https://www.netkwesties.nl:443Netkwesties is een magazine over internet en samenleving. Naast nieuws biedt Netkwesties columns van professionals uit het vakgebied en een platform voor discussie over relevante onderwerpen.nlCopyright 2026Sat, 11 Apr 2026 04:55:01 +0100https://www.netkwesties.nl:443/gfx/mail/logo.pnghttps://www.netkwesties.nl:443Vint Cerf hielp het internet bouwen. Nu kijkt hij naar de beheersing van kunstmatige intelligentie. Hoe maak je systemen die je kunt vertrouwen, begrijpen en ter verantwoording roepen, als je niet eens weet wat ze zullen doen?https://www.netkwesties.nl:443/2372/overweldigende-ai-golf-lijkt-doorbraak.htmFri, 10 Apr 2026 16:00:00 GMT<p><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Vint_Cerf">Vint Cerf</a>, de legendarische, inmiddels bijna 83-jarige mede-grondlegger, trad in 2005 <a href="https://www.linkedin.com/in/vint-cerf-869259180/">in dienst van Google</a> onder de eretitel <a href="https://research.google/people/author32412/?type=google">Chief Internet Evangelist</a> te helpen met ontwikkeling van internet. Hij is levende <a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/25%20jaar%20internet%20in%20Nederland.pdf">internetgeschiedenis</a>.</p> <p>Cerf is nog altijd methodisch, nog altijd precies, nog altijd bereid dingen te zeggen die de heersende stemming compliceren. Hij heeft niet alleen de eerste grote digitale infrastructuur mede gebouwd, maar vervolgens tientallen jaren nagedacht over de gevolgen van de uitvinding gebeurt: wanneer technische systemen sociale systemen worden, economische systemen, en uiteindelijk politieke.</p> <p>Hij belt nu in voor een interview in de rol van medeoprichter van <a href="https://peoplecentered.net/i4j/">Innovation for Jobs</a>, met kunstmatige intelligentie (AI) als thema. Vint begint direct met een boude vergelijking: &ldquo;Het maken van grote taalmodellen lijkt een beetje op het maken van routers. Het zijn aanjagers die mensen in staat stellen een ongelooflijke verscheidenheid aan dingen te doen. Net zoals TCP/IP het platform internet schiep waarop alles kon worden gebouwd.&rdquo;</p> <p>Routers (hardware) vergelijken met software (AI)? Jawel, want AI is in de ogen van Vint Cerf geen instrument, en evenmin een categorie van toepassingen. Het is infrastructuur. En infrastructuur heeft een bijzondere eigenschap: ze verdwijnt precies uit het zicht op het moment dat ze onmisbaar wordt.</p> <p><strong>De bekende roes, de andere breuk</strong></p> <p>Het is zinvol te beginnen bij het ontwerp van het internet. En niet uit nostalgie, maar omdat de rest van het gesprek een bijzondere lading krijgt van een man die precies zo&rsquo;n onomkeerbare verandering van binnenuit heeft meegemaakt. Cerf ontwierp de basis van internet, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_protocol_suite">TCP/IP</a> samen met Bob Kahn in 1973. Ze losten een specifiek probleem op: hoe laat je verschillende, onderling onverenigbare computernetwerken met elkaar communiceren?</p> <p>De aanleiding was militair en wetenschappelijk. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/DARPA">DARPA</a>, het onderzoeksinstituut van het Amerikaanse leger, wilde universiteitscomputers koppelen zodat onderzoekers middelen konden delen. Kahn zag mogelijkheden voor mobiel bevel en controle over voertuigen, vliegtuigen en schepen. &ldquo;Ik moest het probleemveld vertalen naar iets waar de promovendi aan wilden werken&rdquo;, herinnert Cerf zich, met enige wrangheid. De Vietnamoorlog was nog gaande, en defensiefinanciering was geen populair onderwerp op de campus. Niemand was bezig met het ontwerpen van de toekomst van menselijke communicatie. Maar het delen van computerkracht sloeg spoedig aan in de wetenschap, een enorme doorbraak vanaf 1973</p> <p>Het moment waarop het potentieel van het internet voor Cerf werkelijkheid werd, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=G59cX3IxHF4">kwam pas</a> 15 jaar later: in 1988, op de <a href="https://strom.wordpress.com/2024/06/24/the-storied-history-of-the-interop-shownet/">Interop-beurs</a> in San Francisco, voor een drie lagen hoog Cisco-display van 250.000 dollar. &ldquo;Ik herinner me dat ik daar stond met mijn mond open, en dacht: iemand moet verwachten dat er geld te verdienen valt met het internet.&rdquo;</p> <p>Vijf jaar later de volgende doorbraak, <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Mosaic_(browser)">Mosaic-browser</a> in 1993: &ldquo;Verbijsterend, want het is een grafische interface; het internet ziet er ineens uit als een tijdschrift.&rdquo; De browser brak door als <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Netscape_Navigator/">Netscape</a>, de dot-com boom volgde: &ldquo;Risicokapitaal raakte opgewonden en gooide geld naar alles dat te maken leek te hebben met het internet, net zoals vandaag geld wordt gegooid naar alles met AI.&rdquo;</p> <p>De parallel die Cerf het meest toepasselijk vindt, is niet de triomfantelijke groei van het internet, maar zijn verontrustender adolescentie. Grote taalmodellen verhouden zich tot AI zoals routers zich verhielden tot het vroege internet: essenti&euml;le infrastructuur die een explosie van toepassingen mogelijk maakte.</p> <p>Dezelfde speculatieve roes, dezelfde aanname dat schaal waarde cre&euml;ert, dezelfde bereidheid om de moeilijke vragen vooruit te schuiven. Maar, erkent Cerf, AI cre&euml;ert inhoud, TCP/IP niet. AI stelt waarheidsvinding op de proef.</p> <p><strong>Systeem vindt werkelijkheid uit</strong></p> <p>Cerf maakte dit die ochtend aan den lijve mee, in een vraag aan een AI-bot over een favoriete reeks <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Lensman_series">Lensman</a> (sciencefiction) die hij meerdere malen las. Het model noemde een planeet in het boek, maar die komt nergens in de boeken voor. Cerf daagde het uit. Het model aarzelde, en gaf toe: &ldquo;U heeft gelijk. Die naam komt nergens in de romans voor. Ik moet dit verzonnen hebben.&rdquo; Hij had het nooit opgemerkt zonder grondige eigen kennis. &ldquo;De uitvoer van grote taalmodellen is vaak zeer overtuigend. Het is welsprekend. Het is goed georganiseerd. Het komt over als gezaghebbend.&rdquo;</p> <p>Wederom dreigt gemakzucht, een centraal dilemma. &ldquo;Het gemak van de aanname is zo groot dat het onderzoeken en verwerpen meer werk betekent.&rdquo; Het Reagan-adagium is van toepassing, zegt hij: <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Trust,_but_verify">vertrouw, maar verifieer alles</a>. Advocaten deden dat niet en <a href="https://www.reuters.com/legal/litigation/us-appeals-court-fines-lawyers-30000-latest-ai-related-sanction-2026-03-16/">gaan onderuit</a>. Ze zijn de enigen niet. Cerf: &ldquo;Als ik zie hoe mensen hun telefoon trekken voor een berekening in plaats van een ruwe schatting uit het hoofd te maken, word ik er verdrietig van.&rdquo;</p> <p>De diepere zorg betreft niet individuele fouten, maar collectieve waan. Het tempo van die verschuiving is zodanig dat we in de hang naar gemakzucht vaardigheden verliezen sneller dan we begrijpen wat we verliezen.</p> <p><strong>Risicokloof tussen VS en Europa</strong></p> <p>Dan is er het bestuur, een tegenstelling tussen Europa en de VS die Cerf met een mengeling van begrip en ongemak beschouwt. In Europa, betoogt hij, grijpt vooraf naar regelgeving: iets kan misgaan, dus handelen. Amerika is reactief: iets is misgegaan, dus nu handelen. Europa damt risico&rsquo;s in, de Verenigde Staten ontdekt eerst. Cerf ziet een deels historische verklaring: de Europeanen die naar de VS&nbsp; trokken waren risiconemers. Degenen die daarna de oostkust verlieten voor het westen, waren dat nog eens. &ldquo;Tegen de tijd dat je in San Francisco bent, ben je omringd door mensen die risico&rsquo;s durven nemen.&rdquo;</p> <p>Deze inmiddels diepgaande culturele kloof bepaalt -wederom &ndash; de technologiebenadering, nu voor AI. Cerf opteert voor een praktische oplossing van het grote probleem: niet of AI bestuurd moet worden, maar hoe je verantwoordingsplicht inbouwt in bestaande systemen.</p> <p>Hij wil een overeenkomst over de &ldquo;gewenste eigenschappen van een AI-ecosysteem&rdquo; &mdash; een set principes zoals die ooit de architectuur van het internet bestuurden. Centraal daarin staat verantwoordingsplicht met audits die juridisch bekrachtigd zijn. &ldquo;Zodra een AI-agent beschikbaar komt, voor kennis of een zelfrijdende auto, moet je daarop kunnen terugvallen en vertrouwen.&rdquo;</p> <p>De vragen rond deze verantwoording stapelen zich snel op. Wiens agent is het? Heeft het een uniek ID? Wie beheert de audits? Cerf: &ldquo;Vooral als meerdere agenten met elkaar in wisselwerking opereren moet vaststellen wie voor welk deel aansprakelijk is.&rdquo; Het gaat immers om snelgroeiende schaal, met miljarden interacties per seconde.</p> <p>Clouds zouden met de verwerking van die miljarden operaties onvervalsbare audits moeten vastleggen, met cryptografische handtekeningen. Cerf ziet hobbels: &ldquo;Zijn digitale handtekeningen hier je vriend? Hoe lang houden ze het vol voordat de kwantumcomputers ze kraken?&rdquo;</p> <p>De infrastructuur voor AI-verantwoording ontbreekt ondanks groeiende afhankelijkheid. Ze zal waarschijnlijk door mislukkingen en schade tot stand komen, niet door ontwerp vooraf. &ldquo;We zullen er strompelend invallen. We zullen problemen, mislukkingen en schade ondervinden.&rdquo;</p> <p><strong>Schaal als blootstelling</strong></p> <p>Google geeft in 2026 alleen al 185 miljard dollar uit aan AI-infrastructuur, ruwweg het dubbele van 2025. Dat bedrag, merkt Cerf op, is &ldquo;eigenlijk moeilijk uit te geven&rdquo;. Kunnen kleine partijen daartegenop? Zijn antwoord is tegenstrijdig. Kleinere partijen kunnen infrastructuur huren en zijn flexibeler.</p> <p>De AI-golf lijkt op de beginjaren van internet qua wilde investeringen, de speculatieve roes, de kloof tussen vermogen en bestuur. Maar AI, stelt Cerf is onvoorspelbaarder: &ldquo;Je kunt niet goed&nbsp; anticiperen, als het mis gaat ben je al te ver op het.&rdquo;</p> <p>Of we terechtkomen in een wereld waarin AI het menselijk vermogen vergroot, of in &eacute;&eacute;n waarin het dat stilletjes verdringt, is naar zijn overtuiging een keuze, geen lot. Toch oppert hij optimisme. &ldquo;Ik geloof dat deze AI-mogelijkheden aanjagers zijn om voor bijzondere prestaties voor mensen en de mensheid. Ik ben verbaasd over wat mensen deze agenten nu weten te laten doen.&rdquo;</p> <p>Dus AI is voor Vint Cerf geen plotselinge breuk noch een simpele volgende evolutionaire stap in digitalisering. Het patroon is vertrouwd, de snelheid wederom ongewis, maar met diepere gevolgen voor kennisverwerving, handelen en beslissen. De eigenlijke uitdaging is niet het bouwen van systemen die werken, maar systemen die we kunnen vertrouwen, begrijpen en uiteindelijk ter verantwoording kunnen roepen. Dat is een infrastructuurprobleem. En infrastructuur, weet Cerf beter dan de meesten, is nooit echt af.</p> <p><em>*) Vint Cerf neemt deel aan de Paraidox Sessions op 23 april, 17:00&ndash;18:00 CET, samen met Joerg Blumtritt, dr. Tam&aacute;s D&aacute;vid-Barrett en Gregorio Ameyugo. Aanmelden voor deelname: <a href="https://events.teams.microsoft.com/event/e7ff7a0e-6e3e-4a76-81df-d738617720e3@f02e8ee2-1b05-4906-bb9d-5a8b2d6cc996">events.teams.microsoft.com</a>. Dit interview werd afgenomen voorafgaand aan het evenement als onderdeel van de Paraidox-achtergrondreeks voor de <a href="https://peoplecentered.net/">i4j- en PCI-communities</a>.</em></p> <p><em>**) Beeld: Guido van Nispen met Vint Cerf aan het scherm</em></p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Vint Cerf met Guido van Nispen.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2372/overweldigende-ai-golf-lijkt-doorbraak.htm“Omarm de rommel. Omarm de operationele urgentie. Behandel de oplossing als ons belangrijkste wetenschappelijke instrument. Wanneer die loop werkt, wordt wetenschap nuttig, wordt praktijk informatief.”https://www.netkwesties.nl:443/2370/sander-klous-bepleit-slechten-grens-tussen.htmFri, 10 Apr 2026 15:50:00 GMT<p>Deze boodschap gaf Sander Klous woensdag 8 april 2026 mee in zijn oratie aan de Universiteit van Amsterdam onder de titel &lsquo;De Architectuur van een Werkbare Symbiose tussen Wetenschap, Bedrijfsleven en Overheid in de Wereld van AI&rsquo;. De opname van de hele oratie is <a href="https://hva-uva.cloud.panopto.eu/Panopto/Pages/Viewer.aspx?id=8c35af38-c6f2-4102-872c-b40500b5d2f8">op video vastgelegd</a>.</p> <p>Hij kwam in de oratie uitgebreid terug op de poging voor een &lsquo;zero person company&rsquo; <a href="https://www.netkwesties.nl/2359/opzet-bedrijf-zonder-personeel-mislukt.htm">waarover Netkwesties schreef</a> en dat de Volkskrant inspireerde tot een artikel met <a href="https://www.volkskrant.nl/economie/kan-ai-een-bedrijf-volledig-zelfstandig-runnen-deze-hoogleraar-ging-het-experiment-aan~bd91f62a1/">interview met Klous</a> op 9 april. Dit initiatief van de universiteit en KPMG, waarvoor Klous ook werkt, monddde uit in het bedrijf <a href="https://cyberduneagents.com/">Cyberdune Agents</a>.</p> <p>Netkwesties stuitte op de onwil van de Universiteit van Amsterdam en van het bedrijf Cyberdune om opening van zaken te geven over de commercialisering van een wetenschappelijk onderzoek naar AI. Dat verloopt via bureau IXA van de universiteit, dat afspraken maakt met startups die gebaseerd zijn op wetenschap. Immers, resultaten behaald met publiek geld worden meegenomen om geld mee te verdienen.</p> <p>Klous woensdag in zijn oratie over het experiment, de oprichting van het bedrijf en de gevolgen:</p> <p>&ldquo;Daarna begonnen we aan een gedurfd experiment. Het idee kwam voort uit een weddenschap die Sam Altman, de CEO van OpenAI, had gesloten met een paar vrienden: binnen een jaar zou er een miljardenbedrijf zijn met slechts &eacute;&eacute;n mens erin. Dat was zo&#39;n vreemde en provocerende gedachte dat het moeilijk was om er niet mee te spelen.</p> <p>In het begin voelde het echt als spelen. We hebben een managementteam van AI-agenten opgericht en vroegen hen om managementtaken uit te voeren. En tot onze verbazing werkte het een tijdlang best goed.</p> <p>Maar toen begonnen de problemen zich op te stapelen. De agenten hallucineerden, dreven af buiten de voorgeschreven rollen met ongewenst gedrag. Op dat moment had het geheel gemakkelijk een vermakelijke demonstratie kunnen blijven.</p> <p>Wat alles veranderde, was dat onze <a href="https://cci-research.nl/">Complex Cyber Infrastructures</a>-groep van de Universiteit van Amsterdam het experiment oppikte om deze uitdagingen aan te pakken. Niet simpelweg door te wachten op betere modellen, maar door de architectuur te veranderen.</p> <p>We zijn afgestapt van een antropomorfe manier van agenten bouwen naar een implementatie van bedrijfsprocessen. We begonnen generatieve AI te combineren met <a href="https://www.sixsigma.nl/wat-is-process-mining">process-mining</a> technieken en kleine, zeer specifieke micro-agenten.</p> <p>Dit veranderde de aard van het systeem. De workflow van het bedrijf in opbouw werd traceerbaar, verklaarbaar, reproduceerbaar. En dat is enorm belangrijk als je wilt dat processen zonder constante menselijke tussenkomst kunnen draaien.</p> <p>Ik herinner me nog mijn reactie toen ik die combinatie zag werken: hoe krijgen we dit nu in bedrijf? Want we zaten op het spoor van iets veel groters dan weer een impactvolle onderzoekslijn voor onze onderzoeksgroep.</p> <p>Dit bracht ons veel dichter bij kortetermijn waarde dan alles wat we eerder hadden gedaan. We zouden naar organisaties kunnen gaan en het gesprek voeren dat het verschil maakt. Niet: zou je misschien bereid zijn ons te helpen met ons onderzoek? Maar: welk urgent probleem heeft u dat we nu voor u kunnen helpen oplossen?</p> <p>Het verlaagt de barri&egrave;re tussen wetenschap en echte operationele waarde&hellip;Dat is wat het bedrijf Cyberdune Agents toevoegde. Een bedrijf met als doel de waarde van autonome AI-workflows in praktijk te brengen. Een bedrijf dat nauw samenwerkt met de universiteit en de brug organiseert.&rdquo;</p> <p><strong>Waarschuwingen door commercie</strong></p> <p>&ldquo;Het geeft de oplossing ruimte om snel genoeg te rijpen terwijl het dicht genoeg bij de wetenschap blijft. En het geeft het werk vaart. Maar dat maakte het verhaal niet plotseling makkelijk.</p> <p>Op het moment dat de brug commerci&euml;le vorm kreeg, verschenen er waarschuwingssignalen van alle kanten. De universiteit werd voorzichtig. Cyberdune werd voorzichtig. KPMG werd voorzichtig. En terecht, want de inzet nam alleen maar toe. Juridisch en qua bestuur</p> <p>De vragen werden scherper. IP-vragen [intellectueel eigendom, de commercialisering van uitvindingen red.] werden scherper. De media- en publieke perceptie werden delicater. Dit was dus geen doorbraak met een plotseling magisch antwoord, maar het was wel een doorbraak die ons veel dichter bij een oplossing bracht.</p> <p>Een van de meest uitdagende dingen was de discussie over intellectueel eigendom. Een tijdlang kan IP droog klinken. Ik vind het droog klinken. Het werd pas interessant voor mij toen het werk concreet werd. Wie bouwt welk deel? Welk deel is herbruikbaar? Welk onderdeel is specifiek voor &eacute;&eacute;n klant?</p> <p>Wie kan het blijven ontwikkelen? Wat gebeurt er als &eacute;&eacute;n partij verdwijnt? Hoe houd je de regeling zo eerlijk dat organisaties blijven investeren? Die vragen zijn geen bijzaken, maar vormen het hart van de samenwerking.</p> <p>In het begin dacht ik dat dit deel eenvoudig zou zijn. Universiteiten doen dit vaker, dacht ik. Open Source leek een duidelijke basis. Wat een universiteit produceert, hoort in het publieke domein, daar zal ik nooit van afwijken.</p> <p>De brug vereist natuurlijk wel een commerci&euml;le goedkeuring. Hoe anders kunnen ze een duurzaam bedrijf opbouwen? Er zou hier vast een standaardroute voor zijn bij de universiteit. Die was er niet. Het werd langdurig overleg tussen Cyberdune-mensen en IXA, de UvA-afdeling voor kennisoverdracht.</p> <p>Rond de tafel zaten een bedrijfsontwikkelaar en juridisch expert van IXA met de financieel directeur van Cyberdune Agents, en ikzelf. Ik verwachtte dat we een bestaand sjabloon zouden nemen, een paar details zouden aanpassen en verder zouden gaan.</p> <p>In plaats daarvan werd het al snel duidelijk dat geen van de standaardsjablonen echt paste, en dat elke oplossing een nieuw probleem veroorzaakte. De kern van het probleem was dit: de lus van wetenschap naar zakelijke invloed &ndash; en weer terug &ndash; maakte de IP-structuur veel specifieker dan normaal.</p> <p>Data en kennis stromen in alle richtingen. Het is niet eens een tweepartijenprobleem. De Open-Source-beperking brengt automatisch een veel-naar-veel perspectief met zich mee. De manier waarop IP wordt afgehandeld, blijkt een zeer concrete impact te hebben op het ontwerp van de samenwerking.