<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" standalone="no"?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><rss xmlns:itunes="http://www.itunes.com/dtds/podcast-1.0.dtd" version="2.0"><channel><title>नेगचार</title><description>डॉ. नीरज दइया</description><managingEditor>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</managingEditor><pubDate>Mon, 9 Jun 2025 05:37:04 +0530</pubDate><generator>Blogger http://www.blogger.com</generator><openSearch:totalResults xmlns:openSearch="http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/">374</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex xmlns:openSearch="http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/">1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage xmlns:openSearch="http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/">10</openSearch:itemsPerPage><link>http://negchar.blogspot.com/</link><language>en-us</language><itunes:explicit>no</itunes:explicit><itunes:subtitle>डॉ. नीरज दइया</itunes:subtitle><itunes:owner><itunes:email>noreply@blogger.com</itunes:email></itunes:owner><item><title>मोहन आलोक - एक दिव्य काव्य-पुरुष/ डॉ. नीरज दइया</title><link>http://negchar.blogspot.com/2023/04/blog-post.html</link><category>मोहन आलोक</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Fri, 14 Apr 2023 22:57:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-4868456764000358606</guid><description>&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg39Q__k_9ZFWYsg271U7CUn51vH89n831P9mbXUmFkHDGkP8MftS3byYKj4A81mTI3eRnzvJN3V3KoqViD1g4j1gicSUp60CcozGnHClVOA8nz2MFPWDDWYZd4oWuDCnqRhxxQfZao1f3x93jRayxs2Kmm5kls4ehoxRBhq-zaCJ7ghQugIs9tTLpGcw/s1518/WhatsApp%20Image%202023-04-14%20at%2010.11.43%20AM.jpeg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1023" data-original-width="1518" height="432" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg39Q__k_9ZFWYsg271U7CUn51vH89n831P9mbXUmFkHDGkP8MftS3byYKj4A81mTI3eRnzvJN3V3KoqViD1g4j1gicSUp60CcozGnHClVOA8nz2MFPWDDWYZd4oWuDCnqRhxxQfZao1f3x93jRayxs2Kmm5kls4ehoxRBhq-zaCJ7ghQugIs9tTLpGcw/w640-h432/WhatsApp%20Image%202023-04-14%20at%2010.11.43%20AM.jpeg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मोहन आलोक को इस संसार से गए दो साल से अधिक समय हो गया है किंतु अब भी उनके जाने का दुख मुझ में इस तरह समाया है कि उन्हें याद करते हुए मैं विचलित हो जाता हूं। जानते हुए भी हर बार जीवन-मृत्यु के प्रश्नों से जूझता हूं, एक मन कहता है कि वे पंचतत्व में विलीन हो चुके किंतु दूसरा मन कहता है वे इसी संसार में है हमारे आस-पास। कवि कभी मरता है भला! वह आपने शब्दों से साहित्य इतिहास में अमर रहता है। पहले वे एक देह थे और दैहिक रूप से संसार से कूच कर गए, किंतु वे अपने परिजनों और चाहने वालों के भीतर किसी अंश रूप ही सही विद्यमान है। &amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मोहन आलोक के विषय में कुछ भी लिखना सूरज को दीपक दिखाने जैसा है। उन्हें हर पढ़ने-लिखने वाल व्यक्ति जानता है और जो उनके संपर्क में कभी रहे हैं, वे तो उन्हें कभी भूल ही नहीं सकते हैं। वे एक साहित्यकार और व्यक्ति के रूप में अपने दुश्मनों को भी प्रभावित करने की अद्वितीय क्षमता रखते थे। यह सच है कि मुझे उनका सान्निध्य मेरे पिता सांवर दइया के कारण विशेष मिला। हमारी कहानी लंबी है और मेरा मन है कि एक पूरी किताब उन पर आए। एक किसी आलेख में मैंने उनके विषय में लिखते हुए ‘दिव्य काव्य-पुरुष’ विशेषण प्रयुक्त किया तो एक आलोचक मित्र ने चुटकी ली और इसका उपहास बनाते हुए अपनी अज्ञानता प्रकट की। व्यक्ति के रूप में यदि छोड़ कर केवल एक कवि, गीतकार, कहानीकार, व्यंग्यकार, निबंधकार, अनुवादक, संपादक और राजस्थानी भाषा मान्यता के संघर्ष के संदर्भ में ही बात करेंगे तो देखेंगे उनकी विलक्षण प्रतिभा के घटकों में ‘दिव्यता’ यत्र-तत्र सर्वत्र सामहित है। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मोहन आलोक हमारी भाषा की एक बड़ी आवाज के रूप में पहचाने गए और कविता में खासकर ‘डांखला’-‘सॉनेट’ के जनक रहे हैं। उनका जन्म 03 जुलाई, 1942 को चूरू जिले के किशनपुरा में हुआ और 19 अप्रैल, 2021 वह तारीख जिस दिन उनकी ‘दिव्यता’ का एक नया आध्यय आरंभ हुआ है। वे 80 साल के जीवन में बहुत कम बीमार रहे किंतु जब मुझे पता चला कि वे पिछले कुछ समय से बीमार चल रहे हैं, और मैं जब मिलने उनके घर पहुंचा तो दहल गया। एक जीवट कवि बिस्तर में क्षीण काया लिए किसी पोटली भी भांति मुडा लेटा हुआ दिखाई दिया। लगा जैसे यह अब अपने सामान को समेटने की प्रक्रिया में है। होने को बात भी हुई और किंतु उनकी पीड़ा को देखकर मैं भीतर तक दुख से भर गया, जैसे मेरी हिम्मत ने जवाब दे दिया और मैं भाई कृष्ण कुमार ‘अशु’ के साथ वहां से भरे मन लौट आया। उनके पुत्र आनंद ने विस्तार से विगत दिनों का हाल सुनाया था उसी में मैं काफी दिन उलझा रहा और फिर एक दिन उनके नहीं रहने के सामाचार मिले।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;सोलह वर्ष की वय से लिखना आरंभ करने वाले मोहन आलोक ने करीब साठ से अधिक वर्षों लेखन किया और अबाध किया। जब किताबें नहीं छपती थी या कहें कम छपती थी तब उन्होंने एक विकल्प के रूप में रबड़ की मुहर से पहली किताब ‘संभावित हम’ का प्रकाशन कर एक अभिनव कार्य किया। यह वह दौर था जब उन्होंने राजस्थानी में मुक्तक छंद को ‘डांखळा’ नाम देते हुए राजस्थान पत्रिका के लोकप्रिय प्रकाशन ‘इतवारी पत्रिका’ में एक स्तंभ आंरभ किया था। ‘डांखळा’ निरर्थक अभिव्यक्ति का एक नया छंद कवि मोहन आलोक की देह है। यह स्तंभ इतना लोकप्रिय हुआ कि इसके माध्यम से इतवारी पत्रिका से पाठक जुड़े और पाठकों ने राजस्थानी पढ़ना सीखा। राजस्थानी नई कविता के दौर में नई कविता के साथ ‘गीत’ को आधुनिक भावबोध देने का काम मोहन आलोक ने किया। आपकी पहली किताब ‘ग-गीत’ ग्राममंच श्रीगंगानगर से 1981 में प्रकाशित हुई जिसे कवि ने अपने प्रेरणा पुंज आदणीय डॉ. हरिवंश राय बच्चन जी को समर्पित करते हुए लिखा कि उन्होंने अपने पत्रों के माध्यम से कविता का क ख ग सीखा और वर्तनी तक की भूलों को सुधारा। कवि मोहन आलोक बच्चन जी से प्रभावित रहे और बाद में उनसे उनके व्यक्तिगत संबंध भी रहे। नगर परिषद श्रीगंगानगर में नौकरी करते हुए मोहन आलोक का दायरा भारतीय कविता से रहा। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी में मोहन आलोक को प्रयोगवादी कवि के रूप में ख्याति इसलिए मिली कि वे ऐसे कवि हैं जिन्होंने छंद को ना केवल पकड़े रखा वरन उसे आधुनिक बनाते हुए उसमें प्रयोग संभव किया। यह शोध खोज का विषय है कि उन्होंने जीवनकाल में कितने ‘डांखळा’ लिखे। उनकी ‘डांखळा’ (1983) किताब के बाद 2021 में फिर ‘डांखळा 104 नॉट आउट’ संग्रह का आना जैसे किसी काल-चक्र का वर्तुलाकार पूरा होना है। अंतिम किताब के एकदम अंत में परिचय में उन्होंने लिखवाया संप्रति बीमार और इसी के साथ वे अपनी कहानी पूरी करते हैं।&lt;br /&gt;यहां यह भी उल्लेखनीय है कि ‘डांखळा’ की मांग सदाबहार है और इसी के चलते ‘डांखळा’ नाम से वर्ष 2012 में एक पुस्तक प्रकाशित हुई जिसमें नई रचनाओं के साथ पिछली रचनाओं का पुनर्मुद्रण भी हुआ है। ‘डांखळा’ नाम से एक स्वतंत्र विधा राजस्थानी में विकसित हो चुकी है। वरिष्ठ साहित्यकार डॉ. विद्यासागर शर्मा की भी पुस्तक ‘डांखळा’ नाम से प्रकाशित हुई जिसमें मोहन आलोक जी ने विस्तार से भूमिका लिखी है। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मोहन आलोक की कविता में लोक और समाज के साथ एक आध्यत्मिक रूप अथवा घटक भी जुड़ा हुआ है। आध्यत्मिक रूप से उनकी सबलता रूबाई छंद में कृति ‘आप’ (2021) कृति में देख सकते हैं। सोरठा छंद का नया रूप ‘एकर फेरू राजियै नै’ (1986) में मिलता है तो अंग्रेजी के लोकप्रिय छंद को ‘सौ सानेट’ (1991) में देखना हमें चकित करता है। वेलियो छंद का नया रूप ‘चिड़ी री बोली लिखो’ (2003) में देखा जा सकता है। एक उदाहरण जिसमें उन्होंने अपने परिवार के विषय में लिखा है-&lt;br /&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="color: red;"&gt;‘माया’ आण प्रथम बांध्यो ‘मुझ’/ ‘चिंता’ जलमी तणै चित।/ अति चिंतन ‘आनंद’ उपज्यो,/ हुई तणै ‘संतोष’ हित॥&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt; इसमें ‘माया’ श्रीमती आलोक है तो आनंद पुत्र और चिंतामणि, संतोष दो पुत्रियां वर्णित है। यहां यह भी उल्लेखनीय है कि कविता में निजता के साथ-साथ अर्थ को अनंत आकाश देना उनकी विशिष्टता रही। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मोहन आलोक की चयनित रचनाओं के संग्रह ‘बानगी’ (2011) में उनकी नई रचनाएं भी है। खेजड़ी और बकरी रचना बेहद लोकप्रिय हुई किंतु उनकी कविता यात्रा में ‘वनदेवी - अमृत’ (2002) एक अति महत्त्वपूर्ण उल्लेखनीय कृति है जो राजस्थानी के साथ तुषार घोष कृत अंग्रेजी अनुवाद के साथ प्रकाशित हुई थी जिसे पर्यावर्णविद श्री सुंदरलाल बहुगुणा ने अपनी भूमिका में पर्यावरण-पुराण कहा। मोहन आलोक के बहुगुणा जी से भी संबंध-संपर्क रहे और वे महाकवि तो थे ही किंतु ‘वनदेवी - अमृता’ महाकाव्य लिखकर जैसे विधिवत महाकवि भी हुए। इसे बाद हिंदी में भी महाराजा अग्रसेन के जीवन पर आधारित प्रगतिशील महाकाव्य ‘अग्रोक’ (2019) का प्रकाशन हुआ जो उनकी दोनों भाषाओं में मेधा का परिचायक है। जीवन के अंतिम वर्षों में मोहन आलोक जी ने हिंदी में काफी नई कविताएं लिखी जिनका केंद्रीय विषय मृत्यु है। कृति बानगी के लेखकीय परिचय में प्रकाशन के इंतजार में छपी पुस्तकों की सूची में चार हिंदी कविता संग्रह- चूं, मैं पेड़ लगा रहा हूं, इस तरह आती है मृत्यु, ईश्वर अप्रकाशित होने की जानकारी मिलती है। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;प्रयोगवाद की चर्चा जब भी राजस्थानी साहित्य में होगी, पहला नाम प्रयोग की विपुलता और सफलताओं का मोहन आलोक याद किया जाएगा। उन्होंने सानेट को पहले ‘चउदशा’ की संज्ञा दी जो उनके संग्रह ‘चित मारो दुख नै’ (1987) में 11 छपे, किंतु फिर ‘सौ सानेट’ जिसमें 102 सानेट संग्रहित में संभवतः अपने मित्र सांवर दइया का आग्रह रखते हुए उन्होंने इसे सानेट ही कहा है। यह भी सुखद है कि अंग्रेजी साहित्य में ‘लिमरिक’ जैसे चर्चित छंद को राजस्थानी में ‘डांखळा’ बनाने के बाद पंजाबी में मोहन आलोक ने उसे ‘डक्कै’ नाम से प्रस्तुत किया, जो हास्य-व्यंग्य की ऐतिहासिक कविताएं है। ‘डांखळा’ के कारण उनका नाम विश्व साहित्य कोष में भी दर्ज है। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मोहन आलोक ने उमर खैय्याम की रूबाइयों, धम्मपद, जफरनामा, चेखव की कहानियों का राजस्थानी में अनुवाद किया है। गुरु गोविंद सिंह के औरंगजेब को फारसी में लिखे ऐतिहासिक लंबे पत्र ‘जफरनामा’ का हिंदी अनुवाद करना और साहित्य में आनंद से इतर इतर विषय पर पढ़ना उनकी मेधा को निखारता गया। वर्ष 1981 में राजस्थान साहित्य अकादमी (संगम) और 1983 में साहित्य अकादमी नई दिल्ली से पुरस्कृत कवि मोहन आलोक का ‘अभनै रा किस्सा’ (2015) और ‘मोहन आलोक री कहाणियां (2010) संचयन- नीरज दइया द्वारा राजस्थानी गद्य के क्षेत्र में भी अद्वितीय योगदान माना जाता है।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;किसी रचनाकार के विषय में चर्चा करते समय उसके रचना-संसार से उदाहरण भी दिए जाने चाहिए किंतु यहां विस्तार-भय से केवल चार पंक्तियां प्रस्तुत है जो मोहन आलोक ने इस संसार की नस्वता और ईश्वर के विषय में रूबाई के रूप में प्रस्तुत की थी- &lt;br /&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="color: red;"&gt;म्हारी नस्वर निःसार आंख्यां सूं&lt;br /&gt;नीं होवण मैं सुमार आंख्यां सूं&lt;br /&gt;दोय आंख्यां रो माजणो के है?&lt;br /&gt;थे नीं दीखो हजार आंख्यां सूं।&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;आंखों से देखने-दिखाने की इस प्रक्रिया में अत्यधिक विकास के बाद भी हमारी सीमाओं की अभिव्यंजना इससे बेहतर नहीं हो सकती है। मोहन आलोक की कविता में अध्यात्म, दर्शन और लोक जीवन का जिस सहजता से निर्वाहन मिलता है वह अन्यत्र दुर्लभ है। फिराक गोरखपुरी की पंक्तियां हैं- ‘‘आने वाली नस्लें तुम पर फ़ख़्र करेंगी हम-असरो/ जब भी उन को ध्यान आएगा तुम ने 'फ़िराक़' को देखा है।’’ की तर्ज पर हम मोहन आलोक के विषय में कह सकते हैं कि आने वाली नस्लें हम पर फ़ख़्र करेंगी हमने ‘मोहन आलोक’ को देखा है। &amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मोहन आलोक के विषय में लिखना मेरे लिए हरि अनंत हरिकथा अनंता जैसा है क्योंकि उनके साहित्य और स्वयं उनके साथ मेरा लंबा संबंध-संपर्क रहा है और मैंने उनके कहानी संग्रह की लंबी भूमिका के अतिरिक्त भी उनकी अनेक कृतियों के विषय में लिखा है। उनकी साहित्य अकादेमी से पुरस्कृत कृति ‘ग-गीत’ के अलावा भी अनेक नई कविताओं का हिंदी अनुवाद भी किया है। आलोक जी मेरे प्रिय रचनाकारों में से एक हैं उनके विषय में लिखना अब बेहद कठिन प्रतीत होता है क्योंकि जब तक वे थे तब उनसे संवाद द्वारा अपने किसी प्रश्न का उत्तर पाना सरल था। इच्छाएं बनी रहती है तो कभी फलीभूत भी होती है और मैं जल्दी ही एक समग्र पुस्तक मोहन आलोक के विषय में दे सकूं यह मेरा प्रयास है। अस्तु इस आलोक को एक विषय प्रवेश के रूप में प्रस्तुत करते हुए मैं उनको शत-शत प्रणाम करता हूं जिनसे न केवल मैंने वरन हमारी पीढ़ी के अनेक लेखकों कवियों ने बहुत कुछ सीखा-समझा। हम उनकी प्रेरणा और उनके दिखाए मार्ग पर चलते हुए कुछ बेहतर कर सकेंगे तो उनको हमारी सच्ची श्रद्धांजलि होगी।&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjfw8tP1ftwEfVwRHSapptZgvbjXhAuZ5ggzQl_3Ljrty7IQCXLaQoObASyCnaxhVplcD2s93-mcgZZML8nj0vAiXht5CbJtBEcjK8jjHOJFlEUHvqz-5IjrdJnbARosLx2WO6A2g3Mg7X2C_XI-5D_d6tcF3dg2Y96fDIVoDr1dWQaFt3-4nYcuflieQ/s1436/342182618_779869300159531_7873437181957659714_n.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1203" data-original-width="1436" height="536" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjfw8tP1ftwEfVwRHSapptZgvbjXhAuZ5ggzQl_3Ljrty7IQCXLaQoObASyCnaxhVplcD2s93-mcgZZML8nj0vAiXht5CbJtBEcjK8jjHOJFlEUHvqz-5IjrdJnbARosLx2WO6A2g3Mg7X2C_XI-5D_d6tcF3dg2Y96fDIVoDr1dWQaFt3-4nYcuflieQ/w640-h536/342182618_779869300159531_7873437181957659714_n.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjl2ehUPhs5mFxkzb6kxY5rip4TTup9aWxbgYHYEYjkazhSGNtUpAvIhSA-xDgEqDPh43mLJXlJ_47uEmGTcXnXliJpBOqXfZVwVP37SBLXi7__dgcty1M8BmIXNUt_75MIvZLAiXBULe38bzO1nLUHl4O8tl5zGrM2DFovtUGvM2BOLeys_lc0WapUiw/s1526/yugpaksh%20epaepr%2020%20th%20april%202023_page-0004.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="905" data-original-width="1526" height="380" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjl2ehUPhs5mFxkzb6kxY5rip4TTup9aWxbgYHYEYjkazhSGNtUpAvIhSA-xDgEqDPh43mLJXlJ_47uEmGTcXnXliJpBOqXfZVwVP37SBLXi7__dgcty1M8BmIXNUt_75MIvZLAiXBULe38bzO1nLUHl4O8tl5zGrM2DFovtUGvM2BOLeys_lc0WapUiw/w640-h380/yugpaksh%20epaepr%2020%20th%20april%202023_page-0004.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg39Q__k_9ZFWYsg271U7CUn51vH89n831P9mbXUmFkHDGkP8MftS3byYKj4A81mTI3eRnzvJN3V3KoqViD1g4j1gicSUp60CcozGnHClVOA8nz2MFPWDDWYZd4oWuDCnqRhxxQfZao1f3x93jRayxs2Kmm5kls4ehoxRBhq-zaCJ7ghQugIs9tTLpGcw/s72-w640-h432-c/WhatsApp%20Image%202023-04-14%20at%2010.11.43%20AM.jpeg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>लारलै दो दसक रै उपन्यासां में कथ्य अर सिल्प रो सरूप/ डॉ. नीरज दइया</title><link>http://negchar.blogspot.com/2023/03/blog-post_19.html</link><category>उपन्यास</category><category>डॉ. नीरज दइया</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Sun, 19 Mar 2023 06:08:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-8001437688892537703</guid><description>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: left;"&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhbC6xdEsEWjwf6MYtgU1PL7oCKneGVMbqLS8S6CLa7GdNLhJ-DxZBYgVvg7XfJ9WteJ6nFgoCkpugxbfgSW_pgqRGOjxnEak_Yoluw2Whdrtm24KOyuMYfgf0GMvsgJ7QiX-0v1zijwzV4GwpyAl5rultVsBFW2Wb8TRbkT2mTl8V_HO3eNXscM2dHnQ/s1280/67557869_1421141528023827_1259590152729133056_n.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="622" data-original-width="1280" height="312" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhbC6xdEsEWjwf6MYtgU1PL7oCKneGVMbqLS8S6CLa7GdNLhJ-DxZBYgVvg7XfJ9WteJ6nFgoCkpugxbfgSW_pgqRGOjxnEak_Yoluw2Whdrtm24KOyuMYfgf0GMvsgJ7QiX-0v1zijwzV4GwpyAl5rultVsBFW2Wb8TRbkT2mTl8V_HO3eNXscM2dHnQ/w640-h312/67557869_1421141528023827_1259590152729133056_n.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;साहित्य री आधुनिक विधावां मांय &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यास&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सिरै
मानीजै। इण विधा रा बडेरा शिवचंद्र भरतिया रै &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कनक-सुंदर&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;1903) नैं राजस्थानी रो पैलो उपन्यास मानण पेटै
अेक राय कोनी। दूजो उपन्यास श्रीनारायण अग्रवाल रो &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;चम्पा&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;1925) छप्यो। प्रवासी राजस्थानी लेखकां रा आं
दोनूं उपन्यासां पछै बीकानेर रा श्रीलाल नथमल जोशी नैं उपन्यासकार हुवण रो जस
जावै। आपरो &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आभै पटकी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;बरस 1956 मांय साम्हीं आयो। असल चिंता इण बात
री करीजै कै जे &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आभै पटकी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सूं उपन्यास-जातरा री विधिवत सरुआत मानां तो
आपां पचास बरस लारै हुय जावां।&lt;/span&gt;

&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; डॉ. आईदानसिंह भाटी आपरै आलेख- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आज रो राजस्थानी उपन्यास लेखन : वखत सूं लारै&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मांय लिखै- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;घणा
खाडा खोचरा 1903 अर 1950 रै बिच्चै। प्रारंभिक दो-तीन उपन्यासां पछै पूरै पचास बरस
रौ &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;गैप&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर
ऐ पैलड़ा दो-तीन उपन्यास ई राजस्थानी समाज री चेतना सूं घणा अळगा लिखिजिया।&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जागती जोत : अगस्त&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;1995) डॉ. सुखदेव राव मुजब- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आज उपन्यास साहित्य आपरी 95 बरसां री जातरा
पूरी करली पण 95 बरसां में फगत 58 उपन्यास ही देखण में आया। मासिक &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;माणक&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रै
सितंबर&lt;/span&gt;, ..... &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अंक में 34 उपन्यासां&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;10 विवादित उपन्यसां अर 8 बाल-उपन्यासां रा
नांव गिणाइज्या पण तीन उपन्यास उण पछै ओरू छपगा।&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जागती
जोत : सितंबर&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;1998) इणी दिस डॉ. मंगत बादल री आ बात
ई देखां। बै लिखै- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आजादी रै इतरै बरसां पछै भी राजस्थानी
उपन्यासां री संख्या अेक सैंकडै रै नेड़ै ई कोनी पूगी तो चिंता करणो सुभाविक है। इण
रो पैलो अर अखारी कारण तो ओ ई&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;ज राजस्थानी नै हाल तक आठवीं अनुसूची
में ई कोनी जोड़ी।&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जागती जोत : जनवरी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;2008)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; अब ओ दीठाव बदळग्यो अर बदळतो जाय रैयो है।
लारलै दोय दसकां रो अरथाव आपां जे इक्कीसवीं सदी रै दोय दसकां सूं मानां तो म्हारी
जाणकारी मुजब पैलै दसक 2001 सूं 2010 तांई 28 उपन्यास अर दूजै दसक 2011 सूं 2020
तांई 36 उपन्यास साम्हीं आय चुक्या... अर अजेस 2020 पूरो हुयां उम्मीद करां कै कीं
भळै उपन्यास प्रकासित हुवैला। लगैटगै बीस बरसां मांय तीन बीसी सूं बेसी उपन्यासां
रो आवणो राजस्थानी खातर मोटी बात इण सारू कैयी जावैला कै बीसवीं सदी करता ओ आंकड़ो
खासा गीरबैजोग लखावै। खाली संख्यात्मक रूप सूं उपन्यासां रै बेसी हुया ई बात बणै
कोनी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आपां नैं देखणो पड़ैला कै कथ्य अर सिल्प
री दीठ सूं उपन्यास-जातरा कित्ती सवाई-सांवठी निगै आवै। &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh894dt1Y_nQzrEm7mwmAMLYifbBa1KIndJZg_2TWf4egTXmdW_fNSESGlwiq7sZPXdp7gMDrQX9YE0NU6tSflg08U_Dh7cb6dUIRaC_zg3xHoKY5iiZFwiG38XH6t2lmyuamoH_ny-NGQpz7zrxo8GkqYzvdGk6a1i57h5HTJAoHxLIQ9oxuSJXJxQ-g/s1280/67463132_1421141544690492_141614490612400128_n.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="622" data-original-width="1280" height="312" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh894dt1Y_nQzrEm7mwmAMLYifbBa1KIndJZg_2TWf4egTXmdW_fNSESGlwiq7sZPXdp7gMDrQX9YE0NU6tSflg08U_Dh7cb6dUIRaC_zg3xHoKY5iiZFwiG38XH6t2lmyuamoH_ny-NGQpz7zrxo8GkqYzvdGk6a1i57h5HTJAoHxLIQ9oxuSJXJxQ-g/w640-h312/67463132_1421141544690492_141614490612400128_n.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; आज रै उपन्यास मांय घर&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;परिवार&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;समाज&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;देस अर दुनिया रा केई-केई रंग बोलता दीसै। इण
विधा मांय किणी उपन्यासकार री खासियत इण बात मांय मानीजै कै वो आपरै बगत नैं किण
भांत अरथावै। किणी उपन्यास मांय गौर करण री बात है कै बदळती जूण-जातरा रो आखो
चितराम बो किण रूप साम्हीं राखै अर आपरी परंपरा नैं किण भांत अरथावतो धकै बधावै।
इक्कीसवीं सदी में देस अर दुनिया रै बदळावां नैं अंगेजता विगत बणावां कै कांई-कांई
फरक आयग्यो। फरक री बात करां तो आपां नैं आर्थिक&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;राजनीतिक&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सामाजिक अर सांस्कृतिक सीगा माथै गौर करणो
पड़ैला। आ देखण अर विचारण री बात है कै कांई देस अर दुनिया भेळै साचाणी राजस्थान ई
आं बदळावां री चपेट मांय बदळग्यो है&lt;/span&gt;,
&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;का
स्सौ कीं पैली हो जियां रो जियां सागण है। &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; अठै
अरविंदसिंह आशिया रै उपन्यास &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सिंझ्या&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;2018)
री ओळ्यां काम में लेवां- &lt;/span&gt;‘.........&amp;nbsp; ’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;पेज- ) बदळाव कदैई-कदैई इत्तो होळै हुवै कीं झट
करतो कीं दीसै ई कोनी... अर केई बार हालत आ हुवै कै ओ बदळाव इत्ती फुरती सूं हुवै
कै हालात अेक झटकै रै सागै पूरा बदळ जावै। रात नैं रोज नींद लेय&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;र जागां तद दिनूगै नवी दुनिया सूं आपां रा भेटा
हुवै। कोई भोळो मिनख आ सगळी माया कियां समझ सकै। फेर देस मांय वोटां अर नोटां री
न्यारी-न्यारी पारटियां रा चक्कर। जनता भोळी अर आपणै राजस्थान री भोळप रो तो कैवणो
ई कांई! खुद रै फायदै खातर आपाणै देस रा रुखाळा कियां-कियां कांई-कांई कर जावै&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;इण रा दाखला अर दीठाव आंख्यां सूं बुद्धू बगसै
रै पड़दै माथै सगळा देखां ई हां। कानां सुणी अर आंख्यां देखी सूं नित नवी खबरां सूं
भरियोड़ो अखबार जाणै घर-घर आ ई हांती बांटै। कांई साचाणी देस अर आपां री दुनिया
इत्ती बदळ चुकी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;भरोसो कोनी हुवै। अबै तो ओ फैसलो करणो
ई ओखो हुयग्यो कै कुण साच कैवै अर कुण कूड़ बोलै। &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; आपणै मोटै देस भारत माथै करजै रो मोटो भारो
बतावै। आपां किणी सूं करजो लेय&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;र जियां आखी जूण दबता रैवां&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उणी भांत विदेसां सूं करजो लियां कीं तो भार
भोळी अर बोळी जनता माथै ई हुवैला। देस रा करणहार बावळी जनता नैं सुपनां देखा-देखा&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;र बगत भेळै टोरियां राखै। भोळां भगतां नैं ठगण
खातर बै &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उतर भीखा म्हारी बारी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रो खेल खेलता केई-केई अचूक मंतर जाणग्या।
जियां- जात-पांत अर हिंदू-मुसळमान भेळै हिंदुस्तान-पाकिस्तान रो रोळो&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मंदिर-मसजिद रो झौड़&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;राज्यां बिचाळै सीवां अर पाणी री पांती&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;भासावां री बात&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अपराध
अर अपराधियां री दुनिया&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;बाबावां री करामात अर अपसंस्कृति रै
चाळै मांय चूंधा हुयोड़ा लोग&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;किसानां रो आतमघात&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अंबानी बंधुवां रो फ्री-जीयो रो चक्कर अर चसका
मांय डूब्योड़ी जवान पीढी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रुजगार री अबखायां&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मीडिया रो चक्कर&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जर-जमीन
अर जोरू सूं जुड्या बेकाबू हालात... इत्ता-कित्ता खेल है! &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; कैयो जावै कै उपन्यास मांय कथाकार किणी कथा
नैं उण पूरै परिवेस साथै साम्हीं राखै। आज रै उपन्यास मांय खातर बात आज रै बखाण री
कैयी जावै। आज आपां साम्हीं केई-केई बातां अर चुनौतियां है। कुंदन माली रो मानणो
है- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मुट्ठी भर अपवाद छोड़नै कैवां तो
राजस्थानी उपन्यासकार घुमाय-फिराय नै पांच-दसेक थीम सूं आगै नीं बध सक्या है अर
नारी-जूण रो कथानक इण रो स्थाई भाव बणग्यो है।&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जागती
जोत : फरवरी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;2008) उपन्यास विधा मांय घणै धीजै साथै
घणी खेचळ करणी पड़ै। उपन्यास लिखणो ओखो काम अर लिख दियो तो छपणो ओखो काम। अर जे
छपग्यो तो उण नैं बांचैला कुण कुण&lt;/span&gt;?
