N. Emrah Aydınonat

İstanbul, Kar ve Şehirleşme!

N. Emrah AYDINONAT — Mon, 16 Jan 2012 20:58:28 +0000

Biri şehirleşme mi dedi?

Twitter’dan takip ettiğim kadarıyla İstanbul’da olanlar:

Metrobüs İptal!

Zincirlikuyu metrobus twitter.com/Aylinkilic/sta… — nilay (@Aylinkilic) January 16, 2012

Mecidiyekoy metrobüs twitter.com/Eliz_elissa/st…

— Eliz Güler Öztürk (@Eliz_elissa) January 16, 2012

biri metrobüs mü dedi? twitter.com/kenankule/stat…

— Kenan Kule (@kenankule) January 16, 2012

Bindiğim metrobüs ağırlıktan çöktü. Yük atıyoruz. :) twitter.com/delipenguen/st… — EgemenMede (@delipenguen) January 16, 2012

Boğaziçi köprüsü Avrupa çıkışında 2 Metrobüs kayarak birbirine çarpmış duruyor. — Kerem Seven (@Keremseven) January 16, 2012

Devrim Buradan Başlayabilir!

Mecidiyeköy metrobüs gelinebilecek son nokta evimize gidemiyoruz! twitter.com/Eliz_elissa/st… — Eliz Güler Öztürk (@Eliz_elissa) January 16, 2012

burası mecidiyeköy metrobüs durağı. devrim buradan başlayabilir. p.twimg.com/AjS2SMnCMAAsaH…

— Onur Özgen (@ozgenonur) January 16, 2012

Metrobüs çalışmıyor isyan var twitter.com/suphihopikoglu… — suphi hopikoğlu (@suphihopikoglu) January 16, 2012

@nihatsirdar mecidiyeköy metrobus durağında metrobus çalışmayınca izdiham oldu, e5 e bakan tel örgüler kırıldı ve altından geçildi… — ayse pinar (@ayse_pinar) January 16, 2012

Karda Ulaşım: Tabanvay!

@AlemSivrisinek metrobüs iptal yüzlerce kişi zincirlikuyuya yürüyoruz

— Volkan AKSOY (@aksoyvolkan) January 16, 2012

Buyrun: İstanbul’da trafik ve yürüyen İstanbullular @MuratKazanasmaz @AlemSivrisinek twitter.com/neaydinonat/st… — N. Emrah Aydinonat (@neaydinonat) January 16, 2012

Büyükşehir çalışıyor işte burası Acıbadem – Altunizade metrobüs yolu twitter.com/YesimKayman/st…

— YesimKayman (@YesimKayman) January 16, 2012

Millet, Bogazici Koprusu’nde yuruyor yfrog.com/esb83bsqj

— cengiz ozbek (@mcengizozbek) January 16, 2012

Metrobüs yolu kapanmis, insanlar yürüyorduinstagr.am/p/hzJfS/ — Bero (@Beronzi) January 16, 2012

@erginataman hocam maçta basarılar. Biz kar yaginca metrobüs yolunun metroinsan yolu oldugu bir metropoldeyiz maalesef twitter.com/guvenozel/stat…

— Güven (@guvenozel) January 16, 2012

Aslında metrobüs yollarını yayalara açmak fena fikir değilmiş estetik açıdan.. yfrog.com/kiiocdsj — Burak Kocamis (@burakkocamis) January 16, 2012

Yolda Kalanlar!

Su an itibariyle Beykoz’da yollar gayet acik ve rahat.Beykozlular karın tadını çıkarıyorlar. @nihatsirdar — Beykoz Belediyesi (@Beykoz_Bld) January 16, 2012

Şu an Kavacık sapağında aynı noktada 1,5 saattir arabanın içinda karın tadını çıkarıyoruz. Bütün yollar açık ama biz manyağız ilerlemiyoruz

— nihatsirdar (@nihatsirdar) January 16, 2012

İmdaaat !! Kavacık meydana bir polis bir yetkili acil !! İl Trafik Müdürlüğü, Beykoz karakolu, yok mu bir duyarlı yetkili,2 saattir burdayiz

— Alem Sivrisinek (@AlemSivrisinek) January 16, 2012

Şehirleşme!

bu gün metro ve metrobüs rezaleti yaşadık üç santim kar yağmayla istanbul çöktü metro ve metrobüs felaketi yaşandı — Teksin(fan-club) (@teksin61) January 16, 2012

Hayatım İstanbul! / Büyükşehir Kışa Hazır!