</p> <p>Dit is niet zomaar een standaard probleem dat opgelost kan worden door te kiezen tussen een paar bekende licenties. Als we willen dat de lus werkt, moeten we de regels vanaf de grond af ontwerpen. En dat moet onder enorme tijdsdruk gebeuren, want de wereld om ons heen wacht niet, en de realiteit verandert terwijl de onderhandelingen gaande zijn.&rdquo;</p> <p><strong>Gemeente Amsterdam</strong></p> <p>&ldquo;Dit verhaal kent een gelukkig einde. Op het moment dat al ons harde werk vruchten begon af te werpen, kwam een project met de stad Amsterdam in beeld. We hadden al een zeer goede relatie met de CTO van de stad Amsterdam, die ik goed kende van eerder werk. We brainstormden over een nieuwe vraag: waar kunnen deze autonome AI-workflows directe waarde toevoegen aan de stad? Dat bracht ons bij de Engineering Department en &eacute;&eacute;n proces viel snel op: de Basic Integrity Check.&rdquo;</p> <blockquote> <p>[Die technische baas van Amsterdam is <a href="https://www.linkedin.com/in/gerbaron/">Ger Baron</a>. De bouw van een t4eoapssing is bedacht voor het <a href="https://www.amsterdam.nl/ingenieursbureau/">Ingenieursbureau van de Gemeente Amsterdam</a>. Dat bouwt met Cyberdune een autonome AI workflow die de basale integriteitstoets uitvoert. Dat is een check die wordt gedaan voordat een partij wordt geaccepteerd als leverancier van Gemeente Amsterdam.]</p> </blockquote> <p>&ldquo;Op het eerste gezicht lijkt dit vooral bureaucratie. Heel veel documenten. Veel cheques. Een workflow die informatie uit veel verschillende bronnen haalt om een gestructureerd rapport te produceren over de vraag of een leverancier aan alle voorwaarden voldoet om aan een project deel te nemen.</p> <p>Wat het moeilijk maakt, is de combinatie van informatie, controle en consequenties. De output mag niet rommelig zijn; Het moet gestructureerd, transparant en verdedigbaar zijn. Elke stap moet traceerbaar zijn.</p> <p>Dit project was waar de &quot;Institutional Rub&quot; uiteindelijk zijn gelijke vond. Jarenlang had ik gezien hoe het vierkante blok van academische idee&euml;n worstelde om in het ronde gat van institutionele realiteit te passen.</p> <p>Bij de bouw van deze integriteitscheck voor de gemeente Amsterdam viel het eindelijk op zijn plek. We hebben het niet opgelost door de wetenschap eenvoudiger te maken; we losten het op door de oplossing het experiment zelf te maken. We hebben de brug gebouwd tussen wetenschap en praktijktoepassing.</p> <p>Toen ik zag dat de ingenieurs op de afdeling Engineering enthousiast raakten (niet over de onderliggende wiskunde, maar over de manier waarop het hun inspanningen om de controles uit te voeren verminderde en de workflow verdedigbaar en duidelijk maakte) wist ik dat we goud hadden gevonden.</p> <p>Die menselijke impact is de ultieme zakelijke impact. Het bewijst dat de oplossing niet slechts een uitkomst is; het is de brandstof voor de volgende fase van wetenschappelijk begrip. De opwinding van degenen die dit uitvoeren is het ware teken van succes.</p> <p>Door sterke process-mining-technieken te combineren met micro-agenten die taken op een verklaarbare manier uitvoeren, hebben we iets gebouwd dat inspeelt op de daadwerkelijke behoeften van een operationeel proces. Geen speelgoedwerk. Een workflow die goed moet worden uitgevoerd.&rdquo;</p> Bouw van AI-agents met Gemeente Amsterdamhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/sander klous oratie 2.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2370/sander-klous-bepleit-slechten-grens-tussen.htm“Elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn”, schrijft de chef Opinie van NRC over artikelen in de krant. Hoe kun je dat handhaven?https://www.netkwesties.nl:443/2363/nrc-probeert-ai-weren-uit-formuleren.htmTue, 07 Apr 2026 18:10:00 GMT<p>In dit artikel ga ik, met hulp van anderen die op LinkedIn reageerden, enkele gaten schieten in de nobele poging van NRC om AI buiten de deur te houden bij het schrijven van artikelen. Met de vraag of er enige hypocrisie in het spel is.</p> <p>Eerst even dit: Bij het schrijven maak ik nooit gebruik van AI. (Anders waren die stukken wel beter ??)</p> <p>Ik maak voor elk artikel gebruik van generatieve AI om informatie te zoeken, voornamelijk via Claude en Perplexity die direct verwijzen naar de te checken bronnen. Dat is een vervolg op Google dat al jaren AI toepast om resultaten te selecteren, ook voor andere (NRC-)journalisten. Wat betekent dat Google mede bepaalt wat we aan informatie te zien krijgen, maar vooral wat niet boven water komt.</p> <p>Bovendien leunen veel journalisten uitgebreid op het werk van collega&rsquo;s. Vooral de Britse en Amerikaanse titels vormen een welkome bron van inspiratie voor onderwerpen, bronnen en zelfs formuleringen; Duitse en Franse minder door gebrekkige taalbeheersing ondanks de vertaalbots die de toegankelijkheid verhogen.</p> <h3>Nieuwe NRC-regels</h3> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/woutervannoort/">Wouter van Noort</a>, chef Opinie van NRC schreef op 2 april 2026<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/04/02/nieuwe-ai-richtlijn-voor-opiniestukken-in-nrc-a4924410"> het artikel</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Nieuwe AI-richtlijn voor opiniestukken in NRC&rdquo;, met als intro: &ldquo;Op de opiniepagina&rsquo;s van NRC vinden we het belangrijk om het auteurschap te beschermen en koesteren. Experimenteren met AI kan op allerlei manieren, maar bij het schrijven zelf blijft de chatbot uit.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Verdere tekst:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Kort samengevat: elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn. Bij het schrijven van teksten blijft de chatbot dus helemaal uit. AI is een nuttige tool voor research, brainstormen, en zelfs in toenemende mate het feedback geven op eerste versies van stukken. Maar deze feedback mag niet letterlijk gekopieerd in een tekst belanden, om te voorkomen dat er een te groot grijs gebied ontstaat tussen door mensen geschreven en door AI verbeterde tekst. Eventuele verbeteringen en eindredactionele wenken van AI schrijft de auteur op in eigen woorden.<br /> <br /> AI is nooit een betrouwbare bron van informatie. Citaten, getallen, verwijzingen: het is altijd zaak om de primaire bron te checken en mee te leveren in een linkje zodat wij die ook kunnen checken.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Open debat aangaan</h3> <p>De gehele tekst<a href="https://www.linkedin.com/posts/woutervannoort_hoe-mag-je-ai-gebruiken-bij-het-schrijven-activity-7444370885022560258-wtS8"> post hij op LinkedIn</a> met een opening naar debat. Van Noort staat altijd open voor discussie en is niet <a href="https://substack.com/home/post/p-192491947">bang voor tegenspraak</a>. Hij beantwoordt elke kritiek op LinkedIn, een zeldzaamheid. Van Noort houdt een slag om de arm:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik ben zelf ook wel benieuwd hoe we over een jaar of tien terug zullen kijken op deze tussenstap.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De applausmachine van LinkedIn produceert niettemin 600 instemmingen op zijn post. Die zijn snel verdiend, gezien de te betwisten stellingen:</p> <p><em>1. &ldquo;AI is nooit een betrouwbare bron van informatie.&rdquo;</em></p> <p>Dat is evident niet waar, AI is meestal wel een betrouwbare bron. Dat is immers juist het probleem. De vraag is: wanneer is AI wel betrouwbaar en wanneer niet? Journalisten kunnen AI zo veel gebruiken als ze willen maar moeten nog nauwgezetter dan voorheen de bronnen checken die in toenemende mate op hun beurt het resultaat van AI zullen zijn.</p> <p><em>2. &ldquo;Elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn.&rdquo;</em></p> <p>Dit gebeurt nu al nooit in de praktijk, evenmin bij een krant. Zo worden veel zinnen door een eindredacteur geschreven, zeker door die van NRC (Die ik goed vind, net als die van FD en Trouw, bij de Volkskrant is de taalbeheersing minder.)</p> <p>Al sinds de oprichting van Algemeen Handelsblad (1828) en de Nieuwe Rotterdams(ch)e Courant (1844) schrijven auteurs meer dan eens hun zinnen niet zelf. (Dat gebeurt zelfs niet bij romans. We willen niet weten hoe redacteuren teksten van romanschrijvers, ook de beroemde en gelauwerde auteurs, moeten bewerken. Dan hebben we het nog niet over vertalingen.)</p> <p>Opinies, de afdeling van Wouter van Noort, worden meer dan eens niet geheel door de auteur zelf geschreven. Zij krijgt hulp, soms van een professional. Niet op de laatste plaats verbetert de opinieredactie zelf nagenoeg alle bijdragen. Nu komt daar AI als volgende element bij om teksten te verbeteren, straks ook voor de eindredactie zelf. Dus met die eis zakt NRC door het ijs.</p> <h3>Kop in het zand?</h3> <p>Bovendien is er bij NRC al meer AI-tekst doorheen geslipt dan de redactie wil toegeven. Ik schreef eerder over ingezonden brieven van Danny Schram in NRC en Volkskrant: &ldquo;Het werd nog grappiger, want Danny Schram heeft werkelijk overal verstand van volgens kwaliteitskranten. Hij krijgt in 2024 met de regelmaat van de klok toegang tot de opiniepagina&rsquo;s van NRC, met<a href="https://www.nrc.nl/search/#sorting_list=relevance&amp;query=%22Danny%20Schram%22"> acht gepubliceerde brieven</a> tussen 18 maart en 5 november, over uiteenlopende onderwerpen als slavernijverleden, &lsquo;domrechts&rsquo;, klimaat en zomertijd. De constante in de brieven is hun uitzonderlijke formulering.&rdquo;</p> <p>Anders dan de Volkskrant deed de opinieredactie van NRC deed net of haar neus bloedde en maakte hier nimmer melding van, ofschoon Schram tegenover mij ruiterlijk bekende dat zijn brede kennis, even eloquent als bondig geformuleerd, geheel uit ChatGPT kwam. Niet Wouter van Noort was op dat moment chef Opinie van NRC, maar toen nog Lotfi El Hamidi, die<a href="https://www.netkwesties.nl/2358/lotfi-el-hamidi-slaat-andere-kant-islam.htm"> NRC verliet vanwege Gaza-berichtgeving</a>.</p> <h3>Meer AI doorheen geslipt</h3> <p>NRC heeft geen cultuur van het toegeven van fouten, zo bleek uit de<a href="https://www.netkwesties.nl/2228/hans-wijers-werd-gevloerd-door-mislukte.htm"> affaire Wijers</a>. Wel schrijft Van Noort nu: &ldquo;We zullen transparant corrigeren waar dat nodig is. We hebben laatst<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2025/12/17/in-2025-is-de-journalistiek-op-een-kantelpunt-beland-a4915413"> een opiniestuk gecorrigeerd</a> omdat een citaat door AI bleek gegenereerd en dat niet was opgemerkt tijdens de eindredactie.&rdquo;</p> <p>Dit betrof de<a href="https://www.netkwesties.nl/2348/ex-hoofdredacteur-nrc-en-standaard-onderuit.htm"> kwestie-Vandermeersch</a> van de ex-hoofdredacteur van NRC die verzonnen citaten uit AI gebruikte voor opinies. Afgelopen weken was er wat mailcontact met NRC over een sterk vermoeden dat een<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/20/we-moeten-kiezen-ruimhartige-open-grenzen-of-een-verzorgingsstaat-a4922173"> opiniebijdrage van Ehsan Jami van 20 maart 2026</a> onder de kop &ldquo;We m&oacute;&eacute;ten kiezen: ruimhartige open grenzen of een verzorgingsstaat&rdquo; door AI geproduceerde citaten bevatte.</p> <p>Ali&euml;tte Jonkers<a href="https://bsky.app/profile/aliettejonkers.nl/post/3mhla72yqg226"> sloeg alarm</a>, net als ze als eerste deed bij Peter Vandermeersch:</p> <p><img src="" /></p> <p>In wederhoor zei Van Noort geen AI te kunnen ontwaren. Jami ontkende AI-gebruik. Ali&euml;tte Jonkers stuitte op meer fraaie formuleringen die niet zo logisch zijn als ze klinken, in een opiniestuk van Jami<a href="https://www.parool.nl/columns-opinie/opinie-terughoudende-reactie-op-iran-laat-zien-hoe-diep-links-en-islamisme-verweven-zijn~be23c80a/"> in Het Parool van 18 januari 2026</a>: &ldquo;Terughoudende reactie op Iran laat zien hoe diep links en islamisme verweven zijn&rdquo;.</p> <h3>Nauwelijks te bewijzen</h3> <p>Er is geen bewijs, de verdenking jegens Jami is dus eenvoudigweg ongegrond. Dat vindt Jonkers ook. Geen affaire dus, maar dit legt nogmaals de zwakte bloot van het NRC-criterium: &ldquo;Elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn.&rdquo; Het is onmogelijk te controleren, laat staan te handhaven. Lees overigens de ingezonden brieven van Danny Schram terug om te weten dat AI soms beter is dan de menselijke schrijver. Anders zouden ze niet geplaatst zijn.</p> <p>Kortom: je kunt dus alleen de originaliteit van de output beoordelen en niet de manier van input noch de bron van formuleringen. Want daarover heb je nu eenmaal geen controle. Niettemin dit wat nostalgische wensdenken: &ldquo;Het proces van schrijven (proberen, schrappen, ordenen, structureren, aandachtig formuleren, zuchten, steunen, soms opnieuw beginnen) is daarvoor onmisbaar, vinden wij.&rdquo;&nbsp; Het is een kwestie van vertrouwen, zegt Van Noort daarop terecht.</p> <p>De richtlijn van NRC komt voort uit een tientallen jaren opgebouwde cultuur van de titel als bastion van waarheid. Dat is ook de commerci&euml;le basis, ofschoon door de toenemende invloed van marketing (en lijfsbehoud) het amusement een belangrijker factor werd. In uitgeverstermen: het &lsquo;nice to know&rsquo; overvleugelt vaak het &lsquo;need to know&rsquo;, zoals met het uitdijende <a href="https://www.netkwesties.nl/1377/het-meningencircus-van-columns-en-kletsshows.htm">columnistendom, kletsshows en podcasts</a>.</p> <h3>Niet waar en niet te handhaven</h3> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/yusuf-celik-8a652265">Yusuf Celik</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wouter, ik snap jullie redenering, maar ik denk dat dit beleid gaat sneuvelen (hek van de dam). Verder, ik heb academische collega&#39;s die in verschillende kranten in het Nederlands hun opinie publiceren--dit terwijl ik weet dat ze helemaal niet op dat niveau Nederlands kunnen schrijven. Je gaat met dit soort beleid mensen onnodig uitsluiten.</p> <p>Mijn wijlen vader is tijdens Corona overleden. Hij was een gastarbeider die geopinieerd was, maar uiteraard foutjes maakte wanneer hij schreef. Hij zou in dit tijdperk eindelijk gesterkt en gesteund worden door AI en zelfs zijn mening kunnen inzenden.</p> <p>Wat jullie nu doen is precies dat soort nieuwe ontwikkelingen tegenhouden: viva gatekeeping, viva hyper-scrutiny richting Nederlanders met migratieachtergrond! Misschien moet ik dit als opinie dienen! (Hiermee wil ik niet suggereren dat jij bewust discrimineert of je als persoon in diskrediet brengen, maar jij als auteur snapt vast wel dat ik hier retorische hyperbolen toepas).&rdquo;</p> </blockquote> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/jarnoduursma">Jarno Duursma</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Soms laat ik mijn teksten [door AI] redigeren, en dan staat er een briljante zin in de nieuwe tekst. En kopieer ik deze letterlijk naar mijn artikel. Een gouden vondst laat je niet liggen. ;-) Feiten controleer ik altijd.&rdquo;</p> </blockquote> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/marcvanderwoude">Marc van der Woude</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het beschermen van auteurschap klinkt nobel, maar dat is net zoiets als het beschermen van zelfgedraaide en gebakken potten terwijl 99 procent van de consumenten industrieel vervaardigde potten in het tuincentrum koopt en zich vooral afvraagt of het een degelijke pot is die mooi staat in de vensterbank.</p> <p>Veel journalisten overschatten hun uniciteit. Natuurlijk, er zijn vakgenoten die prachtige verhalen kunnen schrijven waar geen AI (nog) aan kan tippen. Die lees je dan handgemaakt en mooi opgediend in een kwaliteitskrant. Maar heel veel in de journalistiek is massa-informatievoorziening en daarbij maakt het weinig uit hoe zo&#39;n tekst tot stand komt &ndash; als de feiten maar kloppen, bronnen correct geciteerd worden en het een goed leesbaar verhaal is.&rdquo;</p> </blockquote> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/jellevandijk">Jelle van Dijk</a> is het daarmee...</p> <blockquote> <p>&ldquo;&hellip;volstrekt oneens. Er is niet zoiets als &quot;inhoudelijk en tekstueel een kwalitatief goede en zinvolle bijdrage&quot;, gegenereerd door AI. Als het door AI is gegenereerd is het ofwel niet kwalitatief goed, ofwel de &quot;zinvolle bijdrage&quot; is gewoon gejat van wat mensen eerder ooit hebben bijgedragen, en daarmee is het dus geen bijdrage van de AI meer. Met andere woorden: de ingezonden brief geschreven door AI is ofwel zinloze ruis, ofwel zinvol jatwerk. Beiden overbodig en bovendien ook onwenselijk.&rdquo;</p> <p>Waarop Van der Woude stelt: &ldquo;Ik denk dat je bias (of mogelijk beperkte werkervaring) je hier wat in de weg zit. Er is een groot verschil tussen AI als ondersteunende tool (noem het een werkassistent) en een artikel volledig door AI laten genereren. Het &#39;gejat&#39;-argument van de auteursrechtverdedigers uit 1912 hoor ik voortdurend van vakgenoten, en dat is hun goed recht, maar ik kijk daar fundamenteel anders tegenaan. Het veronderstelt dat idee&euml;n en creatief werk per definitie origineel zijn en niet be&iuml;nvloed door de idee&euml;n of werkwijze van anderen. Dat is een illusie.&rdquo;</p> </blockquote> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/tineke-muller-45443b2a">Tineke Muller</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De aanscherping van de regelgeving lijkt mij eerder paniekvoetbal dan een op feiten gebaseerd beleid en mijns inziens op termijn niet houdbaar. Ook de opmerking een origineel idee een eigen stemgeluid, geschreven door een mens vind ik dus apart. Dit hoeft helemaal niet te verdwijnen wanneer je met AI samenwerkt. Wie heeft het idee voor het artikel? Wie ziet ergens een artikel in? Wie geeft de prompt vorm? Wie zegt AI bepaalde theorie&euml;n of artikelen etc. mee te nemen in de tekst?&rdquo;</p> </blockquote> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/olafpenne">Olaf Penne</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat AI geen bron is, klopt volledig. Feiten, citaten en verwijzingen moet je altijd controleren. Maar doen alsof auteurschap verdwijnt zodra AI helpt bij formulering, structuur of aanscherping, is nogal kunstmatig. Het gaat toch vooral om de vraag of de idee&euml;n, argumenten en mening echt van de auteur zelf zijn.<br /> De eis dat elke zin volledig zonder AI tot stand moet komen is onrealistisch, nauwelijks controleerbaar, en eerlijk gezegd ook een beetje achterhaald. De echte vraag is niet of AI een zin heeft geholpen, maar van wie de gedachte is.&rdquo;</p> </blockquote> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/maaike-platvoet">Maaike Platvoet</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Interessant Wouter, en goed deze aanscherping van de NRC. Ook onze redactie worstelt hiermee, we schreven onlangs een AI-beleid. Tegelijkertijd herken ik ook de door jouw genoemde verschuiving en het grijze gebied. Ondertussen blijven wij er op hameren bij de inzenders van opinies dat de lezers erop moet kunnen vertrouwen dat een artikel door mensen is bedacht en gemaakt, en niet een gevolg is van de communicatie tussen computers.