावा पर्याय आहे Security
यात तुम्ही डॉक्यूमेंटला पासवर्ड देऊन सुरक्षित करू शकता.

मी BullZip PDF Printer वापरुन पहिला आहे. यागोदर मी Adobe चा PDF Printer वापरत होतो. त्यामुळे मला BullZip PDF Printer ची अजुन दोन खास वैशिष्टे इथे नमूद करावीशी वाटतात.
१. Adobe PDF Printer च्या तुलनेत हा जलद प्रिंट करतो.
२. प्रिंट केलेल्या डॉक्यूमेंटची फाईल साइज इतर PDF Printer च्या तुलनेत कमी ठेवतो. यासाठी उदाहरण म्हणून मी एकच डॉक्यूमेंट Adobe PDF Printer व BullZip PDF Printer हे दोन्ही प्रिंटर वापरुन प्रिंट केली. रिझल्ट तुम्ही खालील चित्रात पाहु शकता.

अमेरिकेने नाकारले ते आपण स्वीकारले भाग - २

2010-03-13T22:26:00.000+05:30

प्रस्तुत लेख दैनिक लोकसत्ता मधून जशास तसा घेतला आहे.

अ‍ॅड. गिरीश वि. राऊत , गुरुवार, १८ फेब्रुवारी २०१०
उत्तरार्ध

प्रगत देशांतील अहवाल, आंदोलने यांनी अणुऊर्जेला नाकारले. अनेक ठिकाणी अणुभट्टया बंद करण्यात आल्या. आपल्याकडे मात्र अणुऊर्जा आयोगासारख्या अनेक सरकारी यंत्रणा घातक सत्य दडपण्यातच धन्यता मानतात. आण्विक हानीपासून रक्षण करणारी व्यवस्था अस्तित्वातच नाही.
अणुवीज सर्वात महाग असली तरी ती स्वस्त असल्याचा भ्रम अणुउद्योग आणि सरकारे पसरवितात. परंतु मॅसाच्युसेट्स तंत्रज्ञान संस्थेने केलेल्या अभ्यासात स्पष्ट झाले आहे की, अणुवीज कोळसा वा वायूपेक्षा सुमारे ६० टक्क्यांनी महाग आहे. आयात केलेल्या अणुभट्टीच्या विजेचा दर तर दुपटीने महाग आहे. वीजनिर्मितीचा प्रति मेगावॉट भांडवली खर्च तक्ता पाहता स्पष्ट होईल.
अणुकचऱ्याची विल्हेवाट लावण्याचा खर्च, फक्त दुर्घटनेचा विमा व छुपे खर्च आणि अनुदाने धरली तर अणुवीज याहून खूप महाग होते. शिवाय सुमारे २४० हजार वर्षे वा त्यापेक्षा जास्त काळ किरणोत्सारी द्रव्ये, पर्यावरण
आणि मानवजातीच्या संपर्कात येऊ न देता साठवून ठेवण्याचा डोके चक्रावून टाकणारा भविष्यकालीन खर्च. अणुकेंद्रे बंद केल्यावर ते निष्क्रिय करून मोडीत काढण्याचा ३० ते १०० वर्षांचा खर्चदेखील जनताच करणार. अणुसंशोधनावरील खर्चही विजेच्या किमतीत अंतर्भूत नसतो. नागरिकांच्या धोक्यात आलेल्या आरोग्यावरील वैद्यकीय खर्चही सरकार व नागरिक करतात. कारण ‘अणुऊर्जा स्वच्छ असते’ असा तद्दन खोटा दावा करून अणुउद्योग, महामंडळे या खर्चाची जबाबदारी मुळातच झटकून टाकतात.
भोपाळ वायुकांडाच्या वाहत्या जखमेच्या पाश्र्वभूमीवर, अणुअपघाताच्या नुकसानभरपाईपासून अमेरिकन व इतर कंपन्यांची सुटका करण्याचा प्रयत्न घृणास्पद आहे. खऱ्या संभाव्य भरपाईच्या रकमेच्या (५६००० कोटी डॉलर्स) फक्त सुमारे एक हजारावा भाग (४५ कोटी डॉलर्स) एवढय़ाच रकमेपुरती जबाबदारी मर्यादित करण्याचा प्रयत्न पाश्चात्त्यांपुढे लाचार झालेले भारत सरकार देशवासीयांना अंधारात ठेऊन करीत आहे हे अत्यंत संतापजनक आहे. नागरी अणुसहकार्य करार-२००८ बाबत गुप्तता बाळगण्याचा आटोकाट प्रयत्न हा अमेरिकी कंपन्यांची, पुरवठादारांची जबाबदारी काढून टाकणे व आर्थिक, जैविक धोके लपवण्यासाठी आहे.