Hayatım İstanbul — Kadir Topbaş (@Kadir__Topbas) May 24, 2010

İBB’nin ana sayfasında açar açmaz şu çıkıyor: “Büyükşehir kışa hazır” ibb.gov.tr/tr-TR/Pages/An…Şaka gibi değil mi? @neaydinonat

— umit baris urhan (@umitbarisurhan) January 16, 2012

Sınav Kağıdı

N. Emrah AYDINONAT — Sun, 27 Nov 2011 16:01:09 +0000

Neden GSYH yeterli bir ölçüt değildir?

N. Emrah AYDINONAT — Sun, 25 Sep 2011 20:03:02 +0000

İktisadi Büyüme dersinde GSYH’nın iktisadi refah ölçütü olarak bazı kısıtları olduğundan bahsetmiştik (haftaya da devam edeceğiz). Bu konudaki argümanları okumak isteyenler için ilgili internet bağlantılarını listeliyorum:

Rapor ve Makaleler:

Report of the commission on the measurement of economic performance et social progress, CMEPSP, Eylül 2009
Issues Paper of the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress Stiglitz Komisyonu
GDP Fetishism – Stiglitz
Rethink GDP fetish – Stiglitz
The great GDP swindle – Stiglitz

İktisadi Performans ve Sosyal İlerlemenin Ölçümü Komisyonunun Çalışmaları

Survey of Existing Approaches to Measuring Socio-Economic Progress, Cédric Afsa, Didier Blanchet, Vincent Marcus, Pierre-Alain Pionnier, Laurence Rioux, and Marco Mira d’Ercole, Giulia Ranuzzi, Paul Schreyer, Nisan 2008
Individual Well-Being and Social Welfare : Notes on the Theory, Marc Fleurbaey, CMEPSP, Nisan 2008
Toplatı Notları: The first plenary session of the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress, Paris, 22 – 23 Nisan 2008
Issues Paper of the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress, Temmuz, 2008
Beyond GDP : Is There Progress in the Measurement of Individual Well-Being and Social Welfare ?, Marc Fleurbaey, Ağustos 2008, “Individual Well-being and Social Welfare: Notes on the Theory” başlıklı makalenin gözden geçirilmiş hali.
The Capability Approach to the Quality of Life, “Quality of Life” Çalışma Grubu Çalışma Metni, Sabina Alkire, Ekim 2008
Komisyon Çalışmalarının Taslak Özeti, CMEPSP, Haziran 2009
Report of the commission on the measurement of economic performance et social progress, CMEPSP, Eylül 2009
Joseph Stiglitz, Amartya Sen ve Jean-Paul Fitoussi: The Measurement of Economic Performance and Social Progress Revisited – Reflections and Overview

Diğer Raporlar ve Web Siteleri

On GDP and beyond – Measuring progress in a changing world (Avrupa Parlamentosu Raporu)
Deutsche Bank Raporu: Measures of Economic Well-Being
OECD – Kendi İyi Hayat Endeksinizi Yaratın
Beyond GDP Web Sitesi
Sustainable Society Index, SSI-2010 – Sustainable Society Foundation
Income and Living Conditions in Europe – Eurostat
Eurofound Araştırması: Survey on trends in Europeans’ quality of life 2003-2009
Wuppertal Institute Raporu “Alternatives to GDP for Measuring Progress”
New Economics Foundation Raporu: National Accounts of Well-Being

Video:

(YouTube) Joseph Stiglitz – Problems with GDP as an Economic Barometer

İlgili Haberler:

Stiglitz Urges End to GDP ‘Fetish’ in Favor of Broader Measures (Bloomberg)
G.D.P. Seen as Inadequate Measure of Economic Health (New York Times)
Joseph Stiglitz Says GDP May Be Poor Indicator Of Economy (Pseudonymity)
GDP is not Enough (NPR.Org)
Nicolas Sarkozy wants ‘well-being’ measure to replace GDP (Telegraph)
French Use Happiness As Economic Measure (USA Today, 2008)
Maybe money does buy happiness after all (New York Times, 2008)
Need to look beyond GDP (The Times of India, 2008)
A More Humane Way to Measure Progress (Financial Times, 2009)
De-fetishising GDP (Financial Times, 2009)
A measure remodelled (Financial Times, 2009)
G.D.P. R.I.P. (New York Times, 2009)
Is GDP an Obsolete Measure of Progress? (Time Magazine, 2010)
Progressive thinking – It is time to abandon GDP (Nature, 2010)
The Rise and Fall of the G.D.P. (The New York Times, 2010)

—-

Daha fazlası şurada: Beyond GDP Web Sitesi

Mahkumların Çıkmazı ve @ismet_berkan

N. Emrah AYDINONAT — Sat, 17 Sep 2011 08:49:17 +0000

Sevdiğim köşe yazarlarından İsmet Berkan bugünkü yazısında mahkumların çıkmazından bahsetmiş. Bu yazıyı okumadan önce lütfen İsnet Berkan’ın yazısını okuyun: http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/18753006.asp

İsmet Berkan mahkumların çıkmazı oyunu hakkında şunu söylemiş:

“Bu oyun gerek bilgisayarda gerekse gerçek hayatta milyar kere milyarlarca defa oynandı.Ezici çoğunlukla ortaya çıkan sonuç, tarafların itiraf etmesi.”

Eğer İsmet Berkan “bu oyun” derken sadece bir kez oynanan mahkumların çıkmazı oyununu kastediyorsa, haklı. Evet, mahkumların çıkmazı sadece bir kez oynanıyorsa ortaya işbirliği (cooperation) çıkmıyor. Ancak, İsmet Berkan’ın ele aldığı konu için uygun olan oyun “tekrarlanan mahkumların çıkmazı”. Yani taraflar sadece bir kez değil, defalarca mahkumların çıkmazı problemini çözmeye çalışırsa ne olur? İşbirliği ortaya çıkar mı?

İsmet Berkan, “Bu oyun gerek bilgisayarda gerekse gerçek hayatta milyar kere milyarlarca defa oynandı” derken, işin içine gerçek hayatı da soktuğu için ve yapılan bilgisayar simülasyonlarının çoğu tekrarlayan mahkumların çıkmazı oyunuyla ilgili olduğu için aslında farkında olmadan tekrarlayan mahkumların çıkmazı oyunundan bahsediyor. Söz konusu olan tekrarlayan mahkumların çıkmazı olduğunda ise haberler daha iyi. Hem gerçek hayattaki gerçek insanlar, hem de bilgisayar simülasyonlarındaki ajanlar mahkumların çıkmazı durumlarından çoğunlukla işbirliği çıkarmayı başarıyor. Eğer İsmet Berkan haklı olsaydı insanlık tarihi çok farklı olurdu. Neyse ki Homo Sapiens mahkumların çıkmazı durumlarından işbirliği çıkarmayı başarabilen bir tür. Eğer öyle olmasaydı daha da berbat bir dünyada yaşıyor olabilirdik — hatta belki de Homo Sapiens bugünleri hiç göremez, yok olup giderlerdi.

Eğer İsmet Berkan gibi “gerek bilgisayarda gerekse gerçek hayatta milyar kere milyarlarca defa oynan”an mahkumların çıkmazı oyunlarını özetlemeye kalkarsak güzel bir literatür değerlendirmesi yapmış oluruz. Ancak bu uzun iş. Ben özet geçeyim. Gerek bilgisayarda gerekse gerçek hayatta milyar kere milyarlarca defa oynanan mahkumların çıkmazı oyunlarında en çok rastlanan sonuç işbirliğinin baskın olduğu denge durumları. En çok rastlanan stratejiler ise şunlar: Tit-for-tat (kısasa kısas), generous tit-for-tat (bonkör kısasa kısas), Win-stay-loose-shift (kazanıyorsan devam et, kaybediyorsan strateji değiştir).