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>*) Afbeelding: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=0_YMoQrpamo">Wouter van Noort in de podcast Eindbazen</a> (boeiend!)</em></p> Vinger in de dijk?https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Wouter van Noort-mnmyuzq6_ps.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2363/nrc-probeert-ai-weren-uit-formuleren.htmMoed en urgentie nopen een van ’s lands beste journalisten tot de overgang naar actie in daad en woord.https://www.netkwesties.nl:443/2362/joris-luyendijk-verruilt-journalistiek.htmTue, 07 Apr 2026 18:14:00 GMT<p>In <a href="https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-podcast/138950/295-dit-is-een-existentiele-strijd-joris-luyendijk-stopt-als-journalist-en-pleit-voor-mobilisering">De Ongelooflijke Podcast van NPO Radio 1 van 29 maart 2026</a> van journalist David Boogerd en theoloog Stefan Paas voor de EO werd definitief bekend dat <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Joris_Luyendijk">Joris Luyendijk (54)</a> geen journalist meer is. Gezien het belang van het gesprek in de volle zaal van De Flint in Amersfoort, maakten we een <a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/20260330%20ONGELOOFLIJKE%20PODCAST%20JORIS%20LUYENDIJK.pdf">transcriptie</a>. Immers, thema&rsquo;s van Netkwesties, zoals (actie)journalistiek, Big Tech en Europese soevereiniteit, kwamen daar ter sprake</p> <p>Eerst over journalistiek: we hadden discussie over actiejournalistiek:</p> <ul> <li><a href="https://www.netkwesties.nl/2286/van-follow-the-money-tot-the-firewall.htm">Artikel over Eric Smit</a>: Idealen, geld en actiejournalistiek - Van Follow the Money tot The Firewall</li> <li><a href="https://www.netkwesties.nl/2290/wanneer-journalistiek-geen-zoektocht.htm">Opinie</a> Wim van de Pol: &ldquo;Actievoeren is geen goed idee - Wanneer journalistiek geen zoektocht meer is&rdquo;</li> <li><a href="https://www.netkwesties.nl/2287/nepbont-is-geen-bont-actiejournalistiek.htm">Opinie</a> Guido van Nispen: &ldquo;Preken voor eigen parochie - Nepbont is geen bont, actiejournalistiek geen journalistiek&rdquo;</li> <li><a href="https://www.netkwesties.nl/2304/frederike-geerdink-alle-journalistiek.htm">Recensie</a>: Fr&eacute;derike Geerdink: alle journalistiek is activisme</li> <li><a href="https://www.netkwesties.nl/2358/lotfi-el-hamidi-slaat-andere-kant-islam.htm">Recensie</a>: Stakkers en Wolven van Lotfi El Hamidi</li> </ul> <p><strong>Zo neutraal mogelijk</strong></p> <p>We <a href="https://www.netkwesties.nl/2256/zevenvinkers-kunnen-zomergasten-betalen.htm">schreven eerder</a> over de &ldquo;schurende prachtuitzending met Sakir Khader, door Luyendijk zelf ge&iuml;nterviewd&rdquo;. Luyendijk verdedigde een volgens hem noodzakelijk streven naar neutraliteit door journalisten, Khader benadrukte dat hij als taak heeft om het leed van zijn Palestijnse volk aan de wereld te tonen.</p> <p>Luyendijk benadrukt dit onderscheid in de podcast. Hij kan niet langer met een streven naar neutraliteit journalistiek bedrijven in dit tijdsgewricht, dus heeft zijn perskaart niet verlengd en neemt (vooralsnog) afscheid van de journalistiek zoals hij vindt dat die bedreven moet worden:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik denk dat de democratie echt mensen nodig heeft, voornamelijk journalisten, die uit alle macht proberen neutraal te zijn, wetend dat dat niet kan. En dat is echt heel goed. Ik wil niet in de krant een stuk over wat er gisteren is gebeurd in Gaza door iemand die heeft besloten dat die kant slecht is en die kant goed.</p> <p>Ik wil zo neutraal mogelijke brokstenen voor mijn wereldbeeld. En daarna heb je weer andere mensen die daar partijdig over zijn. Dat is ook heel goed. En zonder dat mensen partij kiezen, heb je letterlijk geen democratie meer. Dus ik wil ook zeker dat die journalistiek blijft.</p> <p>Maar ikzelf ben ja, tot de conclusie gekomen dat mijn meerwaarde meer kan liggen in juist nu partij kiezen en niet meer de regels van die journalistiek volgen. Dus ik heb ook geen perskaart en ik beroep me ook niet meer op de voorrechten die de journalistiek terecht heeft, zoals bronbescherming en al die dingen.&rdquo;</p> </blockquote> <p><strong>Defensie en Europese software</strong></p> <p>Luyendijk wil zich inzetten voor zijn opvatting met concrete actie:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat heb ik allemaal niet meer, omdat ik nu ook gewoon precies wil zeggen dat ik denk dat de Oekra&iuml;ners de Russen tegenhouden, dat als Oekra&iuml;ne valt, we in enorm gevaar zijn, dat we sowieso in enorm gevaar zijn omdat de Russen echt diep onze democratie proberen kapot te maken, omdat ze doorhebben dat die democratie, dat succes wat democratie brengt, de echte bedreiging is.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dus is hij nu activist en blijft &ldquo;schrijver en praatjesmaker&rdquo; omdat hij daarmee invloed kan uitoefenen en mensen kan mobiliseren. Dat laatste ook letterlijk, voor de verdediging van Europa en haar waarden. Wie is de vijand? Rusland vooral, dat zich impliciet gesteund weet door regime-Trump dat Oekra&iuml;ne en Europa nauwelijks meer wil helpen.</p> <p>Zo zet Luyendijk zich onvermoeibaar in voor concrete acties voor Oekra&iuml;ne, zoals nu <a href="https://whydonate.com/nl/fundraising/laat-ukraiense-moeder-veilig-bevallen">voor veilige bevallingen</a> waarvoor al 150.000 euro is ingezameld. Dat is een actie van <a href="https://www.hope4ukraine.nl/">Hope4ukraine</a>, van wie voorzitter Gerben Huisman in de Ongelooflijke Podcast te gast is om onder meer te praten over (religieuze) drijfveren om te helpen. Luyendijk was al te zien in de tweedelige tv-serie <a href="https://npo.nl/start/serie/konvooi/afleveringen">Konvooi</a> over hulp aan Oekra&iuml;ne van Tommy Wieringa en Jaap Scholten, maar louter op de achtergrond als noeste werker.</p> <p>In het verlengde van de Oekra&iuml;ne-actie, en be&iuml;nvloed door wat hij daar heeft gezien, komt Luyendijk in actie voor Europese defensie. In de podcast deelde hij daarover een belangrijk inzicht, over het gelijk opgaan van ontwikkeling van Europese technologie en van defensie. Met de opmerking dat het vrij onzinnig is om nog vele miljarden te besteden aan (Amerikaanse) conventionele wapens als de praktijk wijst op drones en cyberoperaties als de nieuwe combi van oorlogvoering:</p> <blockquote> <p>&ldquo;En je hebt dus ook het bijvoorbeeld wat echt een probleem waarop Mietta Groenewegen me op wees, een kolonel bij de NAVO. Ze is echt verschrikkelijk goed. Maar ze zei van de wat je dus nu eigenlijk bijna automatisch gaat zien is dus dat de hightech wereld en de defensiewereld die bijna gaan fuseren.</p> <p>Dus je defensiekracht is eigenlijk de snelheid waarmee je nieuwe dingen kunt uitvinden. Niet zozeer hoe goed je wapens zijn, maar wat je heel snel kunt bouwen nadat je hebt ontdekt dat je wapens het niet meer doen omdat het slagveld is veranderd. Waar het vroeger echt ging om het staal en de kogels en zo, gaat het nu om de software.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Luyendijk doelt op <a href="https://www.linkedin.com/in/mietta-groeneveld-3b40543/">Mietta Groeneveld</a>, een Nederlands directeur van de Navo, die regelmatig op de voorgrond treedt om het belang van Europese defensie te benadrukken. Komende week komt Netkwesties daarop terug, want zij en haar zienswijzen zullen in de &lsquo;mainstream media&rsquo; veel meer aandacht (moeten) krijgen in 2026.</p> Oprechte switch om Europa te helpen reddenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Joris Luyendijk Ongelooflijke podcast.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2362/joris-luyendijk-verruilt-journalistiek.htmDe hele IT is gebaseerd op, vaak ongecontroleerd ingrijpen in het menselijk handelen en besluiten. Wat voegt het Algoritmeregister werkelijk toe aan controle?https://www.netkwesties.nl:443/2360/kritiek-aard-algoritmeregister-ap-houdt.htmTue, 07 Apr 2026 18:16:00 GMT<h3>Pasfotokopie voor identificatie creditcard bewaren?</h3> <p>Een klant van<a href="https://www.icscards.nl/"> International Card Services</a> (ICS) wil niet dat de maatschappij een kopie van haar paspoort bewaart. Als het bedrijf de creditcard in 2020 opzegt, stapt ze naar de rechter. De Hoge Raad onderzoekt of de Wwft, in het licht van de AVG, een toereikende grondslag biedt voor het bewaren van kopie&euml;n van identiteitsbewijzen.</p> <p>De kantonrechter heeft de vorderingen afgewezen. Het hof heeft het vonnis van de kantonrechter bekrachtigd. De conclusie van de Advocaat-Generaal B.J. Drijber strekt tot verwerping van het cassatieberoep.</p> <p>De HR komt tot een<a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:HR:2026:392"> tussenarrest</a> om partijen gelegenheid te bieden zich uit te laten over het stellen van prejudici&euml;le vragen aan het Hof van Justitie EU:</p> <p>Hoe verhouden zich de plichten van de Wwft tot de AVG, wat betreft biometrische gegevens, bijzondere gegevens (ras, etnische afkomst) en beginsel van minimale gegevensverwerking?</p> <ul> <li>Moet het pasfoto-deel van de kopie ook bewaard worden?</li> <li>&ldquo;Is in dit verband van belang of informatie over ras of etnische afkomst met een voldoende mate van zekerheid uit de desbetreffende foto kan worden afgeleid?&rdquo;</li> </ul> <p>Dus deze zaak loopt al bijna zes jaar en dat wordt wel acht jaar of meer ook&hellip;</p> <h3>Meer mogelijkheden politie online</h3> <p>Het kabinet-Jetten wil politieagenten de mogelijkheid geven om mensen online te volgen en hun gegevens te verzamelen &ndash; ook als er geen verdenking is dat zij iets strafbaars van plan zijn. De ministerraad heeft daarover<a href="https://www.rijksoverheid.nl/regering/bewindspersonen/david-van-weel/nieuws/2026/03/27/kabinet-versterkt-aanpak-ernstige-verstoringen-openbare-orde-met-nieuwe-politiebevoegdheden"> een wetsvoorstel goedgekeurd</a>. De politie moet demonstranten en relschoppers beter in het vizier kunnen houden, vindt het kabinet.</p> <p>Het voorstel Wet gegevensvergaring openbare orde is van minister Van Weel. Tweakers<a href="https://tweakers.net/nieuws/246224/ministerraad-keurt-omstreden-wet-goed-die-politie-sociale-media-laat-controleren.html"> berichtte er</a> in 2025 al over. De nieuwe wet maakt het mogelijk dat de politie persoonsgegevens van Nederlanders verzamelt uit openbare bronnen zoals sociale media. Nu mag dat nog niet. Iedere Nederlander mag openbare gegevens verzamelen maar de politie niet, wat wellicht vreemd is. Er moet wel toestemming zijn van de burgemeester, die op zijn beurt vooraf toestemming moet vragen aan de rechter-commissaris.</p> <p>Echter, wat tricky is aan dit verhaal is het bestempelen van burgers als verdachte door de politie terwijl ze nog niets op hun kerfstok hebben. Dus kwamen er<a href="https://www.internetconsultatie.nl/gegevensvergaringopenbareorde/reacties"> veel negatieve reacties</a> op. En uiteraard zijn er negatieve adviezen<a href="https://www.advocatie.nl/nieuws/ap-conceptwet-online-politiedata-schiet-op-meerdere-punten-tekort/"> van de Autoriteit Persoonsgegevens</a>, <a href="https://www.advocatenorde.nl/nieuws/rechtsbescherming-ontbreekt-bij-nieuwe-wet-gegevensvergaring-openbare-orde">van de Nederlandse Orde van Advocaten</a> en van <a href="https://publicaties.mensenrechten.nl/publicatie/dd62d2d1-41c8-4269-9d70-2ebc25d61bb8">van het College voor de Rechten van de Mens</a>.</p> <h3>Geen dataverzameling om mensen aan bijstand te helpen</h3> <p>Was er na veel gedoe eindelijk instemming met de verwerking van persoonsgegevens om mensen te helpen aan een uitkering waarop ze recht hebben maar geen aanspraak maken, nu gaat het voornemen niet door vanwege bezuiniging. Dat<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/31/kabinet-schrapt-jarenlang-voorbereid-plan-om-mensen-die-bijstand-mislopen-actief-te-benaderen-a4924412"> bericht NRC</a>.</p> <p>&nbsp;Het kabinet wil het geld dat hiervoor gereserveerd&nbsp; is, 30 miljoen euro per jaar, gebruiken om gaten in de begroting te dichten, zo staat in de Voorjaarsnota. Arme mensen helpen, dat doe je niet, he&hellip;</p> <h3>AP houdt 3 miljoen over en behandelt meer klachten</h3> <p>Het<a href="https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/system/files?file=2026-04/AP%20Jaarverslag%202025.pdf"> Jaarverslag 2025</a> van de Autoriteit Persoonsgegevens geeft weer dat de AP bijna 7,7 miljoen euro meer ontving dan was verwacht en ruim 4,3 miljoen meer uitgaf dan was begroot. J&amp;V stortte 7 miljoen meer dan was begroot en er kwam een miljoen euro van derden binnen:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Daarnaast zijn via het ministerie van Justitie en Veiligheid bijdragen van andere departementen ontvangen voor voorbereiding AI Act &euro; 3.724.000, voorbereiding Dataverordening &euro; 871.000, het Toezichtsarrangement Belastingdienst &euro; 2.000.000, Verordening Politieke Reclame &euro; 1.093.000, Verordening DSA &euro; 591.0000.&rdquo;&nbsp;</p> </blockquote> <p>Het FG-congres leverde bijna 100.000 euro winst op.</p> <p>Van het overschot stopt de AP ruim 2 miljoen euro in een bestemmingsfonds voor toezicht op de nieuwe Europese wetten zoals DSA en AI-act. Ruim 1 miljoen gaat naar de &#39;egalisatiereserve&#39;, een buffer om schommelingen in de toekomst op te vangen. Maar dit heeft het maximum bedrag bereikt dus blijft er een restant van welgeteld 60.000 euro dat de AP terugstort naar het ministerie van Justitie en Veiligheid.</p> <p>De bezoldiging van de bestuursleden Wolfsen, Verdier en Mur bedroeg op jaarbasis bijna 200.000 euro per persoon</p> <p>De AP zegt maar liefst 6.000 signalen te hebben afgehandeld, en ruim 5.500 klachten. Alle signalen zijn daarmee &lsquo;afgehandeld&rsquo;, maar van alle klachten bleven er 2.000 liggen. Er wordt effici&euml;nter gereageerd, vaker telefonisch om snel tot een oplossing te kunnen komen.</p> <p>De efficiency van de AP neemt toe. Er werden 22 nationale onderzoeken gedaan, veel meer dan de tien onderzoeken in 2024. Het aantal internationale onderzoeken daalde van 6 naar 5.</p> <p>De AP zegt meer in te zetten op boetes, maar het aantal boetes in 2025 was vier, in 2024 nog zes. In 2025 is &eacute;&eacute;n keer een last onder dwangsom opgelegd, een jaar eerder nog vier keer. Het aantal berispingen nam af, de nieuwe &lsquo;vereenvoudigde afdoening&rsquo; werd drie keer toegepast. Ofschoon organisaties geen recht op privacy hebben, noemt AP vaak geen namen van overtreders.</p> <p>Het aantal gemelde datalekken kwam in 2025 uit op 44.000, ruim 8.000 meer dan in 2024. In 73 procent van de gevallen betrof het brieven en e-mails die niet bij de juiste personen terechtkwamen. Zo&rsquo;n 5 procent van de lekken kwam door een hack.</p> <p>Publicatie beelden slachtoffers wordt strafbaar, zo wil de regelreflex van Jeltje Straatman (CDA) en Song&uuml;l Mutluer (Pro Nederland). De laatste had met Derk Boswijk van het CDA eerder het initiatief genomen voor strafrechtelijke ingrepen.</p> <p>Aanleiding vormt de zelfdoding van twee tieners in Capelle aan den IJssel deze week. Er werden filmpjes gemaakt van hun verminkte lichamen, en online verspreid. In de toekomst kunnen de filmers en verspreiders maximaal &eacute;&eacute;n jaar celstraf krijgen.</p> <h3>Algoritmeregister, schijntransparantie en &lsquo;transparancywashing&rsquo;</h3> <p>Floor Terra schrijf een<a href="https://floort.net/posts/transparantie_algoritmeregister/"> interessante blog</a> over het<a href="https://algoritmes.overheid.nl/nl"> algoritmeregister van de overheid</a>. Volgens Terra zijn inzet en doel van het register verkeerd: &ldquo;het zichtbaar maken van de meest impactvolle algoritmes, bijvoorbeeld omdat ze een belangrijke invloed hebben op besluiten over burgers.&rdquo;</p> <p>In de <a href="https://aienalgoritmes.pleio.nl/wiki/view/19bb6e9e-7a97-43d5-bef3-b1d66e59f4ff/handreiking-algoritmeregister">Handreiking Algoritmeregister</a> staat:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Hoofddoel of algemene visie: vertrouwen in de overheid vergroten. De overheid is er onder andere om maatschappelijke meerwaarde te bieden. Dit kan de overheid alleen effectief doen als er vertrouwen in de overheid is en mensen zich gehoord en betrokken voelen. Het Algoritmeregister moet bijdragen aan het verbeteren van het vertrouwen in de overheid.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dus, zo stelt hij, het doel is vertrouwen verbeteren, het middel daartoe het register. Moet niet controle het doel zijn. Hier is de mooie term &ldquo;transparency washing&rdquo; van toepassing: zolang je maar openheid biedt, is het goed. Wat natuurlijk niet zo is. Pas na registratie moet het echte werk beginnen. Gemunt door Daan Kingma, een Jurist bij de Rijksoverheid, in een <a href="https://www.linkedin.com/posts/daan-kingma_openheid-of-openwashing-activity-7439233614220955648-14Fl?utm_source=share&amp;utm_medium=member_desktop&amp;rcm=ACoAAARhznEBxJ7f6vNImzIYO2V8dWWPjSPHRR8">publicatie</a> over het register.</p> <p>Bovendien is de term &ldquo;schijntransparantie&rdquo; van toepassing: dat met het registreren ook duidelijk is hoe die algoritmes werken. Terra laakt ook de gebrekkige respons op inbreng van hem en anderen op de oproep van BZK tot open bijdragen aan de ontwikkeling van het register op Github.</p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 14, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ZON124.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2360/kritiek-aard-algoritmeregister-ap-houdt.htmWantrouwen en genegenheid. Bezorgdheid en opwinding. De meeste mensen hebben, bewust of onbewust, gemengde gevoelens bij door AI gegenereerd Engels.https://www.netkwesties.nl:443/2364/ai-engels-en-menselijk-engels-verschillen.htmTue, 07 Apr 2026 18:17:00 GMT<p>Door AI gegenereerde tekst geeft mensen vaak het gevoel dat er iets niet klopt, of nep klinkt. Bij het lezen van menselijk Engels krijg je eerder het gevoel dat het een eigen stem of persoonlijk tintje heeft.</p> <p>Wat zorgt er voor dat Engels menselijk klinkt, of juist als AI? En maakt het uit als AI-Engels nooit echt een menselijk gevoel bereikt?</p> <p>Ik<a href="https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;as_sdt=0%2C22&amp;q=laura+aull&amp;btnG="> doe onderzoek naar</a> de institutionalisering van het Engels. Hoe mensen meningen vormden over verschillende soorten Engels is een lang, problematisch verhaal, waarin het Engels dat bepaalde bevolkingsgroepen spraken in de loop van de geschiedenis werd gewaardeerd en er op het Engels dat andere groepen spraken <a href="https://www.cambridge.org/core/books/you-cant-write-that/29BF4BB4FD226B2A6DCB3AAB2791B794">juist werd neergekeken</a>. Generatieve AI-taalgereedschappen<a href="https://doi.org/10.18653/v1/2024.emnlp-main.750"> </a>maken deze <a href="https://aclanthology.org/2024.emnlp-main.750/">problemen groter</a>. Op Engels gebaseerde grote taalmodellen worden getraind<a href="https://doi.org/10.1111/bjet.13505"> op tekst van internet</a>. Menselijke instructies schrijven de modellen voor dat ze<a href="https://doi.org/10.1093/applin/amaf032"> moeten klinken</a> als formeel Engels. Daardoor worden grote taalmodellen uiteindelijk getraind op alle impliciete vooroordelen in gestandaardiseerde menselijke teksten en idee&euml;n.