ब्रिटिश राष्ट्रीय किरणोत्सारी संरक्षण संस्थेचे प्रमुख डॉ. एडवर्ड पोकीन यांच्या मते, अत्यंत कमी प्रमाणातील किरणोत्साराचे अर्भकांतील शोषणही विविध कर्करोगांना कारण ठरू शकते. १९७६
सालात पिट्सबर्ग विश्वविद्यालयाचे प्रा. थॉमस मॅनकुसो व गर्भवती स्त्रियांच्या क्ष-किरण तपासण्यांशी मुलांमधील कॅन्सरचा संबंध स्पष्ट करणाऱ्या अ‍ॅलिस स्टुअर्ट यांनी अमेरिकेतील टाकाऊ अणुइंधनाची साठवण करणाऱ्या केंद्रातील कामगारांवर संशोधन केले. त्यात हे सिद्ध झाले की, अत्यंत कमी प्रमाणातील किरणोत्सारही कर्करोगास कारण ठरू शकतो. पोर्टस्माऊथ येथील आण्विक पाणबुडय़ांची देखभाल करणारे कामगार, नेवाडा येथील अणुस्फोट चाचणीनंतर तेथे गेलेले हजारो सैनिक यांच्या तपासणीतही कर्करोगाचे प्रमाण लक्षणीय आढळले. दक्षिण उटाह या अणुस्फोट चाचणी क्षेत्रही कर्करोगप्रवण असून १९३९ सालातील जर्मनीतील अभ्यासात, युरेनियमच्या खाणीत काम करणाऱ्यांत फुप्फुसाच्या कॅन्सरचे प्रमाण राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा तीसपट जास्त असल्याचे दिसले.
गुप्ततेच्या सरकारी कवचामुळे नेहमीच्या किरणोत्सारी घटनांच्या, आरोग्यावरील दुष्परिणामांबाबत अधिकृत माहिती दिली जात नाही. शास्त्रज्ञ डॉ. सुरेंद्र आणि डॉ. संघमित्रा गाडेकर यांनी राजस्थानातील रावतभाटा अणुशक्ती केंद्राजवळील पाच गावांतील जनतेचा अभ्यास केला. या अभ्यासात कॅन्सर, शारीरिक अपंगत्व, मेंदूची अपूर्ण वाढ यांच्या प्रमाणात सातपट वाढ झालेली आढळली. अचानक गर्भपात, मृत अर्भकजन्म, नवजात अर्भकांच्या एका दिवसात होणाऱ्या मृत्यूच्या प्रमाणात भरीव वाढ आढळली. शरीरातील गाठी निर्माण होण्यात, चिवट आजारांत वाढ झाल्याचेही आढळले. कल्पक्कम येथील अणुकेंद्राच्या परिसरातील अभ्यासात ‘सुरक्षित पर्यावरणासाठी डॉक्टर्स’ या संघटनेच्या डॉ. पुगाझेंडी आणि सहकाऱ्यांना आढळले की, विभागातील १५ ते ४० वयोगटातील एक तृतीयांशापेक्षा जास्त महिलांना गलग्रंथीची सूज आणि इतर विकार आहेत. जपानी पत्रकार तोशिरो अकिरा यांच्या, जगभरातील अणुकेंद्राच्या अभ्यासात कल्पक्कमचा देखील आढावा आहे. त्यात सागरातील मासळीचे प्रमाण अणुभट्टी आल्यापासून कमालीचे घटल्याचे नमूद आहे. किरणोत्साराने मृत झालेली मासळी चेन्नई व इतर दूरच्या बाजारांत विकली जात आहे. अमेरिकतले बिफिनी अ‍ॅटॉल हे बेट व रशियाचा मायाक प्रांत ह अणुचाचणी ठिकाणे निर्जन झाली आहेत.
सुप्रसिद्ध वैद्यक तज्ज्ञ डॉ. हेलन कॅल्डिकॉट आपल्या ‘अणूचे खूळ’ या ग्रंथात म्हणतात, ‘एक डॉक्टर म्हणून मला खात्रीने सांगावे लागते की अणू तंत्रज्ञानात पृथ्वीवरील जीवनाचे उच्चाटन करण्याची धमकी सामावली आहे. जर सध्याचाच कल चालू राहिला तर आपण श्वास घेतो ती हवा, खातो ते अन्न आणि पितो ते पाणी लवकरच एवढय़ा प्रमाणात किरणोत्सारी प्रदूषकांनी प्रदूषित होईल की त्यामुळे मानवजातीने कधीही न अनुभवलेला आरोग्याचा धोका निर्माण होईल.’
अणुशक्तीची केंद्रे वरकरणी व्यवस्थित काम करीत आहेत, असे वाटले तरी त्यातून अगदी मोठय़ा प्रमाणावरील किरणोत्सारगळती चालूच असते. किरणोत्सारामुळे डी.एन.ए. संयुगात रासायनिक बदल (म्युटेशन) घडू शकतो व त्यातून जनुकांमध्ये बिघाड होतो. विकृती असलेली बालके हे याचेच फलित असल्याचे अनेक ठिकाणी अनुभवास आले आहे.याव्यतिरिक्त भाजणे, व्रण, अन्नाची वासना जाणे, अशक्तपणा, केस गळणे, इंद्रियांचे कार्य मंदावणे, वंध्यत्व, अकाली वृद्धत्व असे दुष्परिणाम किरणोत्सारी भागात आढळतात.