&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;लारलै
लांबै बगत सूं म्हैं उपन्यास बांच रैयो हूं अर पूरी उपन्यास-जातरा माथै
आलोचना-पोथी &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आंगळी सीध&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;इणी बरस छपैला। &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; इण भूमिका पछै म्हैं मूळ मुद्दै माथै आवूं।
ओ अजब संजोग कैयो जावैला कै बरस 2001 मांय नंद भारद्वाज रै उपन्यास रो नांव &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;साम्हीं खुलतौ मारग&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;है। असल मांय इणी बरस सूं राजस्थानी उपन्यासां
रो मारग खुलै। इण उपन्यास नैं बरस 2004 रो साहित्य अकादेमी पुरस्कार अरपित
करीज्यो। अठै ओ अखरावणो जरूरी लागै कै बरस 1974 सूं 2018 तांई रै 45 साहित्य
अकादेमी पुरस्कारां मांय फगत छव उपन्यासकारां नै सम्मान मिल्यो। उपन्यासकार
अन्नाराम &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सुदामा&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;शांति
भारद्वाज &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;राकेश&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर
अब्दुल वहीद &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कमल&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;नै
बीसवीं सदी मांय माना तो लारलै बीस बरसां री इण जातरा रा फगत तीन नांव आपां
साम्हीं रैवै- नंद भारद्वाज&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अतुल कनक अर मधु आचार्य &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आशावादी&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;।
अब्दुल वहीद &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कमल&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;नैं
साहित्य अकादेमी &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;घराणो&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यास
खातर अरपित करीज्यो अर उण पछै बांरो &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रूपाळी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यास
बरस 2003 मांय साम्हीं आयो। उपन्यासकार कमल री सगळां सूं लांठी खासियत आ है कै बां
आपरै समाज रो जिको सांतरो चितराम सबदां रै मारफत राख्यो बो मुसळमान समाज रै
जुदा-जुदा रूप-रंग नै राखै साथै ई उण मांयला दुख-दरद अर सांच नैं पुखता ढंग सूं
अंवेरै। राजस्थानी उपन्यास-जातरा मांय अे. वी. कमल सूं पैली किणी रचनाकार इण ढाळै
री रचनावां कोनी लिखी अर इण नैं राजस्थानी उपन्यासां रै कथ्य रो विस्तार मान सकां।
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; उपन्यासकार नंद भारद्वाज &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सांम्ही खुलतो मारग&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रै मारफत राजस्थान रै लोक-जीवण नैं घणै ठीमर
रूप मांय साम्हीं राखै। उपन्यास री कथा रो मूळ मसकद जूण रै अरथ नैं आंख्यां
सांम्ही करणो है। जाणकारी रै रूप तो आ बात सगळा जाणै कै कथा-नायिका सत्यवती दांई
हरेक रै जीवण मांय अबखा हालात आवै अर हालातां सूं बारै आवण रो मारग खुद नैं आपरी
आफळ अर सूझ-बूझ सूं सोधणो पड़ै। भारद्वाज रो ओ उपन्यास आपरी रळियावणी भास-सैली&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;महागाथात्मक कथानक&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;नवी बुणगट अर केई खास चरित्रां रै पाण आखै
राजस्थान नैं अेक सफीट बदळाव साथै साकार करतो अठै रै विकास अर आधुनिक हुवतै समाज
री लांबी कहाणी कैवै। इण उपन्यास बाबत साहित्य अकादेमी पुरस्कार रै मौकै दियै
अभिभाषण में उपन्यासकार कैयो- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कीं ठावा चरितां रै जीवण-संघर्ष अर
वांरी जीवण-दीठ रै बुनियादी फरक नै दरसावण वाळा घटणा-परसंगां री मारफत वांरै अंतस
री पीड़&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मनोभाव अर मांयली अमूंज नैं तौ सांम्ही
लावै ई&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आं बदळता हालात में जिनगाणी री डोर
आपरै हाथ में राखण री मनगत वाळा माईतां अर समाज रा आगीवाणां रै सांम्ही कीं अैड़ा
अबखा अर आकरा सवाल ई ऊभा करै के वांरौ आपौ अर आमूळ आचरण खुद वांरी निजरां में ई
अेक लूंठौ सवाल बण जावै।&lt;/span&gt;’&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; अतुल कनक आपरै दोय उपन्यासां- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जूण&lt;/span&gt;–&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जातरा&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;छेकड़लो
रास&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रै मारफत राजस्थानी उपन्यास-जातरा नै
नवै कथ्य अर सिल्प सूं आगै बधावै। पुरस्कृत उपन्यास &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जूण जातर&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अबोट
कथानक नै अंवेरै तो आज री सगळा सूं लांठी जरूरत पाणी खातर आपरै पाठकां नैं सावचेत
ई करै। &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;छेकड़लो रास&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मांय प्रेम त्याग अर समरण नैं नवी बानगी रूप
देख सकां। अतुल कनक रा उपन्यास कथ्य र सिल्प दोनू दीठ सूं उल्लेखजोग कैया जावै।
कोटा अंचल महक लियां गिरधारी लाल मालव रो ओर एक भगीरथ उपन्यास ई उल्लेखजोग कैयो
जाय सकै इण मांय लोकजीवण रो सांगोपांग चितराम मिलै।&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; मधु आचार्य &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आशावादी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;नैं साहित्य अकादेमी पुरस्कार &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;गवाड़&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यास
खातर अरपित करीज्यो जिको उत्तर आधुनिकता रो पैलो उपन्यास मान्यो जावै। घणी जसजोग
बात कै आशावादी लगोलग उपन्यास विधा मांय सक्रिय है अर अबार तांई अपारा छव
राजस्थानी उपन्यास साम्हीं आ चुक्या- भूत भूत रो गळो मोसै&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अवधूत&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आडा-तिरछा
लोग&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आस री अमावस&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;डोकरी। छोटी-छोटी ओळ्यां मांय उपन्यासकार जाणै
जीवण रा केई केई अरथां नैं आपां साम्हीं खोल&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;र
राखै। &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;गवाड़&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रै
मोटै फलक माथै जाणै उपन्यासकार साव नजीक सूं इणी सूं किणी अवधूत री कथा आपां
साम्हीं रचै। भूत सबद रो नवो मायनो भूत भूत रो गळो मोसै उपन्यास मांय मिलै तो इण
दुनिया रा आडा-तिरछा लोग उणी उत्तर आधुनिक समाज सूं जुड़ियोड़ा चरित्र है। आ
उपन्यासां मांय बदळतै समाज रो असली चैरो मिलै। उपन्यासकार आपरी कथा मांय बात मांय
सूं बात निकाळतो संवाद सूं केई मारग निकाळै जिण री परख बगत करैला। समाज री सजगता आं
उपन्यासां मांय हरेक रो ध्यान खींचै।&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; वरिष्ठ उपन्यासकार श्रीलाल नथमल जोशी रो &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सरणागत&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यास
बियां तो घणो पैली लिखीज्यो पण छप्यो 2004 मांय। श्रीलाल नथमल जोशी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अन्नाराम सुदामा&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;यादवेंद्र
शर्मा &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;चंद्र&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आद
पछै जिण उपन्यासकारां उपन्यास विधा मांय पूरै मनोयोग सूं काम करियो उण मांय जसजोग
नांव देवकिशन राजपुरोहित अर देवदास रांकावत रो मानीजै। देवकिशन राजपुरोहित
राजस्थानी रा मानीता उपन्यास मानीजै अर लारलै दोय दसक मांय आपरी ग्रंथावळी अर
अभिनंदन ग्रंथ रै मारफत पांच उपन्यास साम्हीं आया- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;किरण&lt;/span&gt;’, ‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;किसन&lt;/span&gt;’, ‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;गवरी&lt;/span&gt;’, ‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;संथारो&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;खेजड़ी&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;।
उण पछै &lt;/span&gt;`&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;बैकुंठी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यास
आयो। सिल्प पेटै बात करां तो राजपुरोहित आपरी बाण मुजब उपन्यास रो नांव तीन आखरां
रो राख्या करै&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर बै होटल मांय हत्या सूं जुड़ियै
कथानक नैं पैली बार राजस्थानी मांय किरण उपन्यास मांय परोटै। पांच उपन्यासां मांय
सूं &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;संथारो&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;री
बात करणी चावूं। धरम रै नांव माथै बडेरा अर मायतां री जिण ढाळै घर-परिवार मांय गत
बिगड़ रैयी है उण रो काळजो हिलावै जिसो चितराम इण उपन्यास मांय घणो जसजोग कैयो
जावैला। &lt;/span&gt;`&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;बैकुंठी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यासा
री आ खायिसत कैवां कै ग्रंथावली मांय एक व्यंग्य छ्प्यो इणी नांव सूं&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;इणी व्यंग्य नैं उपन्यास रो पैलो अध्याय बणा&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;र ओ उपन्यास लिखणो एक प्रयोग कैयो जावैला। ओ
व्यंग्य उपन्यास बण सकतो हो पण भासा मांय बातपोसी रो अंदाज अर सिल्प सूं ओ एक
सामाजिक उपन्यास री गिणती बधावै। &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;खेजड़ी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यास
इतिहास नैं परोटै।&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; देवदास रांकावत आपरै जोरावर पदमा सूं नांव
कमायो अर उण पछै बै उपन्यास विधा में पूरै समरण सूं जसजोग काम करियो। गांव ! थारै
नांव&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मुळकती मौत कळपती काया&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;धरती रो सुरग आद सूं समाज मांय अलोप हुवतै
संस्कारां री बात बै उठावै। बातपोस दांई बै रंजकता साथै कथा कैवै। बी.अेल.माली &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अशांत&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रो
अबोली अर ताऊ शेखावाटी रो बिदामी मौसी नारी जूण री अबखायां नैं ऊंडै तांई अंगेजै।
साहित्य अकादेमी सूं सम्मानित रचनाकारां मांय कहाणीकार मेजर रतन जांगिड़ रो नांव ई
अठै लियो जावणो जरूरी समझूं&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कारण कै लारलै दोय दसक मांय आपरा दोय
उपन्यास- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;फूली देवी&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सींवां
री पीड़&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;साम्हीं आया। चरित्र प्रधान उपन्यास री
आफळ मांय फौजी जूण री मनगत &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सींवां री मांय घणै मारमिक रूप मांय
साम्हीं आवै। नवनीत पाण्डे रै दोय उपन्यासां &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;माटी
जूण&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;दूजो
छैड़ो&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;री नायिकावां आधुनिकता अर परंपरा रा
केई सांधां नै अेकैसाथै देखण रा जतन करै। कलेक्टर महिला चरित्र री कथा सूं
राजस्थानी उपन्यासां रो मूळ कथ्य नारी जूण मांय की नुंवा रंग जुड़ जावै। &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; उपन्यास रै पेटै अबै कीं भरोसैमंद नुवा
नांवा मांय भरत ओळा&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रामेसर गोदारा&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;प्रमोद कुमार शर्मा&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अरविंद सिंह आशिया&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जितेन्द्र निर्मोही&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;श्याम जांगिड़ आद रा नांव मान सकां। भरत रै
दोनूं उपन्यासां- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;घुळगांठ&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;अर &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;घुळगांठ माथै घुळगांठ&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मांय कहाणियां रै कोलाज सूं उपन्यास नै साधण री
खेचळ हुई। उपन्यास मांय न्यारै-न्यारै अध्ययां रा सिरैनांव राखण री दीठ सूं गवाड
अर मधु आचार्य रा बीजा उपन्यास ई सिरै कैया जाय सकै। न्यारै न्यारै अध्यायां मांय
घुळगांठ रो कथानक नवै जमानै री हवा नै सबदां मांय बांधै। तीन भाइल्यां- प्रतिभा
अग्रवाल&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;प्रीति आडवाणी अर मनीषा मेघवाळ अर
च्यार भायला- इण्डू चौधरी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;किसन मेघवंसी&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;पंकज भारद्वाज अर विपिन गुप्ता री सींव मांय
रचीजी घुळगांठ री कथा मांय भाषण&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कविता अर गीत रो पूरो-पूरो पाठ देवणो
सिल्प री कमजोरी मान सकां। सवाल ओ पण करियो जासी कै कांई युवा पीढी रै हुवतै नैतिक
पतन नैं दरसाण खातर भरत ओळा सामाजिक सद्भाव रै नांव माथै च्यार जणा नैं छांट&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;र माडाणी भाइला बणा दिया है&lt;/span&gt;? &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;घुळगांठ असल मांय नवजवानां रै खूटतै लूण-लखण री
घंटी बाजावै। आ रचना बगत रैवतां सावचेत करण री रचना है। लेखक री आ दमदार कोसिस है&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सो इण नैं जातिय गांठ रूप नीं दोस्ती रै
गंठजोड़ै रूप संबंधां नैं बणावण अर निभावण री जसजोग कथा जाणा तो ठीक रैवैला।&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; दूजै उपन्यास &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;घुळगांठ माथै घुळगांठ&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मांय ई युवा वर्ग री लापरवाही&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;दारू री लत भेळै मौज-मस्ती री जूण नैं ले डूबण
री चिंता है। घुळगांठ हाल ई समाज मांय अंधविश्वास अर साधु-मोड़ा रा झाडा-झपेटा री
बानगी है। कानून-कायदा रै मिस समाज मांय गांठां अर घुळगांठ प्रेम अर पतियारै नैं
खांडो करण री करुण-कहाणी ओ उपन्यास आपां साम्हीं ओ सवाल साम्हीं राखै कै कांई अंत
सदीव पूरो कथ्य रो खातमो हुवै का जठै कोई कहाणी-उपन्यास संपूर्ण हुवै&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;बठै ई उण रै नवै जलम रो सुपनो जलमै। &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; नौरंगजी
री अमर कहाणी में श्याम जांगिड़ नवै सिल्प मांय प्रयोग करै। कथ्य मांय नायक नायिका
रै प्रेम री ठौड स्वामी भक्ति है जिण नै नवीं आंख्यां देख नीं सकै। टूण्डौ मूण्डी
मांय रामेसर गोदारा आपां साम्हीं एक नवो चरित्र राखै तो गोटी मांय प्रमोद कुमार
शर्मा आज रै बेकाबू हलातां रा केई जसजोग चितराम राखै। अरविंद सिंह आशिया सिंझ्या
रै मारफत नवी भासा अर सिल्प सूं नायिका रै जूण री सिंझ्या रो जसजोग चितराम राखै।
जितेन्द्र निर्मोही रै नुगरी मांय लुगाई जूण री न्यारी निरवाळी कथा मिलै जिकी आज
रै बदळतै बगत नैं बखाणै। गिरिजा शंकर शर्मा रै क्रांति रा जोरावर मांय ऐतिहासिकता
प्रभावित करै तो मनमोहन सिंह यादव रै उपन्यास कुदरत सूं कुचमाद मांय ग्रामीण जूण
रा मनमोवणा चितराम मिलै साथै ई बदळतै ग्रामीण समाज री बानगी सूं आज रै मोटै सवाल
नै उपन्यासकार राखै। शहीद री जिया जूण माथै अर कारगिल नैं केंद्र मांय राखता
उपन्यासकार गोरधनसिंह शेखावत रो एक शहीद फौजी उपन्यास नवै कथ्य सारू अठै याद कर
सकां।&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; उपन्यास जातरा मांय सरदार अली पड़िहार रा
उपन्यास- सोनल अर उडग्या पंख पसार समाज मा&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;ंय शिक्षा रै
महतम नैं बतावै।&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt; मोहन
थानवी रा उपन्यास कैलेंडर सूं बारै अर&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कुसुम
संतो धार्मिक पाखंडा माथै चोट करै तो भंवरलाल महरिया&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रा दोय उपन्यास-&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;लीरां लीरां है जमारो अर बिणजारो लोकरंग मांय
न्यारी न्यारी छिब राखता राजस्थान रै मिनखां री जूझ नैं उजागर करै। माणक तुलसीराम
गौड़ रा जीत रो सेवरो&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;पीड़ री पांती अर हेत रो हेलो तीनूं
उपन्यासां मांय घर परिवार अर समाज रा बदळावां नैं संस्कारां री दीठ सूं देखण-परखण
रो प्रयास है। करड़कू नांव सूं मनोज कुमार स्वामी रो उपन्यास आयो जिण नैं बां री
आत्मकथा रो दूजो खंड मान सकां। जूण री जूझ रै इण चितराम मांय मिनख री बणती बिगडती
साख साम्हीं आवै। विधावां मांय आंतरो साव कमती रैयग्यो है। आत्मकथात्मक उपन्यासां
री दीठ सूं ओ जसजोग काम कैयो जावैला।&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; महिला उपन्यासकारां री बात करां तो मून रा
चितराम (आनंदकौर व्यास)&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;राधा (कमला &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कमलेश&lt;/span&gt;’), &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;नेह
रौ नातौ (जेबा रशीद)&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;कितरी दूर पड़ाव&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मिट्ठू (सुखदा कछवाह) अर अैड़ो क्यूं &lt;/span&gt;? (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;बसंती पंवार) री कलमां पाखती जिया-जूण रा लांबा
नैं लूंठा अनुभव रैया&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जिण सूं आं उपन्यासां मांय लुगाई जूण
री अबखायां-अवळायां नैं सबद मिल्या। दूजै पासी नवी कलमां रा उपन्यास- पोतीवाड़
(रीना मेनारिया)&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;जीवाजूंण रा कापा (&lt;span class="il"&gt;अनुश्री&lt;/span&gt; राठौड़)&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;आठवीं कुण&lt;/span&gt;? (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मनीषा
आर्य सोनी)&lt;/span&gt;, (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;सन्तोष चौधरी) अर हेत री हूंस (सीमा
भाटी) इणी परंपरा नैं आगै बधावै।&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;म्हैं
म्हारी बात भवानी शंकर व्यास &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;विनोद&lt;/span&gt;’ &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;रै
सबदां सूं पूरी करूं&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;बै लिखै- &lt;/span&gt;‘&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;उपन्यासां रो भविष्य ऊजळो है काळ रा झपेटा खाय&lt;/span&gt;’&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;र उपन्यासां रै नांव माथै टिकायोड़ा केई काचा&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;मामूली अर गैर जरूरी उपन्यास आपौआप झड़ जासी अर
काळ सूं बंतळ करण वाळा काळ री सींव लांघणवाळा अर काळ माथै छाप छोडणिया उपन्यास ई
कायम रैसी।&lt;/span&gt;’ (&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;राजस्थली : मार्च&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 12pt;"&gt;2009)&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left; text-indent: 0.5in;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi8IGeYrIPmK5rvnj8VUqmKM7v7cRHF-NW5_qso0j_m9Kdm551aipYLoNyUbdTovR8xmW-X_KDP3qYqXWX1vX95r6o8KpxcXuebg6VhkqgdTzU3gShD6fLUOKwBylkZvnS9Hp1JujnzQLg3EkE3O9ocJr1Jivz2-8CHSomhHOhq-qDZ1-pdJbWMijkz0g/s1280/67313184_1421141498023830_5858060629801172992_n.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="622" data-original-width="1280" height="312" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi8IGeYrIPmK5rvnj8VUqmKM7v7cRHF-NW5_qso0j_m9Kdm551aipYLoNyUbdTovR8xmW-X_KDP3qYqXWX1vX95r6o8KpxcXuebg6VhkqgdTzU3gShD6fLUOKwBylkZvnS9Hp1JujnzQLg3EkE3O9ocJr1Jivz2-8CHSomhHOhq-qDZ1-pdJbWMijkz0g/w640-h312/67313184_1421141498023830_5858060629801172992_n.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left; text-indent: 0.5in;"&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 16pt;"&gt;डॉ.