</p> <p>In mijn werk kom ik mensen tegen die er nooit op zouden vertrouwen dat wat op internet staat waar is maar die wel vertrouwen hebben in door AI gegenereerde Engelse teksten.Humaan versus AI</p> <p>De eerste stap om een beter ge&iuml;nformeerde gebruiker van AI-Engels te worden, is proberen te begrijpen wat de betekenis is van het &lsquo;menselijk klinken&rsquo; van tekst. Dit inzicht zal bijdragen aan je <a href="https://theconversation.com/chatgpt-is-in-classrooms-how-should-educators-now-assess-student-learning-270933">AI-geletterdheid</a>. Het belangrijkste is dat je twee kenmerken leert herkennen die menselijk Engels onderscheiden van AI-Engels: subtiele, taalkundige patronen van variatie en leesbaarheid.</p> <p>AI gebruikt, wat ik noem, &#39;examen-Engels&#39;: een nogal formeel, compact Engels dat de voorkeur geniet in academische toetsen en papers. Het is<a href="https://doi.org/10.18653/v1/2024.emnlp-main.750"> minder gevarieerd</a> en<a href="https://doi.org/10.1177/07410883241263528"> minder leesbaar</a>. Mensen ervaren het als robotachtig, maar ze ervaren het ook als slim.</p> <p>Hier is een snelle test: lees de twee onderstaande Engelstalige sms-berichten en raad welke van een mens is en welke van ChatGPT.</p> <p>&ldquo;i&rsquo;m not sure how to break this to you. there&rsquo;s no easy way to put it&hellip;i can&rsquo;t make the friday-night fun. sorry. however, feel free to text me during the evening if there are any lulls in conversation. anyway, hope ur exotic trip goes well. see u next term.&rdquo;</p> <p>&ldquo;Hey! I&rsquo;m really sorry, but I won&rsquo;t be able to make it Friday night. I hope you all have a great time, and I&rsquo;ll see you next term!&rdquo;</p> <p>Een menselijke lezer merkt waarschijnlijk meteen verschillende patronen op. Het eerste bericht bevat meer &#39;sms-taal&#39;: het is standaard in kleine letters geschreven en bevat fonetische spellingen als &#39;ur&#39; en &#39;u&#39;. Het tweede bericht bevat hoofdletters, komma&#39;s en spelling zoals in een examen.</p> <p>Mensen zullen waarschijnlijk ook andere indrukken hebben. Misschien voelt het eerste bericht persoonlijker aan, en minder zelfverzekerd. Misschien voelt de tweede tekst wat stijf aan, alsof hij door een kennis is geschreven. De eerste tekst bevat verschillende soorten zinnen en zinsdelen, terwijl de tweede tekst vier keer dezelfde zinsstructuur herhaalt.</p> <p>Op een bepaald niveau pikken menselijke lezers zulke patronen op. De meeste mensen zouden zeggen dat de eerste tekst door een mens is geschreven en de tweede door AI. Inderdaad, de tweede passage is gegenereerd door ChatGPT.</p> <p>Zelfs deze eenvoudige illustratie laat zien dat menselijk Engels varieert in woordgebruik en grammaticale structuren, waardoor informatie wordt opgedeeld en een persoonlijke betekenis wordt overgebracht. AI-Engels kent minder variatie en bevat meer compacte naamwoordgroepen. In wetenschappelijke onderzoeken komen deze patronen<a href="https://doi.org/10.1073/pnas.2422455122"> herhaaldelijk voor</a> in verschillende genres en registers.</p> <h3>Patronen in AI-Engels veranderen</h3> <p>AI-schrijfhulpmiddelen evolueren voortdurend. En grote taalmodellen verschillen onderling. GPT-5 klonk bijvoorbeeld berucht om zijn<a href="https://www.nytimes.com/2025/08/19/business/chatgpt-gpt-5-backlash-openai.html"> koele toon</a> in vergelijking met zijn voorganger GPT-4.</p> <p>Maar de patronen waarover ik spreek, zullen waarschijnlijk blijven bestaan. AI-Engels geeft de voorkeur aan wat examen-Engels altijd al heeft beloond: homogeniteit en informatiedichtheid. En tot nu toe zorgt instructieve afstemming &ndash; het trainen van AI-modellen om menselijke instructies te volgen &ndash; er alleen maar voor dat AI-Engels<a href="https://doi.org/10.1073/pnas.2422455122"> minder op menselijk Engels</a> lijkt. Het helpt ook niet dat AI-schrijven deel uitmaakt van<a href="https://doi.org/10.58680/ce2025874458"> de training van AI-bots</a>.</p> <p>Het netto-effect is momenteel dat AI-Engels is getraind op Engels dat in de praktijk veel beperkter is dan het Engels zoals wij mensen het in de praktijk spreken en schrijven. Wij gebruiken niet alleen taal die waarschijnlijk is, maar ook taal die mogelijk is. Het is gebaseerd op het gevarieerde taalgebruik dat we hebben gehoord en gelezen, op ons creatieve vermogen voor nieuwe uitingen en onze neiging om persoonlijke en onpersoonlijke taalpatronen te vermengen.</p> <p>AI-modellen kunnen conventioneel correcte, slim klinkende taal produceren, maar die taal mist de variatie, toegankelijkheid en creativiteit die taal menselijk maken.</p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/128QAGSxE8U?rel=0" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <h3>&nbsp;</h3> <h3>Naast elkaar bestaan</h3> <p>Als we ons meer bewust worden van de verschillen tussen AI- en menselijk Engels, kunnen die inzichten helpen beide taalvormen beter te benutten. Hier zijn een paar dingen die je kan doen:</p> <p><em>Gebruik taalkundige labels</em></p> <p>Gebruik bij het beschrijven van een bepaalde tekstfragment labels als &lsquo;compact&rsquo;, &lsquo;eenvoudig&rsquo;, &lsquo;interpersoonlijk&rsquo; of &lsquo;informatief&rsquo;, en geen sociale labels als &lsquo;klinkt slim&rsquo; of &lsquo;klinkt vreemd&rsquo;. Probeer<a href="https://docuscope-ca.eberly.cmu.edu/"> de feitelijke patronen</a> in menselijk en AI-Engels te onderzoeken en beschrijf taalpatronen, niet de gevoelens die ze oproepen.</p> <p><em>Gebruik AI-tools selectief</em></p> <p>Menselijk Engels heeft niet alleen meer toegankelijke patronen met meer variatie, het spreekt ook<a href="https://doi.org/10.48550/arXiv.2506.08872"> de hersenen meer aan</a> dan het gebruik van AI-taaltools. Gebruik AI selectief om te voorkomen dat AI-Engels de gevarieerde menselijke taal in de wereld verdringt</p> <p><em>Gebruik zorgvuldig geselecteerde tools</em></p> <p><a href="https://doi.org/10.48550/arXiv.2506.02153">Kleine taalmodellen</a> en programma&#39;s die je aan een webbrowser kunt toevoegen om vooringenomenheid te traceren, zoals<a href="https://www.biasshield.org/"> Bias Shield</a>, kunnen mensen helpen principi&euml;le keuzes te maken over inzet van AI-Engels. Gereedschappen zoals<a href="https://chatgpt.com/g/g-sRwkVKZOF-translinguo"> vertaalbots</a> kunnen ook veel meer van de wereldwijde variatie in menselijk Engels verwerken in AI-Engels.</p> <p><em>Wees je bewust van wat slim klinkt en waarom</em></p> <p>Anderhalve eeuw examen-Engels zou je kunnen doen geloven dat compacte, onpersoonlijke schrijfpatronen<a href="https://www.cambridge.org/core/books/you-cant-write-that/29BF4BB4FD226B2A6DCB3AAB2791B794"> slim zijn</a>. Maar net als alle taalpatronen hebben ze voor- en nadelen. Ze zijn niet bijzonder toegankelijk of leesbaar, zeker niet voor een divers publiek, en ze zijn niet representatief voor het spectrum van het wereldwijde Engels dat tegenwoordig gangbaar is</p> <p>Er bestaan goede redenen om examen-Engels te gebruiken, maar dat AI-bots het genereren, of dat het mensen die het spreken of schrijven slim doet lijken behoren daar niet toe.</p> <p>In het beste geval is AI-Engels een door statistieken aangestuurde taaldatabase. Het is omvangrijk maar voorgeprogrammeerd. De geschiedenis leert ons dat het volledige spectrum van Engels zoals het door mensen wordt gebezigd de meeste mogelijkheden biedt voor expressie en verbinding.</p> <p><em>*) Laura Aull (foto boven) is<a href="https://lsa.umich.edu/english/people/faculty/laull.html"> hoogleraar English and Linguistics</a> aan de University of Michigan. Het origineel van dit artikel verscheen<a href="https://doi.org/10.64628/AAI.6g5jsmq3s"> bij The Conversation</a></em></p> <p>&nbsp;</p> Hoe bepaal je wanneer je kunstmatige taal kunt gebruiken?https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Laura Aull.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2364/ai-engels-en-menselijk-engels-verschillen.htmWerken met startups brengt risico's met zich mee. Maar dat geldt in de snelle wereld van AI ook voor Big Tech.https://www.netkwesties.nl:443/2361/mislukkingen-met-metaverse-en-sora-tonen.htmTue, 07 Apr 2026 18:18:00 GMT<p>Er zit een opmerkelijke symmetrie in twee recente besluiten uit Silicon Valley. Ze werden gebracht als strategische herori&euml;ntaties, maar voelen bij nadere beschouwing als iets anders: correcties. Niet op de technologie zelf, maar op de verwachtingen die eraan waren opgehangen.</p> <p>Aan de ene kant is er de Metaverse van Meta. Vanaf oktober 2021 was dit een <a href="https://about.fb.com/news/2021/10/founders-letter/">volledige strategische ommezwaai</a>,<a href="https://techcrunch.com/2026/02/20/meta-metaverse-leaves-vr-horizon-worlds-mobile/"> maar is nu teruggebracht tot een uitgeklede omgeving</a> ergens tussen gaming en sociale niche. Aan de andere kant is er Sora, de video-AI die OpenAI nog geen jaar na introductie<a href="https://help.openai.com/en/articles/20001152-what-to-know-about-the-sora-discontinuation"> stopzet</a> en laat opgaan in een bredere AI-strategie. De beide &lsquo;mislukkingen&rsquo; verschillen echter aanzienlijk.</p> <h3>Groot inzetten versus aanpassen</h3> <p>Meta investeerde naar schatting zo&rsquo;n<a href="https://www.businessinsider.com/meta-mark-zuckerberg-metaverse-80-billion-loss-ai-2026-3"> 70 tot 80 miljard dollar</a> in zijn Metaverse-ambitie. Geen product, maar een volledige infrastructuur: hardware, software, systemen, bijna een nieuw internet. Een geconcentreerde gok op &eacute;&eacute;n visie.</p> <p>Sora was daarentegen geen strategisch fundament, maar onderdeel van een AI-portfolio; Sora ontmoette een<a href="https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/24/openai-ai-video-sora"> groot moderatieprobleem</a> vol met geweld en<a href="https://www.lemonde.fr/en/pixels/article/2025/11/08/top-french-youtuber-caught-in-flood-of-ai-generated-racist-videos-on-sora_6747253_13.html"> racisme</a> en zag een<a href="https://openai.com/index/disney-sora-agreement/"> investering van Disney</a> van 1miljard dollar met toevoeging van 200 filmpersonages aan Sora mislopen. Sora verdwijnt van de voorgrond, meer niet.</p> <p>Waar Meta zich committeerde aan &eacute;&eacute;n toekomstbeeld hanteert OpenAI: voortdurende iteratie, waarbij onderdelen net zo makkelijk verdwijnen als ze verschijnen. De Metaverse was een infrastructuurgok. Sora een experiment.</p> <h3>De mythe van de lineaire innovatie</h3> <p>De Metaverse faalde niet omdat het idee onzinnig was, want de belofte van een immersieve digitale laag vormt een re&euml;le grote belofte. Wat ontbrak was juiste timing. De hardware was omslachtig, de infrastructuur onvoldoende en gebruikers zijn er simpelweg niet klaar voor.</p> <p>Bij Sora zien we hetzelfde mechanisme, maar dan versneld. De belofte was een revolutie in beeldproductie. De praktijk werd een stroom van experimenten, memes, visuele curiositeiten en veel content-ellende. Wat als een nieuw creatief tijdperk werd gepresenteerd, bleek voor gebruikers vooral een speeltuin.&nbsp;</p> <h3>Kloof tussen visie en gebruik</h3> <p>Onder beide ontwikkelingen ligt een dieper probleem. Niet technologisch, maar antropologisch. De Metaverse werd ontworpen als een allesomvattende digitale omgeving: werken, winkelen, sociale interactie in &eacute;&eacute;n virtuele laag.<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Ready_Player_One"> &lsquo;Ready Player One&rsquo;</a> niet in de film of boek, maar in het echt. Maar gebruikers zagen iets anders: een omgeving die frictie toevoegde in plaats van die weg te nemen.</p> <p>Bij Sora speelde iets vergelijkbaars. Waar ontwikkelaars spraken over creatieve explosie, gebruikten mensen het instrument vooral voor laagdrempelige, vaak ironische toepassingen. Het verschil tussen intentie en gebruik was niet marginaal, maar structureel.</p> <p>En precies daar gaan grote investeringen vaak mis. Niet omdat de technologie niet werkt, maar omdat ze uitgaat van een verkeerd mensbeeld. De les is ongemakkelijk: technologie wordt niet geadopteerd omdat ze kan, maar omdat ze past.</p> <h3>Illusie van stabiliteit</h3> <p>De Metaverse laat zien dat zelfs investeringen van tientallen miljarden geen garantie zijn voor adoptie. Sora laat zien dat zelfs technologisch indrukwekkende tools geen bestaansrecht hebben als ze niet landen of te veel &lsquo;gedoe&rsquo; met zich meebrengen.</p> <p>Tools verschijnen, imponeren en verdwijnen weer &mdash; soms binnen maanden. Wat vandaag strategisch lijkt, kan morgen alweer zijn opgegaan in iets anders.</p> <p><em>*) Beeld:&nbsp;Photo by <a href="https://unsplash.com/@omilaev?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Igor Omilaev</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-couple-of-statues-wearing-virtual-glasses-B3u8bcGYMOY?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a> </em></p> <p>&nbsp;</p> De correcties na de beloftenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Metaverse igor-omilaev unsplash.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2361/mislukkingen-met-metaverse-en-sora-tonen.htmDe discussie over digitale soevereiniteit is de afgelopen jaren verschoven van een abstract politiek thema naar een concrete bedrijfsbeslissing. Organisaties die hun cloudinfrastructuur inrichten, stellen zichzelf steeds vaker de vraag waar hun data precies staat. Die vraag is niet meer alleen relevant voor overheden of zorginstellingen.https://www.netkwesties.nl:443/2369/waarom-steeds-meer-bedrijven-hun-data.htmThu, 09 Apr 2026 07:50:00 GMT<p>Europese privacywetgeving, geopolitieke spanningen en een groeiend bewustzijn over datasoevereiniteit zorgen ervoor dat Nederlandse bedrijven kritischer kijken naar hun hostingpartners. De keuze voor een datacenter is allang geen puur technische afweging meer. Het raakt aan vertrouwen, compliance en uiteindelijk ook aan de relatie met klanten.</p> <p>Managed service providers die infrastructuur aanbieden vanuit Nederlandse datacenters spelen hierin een steeds grotere rol. Een partij als <a href="https://www.proserve.nl/cloud-architecture/">Proserve</a> biedt bijvoorbeeld cloudoplossingen vanuit TIER 3-datacenters in Nederland, specifiek gericht op organisaties die datalocalisatie als voorwaarde stellen. Het is een beweging die past bij een bredere Europese trend.</p> <p><strong>De schaduw van Amerikaanse cloudgiganten</strong></p> <p>Amazon Web Services, Microsoft Azure en Google Cloud domineren de wereldwijde cloudmarkt. Hun schaalvoordelen zijn onmiskenbaar, maar er kleven juridische risico&#39;s aan het gebruik van deze platformen. De Amerikaanse CLOUD Act geeft Amerikaanse autoriteiten onder bepaalde omstandigheden toegang tot data die bij Amerikaanse bedrijven is opgeslagen, ook als die data fysiek in Europa staat.</p> <p>Voor organisaties die werken met persoonsgegevens, financiele data of medische informatie is dat een re&euml;el probleem. De AVG vereist dat verwerkingsverantwoordelijken kunnen aantonen dat zij passende waarborgen treffen. Blind vertrouwen op contractuele afspraken met een hyperscaler volstaat in veel gevallen niet meer.</p> <p>Dat verklaart waarom er een groeiende markt is ontstaan voor Europese en specifiek Nederlandse alternatieven. Niet als vervanging van alle publieke clouddiensten, maar als bewuste keuze voor werklasten waarbij controle over datalocatie essentieel is.</p> <p><strong>Datalocalisatie is meer dan een juridisch vinkje</strong></p> <p>Het zou te simpel zijn om datalocalisatie af te doen als een complianceverplichting. Voor veel organisaties gaat het ook om operationele zekerheid. Wanneer infrastructuur in eigen land staat, bij een partij die onder dezelfde juridische kaders opereert, verkleint dat de kans op onverwachte juridische complicaties.</p> <p>Daarnaast speelt het vertrouwen van eindgebruikers een rol. Consumenten en zakelijke klanten worden zich steeds bewuster van waar hun gegevens terechtkomen. Onderzoek van Eurobarometer laat al jaren zien dat Europese burgers bezorgd zijn over de bescherming van hun persoonlijke data online. Transparantie over hosting is daarmee ook een vorm van reputatiemanagement.</p> <p>Nederlandse managed service providers onderscheiden zich op dit punt doordat zij niet alleen de locatie van data garanderen, maar ook operationeel direct aanspreekbaar zijn. Korte communicatielijnen en persoonlijk contact wegen zwaar voor middelgrote bedrijven die geen eigen cloudteam in huis hebben.</p> <p><strong>Groene stroom en duurzaamheid als bijkomend argument</strong></p> <p>Een aspect dat in de datacenterdiscussie steeds prominenter wordt, is energieverbruik. Datacenters zijn grootverbruikers van elektriciteit en koeling. De maatschappelijke druk om die voetafdruk te verkleinen neemt toe, zeker nu gemeenten en provincies kritischer kijken naar de vestiging van nieuwe datacenters.</p> <p>Verschillende Nederlandse datacenters draaien inmiddels volledig op groene stroom. Dat is geen marketingtruc, maar een meetbare keuze die past bij de duurzaamheidsdoelstellingen van hun klanten. Voor organisaties die ESG-rapportages moeten opstellen, telt de energiebron van hun IT-infrastructuur letterlijk mee.</p> <p>Proserve maakt bijvoorbeeld gebruik van datacenters van Eurofiber en euNetworks die op groene energie draaien. Het laat zien dat de keuze voor een lokale hostingpartner niet alleen juridische, maar ook ecologische overwegingen kan dienen.</p> <p><strong>De positie van het Nederlandse midden- en kleinbedrijf</strong></p> <p>Grote multinationals hebben doorgaans de middelen om hun cloudstrategie zorgvuldig uit te werken met interne teams en externe consultants. Het Nederlandse MKB en de midmarket bevinden zich in een andere positie. Zij moeten dezelfde compliance-eisen naleven, maar beschikken over aanzienlijk minder capaciteit om dat zelf te realiseren.</p> <p>Juist voor deze doelgroep bieden managed cloudoplossingen uitkomst. Een externe partner neemt het beheer over, zorgt voor beveiliging en garandeert beschikbaarheid via heldere SLA-afspraken. De organisatie zelf kan zich richten op haar kernactiviteiten, zonder concessies te doen aan de kwaliteit van haar infrastructuur.</p> <p>Certificeringen als ISO 27001 en NEN 7510 fungeren daarbij als objectieve toetsstenen. Ze geven opdrachtgevers een handvat om de betrouwbaarheid van een hostingpartner te beoordelen zonder zelf diepgaande technische audits uit te voeren. Het is een vorm van gestandaardiseerd vertrouwen die in de sector steeds belangrijker wordt.</p> <p><strong>Een bewuste keuze in een complex landschap</strong></p> <p>De cloudmarkt is de afgelopen tien jaar explosief gegroeid, maar tegelijkertijd ook onoverzichtelijker geworden. Organisaties worden geconfronteerd met een wirwar aan diensten, prijsmodellen en juridische constructies. In dat landschap is de keuze voor een Nederlandse cloudpartner geen achterhaalde voorkeur, maar juist een doordachte strategische beslissing.