२००५ सालात पदार्थाच्या मूलकणांत अजून बदल घडविणाऱ्या किरणोत्साराच्या अत्यंत छोटय़ा ऊर्जेच्या व मात्रेच्या धोक्याची तपासणी करण्याचे काम अमेरिकेच्या राष्ट्रीय विज्ञान संस्थेच्या अभ्यास गटाने केले. अनेक अणू समर्थकांचा समावेश असूनही गट या निष्कर्षांला आला, ‘जिच्यापर्यंत अपाय संभवत नाही, अशी किरणोत्साराची कोणतीही सुरक्षित पातळी नाही.’ पुरावा एवढा सज्जड होता की, त्याकडे त्यांना दुर्लक्ष करता आले नाही. तज्ज्ञांच्या मते चेर्नोबिलच्या स्फोट झालेल्या भट्टीतील ५०० किलो युरेनियम२३५ जगातल्या सर्व माणसांच्या फुप्फुसात सम प्रमाणात शिरले अशी कल्पना केल्यास ते पूर्ण मानवजातीला ११०० वेळा निश्चितपणे प्राणघातक स्वरूपाचा फुप्फुसाचा कर्करोग करू शकते. पहिल्या अमेरिकन अणू आयोगाचे अध्यक्ष डेव्हिड लिलिएन्थॉल यांनी अणूकार्यक्रमावर लष्कराचा वरचष्मा प्रस्थापित होणे रोखले. त्यांनी म्हटले की, आम्ही म्हणत असतो की आम्हाला दुसरा मार्ग उपलब्ध नाही. खरे तर आम्ही म्हणायला हवे की, दुसरा मार्ग पाहण्यासाठी आवश्यक ते शहाणपण व प्रतिभा आमच्याजवळ नाही!
अणुसुरक्षा तज्ज्ञ भारतातील अणुभट्टय़ांच्या धोकादायक स्थितीमुळे चिंतेत आहेत. आंतरराष्ट्रीय अणू अभियांत्रिकीमधील सर्वेक्षणात भारतातील अणुकेंद्रांना कार्यक्षमता आणि कामकाजाच्या निकषांवर खालचे स्थान मिळाले. अमेरिकेतील सुरक्षित ऊर्जा परिषदेनेदेखील भारताचा अणुकार्यक्रम ‘जगात सर्वात कमी कार्यक्षम आणि सर्वाधिक धोकादायक’ ठरवला. जागतिक अणुऊर्जा तज्ज्ञ डॉ. हेलन कॅल्डिकॉट लिहितात की, शेकडो कामगारांना किरणोत्साराच्या अतिरिक्त माऱ्याखाली आणणाऱ्या भारतातील अणुभट्टय़ा सर्वाधिक प्रदूषित आहेत.
भारतातील पहिले अणुशक्ती केंद्र मुंबईपासून १०० कि.मी.वर देलवाडी आणि इतर स्वर्गीय निसर्गसुंदर स्वयंपूर्ण गावांना हटवून बांधण्यात आले. या अणुभट्टीला ‘तारापूर’ हे नाव एवढय़ाच कारणाने दिले गेले की, त्या मूळ विस्थापित गावापासून काही कि.मी.वरील तारापूरमध्ये होमी भाभा यांचे मूळ घर होते. परंतु भाभांच्या मूळ घराचा त्यांच्या गावाचा विस्थापनाच्या क्लेशदायक अनुभवाशी काही संबंध आला नाही! त्यांना त्याची झळ जराही बसली नाही. तरीदेखील भाभांनी आपल्या मूळ गावाची देशासाठी आहुती दिली, असा खोटा प्रचार केला गेला. आजही ते घर तेथे आहे. परंतु त्यांच्या नातेवाईकांसह इतरही पारशी समाजाने अणुभट्टय़ा परिसरात आल्यानंतर हळूहळू तारापूरमधून काढता पाय घेतला. मात्र हजारो वर्षे जमिनीशी नाळ जोडलेले देलवाडीकर पाचमार्ग या नव्या वस्तीत (गावात नव्हे) अजूनही विस्थापनाच्या वाहत्या जखमा बाळगतात. जळले कुणाचे आणि फळले कुणाला!
जुन्या अमेरिकन आराखडय़ानुसार तयार झालेल्या तारापूरसारख्या जगातील सर्व अणुभट्टय़ा सुरक्षेच्या कारणाने आतापर्यंत बंद झाल्या आहेत. आणीबाणी उद्भवल्यास भट्टीचा गाभा थंड करण्याची यंत्रणा दोन भट्टय़ांसाठी स्वतंत्र नाही. हे आजच्या सुरक्षेच्या निकषांचे उल्लंघन आहे. या भट्टय़ांतून असंख्य वेळा किरणोत्साराच्या गळत्या झाल्या आहेत. तरीही अणुऊर्जा खाते त्यांना रेटते आहे. सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे आणीबाणीच्या काळासाठी असलेली नायट्रोजन वायूवर आधारित शीतीकरण यंत्रणा निष्क्रिय बनली आहे. समस्यांमुळे बऱ्याच वर्षांपूर्वी भट्टीची क्षमता २१० मेगाव्ॉटवरून १६० मेगाव्ॉटवर आणली गेली आहे.
किरणोत्साराने कामगारांची हानी होण्याच्या गंभीर अशा ३०० घटना प्रा. धिरेंद्र शर्मा विकास धोरण केंद्र, डेहराडून यांनी नोंदविल्या. १९८० सालात तारापूर भट्टीतून हजारो लिटर किरणोत्सारी पाणी उसळून बाहेर पडले. १५ सेंमी व्यासाच्या नलिकेतून पाणी वाहात होते तरी अणुऊर्जा आयोगाच्या अध्यक्षांनी आढेवेढे घेत टाचणीच्या छिद्राएवढे भोक असल्याचे म्हटले होते. मार्च ९९मध्ये मद्रास अणुशक्ती केंद्रात घडलेल्या अपघाताबाबतही असाच खोटेपणा झाला. व्यवस्थापनाला सहा टन जड पाणी भट्टीतून वाहून गेल्याने आणीबाणी जाहीर करावी लागली तरी अधिकाऱ्यांनी त्याला ‘फारशी महत्त्वाची नसलेली’ आणि ‘अपेक्षित घटना’ असे म्हटले. अमेरिकेत आणि इतर देशांत किरणोत्साराबाबत थोडीशी तरी माहिती अधिकृतपणे उपलब्ध होऊ शकते. मात्र भारतीय अणुशक्ती कायदा १९६२ हा अणुऊर्जा खात्याला अशी सगळी माहिती गुप्त राखण्याचा अधिकार देतो.