नीरज दइया&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: Calibri, sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: left;"&gt;&lt;!--[if gte mso 9]&gt;&lt;xml&gt;
 &lt;o:OfficeDocumentSettings&gt;
  &lt;o:AllowPNG/&gt;
 &lt;/o:OfficeDocumentSettings&gt;
&lt;/xml&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if gte mso 9]&gt;&lt;xml&gt;
 &lt;w:WordDocument&gt;
  &lt;w:View&gt;Normal&lt;/w:View&gt;
  &lt;w:Zoom&gt;0&lt;/w:Zoom&gt;
  &lt;w:TrackMoves/&gt;
  &lt;w:TrackFormatting/&gt;
  &lt;w:PunctuationKerning/&gt;
  &lt;w:ValidateAgainstSchemas/&gt;
  &lt;w:SaveIfXMLInvalid&gt;false&lt;/w:SaveIfXMLInvalid&gt;
  &lt;w:IgnoreMixedContent&gt;false&lt;/w:IgnoreMixedContent&gt;
  &lt;w:AlwaysShowPlaceholderText&gt;false&lt;/w:AlwaysShowPlaceholderText&gt;
  &lt;w:DoNotPromoteQF/&gt;
  &lt;w:LidThemeOther&gt;EN-US&lt;/w:LidThemeOther&gt;
  &lt;w:LidThemeAsian&gt;X-NONE&lt;/w:LidThemeAsian&gt;
  &lt;w:LidThemeComplexScript&gt;HI&lt;/w:LidThemeComplexScript&gt;
  &lt;w:Compatibility&gt;
   &lt;w:BreakWrappedTables/&gt;
   &lt;w:SnapToGridInCell/&gt;
   &lt;w:WrapTextWithPunct/&gt;
   &lt;w:UseAsianBreakRules/&gt;
   &lt;w:DontGrowAutofit/&gt;
   &lt;w:SplitPgBreakAndParaMark/&gt;
   &lt;w:EnableOpenTypeKerning/&gt;
   &lt;w:DontFlipMirrorIndents/&gt;
   &lt;w:OverrideTableStyleHps/&gt;
   &lt;w:UseFELayout/&gt;
  &lt;/w:Compatibility&gt;
  &lt;m:mathPr&gt;
   &lt;m:mathFont m:val="Cambria Math"/&gt;
   &lt;m:brkBin m:val="before"/&gt;
   &lt;m:brkBinSub m:val="&amp;#45;-"/&gt;
   &lt;m:smallFrac m:val="off"/&gt;
   &lt;m:dispDef/&gt;
   &lt;m:lMargin m:val="0"/&gt;
   &lt;m:rMargin m:val="0"/&gt;
   &lt;m:defJc m:val="centerGroup"/&gt;
   &lt;m:wrapIndent m:val="1440"/&gt;
   &lt;m:intLim m:val="subSup"/&gt;
   &lt;m:naryLim m:val="undOvr"/&gt;
  &lt;/m:mathPr&gt;&lt;/w:WordDocument&gt;
&lt;/xml&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if gte mso 9]&gt;&lt;xml&gt;
 &lt;w:LatentStyles DefLockedState="false" DefUnhideWhenUsed="false"
  DefSemiHidden="false" DefQFormat="false" DefPriority="99"
  LatentStyleCount="371"&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="0" QFormat="true" Name="Normal"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 7"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 8"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="heading 9"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 7"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 8"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index 9"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 7"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 8"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="toc 9"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Normal Indent"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="footnote text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="annotation text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="header"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="footer"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="index heading"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="35" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="caption"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="table of figures"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="envelope address"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="envelope return"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="footnote reference"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="annotation reference"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="line number"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="page number"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="endnote reference"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="endnote text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="table of authorities"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="macro"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="toa heading"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Bullet"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Number"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Bullet 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Bullet 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Bullet 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Bullet 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Number 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Number 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Number 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Number 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="10" QFormat="true" Name="Title"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Closing"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Signature"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="1" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="Default Paragraph Font"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text Indent"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Continue"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Continue 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Continue 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Continue 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="List Continue 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Message Header"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="11" QFormat="true" Name="Subtitle"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Salutation"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Date"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text First Indent"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text First Indent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Note Heading"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text Indent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Body Text Indent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Block Text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Hyperlink"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="FollowedHyperlink"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="22" QFormat="true" Name="Strong"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="20" QFormat="true" Name="Emphasis"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Document Map"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Plain Text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="E-mail Signature"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Top of Form"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Bottom of Form"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Normal (Web)"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Acronym"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Address"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Cite"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Code"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Definition"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Keyboard"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Preformatted"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Sample"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Typewriter"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="HTML Variable"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Normal Table"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="annotation subject"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="No List"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Outline List 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Outline List 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Outline List 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Simple 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Simple 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Simple 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Classic 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Classic 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Classic 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Classic 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Colorful 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Colorful 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Colorful 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Columns 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Columns 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Columns 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Columns 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Columns 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 7"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Grid 8"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 7"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table List 8"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table 3D effects 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table 3D effects 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table 3D effects 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Contemporary"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Elegant"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Professional"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Subtle 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Subtle 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Web 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Web 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Web 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Balloon Text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="Table Grid"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" UnhideWhenUsed="true"
   Name="Table Theme"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" Name="Placeholder Text"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="1" QFormat="true" Name="No Spacing"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="60" Name="Light Shading"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="61" Name="Light List"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="62" Name="Light Grid"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="63" Name="Medium Shading 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="64" Name="Medium Shading 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="65" Name="Medium List 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="66" Name="Medium List 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="67" Name="Medium Grid 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="68" Name="Medium Grid 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="69" Name="Medium Grid 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="70" Name="Dark List"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="71" Name="Colorful Shading"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="72" Name="Colorful List"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="73" Name="Colorful Grid"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="60" Name="Light Shading Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="61" Name="Light List Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="62" Name="Light Grid Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="63" Name="Medium Shading 1 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="64" Name="Medium Shading 2 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="65" Name="Medium List 1 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" SemiHidden="true" Name="Revision"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="34" QFormat="true"
   Name="List Paragraph"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="29" QFormat="true" Name="Quote"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="30" QFormat="true"
   Name="Intense Quote"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="66" Name="Medium List 2 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="67" Name="Medium Grid 1 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="68" Name="Medium Grid 2 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="69" Name="Medium Grid 3 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="70" Name="Dark List Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="71" Name="Colorful Shading Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="72" Name="Colorful List Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="73" Name="Colorful Grid Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="60" Name="Light Shading Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="61" Name="Light List Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="62" Name="Light Grid Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="63" Name="Medium Shading 1 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="64" Name="Medium Shading 2 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="65" Name="Medium List 1 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="66" Name="Medium List 2 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="67" Name="Medium Grid 1 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="68" Name="Medium Grid 2 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="69" Name="Medium Grid 3 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="70" Name="Dark List Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="71" Name="Colorful Shading Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="72" Name="Colorful List Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="73" Name="Colorful Grid Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="60" Name="Light Shading Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="61" Name="Light List Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="62" Name="Light Grid Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="63" Name="Medium Shading 1 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="64" Name="Medium Shading 2 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="65" Name="Medium List 1 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="66" Name="Medium List 2 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="67" Name="Medium Grid 1 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="68" Name="Medium Grid 2 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="69" Name="Medium Grid 3 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="70" Name="Dark List Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="71" Name="Colorful Shading Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="72" Name="Colorful List Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="73" Name="Colorful Grid Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="60" Name="Light Shading Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="61" Name="Light List Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="62" Name="Light Grid Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="63" Name="Medium Shading 1 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="64" Name="Medium Shading 2 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="65" Name="Medium List 1 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="66" Name="Medium List 2 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="67" Name="Medium Grid 1 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="68" Name="Medium Grid 2 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="69" Name="Medium Grid 3 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="70" Name="Dark List Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="71" Name="Colorful Shading Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="72" Name="Colorful List Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="73" Name="Colorful Grid Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="60" Name="Light Shading Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="61" Name="Light List Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="62" Name="Light Grid Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="63" Name="Medium Shading 1 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="64" Name="Medium Shading 2 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="65" Name="Medium List 1 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="66" Name="Medium List 2 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="67" Name="Medium Grid 1 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="68" Name="Medium Grid 2 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="69" Name="Medium Grid 3 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="70" Name="Dark List Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="71" Name="Colorful Shading Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="72" Name="Colorful List Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="73" Name="Colorful Grid Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="60" Name="Light Shading Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="61" Name="Light List Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="62" Name="Light Grid Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="63" Name="Medium Shading 1 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="64" Name="Medium Shading 2 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="65" Name="Medium List 1 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="66" Name="Medium List 2 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="67" Name="Medium Grid 1 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="68" Name="Medium Grid 2 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="69" Name="Medium Grid 3 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="70" Name="Dark List Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="71" Name="Colorful Shading Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="72" Name="Colorful List Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="73" Name="Colorful Grid Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="19" QFormat="true"
   Name="Subtle Emphasis"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="21" QFormat="true"
   Name="Intense Emphasis"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="31" QFormat="true"
   Name="Subtle Reference"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="32" QFormat="true"
   Name="Intense Reference"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="33" QFormat="true" Name="Book Title"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="37" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" Name="Bibliography"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="39" SemiHidden="true"
   UnhideWhenUsed="true" QFormat="true" Name="TOC Heading"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="41" Name="Plain Table 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="42" Name="Plain Table 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="43" Name="Plain Table 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="44" Name="Plain Table 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="45" Name="Plain Table 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="40" Name="Grid Table Light"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46" Name="Grid Table 1 Light"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="Grid Table 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="Grid Table 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="Grid Table 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="Grid Table 5 Dark"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51" Name="Grid Table 6 Colorful"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52" Name="Grid Table 7 Colorful"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="Grid Table 1 Light Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="Grid Table 2 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="Grid Table 3 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="Grid Table 4 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="Grid Table 5 Dark Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="Grid Table 6 Colorful Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="Grid Table 7 Colorful Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="Grid Table 1 Light Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="Grid Table 2 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="Grid Table 3 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="Grid Table 4 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="Grid Table 5 Dark Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="Grid Table 6 Colorful Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="Grid Table 7 Colorful Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="Grid Table 1 Light Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="Grid Table 2 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="Grid Table 3 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="Grid Table 4 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="Grid Table 5 Dark Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="Grid Table 6 Colorful Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="Grid Table 7 Colorful Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="Grid Table 1 Light Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="Grid Table 2 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="Grid Table 3 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="Grid Table 4 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="Grid Table 5 Dark Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="Grid Table 6 Colorful Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="Grid Table 7 Colorful Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="Grid Table 1 Light Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="Grid Table 2 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="Grid Table 3 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="Grid Table 4 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="Grid Table 5 Dark Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="Grid Table 6 Colorful Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="Grid Table 7 Colorful Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="Grid Table 1 Light Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="Grid Table 2 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="Grid Table 3 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="Grid Table 4 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="Grid Table 5 Dark Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="Grid Table 6 Colorful Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="Grid Table 7 Colorful Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46" Name="List Table 1 Light"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="List Table 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="List Table 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="List Table 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="List Table 5 Dark"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51" Name="List Table 6 Colorful"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52" Name="List Table 7 Colorful"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="List Table 1 Light Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="List Table 2 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="List Table 3 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="List Table 4 Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="List Table 5 Dark Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="List Table 6 Colorful Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="List Table 7 Colorful Accent 1"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="List Table 1 Light Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="List Table 2 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="List Table 3 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="List Table 4 Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="List Table 5 Dark Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="List Table 6 Colorful Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="List Table 7 Colorful Accent 2"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="List Table 1 Light Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="List Table 2 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="List Table 3 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="List Table 4 Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="List Table 5 Dark Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="List Table 6 Colorful Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="List Table 7 Colorful Accent 3"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="List Table 1 Light Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="List Table 2 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="List Table 3 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="List Table 4 Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="List Table 5 Dark Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="List Table 6 Colorful Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="List Table 7 Colorful Accent 4"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="List Table 1 Light Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="List Table 2 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="List Table 3 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="List Table 4 Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="List Table 5 Dark Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="List Table 6 Colorful Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="List Table 7 Colorful Accent 5"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="46"
   Name="List Table 1 Light Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="47" Name="List Table 2 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="48" Name="List Table 3 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="49" Name="List Table 4 Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="50" Name="List Table 5 Dark Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="51"
   Name="List Table 6 Colorful Accent 6"/&gt;
  &lt;w:LsdException Locked="false" Priority="52"
   Name="List Table 7 Colorful Accent 6"/&gt;
 &lt;/w:LatentStyles&gt;
&lt;/xml&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if gte mso 10]&gt;
&lt;style&gt;
 /* Style Definitions */
 table.MsoNormalTable
	{mso-style-name:"Table Normal";
	mso-tstyle-rowband-size:0;
	mso-tstyle-colband-size:0;
	mso-style-noshow:yes;
	mso-style-priority:99;
	mso-style-parent:"";
	mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
	mso-para-margin-top:0in;
	mso-para-margin-right:0in;
	mso-para-margin-bottom:10.0pt;
	mso-para-margin-left:0in;
	line-height:115%;
	mso-pagination:widow-orphan;
	font-size:11.0pt;
	font-family:"Calibri",sans-serif;
	mso-ascii-font-family:Calibri;
	mso-ascii-theme-font:minor-latin;
	mso-hansi-font-family:Calibri;
	mso-hansi-theme-font:minor-latin;
	mso-bidi-font-family:"Times New Roman";}
&lt;/style&gt;
&lt;![endif]--&gt;

&lt;/p&gt;&lt;table border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" class="MsoNormalTable" style="border-collapse: collapse; mso-padding-alt: 2.9pt 5.75pt 2.9pt 5.75pt; mso-yfti-tbllook: 1184; width: 100%px;"&gt;
 &lt;tbody&gt;&lt;tr style="mso-yfti-firstrow: yes; mso-yfti-irow: 0; mso-yfti-lastrow: yes;"&gt;
  &lt;td style="border-left: solid #4F81BD 2.25pt; border: medium none; mso-border-left-themecolor: accent1; padding: 2.9pt 5.75pt; width: 97.3%;" valign="top" width="97%"&gt;
  &lt;p class="MsoHeader"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="color: red; font-family: &amp;quot;Cambria&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;"&gt;28 &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="color: red; font-family: &amp;quot;Mangal&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;"&gt;जुलाई&lt;/span&gt;&lt;span face="&amp;quot;Nirmala UI&amp;quot;, sans-serif" lang="HI" style="color: red; font-size: 10pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style="color: red; font-family: &amp;quot;Cambria&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;"&gt;2019 &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="color: red; font-family: &amp;quot;Mangal&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;"&gt;रायसिंहनगर में साहित्य अकादेमी परिसंवाद में
  पठित आलेख&lt;/span&gt;&lt;span face="&amp;quot;Nirmala UI&amp;quot;, sans-serif" lang="HI" style="color: red; font-size: 10pt;"&gt;- &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="color: red; font-family: &amp;quot;Mangal&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;"&gt;डॉ&lt;/span&gt;&lt;span face="&amp;quot;Nirmala UI&amp;quot;, sans-serif" lang="HI" style="color: red; font-size: 10pt;"&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="color: red; font-family: &amp;quot;Mangal&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;"&gt;नीरज दइया&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class="MsoHeader"&gt;&lt;span class="x193iq5w xeuugli x13faqbe x1vvkbs x1xmvt09 x1lliihq x1s928wv xhkezso x1gmr53x x1cpjm7i x1fgarty x1943h6x xudqn12 x3x7a5m x6prxxf xvq8zen xo1l8bm xzsf02u x1yc453h" dir="auto"&gt;रायसिंहनगर
 में साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली द्वारा आयोजित परिसंवाद- ‘पिछले दो दशक 
में राजस्थानी उपन्यास’ के दूसरे सत्र में वरिष्ठ साहित्यकार डॉ. मंगत बादल
 और डॉ. सत्यनारायण सोनी के साथ मुझे भी अपनी बात साझा करने का अवसर मिला।&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span lang="HI" style="color: red; font-family: &amp;quot;Mangal&amp;quot;, serif; font-size: 10pt;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Cambria&amp;quot;,serif; font-size: 10pt; mso-ascii-theme-font: major-latin; mso-bidi-font-family: Mangal; mso-bidi-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-fareast-theme-font: major-fareast; mso-hansi-theme-font: major-latin;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