</p> <p>Het gaat niet om het afwijzen van internationale technologie. Veel Nederlandse providers werken platformonafhankelijk en combineren publieke en private cloudoplossingen op basis van de specifieke behoefte van de klant. De meerwaarde zit niet in isolatie, maar in controle en nabijheid.</p> <p>Voor lezers die de maatschappelijke impact van technologie volgen, is dit een ontwikkeling om scherp in de gaten te houden. De vraag waar onze data staat, is uiteindelijk een vraag over wie er zeggenschap over heeft. En dat is bij uitstek een maatschappelijk vraagstuk.</p> <p>&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/eQUOTE HOSTING.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2369/waarom-steeds-meer-bedrijven-hun-data.htmNederlandse consumenten besteden jaarlijks tientallen miljarden euro's online. Achter elke soepele bestelervaring schuilt een technische infrastructuur die zelden aandacht krijgt, maar alles bepaalt. Zodra een webshop traag laadt of onbereikbaar is, verdwijnt het vertrouwen van de consument binnen enkele seconden.https://www.netkwesties.nl:443/2368/waarom-digitale-ruggengraat-webshops.htmThu, 09 Apr 2026 07:43:00 GMT<p>De hosting van een webshop lijkt een puur technisch onderwerp, maar raakt direct aan maatschappelijke thema&#39;s als digitale veiligheid, consumentenbescherming en economische weerbaarheid. Voor een magazine dat de relatie tussen internet en samenleving onderzoekt, is het relevant om te begrijpen wat er onder de motorkap van onze online winkelstraat gebeurt. En waarom dat steeds belangrijker wordt.</p> <p>Steeds meer e-commercebedrijven kiezen bewust voor gespecialiseerde hostingomgevingen in plaats van generieke oplossingen. De <a href="https://www.hypernode.com/nl/managed-cloud-hosting/">managed cloud hosting oplossingen van Hypernode</a> zijn daar een concreet voorbeeld van, specifiek gericht op platforms als Magento en Shopware. Die specialisatie is geen luxe meer, maar een antwoord op re&euml;le dreigingen en toenemende technische eisen.</p> <p><strong>Cyberaanvallen raken niet alleen grote bedrijven</strong></p> <p>Het beeld dat alleen multinationals doelwit zijn van hackers is achterhaald. Juist middelgrote webshops met verouderde software of zwakke beveiliging vormen een aantrekkelijk doelwit. Ze verwerken betaalgegevens, slaan klantdata op en draaien vaak op systemen die niet dagelijks worden bijgewerkt.</p> <p>Een datalek bij een webshop heeft directe gevolgen voor consumenten. Persoonsgegevens komen op straat te liggen, creditcardnummers worden misbruikt en het vertrouwen in online winkelen brokkelt af. De Autoriteit Persoonsgegevens ontving in 2023 opnieuw meer meldingen van datalekken dan het jaar ervoor.</p> <p>Managed hostingomgevingen pakken dit probleem bij de bron aan. Automatische beveiligingsupdates, firewalls op applicatieniveau en dagelijkse snapshots zorgen ervoor dat kwetsbaarheden worden gedicht voordat ze uitgebuit kunnen worden. Het verschil met een standaard hostingpakket is in de praktijk enorm.</p> <p><strong>Snelheid als onzichtbare factor in consumentengedrag</strong></p> <p>Onderzoek van Google toont aan dat 53 procent van de mobiele bezoekers een pagina verlaat als deze langer dan drie seconden laadt. Dat klinkt als een technisch detail, maar het heeft directe economische consequenties. Trage webshops verliezen klanten, omzet en uiteindelijk hun bestaansrecht.</p> <p>Achter snelle laadtijden zit meer dan een snelle server. Technologie&euml;n als Varnish-caching, Redis en Elasticsearch werken samen om productpagina&#39;s razendsnel te serveren, zelfs tijdens pikmomenten zoals Black Friday. Bij managed cloud hosting voor e-commerce zijn deze technologie&euml;n standaard ge&iuml;ntegreerd, in tegenstelling tot bij generieke hostingpakketten waar de ondernemer zelf moet configureren.</p> <p>Voor consumenten is dit onzichtbaar, en dat is precies de bedoeling. Niemand denkt na over hosting als een webshop vlekkeloos functioneert. Maar zodra een pagina hapert of een betaling mislukt, wordt de technische basis pijnlijk zichtbaar.</p> <p><strong>De rol van hostingpartijen in een weerbaar digitaal ecosysteem</strong></p> <p>Nederland positioneert zich graag als digitale koploper in Europa. Die ambitie vraagt om meer dan snelle internetverbindingen en een hoog smartphonebezit. De betrouwbaarheid van de platforms waarop we handelen, communiceren en consumeren is minstens zo belangrijk.</p> <p>Gespecialiseerde hostingbedrijven spelen daarin een grotere rol dan vaak wordt erkend. Partijen als Hypernode.nl, dat inmiddels meer dan 3.500 webshops en tweehonderd agencies bedient, fungeren als een soort digitale nutsbedrijven voor de e-commercesector. Hun infrastructuur draait niet op afstand in een anoniem datacenter, maar wordt actief beheerd door interne engineers die de specifieke kwetsbaarheden van webshopsoftware kennen.</p> <p>Dat onderscheid is wezenlijk. Generieke hosting behandelt een Magento-webshop hetzelfde als een hobbywebsite. Gespecialiseerde managed cloud hosting voor webshops houdt rekening met de unieke belasting, beveiligingsrisico&#39;s en schaalbaarheid die e-commerce vereist. Het is het verschil tussen een huisarts en een specialist.</p> <p><strong>Wat de consument hiervan merkt</strong></p> <p>De gemiddelde online shopper zal nooit nadenken over de hostingprovider achter een webshop. Toch bepaalt die keuze mede of een bestelling soepel verloopt, of betaalgegevens veilig zijn en of de winkel bereikbaar is wanneer het ertoe doet. Hosting is de onzichtbare schakel tussen ondernemer en klant.</p> <p>In een tijd waarin we steeds meer persoonlijke en financi&euml;le handelingen online verrichten, verdient die schakel meer aandacht in het publieke debat. We discussi&euml;ren uitgebreid over privacywetgeving en de macht van techgiganten, maar de basisinfrastructuur van onze eigen digitale economie blijft onderbelicht.</p> <p>Misschien wordt het tijd om hosting niet langer als een technisch commodity te beschouwen, maar als een maatschappelijke verantwoordelijkheid. De veiligheid en stabiliteit van duizenden webshops hangt ervan af, en daarmee ook het vertrouwen van miljoenen consumenten die dagelijks online hun aankopen doen.</p> <p>&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Equote koptelefoon.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2368/waarom-digitale-ruggengraat-webshops.htmDigitale dreigingen nemen toe, wetgeving wordt strenger en organisaties hebben steeds vaker behoefte aan onafhankelijke zekerheid over hun IT-omgeving. Een gedegen IT-audit biedt die zekerheid. Maar welk bureau past bij jouw organisatie?https://www.netkwesties.nl:443/2367/top-8-it-auditbureaus-nederland.htmThu, 09 Apr 2026 07:44:00 GMT<p>De markt voor IT-audits in Nederland is breed. Van gespecialiseerde boutiquekantoren tot grote advieskantoren met internationale netwerken. Elk bureau heeft een eigen aanpak, focus en type klant.</p> <p>In dit overzicht vind je acht bureaus die stuk voor stuk een sterke reputatie hebben opgebouwd. Op <a href="https://www.2-control.nl/">www.2-control.nl</a> zie je een goed voorbeeld van een gespecialiseerd kantoor dat pragmatisch werkt voor middelgrote organisaties. Hieronder de volledige lijst.</p> <p><strong>1. 2-Control</strong></p> <p>Dit bureau werd in 2006 opgericht door Arno Mouwen en richt zich specifiek op informatiebeveiliging, AVG-compliance en autorisatiebeheer binnen Microsoft Dynamics 365 Business Central. De auditors zijn NOREA-gecertificeerd en werken volgens een helder vierstappenmodel dat eindigt met een assuranceverklaring.</p> <p>Wat opvalt aan 2-Control is de combinatie van auditdiensten en eigen autorisatiesoftware via 2-Controlware. Dat maakt het kantoor bijzonder geschikt voor organisaties die met Dynamics ERP werken en behoefte hebben aan persoonlijke, pragmatische begeleiding.</p> <p><strong>2. KPMG IT Advisory</strong></p> <p>Als onderdeel van een van de vier grootste accountantskantoren ter wereld beschikt KPMG over een breed IT-auditteam in Nederland. Het kantoor bedient vooral grote ondernemingen en overheidsorganisaties met complexe IT-landschappen.</p> <p>De kracht ligt in de schaalgrootte en het internationale netwerk. Wie actief is in meerdere landen en behoefte heeft aan een uniform auditraamwerk, komt hier goed terecht.</p> <p><strong>3. Deloitte Risk Advisory</strong></p> <p>Deloitte combineert IT-audits met bredere risicoadviesdiensten. Het team in Nederland is actief op het snijvlak van cybersecurity, data-analyse en compliance. Vooral organisaties in de financiele sector en zorg vinden hier specialistische kennis.</p> <p>Het kantoor investeert fors in technologie en automatisering van het auditproces. Dat vertaalt zich in snellere doorlooptijden bij grootschalige opdrachten.</p> <p><strong>4. PwC Nederland</strong></p> <p>PricewaterhouseCoopers levert IT-auditdiensten die nauw verweven zijn met hun financiele auditwerkzaamheden. Die integratie maakt het kantoor aantrekkelijk voor beursgenoteerde bedrijven die ISAE 3402-rapportages nodig hebben.</p> <p>Daarnaast heeft PwC een sterke adviespraktijk rondom cloudbeveiliging en digitale transformatie. Voor organisaties die hun IT-omgeving fundamenteel herinrichten, biedt dat meerwaarde.</p> <p><strong>5. BDO IT-audit</strong></p> <p>BDO profileert zich als een toegankelijk alternatief voor de Big Four. Het IT-auditteam richt zich op het middensegment en werkt met gecertificeerde RE- en CISA-auditors. De lijnen zijn kort en de communicatie direct.</p> <p>Met kantoren verspreid over het hele land is BDO goed bereikbaar voor regionale organisaties die toch een landelijk opererend bureau willen inschakelen.</p> <p><strong>6. Mazars</strong></p> <p>Mazars heeft in Nederland een groeiend IT-auditteam dat zich onderscheidt door een persoonlijke benadering. Het kantoor focust op middelgrote bedrijven en non-profitorganisaties. Privacy-audits en informatiebeveiliging vormen belangrijke pijlers.</p> <p>De internationale structuur maakt Mazars ook geschikt voor Nederlandse bedrijven met buitenlandse vestigingen die hun complianceverplichtingen centraal willen aansturen.</p> <p><strong>7. Grant Thornton</strong></p> <p>Grant Thornton biedt IT-audits aan als onderdeel van een breder pakket aan assurance- en adviesdiensten. Het kantoor spreekt vooral familiebedrijven en groeibedrijven aan die een vertrouwde sparringpartner zoeken.</p> <p>De aanpak is praktisch en resultaatgericht. Audits worden niet uitgevoerd als verplicht nummer, maar als instrument om daadwerkelijk verbeteringen door te voeren in de interne beheersing.</p> <p><strong>8. EY Nederland</strong></p> <p>Ernst en Young beschikt over een van de grootste IT-auditteams in Nederland. Het kantoor is sterk in sectorspecifieke audits, met name in de financiele sector, telecom en energie. De methodologie is grondig en gestandaardiseerd.</p> <p>Organisaties die behoefte hebben aan een breed scala aan IT-gerelateerde assurance-diensten, van SOC-rapportages tot cybersecurity-assessments, vinden bij EY een uitgebreid aanbod.</p> <p><strong>Welk bureau past bij jouw situatie?</strong></p> <p>De keuze voor een IT-auditbureau hangt af van de omvang van je organisatie, het type IT-omgeving en de specifieke compliancevereisten. Grote multinationals zoeken vaak de schaalgrootte van een Big Four-kantoor. Middelgrote bedrijven die met Microsoft Dynamics werken, zijn bij een specialist als www.2-control.nl beter af.</p> <p>Belangrijk is dat het bureau werkt met gecertificeerde auditors en een heldere rapportage oplevert. Een goed IT-auditrapport is geen papieren tijger, maar een concreet instrument waarmee je de informatiebeveiliging en interne controle aantoonbaar verbetert.</p> <p>&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Equote IT audit pixies-technology-785742_1280.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2367/top-8-it-auditbureaus-nederland.htmHet is allang niet meer de vraag of je als Nederlandse ondernemer het slachtoffer wordt van cybercriminaliteit, maar slechts nog de vraag wanneer dat gebeurt.https://www.netkwesties.nl:443/2366/cybercriminaliteit-kan-onderneming-enkele.htmThu, 09 Apr 2026 07:28:00 GMT<p>Vorig jaar bleek uit een groot onderzoek van cybersecurityspecialist Kaspersky dat meer dan drie kwart van de Nederlandse MKB-ondernemers in twee jaar tijd slachtoffer zijn geweest van cybercriminaliteit. Dat varieert van afpersing door gijzelsoftware tot aan phishing, waarbij bijvoorbeeld door medewerkers op valse linkjes is geklikt, waarna men in staat was om data te stelen.</p> <p><strong>Forse kosten aan het oplossen van de problemen</strong></p> <p>&nbsp;De schade die bedrijven hierdoor oplopen, is groot. Vaak veel groter dan bij een inbraak in het bedrijfspand of iets dergelijks. Als systemen plat komen te liggen, kan het personeel zijn werk niet meer doen. Daardoor kunnen klanten niet geholpen worden en loop je dus omzet mis.</p> <p>Maar er is meer. Je kunt na een cyberaanval juridische claims verwachten van klanten of zakenrelaties die jou als ondernemer aansprakelijk stellen voor het lekken van gegevens.</p> <p>Ook bestaat het risico dat je van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) een boete krijgt, omdat je kennelijk de zaken niet goed op orde had en daardoor de AVG-wetgeving niet goed hebt nageleefd.</p> <p><strong>Verdiep je goed in de gevolgen</strong></p> <p>&nbsp;Het is voor ondernemers verstandig om zich te verdiepen in deze materie, voordat het te laat is. Met name de financi&euml;le consequenties en de mogelijkheden om die risico&rsquo;s te verzekeren, verdienen de nodige aandacht. De meeste reguliere <a href="https://www.zichtadviseurs.nl/zakelijk">zakelijke verzekeringen</a> zijn niet berekend op dergelijke claims en zijn dan ook niet geschikt om de risico&rsquo;s van cybercriminaliteit mee te verzekeren.</p> <p>Lees de polisvoorwaarden er maar eens goed op na. De traditionele verzekeringen zijn ontworpen voor klassieke risico&rsquo;s als brand, waterschade, diefstal, aansprakelijkheid en fysieke schade aan inventaris. Ze werden bedacht in een tijd waarin cybercriminaliteit nauwelijks een rol van betekenis speelde.</p> <p><strong>Aanvullend verzekeren</strong></p> <p>&nbsp;Bij cybercriminaliteit werkt het anders. Er is dan sprake van digitale schade, dataverlies, systeemuitval of gestolen klantgegevens. Zulke schade is moeilijker te berekenen, kan zich razendsnel verspreiden en leidt vaak tot kosten die niet tastbaar zijn. We hebben het dan over zaken als omzetverlies, reputatieschade of de al eerder genoemde juridische claims.</p> <p>Daarom sluiten veel verzekeraars dit expliciet uit of beperken zij de dekking sterk. Je hebt een <a href="https://www.zichtadviseurs.nl/zakelijk/bedrijf/cybercrime-verzekering">cybersecurityverzekering</a> nodig om deze risico&rsquo;s afdoende te verzekeren. De kosten van zo&rsquo;n verzekering hangen af van de bedrijfsomvang, risico&rsquo;s en beveiligingskwaliteit.</p> <p>&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Equote verzekering alltechbuzz_net-hacker-4523097.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2366/cybercriminaliteit-kan-onderneming-enkele.htmDe wereld van technologie ontwikkelt zich ontzettend snel en smartphones zijn daar natuurlijk geen uitzondering op. Apple brengt vrijwel elk jaar een nieuwe iPhone uit met verbeteringen op het gebied van prestaties, camera en design. De twee meest recente iPhones zijn de iPhone 16 en de iPhone 17.https://www.netkwesties.nl:443/2365/verschillen-tussen-iphone-17-en-iphone.htmMon, 06 Apr 2026 16:22:00 GMT<p>Maar wat zijn nou precies de verschillen tussen deze twee modellen? En wat zijn de overwegingen om te kiezen voor een van de twee modellen? Dat zullen we in dit artikel verder toelichten.&nbsp;</p> <p><strong>Beschikbaarheid</strong></p> <p>iPhones zijn beschikbaar in meerdere fysieke en online winkels. Het is de moeite waard om te kiezen voor een winkel waar je goed advies krijgt en waar je fijn geholpen wordt. Het aanschaffen van een nieuwe iPhone is namelijk een flinke investering en dan wil je wel dat je goede service krijgt. Koop dan dus ook je nieuwe iPhone 16 of <a href="https://www.mediamarkt.nl/nl/category/apple-iphone-17-3231.html">iPhone 17 bij MediaMarkt</a>, want zo weet je dat je verzekerd bent van een goede prijs en fijne service.&nbsp;</p> <p><strong>Prestaties en snelheid</strong></p> <p>De iPhone 16-serie vormt een krachtige basis met de A18-chip (en de A18 Pro in de Pro-modellen), die ontworpen is voor snelheid, effici&euml;ntie en slimme verwerking van taken. In het dagelijks gebruik merk je dat vooral aan hoe soepel apps openen, hoe snel je kunt schakelen tussen verschillende taken en hoe goed het toestel omgaat met zwaardere toepassingen. Denk daarbij aan videobewerking of grafisch intensieve games.</p> <p>Ook op het gebied van energieverbruik is er vooruitgang geboekt, waardoor de batterij langer meegaat zonder in te leveren op prestaties. Met de iPhone 17 zet Apple deze lijn voort. Zoals gebruikelijk introduceert het merk een nieuwe generatie chip, de A19-chip, die opnieuw sneller en effici&euml;nter is. De verbeteringen zitten vooral in verfijning. Zo verlopen de processen nog net wat sneller, reageren apps directer en wordt het energieverbruik verder geoptimaliseerd.&nbsp;</p> <p><strong>Camera en display</strong></p> <p>De camera is al jaren een van de speerpunten van Apple. Ook bij de iPhone 16 zorgen de verbeterde sensoren voor scherpere foto&rsquo;s, terwijl de prestaties bij weinig licht aanzienlijk zijn verbeterd. Daarnaast speelt software een steeds grotere rol, met slimme beeldverwerking en AI-functies die automatisch zorgen voor betere belichting, kleur en detail. Bij de iPhone 17 zijn deze ontwikkelingen verder doorgevoerd. Vooral bij portretfotografie en nachtfoto&rsquo;s zie je verschil.</p> <p>Ook het display speelt een grote rol in de gebruikservaring. De Pro-modellen van de iPhone 16 beschikken al over een ProMotion-scherm met een verversingssnelheid tot 120Hz, wat zorgt voor vloeiende animaties en een prettige scroll-ervaring. De iPhone 17 bouwt hierop voort met verdere optimalisaties, waardoor het scherm nog responsiever aanvoelt en bewegingen nog natuurlijker ogen.</p> <p><strong>Design en duurzaamheid</strong></p> <p>Qua design kiest Apple al enkele generaties voor een mooie, strakke uitstraling. De iPhone 16 sluit hier naadloos op aan met hoogwaardige materialen zoals aluminium en titanium bij de Pro-modellen. Deze materialen zorgen niet alleen voor een luxe uitstraling, maar dragen tegelijkertijd bij aan de stevigheid van het toestel.</p> <p>Dankzij de IP68-certificering zijn de toestellen bovendien goed beschermd tegen water en stof. De iPhone 17 heeft enkele subtiele verbeteringen. Denk aan kleine verfijningen in afwerking, dunnere schermranden en een nog betere balans tussen gewicht en stevigheid.&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/iPhone amanz-cJ__vN6h7v4-unsplash.