अणुशक्ती नियामक मंडळाचे माजी अध्यक्ष म्हणून डॉ. ए. गोपालकृष्णन यांनी १९९४ मध्ये कैगा अणुभट्टीचा घुमट कोसळण्याच्या अपघाताची चौकशी करण्यासाठी स्वतंत्र तज्ज्ञ समिती नेमली, तेव्हा अणुऊर्जा आयोगाच्या अध्यक्षांना, ती समिती रद्द करून हे प्रकरण (भट्टी बांधणाऱ्या) अणुशक्ती महामंडळाने बनविलेल्या समितीकडे सोपविले जावे असे वाटत होते. १९९३ ते ९६ या अध्यक्षपदाच्या कारकीर्दीच्या काळात अणुऊर्जा प्रकल्पांबाबतची चिंताजनक स्थितीची जाणीव झाल्याने आणि नियमन मंडळाच्या अध्यक्षपदाच्या काळातील ही परिस्थिती सुधारण्यासाठी त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांकडे, अणुऊर्जा खात्याने केलेल्या दुर्लक्षामुळे, चिंतित होऊन डॉ. गोपाळकृष्णन यांनी याबाबत विस्ताराने लिहिले. महाआपत्तीबाबत जागृतीसाठी अनेक मुलाखती देऊन हरतऱ्हेने प्रयत्न केले. महाकाय सुनामी लाटांमुळे पाच वर्षांपूर्वी ‘कल्पक्कम’ अणुभट्टीला धोका निर्माण झाला होता. याशिवाय दहशतवादांच्या अथवा शत्रूराष्ट्राच्या हल्ल्यामुळे भट्टी उद्ध्वस्त होऊ शकते. इंधन वाहून नेणारी वाहने, जहाजे हेदेखील भयावह दुर्घटना घडवू शकतात.
आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा आयोगाचे प्रमुख मोहम्मद-अल-बारादेई यांनी आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा व संरक्षण पद्धतीबाबत २००५ मध्ये म्हटले की, अणुसंबंधी निर्यातीवरची बंधने फोल ठरली आहेत. अणुसामुग्रीचा काळाबाजार चालू आहे. हा बाजार दहशतवादी गटांनाही उपलब्ध आहे. ‘ग्रीन पीस’सारख्या संघटनांचे म्हणणे आहे की अणुऊर्जा आयोगच अणुउद्योगाचा जागतिक प्रवर्तक आहे. इस्रायल, इराक, आफ्रिकेतील देश, चीन, भारतीय उपखंड, लॅटिन अमेरिका अशा राजकीय, सामाजिकदृष्टय़ा अस्थिर भागांतही भट्टय़ा, पुनप्र्रक्रिया व समृद्ध युरेनियमचे कारखाने करण्यात फ्रान्सचा हात आहे. पाकिस्तानातील अण्वस्त्रे अमेरिकेसाठी कधीही अस्तनीतील निखारा ठरू शकतात. ती ताब्यात घेण्यासाठी अमरिकेची आता पराकाष्ठेची धडपड चालू आहे. अवर्षणामुळे अणुभट्टीला थंड ठेवण्यासाठी लागणारे पाणी पुरविणारे स्रोत आटत चालले आहेत. पाण्याअभावी भट्टय़ा वारंवार बंद ठेवाव्या लागत आहेत.
फेब्रुवारी १९७५ मध्ये पश्चिम जर्मनीतील व्हाईल या द्राक्ष उत्पादकांच्या छोटय़ा गावाने तेथे येऊ घातलेल्या १३५० मेगाव्ॉट क्षमतेच्या अणुकेंद्राविरुद्ध सत्याग्रह सुरू केला. अणुप्रकल्पाचा द्राक्ष उत्पादनावरील संभाव्य दुष्परिणाम आणि अणुभट्टीत सामावलेला प्रचंड किरणोत्सार यामुळे निर्माण झालेल्या धोक्याविरुद्ध या ग्रामस्थांनी चालविलेल्या आंदोलनाला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पाठिंबा मिळाला. ९०,००० स्वाक्षऱ्यांसह विरोधाचा अर्ज सरकारकडे सादर झाला. बांधकामाच्या जागेवर सर्व हालअपेष्टा सोसून सुमारे वर्षभर सर्व दडपणांना तोंड देत ठिय्या दिलेल्या ग्रामस्थांनी शेवटी हा प्रकल्पच रद्द करविला.
अशा आंदोलनांमुळे युरोप व अमेरिकेत अणुऊर्जा हा राष्ट्रीय वादविवादाचा विषय झाला. अणूच्या धोक्याला रोखणारी वाटचाल सुरू झाली. आपण याबाबत काय भूमिका घेणार?