  &lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&amp;nbsp; &lt;b&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: Mangal,serif; font-size: 16pt;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhbC6xdEsEWjwf6MYtgU1PL7oCKneGVMbqLS8S6CLa7GdNLhJ-DxZBYgVvg7XfJ9WteJ6nFgoCkpugxbfgSW_pgqRGOjxnEak_Yoluw2Whdrtm24KOyuMYfgf0GMvsgJ7QiX-0v1zijwzV4GwpyAl5rultVsBFW2Wb8TRbkT2mTl8V_HO3eNXscM2dHnQ/s72-w640-h312-c/67557869_1421141528023827_1259590152729133056_n.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>सांवर दइया सूं बात-बतळावण करता कन्हैयालाल भाटी</title><link>http://negchar.blogspot.com/2023/03/blog-post.html</link><category>कन्हैयालाल भाटी</category><category>सांवर दइया</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Sun, 12 Mar 2023 09:02:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-2461240771253680092</guid><description>&lt;h2 style="text-align: left;"&gt;&lt;span style="color: red;"&gt;बगत रै सागै भाषा परिष्कृत होवै : सांवर दइया&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhQUdFUMty6evfokD3xY0d18szt0d86NCSSgDGMohW5qRHCKK7i9kQsXVW_0up20pc3U9cF8yaV8dg_rG_psb6og7fzXOidXFugJ5oMtExnvJ20cOHhGNohhrchinKp7SdQyUhOqZtNkfFq9Oj0eG0HC2nki7CSzqkrDjsWbReXHq0chwmWCe3FpIn5TQ/s1429/Document%204_5.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1052" data-original-width="1429" height="472" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhQUdFUMty6evfokD3xY0d18szt0d86NCSSgDGMohW5qRHCKK7i9kQsXVW_0up20pc3U9cF8yaV8dg_rG_psb6og7fzXOidXFugJ5oMtExnvJ20cOHhGNohhrchinKp7SdQyUhOqZtNkfFq9Oj0eG0HC2nki7CSzqkrDjsWbReXHq0chwmWCe3FpIn5TQ/w640-h472/Document%204_5.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;p&gt;• राजस्थानी गद्य री मौजूदा हालत कांई है? लोग रेखाचितराम तो घणाई लिख्या, पण चोखी कहाणियां अर उपन्यासां री कमी है। थांरी कांई राय है?&lt;br /&gt;- आज रै दिन राजस्थानी गद्य में जिको कीं लिखीज रैयो है, वो कोई माड़ो कोनी। अनेकूं लोग कहाणियां लिख रैया है अर सांतरी कहाणियां लिख रैया है। उपन्यास री बात करतां ई सुदामाजी री नांव चेतै आवै। कहाणी रै क्षेत्र में आदरजोग बिज्जी (श्री विजयदान देथा) रो नाम सिरै। दूजै कथाकारां में नृसिह जी राजपुरोहित, श्री. न. जोशी, रामेश्वर दयाळ श्रीमाली पर भ्रमर तांई अअछी कहाणियां लाधै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;अबै रेखाचितरामां री बात करां। रेखाचितराम खूब लिखीज्या। आ तो लेखकां रै जुड़ाव री बात है के बै कांई लिखै। हो सके, आं लोगां नै आपरै नेड़ै रैवणियां में कीं खास बातां निजर आई हुवैला, बांरै व्यक्तित्व री खासियतां ई लेखकां रै मन-मगज में ऊंडै तांई रही हुवैला अर बांनै दूजां तक संप्रेषित करण री बाध्यता लखाई हुवैली।&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;• आज राजस्थानी नै भाषा रो दरजो दिरावण सारू अेक आंदोलन से जरूरत है। राजस्थानी नै ओ दरजी दिरावण सारू आधुनिक स्तर रो साहित्य सिरजल करणो पड़सी, इण बाबत आपरा, विचार कांई है? &lt;br /&gt;- देखो सा, इस रै लारै जे सिरफ राजनैतिक स्तर रै आंदोलन री बात है तो म्हैं इण नै फालतू बात समझूं। अैड़ा आंदोलन पांच सात लोगां रा नाम उछाळ’र पूरा हो जावै। इण सारू तो अेक बात समझ में आवै कै राजस्थानी में कै राजस्थानी में खूब खूब लिख्यो जावै... इण रै प्रचार-प्रसार रै माध्यमां री सुविधा पांगरै... हर अेक आदमी रै आपरी रुचि रै मुजब बांचण नै मिळै... अेकर आपां नै अेकदम उत्कृष्ट री बात अेक्कानी राखणी पड़सी। अबार तो अेक ई लक्ष्य हुवणो चाइज कै आ जन-जन तांई कियां पूगै।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• केई वळा ओ आरोप लगाइजै कै राजस्थानी आधुनिक संवेदनावां व्यक्त नीं कर सकै। इण भाषा री मूळ आत्मा सामंती है?&lt;br /&gt;- राजस्थानी में आज रै जुग री उळझ्योड़ी बातां भी कथीज सकै अर साव नुंवै ढंग सू कथीज सकै। श्री नारायण सिंह भाटी, सत्यप्रकाश जोशी, सेठिया जी, कल्याणसिंह राजावत री कवितावां देखो.... पछै तेजसिंह जोधा, पारस परोड़ा, चन्द्रप्रकाश देवळ, प्रेमजी प्रेम री कवितावां देखो... आपनै खुद ई लखावैला कै आधुनिक परिपेख में संवेदनावां अभिव्यक्ति करण में ई राजस्थानी कित्ती जबरदस्त अर सिमरिध भाषा है।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी री मूळ आत्मा नै सामंती कैवण लारै थांरी कांई मनस्या है? किणी भाषा री आत्मा आपणी आत्मा दांई’ज अजर-अमर हुवै? जुग री बधती अबखयां सागै बींरो रूप कोनी बदळै कांई! डिंगळ री शब्दावली अर आज री राजस्थानी कवितावां री शब्दावली अेक सरखी लखावै थांनै? म्हनै तो जूनै कवियां री अर आज रै कवियां री अनुभूति में साफ छेती लखावै... आज आं कवियां री भाषा अर शिल्प री पड़ताळ करियां लखावै कै बदळतै जीवण रूप अर जटिल हुबती जिंदगाणी नै अै लोग सबळै ढंग सूं सामै लावरण में लाग्योड़ा है। थांरी बात नै इण ढंग सू उलट’र पूछ- अंगरेजी रा भगत कह सकै कै हिंदी री आत्मा गुलामां री है... अबै थे कांई कैवोला? म्हैं तो आ मानूं कै बगत रै सागै-सागै भाषा रो परिष्कार हुवै.... आदमी री जिंदगाणी ज्यूं-ज्यूं उळझती जावै बींरी अवखायां बधती जावै, त्यूं-त्यूं अभिव्यक्ति रा रूप ई बदळै अर भाषा ई बदळै...&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;इण बदळती भाषा प्रकृति नै आप ‘बेलि किसन रुकमणी री', 'बोल भारमली' या 'मीरा' या तेजसिह अर चंद्रप्रकाश देवळ री कवितावां री भाषा नै मिला'र देखो, कांई आं में किणी भांत रो फरक नीं है? &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;गद्य में वचनिकावां या ख्यातां-बातां नै लेवो। पछै बिज्जी पर सुदामाजी रो गद्य सामै राखो। इण रो फरक परतख निगै आवैला।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• राजस्थान में अेकरूपता री कमी रो आरोप लगाइजै। हाड़ौती, ढूंढाणी, मेवाडी, मारवाड़ी अेक दूजा खातर आपरी है? मानक रूप नीं हुवण सूं दूजी अखबायां ई लाधै।&lt;br /&gt;-थांरी आ बात किसी हद तांई साची हो सकै, पण लोग अेक दूजै री बात समझ नीं सकै, आ म्हैं कोनी मानूं। प्रेमजी प्रेम री बात करां। थारै हिसाब सूं बै हाड़ौती रा कवि है, पर लोग बानै चाव सूं सुणै-बांचै आई बात सवाईसिंहजी धमोरा बाबत कह सकां। लोग बांनै ई हरख सूं सुणै-बांचै, जद कै बै ढूंढाणी पुट देवै...&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;भाषा रै मानक रूप री अबखायी मेटण सारू पत्र-पत्रिकावां चाइजै... बांरो काळ है...&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;किणी भाषा नै मानक रूप देवण खातर गद्य लेखकां री जिम्मेदारी लूंठी हुवै। सूझ बूझ वाळा संपादकां री जरूरत हुवै। अवार 'माणक’ रै मारफत ओ काम चालू है। केई लोग बीं सूं असहमत ई है। पर अेक पुख्ता कोशिश तो चालू है। राजस्थानी प्रचार सभा जयपुर ई इण काम नै करियो। इणी प्रसंग में अेक बात भळै, हिंदी रै परिष्कार संस्कार रो काम द्विवेदी जुग में हुयो, ठीक बै ई कोशिशां राजस्थानी खातर जरूरी है। इस्या लोग कठै? अबार तो कई लोग आपरी सगळी ताकत इणी में लगावण लाग रैया है कै ऊंट रा इत्ता नांव है। धणी खातर इत्ता शब्द है। धरवाळी खातर इत्ता शब्द है। काल रै दिन जे कोई आ खोज कर लावै कै राजस्थानी में पाद खातर इत्ता नांव है तो अचंभै री बात कोनी। इस्सै कामां री जागा जे दूजी विधावां में खूब-खूब लिख्यो जावै तो राजस्थानी रो भलो हुवै।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• राजस्थानी री न्यारी लिपि कोनी। इण री लिपि नागरी है। पछै जे हिंदी में ई लिखां तो कांई हरज है? लिपि तो अेक ई है...।&lt;br /&gt;- लिपि न्यारी हवै, आ बात म्हारै खातर महताऊ कोनी। राजस्थानी री लिपि नागरी है, आ मानी। पण मराठी, नेपाली नागरी लिपि में ई लिखीजै है। आ तो संस्कृत री लिपि है। तो पछै मराठी, नेपाली, हिंदी वाळां नै, सगळां नै ई संस्कृत में लिखणो चाइजै... नागरी लिपि रै गौरव री बात है नीं....कैवो बां नै आ बात।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• राजस्थानी में पत्र-पत्रिकावां री धणी कमी। दैनिक छापो है ई कोनी। आलोचना रो ई अभाव है... इण बाबत कांई कैवणी चावोला?&lt;br /&gt;- राजस्थानी में रोजीना का अठवाडियै पखवाड़ियै छापां री बात करण सूं पैली थांनै ताळी बजा’र हंसणो चाइजै। देखो सा, आ ई वजह है कै आ खातर वातावरण बण्यो कोनी... जे रोजीना रो छापो छपै तो लोगां नै बांचरण रो ई अभ्यास हुवै अर अेकरूपता री समस्या ई हल हुवै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;घणखरीक तो तिमाही पत्रिकावां निकळै आंरी पूंच कठै तांई है? अै पत्रिकावां ‘टू इन वन’ रै हिसाब सूं निकळै... पैली तो पत्रिका रो अंक छपग्यो अर पछै बो ई जिल्द बंध’र पोथी बणग्यो। अैड़ी पत्रिकावां रो रूप कांई हवैला... वां रा जोड़-तोड़ कांई हो सकै, म्हैं कांई कैवूं. थे खुद समझदार हो, बात समझ सको...&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मासिक पत्रिका रो नाव लेवां तो आगै-लारै ‘माणक’ है। ‘माणक’ रै ढंगढाळै री अनेक पत्रिकावां निकळै तो पाठक तैयार हुवै...&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• इण रो तो ओ अरथ हुयो कै राजस्थानी साहित्यकार अकादमी का पछै राजकीय दया लारै जीवै?&lt;br /&gt;- देखो सा, आ बात कैवण सूं पैली अकादमी रै कामां रो लेखो कर लेवां तो ठीक रैसी। बीकानेर में बण्योड़ी अकादमी कांई करै आ कैवण री जरूत है कांई? ‘जागती जोत’ मासिक सूं त्रैमासिक होगी। बाई बगतसर कोनी छपै। अकादमी पोथ्यां छापणी बंद कर दी बतावै। अबै रही प्रकाशन सहायता अर पुरस्कार री बात। इण नै जे थे सरकारी दया माथै जीवणो कैवो तो कैवो भलाई। कुण बरजै थांनै। बाकी म्हैं तो आा कोनी मानूं के राजस्थानी साहित्यकार राजकीय दया लारै जीव....&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;दूजै प्रांतां रो अकादमियां कांई ठाह कित्तो-कित्तो काम करण में लाग्योड़ी है अर अेक आ घराघर अकादमी है... कांई ठाह किण रो शाप लाग्योडो है इण नै....&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• राजस्थानी साहित्यकारों री तुलना जे बंगला या हिंदी साहित्यकारां सूं करां तो...&lt;br /&gt;- भाई इस्सी बातां ना करो तो ठीक है। बंगला या हिंदी रो साहित्यकार लेखन रै बलबूतै सूं आपरो काम चला सकै, पण राजस्थानी में लिख’र तो थां अवार चाय-कॉफी रो खरचो ई कोनो काढ सको। राजस्थानी में पारिश्रमिक कोनी मिलै, हां, कदै कदास पुरस्कार मिल जावै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;बंगला में कोई अेक लेखक जित्तो लिखै, खाली आकार री दीठ सूं बात करां, उत्तो तो अठै रै केई लेखकां री पोथ्यां भेळी करियां ई बात कोनी बैठै।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• राजस्थानी लेखकां री कोई प्यारी निरवाळी ओळखाण बणी है? महैं तो घा मानूं कै डिंगल में काम ज्यादा हुयो?&lt;br /&gt;- राजस्थानी लेखकां री कोई न्यारी निरवाळी ओळखाण बणी है! भाषा अर मुहावरै री दीठ सूं न्यारी ओळखाण री बात करतां ई देथा जी अर सुदामा जी रा नांव चट याद आवै....&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;डिंगळ में काम हुयो, ना कुण करै। पुराणी पीढी रो काम सिर माथै। बांरी तबीयत बां कामां में रमै। पण आदमी अतीत जीवी हुवै। भूतकाल हमेशा सोवणो लागै। गुलामी में रैयोड़ा आदमी आज रै दिन ई आपरै जमानै री तारीफ करता लाधै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;आधुनिक लेखक बावना लखावै, म्हैं कोनी मानूं। आज रै लेखकां आदमी नै बीं रै साचै रूप में चित्रित करण री जोखम झेली है। जूनै साहित्य में जुझारू लोगां रा किस्सा हा, सिणगार री चासणी ही। आज जिको कीं तिखीज रैयो है, वो विश्वसनीय भी लागै। हो सके थांरी निजर में आ खास नीं हुवै, पण म्हैं तो ईमानदारी अर विश्वनीयता नै बड़ी बात मानूं।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• थांरी कहाणियां वांच्या लखावै कै अेक सरीसी कहालियां लिखो... इण सूं हट’र कोनी लिखो, इस बाबत कीं कैवोला?&lt;br /&gt;- देखो जे थां इण बात नै म्हारी कहाणियां रो दोष समझो तो समझो भलाई म्हनै रत्तीभर ई अेतराज कोनी। म्हैं जिसै लोगां बिच्चै रैवूं जिकै लोगां नै देखूं-परखूं जे बां री बात नीं करूं तो आ म्हारी लेखकीय बेईमानी है। लोग प्रतिबद्धता रो रोळो करै... म्हनै तो बै दावा थोथा लागै। जिका लोग हवाई दुनियां में जीवै... आपरै बगत अर समाज कानी पीठ राख’र पाठकां नै चमत्कृत करण खातर नुंबा टोटका करै बो कूड़ो लेखन म्हारै सूं तो कोनी हुवै... जे आपां आपणी छोटी सच्चाई नै पेश करां तो आपणी सैंग जणा री सच्चाई मिल’र पूरी तस्वीर में हर अेक रो सीर हुवैता... म्हैं चावूं कै म्हारी सीर वाळी बात विश्वसनीयता री कसौटी पर खरी रैवै..&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;कीं हट’र लिखण री बात है तो जूनी कहाणियां सूं आं रो ढंग मेळ कोनी खावै। पैली री कहाणियां में कठोर पयोधरा अर विकट नितंबा नायिकावां लाधती। वां री नाक सूवै री चांच-सी, आंख्यां आम री फांक-सी, होठ गुलाब री पांखड़ी सा हुया करता... आज आ बात कोती लाधै। पैली जूझारू मिनख लाधता, अबै रोजमर्रा री जरूरता पूरी करण में ई टूटतो मिनख लाधै...&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• असवाड़ै-पसवाड़ै, धरती कद तांई धूमैली, अेक दुनिया म्हारी पोथ्यां लिखी। आज रो राजस्थानी समाज जिण नुवै परिवेश में जीवै, बीं बाबत आप कांई सोचो?&lt;br /&gt;- आज राजस्थानी समाज जिण परिवेश में जीवै बा आधुनिकता बीं नै झटको देय रही है। आप जाणो ई ही, उठै शिक्षा री धोर कमी रही है। घणकरा परिवार, समाज कैवां तो ई गळत नीं हुवैला, नुंवैपण नै.... अेक भूंडै रूप सूं ओढ्यो है। बंगाल, आसाम अर बम्बई में रैवणिया राजस्थानी लोग खुद नै नुंवै परिवेश में ढाळ लेवै, पण उणां रा मूळ संस्कार आपरै गांव का कस्बै वाळा ई रेवै ओ ई कारण है कै गांवां में शहरां में ई लेवो नीं, नौकरी करण वाळी लुगायां खातर लोगां री धारणा सरावण जोग कोनी। बै हर बगत दाळ में कीं काळो ई सोधता रैवै...&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;तकनीकी तरक्की रै कारण मिनख अर मिनख बिच्चै जिको आंतरो भावै परिवार तूटै... जूना रीति-रिवाज टूटै....स्वार्थ भावना वळवती हुई.... अै सैंग बातां शहरां में घणी अर गांवां में थोड़ी मात्रा में देखग नै लाधै...&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;म्हारी तीनूं पोथ्यां में थांनै आ बदळ्योड़ी धारणा.... दूजा बाबत सोचण री सूगली आदतां अरम री मार सूं तूटता परिवार लाधसी.....&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;• राजस्थानी में लेखण नै आज प्रकाशन खातर जूझणो पड़ै... अैडो क्यूं?&lt;br /&gt;- थारी आ बात सुण’र हंसी आवै... अठै छपण खातर पूरी पत्रिकावां कोनी तो पछै व्यासायिक रूप सूं पोथी छापण रो जोखो कुण लेवै? आज राजस्थानी में घणकरा लेखक मर-पचर आपरी पोथी खुद छापै.... जे कोई प्रकाशक भायलो हुवै तो वो आपरै हिसाब सूं बरस में दो-तीन पोथ्यां छापै। उण में अेक पोथी भायलै री ई छाप लावै.... अै दो ई ढंग है छपण-छपावण रा... जे कोई तीजो ढंग हुवै तो थे बतावो परा.... दूजां रै सागै-सागै म्हनै ई कीं फायदो हुवै...&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी रै नियमित प्रकाशना में शिक्षक दिवस प्रकासन री कड़ी में ‘शिक्षा विभाग’ अेक पोथी राजस्थानी री आयै वरम जरूर छापै। हां, अेकाध पोथी तिमाही पत्रिकावां रा संपादक छाप लेवै। पैली तो पत्रिका रो अंक विशेषांक निकाळ'र अर पछै उण रै जिल्द बांध’र पोथी रूप सामै लावै... म्हैं आ बात बां री निंदा रै रूप में नीं कैवूं.... खाली आ बताणी चावूं कै पोथी कियां छपै।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;i&gt;भेंटकर्त्ता- कन्हैयालाल भाटी, छीपां री गुवाड़, गंगाशहर रोड, बीकानेर- ३३४००१&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;b&gt;( आमी-सामी साभार : माणक फरवरी, १९८६)&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg8IRlBPXW0d2W7-uWZXSIwV-J-CuAzYR5FxsT-VZ6A667P0Uqw2tebCVaRDzywrgbvDfqtoTo34JKT14p5Vl-WBDEFK8O_AvNYAPhGdYOx5i6Pk-fGFs_sS-yckPUHSwd0xAMra9x8gsaWlgbzGNSzGVnfcWHLHGl4r8ItxutYlytJ6Wiw6G_aTCSwLQ/s1804/Document%204_6.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1342" data-original-width="1804" height="476" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg8IRlBPXW0d2W7-uWZXSIwV-J-CuAzYR5FxsT-VZ6A667P0Uqw2tebCVaRDzywrgbvDfqtoTo34JKT14p5Vl-WBDEFK8O_AvNYAPhGdYOx5i6Pk-fGFs_sS-yckPUHSwd0xAMra9x8gsaWlgbzGNSzGVnfcWHLHGl4r8ItxutYlytJ6Wiw6G_aTCSwLQ/w640-h476/Document%204_6.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhQUdFUMty6evfokD3xY0d18szt0d86NCSSgDGMohW5qRHCKK7i9kQsXVW_0up20pc3U9cF8yaV8dg_rG_psb6og7fzXOidXFugJ5oMtExnvJ20cOHhGNohhrchinKp7SdQyUhOqZtNkfFq9Oj0eG0HC2nki7CSzqkrDjsWbReXHq0chwmWCe3FpIn5TQ/s72-w640-h472-c/Document%204_5.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>असैंधी गळी री सुवास  / डॉ. अर्जुन देव चारण</title><link>http://negchar.blogspot.com/2022/10/blog-post.html</link><category>सांवर दइया जयंती</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Mon, 10 Oct 2022 07:59:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-6965578653372058835</guid><description>&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;गळी जिसी
गळी। लोगां जिसा लोग। आदतां जिसी आदतां। बासती पड़ी हुवै तो माथै आली घास न्हाखणी।
सावळ बळै तो लोगां रो जी सोरो हुवै अर किणी रो जी सोरो आपां सूं देखीजै कोनी। इण
खातर धूंवो करणो आपां रो धरम। धूंवे सूं धांसी आवै। आंख्यां में पाणी आवै। बळत
लागै। गळे में खरास लखावै। औ सो कीं देखर आपां नै मजो आवै।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;

&lt;/p&gt;&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;मिनख रै
मन री थाह लेवती अै ओळियां सांवर दइया री चावी कहाणी &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;गळी जिसी गळी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;री है। सांवर स्यात् राजस्थानी रो पैलो कहाणीकार है जको कहाणी में मिनख रै मन
नै समझण सारूं आफलै। सांवर दइया खुद कहाणियां में कम सूं कम बोलै। वरणन रै खिलाफ
ऊभो औ रचनाकार राजस्थानी कहाणी नै अेक नुंवी सैली अर अेक नुंवी जमीन दी। सांवर रो
पूरो जोर वरणन री ठौड़ दरसाव नै पकड़ण माथै रैवै। आपरी कहाणियां में वो इण चतुराई
सूं परिवेस नै रचै कै पूरो परिवेस ई कहाणी बण जावै।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;जे कोई
राजस्थान रै स्कूलां रा हालात जांणणी चावै तौ उणनै अठी उठी जावण री बजाय सांवर
दइया री अै कहाणियां बांचणी चाइजै जकी सांवर मास्टरां रै चरित नै बखाणण सारू लिखी।
स्यात् अै हालात पूरे देस री सिक्सा व्यवस्था रा होवे पण सांवर दइया जद कहाणी लिखै
तौ पक्कायत रूप सूं वे आपरी जमीन सूं जुडऩै ईज लिखै। अेक जैड़ी कहाणियां समाज रो
भविस् बणावणिया ठेकेदारां री असलियत परगट करै वांरौ कहाणी संग्रै &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक दुनिया म्हारी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ (1984) &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;तो पूरो स्कूल रै आखती पाखती घूमै। अै कहाणियां सांवर रै अन्तद्र्वन्द्व री
कहाणियां है। वे खुद भणाई रै महकमै सूं जुडिय़ोड़ा हा अर इण सारूं जद वे आपरा सपना
अर जथारथ रै बिच्चै पसरियोड़ो सुन्याड़ नै देखता तद वांरो रचनाकार मन अैड़ी
कहाणियां रचण लागतो। &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक दुनिया म्हारी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;रो समरपण लिखता वे लिखै —&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;वी दिन
नांव&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;जद आपणी
स्कूलां &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;शिक्षा मन्दिर&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;बणसी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अर /
शिक्षक श्री गज्जूभाई दांई &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;मूंछाळी मां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;वी रात
रै नांव&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;जद म्हनै
अै काळा सपना आया&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अर /
म्हंै अै कूड़ी कथावां लिखी।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;बी घड़ी
रै नांव&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;जद
अंधारो छंटसी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अर /
आस्था रो उजास पसरसी।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;औ समरपण
सांवर री पीड़ परगट करै। इणमें उणरो खुद सूं जूंझणौ बोलै&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;इण जथारथ नै मांडता थकां ई वो अेक &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आदर्स&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;री तलास में है।
अै कहाणियां उणरै आदर्स अर जथारथ रै संघर्स सूं उपजियोड़ी है। आं में पात्र दूजां
रै मिस खुद सूं ई जूंझ रैया है। आ लड़ाई पूरी व्यवस्था&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;नै बदळण री है।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पण साब! आ बात तो मास्टरां नै सोभा देवै है नीं कै वै आपरो
पढावण रो काम छोड&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र गळी-गळी खुरिया रगड़ता फिरै। घर-घर जाय&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र डांगरा गिणै&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;रासन कार्ड बणावै... घरां माथै नम्बर लगावै... अैई काम जे आपनै भोळावै तो आप
कर देवो कांई साब&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;?’&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;wbr&gt;&lt;/wbr&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक दुनिया म्हारी-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;50)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अै सवाल
जथारथ सूं आदर्स रा पूछियोड़ा सवाल है&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पण दुख इण बात रो है कै औ &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आदर्स&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेकलो पडिय़ोड़ो है। उणरै इण संघर्स में कोई उणरै साथै नीं
है...&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'...&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;म्हैं तो हाल ई कैवूं कै औ काम मास्टरां रो कोनी। आं फालतू कामां खातर म्हे
कोनी। आपणो काम टाबरां नै भणावणो है। आपां नै आं फालतू कामां रो विरोध करणो चाइजै।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पण बीं
रै साथै विरोध करण नै लोग तैयार कोनी हा। अैड़ो लागै हो जांणै रीस खाली बीं रै
मांय ई भरियोड़ी है।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक
दुनिया म्हारी - पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;51)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;कहाणीकार
री पीड़ा आ ई है कै इण सड़ती गिधावती व्यवस्था रै खिलाफ कोई क्यूं नीं बोल रैयो
है। अै कहाणियां पाठकां नै जगावण री कहाणियां है। स्यात् इणी सारूं वो घड़ी-घड़ी
अैड़ी कहाणियां लिखी। केई लोगां नै औ लाग सकै कै सांवर अेक ई बात नै घड़ी-घड़ी
कैई-अैड़ो क्यूं&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;?
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;इणरो कारण फगत औई हो कै वो पाठक री चेतना नै जगावणी चावतो
अर उणनै ठा हो कै जुगां-जुगां सूं सूतो औ समाज अेक बार कैयां सूं नीं जागैला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;सांवर री अै कहाणियां आस्था रै उजास अर टाबर री कंवळास नै
बचावण री अरदास करती लागै —&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;हां तो
सुणो भाई बांचणिया।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आ सच्ची
बात जिसी सच्ची बात। अैस्कूलां जिसी स्कूलां। अर छोरा जिसा छोरा। ठौड़-ठौड़
चमचेड़ां जिसी चमचेड़ां... कैपसूल जिसा कैपसूल... आक्टोपस जिसा ऑक्टोपस...&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आं री जकड़
में है कंवळी सांसा जिसी कंवली सांसा&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;नुवां सपना जिसा नुंवा सपना... चौफेर फैलतो औ रोग जिसो रोग।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;है थां कनै कोई इलाज जिसो इलाज&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;? &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;हुवै तौ बताया म्हनै ई।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पोथी जिसी पोथी - पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;68)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;सांवर
दइया रा कुल पांच कहाणी संग्रै छपियोड़ा है। &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;असवाड़ै-पसवाड़ै&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई घूमैली&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक दुनिया म्हारी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक ही जिल्दी में अर पोथी जिसी पोथी।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अै संकलन सांवर रै कहाणी खेतर रै पसराव नै परगट करै। वंारै
अठै स्कूली जीवन री कहाणियां तो है ई पण उणरै अलावा रिस्तां रै बीच आयोड़ी कड़वास&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;मरद अर लुगाई रा सम्बन्ध&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;सामाजिक कुरीतियां ई आंरी कहाणियां रो हिस्सो बणियोड़ी है। आं कहाणियां रा
पात्र सामाजिक दबावां नै झेलता लाचार पात्र है तो जृूंंझण री खिमता धारण करियोड़ा
जुंझारू पात्र ई। &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;मुआवजो&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’, '&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;सुळती भीतां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’, '&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;सुरंग सूूं बारै&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;या &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;जूंझती जिन्दगाणी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अैड़ी ई कीं कहाणियां है जिणमें मिनख री लाचारी अर जूंझ रा धरातल साफ-साफ
दीखै।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;म्हनैं लखायो कै ओळा पड़ रैया है। सगळो घर ओळां सूं भरीजग्यो है। च्यारूंमेर
बरफ ई बरफ जमगी है। म्हारो खून जम रैयो है। डील री सेंग नाड़ा में सून वापर रैयी
है।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक ही जिल्द में-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;97)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आ
सून्याड़ समाज में चोफैर पसरियोड़ी है। सांवर री कहाणियां राजस्थानी कहाणी रै खेतर
में इणी सारू अेक छलांग लागै कै अठै आपरै बगत रो प्रतम दीखै। मध्यमवर्गीय परिवार
री अबखायां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;वांरी र्ईच्छावां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;वांरो स्वार्थीपणो स्सै आं कहाणियां में परगट होवै। आं कहाणियां में परिवेस रै
रूप में बगत रो बोलणौ-सुणीजै। आं कहाणियां रा पात्र बगत&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;रै दबाव नै झेलता बगत सूं आगे निकळ जावण री
हूंस सूं भरियोड़ा लागै —&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;नई&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;म्हनै अबै ई अंधारी अर अंतहीण सुरंग में नई रैवणो चाइजै।
अठै अमूजो है...&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अंधारो है... ठोकरां है। कांई मिल्यो म्हनै अठै&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;? &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आज तांई जिकी भूल हुई बा हुई। जे अबै ईआ नई चेत्यो तो पछे औ
जीवण नरक बणतां जेज नीं लागैला। नरक सूं घाट तो अबार ई कोनी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पण आंख खुलै जद ई दिन ऊग्यो समझो नीं।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक ही जिल्द में-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;35)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;स्वारथ
री आपाधापी में लीर-लीर होवता तनु रिस्तां नैं अै कहाणियां छांनै-छांनै पकड़ै। इणी
सारूं वां रिस्ता नै घेरियां ऊभो दोगलापणो पाठक नै साफ-साफ दीखै। रिस्ता बणाया
राखण री कोसिस में लागोड़ा पात्रां नै आर्थिक अर मानसिक स्तर माथै तकलीफां भोगणी
पड़ै। वे आपरी इण तकलीफ रो कारण जाणे है अर चावै कै कीं करियां अै रिस्तां आपरै
अबोट रूप में बचियोड़ा रैवै पण कांई किणी अेक रै कीं करिया स्वारथ रा घेरा बिखरै —&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पत्तो नी कांई हुयो कै म्हनै च्यारूंमेर अंधारो निजर आवण लाग्यो। म्हनै लखावतो
कै सै लोग कीं कीं बदळ रैया है। मां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;बाप अर भायां री बात ई कांई कैवूं। बे तो सुरु सूं ई हुवतां थकां ई नीं हुवण
रै बरोबर हा। पण म्हारी लुगाई&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;जिणनै म्हैं जी
जान सूं बत्ती चावतो हो&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt; &lt;span lang="HI"&gt;बा तकात बदळयोड़ी लखायी।&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई घूमैली-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;80)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अचाणचक वी री आंख्यां आगै घरवाळा रा चेहरा घूमण लाग्या। वे सैंग चेहरा उदेई
में बदळग्या अर ठीक उणी बगत बींनै खुद रो चेहरो ई उदेई रै ढिगलै में बदळयोड़ो
दिस्यो। घर री भीतां धुड़ती सी दीखी।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई घूमैली-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;91)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अचाणचक
बीं नै लखायो कै वो लम्बे अरसै सूं ल्हासां ढोय रैयो है। जीतवी जागती ल्हासां...
चालती-फिरती ल्हासां... अर बी री दीठ सामै कई चेहरा घूमण लागा... वे जीवती ल्हासां
भख मांगै ही&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;लावो... लावो... लावो...&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई घूमैली-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;94)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अैड़ी
अबखी दुनिया में जीवण नै विवस आं पात्रां रै साम्ही तद ई आपरा ध्येय निस्चित है।
वांनै ठा है कै वे साम्हलै री लूट रा सिकार है। रिस्ता री व्यर्थता वांरी आंखियां
आगै उघड़ चुकी है। पण तो ई वे आपरी जिद नीं छोड़ै। आ जिद दुनिया नै बचाया राखण री
जिद है। औ व्यवहार पात्र रो खुद नै ओळखणो है। औ ओळखणो अेक आदर्स नै जलम देवै पण
बिना इण हूंस अर हिम्मत रै आ दुनियां आपरो अस्तित्व नी बचाय सकै। इणी सारू औ आदर्स
अेक सनातन साच में बदळ जावै अर पाठक उण साच रै साथै ऊभो दीखै। स्यात् इणी कारण वो
जथारथ ई लागे... &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;म्हनै साफ-साफ लखावै-आ लड़ाई है। आ लड़ाई म्हनैं ई लड़णी
है। लड़णी है जणा पूरै दमखम सूं क्यूं नीं लडूं। म्हारी आंगळियां तेजी सूं चालण
लागै-खट्&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;खट्&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;खटाक्... खट्&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;खट्&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;खटाक्...&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक ही जिल्द में-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;45)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अगलै दिन सीता आपरै दो च्यार पूर-पल्लां री गांठड़ी बांध&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र अंधारै मूंडै घर सूं निकळगी। अबार बी री आंख्यां आगै अर
ना ई बी नै धरती आभै बिच्चै अमूजो लखायो।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आज आभो
अणंत हो। धरती घणीज बड़ी ही। बो रस्तो घणो ई चवड़ो हो। जिकै माथै बा टुरी ही। अर
सैं नाऊं बड़ी बात आ ही कै बीं रैं च्यारूंमेर खुली हवा ही।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई घूमैली-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;100)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;सांवर नै
कहाणी रै बदळतै सरूप री ओळख है। वो राजस्थानी कहाणी री सीवां अर संभावनावां नै
जाणण वाळो कहाणीकार है। &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई घूमैली&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;री भूमिका मांडतो वो लिखै —&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पण अबै बे दिन कोनी रैया कै राजस्थानी कहाणी (किणी भी विधा) रो दायरो इत्तो
छोटो राख&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र बात करी जावै... बीं नै आंकी परखी जावै। आंकण परखण री बगत
तो देसी-विदेसी भासावां री कहाणी जातरां सूं जुड़णो ई पड़सी। बां सूं जुड़ण रो
मतलब औ कोनी कै बां रा खोज दावण लागां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;का वां रै देखा-देखी खोड़ खुड़ावण लागां। वां सूं जुड़ण रो मतलब इतो ई है कै
बठै अे बदळाव क्यूं अर कियां हुया-इणरी इतिहासू समझ विगसावां। दूजां री दुनियां
सूं जुड़णो इण कारण भी जरूरी कै आज दुनिया भोत छोटी हुयगी। छोटी हुयोड़ी दुनिया
में आपां कित्ता छोटा हुय&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र रैसां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;? &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;बाकि आपणी जमीन&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;हवा अर पाणी सूं कट&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र रैवण री बात म्हैं नीं कर रैयौ हूं। बीं सूं कट्यां पछै तो लारै रैसी ई कांई&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;? &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;बीं सूं जुड़&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र दूजां सूं जुडूं जणां ई म्हारै काम री सारथकता है।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;आपरै इण
सोच नै सांवर आपरी कहाणियां में परोटै। वे कहाणियां इणी सारूं &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;न्यारी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;होवता थकां ई
परम्परा रो हिस्सो लागै। औ जुड़ाव रो भाव अंडर करेन्ट रै रूप में सांवर री सगळी
कहाणियां में दीखै। वां री तो पीड़ा ई आ है कै औ जुड़ाव धीरे-धीरे अलोप होवतो जाय
रैयो है। बदळाव रो सरूप वांरी कहाणी री सुरूआत में ई परगट होयजावै। कहाणी सरू
होवता ई कहाणीकार जाणै किणी रहस लोक री सिरजणा करै है। औरा तरीको परम्परागत रूप
सूं जुदा होंवता थकां ई पाठक नै आपरै साथै बाधियोड़ौ राखै।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;खून लगोलग बैवतो ई जा रैयो है। बार-बार कपड़ै री पाट्यां बदळणी पड़ती। नुंवी
पाटी थोड़ीज ताळ पछै पाछी खून सूं लाल हुय जावती। सगळां रा चेहरा धौळा हुवण
लागग्या हा।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई घूमैली-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;29)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;तकियै नैं हाल तांई मुट्ढयां में भींच राख्यो है। जदपि अबै पैलां आळी स्थिति
कोनी। जिकै तूफान रै आवण रो डर हो&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;बो निकळ चुक्यो हो। बीं बगत कमरे री छात कांप&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र पड़ती-सी लागी। भींतां भी हालती-सी लागी। तूफान आयो&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;भींतां रै सागै छात पडग़ी। मळबो हटा&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;र फैंक दियो। अबै सब बातां ठीक है। जो कीं भी हुवणो हो&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;हुय चुक्यो।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;धरती कद तांई
घूमैली-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;29)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;इत्ती मोटी दुनिया&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;मोटी दुनिया रो मोटो देस। मोटै देस रो मोटो प्रान्त&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;मोटो प्रान्त रो मोटो सैर। मोटै सैर री मोटी तहसील। मोटी
तहसील री मोटी स्कूल मोटी स्कूल रो मोटो इन्तजाम। मोटो इन्तजाम अेक आदमी रै बूतै
परबारो&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;इण खातर राज थरप्या बठै दो हैडमास्टर। अेक मोटो हैडमास्टर&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;दूजो छोटो हैडमास्टर।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक दुनिया म्हारी-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;27)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;ओफ्फ! आ तो बेजां हुई नीं। म्हैं थांरो नांव ई भूलग्यो। पण खेरसल्ला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;नांव में कांई पड्यो है। अर थांररे अेक नांव थोड़ी है। असल
में तो थांरो कोई नांव ई कोनी। थे तो रंग-रूप आकार विहूणा हो। थे आंख्यां सूं दिखो
कोनी&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;,
&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;पण तो ई म्हांरे बिच्चै चोइसूं घंटा मौजूद लाधा।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’’&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अेक ही जिल्द में-पेज &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;75)&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;व्यंग्य
करण री तो अद्भुत खिमता है सांवर में। वांरी घणकरी कहाणियां अर खासकर संवाद सैली
में लिखियोड़ी सगळी कहाणियां फगत दो चीजां रै मेळ माथै ऊभी है अेक व्यंग्य अर दूजी
नाटकीयता। व्यंग्य अर नाटकीयता नै अेक साथै साधणो घणो अबखो काम है। औ अबखो काम
सांवर दइया आपरी कहाणियां में करै। तो सुणो भाई वांचणिया औ कैवणौ उणी नाटकीयता रो
हिस्सो है। अेक रूप में तो अठै कहाणीकार आपरी परम्परा में छिपियोड़ै उणी हांकारै
वाळै नै सोध रैयौ है जकौ राजस्थानी लोक कथावां रो जरूरी हिस्सो बणियोड़ो है। इण
रूप सांवर आपरी परम्परा नै ईज पाछी उथैलै। आ नाटकीयता अेक प्रस्तुती रो रूप धारण
कर लेवै अर कहाणी &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;नाट्य&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;’ &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;में ढळण लागै। औ
कहाणीकार रो लगायोड़ो लास्ट स्ट्रोक है जठै सूं कहाणी आपरा अरथ खोलण लागै अर अेक
री पीड़ पूरी समस्टि नै आपरै घेरे में लेय लेवै। अठै पूगियां पाठक नै चांणचक लागै
कै वो अबार तांई जिणनै बंतळ या हथाई जांणतो हो वा गैरै अरथा में उणरी पीड़ ईज है&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;अर आईज आं कहाणियां री विसेसता है।&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; margin: 0in 0in 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 14pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCiDYzocdZ9cmS_ZuiEnfVhUfvwLcLyJDy-D9BUP_g4uU9P71j2ZLeen7mdsl_BpaVktdK__6kaRBhfXp1egjqzOwAD3jx6108chYc1xJDAS0Zu8gdgYQMGtD5hi3Bu0r_H6GjViM0Kgu9pWjSHL2xHCn8PJ9MS9fpT9zjfzRHU5uL0NSmaRNPQe2hXA/s1078/5_page-0001.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="882" data-original-width="1078" height="524" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCiDYzocdZ9cmS_ZuiEnfVhUfvwLcLyJDy-D9BUP_g4uU9P71j2ZLeen7mdsl_BpaVktdK__6kaRBhfXp1egjqzOwAD3jx6108chYc1xJDAS0Zu8gdgYQMGtD5hi3Bu0r_H6GjViM0Kgu9pWjSHL2xHCn8PJ9MS9fpT9zjfzRHU5uL0NSmaRNPQe2hXA/w640-h524/5_page-0001.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
परिचय&lt;br /&gt;-----------&lt;br /&gt;श्री &lt;span&gt;सांवर&lt;/span&gt; &lt;span&gt;दइया&lt;/span&gt; (1948-1992)&lt;br /&gt;जलम : 10 अक्टूबर, 1948 बीकानेर&lt;br /&gt;निधन : 31 जुलाई, 1992 बीकानेर&lt;br /&gt;आधुनिक
 राजस्थानी साहित्य के प्रमुख हस्ताक्षर। राजस्थानी कहानी को नूतन धारा एवं
 प्रवाह देने वाले सशक्त कथाकार। राजस्थानी काव्य में जापानी हाइकू का 
प्रारम्भ करने वाले कवि। राजस्थानी भाषा में व्यंग्य को विद्या के रूप में 
प्रतिष्ठित करने वाले व्यंग्य लेखक। विविध विद्याओं में 18 से अधिक कृतियों
 का प्रणयन।&lt;br /&gt;भणाई : एम. ए., बी. एड., गुजराती भाषा मांय डिप्लोमो&lt;br /&gt;कहाणी संग्रै-&lt;br /&gt;1. असवाड़ै-पसवाड़ै 1975&lt;br /&gt;2. धरती कद तांई घूमैली 1980 : राजस्थानी भाषा, साहित्य एवं संस्कृति अकादमी, बीकानेर सूं गद्य पुरस्कार&lt;br /&gt;3. एक दुनिया म्हारी 1984 : साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली सूं सर्वोच्चय पुरस्कार&lt;br /&gt;4. एक दुनिया मेरी भी : एक दुनिया म्हारी रो हिंदी अनुवाद, साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली सूं प्रकाशित&lt;br /&gt;5. एक ही जिल्द में 1987&lt;br /&gt;6. पोथी जिसी पोथी (निधनोपरांत)&lt;br /&gt;7. छोटा-छोटा सुख-दुख (प्रेस मांय)&lt;br /&gt;8.
 उकरास (संपादन) 1991 राजस्थानी भाषा, साहित्य एवं संस्कृति अकादमी, 
बीकानेर रो प्रतिनिधि कहाणी संकलन, स्नातक पाठ्यक्रम री पोथी बरसां सूं&lt;br /&gt;अनेक कहानियों के गुजराती, मराठी, तमिल, अंग्रेजी आदि भाषाओं में अनुवाद।&lt;br /&gt;व्यंग्य संग्रै-&lt;br /&gt;1. इक्यावन व्यंग्य (निधनोपरांत)&lt;br /&gt;कविता संग्रै-&lt;br /&gt;1. मनगत (लघु कवितावां) 1976&lt;br /&gt;2. काल अर आज रै बिच्चै 1977 &amp;amp; 1982&lt;br /&gt;3. आखर री औकात (हाइकू संग्रै) 1983&lt;br /&gt;4. आखर री आंख सूं 1988 &amp;amp; 1990&lt;br /&gt;5.