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2365/verschillen-tussen-iphone-17-en-iphone.htmDe wereld van bedrijfssoftware verandert voortdurend. Organisaties moeten hun systemen regelmatig aanpassen om in te spelen op nieuwe eisen, technologieën en werkvormen. Denk bijvoorbeeld aan het werken in de cloud of het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) in dagelijkse processen.https://www.netkwesties.nl:443/2371/bedrijfssoftware-blijft-ontwikkelen-dit.htmFri, 10 Apr 2026 11:55:00 GMT<p>Het selecteren, onderhouden en updaten van software vraagt niet alleen aandacht voor functionaliteit, maar ook voor veiligheid en integratie met andere systemen. Veel bedrijven onderzoeken daarom hun bestaande applicaties, zoals&nbsp;<a href="https://datakings.nl/exact-globe/" target="_blank">exact globe</a>, en kijken kritisch naar de manier waarop bedrijfssoftware nu en in de toekomst bijdraagt aan de bedrijfsdoelen.</p> <p><strong>Moderne flexibiliteit: bedrijfssoftware steeds meer maatwerk</strong></p> <p>Bedrijven staan voor de uitdaging om hun software niet alleen up-to-date te houden, maar ook futureproof te maken. Een van de opvallendste inzichten is het groeiende belang van flexibele maatwerkoplossingen binnen bestaande softwarepakketten. Standaardfuncties voldoen steeds minder aan de wensen van organisaties. Leveranciers spelen hierop in door meer open interfaces aan te bieden, zodat bedrijven makkelijker eigen functionaliteit kunnen toevoegen of hun processen kunnen optimaliseren. Dit zorgt voor effici&euml;ntie, vermindert foutkansen en past beter bij moderne, agile werkmethoden.</p> <p>&nbsp;Daarnaast biedt maatwerk software de mogelijkheid om sneller in te spelen op veranderende marktomstandigheden. Door een dynamische inrichting van de systemen, kunnen organisaties nieuwe eisen, regelgeving of klantwensen sneller verwerken. Zo blijft de software niet achter op de realiteit en kunnen bedrijven hun concurrentiepositie versterken. Wat hierbij opvalt, is dat de menselijke factor, dus de betrokkenheid van medewerkers, steeds centraler komt te staan bij softwareontwikkeling en -gebruik. Interactieve dashboards, duidelijke gebruikersinterfaces en eenvoudige mobile toegang zijn steeds vaker standaard in de nieuwste bedrijfsapplicaties.</p> <p><strong>Veiligheid integraal onderdeel van softwareontwikkeling</strong></p> <p>Cybersecurity is de laatste jaren een niet te negeren prioriteit geworden binnen de bedrijfssoftware. Niet alleen vanwege toegenomen cyberdreigingen, maar ook door strengere privacywetgeving en kritische klanten. Ontwikkelaars verwerken tegenwoordig beveiliging standaard in elke fase van het ontwikkelproces. Dit gebeurt bijvoorbeeld met &lsquo;security by design&rsquo;, waarbij vanaf het eerste ontwerp al wordt nagedacht over veilige toegang, encryptie van data en regelmatige updates.</p> <p>&nbsp;Naast preventieve maatregelen zijn ook detectie en herstel belangrijk. Software krijgt steeds vaker automatische monitoring ingebouwd, zodat afwijkend gedrag direct wordt gesignaleerd. Hierdoor kunnen bedrijven sneller reageren op mogelijke datalekken of verdachte activiteiten. Voor organisaties betekent dit minder risico op bedrijfsstilstand of imagoschade. Door de steeds strengere eisen van wetgeving (zoals AVG/GDPR) zijn audit trails en transparante omgang met data onmisbaar in moderne pakketten.</p> <p><strong>Kunstmatige intelligentie en automatisering in bedrijfsprocessen</strong></p> <p>Kunstmatige intelligentie (AI) en geautomatiseerde workflows winnen snel terrein binnen bedrijfssoftware. AI wordt niet langer alleen gezien als innovatie, maar steeds vaker als essentieel onderdeel van het dagelijks werk. Denk aan slimme analyses van grote hoeveelheden data, het voorspellen van klantgedrag of het automatisch verwerken van administratieve taken. Ook in de ondersteuning van besluitvorming speelt AI een grotere rol; systemen doen voorstellen op basis van real-time data en historische trends.</p> <p>&nbsp;Process mining en robotisering worden daarnaast steeds meer ingezet om knelpunten in werkprocessen te detecteren en op te lossen. Dit leidt tot besparingen, meer inzicht en minder menselijke fouten. Het vraagt tegelijkertijd ook om een andere rol van de medewerker, die zich ontwikkelt van uitvoerder naar regisseur van processen. Door deze technologische ontwikkelingen wordt bedrijfssoftware meer dan ooit een onmisbare schakel in het behalen van organisatiedoelen.</p> <p><strong>Samenwerking en platformdenken in softwareontwikkeling</strong></p> <p>Een opvallende ontwikkeling is de trend naar meer samenwerking tussen verschillende softwaretoepassingen. Platformdenken wordt steeds gebruikelijker: organisaties combineren meerdere tools, pakketten en cloudoplossingen op &eacute;&eacute;n centrale plek. Hierdoor ontstaat een flexibel ecosysteem waarin bestaande applicaties eenvoudig gekoppeld kunnen worden met nieuwe technologie&euml;n. Dit maakt het makkelijker om bijvoorbeeld CRM, ERP en HR-systemen naadloos te laten samenwerken.</p> <p>&nbsp;Ook de samenwerking tussen IT en de business-afdelingen wordt belangrijker. Waar vroeger de IT-afdeling de volledige regie had, hebben nu ook andere afdelingen inspraak in de keuze en doorontwikkeling van software. Zo kunnen oplossingen beter aansluiten bij de dagelijkse praktijk en sneller worden aangepast bij veranderende behoeften. Door deze integrale benadering blijft bedrijfssoftware zich ontwikkelen richting meer gebruiksgemak, flexibiliteit en innovatie.</p> <p><em>*) Beeld: Photo by <a href="https://unsplash.com/@ilyapavlov?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Ilya Pavlov</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/monitor-showing-java-programming-OqtafYT5kTw?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a> </em></p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Software ilya-pavlov-OqtafYT5kTw-unsplash-mnsqadb6_kj.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2371/bedrijfssoftware-blijft-ontwikkelen-dit.htmMet de Zero Person Company ondernamen de Universiteit van Amsterdam en KPMG een gedurfd experiment. Het sneefde. Maar de lessen leiden tot een nieuwe onderneming.https://www.netkwesties.nl:443/2359/opzet-bedrijf-zonder-personeel-mislukt.htmMon, 06 Apr 2026 11:10:00 GMT<p>Sander Klous, KPMG-partner en hoogleraar AI &amp; Audit bij de UvA, doorgaans nuchter,<a href="https://ibestuur.nl/data-en-ai/toepassingen/zero-person-company"> kondigde een nieuw tijdperk aan</a> in maart 2025: &ldquo;Nart Wielaard en ik besloten zelfs om geen businessboeken meer te schrijven. Niemand zit daar nog op te wachten nu AI alles kant-en-klaar voorschotelt. Wij gaan werken aan een bedrijf dat geheel zelfstandig gerund wordt door AI-agents.&rdquo;</p> <p>Inspirator was Sam Altman, CEO van OpenAI, en qua bravoure het tegendeel van Klous en Wielaard. Altman<a href="https://x.com/alexisohanian/status/1752753792058294725"> gokte in februari 2024</a> met wat vrienden dat er binnen een jaar een &lsquo;one-person billion-dollar company&rsquo; zou zijn. Klous: &ldquo;Hoewel je Altman onmogelijk kan beschuldigen van klein denken, gaat hij wat ons betreft hier niet ver genoeg.&rdquo;</p> <p>Wat kregen we nu, Amsterdamse bluf om Silicon Valley te verslaan met een groot bedrijf met nul personeelsleden, geheel zelfstandig gerund door AI-agents die bedrijfsplan, strategie en uitvoering voor hun rekening nemen? En zo veel waarde cre&euml;ert en, hupsakee, &ldquo;als ultiem doel een beursgang&rdquo; als <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Unicorn_(finance)">unicorn</a>.</p> <p>TV-programma Nieuwsuur zou de Zero Person Company volgen en besteedde er in een uitzending van 21 november 2025 aandacht aan. In de uitzending zie je dat Wielaard en Klous voor hun project een webwinkel in digitale kunst zouden bouwen. Het experiment om in de uitzending vragen te stellen aan de virtuele CEO mislukt echter en uiteindelijk komt het beloofde bedrijf helemaal niet van de grond.</p> <p>Wielaard had in die uitzending graag meer willen uitleggen, maar raakte teleurgesteld in Nieuwsuur: &ldquo;Ze hadden twee keer opnamen gemaakt, maar het verhaal dat we hun verteld hebben, kwam nauwelijks uit de verf in de uitzending en dat vond ik vervelend. Die avond liep ik te ijsberen voor televisie.&rdquo;</p> <p>Sterker nog, de Nieuwsuur-reportage over de Zero Person Company was onderdeel van een breder onderwerp, het verwachte inklappen van de AI-hype. De mislukte ondernemingwas min of meer een illustratie. Een dag later<a href="https://www.bnr.nl/nieuws/tech-innovatie/10588057/mislukte-poging-om-bedrijf-volledig-door-ai-te-laten-runnen-systemen-gingen-hallucineren"> bij BNR-radio</a> kon Wielaard zijn lessen uit het experiment wel vertellen. Anders dan met de reportage in Nieuwsuur is hij daar content mee.</p> <h3>Zomaar geld overboeken</h3> <p>Ik interviewde Wielaard daarna. Hoe ging het mis? En wat waren de lessen?</p> <p>Het project Zero Person Company begon met het beschrijven en vormgeven van vijf virtuele topfuncties: een algemeen -, financieel -, operationeel -, strategie- en juridisch directeur. Behalve de functietitels kregen ze ook een menselijk uiterlijk, een plek in de traditionele hi&euml;rarchie en de daarbij behorende bevoegdheden</p> <p>De autonomie voor de agents resulteerde in hun voorstel om een bitcoinhandel op te zetten. Dat blokkeerden de onderzoekers, als een soort Raad van Commissarissen. Het moest een bedrijf worden voor consumenten, met leveranciers. Het werd een webwinkel: klanten konden AI-kunst laten maken en dit laten afdrukken op te bestellen servies, kleding of canvas.</p> <p>Daarmee was de &lsquo;ellende&rsquo; niet ten einde. Wielaard: &ldquo;Het begon heel veelbelovend, maar al gauw zagen we inconsistenties optreden. Een belangrijk moment was toen er spontaan gedrag ontstond: agents kopieerden communicatieprotocollen die niet in hun instructies stonden. De CEO-agent communiceerde met een Chief Legal-agent zonder dat deze daar een protocol voor had.&rdquo;</p> <p>Dit brengt risico&rsquo;s met zich mee, zoals van ongeautoriseerde betalingen: &ldquo;Stel dat een agent de bevoegdheid heeft om tot 2.000 euro te betalen maar zelf een protocol aanmaakt om een factuur van een miljoen over te maken?&rdquo;</p> <p>Normaliter gaat een bedrijf dan failliet, wordt betrokkene ontslagen en komt wellicht zelfs voor de rechter. AI niet. De kern van het mislukken was dus<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Antropomorfisme"> antropomorfiseren</a>: het vertalen van mensen en hun eigenschappen naar software is een heilloze weg.</p> <h3>Pati&euml;nt overleden, doel gehaald</h3> <p>Het experiment sloeg vervolgens een andere weg in: processen uiteen trekken volgens het al lang bestaande Business Process Modeling Notation (<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Business_Process_Model_and_Notation">BPMN</a>). &ldquo;In versimpelde vorm een r&ouml;ntgenfoto van een organisatie. Op basis daarvan maken we een ontwerp waar een legertje aan micro-agents tijdelijk een rol vervult. We maken de taken van de agents dus heel klein.&rdquo;</p> <p>In plaats van nabootsing van de menselijke organisatie verschoof de focus naar bedrijfsprocessen met vele kleine, korte taken, uit te voeren door gespecialiseerde AI-agents. Wielaard: &ldquo;Denk aan het ontwerp van een digitale folder, of het opstellen van een financieel verslag.&rdquo;</p> <p>Goed, pati&euml;nt overleden na geslaagd experiment. Wielaard: &ldquo;Grappig dat je dit zegt, want Sander en ik zeiden dit al bij de bij de kick-off: het maakt niet uit of het tot een functionerende webshop komt, want het is sowieso een succes. Komt er wel een functionerende webshop zonder personeel, dan is dat mooi en wie weet levert het geld op. Zo niet, dan ontdekken we de grenzen van de inzet van AI-agents zitten en welke richting we dan uit moeten. Dat laatste is gebeurd, dus vind ik het project supergoed geslaagd.&rdquo;</p> <p>De kern is immers het omdraaien van de zaak: er is veel aandacht voor ondersteuning van mensen door AI. Klous, Wielaard en collega&rsquo;s draaien die vraag om: hoe kunnen mensen organisaties ondersteunen die voornamelijk met AI taken uitvoeren?</p> <h3>Startup met publiek geld</h3> <p>Inmiddels is startup<a href="https://cyberduneagents.com/"> CyberDune Agents</a> opgericht, door wezens die door een moeder op de wereld zijn gezet: behalve Wielaard (die op<a href="https://nart.nl/"> Nart.nl</a> publiceert) ook<a href="https://www.linkedin.com/in/maarten-hoekstra/"> Maarten Hoekstra</a> (techniek),<a href="https://www.linkedin.com/in/jan-middendorp-8301985/"> Jan Middendorp</a> (geld) en zelfs softwaremakers van vlees en bloed. Bij de KvK blijkt dat een holding en werkmaatschappij al in mei 2025 het licht zagen, dus vele maanden voordat de uitkomst is gepresenteerd. Aandeelhouders staan er niet in.</p> <p>Het lijkt erop dat de Universiteit van Amsterdam met het experiment heeft bijgedragen aan een commercieel bedrijf. Wielaard wil er nog niets over kwijt, behalve dat de software open source wordt. &ldquo;Daar wordt een regeling voor gemaakt.&rdquo;</p> <p><a href="https://www.ixa.nl/">IXA</a>, het Kennis Transfer Office van de Amsterdamse universiteiten, antwoordt op vragen: &ldquo;Over de inhoud of type van de afspraken met Cyberdune Agents kunnen we nu helaas geen mededelingen doen, dat is vertrouwelijke informatie zolang we bezig zijn om het contract verder vorm te geven.&rdquo; De geheimzinnigheid is &uuml;berhaupt een vraag bij wat heet &lsquo;<a href="https://www.rathenau.nl/nl/kennis-en-innovatie-voor-transities/definities-en-beleid">valorisatie</a>&rsquo; van wetenschappelijke kennis die wegvloeit naar het commerci&euml;le domein, meestal startups met aandeelhouders.</p> <p>Andersom profiteert de wetenschap weer van Cyberdune met onderwerpen voor onderzoek zoals met PhD-student<a href="https://cci-research.nl/author/andrea-marino/"> Andrea Marino</a> die &ldquo;real-life experimenten&rdquo; van de startup zal gebruiken voor zijn onderzoek binnen<a href="https://cci-research.nl/"> Complex Cyber Infrastructures</a> van de UvA.&nbsp; &ldquo;Een world leading onderzoeksgroep waar we trots op mogen zijn in Nederland.&rdquo;</p> <h3>Klanten en sectoren</h3> <p>Concrete bedrijven hebben betaalde opdrachten geplaatst bij Cyberdune. Nart Wielaard wil&nbsp; geen namen of sectoren van klanten noemen. Met wat speculeren valt te denken aan bijvoorbeeld banken, want ABN Amro kondigde net massaontslag als gevolg van AI-inzet. Of een Ahold met webshop Bol.com.</p> <p>CyberDune stelt<a href="https://cyberduneagents.com/index.html#approach"> op de website</a>: &ldquo;Wij bieden een robuuste en schaalbare aanpak voor business process outsourcing (BPO) met autonome multi-agent AI-teams. Plug and play&hellip; Wij beschouwen agentische AI niet als een lineair proces. Samen met onze klanten hanteren we een iteratieve houding ten aanzien van de implementatie van technologie en de menselijke factor.&rdquo;</p> <p>Wielaard: &ldquo;De focus ligt op het verbeteren en mogelijk opnieuw uitvinden van organisaties op een hoger conceptueel niveau, in plaats van individuele hulpjes die menselijke functies vervangen. We werken in feite aan een omkering van het huidige organisatiemodel. Wat je nu ziet is dat mensen AI inzetten om menselijke organisaties effici&euml;nter en effectiever te maken. Wij willen AI-first organisaties mogelijk maken waar mensen de AI beter helpen maken.&rdquo;</p> <h3>1 miljard waarde?</h3> <p>En de AI-hype en verwachte financi&euml;le ineenstorting? Wielaard: &ldquo;Wie zal het zeggen? Best mogelijk dat er wat lucht uit de AI-bel zal lopen, vergelijkbaar met eerdere technologie-hypes. Uiteindelijk resteert er een kern van producten, diensten en concepten die echte waarde toevoegen: toepassingen die op gespecialiseerde taalmodellen worden gebouwd.&rdquo;</p> <p>En die Zero Person Company van een miljardje, rijp voor een beursgang, staat voorlopig op sterk water in Silicon Valley en in Amsterdam.</p> <p>&nbsp;</p> Ontevreden met kritisch beeld in Nieuwsuurhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Nieuwsuur Cyberdune Zero Persopn Company.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2359/opzet-bedrijf-zonder-personeel-mislukt.htmAfschuwelijk hoe journalist Wierd Duk eenzijdig rabiate, generaliserende taal over moslims en islam uitslaat, vindt ook Lotfi El Hamidi. Maar hij verbindt in zijn veelbesproken boek eenzijdig de discriminatie van Nederlandse moslims aan het vreselijke lijden van de Palestijnen.https://www.netkwesties.nl:443/2358/lotfi-el-hamidi-slaat-andere-kant-islam.htmMon, 06 Apr 2026 11:10:00 GMT<p>Eerst dit:<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Wierd_Duk"> Wierd Duk</a> was een begenadigd correspondent voor De Telegraaf in Rusland en Duitsland, reden genoeg om De Telegraaf te lezen. Hij behoort tot de weinigen in Nederland die de Russische ziel in de politieke opvattingen begrijpt. Maar later in Nederland werd de islam zijn belangrijkste onderwerp.</p> <p>Lotfi El Hamidi was vanaf 2017 columnist, redacteur en chef opinie bij NRC,<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2025/01/31/je-kunt-niet-ongeschonden-klappen-blijven-vangen-a4881618"> maar nam ontslag</a> in 2025 vanwege de zijns inziens gebrekkige veroordeling van Isra&euml;ls oorlogsmisdaden in Gaza. Hij ging terug naar De Groene waar hij vrij baan krijgt om<a href="https://www.groene.nl/auteur/lotfi-el-hamidi"> vele artikelen</a> te schrijven vanuit zijn persoonlijke politieke en religieuze opvattingen.</p> <p>Beide heren zijn historicus van opleiding, Duk in Groningen en El Hamidi met Maatschappijgeschiedenis aan Erasmus (net als ik). Duk houdt van voetbal (FC Groningen, Ajax) en Lotfi El Hamidi noemt zich - net als ik - &ldquo;Spartaan&rdquo;.. En Lotfi ontmoette ik recent in een Amsterdamse tram, wat een aardige man! Die Duk vast ook was, zeker naast<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Fidan_Ekiz"> Fidan</a>.</p> <p>Maar zowel Wierd Duk als Lotfi El Hamidi doen hun best om m&rsquo;n waardering voor hen als journalist te verspelen, vanwege hun voorspelbare actiejournalistiek. Duk zet in op de moslims als ultieme bedreiging; El Hamidi profileert zich op islamitische grondslag, met rechts Nederland en Isra&euml;l als kwade geesten. Twee kanten van dezelfde medaille in hun schrijven: &ldquo;eigen volk eerst&rdquo;.</p> <h3>Gerrit Komrij&#39;s xenofobie</h3> <p>Wierd Duk beweert dat onder moslims antisemitisme en &ldquo;anti-Westerse haat&rdquo; diepgeworteld zijn, en spreekt over een &ldquo;islamistische vijfde colonne&hellip;van advocaten tot taxichauffeurs en weigerambtenaren&rdquo;. Hij waant zich in Rotterdam &ldquo;niet in Nederland, maar in een orthodox islamitisch land&rdquo;.</p> <p>Met hetzelfde genoegen waarmee Duk de &ldquo;vijfde colonne&rdquo; noemt, hanteert El Hamidi de term &ldquo;genocide&rdquo; in zijn boek<a href="https://uitgeverijpluim.nl/stakkers-en-wolven-in-de-schaduw-van-gaza"> Stakkers en Wolven</a> . Beiden in de wetenschap dat ze anderen op de tenen trappen. Nuancering is aan geen van beide heren besteed, wel eigen gelijk. Ofschoon dat niets afdoet aan de barbaarse praktijken van Isra&euml;l in Gaza, gevoed door verschrikkelijke haatuitingen die hun gelijke kennen in Nazitaal over joden.