अनावश्यक विकासाचा विध्वंसक महाभ्रम भाग - १

2010-03-13T22:21:00.000+05:30

प्रस्तुत लेख दैनिक लोकसत्ता मधून जशास तसा घेतला आहे.

अ‍ॅड. गिरीश वि. राऊत , बुधवार, १७ फेब्रुवारी २०१०
पूर्वार्ध

ऊर्जेची गरज भासवून अणुप्रकल्प आणण्याची घाई अनाठायी आहे. अणुप्रकल्पांचे घातक परिणाम अनुभवलेल्या अमेरिकेत यापूर्वीच कित्येक प्रकल्प बंद करण्यात आले आहेत. या वस्तुस्थितीकडे साफ दुर्लक्ष करणे म्हणजे मानवी अस्तित्त्वाची कबर खोदण्यासारखे आहे..
अणुऊर्जा स्वच्छ, सुरक्षित, पर्यावरणस्नेही आहे, असा प्रचार अणुशक्ती महामंडळ सातत्याने करते. यातून कार्बन उत्सर्जन होत नाही म्हणून तापमानवाढीच्या पाश्र्वभूमीवर अणुऊर्जा हा चांगला पर्याय असल्याचे प्रतिपादन केले जाते. मात्र वस्तुस्थिती तशी नाही. अणुशक्तीपासून वीज ही दीर्घ आणि गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे. यास अणुइंधन चक्र म्हणतात. यातील प्रत्येक टप्प्यावर कोळसा, तेल व वायू ही खजिज इंधने मोठय़ा प्रमाणावर जाळली जातात. खाणीतून युरेनियमचे खनिज काढणे आणि त्याचे चूर्ण बनविणे, त्या चूर्णाचे पिवळ्या रंगाच्या कोकमध्ये रूपांतर करणे यासाठीच फार ऊर्जा लागते. खनिजातील युरेनियमचे प्रमाण कमी असले तर खनिजातून युरेनियम वेगळा करण्यासाठी लागणारी ऊर्जा ही अणुभट्टीतून निर्माण होणाऱ्या ऊर्जेपेक्षा जास्त ठरते! म्हणून अणुवीज ही अणुइंधन चक्राचा विचार केल्यास अनुत्पादक ठरते. बहुतेक युरेनियमच्या खाणी कमी दर्जाचे खनिज देतात.
यापुढची युरेनियमची मात्रा वाढविण्याची म्हणजे समृद्ध करण्याची प्रक्रियादेखील अत्यंत ऊर्जाग्राही आहे. अमेरिकेतील ‘पदुकाह’ येथील युरेनियम समृद्ध करणारा कारखाना प्रत्येकी एक हजार मेगावॉट क्षमतेच्या दोन औष्णिकऊर्जा कारखान्यांची वीज वापरतो. कार्बनडाय ऑक्साइडचे प्रचंड उत्सर्जन यांतून होते. या सगळ्यासाठी वाहतूकही कार्बनउत्सर्जन करते. पृथ्वीला तापविण्यात कार्बनडाय ऑक्साइडपेक्षा दहा ते वीस हजार पटीने जास्त जबाबदर असणारा क्लोरोफ्लुरोकार्बनच (सी.एफ.सी.) अमेरिकेतील ९३ टक्के उत्सर्जनात असतो. ‘पदुकाह’ आणि ‘पोर्टसाऊथ’ येथील युरेनियम समृद्ध करण्याच्या कारखान्यांच्या पाइपमधली गळतीही अशीच कारणीभूत आहे.
अणुभट्टय़ांची बांधणी हीदेखील त्यातील सीमेंट व स्टीलच्या मोठय़ा वापरामुळे, खनिज इंधनांची ऊर्जा मोठय़ा प्रमाणात वापरते. अणुभट्टय़ा मोडीत काढण्याच्या वेळी त्याचा प्रत्येक भाग हा अत्यंत विषारी किरणोत्साराने प्रभावित झालेला असतो. या मोडीत काढलेल्या प्रदूषित झालेल्या भट्टय़ांचे २५ वर्षांपासून ते १०० वर्षांपर्यंत चालणारे व्यवस्थापन व स्वच्छ करण्याची, विल्हेवाट लावण्याची प्रक्रियादेखील इंधनाचा मोठा वापर करते. शेवटी अत्यंत घातक असा आण्विक कचरा, लाखो नव्हे तर कोटय़वधी वर्षे जतन करण्यासाठी, तो मानव आणि पर्यावरणाच्या संपर्कात येऊ नये यासाठी लागणारे अत्यंत वैशिष्टय़पूर्ण बांधकाम व टाक्या तयार करण्यासाठी, मोठय़ा प्रमाणात खनिज इंधने वापरले जाते आणि हे जतन करण्यात भविष्यातील अनंत काळ लागणारे इंधन वेगळे.