 हुवै रंग हजार (निधनोपरांत) राजस्थानी भाषा, साहित्य एवं संस्कृति अकादमी,
 बीकानेर सूं “गणेशीलाल व्यास उस्ताद” पद्य पुरस्कृत 1993&lt;br /&gt;6. आ सदी मिजळी मरै (निधनोपरांत) पंचलड़ी कवितावां&lt;br /&gt;अनुवाद-&lt;br /&gt;1. स्टेच्यू (अनुवाद) अनिल जोशी रै गुजराती निंबंधां रो राजस्थानी उल्थो साहित्य अकादेमी सूं प्रकाशित 2000 (निधनोपरांत)&lt;br /&gt;हिंदी में कविता संग्रै-&lt;br /&gt;1. दर्द के दस्तावेज (ग़ज़ल संग्रह)&lt;br /&gt;2. उस दुनिया की सैर के बाद (निधनोपरांत) 1995&lt;br /&gt;हिंदी में बाल साहित्य-&lt;br /&gt;1. एक फूल गुलाब का 1988&lt;br /&gt;पुरस्कार-&lt;br /&gt;1. नगर विकास न्यास, बीकानेर कांनी सूं टैस्सीटोरी गद्य पुरस्कार&lt;br /&gt;2. राजस्थान साहित्य अकादमी(संगम), उदयपुर&lt;br /&gt;3. मारवाड़ी सम्मेलन, मुम्बई&lt;br /&gt;4. राजस्थानी ग्रेजुएट्स नेशनल सर्विस एसोसियेशन, मुम्बई&lt;br /&gt;5. राजस्थानी भाषा, साहित्य एवं संस्कृति अकादमी, बीकानेर सूं “गणेशीलाल व्यास उस्ताद” पद्य पुरस्कार&lt;br /&gt;6. केंद्रीय साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली 1985&lt;br /&gt;अन्य
 : डेकन कॉलेज, पूना सूं गुजराती भाषा मांय डिप्लोमो ई कर्‌यो नै केई 
रचनावां रो राजस्थानी, हिंदी अर गुजराती अनुवाद ई घणो चावो रैयो। 
शिक्षाविद्‌ रै रूप मांय केई शैक्षिक आलेख ई लिख्या।&lt;br /&gt;जिया-जूण : शिक्षा 
विभाग मांय शिक्षक रै रूप मांय काम करता थकां व्याख्याता (हिंदी), 
प्रधानाध्यापक पछै जीवण रै लारलै बरसां शिक्षा निदेशालय प्राथमिक एवं 
माध्यमिक शिक्षा विभाग रै प्रकाशन अनुभाग मांय उपजिला शिक्षा अधिकारी, 
संपादक- शिविरा (मासिक) अर नया शिक्षक (त्रैमासिक) पद माथै रैवतां फगत 44 
बरस री उमर मांय सरगवास ।&lt;br /&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCiDYzocdZ9cmS_ZuiEnfVhUfvwLcLyJDy-D9BUP_g4uU9P71j2ZLeen7mdsl_BpaVktdK__6kaRBhfXp1egjqzOwAD3jx6108chYc1xJDAS0Zu8gdgYQMGtD5hi3Bu0r_H6GjViM0Kgu9pWjSHL2xHCn8PJ9MS9fpT9zjfzRHU5uL0NSmaRNPQe2hXA/s72-w640-h524-c/5_page-0001.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>सृजन कुंज का राजस्थानी कविता विशेषांक</title><link>http://negchar.blogspot.com/2022/08/blog-post.html</link><category>सृजन कुंज</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Tue, 2 Aug 2022 17:30:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-3653723238737421922</guid><description>&lt;div class="separator" style="clear: both;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiK2wxA6gfl23XLRWh8HR1jDFKMdiSiW-pJFWoCvUsIiBTqlIiQvlBbx6YXpr_uU67Z6AzLBdkg0iVwCQhx0WwUaQFqo-JCf1Lvnpb2aGeuZPBG6MsIYErLairnU4y8ZnYQSO2C3bAXZV6nwmd8BEGmn5zSk0Px541luFNHjNiQlBHt__o6m8AVxCVMgQ/s1802/01.jpg" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"&gt;&lt;img alt="" border="0" data-original-height="1079" data-original-width="1802" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiK2wxA6gfl23XLRWh8HR1jDFKMdiSiW-pJFWoCvUsIiBTqlIiQvlBbx6YXpr_uU67Z6AzLBdkg0iVwCQhx0WwUaQFqo-JCf1Lvnpb2aGeuZPBG6MsIYErLairnU4y8ZnYQSO2C3bAXZV6nwmd8BEGmn5zSk0Px541luFNHjNiQlBHt__o6m8AVxCVMgQ/s600/01.jpg" width="600" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhWM7LbuUNkT6ZeS_e-C1Xe0F3e3k2AwUPdDsvi-u7CGbVN6XN0_yQzu9xpezVz6JRKZmaaDUIhEWzlKNtbwMV6IyAcb4h2g3gYPAnJgay-1aAE19m-xhihmOLEfi4b2HYdE2aSe2zxmcwR8ubf-Uzqdwb29JA9ahOi8xqWtfXLZFumpNHJELFrJ26N4Q/s1228/02.jpg" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"&gt;&lt;img alt="" border="0" data-original-height="1228" data-original-width="1062" height="600" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhWM7LbuUNkT6ZeS_e-C1Xe0F3e3k2AwUPdDsvi-u7CGbVN6XN0_yQzu9xpezVz6JRKZmaaDUIhEWzlKNtbwMV6IyAcb4h2g3gYPAnJgay-1aAE19m-xhihmOLEfi4b2HYdE2aSe2zxmcwR8ubf-Uzqdwb29JA9ahOi8xqWtfXLZFumpNHJELFrJ26N4Q/s600/02.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_zQjSjqzFg3TvR0K9emyveUN50aZvVM-PZ5_KWJlYvYMEEoNsYmW-Bh5J2Cnttx0hMwHnvbB2Y6Lb2ma9-D97Q-vmQu56oq_L2ocR6v7egVTeowYfUYzFh1eJLoad6nFof0NIgkiTEtFvJGLzdZF1X_o5g4JSUWDx_hjvb7vrA3-8da_GpsKDMwqIFQ/s817/03.jpg" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"&gt;&lt;img alt="" border="0" data-original-height="817" data-original-width="778" height="600" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_zQjSjqzFg3TvR0K9emyveUN50aZvVM-PZ5_KWJlYvYMEEoNsYmW-Bh5J2Cnttx0hMwHnvbB2Y6Lb2ma9-D97Q-vmQu56oq_L2ocR6v7egVTeowYfUYzFh1eJLoad6nFof0NIgkiTEtFvJGLzdZF1X_o5g4JSUWDx_hjvb7vrA3-8da_GpsKDMwqIFQ/s600/03.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgP9Me47bzmHlYlrgGTPmgDUD2MGGmXdYsYkkWnS4KPVXAfqDuJXegvAkmbEZrgNPUDggETA4H5wTpMqbVuUr_keLF20xs-2cJ9KiTEtId4BvVt8C2jewK9Np9ijGldL_Xf3lkxLNi0O_bj66JPV222ckiR261C4OPbv-YWNjdpCU8QP_ZMhLVEqmMrVA/s1022/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%281%29.jpeg" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"&gt;&lt;img alt="" border="0" data-original-height="567" data-original-width="1022" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgP9Me47bzmHlYlrgGTPmgDUD2MGGmXdYsYkkWnS4KPVXAfqDuJXegvAkmbEZrgNPUDggETA4H5wTpMqbVuUr_keLF20xs-2cJ9KiTEtId4BvVt8C2jewK9Np9ijGldL_Xf3lkxLNi0O_bj66JPV222ckiR261C4OPbv-YWNjdpCU8QP_ZMhLVEqmMrVA/s600/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%281%29.jpeg" width="600" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjRtXhxw-VKB1B6-wfngWp4Q5sBgHNDeidzWg5hjkZsP4aehEjhGkq3ND-vnFZotzdj_u5y1cFb6E2y__aOjDaW1iW-jbsFt5Kq9DpjAfKIqHsfzp07dG8R_NPddxQkukosZPgrKpAzNpRpV1pxrvsIQqMFnjiVaj7MDEUpRWgMUNPfc4yWYZ6zQDDEvA/s1126/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%282%29.jpeg" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"&gt;&lt;img alt="" border="0" data-original-height="581" data-original-width="1126" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjRtXhxw-VKB1B6-wfngWp4Q5sBgHNDeidzWg5hjkZsP4aehEjhGkq3ND-vnFZotzdj_u5y1cFb6E2y__aOjDaW1iW-jbsFt5Kq9DpjAfKIqHsfzp07dG8R_NPddxQkukosZPgrKpAzNpRpV1pxrvsIQqMFnjiVaj7MDEUpRWgMUNPfc4yWYZ6zQDDEvA/s600/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%282%29.jpeg" width="600" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi95Aw6CTmTBeebXTN6p1GMu8Gh-lfZ04Z2D1N8rkNvgqzRliqcGJPa66J0kvsPrbbLGdu9GHoTlU3ouw1xGwBBcjw8OmPsV2ZRxBRIyrXWpXq61rl3BmzXSMtMibOhMcY7L6AaJ7ddR26h6FJvjxA9MNDlscqcAI1Yd0e4InG0AjIIji5Pju6o1pLsfQ/s1018/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%283%29.jpeg" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"&gt;&lt;img alt="" border="0" data-original-height="605" data-original-width="1018" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi95Aw6CTmTBeebXTN6p1GMu8Gh-lfZ04Z2D1N8rkNvgqzRliqcGJPa66J0kvsPrbbLGdu9GHoTlU3ouw1xGwBBcjw8OmPsV2ZRxBRIyrXWpXq61rl3BmzXSMtMibOhMcY7L6AaJ7ddR26h6FJvjxA9MNDlscqcAI1Yd0e4InG0AjIIji5Pju6o1pLsfQ/s600/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%283%29.jpeg" width="600" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhjRyOqMrhNwlsOjGtjpOU5g8XUvj0M4-_PSQ2NRv9bkg3iZWkLV5_Pk9rOTtd_9Iu-JtEYvD5U6RML0DfWonuSCwMmwEPHCPvxzdDdVXOYm1WcET9K2dUCo4yZWDnn_2Itwyx9WPyvlSdujwaDLF66ZBHqV1CnQ8RMVggEiGDk8wb_92kWsUp2v9qmdg/s1141/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%284%29.jpeg" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"&gt;&lt;img alt="" border="0" data-original-height="564" data-original-width="1141" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhjRyOqMrhNwlsOjGtjpOU5g8XUvj0M4-_PSQ2NRv9bkg3iZWkLV5_Pk9rOTtd_9Iu-JtEYvD5U6RML0DfWonuSCwMmwEPHCPvxzdDdVXOYm1WcET9K2dUCo4yZWDnn_2Itwyx9WPyvlSdujwaDLF66ZBHqV1CnQ8RMVggEiGDk8wb_92kWsUp2v9qmdg/s600/News310722%20Rajasthani%20Kavitank%20Sarjan%20Kunj%20%284%29.jpeg" width="600" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;बीकानेर/ 31 जुलाई/ सुपरिचित कवि-आलोचक डॉ. नीरज दइया के अतिथि सम्पादन में प्रकाशित ‘सृजन कुंज’ के राजस्थानी कविता विशेषांक का लोकार्पण राजस्थान राज्य अभिलेखागार बीकानेर में किया गया। लोकार्पण&amp;nbsp; पुरातत्व एवं संग्रहालय विभाग राजस्थान जयपुर तथा राजस्थान राज्य अभिलेखागार के निदेशक डॉ. महेंद्र खड़गावत, प्रसिद्ध इतिहासकार प्रो. शिवकुमार भनोत, प्रख्यात साहित्यकार बुलाकी शर्मा ने किया।&lt;br /&gt;निदेशक डॉ. महेन्द्र खड़गावत आई.ए.एस. ने कहा कि राजस्थानी कविता का इतिहास बहुत उज्ज्वल रहा है और सृजन कुंज का यह अंक राजस्थानी की आधुनिक कविता का एक सम्यक दस्तावेज प्रस्तुत करता है। अतिथि संपादक कवि-आलोचक डॉ. नीरज दइया के संपादन में प्रकाशित इस अंक के माध्याम से हिंदी के विशाल पाठक वर्ग तक राजस्थानी कविता पहुंच सकेगी।&lt;br /&gt;प्रसिद्ध इतिहासकार प्रो. शिवकुमार भनोत ने कहा कि वर्तमान के राजस्थान को जानने-समझने का यह राजस्थानी कवितांक एक झरोखा है, जिसमें विभिन्न कवियों की कविताओं और विद्वानों के आलेखों द्वारा बदलते हुए राजस्थान के सांस्कृतिक और साहित्यिक परिवेश का सुंदर अंकन हुआ है।&lt;br /&gt;साहित्यकार बुलाकी शर्मा ने कहा कि सृजन कुंज के संपादक डॉ. कृष्ण कुमार आशु और अतिथि संपादक डॉ. नीरज दइया के अथक प्रयासों से इस अंक में राजस्थानी के सभी महत्त्वपूर्ण कवियों की रचनाओं को स्थान मिला है वहीं समग्र कविता-यात्रा पर विभिन्न आलेखों के माध्यम से सुंदर आकलन प्रस्तुत किया गया है। डॉ. नीरज दइया अनुवाद और संपादन के कार्य को हिंदी पाठकों तक पहुंचाते रहे हैं।&lt;br /&gt;अंक के अतिथि संपादक डॉ. नीरज दइया ने इस अवसर पर कहा कि गंगानगर से प्रकाशित होने वाली ‘सृजन कुंज’ त्रैमासिक के संपादक डॉ. आशु का आभारी हूं जिन्होंने इस अंक का दायित्व मुझे सौंप कर अपना विश्वास प्रकट किया है। दइया ने कहा कि आधुनिक राजस्थानी कविता की यह अंक एक झलक मात्र प्रस्तुत करता है। आधुनिक राजस्थानी कविता के अनेक हस्ताक्षर और विभिन्न धाराओं के कवियों की सक्रिया को रेखांकित किए जाने की आवश्यकता पर बल देते हुए उन्होंने कहा कि इस दिशा में अधिक प्रयास किए जाने की आवश्यकता है।&lt;br /&gt;राजकीय डूंगर महाविद्यालय के व्याख्यात डॉ. विपिन सैनी ने आभार व्यक्त करते हुए कहा कि इस अंक में राजस्थान के सभी संभागों के प्रतिनिधि कवियों को स्थान मिला है वहीं समग्र कविता के विकास को समझने का यह भागीरथ प्रयास है।&lt;br /&gt;---------&lt;br /&gt;&lt;b&gt;- डॉ. नीरज दइया&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;अतिथि संपादक : राजस्थानी कविता विशेषांक ‘सृजन कुंज’ (त्रैमासिक)&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj5BLxTS3wawZtBomXoNqViP5kLdeJkTu2wERP9JBgqCgg_r8REL_bBiuQxkdXr-WiMIOyJUSk5C9-OwGuKnUkCDpDx5YFxJv25OscdTp47w96kW-B_U_NAqyTKshwV3BlQyZUcm8lZbnrtcJfky6wC8CnEzx4W7CqSwFpZimv6MytfrwzmEBtx2y3WMA/s689/index.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="689" data-original-width="507" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj5BLxTS3wawZtBomXoNqViP5kLdeJkTu2wERP9JBgqCgg_r8REL_bBiuQxkdXr-WiMIOyJUSk5C9-OwGuKnUkCDpDx5YFxJv25OscdTp47w96kW-B_U_NAqyTKshwV3BlQyZUcm8lZbnrtcJfky6wC8CnEzx4W7CqSwFpZimv6MytfrwzmEBtx2y3WMA/w470-h640/index.jpg" width="470" /&gt;&amp;nbsp;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh3AAuEU4a44nns0d9QKzJtQJXUzqhswE9AsWUzXteXINE_F1eQc4V_3_A0J_DTyHF2CpvgGALKxcWFjro-sx-mbR78WLs6KU-zXPXJ6AxBTMHUO1jLYfP3-Kp4d7inppkzBauFHg3mVZAp4e5clvjnFX3v3ADICQntquKN_UvKgfUYMw_va9fm93sVyA/s1280/index.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1280" data-original-width="483" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh3AAuEU4a44nns0d9QKzJtQJXUzqhswE9AsWUzXteXINE_F1eQc4V_3_A0J_DTyHF2CpvgGALKxcWFjro-sx-mbR78WLs6KU-zXPXJ6AxBTMHUO1jLYfP3-Kp4d7inppkzBauFHg3mVZAp4e5clvjnFX3v3ADICQntquKN_UvKgfUYMw_va9fm93sVyA/s16000/index.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiK2wxA6gfl23XLRWh8HR1jDFKMdiSiW-pJFWoCvUsIiBTqlIiQvlBbx6YXpr_uU67Z6AzLBdkg0iVwCQhx0WwUaQFqo-JCf1Lvnpb2aGeuZPBG6MsIYErLairnU4y8ZnYQSO2C3bAXZV6nwmd8BEGmn5zSk0Px541luFNHjNiQlBHt__o6m8AVxCVMgQ/s72-c/01.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>धरती कब तक घूमेगी / मूल : सांवर दइया / अनुवाद : डॉ. नीरज दइया</title><link>http://negchar.blogspot.com/2022/07/blog-post_31.html</link><category>राजस्थानी कहानी</category><category>सांवर दइया</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Sun, 31 Jul 2022 06:32:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-4925576896755302883</guid><description>&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj3YJhG2XrRsq0H8YOmOpXQuwunTJcb65TlZZxdzPIwwBoJFzLXBYyUjVZ2MpEMnFJOzbucCAf_1qsx8Cyh3zOByN6q6_h5prk9hNvHZ8jsfAvBW8pfj4bLHtnN8x2_wOUQ4Cm1z5aloCFyOSmDbVuoA8JucyNwWTXSbe0WdMadcQNNu8OH8AUcRoMpWg/s1957/yugpaksh%20epaper%2031st%20july%202022-4.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1298" data-original-width="1957" height="424" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj3YJhG2XrRsq0H8YOmOpXQuwunTJcb65TlZZxdzPIwwBoJFzLXBYyUjVZ2MpEMnFJOzbucCAf_1qsx8Cyh3zOByN6q6_h5prk9hNvHZ8jsfAvBW8pfj4bLHtnN8x2_wOUQ4Cm1z5aloCFyOSmDbVuoA8JucyNwWTXSbe0WdMadcQNNu8OH8AUcRoMpWg/w640-h424/yugpaksh%20epaper%2031st%20july%202022-4.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;इस आकाश 
की तरफ देखा। फिर जमीन कुरेदने लगी। उसे लगा कि आकाश और धरती के बीच घना 
सूनापन फैला हुआ है। ठीक वैसा ही सूनापन जैसा कि उसके हृदय में भरा हुआ है।
 सब कुछ है और कुछ भी नहीं है। भरा पूरा हंसता-खेलता घर है। बेटे-बहुएं 
हैं। पोते-पोतियां हैं। नाती-नातिनें हैं। मिलने को दिन में दो बार समय पर 
खाने को भोजन भी है। पर फिर भी पता नहीं क्यों कुछ अजीब अजीब सा लगता रहता 
है। लगता है कि जैसे कहीं कोई कम जरूर है। पकड़ में भले ना आए। दो बार भरपेट
 भोजन करना और सोना ही तो सब कुछ नहीं होता है। रोटी के अतिरिक्त भी तो 
मनुष्य को कुछ चाहिए होता है। यह अतिरिक्त वाली इच्छाएं ही कृष्टकारक होती 
हैं।&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhC8NhT6TjRJ6qRcgAWWcv-RZ5swfMcCQp-jW3ZsVFeV_KXWYxam8bBEXJTvITRjH1QCNnUeUgv4OQCtXx-69QN3bJ55a1HwEAu7dDUWUfQEO0RzdI7tlIqLww_fFqls6pwpkjNol2ah1bFHwTlqXFzkzwMGcBnMev2lXdEolT6s4eVQF9dU_J3IPsXxA/s1028/Sanwar%20Daiya%20ji.jpg" imageanchor="1" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1028" data-original-width="752" height="320" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhC8NhT6TjRJ6qRcgAWWcv-RZ5swfMcCQp-jW3ZsVFeV_KXWYxam8bBEXJTvITRjH1QCNnUeUgv4OQCtXx-69QN3bJ55a1HwEAu7dDUWUfQEO0RzdI7tlIqLww_fFqls6pwpkjNol2ah1bFHwTlqXFzkzwMGcBnMev2lXdEolT6s4eVQF9dU_J3IPsXxA/w234-h320/Sanwar%20Daiya%20ji.jpg" width="234" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;	सीता अपना काला ओढ़ना देखकर फिर रुआंसी हो गई। वे जिंदा थे तब तक 
तो सब कुछ ठीक ही था। घर, घर जैसा ही लगा करता था। आंगन में खेलते-कूदते 
लड़ते-झगड़ते बच्चों का शोर-शराबा कितना सुहाबना लगा करता था। उस चिल्लम-पो 
में संगीत जैसा आनंद होता था। पर अब तो बेचारे बच्चे शोर-शराबा भी नहीं 
करते हैं। यदि कभी करते भी हैं तो उनकी मांएं चटाक करती तीन नंबर वाली डांट
 मारती है। पकड़ बाजू को घसीटते हुए कमरे में ले जाती हैं। फिर उनका वही 
रिकार्ड बजने लगता है। कितनी बार समझाया है कि यहां मत खेला करो। गाली गलोच
 सीखने के अलावा यहां दूसरा क्या है... किसी को बोलने तक की तमीज नहीं 
है... चाहे जैसे बोलते हैं फूहड गंवार।&lt;br /&gt;	सीता विचार करती है कि इस घर को
 क्या हो गया है। बच्चे यदि घर के आंगन में नहीं खेलेंगे तो क्या पड़ौस के 
आंगन में खेलेंगे? बच्चे तो परिवावालों के साथ ही खेलेंगे-कूदेंगे। पर 
नहीं! इनको तो घर के बच्चे आंखों देखे भी नहीं सुहाते हैं। खुद के बच्चे 
बहुत प्यारे दुलारे लगते हैं। उनको चौबीसों घंटों खिलाएंगे-हंसाएंगे। खुद 
खेलेंगे-कूदेंगे। फिर चुम्मा अलग से लेते हैं। पर छोटे या बड़े भाई के 
बच्चों को देखते ही इनको बदबू सी आने लगती है। जबान भले ही यह भेद ना खोले 
पर आंखों से तो सब कुछ साफ दिखाई देता ही है। खीर-पूरी खाते समय यदि कोई 
कुता गली का नाली से उठकर कभी आ जाए तो उस समय जो गुस्सा और घ्रणा और पता 
नहीं क्या क्या जो आता है बस वही सब कुछ इनके चेहरों पर पुता हुआ नजर आता 
है!&lt;br /&gt;	सीता अपने ही बारे में सोचने लगी। वह कौन है? कहने को तो इनकी मां 
ही है, पर मां और बेटों के बीच जो लगाव होता है, वह कहां है? कोई क्षण भर 
के लिए भी पास नहीं बैठता है। हालचाल कैसे हैं... तबियत कैसी है... मन लगता
 है या... किसी चीज की कोई आवश्यकता है क्या...। क्या पड़ी है इन सबकी इनको।
 यह क्यों पूछेंगे। दोनों समय खाने को देते हैं यह क्या कम बात है क्या? पर
 यह दोनों समय खाना खाना भी क्या हंसी-खुशी है? जबरदस्ती गले बंधा हुआ यह 
बस फर्ज है! नहीं तो इन तीनों में से ऐसा कमजोर गया गुजरा कौन है कि जो 
मुझे अपने पास नहीं रख सकता है... जो मेरा खर्च नहीं उठा सकता हो? चाहिए ही
 क्या है मुझे? रोटी ये खाते हैं और रोटी मैं खाती हूं! पांच-सात सदस्यों 
की रोटी जहां बनती है वहां एक मेरा तो गुजारा ऐसे ही हो जाए। चिकनी-चुपड़ी 
या काजू-बिदाम मिष्ठान्न मांगती हूं वैसी भी बात नहीं है। ये रुखी-सूखी 
जैसी खाते हैं तो क्या मैं कौनसी धी में लिथड़ी मांगती हूं? पर फिलहाल तो ये
 चुपड़ी हुई खाते हैं और मुझे लुक्खी सरकाते हैं तो भी मैं कुछ कह नहीं सकती
 हूं। एक शब्द निकालते ही जैसे ये तो जली-भुनी तैयार बैठी रहती हैं- हां, 
हां... हम भेदभाव करते हैं। हमारी तो ऐसे औकात नहीं है चिकनी-चुपड़ी हर दिन 
खिलाते रहे। हम गरीब आदमी हैं। बड़ी मुश्किल से गुजर बसर करते हैं। पर जो 
अपाको हमेशा छप्पन भोग खिला सके उसके पास चले जाएं। देखते हैं कि वे भी 
कितने दिन रोटियां डालते हैं। वे अमीर और भाग्यवान होंगे तो अपने घरों में 
होंगे। उनकी अमीरी हमारे किस काम आती है। हमारे तो हमारी भूख ही गुजारा 
कराएगी!&lt;br /&gt;	सीता याद करती है कि वह दिन कितना मनहूस था जब बड़े बेटे कैलाश 
ने सुबह सुबह ही चाय पीते समय नारायण और बिरजू को बुलाकर कहा था कि मां को 
रखने का ठेका केवल मेरा ही नहीं लिया हुआ है। तुम लोगों का भी तो कोई फर्ज 
होगा। तुमने कौनसा घर का हिस्सा नहीं लिया है? तुम क्या मां के बेटे नहीं 
हो?&lt;br /&gt;	उसकी बात सुनकर नारायण बोला- ‘आप कहें वैसे ही कर लेते हैं।’&lt;br /&gt;	‘मैं क्या कहूं? तुमको दिखाई नहीं देता है क्या?’ कैलाश के भीतर गुस्से के बवंडर उठ रहे थे। &lt;br /&gt;	बिरजू चुप रहा। वह हमेशा चुप ही रहता है। बस, केवल देखता रहता है कि कौन क्या करता-कहता है।&lt;br /&gt;
	और सीता...? वह अर्धविछिप्त सी देख रही थी। देखो, अब क्या होता है? एक 
मां... तीन बेटे... दो समय की रोटी... तीन बेटे, एक मां... एक मां, तीन 
बेटे। ... मां ... रोटी... बेटे...। मां... बेटे... रोटी...! और फिर बहस 
में घूमते मां, बेटे और रोटी में से केवल रोटी ही महत्त्वपूर्ण बची। मां और
 बेटे कहीं अलग जा कर गिर गए- गुलेल में डाल कर फेंके जाने वाले पत्थर की 
तरह! रोटी का अकार और भार इतना बढ़ गया कि उसे संभाल लेना किसी एक के 
बस-बूते की बात नहीं रही है। फैसला हो गया- तीनों भाई बारी-बारी से मां को 
एक एक महीना रखेंगे।&lt;br /&gt;	सीता को कुछ कहने का अवसर ही नहीं मिला। तीनों में
 से किसी ने नहीं पूछा कि यह फैसला उसे मंजूर भी है या नहीं। उसकी अपनी 
इच्छा क्या है? उसने उसांस ली- खैर कोई बात नहीं! यदि वे आज होते और यह 
तमाशा देखते तो क्या कहते? उनसे इतना सहन हो पाता। वे तो आग बबूला होकर 
गालियां निकालने लग जाते। थप्पड़ या लात अलग से मारते! क्या समझ रखा है 
मुझे! मैं तुम्हारी मां दो रोटियों के भरोसे बैठी हूं क्या... ! अभी तो 
इतनी पहुंच है कि तुम जैसे बीस भिखारियों को रोटी डाल सकता हूं। एक लंबी 
उसांस! पर उनके रहते हुए तो कभी ऐसे बात उठी भी नहीं थी। उन्हें क्या खबर 
थी कि दो समय की रोटी के लिए ऐसा करेंगे!&lt;br /&gt;XXXX&lt;br /&gt;	सीता को अच्छी तरह 
याद है कि वे श्रवण मास के दिन थे। तीन चार दिनों बाद होली थी। तब यही हुआ 
था कि होली के बाद मां बारी बारी से सब के पास रहेगी। होली के बाद नाहर 
सिंहजी वाले दिन खाना खाते समय उसे महसूस हुआ कि लापसी एकदम फीकी है। कौर 
गिटती तो लगता जैसे कौर गले में अटक रहा है। होली वाले दिन भी वह गुमसुम और
 उदास थी। होली पर लापसी ही बना करती थी, पर उस दिन कैलाश की बहू ने दाल का
 हलवा बनाया। दाल को सिकते हुए देखकर उसे लगा जैसे वह खुद सेकी जा रही है।&lt;br /&gt;
	बच्चे उस से कहने लगे- दादी मां... दादी मां... बाई (मां) कह रही थी कि कल
 से आप नारायण काको सा के हिस्से में खाना खाएंगे। दादी मां क्या सच में आप
 वहीं खाना खाएंगे क्या? और शाम को जब वह खाना खाने बैठी तो कैलाश की पत्नी
 राधा कहने लगी- दाल का हलवा आपके लिए बनाया है। अच्छे से भरपेट खा लेना, 
ठीक!&lt;br /&gt;	वह सोचने लगी कि दाल का हलवा हो या फिर लूखी रोटी, थाली पर बैठने 
के बाद तो पेट का गड्डा तो भरना ही होता है। इच्छा हो तो दो कौर अधिक, नहीं
 तो चार कौर कम। उसने विचार किया- आज के बाद मुझे यहां से विदाई। कल से 
नारायण के हिस्से में खाना-पीना। फिर क्या यहां के पानी में भी सीर नहीं 
रहेगा क्या? बच्चों के पास आना जाना भी बंद हो जाएगा क्या? नहीं, नहीं... 