</p> <p>Vijandigheid voedde recent nog Jamal Quariachi in de<a href="https://www.trouw.nl/opinie/hendrik-groen-beschrijft-de-ultieme-droomsamenleving-van-partijen-als-pvv-bbb-en-fvd~b9658a59/"> column in Trouw van 16 maart 2026</a>:&ldquo;Hendrik Groen beschrijft de ultieme droomsamenleving van partijen als PVV, BBB en FVD&rdquo;. En evenzeer deze<a href="https://www.telegraaf.nl/wat-u-zegt/de-kwestie/dominantere-voorrangspositie-islam-in-nederlandse-samenleving-en-zelfs-in-ons-parlement-is-problematisch/139832632.html"> recente (SGP)opinie in De Telegraaf</a>: &ldquo;Dominantere voorrangspositie islam in Nederlandse samenleving en zelfs in ons parlement is problematisch&rdquo;. Lekker, de ander heeft het gedaan.</p> <p>Dat gevoel bekroop me meer en meer met het lezen van Stakkers en Wolven. De keuze voor de titel is al veelzeggend. De auteur grijpt terug op een column van 8 maart 1989 van Gerrit Komrij die woedend schreef: &ldquo;Dat allemaal op onze kosten. Onder onze politie-escorte. We gaven ze zelf de stok waarmee we nu worden geslagen. We hebben ze als stakkers verwend en krijgen ze als wolven terug.&rdquo;</p> <p>Ik ben zo&rsquo;n gekkie die in het prachtige Delpher-archief de<a href="https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000031429:mpeg21:a0188"> column van Komrij</a> terugzoekt. De woede en xenofobie van Komrij vonden haar oorsprong in de moislim-steun in Nederland voor de fatwa van Salman Rushdie (&ldquo;Stalin-Hitler-Khomeiny&rdquo;). Een week later al, echter, schreef de cultuurpaus van NRC Handelsblad, K.L. Poll,<a href="https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000031435:mpeg21:a0207"> afkeurend over Komrij</a>: &ldquo;Het kan niet demagogischer.&rdquo; En in Elsevier (<a href="https://archief.ewmagazine.nl/i">archief</a>) van 4 maart 1989 bepleitte daarop Karel van &rsquo;t Reve in zijn onberispelijke redeneertrant het schrappen van godslastering uit het wetboek van strafrecht: &ldquo;Dan zou ons vaderland minder op Iran lijken&rdquo;.</p> <h3>Bombardement op Rotterdam</h3> <p>Maar dergelijke tegenspraak en relativering zijn aan Lotfi El Hamidi nauwelijks besteed. Zijn boek is een pamflet van een actiejournalist. Niettemin fraai en heel goed dat het uitgebracht is binnen het Nederlandse spectrum van de vrije meningsuiting. Net als Wierd Duk hier vrijelijk moslimkritiek moet kunnen uiten zonder dat dit<a href="https://www.om.nl/actueel/nieuws/2025/08/01/aangifte-van-discriminatie-tegen-journalist-duk-geseponeerd"> tot vervolging leidt</a>.</p> <p>Zelf verruilde Lotfi Rotterdam voor Amsterdam-Osdorp vanwege het grote percentage moslimbroeders aldaar, en verkiest voor informatie over Gaza Al Jazeera boven de Westerse media. El Hamidi, eerlijk over zijn biotoop: &ldquo;Ik ken geen Marokkaan die zich niet emotioneel betrokken voelt bij de Palestijnse zaak.&rdquo; Het lijden van de Palestijnen in Gaza gaat gelijk op met de discriminatie die hij hier voelt.&nbsp;&nbsp;</p> <p>El Hamidi kan gelukkig goed schrijven, reden om door te gaan met lezen. Zelfs wanneer hij de slachting van Hamas van 7 oktober 2026 louter kort beschrijft om verder te kunnen gaan met het lijden van de Palestijnen. En de Maccabi-rellen uitgebreid herkauwt als &ldquo;&eacute;&eacute;n groot feest voor iedere xenofobe, cynische of rancuneuze Nederlander die ook maar iets kwijt wilde over moslims in het algemeen en Marokkanen in het bijzonder&rdquo;.</p> <p>Het sterkst aan het boek vind ik de vergelijking van de barbaarse bombardementen in Gaza door het regime-Netanyahu met het bombardement van Rotterdam door Nazi-Duitsland in mei 1940. El Hamidi kwam tot de vergelijking dankzij de uitnodiging voor de<a href="https://stadsarchief.rotterdam.nl/h-j-hoflandlezing"> H.J.A. Hoflandlezing 2024</a>, die ten grondslag ligt aan dit hoofdstuk in het boek.</p> <p>El Hamidi steunt daarin Robert Vuijsje met zijn pleidooi tegen de &lsquo;ontjoodsing&rsquo; van 4 mei, zij het met twijfels. &ldquo;Ik vermoed dat de Dodenherdenking een heikele kwestie blijft en niemand geheel tevreden zal zijn met de invulling van die vierde mei. Maar misschien leent de Rotterdamse herdenking van de veertiende mei zich veel beter voor de zogeheten &lsquo;verbreding&rsquo; van het herdenken.&rdquo;</p> <h3>Grunberg en Osama bin Laden</h3> <p>Antisemitisch is El Hamidi niet. Hij vindt in het boek ook steun van Arnon Grunberg die, op diezelfde 4 mei (2020) de moed had om te zeggen: &ldquo;Wie een hekel heeft aan Marokkanen, heeft ook een hekel aan Joden en anderen die hij als onzuiver beschouwt.&rdquo;</p> <p>Maar El Hamidi balanceert op het randje met termen als &ldquo;Palestijnen vertrapt onder een Joodse laars&rdquo;. En met het aanhalen van de &lsquo;letter to the American people&rsquo; van Osama bin Laden, een antisemitische en homofobe rechtvaardiging voor het doden van Amerikanen (nog<a href="https://dn721607.ca.archive.org/0/items/bin-ladens-letter-to-america_November/Bin%20Laden's%20Letter%20to%20America_text.pdf"> in Internet Archive</a>). Die brief werd recent onder jonge geloofsgenoten<a href="https://edition.cnn.com/2023/11/16/tech/tiktok-osama-bin-laden-letter-to-america/index.html"> populair op TikTok</a> als verzetstekst tegen de gruwelijkheden in Gaza. Zowel TikTok als The Guardian verwijderde de video&rsquo;s.</p> <p>De Nederlandse samenleving is volgens El Hamidi onmiskenbaar racistisch, zeker gezien de verkiezingsuitslag van 2023 en het kabinet dat erop volgde. Hij kapittelt NRC-collega&rsquo;s en plaatst zichzelf tegelijkertijd in de slachtofferrol binnen de redactie: &ldquo;Het is &eacute;&eacute;n ding om liberaal en progressief te zijn en met lede ogen toe te zien hoe radicaal-rechts steeds groter wordt. Het is iets anders als je tot de meest verguisde bevolkingsgroep van Europa behoort.&rdquo;</p> <p>Hij schrijft dan over de remigratie die moslims overwegen, net als eerder al in de periode- Fortuyn waarover hij<a href="https://uitgeverijpluim.nl/generatie-9-11-migratie-diaspora-en-identiteit"> Generatie 9/11</a> publiceerde. Immers: &ldquo;De meeste Nederlanders stemmen toch al jaren rechts? Het wordt allemaal erger voor het beter wordt &ndash; als het &uuml;berhaupt beter wordt.&rdquo;</p> <h3>Mooie bedevaart en geloofsbelijdenis</h3> <p>Want, zo citeert hij instemmend Anil Ramdas (2010): &ldquo;Wat kun je anders zeggen van de meeste Telegraaf-lezers, SBS6- en RTL-kijkers en PVV-stemmers, dan dat ze boers, onbehouwen, ruw, plat, vulgair, ordinair en ongemanierd zijn.&rdquo;</p> <p>Vul in plaats van &ldquo;meeste Telegraaf-lezers in &ldquo;&hellip;de meeste Moslims&hellip;&rdquo; en je ziet het gif van zo&rsquo;n uitspraak, maar El Hamidi niet. Hij heeft niet door hoezeer hij meedoet aan het wij-zij denken, ondanks dat hij ook prachtige citaten aanhaalt van geweldige (Arabische) wetenschappers en auteurs als<a href="https://www.nrc.nl/auteur/derk-walters/"> Edward Said</a>. Zo zegt hij tegen zijn 9-jarige dochter na een uitzending van het Jeugdjournaal met Geert Wilders &ldquo;dat er in de wereld nu eenmaal mensen zijn die andere mensen haten, om allerlei redenen&rdquo;. Het gaat in het boek direct over in de &ldquo;rechtse storm die sinds Fortuyn nooit echt is gaan liggen&rdquo;.</p> <p>Ik vind de recente<a href="https://npo.nl/start/serie/fortuyn-on-hollands/afleveringen/seizoen-1"> docu-serie over Fortuyn</a> wel uitstekend de oorzaken van de diepgewortelde problemen van allochtone en autochtone bevolkingsgroepen weergeven. Ook ontroerde me de<a href="https://npo.nl/luister/podcasts/172-vpro-zomergasten/111450"> Zomergasten-uitzending</a> met Palestijnse fotojournalist Sakir Khader, met zijn confrontatie met Joris Luyendijk over betrokkenheid versus neutraliteit. Maar de botte eenzijdigheid van &lsquo;Stakkers en Wolven&rsquo; roept een primaire tegengestelde reactie op, die gelukkig niet beklijfde.</p> <p>Tenslotte wint de sympathie voor de mens Lotfi het in het laatste hoofdstuk, een ontroerend mooie beschrijving van een bedevaart naar Mekka met zijn moeder, zo fraai en invoelend. Dat hij &lsquo;schaamteloos&rsquo; een geloofsbelijdenis meegeeft, klinkt even oprecht als onthullend: &ldquo;Maar het clich&eacute; is waar, pas als je er bent voel je de kracht van het heiligdom, alsof je niet dichter bij God kunt komen. Het gevoel is onbeschrijfelijk.&rdquo; (Allah?) Ik zou graag een bedevaart naar Mekka doen om die massa-emotie te ervaren. Geloof is een noodzakelijke illusie voor velen.</p> <h3>Interviews in NRC en Volkskrant</h3> <p>El Hamidi kreeg op zaterdag 28 februari 2026 zowel in NRC en de Volkskrant een uitgebreid mild interview, marketing voor een miljoenenpubliek. <a href="https://www.volkskrant.nl/binnenland/dat-ook-zijn-kinderen-moeten-opgroeien-als-de-anderen-vindt-schrijver-lotfi-el-hamidi-niet-te-verkroppen~be212c23/">In de Volkskrant</a> neemt hij NRC het hardst de maat, want &ldquo;&hellip;bij de krant zou ik met mijn handen gebonden moeten schrijven. Je houdt je aan een redactionele lijn. Niet dat het allemaal gelijkgeschakeld is, dat iedereen doet wat de hoofdredactie zegt, of dat er een soort woordenlijst is waaraan iedereen zich moet houden.&rdquo;</p> <p>Dat viel hem te zwaar: &ldquo;Je moet niet onderschatten wat voor mentale gymnastiek redacteuren met een migratie- en vooral islamitische achtergrond moeten uitvoeren. Wanneer je wel en niet iets kan zeggen, je kunt uitspreken, en vooral niet te vaak, want dan nemen ze je niet meer serieus.&rdquo;</p> <p>Hij noemt selectief de reacties van NRC-collega&rsquo;s op &lsquo;Gaza&rsquo; vanuit zijn slachtofferrol, en voelt zich gekrenkt: &ldquo;In de eerste maanden van het genocidale geweld in Gaza kwam ik naar de redactie, deed mijn werk en vertrok weer. Thuis moest ik echt bijkomen, landen in de &lsquo;echte wereld&rsquo;, waar ik me niet gek voelde. Met vrienden, familie. Al Jazeera kijkend. Ik woon in Osdorp in een overwegend Marokkaanse omgeving.&rdquo;</p> <p>Echter, al op 18 oktober 2023, een week na aanvang van de bombardementen op Gazapubliceerde NRC een<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/18/kennen-we-de-naam-van-elk-palestijns-slachtoffer-a4177748"> prachtig stuk van Ramsey Nasr</a>: Isra&euml;lische slachtoffers krijgen van de media ieder een naam en een verhaal, maar een Palestijns slachtoffer blijft een nummer.</p> <p>Grunberg schreef al een paar dagen eerder in NRC: &ldquo;Doel is nu het afschrikkend imago te herstellen. Die afschrikking komt er in de praktijk op neer dat voor elk Isra&euml;lisch slachtoffer vijf of tien of vijftien keer zoveel Palestijnse slachtoffers dienen te vallen. Men kan zelf de boekhouding doen.&rdquo;</p> <p>En tegelijkertijd publiceerde NRC er zelfs een<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/16/israel-wil-een-ander-regime-in-gaza-maar-dat-gaat-te-ver-want-tast-het-zelfbeschikkingsrecht-van-palestina-aan-a4177410"> opinie voor Palestijns zelfbeschikkingsrecht</a>. De kritiek van Lotfi vind ik een mes in de rug van<a href="https://www.nrc.nl/auteur/derk-walters/"> NRC-collega Derk Walters</a>, die al jaren heel kritisch, maar wel feitelijk, de Palestijnse ellende beschrijft en zelfs werd verbannen uit Isra&euml;l.</p> <p>El Hamidi vindt dat de linkse kranten, in het huidige verhoudingen NRC, Trouw en Volkskrant feller &ldquo;fascisme, genocide, een wereldorde die afbrokkelt, en&hellip;intense Marokkanen- dan wel moslimhaat&rdquo; moeten bestrijden.</p> <p>El Hamidi kreeg<a href="https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-lotfi-el-hamidi-is-te-somber-want-de-publieke-opinie-over-gaza-is-drastisch-veranderd~b1e576b3/"> commentaar van Ulli d&rsquo;Oliveira</a>, mensenrechtenadvocaat die verhaalt hoe hij (als Jood) uitgebreid aandacht kreeg voor zijn uitingen gericht tegen Isra&euml;l onder Netanyahu, zoals het protest tegen president Herzogs komst naar Nederland<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/22/waarom-ik-in-de-portugese-synagoge-protesteerde-tegen-de-israelische-president-a4193895"> in NRC</a> en<a href="https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/meneer-herzog-gooit-de-palestijnse-burgers-op-een-hoop-met-hamas-daarmee-valt-hij-in-zijn-eigen-zwaard~b16bc2c2/"> in de Volkskrant</a>, en een<a href="https://www.nporadio1.nl/podcasts/het-marathoninterview/110141/ulli-doliveira"> marathoninterview</a> op NPO Radio 1.</p> <p>Op 25 maart 2026 was er<a href="https://denieuweliefde.com/agenda/stakkers-en-wolven/"> een avond over Stakkers en Wolven</a> waarvoor sympathisanten waren uitgenodigd: Menna Laura Meijer (Fortuyn-docu), Groene-collega<a href="https://www.linkedin.com/in/merijn-oudenampsen-7aa6b8161/"> Merijn Oudenampsen</a>, ex-NRC-collega<a href="https://www.linkedin.com/in/wafa-al-ali-93751b3a/"> Wafa Al Ali</a> en historica<a href="https://www.linkedin.com/in/nadia-bouras-5a64911a3/"> Nadia Bouras</a>. De omgeving is veilig, zonder risico op tegenspraak&hellip;</p> <p><em>*)&nbsp; Grote foto uit <a href="https://www.youtube.com/watch?v=k_PXCW0GJYk">interview in Buitenhof</a></em></p> Lijden van Palestijnen en Nederlandse moslimshttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Lotfi in Buitenhof.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2358/lotfi-el-hamidi-slaat-andere-kant-islam.htmNota bene in de Verenigde Staten van Trump lijden Alphabet en Meta, moederbedrijven van YouTube en Instagram, gevoelige nederlagen in een civiele zaak en een strafzaak om verslaving.https://www.netkwesties.nl:443/2357/veroordeling-instagram-en-youtube-voor.htmMon, 06 Apr 2026 11:10:00 GMT<p>Waar Brussel momenteel angst toont om nog hele hoge boetes op te leggen aan Big Tech, slaat een rechtbank in het VS van Trump toe:<a href="https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/24/meta-new-mexico-jury"> 375 miljoen dollar boete voor Meta</a>, 5.000 dollar per overtreding en dat waren er dus welgeteld 75.000!</p> <p>De jury van de rechtbank van de Amerikaanse staat New Mexico stelde vast dat Meta consumenten heeft misleid over de veiligheid van zijn platforms en schade, waaronder seksuele uitbuiting van kinderen.</p> <p>De rechtszaak werd in december 2023 aangespannen door Ra&uacute;l Torrez, procureur-generaal van New Mexico. Die volgde op een twee jaar durend<a href="https://www.theguardian.com/news/2023/apr/27/how-facebook-and-instagram-became-marketplaces-for-child-sex-trafficking"> onderzoek van The Guardian</a> van april 2023 waarin werd onthuld hoe Facebook en Instagram marktplaatsen waren geworden voor seksuele uitbuiting van kinderen. Dat onderzoek werd meerdere keren aangehaald in de aanklacht.</p> <p>Het bewijsmateriaal voor de jury omvatte bovendien details over de arrestatie in 2024 van drie mannen die via de platforms van Meta kinderen seksueel benaderden en pogingen deden om hen te ontmoeten. Dit maakte deel uit van een undercoveroperatie die de naam<a href="https://www.theguardian.com/technology/article/2024/may/08/child-sexual-abuse-meta-arrests"> Operatie MetaPhile</a> kreeg.</p> <p>Ten derde waren er bandopnames van Meta-baas Mark Zuckerberg en andere directeuren die zeiden dat schade aan kinderen, zoals seksuele uitbuiting en nadelige gevolgen voor de geestelijke gezondheid, onvermijdelijk zijn op de platforms vanwege hun enorme gebruikersbestand. Het verweer van &ldquo;miljardeninvesteringen&rdquo; om misbruik te voorkomen,<a href="https://www.netkwesties.nl/1991/meta-maakt-goede-sier-met-tieneraccounts.htm"> zoals in Instagram Tieneraccounts</a>, mochten niet baten.</p> <p>&ldquo;Het vonnis van de jury is een historische overwinning voor elk kind en elk gezin dat de prijs heeft betaald voor Meta&rsquo;s keuze om winst boven de veiligheid van kinderen te stellen,&rdquo; zei Torrez. &ldquo;Leidinggevenden bij Meta wisten dat hun producten kinderen schade toebrachten, negeerden waarschuwingen van hun eigen medewerkers en logen tegen het publiek over wat ze wisten. Vandaag heeft de jury zich aangesloten bij gezinnen, opvoeders en deskundigen op het gebied van kinderveiligheid om te zeggen dat het genoeg is geweest.&rdquo;</p> <p>Het is nog niet afgelopen. In de volgende fase van de rechtszaak, die op 4 mei van start gaat, zal het Openbaar Ministerie van New Mexico aanvullende geldboetes eisen, plus aanpassingen aan Facebook, Instagram en WhatsApp die &ldquo;een betere bescherming voor kinderen bieden&rdquo;, aldus Torrez. Dat behelst onder meer het invoeren van effectieve leeftijdsverificatie, het verwijderen van kindermisbruikers van platforms en het beschermen van minderjarigen tegen versleutelde communicatie.</p> <h3>Ook YouTube</h3> <p>In een andere zaak deze week oordeelde een jury in Los Angeles dat Facebook, Instagram en YouTube een 20-jarige eiseres (&lsquo;Kaley&rsquo; of K.G.M.) verslaafd hadden gemaakt en aansprakelijk zijn voor geestelijk letsel. Ze maakte op 8-jarige leeftijd een YouTube-account aan en meldde zich op haar negende aan bij Instagram. Verslaving ging gepaard met angstgevoelens, depressies en problemen met haar lichaamsbeeld.</p> <p>Meta verklaarde tijdens het proces dat haar gezondheidsproblemen het gevolg waren van huiselijk geweld en onrust in het gezin. Het bedrijf had notabene medische dossiers overlegd om aan te tonen dat verslaving aan sociale media geen centraal thema was in haar therapiesessies.</p> <p>Het beroepen op de Communications Decency Act van 1996, die internetaanbieders vrijwaart van aansprakelijkheid voor wat gebruikers doen, was hier niet in het geding. Het ging niet om uitingen en vrijheid van meningsuiting.</p> <p>De sociale media zijn volgens de uitspraak met opzet ontworpen om mensen, vooral jongeren, verslaafd te maken. De vergelijking met de tabaks- en de gokindustrie werd gemaakt. TikTok en Snap zagen de bui al hangen en schikten voorafgaand aan de rechtszaak. Meta moet de jonge vrouw 4,2 miljoen dollar betalen, YouTube 1,8 miljoen.</p> <p>Buiten de rechtszaal in Los Angeles hielden familieleden foto&#39;s omhoog van tientallen jongeren die volgens hen zijn overleden door de negatieve kanten van sociale media, vooral door zelfdoding. Er liggen nog duizenden aangiften bij Amerikaanse rechtbanken gericht tegen de sociale media</p> <p>Amerikaanse wetgevers zeiden woensdag dat de vonnissen de noodzaak van wetgeving onderstrepen. Senatoren Marsha Blackburn, Republikein uit Tennessee, en Richard Blumenthal, Democraat uit Connecticut, riepen wetgevers op om hun wetsvoorstel, de Kids Online Safety Act, goed te keuren.</p> <p>Nederlandse deskundigen Ina Koning van de Vrije Universiteit Amsterdam en Regina van den Eijnden en Helen Vossen van de Universiteit Utrecht betonen zich<a href="https://nos.nl/artikel/2607970-instagram-en-youtube-zijn-expres-verslavend-gemaakt-net-als-sigaretten"> tegenover de NOS</a> content met de uitspraak</p> <p>&nbsp;</p> Tabaksindustrie achterna?https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Telefoonverslaving becca-tapert-QofjUnxy9LY-unsplash_md9zui14_l0.