युरोपियन सांसदांनी २००४ मध्ये अणुइंधन चक्रात लागणाऱ्या पूर्ण खनिज (कोळसा, वायू, तेल) इंधनांचा अभ्यास केला. तेव्हा आढळले की अणुकचरा साठविण्याच्या आणि त्यांची वाहतूक करण्याचा खर्च वेगळा काढला तरी अणुइंधन चक्रात तापमानवाढीस कारण ठरणाऱ्या वायूंचे होणारे उत्सर्जन हे सध्याच्या आधुनिक अशा नैसर्गिक वायूवर चालणाऱ्या वीजनिर्मिती केंद्राच्या एकतृतीयांश आहे. यात अणुइंधन बनविण्यासाठी उच्च दर्जाचे युरेनियमचे खनिज वापरले असे गृहीत आहे. मात्र हे खनिज अत्यंत मर्यादित आहे व आताच दुर्मिळ आहे. म्हणूनच स्पष्ट होते, की अणुउद्योग, सरकार, राजकीय नेते आणि प्रशासन यांनी ढोल वाजवून चालविलेला, अणुऊर्जा हा ग्लोबल वॉर्मिगच्या समस्येचे उत्तर आहे, हा प्रचार सर्वथैव खोटा आहे. अणुऊर्जेमुळे तापमानवृद्धी करणाऱ्या कार्बनी वायूंच्या उत्सर्जनात घट होत नाही. ती पर्यावरणस्नेही नाही.
जगातील विजेच्या उत्पादनात इतर स्रोतांच्या तुलनेत अणूचा वाटा आजही फक्त १४ टक्के आहे. अणुऊर्जा फक्त वीज निर्माण करण्यासाठी उपयुक्त आहे. तापमानवाढ रोखण्यासाठी त्याचा फायदा होत नाही. हे अणुविजेचे बेबंद समर्थन करणाऱ्या ‘फ्रान्स’ या एकमेव देशाच्या उदाहरणातून स्पष्ट होते. फ्रान्सने अणुवीज उत्पादन वाढवत, ते २००७ सालात एकूण विजेच्या उत्पादनापैकी ७९ टक्के केले. मात्र तरीही सर्व ऊर्जास्रोतांमध्ये अणूचा वाटा फक्त २० टक्के राहिला. कारण प्रामुख्याने ऊर्जावापर हा वाहतुकीत व विशेषत: मोटारींसाठी तेल व वायूच्या रूपात होत आहे. फक्त ‘तेल’ या एकाच ऊर्जास्रोताचा वापर ४९ टक्के आहे. वाहतुकीत अणुऊर्जेला स्थान नाही. तेथील ऊर्जेची मागणी अणू पूर्ण करू शकत नाही. यामुळे कार्बनी उत्सर्जनास आळा घालण्यासाठी ‘क्योटो’ शिष्टाचाराने १९९७ साली दिलेले उद्दिष्ट ‘फ्रान्स’ पार पाडू शकला नाही. उलट अत्यंत महागडय़ा अशा अणुऊर्जेला प्रोत्साहन दिल्याने नूतनीकरणक्षम, अकार्बनी ऊर्जास्रोतांच्या वापराच्या प्रयत्नांस खीळ बसली व अर्थव्यवस्थादेखील धोक्यात आली!
भारताचे पंतप्रधान प्रचंड रस्तेबांधणीस व मोटारींना उत्तेजन देऊन फ्रान्सने केलेली चूक करीत आहेत. नूतनीकरणक्षम ऊर्जास्रोतांचा विकास आणि ऊर्जेची व विजेची मागणी मुळातच कमी करणे हे उपाय आहेत. अणुऊर्जा हा उपाय नसून अपाय आहे. अणुबाबत भलते भ्रम बाळगण्याची जगात परंपराच आहे. देशातील एकूण वीजनिर्मिती १९५० सालात असलेल्या १८०० मेगावॉटपासून दोन हजार सालात ९०,००० मेगावॉट आणि २००९ मध्ये १,४७,००० मेगावॉट एवढय़ा भरीव प्रमाणात वाढली. परंतु या सर्व काळात अणुवीजेचा वाटा ३ टक्क्यांपेक्षा कमीच राहिला. अणुशक्ती खात्याच्या आर्थिक तरतुदीदेखील भक्कम होत्या. हा अणुशक्ती खात्याकडील पैशांचा ओघ इतर शाश्वत ऊर्जास्रोतांची आर्थिक उपासमार करून निर्माण केला जात होता. सन २००२-०३ मध्ये अणुऊर्जा खात्यासाठी ३,३५० कोटी रुपयांची तरतूद होती. याच्या तुलनेत त्या वर्षी सौर, पवन, लघुजल विद्युतऊर्जा स्रोतांच्या मिळून विकासासाठी, अपारंपरिक ऊर्जास्रोतांच्या खात्यासाठी फक्त ४७० कोटी रुपयांची खुजी तरतूद होती. हा पक्षपात असूनही या पर्यायी ऊर्जास्रोतांची २००५मधील स्थापित क्षमता ४८०० मेगावॉट ही अणुविजेच्या ३३१० मेगावॉट या क्षमतेपेक्षा जास्त होती.