Unutulmaması gereken şu: Çeşit çeşit mahkumların çıkmazı modeli var. Gerçek dünyada açıklamayı istediğiniz şeye en uygun modeli bulup onun sonuçlarını kullanmalıyız. Her mahkumların çıkmazı durumunu, tek seferlik mahkumların çıkmazı oyununun sonuçlarına bakarak yorumlayamayız. İktisadi modelleri ya da daha genel olarak soyut bilimsel modelleri açıklama için kullanırken açıklamak istediğimiz olgu için en uygun modeli seçmeliyiz.

Martin Nowak’ın çalışmalarına bakarsak gerçek dünyadaki mahkumların çıkmazı durumlarına uygun olan çıkarsama şu: insanlar mahkumların çıkmazı durumlarında işbirliği sağlamayı başarıyorlar ve bunu kısasa kısas, bonkör kısasa kısas, veya kazan-devam et, kaybet-değiştir gibi stratejileri kullanarak yapıyorlar.

İsmet Berkan’ın ele aldığı konu için uygun modeli bulmak zor. Ama bir deneme yapayım (belki İsmet Bey başka bir yazısında buradan yola çıkarak daha güzel bir model bulur): İlgili konu için tekrarlanan bir oyun olduğunu varsaymamız gerekiyor. Ancak, önemli bir öğe daha var. Burada taraflar (muhtemelen) her hamleleri için ne sonuç aldıklarını sürekli takip ediyorlar ve kendi getirilerinin muhasebesini yapıyorlar. Bu durum için bildiğim en uygun model, Martin Nowak ve arkadaşlarının Journal of Theoretical Biology‘de yayınladığı model:

Lorens A. Imhof; , Drew Fudenberg &Martin A. Nowak (2007) “Tit-for-tat or Win-stay, Lose-shift?”, J Theor Biol. 2007 August 7; 247(3): 574–580. Online: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2460568/pdf/nihms47172.pdf

Bu modele göre işbirliğinin taraflar için faydaları belirli bir kritik seviyenin altındaysa, işbirliği yapmıyor ve birbirlerine zarar veriyorlar (defect); ama eğer işbirliğnin faydaları belirli bir kritik seviyenin üstündeyse, o zaman taraflar kazan-devam et, kaybet-değiştir stratejisini izliyorlar ve işbirliği sağlanması mümkün oluyor.

İsmet Berkan’a sorum şu: Acaba, asıl mesele tarafların işbirliğinin faydalı olabileceğini farketmemesi veya mevcut durumda işbirliğinin faydasının, tarafların zarar verme stratejisinden elde edebilecekleri diğer faydalar nedeniyle “kritik düzeyin” altında olması olabilir mi? Öyleyse işbirliğinin faydalı olduğunu nasıl göstereceğiz ve tarafların (varsa) işbirliği yapmamaktan elde ettikleri diğer faydaları nasıl azaltacağız? Bu sorulara verecek cevabım yok. Zaten konum da değil. Ama belki İsmet Bey veya konuyla ilgili başkaları bunlar üzerinde düşünmeye başlar.

Kıssadan hisse: Açıklamak istediğiniz konu için uygun olan modeli seçin.

‘Sağdan git hep sağdan, kaldırımın sağından!’ Evrimsel Oyun Teorisi ve Koordinasyon Konvansiyonları

N. Emrah AYDINONAT — Wed, 03 Aug 2011 13:33:54 +0000

Makalenin girişi şöyle:

“Sevgilinizi telefonla aradınız ve muhabbete başladınız ancak muhabbetin en heyecanlı yerinde hat kesildi. Ne yaparsınız? Hemen sevgilinizi tekrar arar mısınız? Yoksa onun aramasını mı beklersiniz? Peki, sizce o ne yapar? Sizin tekrar aramanızı mı bekler, yoksa hat kesilir kesilmez o mu sizi arar? Eğer sevgilinizin bekleyeceğini düşünüyorsanız sizin hemen aramanız mantıklı olur. Eğer onun hemen sizi arayacağını düşünüyorsanız, o zaman beklemeniz akla daha yatkın olacaktır. Tabii sevgiliniz de sizin ne yapacağınızı düşünüp ona göre hareket etmek isteyecektir. Hemen arayacaksanız beklemeyi, bekleyecekseniz aramayı tercih edecektir. Burada iki “işe yarar” denge noktası var: Siz arayacaksınız, o bekleyecek (ara, bekle), ya da siz bekleyeceksiniz o arayacak (bekle, ara). Her ikiniz de ararsanız (ara, ara) meşgul sinyaliyle karşılaşırsınız ya da her ikiniz de beklerseniz (bekle, bekle) boşuna beklemiş olursunuz. Eğer hemen muhabbete devam etmek istiyorsanız bu küçük koordinasyon problemini hemen çözmeniz gerekir. Farklı toplumlar veya farklı topluluklar bu basit problem için değişik çözümler üretiyor olabilir. Ama eğer “arayan tekrar arar” veya “hat kesilince arayan bekler ilk aranan arar” gibi net bir çözüm ortaya çıkmışsa ve herkes bu çözümden haberdarsa ortada koordinasyon konvansiyonu diye adlandırabileceğimiz sosyal bir olgu vardır. Bu konvansiyon bir davranışsal düzenliliği de beraberinde getirir ve bu sebeple sosyal kurum olarak adlandırılabilir.

Sosyal kurumların bazıları hat kesilince kimin tekrar arama yapacağı gibi koordinasyon problemlerini çözmemize yardımcı olur. Tabii sosyal koordinasyon problemleri her zaman “kim arayacak problemi” gibi basit (ve kimilerine göre önemsiz) değildir.” [Makalenin devamını okumak için tıklayın! PDF]

Aydınonat, N. Emrah (2011) “’Sağdan git hep sağdan, kaldırımın sağından!’
Evrimsel Oyun Teorisi ve Koordinasyon Konvansiyonları”, içinde: Kaymak M. ve A. Şahinöz (der.) (2011) Darwin ve Evrimsel İktisat, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları, sf. 41-66 [PDF]

Nöroiktisatla ilgilenenler için birkaç video

N. Emrah AYDINONAT — Fri, 24 Jun 2011 10:43:59 +0000

Neuroeconomics: From brain process data to economic theory by Colin Camerer

Paul Zak – The Science of Trust

Paul Zak – Beyond Belief 2008

Neuroeconomics: The Secret Life of Homo Economicus

İktisatçılar için TED Videoları

N. Emrah AYDINONAT — Sat, 18 Jun 2011 09:05:27 +0000

Steven Levitt analyzes crack economics

Steven Levitt on child carseats

Hans Rosling shows the best stats you’ve ever seen

Barry Schwartz on the paradox of choice

Hans Rosling’s new insights on poverty

Ngozi Okonjo-Iweala on aid versus trade

Steven Pinker on the myth of violence

Sugata Mitra shows how kids teach themselves

Yochai Benkler on the new open-source economics

Paul Collier on the “bottom billion”

Dan Gilbert on our mistaken expectations

Dan Ariely on our buggy moral code

Dan Ariely asks, Are we in control of our own decisions?

Hans Rosling: Asia’s rise — how and when

Sendhil Mullainathan: Solving social problems with a nudge

Daniel Kahneman: The riddle of experience vs. memory

Esther Duflo: Social experiments to fight poverty

Laurie Santos: A monkey economy as irrational as ours

Jeremy Rifkin on “the empathic civilization”

Nic Marks: The Happy Planet Index

Martin Jacques: Understanding the rise of China

Hans Rosling and the magic washing machine

Sonunda internet mahkeme kararıyla komple yasaklandı

N. Emrah AYDINONAT — Tue, 03 May 2011 11:46:49 +0000

Türkiye’de internetin ölüm tarihi: http://www.cnnturk.com/n/615303

Haberden:

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu’nca (BTK) hazırlanan “İnternetin Güvenli Kullanımına İlişkin Usul ve Esaslar” 22 Ağustos 2011 tarihinde yürürlüğe girecek. Bu uygulamayla kullanıcılar BTK’nın belirlediği 4 internet filtresinden birini seçmek zorunda bırakılacak. Filtreyi aşmak suç sayılacak. Filtre kıstasları ise tamamen BTK tarafından belirlenecek. Bu uygulama dünyada Çin, Küba, İran gibi internetin “tutuklu” olduğu ülkelerde kullanılıyor.