यह बात नहीं हो सकती है।&lt;br /&gt;	एक के बाद वह दूसरे और दूसरे के बाद तीसरे के 
हिस्से में वह लुढकने लगी। कैलाश के हिस्से से नारायण के हिस्से में और 
नारायण के हिस्से से बिरजू के हिस्से में! यह हिसाब बदलते ही बच्चे खुशी 
खुशी उसके पास आते और कहते- दादी जी, कल से आप हमारे हिस्से में खाना 
खाएंगे! हम साथ-साथ खाना खाएंगे- एक ही थाली में! ठीक है ना दादी सा?&lt;br /&gt;	
वह रोने जैसी हालत में पहुंच जाती। इन नासमझ बच्चों को भी इस बात का 
विश्वास हो चला है कि वह बारी बारी से खाना खाएगी। एक महीने से ऊपर एक दिन 
भी नहीं रखता कोई। महीना पूरा होते ही जैसे टिकट कटाओ। अब दो महीने तक तो 
छुटकारा मिल गया, यही सोचते होंगे।&lt;br /&gt;XXXX&lt;br /&gt;	बच्चे शाम होने पर 
सरावगियों के पाटे पर खेलते। वे जब कभी ‘माई माई रोटी दे’ वाला खेल खेलते 
तो उसे लगता जैसे यह कहानी आज भी सोलाह आने खरी है। बच्चों में से एक बच्चा
 भिखारी बन कर बारी-बारी से एक दूसरे के पास जाकर एक ही बात कहता- माई माई 
रोटी दे...। उसे उत्तर मिलता- यह घर छोड़, अगले घर जा!&lt;br /&gt;	वह सोचती- एकदम 
यही तो हालत है मेरी। मैं इस भिखारी-भिखारिन जैसी ही तो हूं। महीना होते ही
 बेटा कह देता है- माई, यह घर छोड़ कर अगले घर जा! और मैं रवाना हो जाती 
हूं। अगले घर तक। वहां महीना होते ही वही आदेश सुनाई देता है- यह घर छोड़ 
अगले घर जा!&lt;br /&gt;	यह घर छोड़ अगले घर जाते और वह घर छोड़ अगले घर जाते-जाते 
करीब पांच वर्ष बीत गए। ये पांच वर्ष सुख से बीते हो ऐसा कहां! इन पांच 
वर्षों में पच्चीसों बार फजीहत हुई है। बिरजू के हिस्से में थी तब नारायण 
की बहू भंवरी ने लड़के का जन्मदिन था तो कटोरी में डालकर रसमलाई भेज दी। 
रसमलाई का एक कौर ही मुंह में लिया था कि ऊपर से शोर सुनाई दिया। बिरजू की 
बहू पुष्पा बोल रही थी- अरे अमीरी दिखाने के लिए रसमलाई का टुकड़ा भेजा है 
क्या! तुम्हारे हिस्से में थे तब तो इनको लूखे रोटे खिलाए थे। आज महाराणी 
रसमलाई का नाटक दिखा रही है। देखे तुम्हारे चौंचले। मेरे हिस्से में हो तब 
यह तुम्हारा खेल-तमाशा अपने पास ही रखा करो। हमारी जैसी औकात होगी वैसा हम 
अपने आप ही खिला-पिला देंगे।&lt;br /&gt;	सीता को फिर स्मरण हुआ- उन दिनों वह 
नारायण के हिस्से में थी। राधा को बुखार आ गया था। कैलाश नौकरी के सिलसिले 
में कहीं बाहर गया हुआ था। उसने दो-तीन दिन तक उसके बच्चों के लिए 
खाना-पानी किया। थोड़े दिनों बाद बच्चों की लड़ाई को लेकर भंवरी और राधा के 
बीच लड़ाई हो गई। राधा ने कहा कि बच्चों की लड़ाई हुई तब सासू जी वहीं थे। 
उनसे पूछ ले भले। इतने में भंवरी ने जैसे जहर से भरा हुआ तीर मारा- ‘अरे जा
 जा! पूछ लिया तुमको और उनको, दोनों को। उन्हें क्या पूछना है? वे नौकरानी 
जैसे सारे काम करते रहते हैं तुम्हारे और खाना खाते हैं हमारे हिस्से में। 
अरे जब इतना काम कराती रही हो तो तो खाना भी तो खिलाना था।’ &amp;nbsp;&lt;br /&gt;	उसकी 
आंखें गीली हो गई। इनके बाक्‌-युद्ध का कोई अंत नहीं है। यह प्रतिदिन लड़ाई 
करती हैं। लड़ाई है इनकी खुद की और कांटों में घसीटती हैं मुझे। अब मरना तो 
मेरे बस की बात नहीं है। यदि बस में हो कल ही प्राण त्याग दूं। भगवान के घर
 से जितनी सांसें हिस्से में आई है वह तो लेनी ही होगी! यह सोचते-सोचते 
सीता की आंखें डबडबा रही थी।&lt;br /&gt;	सीता को महसूस होने लगा है कि आकाश अनंत 
नहीं है। वह सिकुड़ गया है। यह धरती लंबी चौड़ी नहीं है। यह सिकुड़ गई है। घर 
भी सिकुड़ गया है। यहां सिर छिपाने को भी जगह नहीं है। कहने को तो यह घर है।
 यह घर इस गली का अच्छा इज्जतदार खाता-पीता घर कहा जाता है। पर इस 
खाते-पीते इज्जतदार घर में खाने-पीने की ही लड़ाई है! एक पेट के लिए इतना 
कोहराम! ये लोग सुबह शाम को गाय-कुत्ते को भी रोटी देते हैं। फिर मेरी रोटी
 में ऐसा क्या है कि इनको हर दिन कुछ नया विचार करना पड़ता है।&lt;br /&gt;XXXX&lt;br /&gt;	
आज तो हद ही हो गई! कैलाश ने कहा- ‘यह बात अच्छी नहीं लगती है कि मां महीने
 दर महीने इधर-उधर लुढकती रहती है। मेरे विचार से यह ठीक रहेगा कि हम तीनों
 ही हर महीने मां को पचास-पचास रुपये दे दिया करें। मां को डेढ़ सौ रुपये 
पर्याप्त ही हैं। चाय तो हम पिलाते ही हैं। और फिर पिलाते रहेंगे। बाकी रही
 रोटी, जो अपनी खुद मर्जी से बनाएंगी-खाएंगी...।&lt;br /&gt;	नारायण ने कहा- ‘जैसी 
तुम्हरी इच्छा। मुझे मंजूर है। आज तो बिरजू भी चुप नहीं बैठा। वह बोला- 
‘रोज इधर उधर लुढ़कने से तो यह ठीक ही है। अपनी एक जगह तो पड़ी रहेगी...।’&lt;br /&gt;
	इतनी बातें होने के बाद उस कमरे में मौन के तीखे तेज कीलों का जैसे खेत ऊग
 आया। इधर-उधर जरा सा हिले कि कीले चुभे। सभी जैसे थे वैसे ही मौन बैठे 
रहे। थोड़ी देर बाद कीलों से बींधे हुए स्वर आरंभ हुए- ‘मां को पूछ लेते...।
 बिरजू की आवाज थी यह।&lt;br /&gt;	‘मां आजकल किसी बात के लिए मना नहीं करती है। 
उसके भले कुछ भी हो यहां। असली बात तो यह हमारे पसंद आने की है।’ कैलाश कहे
 जा रहा था- ‘आप सभी को बात ठीक लगी हो मां से बात करता हूं।’ &amp;nbsp; &amp;nbsp; &lt;br /&gt;	 जब
 सीता ने यह सुना तो वह कुछ नहीं बोली। बारी बारी से तीनों बेटों की तरफ 
देखने लगी। उसकी आंखों के आगे अंधेरा छाने लगा। डबडबाई हुई आंखों को पौंछते
 हुए उसने अपना भर्राया हुआ गला चुपचाप पी गई। रोने की आवाज होंठों के बाहर
 नहीं निकली। हृदय का एक एक हिस्सा रो रहा था। उसके भीतर आंसुओं का समंदर 
भर गया था।&lt;br /&gt;	सीता सोचने लगी कि यहां अगर रोटी खाती हूं तो कौनसी मुफ्त 
की खाती हूं। इनके बच्चों के कितने काम करती हूं। हाथ पैर चलते है जितने दो
 चार बर्तन भी मांज देती हूं। कौनसे हाथ घिसते हैं मेरे। पर ये क्या मुझे 
इस काम के लिए पचास पचास रुपये मजदूरी दे रहे हैं क्या? जब मुझे मजदूरी ही 
करनी है तो कहीं भी कर लूंगी। दुनिया में काम की कौनसी कमी है? और नहीं तो 
किसी के घर जूठे बर्तन साफ कर के रोटी खा लूंगी। सवाल तो बस रोटी का ही है।&lt;br /&gt;	XXXX&lt;br /&gt;
	अगले दिन सीता अपने दो चार कपड़े लत्तों की गठरी बांध मुह अंधेरे ही घर से 
निकल गई। अभी उसकी आंखों के आगे ना तो अंधेरा था और ना ही धरती और आकाश के 
बीच सूनापन लगा। &lt;br /&gt;	आज आकाश अनंत था। धरती बहुत बड़ी थी। वह रास्ता बहुत 
चौड़ा था, जिस पर वह चल निकली थी। और सबसे बड़ी बात यह थी कि उसके चारों तरफ 
खुली हवा थी।&lt;br /&gt;XXXX&lt;br /&gt;&lt;b&gt;(वर्ष 1980 में प्रकाशित राजस्थानी कहानी संग्रह ‘धरती कद तांई घूमैली’ से अनूदित)&lt;br /&gt;सांवर दइया अन्य रचनाओं के लिए संपर्क : डॉ. नीरज दइया &lt;/b&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj3YJhG2XrRsq0H8YOmOpXQuwunTJcb65TlZZxdzPIwwBoJFzLXBYyUjVZ2MpEMnFJOzbucCAf_1qsx8Cyh3zOByN6q6_h5prk9hNvHZ8jsfAvBW8pfj4bLHtnN8x2_wOUQ4Cm1z5aloCFyOSmDbVuoA8JucyNwWTXSbe0WdMadcQNNu8OH8AUcRoMpWg/s72-w640-h424-c/yugpaksh%20epaper%2031st%20july%202022-4.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>बंधे-बधाये वाद और बनी-बनाई धारणाओं से अलहदा आलोचक डॉ.दइया / राजूराम बिजारणिया</title><link>http://negchar.blogspot.com/2022/07/blog-post_10.html</link><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Sun, 10 Jul 2022 18:35:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-1185248265024513804</guid><description>&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;span class="d2edcug0 hpfvmrgz qv66sw1b c1et5uql lr9zc1uh a8c37x1j fe6kdd0r mau55g9w c8b282yb keod5gw0 nxhoafnm aigsh9s9 d3f4x2em iv3no6db jq4qci2q a3bd9o3v b1v8xokw oo9gr5id hzawbc8m" dir="auto"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x c1et5uql o9v6fnle ii04i59q"&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; तकरीबन तीन दशक से अधिक समय से हिंदी और राजस्थानी साहित्य क्षेत्र में अपनी धमक बनाए रखने वाले डॉक्टर नीरज दइया का 'बिना हासलपाई' किया जा रहा सृजन उन्हें दूसरों से जुदा खड़ा करता है। साहित्य में निरंतरता बहुत कम रचनाधर्मियों में देखने को मिलती हैं। गत कई वर्षों से नियमित लिखने वालों में डॉ.दइया खास तौर से शामिल हैं। साहित्य अकादेमी के मुख्य पुरस्कार से नवाजे जाने के बाद तो डॉ.दइया अपनी जिम्मेदारियों को लेकर और अधिक सचेत एवं सक्रिय नजर आते हैं। राजस्थानी साहित्य की विभिन्न विधाओं में अपनी कलम चलाने वाले नीरज दइया का नाम आधुनिक राजस्थानी साहित्यकारों की फेहरिस्त में अग्रणी पंक्ति में शुमार हैं। उनके लेखन में राजस्थानी समाज का बहुवर्णी अंकन नज़र आता है। भाषा, भाव एवं बुनगट (रचाव) उनके रचनाकर्म को अलहदा बनाता है।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; राजस्थानी के चर्चित कवि, कहानीकार सांवर दइया के लाडले पुत्र से ख्यातनाम  कवि, आलोचक के रूप में अपने कलम कर्म से खुद को स्थापित करने में सफल रहे नीरज दइया ने लेखन का ककहरा अपने पिता से सीखा।  पहली राजस्थानी कहानी 1987 में 'माणक' पत्रिका में प्रकाशित हुई तब वे बी.एससी. अंतिम वर्ष के विद्यार्थी थे। 1989 में पहला लघुकथा संग्रह 'भोर सूं आथण तांई' छपकर आया तो उनके रचनाकर्म को हवा मिली। वे लिखते गए और पिता उन्हें ठीक रास्ता दिखाते गए।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; 1992 में अपने पिता सांवर दइया के निधन के वक्त उनकी उम्र महज़ 24 वर्ष थी। महाकवि कन्हैयालाल सेठिया ने उन्हें 1993 में आशीर्वाद स्वरूप लिखा कि ‘नीरज तू शतदल बणी आ म्हारी आशीष, करूं कामना तू हुई सगळां सूं इक्कीस।’ सचमुच सेठिया जी की आशीष फलीभूत होती गई। साहित्य महोपाध्याय नानूराम संस्कर्ता का मिला सानिध्य भी उन्हें सम्बल प्रदान करने वाला साबित हुआ।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; दो-तीन वर्ष पहले डॉ.दइया का साक्षात्कार लेते हुए मैनें उनसे पूछा था कि आप आलोचक, अनुवादक, कवि, कहाणीकार, व्यंग्यकार में से मूल रूप से खुद को क्या मानते हैं? तो उन्होंने बड़ी संजीदगी से जो जवाब दिया, बेहद प्रभावित करने वाला था कि 'मूल रूप से मैं खुद को राजस्थानी भाषा का एक सिपाही मात्र मानता हूँ, क्यों कि राजस्थानी मेरे रक्त में घूली-मिली भाषा है। इस लिहाज़ से मैं राजस्थानी की विभिन्न विधाओं में लिखते हुए बस राजस्थानी के लिए जीना चाहता हूँ। जिस प्रकार मोर नाचता तो है पर अपने पैरों की ओर देखकर रोता भी है। वैसे ही विभिन्न विधाओं का लेखन ही मेरा नाचना है, लेकिन इस रंग-रूप और मिठास के साथ समृद्ध इतिहास के बावजूद राजस्थानी को संवैधानिक मान्यता नहीं मिलना मेरे रोने का बड़ा कारण भी है।'  &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; लेखन में भाषा एवं विधा चयन पर कविता की ओर अपने झुकाव को प्रकट करते हुए डॉ. दइया मानते हैं कि मेरे हाथ में हो तो मैं फ़क़त और फ़क़त कविताएं लिखना चाहूंगा, मगर कविताएं तो बे-मौसम के फूल की तरह है, जाने कब मन में खिलें.! समय रहते शब्दों को साँचे में न ढाला जाए तो कब डाली से खिर पड़े! दइया कविता के आंगन पहला कदम धरते हुए 1997 में अपने राजस्थानी कविता संग्रह 'साख' के मार्फ़त पाठकों से रूबरू हुए। लम्बी कविता को साधते हुए वर्ष 2000 में बतौर 'देसूंटो' दूसरा कविता संग्रह लेकर आए। राजस्थानी कविता के सफर में साख सवाई करने का काम उनके काव्य संग्रह 'पाछो कुण आसी' ने किया। वहीं 2013 में हिंदी कविता पट्टी में 'उचटी हुई नींद' के साथ अपनी उपस्थिति दर्ज़ करवाई।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; डॉ.दइया सिर्फ अपने काव्य संसार में रमकर नहीं रह जाते बल्कि कविता की अगली पीढी के प्रति अपनी जिम्मेदारियां बखूबी समझते हैं। इसी के चलते 2012 में राजस्थानी भाषा साहित्य एवं संस्कृति अकादमी, बीकानेर का एक महत्वपूर्ण काम उनके जिम्मे आया। राजस्थानी भाषा के 55 युवा कवियों की रचनाओं का चयन कर अपने संपादन में 'मंडाण' के रूप में सामने लाना किसी चुनौती से कम नहीं था। 'मंडाण' ने कई बेहतरीन युवा कवियों को मुकम्मल पहचान दिलवाई। एक बेहतर संपादक के सारे गुण नीरज दइया में देखने को मिलते हैं। राजस्थानी साहित्य में 'नेगचार' पत्रिका की गरिमा किसी से छुपी नहीं है। इसके साथ ही उन्होंने नेशनल बिब्लियोग्राफी ऑफ इंडियन लिटरेचर, बिणजारो (बरस 2000), जागती जोत (सितम्बर,02 से सितम्बर,03 तक), राजस्थानी पद्य संग्रह (कक्षा- 12 के लिए), अपरंच (बीकाने-अंक), कविता कोश (राजस्थानी-विभाग) का भी संपादन बखूबी किया। 2010 में 'मोहन आलोक री कहाणियां', 2011 में 'कन्हैयालाल भाटी री कहाणियां', 2017 में 'आधुनिक लघुकथाएं' और 'देवकिशन राजपुरोहित री टाळवीं कहाणियां' पाठकों के समक्ष लाने की बड़ी पहल की।   वहीं 2019 में राजस्थान के कहानीकारों को एक संग्रह में समेटते हुए '101 राजस्थानी कहानियां' का संपादन अपने आप में अनूठा काम है। 2012 में आए संग्रह 'जादू रो पेन' ने डॉ.नीरज दइया को बतौर बाल साहित्यकार स्थापित किया। इसी संग्रह पर साहित्य अकादेमी ने बाल साहित्य पुरस्कार अर्पित किया।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; बीकानेर और आसपास के क्षेत्र को सरस्वती नदी के प्रवाह वाला क्षेत्र माना जाता रहा है, जिसके किनारे बैठकर युगों पहले वेदों के रचाव की बात भी कही जाती है। इस लिहाज़ से यह जमीं साहित्य की दृष्टि से काफी उर्वर है। हरेक विधा में यहां के साहित्यकारों ने कलम चलाई है। डॉ.नीरज दइया को भी विभिन्न विधाओं में लेखन की महारत हासिल है। उनके 2017 में आए 'पंच काका के जेबी-बच्चे' और 'टांय टांय फिस्स' नामक व्यंग्य संग्रह अपनी विशेष छाप छोड़ते हुए उनके भीतर के व्यंग्यकार को पाठकों के समक्ष ला खड़ा करने में सफल होते हैं।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; अनुवाद महज शब्दों को रूपांतरित करना भर नहीं है, वरन ऐसा पुनर्लेखन है जहाँ एक भाषा का रचना संसार दूसरी भाषा के पाठकों को सहजता से जोड़ता है। अनुसृजन को परकाया(किसी दूसरे शरीर में) प्रवेश करने जैसा मानने वाले डॉ.दइया ने मूल सृजन के साथ-साथ अनुवाद के क्षेत्र में महत्वपूर्ण काम किया है। जिसकी बानगी कुछ इस प्रकार है- कागद अर कैनवास (अमृता प्रीतम की काव्य-कृति-2000); कागला अर काळो पाणी (निर्मल वर्मा का कहाणी संग्रह-2000) ; कागद अर कैनवास (अमृता प्रीतम की पंजाबी काव्य-कृति-2000) ; ग-गीत (मोहन आलोक का कविता संग्रह-2004) ; सबद नाद (भारतीय कविताएं-2012) ; देवां री घाटी (भोलाभाई पटेल के गुजराती यात्रा-वृत-2013) ; अजेस ई रातो है अगूण (सुधीर सक्सेना की कविताएं-2016) ; ऊंडै अंधारै कठैई (डॉ. नन्दकिशोर आचार्य की कविताएं-2016) ; घिर घिर चेतै आवूंला म्हैं (डॉ. संजीव कुमार की कविताएं-2018) ; गवाड़ (मधु आचार्य ‘आशावादी’ का उपन्यास-2018) ; रेत में नहाया है मन (राजस्थानी कवियों की कविताओं का हिंदी अनुवाद-2019) ; सोनै री चिड़ी (ओम गोस्वामी का डोगरी कहानी-संग्रह-2019) ; कोई कोनी बैठो ठालो (जयप्रकाश मानस की चयनित कविताएं-2019) ; 2021 ईस्वर : हां, नीं… तो(सुधीर सक्सेना के कविता-संग्रह का राजस्थानी अनुवाद-2020) आदि। &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; आलोचना को लेकर डॉ.भगीरथ मिश्र की माने तो  आलोचना का कार्य कवि और उसकी कृति का यथार्थ मूल्य प्रकट करना है। वहीं आलोचक की भूमिका का निर्वाह करने वाले डॉ.नीरज दइया किसी बंधे-बधाये वाद और बनी-बनाई धारणा से रचनाओं की परख करने के पक्ष में नहीं है। उनका मानना है कि हरेक नई रचना एक नई खोज लिए होती है, इसीलिए आलोचना को भी नित नए पैमाने खोजने चाहिए। &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; दइया के आलोचनात्मक लेखन का दायरा सीमित नहीं है। 2011 में आलोचना रै आंगणै (आलोचनात्मक निबंध) के बाद 2014 में बिना हासलपाई (आधुनिक कहाणी आलोचना), 2017 में बुलाकी शर्मा के सृजन-सरोकार एवं मधु आचार्य ‘आशावादी’ के सृजन-सरोकार' के बाद 2018 में 'राजस्थानी कहानी का वर्तमान' के रूप में सांगोपांग काम किया है।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; दइया द्वारा लिखित राजस्थानी लोक जीवन और प्रकृति के चितेरे कवि ओम पुरोहित 'कागद' के सृजन से जुड़े काव्य-विमर्श 'कागद की कविताई' ने खूब सराहना पाई वहीं 'निर्मल वर्मा के कथा साहित्य में आधुनिकता बोध' नामक शोध प्रबंध भी एक बेहद महत्वपूर्ण काम साबित होगा। डॉ.दइया का मूल सृजन भी अनुवाद होकर अन्य भाषाओं तक पहुंचा है। मदन गोपाल लढ़ा ने उनकी कविताओं को 'रक्त में घुली हुई भाषा' और रजनी छाबड़ा ने 'लेंग्वेज फ़्यूज्ड इन ब्लड' शीर्षक से अनुवाद किया है। 'राजस्थानी म्हारै रगत रळियोड़ी भासा है' की बात बड़े गर्व से कहने वाले नीरज दइया का साहित्यिक काम समंदर की गहराई में गोते लगाकर अनमोल रत्न चुनने जैसा है, इसमें कोई दोराय नहीं। &lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x c1et5uql o9v6fnle ii04i59q"&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;◆ सम्मान अर पुरस्कार-&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;    ________________&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• साहित्य अकादेमी मुख्य पुरस्कार 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• साहित्य अकादेमी नई दिल्ली से राजस्थानी बाल साहित्य पुरस्कार 2014&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• राजस्थानी भाषा, साहित्य एवं सस्कृति अकादेमी, बीकानेर से भत्तमाल जोशी पुरस्कार&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• राजस्थानी भाषा, साहित्य एवं सस्कृति अकादेमी, बीकानेर से “बावजी चतुरसिंहजी अनुवाद पुरस्कार”&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• नगर विकास निगम से “पीथळ पुरस्कार” ।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• नगर निगम बीकानेर से वर्ष 2014 में सम्मान&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• अखिल भारतीय पीपा क्षत्रिय महासभा युवा प्रकोष्ठ बीकानेर द्वारा सम्मान- 2014&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• सादूल राजस्थानी रिसर्च इन्स्टीट्यूट, बीकानेर से तैस्सितोरी अवार्ड- 2015&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• रोटरी क्लब, बीकानेर द्वारा “खींव राज मुन्नीलाल सोनी” पुरस्कार-2016&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• कालू (लूणकरणसर) द्वारा नानूराम संस्कर्ता राजस्थानी साहित्य सम्मान-2016&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• कांकरोली उदयपुर द्वारा मनोहर मेवाड़ राजस्थानी साहित्य सम्मान-2016&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• फ्रेंड्स एकता संस्थान बीकानेर द्वारा साहित्य सम्मान-2016&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• दैनिक भास्कर बीकानेर द्वारा शिक्षक सम्मान- 2016&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• सृजन साहित्य संस्थान, श्रीगंगानगर द्वारा सुरजाराम जालीवाला सृजन पुरस्कार-2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• राजस्थानी रत्नाकर, दिल्ली द्वारा श्री दीपचंद जैन साहित्य पुरस्कार’- 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• ओम पुरोहित ‘कागद’ फाउण्डेशन हनुमानगढ़ द्वारा कागद सम्मान- 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• साहित्य कला एवं संस्कृति संस्थान नाथद्वारा द्वारा हल्दीघाटी में साहित्य रत्न सम्मान- 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• जिला लोक शिक्षा समिति, बीकानेर द्वारा साक्षरता दिवस पर सम्मान- 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• मावली प्रसाद श्रीवास्तव सम्मान 2017 अंतरराष्ट्रीय हिंदी सम्मेलन द्वारा&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• अखिल भारतवर्षीय मारवाड़ी सम्मेलन द्वारा सीताराम रूंगटा सीताराम रूंगटा राजस्थानी साहित्य पुरस्कार- 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• केवीएस रीजनल इंसेटिव अवार्ड- 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• गौरीशंकर कमलेश स्मृति राजस्थानी भाषा पुरस्कार- 2017&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• डॉ. नारायणसिंह भाटी अनुवाद सम्मान 2018&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;• पारसमल पांडया स्मृति राजस्थानी साहित्य पुरस्कार 2019&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgFtiI0eCrr84Zcq-PLSuyUB9SXTrfNiKlW-pnOb0pg-9yuV78aoJF4-cMG13ACE518GkSCYmsEsx2BWukOikQeppQgCtfpsHlorIL3sk7ydg6xkUETH-Tdr01XEqn2jSbj2FynQ7yD96WjvohMC3Se6xkwryo3ChPriBHhCkny5aOUwGE997tJpXbYxw/s1720/Raj%20ND.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="1720" data-original-width="1112" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgFtiI0eCrr84Zcq-PLSuyUB9SXTrfNiKlW-pnOb0pg-9yuV78aoJF4-cMG13ACE518GkSCYmsEsx2BWukOikQeppQgCtfpsHlorIL3sk7ydg6xkUETH-Tdr01XEqn2jSbj2FynQ7yD96WjvohMC3Se6xkwryo3ChPriBHhCkny5aOUwGE997tJpXbYxw/w414-h640/Raj%20ND.jpg" width="414" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgFtiI0eCrr84Zcq-PLSuyUB9SXTrfNiKlW-pnOb0pg-9yuV78aoJF4-cMG13ACE518GkSCYmsEsx2BWukOikQeppQgCtfpsHlorIL3sk7ydg6xkUETH-Tdr01XEqn2jSbj2FynQ7yD96WjvohMC3Se6xkwryo3ChPriBHhCkny5aOUwGE997tJpXbYxw/s72-w414-h640-c/Raj%20ND.