आजही अणुऊर्जा फक्त ४१२० मेगावॉट इतका म्हणजे देशातील वीज उत्पादनांच्या ३ टक्क्यांपेक्षा कमी वाटा उचलते. त्याच वेळी नूतनीकरणक्षम, अपारंपरिक, अकार्बनी ऊर्जास्रोतांचे योगदान १३,२४२ मेगावॉट एवढे मोठे आहे. अणुऊर्जा ‘स्वच्छ’ आणि ‘सुरक्षित’ आहे, असे म्हणण्यास सरकारी यंत्रणांची जीभ कशी धजावते हेच समजत नाही. गोपनीयतेच्या आवरणाखाली हा सुरक्षिततेचा आभास तयार केलाा जातो. जनतेच्या पैशाचेच नाही तर अज्ञानाचेही भांडवल केले जाते. १९५७ साली पहिला अधिकृत अपघात नोंदविला गेला. ब्रिटनमधील ‘विंडस्केल’ येथील अणुकेंद्रात झालेल्या अपघातात विषारी, किरणोत्सारी प्लुटोनियम तयार करणाऱ्या अशा आयोडीन१३१ या मूलद्रव्यामुळे केंद्राभोवतीचा पाचशे चौ. किमी.चा परिसर प्रदूषित झाला. १९५८ मध्ये रशियातील ‘चेल्याबिन्स्क’ या प्लुटोनियम अणुभट्टीत झालेल्या अपघाताची माहिती रशियाने अधिकृतपणे कधीही दिली नाही; परंतु काही वर्षांत याबाबतची माहिती विविध सूत्रांकडून बाहेर पडली. वापरलेल्या इंधनाच्या अत्यंत किरणोत्सारी साठय़ाचा स्फोट झाला. यातून प्राणघातक किरणोत्सार दूरवर पसरला. ‘किश्तिम’सारख्या शहरांतून नागरिकांना हलवले गेले. दोन वर्षांनंतर तेथून प्रवास करणाऱ्या एका रशियन पदार्थविज्ञान शास्त्रज्ञाने या भूभागातला हाहाकार सर्वासमोर आणला. त्याला आढळले की ‘भूमी मृत झाली होती. गावे, शहरे उजाड, निर्मनुष्य होती. भंगलेल्या घरांची सुन्न धुरांडी भकास दिसत होती, शेते लागवडीशिवाय होती. कुरणे रखरखीत, कोठेही जनावरांचा मागमूस नव्हता. माणसे नव्हती, काहीही नव्हते. शेकडो चौरस किमी क्षेत्र चांद्रभूमीसारखे प्रदीर्घ काळ, शेकडो वर्षे निरुपयोगी आणि अनुत्पादक पडून असल्याप्रमाणे दिसत होते.’
‘चेर्नोबिल’ दुर्घटनेच्या नुकसानभरपाईची रक्कम ३५,८०० कोटी युरो (२५ लाख कोटी रुपये) एवढी प्रचंड होती. यामुळे विमा कंपन्या अणुकेंद्रांचा विमा उतरविण्यास तयार नसतात. असा एखादा अपघातदेखील कंपनीचे दिवाळे काढू शकतो. त्यामुळे शेवटी सरकार, म्हणजे करदात्या नागरिकांच्या खांद्यावर ही जबाबदारी टाकली जाते. यातून ‘जैतापूर’, ‘हरिपूर’ वा इतर अणुकेंद्रांबाबत तिढा निर्माण झाला आहे. चेर्नोबिलच्या अणुभट्टीची क्षमता १२०० मेगाव्ॉट होती. येथे जैतापूरला प्रत्येकी १६५० मेगाव्ॉट क्षमतेच्या सहा महाकाय अणुभट्टय़ा असणार आहेत. ‘अरेवा’ कंपनीने जर त्यांचा विमा उतरवला तर विजेच्या उत्पादनाची किंमत अनेकपटीने वाढेल. म्हणून जोपर्यंत ही जोखीम मर्यादित केली जात नाही आणि भट्टीच्या निर्मात्यांऐवजी ती चालविणारांवर म्हणजे, अणुशक्ती महामंडळावर ती टाकली जात नाही तोपर्यंत या कंपन्या भारतात गुंतवून घेऊ इच्छित नाहीत. त्यासाठी भारत सरकार खास विधेयक संमत करून या जबाबदारीसाठी ४५ कोटी डॉलर्स (२१०० कोटी रुपयांची) मर्यादा घालू इच्छिते. याचा अर्थ अणुऊर्जा परवडणारी बनविण्यासाठी नुकसानभरपाईच्या प्रचंड रकमेचे व त्यासह भीषण धोक्याचे ओझे भारतीय जनतेच्या डोक्यावर आपले सरकार ठेवू इच्छिते.
भारत सरकार तातडीने कायदा करू शकत नसल्यास, त्याऐवजी वटहुकूम काढला जावा यासाठी अमेरिकेचे भारतातील राजदूत डेव्हिड ममफर्ड यांनी मोहीम हाती घेतली. याचवेळी लक्षात घ्यायला हवे की खुद्द अमेरिकेत मात्र ही मर्यादा १००० कोटी डॉलर्स (५०००० कोटी रुपये) अशी जास्त आहे. जर्मनीने कोणतीही मर्यादा ठेवलेली नाही. परंतु नुकसानभरपाईची तरतूद करण्याने जाणूनबुजून संकटाला आमंत्रण देण्याचे समर्थन होऊ शकत नाही.