Twitter’dan notlar:

@neaydinonat: Yeni düzenlemeye göre, filtreleme işlemini etkisiz kılmak için uygulanan filtre aşma yöntemleri engellenecek. Yani DNS ayarı yalan oluyor.

Yani filtrelemeyi aşmaya kalkar ve en doğal hakkınızı kullanarak istediğiniz sitelere girmeye kalkarsanız hakkınızda yasal işlem yapılabilecek

@neaydinonat: Ayrıca, internet sağlayıcıların BTK’nın hangi siteleri engellediğini 3. kişilere bildirmesi de yasaklanıyor.

Yani neyin yasaklı olduğunu tam olarak bilmemiz engelleniyor. Hem yasak olacak hem de yasaklı olduğu bilinmeyecek. Ne güzel!

@neaydinonat: Evet BTK’ya soralım bakalım: Richard Dawkins’in web sitesine hangi profilden girebileceğiz? Suçlu profili mi?

Bunu söylememin bir nedeni var elbet. Richard Dawkins bir bilim adamı ve dünyaca ünlü bir düşünür. Ancak, ülkemizden Richard Dawkins’in sitesine girmek yasak. Gerekçe tam olarak belli değil. Richard Dawkins’in web sitesine girmeye kalkınca karşımıza şu çıkıyor:

Şimdi BTK diyecektir ki biz sadece zararlı siteleri engelliyoruz. Peki Richard Dawkins’in sitesinin zararlı olduğuna karar verenlere biz nasıl güveneceğiz?(Dikkat ederseniz, hangi mahkeme kararına dayanarak sitenin engellendiği belirtilmiyor. Bu durumu öylece kabul etmemiz bekleniyor!)

Ayrıca burada söz konusu olan sadece faydalı bazı sitelerin engellenebileceği kaygısı değil. Bu düzenleme bizim neyin doğru neyin yanlış, neyin güvenli neyin güvensiz olduğunu karar veremeyecek kadar zavallı olduğumuzu ima ediyor ve bu örtük gerekçeyle BTK bizim yerimize “uygun” siteleri belirliyor. Geçenlerde hosting firmalarına gönderdiği “sakıncalı” kelimeler listesi de benzer bir mantığın ürünüydü.

Yine (nedense) aklıma Melih Gökçek’in lafı geldi:

“Kabul etmek zorundalar. Bizim dediğimiz olur. Demokrasi budur ve hazımsızlık yapılamaz” Melih Gökçek / Radikal, 22.05.2009

Siz yine de şu yazıyı okuyun: “Internet Filtresi” Temel Hak ve Özgürlüklere Aykırı

Şunlara da bakın:

bianet Başvurusuyla “İnternet Filtreleme” Planı Bozulabilir[14 Nisan 2011]
İPS/bianet Danıştay’a Başvurdu: İnternet “Ankara’nın Sesi” Olmasın![14 Nisan 2011]

Başbakan: “İnsana Homo Economicus olarak bakmıyoruz”!

N. Emrah AYDINONAT — Tue, 22 Mar 2011 10:56:51 +0000

Penguen 2011-11 Sayı 442

Bunu yeni gördüm: Başbakan: “İnsana Homo Economicus olarak bakmıyoruz” demiş.

Hürriyet’in 06.03.2011 tarihli haberi şöyle:

“İNSANA HOMO ECONOMICUS OLARAK BAKMIYORUZ” Biz insana homo economicus olarak bakmıyoruz. Biz insan insanın kurdudur şeklindeki bir yaklaşımı asla benimsemiyoruz. İnsanların korkuları kaygılar bizim için ekonomik büyüme kadar hatta daha fazla önemlidir. http://tinyurl.com/63hybt9

Kaddafi’nin hayat damarı: Libya’nın ticaret ortakları

N. Emrah AYDINONAT — Sun, 20 Mar 2011 11:24:43 +0000

Bölgelere Göre Petrol Rezervleri

Savaşlardan hiç hazzetmeyen biri olarak, Libya’ya yapılmakta olan askeri müdahalenin gerekli olduğu konusunda şüphelerim var. BM kararını duyunca, şöyle saftorik bir soru sordum:

Acaba AB ve ABD, Libya ile tüm ticareti durdursa bu Kaddafi’yi yola getirmek için yeterli olmaz mıydı? Kaddafi, böylece kendi kendine düşmez miydi?