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>आज री राजस्थानी युवा कविता / डॉ. नीरज दइया</title><link>http://negchar.blogspot.com/2022/07/blog-post.html</link><category>युवा कविता</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Sun, 10 Jul 2022 18:14:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-2655854188757951999</guid><description>&lt;p&gt;&amp;nbsp; ‘आज री राजस्थानी युवा कविता’ रो अरथाव 35-40 बरसां रै युवा रचनाकारां री कवितावां सूं लियो जावणो चाइजै। युवा कविता रै लेखै ‘आज’ रो पूरो-पूरो अरथाव का मायनो जाणां तद आपां नै आज रै भेळै गयै काल अर आवणियै काल री बात करणी पड़ैला। काल नै कुण नावड़ै, पण रचना रै लेखै उण काल री अंवेर परंपरा में देख सकां अर आवणियै काल री बात तो एक सुपनो है। बिना आज अर काल रै कोई सुपनो पूरो नीं हुया करै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;समकालीन राजस्थानी युवा कविता एक इसी काव्य-परंपरा सूं जुड़ियोड़ी है जिण में जुधां रो धमसाण है तो भगती अर प्रीत रा राग-रंग ई है। डॉ. अर्जुनदेव चारन रो मानणो है कै जूनी कविता में लड़ जा भीड़ जा रै सुर साम्हीं पैली बार कवि डॉ. सत्यप्रकाश जोशी (1926-1990) आपरी पोथी ‘राधा’ रै मारफत राधा सूं कैवायो- ‘मन रा मीत कान्हा/ मुडज़ा फौजां नै पाछी मोड़ ले...’ ओ राजस्थानी कविता रै लेखै एक मोटो बदळाव हो। जुध नै बिड़दावण साम्हीं, नवो मारग हो। आपां जाणा कै महाकवि सूर्यमल्ल मीसण (1815-1868) जिसा कवियां रो सुर हो- ‘इळा न देणी आपणी, हालरियै हुलराय। पूत सिखावै पालणै, मरण बड़ाई माय॥’ आधुनिकता री पैली साख आ कै बड़ाई तो जीवण में है। अठै आ बात ई कैयी जावै कै जुधां बिचाळै सांति बेसी गुणकारी नै असरकारक हुया करै जिकी बगत री मांग ही। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;ओ बो बगत हो जद मुलक माथै अंग्रेजां रो राज हो। जद कवि कन्हैयालाल सेठिया युवा हा तद आजादी रै टैम राजस्थान अपरी जबान काट कर राष्ट्रभाषा हिंदी नै अरपण कर दी। राजस्थानी राजस्थान रै राजकाज री भासा ही, राजस्थानी समाज हिंदी सीख’र देस हित रै सवाल माथै हिंदी नै गळै कांई लगाई कै गुणचोरां राजस्थान नै अजेस आपरै भासाई अधिकार सूं बेदखल कर राख्यो है, अर संविधान री आठवीं अनुसूची में भासा नै जोड़ावण खातर नवी पीढी नै मरणो मांडणो पड़ रैयो है। &amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;महाकवि कन्हैयालाल सेठिया (1919-2008) भारतीय कवि रै रूप चावा-ठावा मानीजै, भासा प्रेम मांय रचीजी बां री कवितावां रो संग्रै ‘मायड़ रो हेलो’ घणो चावो हुयो। आज री युवा कविता नै भासा री इण हेमाणी नै नवै कथ्य अर बुणगट भेळै संभाळता-सजावता रासो काव्य परंपरा सूं आवती राजस्थानी कविता री जसबेल नै आगै बधावणी है।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;जद सूं नवी तकनीक री आंधी आई है सगळी भासावां में कविता नै बेगी सूं बेगी किणी मंच माथै धर देवण री बाण खास कर नै युवावां में की बेसी ई बधगी है। इण मामलै में राजस्थानी ई लारै कोनी। किणी बाणियै जिसो हिसाब है कै आज जद बरस 2016 में आपां युवा कविता री बात कर रैयां हां, तो बरस 1975 का 1980 पछै जल्मी पीढी री बात करतां। कोई उगता ई कोनी तपै, ठीक बियां ई कोई जलमतां ई कविता कोनी लिखै। अठारा-बीस बरस रो औसत आंकड़ो इण सीगै आवैला। इण रो साफ साफ ओ अरथाव बणै कै जिण नै आपां युवा कविता रै रूप में ओळखण रा जतन कर रैया हां, बां असल में इक्कीसवीं सदी री कविता है। इक्कीसवीं सदी री कविता रो एक मोटो हिस्सो है युवा कविता। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;इक्कीसवीं सदी में आपां रा चावा-ठावा केई नामी कवि कविता लिख रैया है तो जोध जवान कवि ई कविता रो मोरचो संभाळ राख्यो है। ‘की-पेड’ अर बटणां रै ताण कंप्यूटर माथै लिखीजण आळी इण कविता अर कवियां पाखती कागद अर कलम रो सुख कमती है। अबै डायरी का किणी पानै में नीं कविता मोबाइल में अटाकाइजै। सोसल साइटां अर ब्लॉगां में लिखीजै। कविता री भासा, विसय अर बुणगट नै लेय’र घणी झीणी बातां भलाई कमती हुवो पण कविता रै लेखै नवी तकनीक उल्लेखजोग कैयी जावैला। लारलै बरसां री तुलना में राजस्थानी रा हेताळू अर कवियां रै नांवां में घणो इजाफो देख सकां।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;अजेस परंपरा सूं जुड़ाव इण रूप में ई देख सकां कै केई युवा कवि अजेस छंद नै परोट रैया है तो दूजै पासी भारतीय भासावां री रचनावां रै जोड़ सूं अळधा खुद रै ई राग में रम्योड़ा युवा कवि जाणै किणी आणंद में डूब्या मगन हुयोड़ा है। आं सगळा बिचाळै कीं सजग अर गंभीर कवि है जिका सूं आपां नै आस उम्मीद राखणी चाइजै कै आवतै बगत आखी भारतीय कविता रै आंगणै राजस्थानी कविता रै जस नै बै बधावैला। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी में कविता लिखण वाळा कवि हिंदी माध्यम का अंग्रेजी माध्यम सूं पढाई-लिखाई करै तद वां रै साम्हीं कविता लिखती वेळा जिकी परंपरा हुवै वा हिंदी-अंग्रेजी री अर थोड़ी घणी राजस्थानी री हुवै। अठै परंपरा रो अरथाव कविता रचण सूं पैली कवि साम्हीं कविता नै लेय’र विचार-धारावां अर न्यारी-न्यारी बै कावितावां अर कवि है जिका सूं कोई कवि प्रेरणा लेवै। किणी कवि साम्हीं कविता लिखती वेळा जिकी परंपरा ही का हुवैला बा तर-तर अध्ययन चिंतन-मनन सूं बदळती थकी आधुनिक सूं आधुनिक हुवती रैवैला। मानां कै हरेक मिनख पाखती आपरी उण री परंपरा हुवै पण सगळा री परंपरा एक सरीखी हुवता थकां ई एक सरीखी नीं हुवै। कोई ठोठ मिनख आखरां सूं उळधो रैया ई हियै लोक री लांठी परंपरा राखै। किणी कवि नै आपरी भासा अर रचना-विधा री परंपरा रै खातै देखण रो काम आलोचना करै। म्हैं कैवणी चावूं कै जे किणी कवि री कवितावां में नवो पळको दीखै तो उण साम्हीं हिंदी-अंग्रेजी-राजस्थानी री समकालीन कविता रो एक दीठाव है, अर उण दीठाव साम्हीं आपरै हलकै री साहित्य साधना अर साहित्य जुड़ाव रा केई केई दीठाव है। आ पूरी भाव-धारा युवा कविता री परंपरा अर कविता रचाव री ऊरमा नै नवा रंग देवै। परंपरा नै जाण लेवण री भोळावण युवा कवियां नै कै बै जाणै आखै जगत में चावी-ठावी राजस्थानी री लूंठी काव्य परंपरा रैयी है। &amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;‘मंडाण’ रै संपादकीय सूं कीं बातां करणी अठै लाजमी लखावै। किणी रचनाकार खातर मायड़ भासा नै पढण-लिखण में माण देवणो मोटी बात मानीजैला। केई तो फगत राजस्थानी री गरीबी रो रोवणो रोवै अर म्हनै लखावै कै बै सोचै कै इण ढाळै रै रोवणै सूं भासा साहित्य री गरीबी मिट जावैला। जिम्मेदारी अर जबाबदारी जूनी पीढ़ी री बणै कै वै नवी पीढ़ी खातर कांई कीं करै। दोस मंढणो तो साव सोखो है। जरूरत आज इण बात री मान सकां कै जिकी नवी पौध है उण मांय जिकी संभावनावां है उण नै अंवेरां-संभाळा। प्रकाशन अर पत्र-पत्रिकावां रै तोड़ै सूं राजस्थानी रा केई रचनाकारां री चाल बगत भेळै नीं रैयी। बै मंदा पड़ग्या अर होळै होळै साहित्य सूं कटग्या।&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;कविता खातर घणो जरूरी है कै लगोलग कविता सूं जुड़ाव रैवै। युवा कवि जे खुद रै आसै-पासै रै घर-संसार नै देखै-समझै तो कठैई गांवतरै री जरूरत ई कोनी। युवा कवि डॉ. मदन गोपाल लढ़ा लिखै- सिरजण री जमीन नै अंगेजणी घणी जरूरी है, बिना निजता अर स्थानीयता रै भेळै ओ ई घणो जरूरी है कै कविता में कांई लिखीजै अर कांई छोड़ीजै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;किणी पण कवि नै कोई कविता लिखण सूं पैली खुदोखुद सवाल पूछणो चाइजै कै म्हैं कविता क्यूं लिखूं अर किण खातर लिखूं? इण ढाळै रा कविता सूं जुड़िया केई सवाल युवा कवि रै हियै मांय हुवणा म्हैं घणा जरूरी मानूं। अठै आ ओळी खास अखरावण रो मानयो ओ कै युवा कवियां नै खुद री लिख्योड़ी हरेक ओळी मांय कविता रो लखाव हुया करै, बगत रै चालतै बाळै में आगै जाय’र तो बो खुद री सींव नै ओळख लेवै पण जरूरत इण बात री है कै आ सींव बेगी सूं बेगी जाण ली जावै। इणी सूं आ बात समझ आवैला कै कविता मांय हरेक सबद अर उण री ठौड़ आगो-पाछो स्सौ कीं जरूरी हुया करै। ओ ग्यान घणो जूनो है कै किणी ओळी में खरै सबद नै सही अलोटमेंट अर विगत ई कविता हुवै। म्हैं कवि हुय’र कोई ग्यान किणी नै नीं देय रैयो हूं, बस म्हैं म्हारै मन री बात साझा कर रैयो हूं कै कवि हुवां जद आपां मांय कविता-विवेक अर आलोचकीय दीठ ई हुवणी जरूरी है। आं रै विगसाव सूं ई खुद री कविता रो विगसाव हुया करै। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;कवि अर कविता री कोई हद कोनी हुवै। जठै जठै बो सबदां रै मारफत पूगै उण जातरा अर लखाव नै कागद माथै साकार करणो सरल कोनी हुवै। इण हिसाब में केई बार घणो कीं लिखीजै अर घणो कीं छूट जावै। आ कविता जातरा हद सूं अणहद री जातरा हुया करै। हरेक कवि कीं संकेतां सूं सीध देवै जिण रै मारफत बांचणियां उण हद सूं बारै निकळै अर अणहद तांई पूगण री इण जातरा में दोनूं पासी सींव अर संभावनावां रा दरियाव देख सकां। जे कविता करणो सोखो काम है तो जिका कवि है मतलब म्हैं अर आप दोनूं जे कागद कलम लेय’र बैठां कै आज तो दस दस कवितावां मांडसां तो हुय सकै दस दिन में सौ कविता साम्हीं आय जावै अर हुय सकै कै कविता एक ई नीं लिखीजै। कविता लिखणो जे इत्तो सोखो हुवतो तो विग्यान कविता लिखण का रचण री कोई मसीन का कोई सांचो कोनी बणा देवतो कांई। म्हैं कैवणो चावूं कै कविता मांय आपरी सगळी हुस्यारी एकै पासै घरी रैवै कीं काम कोनी आवै, हरेक कवि नवी कविता लिखती बगत एक नवी मुठभेड़ करै। कविता में जाणै हरेक कवि खुद नै रचिया करै। आदि कविता रो जलम पीड़ सूं हुयो, तो हियै रै सुख-दुख सूं कविता एक गंगा दांई आवै,आ गंगा हरेक रै बस री बात कोनी। जिको हियै री इण गंगा नै ओळखै बो कवि बण जावै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;जूनी अर नवी कविता रै खास अंतरै बाबत विचार करतां आपां नै आसै पासै री दुनिया अर देसां माथै ई विचार करणो हुसी। आज जद आखी दुनिया री कल्पना एक गांव रै रूप में समझी जावण लागी है तद मिनख रै घर अर आसै-पासै सूं उण रै आंतरै रो लखाव विचार रै स्तर माथै कवि रै खातै आवै। लगै कै इण सदी आपां दौड़ता-भगता किणी जुध रो हिस्सा बणग्या हां- ओ जुध मिनख अर मसीन रो जुध है, सागै ई सागै मिनख रो मिनख सूं जुध है। घर, परिवार, समाज अर देस-दुनिया री अणथाग भीड़ में मिनख साव अकलो हुवतो जाय रैयो है। कविता रो जुध मिनख नै मिनख सूं मिलावण रो जुध है। सूनवाड़ नै भांगण रो जुध है। &amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;कितो सावळ रैवै कै जुध किणी जुध रै मैदान में हुवै पण इण अंतहीन जुध मांय नित रो रांडीरोवणो है तद निरायत री बात कोई कियां करै। अंतस-अतंस अर आंगणै-आंगणै हुवतै इण जुध मांय जीवण रा राग-रंग अर सुर ई जाणै समूळा बदळग्या। स्यात ओ ई कारण है का इणी ढाळै रै किणी कारण सूं नवी चुनौतियां अर संभावनावां भेळै नवी पीढ़ी (जिण नै युवा पीढ़ी कैवां) री निजर में स्सौ कीं देखण समझण री संभावना अर विकल्प मौजूद है। अबार तांई गाइज्य गीतां रै सुरां अर साधना में अजेस कीं कवि साम्हीं आया है भळै ई आवैला।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;नवी पीढी रै नवा सुरां सूं घणी आसावां माना। आ जरूर है कै जूनी पीढी दांई नवी पीढी री कविता में वयण-सगाई, छंद अर उपमावां-अलंकारा रो मोह कोनी, समकालीन युवा कविता में नवी शब्दावली, बदळती भासा अर खुद रै भावां-अनुभवां नै रचण री आंट लारलै बरसां छप्या युवा कवियां रै संकलनां में देख सकां। जियां कै जळ-विरह, कविता देवै दीठ,&amp;nbsp; म्हारै पांती री चिंतावां, उजाळो बारणै सूं पाछो नीं मुड़ जावै, रणखार, एंजेलिना जोली अर समेस्ता, चाल भतूळिया रेत रमां, संजीवणी, जद बी माँडबा बैठूँ छू कविता, सपनां संजोवती हीरां आद केई कविता पोथ्यां रा नांव लिया जाय सकै।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी भाषा साहित्य एवं संस्कृति अकादमी बीकानेर सूं छप्यो 55 युवा कवियां रो संकलन ‘मंडाण’ (सं.- नीरज दइया) अर युवा कविता के संदर्भ अर अप्रकाशित रैया कवियां नै साम्हीं लावण री दीठ सूं ‘थार-सप्तक’ (सं.- ओम पुरोहित ‘कागद’) उल्लेखनीय अर सराहनीय कदम राजस्थानी काव्य-धारा रै सीगै युवा कविता रै आंगणै च्याण पख मानीजैला। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;इण सीगै उल्लेखजोग कै आं पोथ्यां रै मारफत पैली बार सगळा सूं बेसी कवि साम्हीं आया। मंडाण रै संपादकीय री एक ओळी देखो- ‘आ कवितावां में सरलता, सहजता, भाषा-कौशल अर बुणगट री नवी दीठ सूं ऐ ऊरमावान कवि आपरी न्यारी ओळखाण बणावैला।’ &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी युवा कविता ही नीं आखी कविता जातरा में अनेक कवि है जिका री पोथी अजेस साम्हीं नीं आय सकी। आ अबखाई देखतां कवि-संपादक ओम पुरोहित ‘कागद’&amp;nbsp; जसजोग काम करियो कै अप्रकाशित कवियां री कवितावां रा संकलन-संपादन ‘थार सप्तक’ रै सात खंडां में राजस्थानी नै दिया। इण लूंठै कारज रो जस बोधि प्रकाशन रा प्रबंधक कवि मायामृग नै। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;थार-सप्तक रै गुण पचास कवियां री कवितावां मांय संभावनाशील अनेक युवा कवि ई साम्हीं आया जियां कै- गौतम अरोड़ा, राजू सारसर, मनोज पुरोहित, राजूराम बिजारणियां, अंकिता पुरोहित, गौरीशंकर, पृथ्वी परिहार, सतीश गोल्याण, संजय पुरोहित, कुंजन आचार्य, मोहन पुरी, सिया चौधरी, ऋतुप्रिया, नरेंद्र व्यास, अजय कुमार सोनी, हरीश हैरी, धनपत स्वामी, जितेंद्र कुमार सोनी, ओम अंकुर, मनमीत सोनी आद। आं री कवितावां एकठ बांचण रो थार सप्तक एक संजोग बणायो।&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी कविता रै सीगै केई संभावनाशील युवा कवियां रै नांवां बिचाळै कवयित्री संतोष मायामोहन (1974) की चर्चा इण खातर जरूरी है कै पैलै संग्रै ‘सिमरण’ (1999) खातर बरस 2003 रो साहित्य अकादेमी सम्मान मिल्यो, ओ युवा राजस्थानी कविता रो सम्मान हो। साहित्य अकादेमी रै इतिहास में ई अनोखी घटना कै तीस बरसां सूं कमती उमर री कवयित्री नै ओ सम्मान मिल्यो, इण सूं पैली डोगरी री पद्मा सचदेव रै खातै ओ रिकार्ड दर्ज हो। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजस्थानी री दूजी कवयित्रियों में किरण राजपुरोहित, मोनिका गौड़, रचना शेखावत, गीता सामौर, सिया चौधरी, रीना मेनारिया, ऋतुप्रिया, अंकिता पुरोहित आद रा नांव उल्लेखजोग मानीजै। कवयित्रियां री संख्या कवियां री संख्या देखता कमती लखावै अर सागै ई आं में प्रयोगशीलता रो रुझान ई कमती देखण नै मिलै। दाखलै रूप कीं टाळवां युवा कवियां पेटै अठै चरचा लाजमी लखावै जिका साहित्य अकादेमी रै युवा कविता उच्छब जोधपुर मांय जसजोग कविता-पाठ करियो। &lt;br /&gt;1.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मंडाण अर पैलै थार सप्तक रा कवि गौतम अरोड़ा रो जलम 3 जुलाई, 1977 नै जोधपुर में चावा-ठावा कवि पारस अरोड़ा रै आंगणै हुयो। गौतम रो कवि रूप अजेस कोई कविता संग्रै नीं छप्यो है, पण साम्हीं आई कवितावां सूं आ आस-उम्मीद करी जाय सकै कै वै कविता रै सीगै कीं नवो जरूर करैला। आं ओळ्यां नै दाखलै रूप देखां- “नीं चाहीजै म्हनै उडण सारू/ लंबो-चौड़ो आकास/ बस म्हनैं देय द्यो इत्तो ई/ जिण में लेय सकूं सांस/ राखो ओ थांरो पूरो आभो....” आं ओळ्यां नै बांचता कविता री एक पूरी परंपरा आंख्यां साम्हीं आवै, जिण में कौरव-पांडवां भेळै महाकवि रामधारीसिंह ‘दिनकर’ रै चावै खण्डकाव्य रश्मिरथी री ओळूं अठै देख सकां। गौतर रै सबदां में ई कैवूं- “इण मुट्ठी में ई तो बंद है,/ म्हारा मुट्ठी भर सुपना।” तो कैय सकां कै बेगा ई आपां गौतम अरोड़ा रै कविता संग्रै में आं नवा सुपनां नै देख सकालां। &lt;br /&gt;2.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;विनोद स्वामी रो जलम 14 जुलाई, 1977 नै परलीका (हनुमानगढ़) में हुयो अर परलीका री धरा राजस्थानी रै खातै घणी ऊरमावान गिणीजै। परलीका री ऊरमा में कविता रै सीगै विनोद स्वामी रो नाम घणै गीरबै सूं लियो जाय सकै। आ मन री बात है कै घर-संसार में हरेक रो आप आप रो काम हुवै अर हरेक आप आप रै काम नै समझै। “बाबो/ बाजरी बीजण गया/ मां ले’र गई भातो/ म्हैं/ कविता लिखण बैठ्यो हूं।” अठै गौर करण री बात आ है कै बाबो बाजरी बीजसी अर रामजी भला दिन देसी तो सोनै रो सूरज उगैला, ठीक इयां ई जे कवि कविता लिखण नै बैठसी तो कविता रचीज सकै। इण खातर मां है जिकी भातो तैयार करै, पाळै-पोखै। अनाज हुवै का नीं हुवै, अर दूजी मां राजस्थानी है जिण री गोदी में कविता रो सुपना पळै। बरस 2011 में छप्यो विनोद स्वामी रो कविता संग्रै ‘प्रीत कमेरी’ घणो चावो रैयो। विनोद री काव्य-भासा अर ठेठ ग्रामीण जन-जीवण रा काव्य-बिम्ब घणा प्रभावी तरीकै सूं सांस्कृतिक रंगां में प्रगट हुया है। प्रीत सीरीज री कवितावां ई उल्लेखजोग कैयी जा सकै। घर-परिवार अर गांव में रमती इण कवितावां री बुणगट में सरलता अर सादगी ई मोटी खासियत मानां। विनोद हिंदी में ई लिखै अर एक कविता संग्रै ‘आंगन, देहरी और दीवार’ नाम सूं छप्यो। &lt;br /&gt;3.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;मदन गोपाल लढ़ा रो जलम 2 सितम्बर, 1977 नै महाजन (बीकानेर) में हुयो। कविता संग्रै ‘म्हारै पांती री चिंतावां’ में कवि मन री जाणै कोई डायरी लिखीजी है। मदन गोपाल लढ़ा री कविता में वां रै असवाड़ै-पसवाड़ै री चिंतावां अर जूण री अबखायां भेळै कवि रो जूण में आगै बधण रो सोच अर हरेक चिंता नै चित करण री उरमा उल्लेखजोग मानी जावैला। “सिराणै राखी पोथी री म्हैं/ अजै आधी कविता ई बांची है।” ओळी में जिको साच है तो उण साम्हीं कीं सावाल ई विचार करणजोग मान सकां। जियां दाखलै रूप बात करां तो- “फूठरापै सारू आफळ/ मानखै रो/ जुगां-जूनो सुभाव है/ पण कुण है वो/ जको जद-कद/ धूड़, धूंवै अर लाय सूं/ बदरंग कर नाखै/ मिनखपणै रो उणियारो।" मदन लढ़ा री कवितावां इणी मिनखपणै रै उणियारै नै बचावण री कवितावां है। “मन मिळ्यां/ हुवै मेळै।” मदन लढ़ा इण संसार रूपी मेळै में मन सूं मन नै मिलावणवाळो कवि है। आपरो एक कविता संग्रै हिंदी में ‘होना चाहता हूँ जल’ नांव सूं छप्यो अर दूजो राजस्थानी कविता संग्रै बेगो ई आपां रै हाथां में हुवैला।&lt;br /&gt;4.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;ओम नागर रो जलम 20 नवम्बर, 1980 नै अंताना (बारां) में हुयो। आपनै कविता-संग्रह ‘जद बी मांडबा बैठूं छूं कविता’ माथै साहित्य अकादेमी रो युवा पुरस्कार-2012 मिल्योड़ो है। राजस्थानी युवा कविता रै सीगै ओम नागर घणो जूनो नांव है, बरसां सूं लिखै। आपरै अकादेमी पुरस्कृत संग्रै रै अलावा कविता संग्रै ‘छियांपताई’ अर ‘प्रीत’ छप्योड़ा तो हिंदी में ई ‘देखना एक दिन’ अर ‘विज्ञप्ति भर बारिश’ घणा चावा रैया। कवितावां रै अनुवाद रै सीगै ई ओम रो नाम ओळखीजै। लीलाधर जगूड़ी अर राजेश जोशी रै हिंदी कविता-संग्रै रो अनुवाद अर बीजी केई पोथ्यां छप्योड़ी। काव्य-भासा में लोकभासा री महक अर प्रयोग सूं ओम नागर री कवितावां री न्यारी ओळख करी जाय सकै। सगळा सूं बेसी मोटी बात ओम री कवितावां में युवा कवियां सूं अलायदी एक न्यारी-निरवाळी बुणगट में गद्य अर पद्य री समझ रो आंटो ई देख सकां। दाखलै रूप आ कविता देखो- “प्रेम-/ आंख की कोर पे/ धरियो एक सुपनो/ ज्ये रोज आंसू की गंगा में/ करै छै अस्नान/ अर निखर जावै छै/ दूणो।” अठै कैवणो लाजमी है कै कविता में आ कविता री समझ ओम नागर रै अध्ययन अर मनन सूं उपजी समझ है जिण रै पाण आप री कवितावां में तर-तर निखार देख्यो जाय सकै।&lt;br /&gt;5.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;जितेंद्र कुमार सोनी धन्नासर, हनुमानगढ़ में 29 नवम्बर, 1981 नै जलमिया। आपरो कविता संग्रै ‘रणखार’ साहित्य अकादेमी रै युवा पुरस्कार सूं सम्मानित हुयो। आज जद तकनीकी विकास रै समचै आपां साम्हीं घणा-घणा बदळाव साम्हीं आया अर उण मांय सगळा सूं मोटी खामी कै आ आखी सदी मसीन मांय बदळ रैयी है। इण अबखी बात अर विचार नै सोनी री कवितावां घणै ठीमर सुर में परोटै आदमी नै आदमी बणायो राखण रा केई केई जतन अर विचार कवि आपरी कवितावां में राखै। ‘रणखार’ री घणी कवितावां खुद कवि रै अनुभव सूं जलमी कवितावां है। कविता ‘इंकलाब-3’ री ओळ्यां है- “वर्चुअल बातां सूं&amp;nbsp; / सौरम नीं आवै / गरमास नीं मिलै / रिस्तां री” असल में सोनी रिस्ता रै सौरम रा कवि है। ‘रणखार’ री कवितावां नै आपां जमीन अर मिनखाजूण सूं आपां रै जुड़ाव री कवितावां कैय सकां। आपरो एक हिंदी कविता संग्रै अर अनुवाद रै लेखै ई जसजोग काम ओळख नै सवाई करै।&lt;br /&gt;6.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;कुमार अजय रो जलम 24 जुलाई, 1982 नै घांघू (चुरू) में हुयो अर आपरै पैलै राजस्थानी कविता ‘संजीवणी’ नै साहित्य अकादेमी रो युवा पुरस्कार अरपण करीज्यो। कुमार री कवितावां में घर-परिवार अर गळी गवाड़ रा निजता सूं भरिया चितराम है तो युवा मन रो सांवठो सोच। कीं बदळाव रा सुर संजोती कुमार री कवितावां बदळै बगत अर बदळतै समाज नै ई दरसावै। आपरो एक हिंदी कविता संग्रै ई प्रकासित हुयो अर आप संपादन-अनुवाद रै लेखै ई जसजोग काम कर रैया है। राजस्थानी कविता नै कुमार अजय सूं घणी उम्मीदां है। &lt;br /&gt;7.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;राजूराम बिजारणियां रो जलम 7 अगस्त, 1982 नै मोटोलाई, लूणकरणसर (बीकानेर) में हुयो। साहित्य अकादेमी रै युवा पुरस्कार सूं सम्मानित कविता संग्रै ‘चाल भतूळिया रेत रमां’ घणो चावो रैयो। कवि राजूराम बिजारणियां री ओळ्यां देखो- “कविता कोनी/ धरती री/ फाड़’र कूख/ चाण’चक/ उपड़्यो/ भंपोड़।” कविता रै हुवण अर नीं हुवण रो सवाल करतो कवि ठेठ ग्रामीण जन-जीवन रै सुख-दुख, आस-निरस अर हरख-कोड़ नै ई आपरै सबदां में इण ढाळै परोटै कै कविता में बिंब अर रूपक रचती ओळ्यां में एक नाद सधतो दिसै। “आभै रै लूमतै बादळ सूं / छुड़ाय हाथ, / मुळकती-ढुळकती / बा नान्ही-सी छांट!/ छोड़ देह रो खोळ / सैह’परी बिछोह…!/ गळगी-हेत में / रळगी-रेत में।” कोई ओळी कविता कद बणै अर उण ओळी रै जोड़ में किसी ओळी राखीज सकै, आ समझ राजूराम री कवितावां में देखी जाय सकै। बीजी कवितावां में गांव रै उजड़ण री जिकी पीड़ कविता रै मारफत राखीजी है वा काळजै ऊंडै उतरै। राजूराम री कवितावां री तीन मोटी खासियतां गिणा साकां- विसय री विविधता, भासा री समझ अर सांवठी बुणगट। &lt;br /&gt;8.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;हरिशंकर आचार्य रो जलम 10 अगस्त, 1982 नै बीकानेर में हुयो। आपरो एक राजस्थानी कविता संग्रै ‘करमां री खेती’ (2012) छप्योड़ो। कवि आचार्य री एक कविता है- “ढाय दो वा भींत/ जकी बणाय दियो है/ एक दायरो/ जिण सूं जकड़ीज्योड़ी है-/ थारी हंसी-खुसी,/ जोबन अर चंचलता।” इण दुनिया में हंसी-खुसी अर मेळ मिलाप रा सुर आं कवितावां में देख सकां। कवि नै कविता री भासा नै लेय’र विचार करण री दरकार लखावै। कविता में सपाट बयानी अर गद्य बुणगट सूं बात मरम तांई तो पूगै पण कविता रो आंटो उम्मीद करां कै आवतै संग्रै में आपनै देखण नै मिलैला। &lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;कवि ओम नागर, कुमार अजय, राजूराम बिजारणियां अर ऋतुप्रिया नै साहित्य अकादेमी कानी सूं कविता पेटै युवा पुरस्कार अरपण करीज्या। भळै ई इण सीगै केई युवा कवि कविता रै आंगणै कीरत मांडैला। सगळा युवा कवियां रा नांव गिणावणा संभव नीं क्यूं कै घणा युवा कवि नै कवितावां रै मारग देख सकां। राजेश कुमार व्यास, डॉ. मदन गोपाल लढ़ा, दुष्यत, जितेंद्र कुमार सोनी, हरीश बी. शर्मा, पृथ्वी परिहार, शिवदानसिंह जोलावास, सतीश छिम्पा, किशोर कुमार निर्वाण, संजय आचार्य, विनोद स्वामी, महेंद्र मील, सुनील गज्जाणी, कुंजन आचार्य, गौतम अरोड़ा, जयनारयाण त्रिपाठी, वाजिद हसन काजी, गौरीशंकर सूं गंगासागर शर्मा आद तांई पूगता कविता रा केई रंग-रूप निगै आवै। आं केई कवियां रै नांवां मांय इसा कवि ई सामिल है जिका री कवितावां रै मारफत आपां आज री कविता रो उणियारो ई आपां देख सकां। इण आलेख रै मारफ युवा कविता री बात पूरी नीं हुई है म्हारो मानणो है कै युवा कविता री बात कदैई किणी आलेख मांय पूरी नीं हुय सकै कारण कै युवा कवितावां जिण वेग सूं आगै बध रैयी है अर जिण ढाळै इण मांय नवा कवि जुड़ता जाय रैया है वां सूं लखावै कै इण सीगै भळै अर लगोलग बात हुवणी चाइजै। सार रूप अठै कैवां कै युवा कविता रै रचाव मांय समकालीनता सूं जुड़िया जथारथ है, तो केई नवा सवाला भेळै इण आखी दुनिया नै बदळ देवण रो जोस आपरै पूरै होस अर सपनां साथै मेहतावूं मानीजैला।&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;</description><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>दीठ साम्हीं सांस लेवती अेक अदीठ दुनिया /  डॉ. नीरज दइया</title><link>http://negchar.blogspot.com/2022/06/blog-post_4.html</link><category>पद्मजा शर्मा</category><category>बसंती पंवार</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Sat, 4 Jun 2022 10:47:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-4851573050005978694</guid><description>&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiogCFfzs4uw142IEQfiau_D-4FYeYuzZEZFWW4noqSNsmPt04wAeLhgo7gATb7HeSwmhSDaJwiTvAspinlWvH5ST55YJwiSX9PhlLSD1UiIi08M_s3UyjalkW6U8tT3UlM27vCtaG87kHXa8FhbTlRRjZYeGYiUm7A0Y2k-XzPv39xSfRqpnwGcO7TzA/s1268/68338205_1349868421845133_8311998359103602688_n.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="952" data-original-width="1268" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiogCFfzs4uw142IEQfiau_D-4FYeYuzZEZFWW4noqSNsmPt04wAeLhgo7gATb7HeSwmhSDaJwiTvAspinlWvH5ST55YJwiSX9PhlLSD1UiIi08M_s3UyjalkW6U8tT3UlM27vCtaG87kHXa8FhbTlRRjZYeGYiUm7A0Y2k-XzPv39xSfRqpnwGcO7TzA/w640-h480/68338205_1349868421845133_8311998359103602688_n.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&amp;nbsp;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;राजस्थान सूं जिण हिंदी रचनाकारां नै