मोठय़ा अणुभट्टय़ांत जास्त सक्षम असे वीजवहनाचे नवे जाळे तयार करावे लागते. त्यासाठी होणारा खर्च व विलंब पाहत अणुऊर्जा काळाबरोबर राहू शकणार नाही. अणुऊर्जेमुळे तिसऱ्या जगातील देश अनायासे अमेरिकेने जागतिक बँकेतर्फे लावलेल्या कर्जाच्या सापळ्यात अडकतात. त्यांच्या कर्जाची रक्कम फेडली जाणार नसते. त्यामुळे या देशांच्या निर्णयप्रक्रियेवर, नैसर्गिक संसाधनांवर अमेरिकेला ताबा मिळतो. उदा. फिलिपाइन्सचे ‘बातान’ केंद्र वापरात आलेच नाही. परंतु गेल्या वीस वर्षांत ते परदेशी कर्जाचे सर्वात मोठे कारण ठरले. बत्तीस वर्षे कर्जफेड करत राहून गतवर्षी त्याचा अंतिम हप्ता भरला गेला. हीच कथा अर्जेटिनाच्या ‘अटुचा-२’ या आणि इतर देशांतील अणुभट्टय़ांची आहे. जैतापूरच्या अणुभट्टय़ा पुरवणाऱ्या ‘अरेवा’ या फ्रेंच कंपनीची याच प्रकारची फिनलंडला पुरविलेली अणुभट्टी ‘अल्किलुओटो-३’ ही आहे. ‘युरोपियन प्रेशराइज्ड रिअ‍ॅक्टर’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या भट्टीबाबत सुरक्षित, विश्वसनीय, स्वस्त व जलदबांधणीची असा आकर्षक दावा केला जातो. परंतु फिनलंडसाठी हे एक दु:स्वप्न ठरले आहे.
फिनलंडच्या अणुसुरक्षा प्राधिकरणाने बंधनकारक स्वरूपाच्या गुणवत्ता आणि सुरक्षेच्या संदर्भातील २१०० दोष या भट्टीत दाखविले आहेत. यातील अनेकांमुळे घातक अपघाताचा धोका आहे. प्रकल्पबांधणीतील विलंबामुळे आताच वेळापत्रक तीन वर्षे पुढे गेले आहे आणि दीडशे कोटी युरो (१०,५०० कोटी रुपये) एवढा अंदाजपत्रकापेक्षा जास्त खर्च अपेक्षित आहे. हा प्रकल्प जनतेच्या गळी उतरविण्यासाठी असत्य प्रचार झाला. नूतनीकरणसक्त ऊर्जास्रोतासाठी याच्यापेक्षा ५० कोटी युरो जास्त खर्च होतील अशी भीती घालण्यात आली. या प्रकल्पासाठीची गुंतवणूक खुल्या बाजारातून खासगीरीत्या होईल ही नेहमीचीच बतावणी केली गेली. परंतु आता स्पष्ट झाले आहे की, सरकार आणि महापालिकांकडून ६०% भांडवल उभारले जात आहे आणि फ्रेंच आणि जर्मन बँकांचा म्हणजे नागरिकांचा पैसा यात वापरला जात आहे. आता नक्की झाले आहे की, २००२ सालात सरकारने केलेला, कार्बन उत्सर्जनात या प्रकल्पामुळे १/३ घट होईल हा दावा खरा ठरणार नाही. शिवाय ३ वर्षांच्या विलंबामुळे ‘क्योटो’ प्रोटोकॉलचे लक्ष्य फिनलंड पूर्ण करू शकणार नाही.
फिनलंडचे प्रधानमंत्री ‘मट्टी वाहनेन’ यांनी अरेवाच्या या प्रकल्पाच्या हात पोळणाऱ्या अनुभवानंतर गतवर्षी म्हटले की, ‘अणुऊर्जा हे वातावरण बदलाच्या वैश्विक समस्येचे उत्तर नाही. मोटारविरोधी धोरण राबविल्यास तापमानवाढीला जास्त चांगल्या रीतीने तोंड देता येईल,’ त्यांनी असेही म्हटले की, ‘अणुउर्जाप्रकल्पामुळे देशाचा, नूतनीकरणक्षम ऊर्जास्रोतांच्या विकासातील रस संपला. पूर्वी नूतनीकरणक्षम ऊर्जा उद्योग वाढत होता परंतु आता त्याची वाढ खुंटली. नियोजित गुंतवणुकीपैकी ८५% भांडवल या अणुप्रकल्पानेच खाल्ले. यासंबंधातील तपासणी यंत्रणेला आढळले की, अणुपदार्थ-साहित्याच्या अरेवाच्या प्रस्तावांच्या इष्टानिष्टतेबाबत कोणतेही स्वतंत्र परीक्षण करण्याची तरतूद नाही. अणुकचरा साठविण्याची स्थळे पूर्ण भरल्यानंतर प्रदीर्घ काळासाठी त्यांच्या सुरक्षिततेची कोणतीही यंत्रणा व त्यासाठी पैशांची तरतूद नाही. फिनिश जनतेला ‘अल्किलुओटो-३’ प्रकल्प हीच एक दुर्घटना वाटत आहे. या कंपनीचा फ्रान्समधील ‘फ्लॅमव्हिले’ येथील प्रकल्पदेखील याच मार्गावर आहे. भारतासारख्या इतर देशांसाठी हा सावधानतेचा इशारा आहे.
‘वैश्विक संधी’ ही फ्रान्समधील स्वतंत्र वैज्ञानिकांची संघटना आहे. संघटनेच्या सभासदांत निवडक अणुशास्त्रज्ञांचा समावेश आहे. ‘अणुबाबतची आश्वासने हा जगासाठी धोकादायक असा ‘महाभ्रम’ आहे,’ असा अहवाल या संघटनेने दिला आहे. अहवाल म्हणतो की, ‘अणुशक्तीच्या बेबंद पुरस्कारामुळे फ्रान्स अनेकदृष्टय़ा कोंडीत सापडला आहे. मुख्य म्हणजे नूतनीकरणक्षम ऊर्जास्रोतांच्या विकासात आणि ऊर्जाबचतीच्या मार्गात अणुकार्यक्रम ही धोंड ठरली आहे.’