Bu bağlamda Libya kiminle ticaret yapıyormuş diye baktım. İşte sonuçlar:

Libya, Afrika’daki en büyük petrol rezervlerine sahip ülke. Dünya sıralamasında ise 9. sırada. Libya’nın ihracatının neredeyse tamamını petrol ürünleri oluşturuyor ve Libya ekonomisi petrole bağımlı. Hem de çok bağımlı!

Libya’nın ana ticaret ortaklarından biri Avrupa Birliği. Avrupa Birliği’nin Libya’dan ithalatının %98.5′ini petrol ürünleri oluşturuyor. Libya’dan ithal edilen petrol ürünleri AB petrol ithalarının %6.5′ini oluşturuyor.

Belki şaşıracaksınız ama Libya’nın önemli ticaret ortaklarından biri de ABD. Pek çok kişi ABD’nin Libya’ya ambargo uyguladığını ve Libya ile ticaret yapmadığını düşünüyor. Bu doğru değil. ABD ambargo uyguluyordu ama kaldırdı. 2006 yılında ABD, Libya’yı teröre destek olan ülkeler listesinden çıkarmış ve normal ticaret ilişkileri başlamış. US Census Bureau istatistiklerine buradan bakabilirsiniz.

[Ayrıca, ABD'nin Libya'ya askeri malzeme satmadığı bilgisi de doğru değil (kaynak).]

Avrupa Komisyonu’nun web sayfasında yer alan Libya-AB ticaret istatistiklerine göre Libya’nın ticaret ortaklarını şöyle sıralayabiliriz (2009 verilerine göre):

Libya’nın Ana Ticaret Ortakları

EU27 – payı: %63.5
Çin – payı: %9
ABD – payı: %4.5
Türkiye – payı: %4
Tunus – payı: %3

Libya’nın Ana Ticaret Ortakları – İTHALAT

EU27 – payı: %45
Çin – payı: %10
Türkiye – payı: %9
Güney Kore – payı: %6.5
Mısır – payı: %5

Libya’nın Ana Ticaret Ortakları – İHRACAT

EU27 – payı: %74
Çin – payı: %8
ABD – payı: %5
Brezilya – payı: %2.5
Tunus – payı. %2

Türkiye 8. sırada – payı: %1

Ülkelere göre bakarsak, Libya’nın ana ihracat ortakları şunlar:

İtalya %37.65
Almanya %10.11
Fransa %8.44
İspanya %7.94
İsviçre %5.93
ABD %5.27.

Bu bağlamda Libya harekatının merkez üssünün İtalya (Napoli) olması ve ilk saldırıyı Fransa’nın yapmış olması da ilginç!

Şimdi hala o saftorik soruyu soruyorum: Askeri müdahale gerekli miydi? Önce iktisadi ambargo uygulayıp ne olacağına bakılamaz mıydı?

Ben uluslararası ilişkilerin temeli olan o “küçük” hesaplardan hiç anlamam. Ama Libya’da kan akıtmaktansa, kan akıtmadan önce neler yapılabileceğine bakılsaydı daha iyi olurdu diye düşünüyorum. Belki, Kaddafi’den petrol almayı bıraksaydınız, Kaddafi kendi kendine düşerdi diyorum. Aslına bakarsanız, tüm savaşların petrol rezervleriyle ilgili bağlantılarını düşününce, bunun neden yapılmadığını anlamadığıma da biraz seviniyorum.

Tarihteki her savaşın ve katliamın güzel bir gerekçesi vardır. Ama gerekçeli olsa da savaşanlar bu gerekçelere inansa da savaş hiç başvurulmaması gereken bir yöntemdir. Tabii şimdi bazılarınız soracak “kendi halkını öldüren katil liderlere savaş açılmayacak da ne yapılacak?” diye. Cevap olarak şunu bir okuyun derim: Savaşçı insanlık için erotik siyasi çözümler!

Savaşsız, kavgasız, gürültüsüz günler dileğiyle…