आखै भारत मांय ओळखीजै बां मांय सूं चावो-ठावो अेक हरावळ नांव- पद्मजा शर्मा रो
मानीजै। आपरा दस नैड़ा कविता-संग्रै साम्हीं आयोड़ा। कवितावां मांय सहजता-सरलता सूं
मन नै परस करती&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;,
&lt;span lang="HI"&gt;हियै ढूकती बातां अर जूण रा न्यारा-न्यारा लखावां नै नवी दीठ सूं
राखणो पद्मजा जी री कवितावां री लूंठी खासियत कैय सकां। आपरो मूळ विसय लुगाई-जूण
रैयो है अर ‘धरती पर औरतें’ कविता-संग्रै इणी खातर खास रूप सूं ओळखीजै। घणै हरख री
बात कै इणी संग्रै रो राजस्थानी उल्थो आपां साम्हीं चावा-ठावा रचनाकार बसंती पंवार
जी रै मारफत आयो है। &lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;राजस्थानी अर हिंदी दोनूं भासावां
मांय न्यारी न्यारी विधावां मांय बसंती पंवार री केई पोथ्यां साम्हीं आयोड़ी अर
निरा मान-सम्मान ई मिल्योड़ा। उल्थाकार खुद चावी-ठावी रचनाकार रूप आपरी सांवठी ओळख
राखै। आज चेतै करूं तो लखावै कै लगैटगै पच्चीस बरसां पैली री बात हुवैला जद म्हैं
बसंती पंवार रै पैलै उपन्यास ‘सोगन’ नै बांच्यो। उणी दिनां ठाह लाग्यो कै आप
शिक्षक विभाग मांय काम करै अर आपरी जलमभोम बीकानेर है। ‘सोगन’ उपन्यास नै
राजस्थानी भाषा&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;,
&lt;span lang="HI"&gt;साहित्य अेवं संस्कृति अकादमी बीकानेर रो ‘सांवर दइया पैली पोथी
पुरस्कार’ 1998 अरपण करीज्यो&lt;/span&gt;, &lt;span lang="HI"&gt;तद बसंती जी सूं पैली दफै
मिलणो ई हुयो। अठै आं सगळी बातां नै गिणावण रो मकसद ओ है कै बसंती जी लगोलग संजीदा
रचनाकार रूप लिखता-पढता रैया है। राजस्थानी री बात करूं तो इण ढाळै रा महिला
रचनाकार आंगळियां माथै गिण सकां जिका लगोलग राजस्थानी साहित्य नै विकसित करणै री
हूंस दरसावता रैया है।&lt;span&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;अेक रचनाकार रूप बसंती पंवार मानै कै
मिनखां करता लुगायां मांय संवेदनशीलता कीं बेसी हुवै अर इणी सारू बै सवाई हुवै।
साहित्य रो मूळ आधार संवेदना ई हुवै अर न्यारी न्यारी विधावां मांय कोई रचनाकार
संवेदना नै किण ढाळै परोटै इणी मांय उण री कला अर खासियत हुवै। उपन्यास अर कहाणी
साथै साथै बसंती जी री कवि रूप रचनात्मकता राजस्थानी-हिंदी दोनूं भासावां मांय देख
सकां। ‘जोवूं अेक विस्वास’ राजस्थानी कविता संग्रै अर ‘कब आया बसंत!’ हिंदी
कविता-संग्रै छप्योड़ा। इण पोथी रै मारफत आपां बसंती पंवार जी नै सिरजण रै भेळै
अनुसिरजण रै लेखै ई देखां-परखां। &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;अनुवाद अर उल्थो सबद करता अनुसिरजण
सबद म्हनै बेसी अरथावू इण रूप मांय लखावै कै इण सबद मांय मूळ सबद सिरजण बिराजै।
अनुसिरजण री सगळा सूं लांठी खासियत उण रो मूळ सिरजण अर सिरजक रै सबदां री भावनावां
नै सिरै मानणो समझणो-समझावणो मानीजै। जिण ढाळै कोई अभिनेता किणी किरदार नै निभावै
उणी ढाळै अनुसिरजक मूळ सिरजक रै किरदार नै खुद री भासा मांय साकार करै। इण पोथी री
कवितावां बांचता घणी दफै आपां नै इयां लागै कै जाणै आपां मूळ राजस्थानी री
कवितावां ई बांच रैया हां&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;,
&lt;span lang="HI"&gt;आ किणी पण अनुसिरजण री सखरी बात हुवै। आपां आ बातां ई जाणा कै
अनुसिरजण बो ई सफल अर सारथक मानीजै जिको खुद सिरजण दांई गुणवान हुय जावै। &lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;पोथी री कवितावां री बात करण सूं पैली
भासा री बात करणी जरूरी लखावै। राजस्थानी भासा मानकीकरण अर अेकरूपता सूं बेसी
जरूरी बात आज सबदां री समरूपता री मानणी चाइजै। औकारांत अर ओकारांत भासा रा दोय
रूप आपां रै अठै मानीजै पण अरथ मांय जे कोई बदळाव नीं निगै आवै तो आं दोनूं रूपां
नै लेखक आपरै विवेक सूं बरत सकै। अनुसिरजण रै मामलै मांय मूळ सिरजक री बात नै
अनुसिरजक किण ढाळै समझी उणी माथै उण रै सबदां रो चुनाव हुया करै। किणी अेक सबद
खातर अनुसिरजक किसो सबद बरतै आ उण री समझ अर खिमता री बात हुवै। ‘धरती’ खातर
राजस्थानी मांय केई केई सबद मिलैला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;, &lt;span lang="HI"&gt;जे बसंती पंवार जी
‘धरणी’ सबद बरतै तो ओ बां रो लखाव अर फैसलो है कै कवितावां री भावनावां सूं ओ सबद
बेसी जुड़ैला। इणी खातर अेक अनुसिरजण हुया पछै उणी पोथी रो अनुसिरजण कोई दूजो
रचनाकार भळै करै।&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;पैली कविता ‘अपछरा’ री आज री लुगायां
पेटै कैयोड़ी आं ओळ्यां नै देखां- &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;वै कोई चीजबस्त नीं है&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;मोलावौ बरतौ अर फेंक देवौ
&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;लुगायां मांय ई जीव हुवै&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;इण पूरी पोथी मांय ठौड़ ठौड़ इण ढाळै री
ओळ्यां मिलैला जिण मांय आपां नै लुगायां मांयलै जीव री ओळख हुवैला। कवितवां मांयली
लुगायां किणी दूजै लोक का परदेस री लुगायां कोनी। आपां रै आसै पासै री दुनिया मांय
अठै तांई कै आपां रै घर-परिवार अर समाज मांय इण ढाळै री केई केई लुगायां न्यारै
न्यारै रूपां अर संबंधां मांय आपां देखता रैया हां। पण खाली देखण अर ओळखण मांय
आंतरो हुवै। अठै आ बात ई जोर देय’र कैवणी चाइजै कै कवयित्री री आंख सूं सागी
दुनिया अर लुगाई जात नै ओळखणो कीं न्यारो हुया करै। &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;राजस्थानी समाज मांय जिका बदळाव आया है
उण मांय सगळा सूं मोटो बदळाव बगत साम्हीं सवाल करती लुगाई मान सकां अर ओ कविता
संग्रै उण सवाल करती लुगाई जात री मनगत री पुड़ता नै होळै होळै खोलै। लुगाई नै
दूजां करता घणो सुणणो-सैवणो पड़ै। बां कीं करै तो उण नै सुणणो पड़ै अर कीं नीं करै
तो ई सुणण री बारी उण री ई हुवै। समाज किणी पण गत मांय लुगाई जात नै कीं न कीं
कैवतो रैयो है अर इण कवितावां मांय ठीमर रूप लुगाई जात री अलेखू बातां होळै होळै
साम्हीं आवै। ‘खुद री पांख्यां सूं उडूंला’ कविता री आं ओळ्यां नै देखो-&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;अैड़ौ
ई हुवै जणैं थांरा फैसला कोई दूजा लेवै&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;म्हैं
तै कर लियौ हूं&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;म्हैं
दूजां री पांख्यां सूं नीं&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;खुद
री पांख्यां सूं उड़ूला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;खुद
रै पगां सूं आगै पूगूंला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;खुद
री जुबान सूं खुद री बात आपौआप कैऊंला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;कांई
हुयग्यौ जे होळै-होळै ठैर-ठैर नै कैऊंला &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;आं हूंस जसजोग हियै ढूकती कैय सकां।
संग्रै मांय घणै सरल अर सीधै सबदां मांय जूण री अबखायां अर आंकी बांकी हुयोड़ी
बातां समझ मांय आवै। लुगाई अर मिनख जूण-गाड़ी रा दोय पहिया मानीजै आं मांय समानता
अर आपसी समझ घणी जरूरी हुवै। ‘म्हैं’ कविता नै अठै दाखलै रूप लेय सकां हां जिण
मांय लुगाई जात रो मिनखां री दुनिया मांय छोटी हुय’र बरताव करणो बां नै लगोलग ओ
भरम देय रैयो है कै बै उण सूं मोटा घणा मोटा हुयग्या है जद कै समझण री बात है कै
असलियत दूजी हुया करै। आं कवितावां री मूळ संवेदना आ ई है कै आपां रै अठै लुगाई नै
सगती रो रूप मानता रैया हां तो इण मानीजती बात बिचाळै झोळ कठै है कै समाज मांय उण
री बेकदरी देखी जावै। &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;संग्रै मांय घणी कवितावां है जिकी
बांचता आपनै लागैला इण कविता रो जिकर म्हैं म्हारी बात लिखती वेळा क्यूं नीं करियो&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;, &lt;span lang="HI"&gt;अठै म्हारै लिखण री सींव रै कारण बै कवितावां छोड़णी पड़ी। सेवट मांय संग्रै
री कविता ‘इणरौ मरणौ तै है’ री अै ओळ्यां आपरी निजर करता म्हैं म्हारी बात पूरी
करूंला- &lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;अै
छोरियां जितरी हंसैला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;उतरी
ई हित्यारां री निजरां मांय आवैला&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;क्यूंकै
हंसण रौ कानून संविधान मांय नीं है&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;अर
संविधान री रक्सा रौ ठेकौ&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;इण
दिनां में ले राख्यौ है ‘वै’ &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;ओ संग्रै जे आप अेकर बांच लेवो तो दीठ
साम्हीं सांस लेवती अेक अदीठ दुनिया उजागर हुवैला। ओ आं कवितावां रो असर कैयो
जावैला कै अेकर हाथ मांय लिया पछै आं सूं छूटणो का बचर निकळ जावणो आपां रै हाथ री
बात नीं रैवै। मानीता बसंती पंवार जी नै मोकळा मोकळा रंग कै बां ओ जसजोग काम
करियो।&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class="MsoNormal" style="font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: normal; margin: 0in 0in 0.0001pt;"&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;00 &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;span lang="HI" style="font-family: &amp;quot;Arial Unicode MS&amp;quot;,sans-serif; font-size: 12pt;"&gt;&lt;/span&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiogCFfzs4uw142IEQfiau_D-4FYeYuzZEZFWW4noqSNsmPt04wAeLhgo7gATb7HeSwmhSDaJwiTvAspinlWvH5ST55YJwiSX9PhlLSD1UiIi08M_s3UyjalkW6U8tT3UlM27vCtaG87kHXa8FhbTlRRjZYeGYiUm7A0Y2k-XzPv39xSfRqpnwGcO7TzA/s72-w640-h480-c/68338205_1349868421845133_8311998359103602688_n.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item><item><title>‘जय हो’ की नाराजगी / डॉ. नीरज दइया</title><link>http://negchar.blogspot.com/2022/06/blog-post.html</link><category>व्यंग्य</category><author>noreply@blogger.com (डॉ. नीरज दइया)</author><pubDate>Sat, 4 Jun 2022 10:05:00 +0530</pubDate><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-328781791356943416.post-6927440331335595128</guid><description>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: left;"&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjghWVfXIN_13efzIgohjvl6XBNIKg0ZO5ha0VE6WqxyOH_3VdYgU49GEw0lebrMjnGcTYCOfMzq1zm6Op0j-2HdQ-W-2M1tyLVeyQ-CMJRb7ICqjNp966LWEduA3tuLUddXMA8GtnIaY-zCzU-iql8IErc24WlSgprIzhoJVAR87j8u9s3ClRAnUzVYQ/s1780/Neeraj%20Daiya.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"&gt;&lt;img border="0" data-original-height="882" data-original-width="1780" height="318" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjghWVfXIN_13efzIgohjvl6XBNIKg0ZO5ha0VE6WqxyOH_3VdYgU49GEw0lebrMjnGcTYCOfMzq1zm6Op0j-2HdQ-W-2M1tyLVeyQ-CMJRb7ICqjNp966LWEduA3tuLUddXMA8GtnIaY-zCzU-iql8IErc24WlSgprIzhoJVAR87j8u9s3ClRAnUzVYQ/w640-h318/Neeraj%20Daiya.jpg" width="640" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="d2edcug0 hpfvmrgz qv66sw1b c1et5uql lr9zc1uh a8c37x1j fe6kdd0r mau55g9w c8b282yb keod5gw0 nxhoafnm aigsh9s9 d3f4x2em iv3no6db jq4qci2q a3bd9o3v b1v8xokw oo9gr5id hzawbc8m" dir="auto"&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt;मोबाइल टनाटनाया तो स्क्रीन पर नाम चमकने लगा। मन में सोचा यह क्यों फोन कर रहा है? बिना काम के और बिना मतलब के फोन उठाने में मेरी रुचि नहीं रहती। मेरी इस रुचि और अरुचि का संभवत उन्हें मालूम नहीं था, फिर से फोन बज रहा था और नाम भी वहीं था। आर. के. जोशी आखिर क्या बात करना चाहते हैं? कुछ लोग गजब की पिंडी पकड़ होते हैं, हमें सोचना चाहिए कि सामने वाले ने एक बार फोन नहीं उठाया, दोबारा फोन नहीं उठाया... तो फिर तीसरी बार फोन क्यों कर रहे हैं? मैंने फोन उठाया और बहुत मधुर स्वर में कहा- भाई साहब प्रणाम। कहिए...&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="d2edcug0 hpfvmrgz qv66sw1b c1et5uql lr9zc1uh a8c37x1j fe6kdd0r mau55g9w c8b282yb keod5gw0 nxhoafnm aigsh9s9 d3f4x2em iv3no6db jq4qci2q a3bd9o3v b1v8xokw oo9gr5id hzawbc8m" dir="auto"&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - कब से फोन किए जा रहा हूं, आप फोन क्यों नहीं उठा रहे हैं? फोन उठाने का भी कोई खर्चा आता है क्या...? ऐसे अवसरों पर झूठ हमारी बड़ी सहायता करता है। दूर बैठे आदमी को बस सुनाई सुनाई देता है, दिखाई नहीं देता है। इसलिए मैंने कहा- भाई साहब मैं ड्राइविंग कर रहा था और ट्रैफिक बहुत था। क्षमा चाहता हूं इसलिए फोन नहीं उठा पाया। हुकुम करिए आप क्या कह रहे थे?&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - नहीं पहले यह बताओ, अब भी गाड़ी चला रहे हो या रुके हो कहीं पर...?&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; कहने वाले ने झूठ थोड़े ही कहा है- एक झूठ को सच बनाने के लिए हजार झूठ बोलने पड़ते हैं। मैंने कहा- गाड़ी को साइड में लगा कर रोक लिया है, आपसे बात करने के लिए...।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - चलो तो फिर कोई बात नहीं, फिर बात करेंगे। जब आप फ्री हो तो फोन कर लेना...।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - ऐसा भी क्या है भाई साहब, अब बता भी दीजिए... गाड़ी रोक ली है और साइड में लगा ली है। मुझे गुस्सा आ रहा था कि जब इतना जरूरी काम नहीं था तो फिर घंटी पर घंटी क्यों किए जा रहे थे।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; जोशी भाई साहब ने कहा- मैंने तो इसलिए फोन किया था कि मैं जानना चाह रहा था कि मैंने ऐसी क्या गलती कर दी, जिससे आप नाराज हो गए हैं।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; इसे कहते हैं किसी की शराफत पर लट्ठ मारना। मुझे बातों में ऐसी जलेबिया पसंद नहीं है। अपने गुस्से को काबू में रखते हुए मैंने उत्तर दिया- मैं भला आपसे क्यों नाराज हूं। मैं नाराज हूं, ऐसा आपको किसने कहा? आपके और हमारे संबंध तो बरसों पुराने हैं और घर जैसे हैं। आप दूसरों की बातों में नहीं आए।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - दूसरे किसी ने नहीं कहा है यह तो साफ-साफ दिखती बात है!&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - भाई साहब ऐसे समझ में नहीं आ रहा है, आप सीधे-सीधे बताइए बात क्या है?&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - पिछले तीन-चार दिनों से देख रहा हूं कि आप फेसबुक में मुझे टैग नहीं कर रहे हैं।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; मैंने मन ही मन कहा- खोदा पहाड़ निकली चूहिया। पर प्रत्यक्ष में बोला- तो यह जरूरी बात है...। &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - हां तो मुझे टेंशन हो गयी कि ऐसा मैंने क्या कर दिया, कह दिया या कहीं कुछ लिख दिया कि आपने मुझे टैग करना बंद कर दिया है!&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - ठीक है भाई साहब मैं आपको घर जाकर सभी पोस्ट में टैग कर दूंगा। अब मैं उनको समझाने की स्थिति में नहीं था कि फेसबुक आदि अपने तो रोज के धंधें हैं, कोई टैग हो गया तो ठीक नहीं हुआ तो ठीक। अपने दोस्ती दुश्मनी देखकर टैग नहीं करते जी। जो हाथ में जाए उसे ही टैगिया देते हैं। ये जोशी भाई साहब मेरी हर पोस्ट पर केवल एक ही बात लिखते हैं- जय हो। मैं किसी के मरने की खबर लगा दूं या जन्मदिन की बस इनका कॉपी-पेस्ट हर जगह ‘जय हो’ ही होता है। मैंने तो इनका नाम ही जय हो निकाल दिया है। तो जनाब जय हो ने सवाल किया- वह तो ठीक है। नहीं, पर कारण तो बताओ ना ऐसा क्या हुआ? पहले तो ऐसा कभी नहीं हुआ। &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - तो ठीक है भाई साहब फोन अब रखें। मैं अभी यहीं रुका हुआ तो हूं, अपने काम पर बाद में जाऊंगा। आपको फेसबुक पर सभी पोस्टों पर पहले टैग कर देता हूं।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - नहीं मेरा मतलब यह नहीं है, आपको जहां जाना है वहां पहले जाओ। बाद में जब फ्री हो तो मेरी बात पर सोचना।&lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; - जी भाई साहब फोन रखता हूं। और मैंने फोन काट दिया। मन ही मन एक गंदी सी गाली निकाली। जिसे यहां लिखना ठीक नहीं।.... कितना खून पी गाया। फोन मेरा, फेसबुक मेरी, डाटा पैक मेरा, पोस्ट मेरी, तो मैं किसी टेग करूं और किसे नहीं करूं... यह मर्जी भी मेरी चलेगी या तुम्हारी। &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; कुछ लोग टैग करने पर परेशान हो जाते हैं और यह जनाब है कि टैग नहीं करने पर इतने परेशान हो लिए। समझदार लोग ठीक कहते हैं कि फेसबुक, व्हाट्सएप, टि्वटर और सोशल मीडिया के दूसरे विकल्प आदमी का समय बहुत खाते हैं। इनकी चकरी चढ़े तो फिर दो घड़ी सुख चैन से बैठ नहीं सकते हैं। कब कहां से किस की घंटी बज जाए कहा नहीं जा सकता। यह घंटियां और बिप-विप दिन देखती है, ना रात और ना ही दोपहर। कोई सो रहा है, कोई पढ़ रहा है, कोई कुछ खा रहा है, कोई कुछ भी कर रहा है, कोई कुछ बात कर रहा है या किसी काम में व्यस्त हैं... पर साहब यह सब कुछ फ्री है। यह हमारी आजादी है कि हम इनके बंधनों में बंध कर इनके गुलाम हो चुके है। बिना इन सब के अब तो सांस भी अच्छे से नहीं आती है। इस फ्री सेवा में कोई टेंशन ले तो टेंशन सर्वाधिक फ्री है। &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; जोशी भाई साहब टेंशन ले रहे हैं इसलिए मैं अपनी सभी फेसबुक पोस्ट को पहले उन्हें टेग कर देता हूं। फिर आपसे आगे की बात कभी करूंगा क्योंकि पहले तो टैग करने में समय लगेगा और उसके बाद टैग करके ‘जय हो’ को सूचित भी करना पड़ेगा कि भाई साहब आपको टैग कर दिया है। लिख दो अब आप ‘जय हो’। &lt;/div&gt;&lt;div dir="auto" style="text-align: start;"&gt; मेरा निवेदन है कि आपको भी यदि टैग करवाने में रुचि हो तो प्लीज फोन नहीं करें, इस काम के लिए बस मैसेज ही काफी है।&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" height="72" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjghWVfXIN_13efzIgohjvl6XBNIKg0ZO5ha0VE6WqxyOH_3VdYgU49GEw0lebrMjnGcTYCOfMzq1zm6Op0j-2HdQ-W-2M1tyLVeyQ-CMJRb7ICqjNp966LWEduA3tuLUddXMA8GtnIaY-zCzU-iql8IErc24WlSgprIzhoJVAR87j8u9s3ClRAnUzVYQ/s72-w640-h318-c/Neeraj%20Daiya.jpg" width="72"/><thr:total xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0">0</thr:total></item></channel></rss>