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2357/veroordeling-instagram-en-youtube-voor.htmHet blijft fascinerend: aan de ene kant de ophef om mislukte databescherming zoals met Odido versus anderzijds toenemend succes van hacken en lekken zoals nu van Chinezen in telecomnetten.https://www.netkwesties.nl:443/2355/x-naakt-veroordeeld-lekke-bal-ajax-ing.htmMon, 06 Apr 2026 11:10:00 GMT<h3>Uitkleden met AI door Grok verboden</h3> <p>Chatbot Grok van Elon Musks X mag zijn &lsquo;uitkleedfunctie&rsquo; niet meer aanbieden in Nederland, zo heeft de rechter in Amsterdam donderdag <a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBAMS:2026:3106">gevonnist</a> in kort geding aangespannen door Offlimits en Fonds Slachtofferhulp.</p> <p>Grok biedt de 125 miljoen dagelijkse gebruikers aan om foto&rsquo;s te delen waarop de personen vervolgens worden uitgekleed, ook minderjarigen. In de periode tussen 29 december en 8 januari genereerde Grok volgens het Center for Countering Digital Hate ongeveer drie miljoen van die AI-afbeeldingen, waaronder ruim 20.000 van minderjarigen.</p> <p>X moet aan het expertisecentrum Offlimits, dat het kort geding aanspande, een dwangsom van 100.000 euro per dag betalen zolang het platform niet aan het verbod van de rechter voldoet. Er is een maximum van 10 miljoen euro.</p> <p>Offlimits werd bijgestaan door Boekx, X door Houthoff</p> <h3>Deepfakes Duitse ster door ex verspreid</h3> <p><a href="https://www.spiegel.de/netzwelt/netzpolitik/collien-fernandes-erstattet-anzeige-gegen-ex-mann-christian-ulmen-a-6abfb991-1665-4469-9c8e-3cc5a2cb4f29">In&nbsp; Der Spiegel</a> zegt de Duitse tv-ster Collien Fernandes dat haar ex-man, presentator en acteur Christian Ulmen achter de verspreiding van deepfakes van haar zit. Straatprotesten zijn het gevolg, gericht op maatregelen tegen digitaal seksueel geweld zoals het strafbaar stellen van het maken van AI-gegenereerde beelden. Daartoe roepen ook 250 prominente vrouwen op<a href="https://centreforfeministforeignpolicy.org/2026/03/23/in-solidaritat-mit-collien-fernandes/"> in een petitie</a>.</p> <p>Op verschillende platformen bleek Fernandes&rsquo; beeltenis voor de productie van AI-porno te worden gebruikt. In 2024 maakte Fernandes, die bekend werd als presentator bij muziekzender Viva en later actrice in Duitse films en series, een documentaire over haar ervaringen en over haar zoektocht naar de daders.</p> <h3>Lekke bal Ajax</h3> <p>De ethisch hacker die kwetsbaarheden bij Ajax heeft blootgelegd, Abdoul Rasnab, heeft<a href="https://www.linkedin.com/posts/abdoul-rasnab-88924aa4_cybersecurity-responsibledisclosure-ajax-activity-7442592610877132802-mk5h?utm_source=share&amp;utm_medium=member_desktop&amp;rcm=ACoAAA6mrvcBfzWr9MerGbhL__GVEQykWszC-KI"> op LinkedIn</a> zijn overwegingen gedeeld. In een<a href="https://www.linkedin.com/posts/abdoul-rasnab-88924aa4_afcajax-cybersecurity-security-activity-7442787917002944513-d2YH?utm_source=share&amp;utm_medium=member_desktop&amp;rcm=ACoAAA6mrvcBfzWr9MerGbhL__GVEQykWszC-KI"> nieuwe post</a> raadt hij mensen aan de Ajax-app (tijdelijk) te verwijderen.</p> <p>Dani&euml;l Verlaan van RTL Nieuws<a href="https://www.rtl.nl/nieuws/tech/artikel/5581939/hack-ajax-seizoenskaarten-stelen-fans-stadionverboden"> meldde eerder</a> dat, eenmaal in de systemen, stadionverboden verwijderd en seizoenskaarten gestolen konden worden. Volgens Ajax zijn er 100 e-mailadressen en 20 stadionverboden ingezien. Rasnab ontdekte in 2017 al een datalek bij Ajax, maar dat werd door de voetbalclub onder de pet gehouden,<a href="https://www.linkedin.com/posts/bart-van-rijswijk-7a4a23372_hier-op-linkedin-gaat-het-al-volop-rond-activity-7442938666219487233-5FZ_?utm_source=share&amp;utm_medium=member_desktop&amp;rcm=ACoAAA6mrvcBfzWr9MerGbhL__GVEQykWszC-KI"> bevestigt BNR Nieuwsradio</a>.</p> <h3>Odido-lek in het kwadraat door Chinese hack</h3> <p>Ik blijf erover zeuren: we blijven penny wise en pound foolish als het over privacybescherming en datalekken gaat. Neem dit artikel van<a href="https://www.volkskrant.nl/wetenschap/chinese-hackers-dringen-met-ingenieuze-truc-binnen-in-kern-van-telecomnetwerken~b3d31874/"> Huib Modderkolk in de Volkskrant</a> op grond van een<a href="https://www.rapid7.com/blog/post/tr-bpfdoor-telecom-networks-sleeper-cells-threat-research-report/"> ontdekking van Rapid7 Labs</a>. Waarvan overigens het risico al in december<a href="https://www.ericsson.com/en/blog/2025/11/minimizing-bpfdoor-risks-for-telecom-operators"> was besproken door Ericsson</a> na melding van een hack.</p> <p>Nu is duidelijk dat een Chinese hackgroep zich met een zogenaamde BPFDoor stilletjes een positie verschaft diep in de infrastructuur van telecomnetwerken om langdurig belgegevens te verzamelen, maar ook bellers te lokaliseren en doelwitten te verzamelen die belangrijk zijn voor de mondiale politiek van China.</p> <p>De Chinezen dringen netwerken eerst binnen via kwetsbaarheden in randapparatuur zoals Fortinet-firewalls en Ivanti VPN&#39;s, en plaatsen vervolgens de achterdeur waarmee langdurig passief tappen mogelijk wordt zonder dat dit wordt opgemerkt.</p> <p>Als voorbeeld wordt een hack bij het Zuid-Koreaanse SK Telecom in verband gebracht met de aanwezigheid van een BPFDoor. Dat lek werd al in april 2025 bekend, en<a href="https://www.alstonprivacy.com/inside-the-sk-telecom-data-breach-what-happened-and-what-companies-can-learn/"> beboet door Zuid-Korea</a>. Zijn Nederlandse telecombedrijven gehackt? Wie zal het zeggen, altijd handig om precies te weten met wie in de Verenigde Staten de topmensen van ASML bellen als het om boycots van China gaat, bijvoorbeeld. En iets met Nexperia, help me even&hellip;</p> <h3>Onderzoek AP en RDI naar Odido lek</h3> <p>De<a href="https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/ap-en-rdi-starten-onderzoek-naar-odido"> AP laat weten</a> een formeel onderzoek te beginnen naar de bewaartermijnen van klantgegevens bij Odido. Dat was in feite al begonnen: &ldquo;In de afgelopen tijd heeft de AP al informatie bij Odido opgevraagd over de bewaartermijnen van gegevens.&rdquo;</p> <p>De AP zegt De AP &ldquo;honderden klachten&rdquo; te hebben ontvangen van mensen die aangaven dat hun gegevens gelekt waren, terwijl ze al lange tijd geen klant bij Odido meer zijn.</p> <p>De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) gaat daarnaast, in samenwerking met de AP, onderzoeken of de beveiliging bij Odido aan de vereisten voldeed. Ook dat onderzoek begon al informeel: &ldquo;Na het incident heeft?Odido?de RDI ge&iuml;nformeerd dat ze zijn getroffen door een?cyberaanval. De RDI is daarop direct gestart met het verzamelen van de feiten en omstandigheden waaronder dit incident heeft plaatsgevonden&hellip;.</p> <p>Na deze eerste fase waarin?Odido?de ruimte heeft gekregen de acute problemen te adresseren, starten de toezichthouders met een onderzoek op basis van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), de Telecommunicatiewet (Tw) en de Regeling veiligheid en integriteit telecommunicatie (Rvit).&rdquo;&nbsp;</p> <p>Handhaving van die laatste twee wetten is aan de RDI. Een eventuele veroordeling van Odido kan grondstof leveren voor massaclaims.</p> <h3>ING mocht data verdachte klant boekstaven</h3> <p>Het was ING toegestaan om voor de bewaking de data van een klant te achterhalen en te gebruiken. Een eis voor het kapittelen van ING hiervoor is<a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBAMS:2026:2855"> afgewezen</a> door de voorzieningenrechter in Amsterdam op 19 maart 2023</p> <p>De eiser was een juridisch adviseur voor een zakelijke klant en verzocht begin 2025 per mail aan ING om maar even betalingen van 3,9 miljoen euro uit te voeren vanaf een ING-rekening van zijn cli&euml;nt waaronder bijna 1,5 miljoen euro aan zijn eigen Juridisch Adviesbureau. ING zette de rem erop want het ging om een niet-bestaand IBAN nummer. In februari 2025 heeft eiser in reactie daarop een ander IBAN-nummer verstrekt en gezegd dat dat er meer batches zullen volgen: &ldquo;Wij starten met een zakelijke klant van ons met wie wij een uitstekende relatie onderhouden, en daarna ben ik zelf aan de beurt.&rdquo;</p> <p>Dank je de koekoek, dacht ING, en begon een onderzoek naar eiser in verband met (pogingen tot) oplichting en misleiding van ING-klanten, omdat zij niet kon achterhalen of eiser als gemachtigde gekwalificeerd was voor genoemde ING-klanten en omdat er geen toereikend banksaldo was.</p> <p>Er volgde een heel dispuut waarin onder meer is gezegd dat &ldquo;de betrokken bankmedewerker te laag in de organisatie is om van het bestaan daarvan [Iban] op de hoogte te zijn.&rdquo; Er volgde blokkering door ING.</p> <p>In de zaak draait het onder meer om bezwaar tegen het stiekem gebruik van burgerservicenummers door de bank, maar er wordt niet tegemoetgekomen aan de vorderingen tot betaling van een schadevergoeding en dwangsommen. De eiser mag ook 7.600 euro proceskosten aftikken.</p> <h3>Toegang tot BRP voor banken</h3> <p>Als je deze uitspraak inzake ING leest, denk je misschien dat het goed is dat banken toegang krijgen tot het nationaal persoonsregister (BRP) met BSN-nummers om goed te kunnen controleren. Dit is een verzoek van de NVB en het ministerie van Financi&euml;n gaat erin mee.</p> <p>Maar Simon Lelieveldt vindt dat geen goed idee en<a href="https://hrif.eu/2026/03/banken-in-brp-hrif-eu-zegt-geen-goed-idee/"> strijdt ertegen</a> uit oogpunt van privacy. &ldquo;Dat vergt een beter en fundamenteler debat dan zomaar even deze Internet-consultatie en Algemene Maatregel van Bestuur&hellip;Volgens HRIF.EU past dit voorstel in een langere lijn van functieverruiming van het BSN en verschuiving van publieke controle naar private risicosturing. Allerlei bedrijven worden ten onrechte in de rol van opsporings-officier gedrukt.&rdquo;</p> <p>Op de<a href="https://www.internetconsultatie.nl/derdenaanwijzingbankenbesluit/reacties/datum/1/100"> consultatie</a> zijn reactie van de NVB en Privacy First te lezen, benevens van tientallen personen die hun vrije meningsuiting verbergen achter &ldquo;anoniem&rdquo;.</p> <h3>Lek bij Financi&euml;n</h3> <p>&ldquo;De ICT-beveiliging van het ministerie van Financi&euml;n heeft donderdag 19 maart ongeautoriseerde toegang gesignaleerd tot systemen voor een aantal primaire processen op het beleidsdepartement.</p> <p>Naar aanleiding van de signalering is direct onderzoek gestart en is per vandaag de toegang tot deze systemen geblokkeerd. Dit heeft effect op de werkzaamheden van een deel van de medewerkers.</p> <p>De dienstverlening aan burgers en bedrijven door Belastingdienst, Douane en Toeslagen is niet geraakt. Wij vullen dit bericht aan als we meer informatie kunnen delen&rdquo;,<a href="https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-financien/nieuws/2026/03/23/ministerie-van-financien-onderzoekt-ongeautoriseerde-toegang-tot-systemen"> meldt</a> het ministerie. Maar na vijf dagen nog nix aanvulling te zien.</p> <h3>Wanneer pseudoniem, wanneer anoniem?</h3> <p>In een<a href="https://www.timelex.eu/nl/blog/persoonsgegevens-onderbroken-een-nieuwe-kijk-op-het-begrip-persoonsgegevens-de-recente"> blog op Timelex</a> van<a href="https://www.timelex.eu/nl/team/magdalena-kogut"> Magdalena Kogut</a> en<a href="https://www.timelex.eu/nl/team/marta-wilinska"> Marta Wilinska</a> en in een<a href="https://privacy-web.nl/nieuws/avg-in-de-praktijk-wanneer-vallen-gepseudonimiseerde-gegevens-onder-de-avg/"> bijdrage bij Pont</a><a href="https://www.kienhuislegal.nl/mensen/anne-huting"> door Anne Huting</a> van Kienhuis Legal worden de gevolgen geschetst van een uitspraak van het Hof van Justitie van september 2025 wanneer data zodanig zijn gepseudonimiseerd dat gegevens niet meer aan te merken zijn als persoonsgegevens.</p> <p>Anonimisering betekent dat gegevens hoe dan ook niet meer tot personen te herleiden zijn, dus niet meer onder de AVG vallen. Zolang gegevens in principe wel terug te leiden zijn spreken we van &lsquo;pseudonimisering&rsquo;.</p> <p>Het<a href="https://www.stradalex.com/en/sl_src_publ_jur_int/document/hjeu2025_C_413_23_P_57"> arrest</a> betreft een voorlopig besluit inzake de Single Resolution Board (SRB, Europese bankenautoriteit) voor het toekennen van een schadevergoeding aan voormalige aandeelhouders van een Spaanse bank. De SRB vroeg belanghebbenden&nbsp; een vragenformulier in te vullen en pseudonimiseerde vervolgens de formulieren door de namen van de personen te vervangen door codes. Verschillende betrokkenen hebben niettemin een klacht ingediend vanwege het doorsturen van de gegevens naar derden, in dit geval Deloitte.</p> <p>De vraag: was identificatie van de betrokkenen voor de ontvangers mogelijk met redelijke middelen? Dat was niet het geval: &ldquo;In de SRB-zaak bevestigde het Hof van Justitie van de Europese Unie het relatieve begrip van het concept persoonsgegevens en benadrukte het dat dit afhankelijk is van de specifieke context en, in het bijzonder, van de middelen waarover de ontvanger beschikt om de betrokkenen opnieuw te identificeren. Als kan worden aangetoond dat de ontvanger niet over dergelijke middelen beschikt, zijn de gegevens voor die ontvanger dus geen persoonsgegevens.&rdquo; Maar wel had de SRB als verantwoordelijke voor verwerking van persoonsgegevens de betrokken mensen moeten inlichten over doorgifte van de data aan derden.</p> <h3>Privacycongres in november 2026</h3> <p>Op vrijdag 6 november 2026 organiseert de Leiden Law Academy de 17e editie (sinds 2009) van het Nationale Privacy Congres: NPC 2026. Aan bod komen onderwerpen die het afgelopen jaar opvallend waren en voor de komende jaren relevant zijn. Daarnaast gaan de sprekers en de deelnemers van het NPC 2026 de diepte in op &lsquo;moeilijke thema&rsquo;s&rsquo;.</p> <p>Sprekers zijn onder anderen hoogleraar Gerrit-Jan Zwenne, Laura Poolman van Kennedy Van der Laan, Quinten Kroes van Brinkhof en Ina Brouwer, zelfstandig advocaat voor onder meer de<a href="https://www.youtube.com/watch?v=je2JjAJ37Js"> slachtoffers van bangalijsten</a>.</p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 13, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20260328 zonsondergang.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2355/x-naakt-veroordeeld-lekke-bal-ajax-ing.htmMentale gezondheid ontstaat niet primair in de zorg, in een wijkteam of via een interventie, maar vooral in het dagelijks leven: in hoe we wonen, werken, bewegen en met elkaar samenleven.https://www.netkwesties.nl:443/2352/een-betere-mentale-gezondheid-begint.htmMon, 06 Apr 2026 11:10:00 GMT<p>In de ggz, waar ik [Hedda] de afgelopen drie jaar werkte, hoorde ik ouders steeds vaker dezelfde vraag stellen: &ldquo;Zou het ADHD kunnen zijn?&rdquo; Ouders maakten zich zorgen over de concentratie en schoolprestaties van hun kind, leraren zagen hun kind vastlopen. Al snel verschoof het gesprek naar een diagnose.</p> <p>Problemen met concentratie, motivatie of schooldruk worden al snel als stoornis gezien. Toch hebben lang niet alle jongeren die bij de ggz aankloppen een psychische aandoening. Veel van hen kampen bijvoorbeeld met een <a href="https://www.rivm.nl/publicaties/monitor-mentale-gezondheid-en-middelengebruik-studenten-hbo-en-wo-2025" target="_blank">overprikkeld brein</a> door slaaptekort, stress, prestatiedruk en intensief schermgebruik. <a href="https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2025/10/TRI62-071-Invloed-digitaal-media-en-schermgebruik-op-sport-beweeg-en-sedentair-gedrag-van-kinderen-en-jongeren-002.pdf?utm_source=chatgpt.com" target="_blank">Onderzoek</a> laat zien dat meer schermtijd bij jongeren gepaard gaat met minder beweging en meer zittend gedrag, terwijl concentratieproblemen (die al snel worden geassocieerd met ADHD) ook goed kunnen <a href="https://www.nji.nl/actueel/mobieltje-verstoort-concentratie-en-slaap" target="_blank">samenhangen met schermtijd</a>.</p> <h3>Veerkracht verhogen</h3> <p>Steeds vaker belanden jongeren met concentratieproblemen in de ggz, terwijl er lang niet altijd sprake is van een psychiatrische stoornis. De druk op de ggz neemt daardoor sterk toe. De vraag naar hulp groeit sneller dan het systeem aankan en <a href="https://www.ggznieuws.nl/onacceptabele-wachttijden-voor-mensen-op-ggz-in-2025/" target="_blank">wachttijden lopen op</a>. De houdbaarheid van ons zorgstelsel staat al jaren onder druk.</p> <p>Ggz-instellingen proberen daar de laatste jaren z&eacute;lf iets aan te doen. In steeds meer instellingen ontstaan initiatieven die niet direct draaien om het stellen van diagnoses, maar om het versterken van veerkracht en mentale gezondheid. Instellingen ontwikkelen leefstijlprogramma&rsquo;s waarin slaap, beweging, voeding, stress en digitale balans centraal staan. Een gezonde leefstijl is immers essentieel voor het hele systeem: het lichaam, de stofwisseling &eacute;n de mentale gezondheid.</p> <p>Toch wringt er iets. Hoe waardevol zulke leefstijlprogramma&rsquo;s als eerste stap ook zijn, het blijft de vraag of ze thuishoren in de specialistische ggz. Die is immers bedoeld voor het behandelen van jongeren met ernstige psychiatrische problemen en complexe stoornissen. Wanneer ggz-instellingen z&eacute;lf leefstijlprogramma&rsquo;s ontwikkelen om jongeren weer op de rails te krijgen, zegt dat vooral iets over onze samenleving: we medicaliseren psychische klachten blijkbaar te snel.</p> <h3>Te veel verwijzingen naar ggz</h3> <p>Dat besef groeit ook in de politiek. Met <a href="https://open.overheid.nl/documenten/addec5d5-279c-40de-b607-7b64e8441602/file" target="_blank">de Hervormingsagenda Jeugd</a> werkt de overheid de afgelopen jaren aan concrete transformatiedoelen: minder doorverwijzingen naar de specialistische ggz en meer ondersteuning nabij gezinnen, scholen en wijken. Tot nu toe is het niet gelukt om de doelen te behalen. Zo concludeerde de Deskundigencommissie Jeugd in het <a href="https://vng.nl/sites/default/files/2025-01/advies-deskundigencommissie-hervormingsagenda-jeugd.pdf" target="_blank">rapport Groeipijn (2025)</a> dat nog steeds te veel jongeren gebruikmaken van psychische hulp en verdere hervormingen dus noodzakelijk blijven.</p> <p>Laten we de ogen niet sluiten voor het fundamentelere vraagstuk hierachter. Mentale gezondheid is niet alleen een verantwoordelijkheid van de overheid, de ggz of het sociaal domein. Ze ontstaat vooral in het dagelijks leven: in hoe we wonen, werken, ons verplaatsen, recre&euml;ren, met elkaar samenleven. De leefomgeving speelt daarin een belangrijke rol. <a href="https://www.rivm.nl/nieuws/effecten-van-groen-op-fysieke-en-mentale-gezondheid?utm_source=chatgpt.com" target="_blank">Onderzoek</a> laat zien dat een groene woonomgeving samenhangt met minder stress en minder depressieve en angstklachten.</p> <p>Gemeenten kunnen mentaal welzijn dus actief bevorderen door de openbare ruimte zo in te richten dat bewegen vanzelfsprekend wordt en sociale ontmoeting wordt gestimuleerd. Parken, sport- en speelplekken en wandelvriendelijke straten nodigen mensen uit om naar buiten te gaan en actief te zijn. Zo&rsquo;n leefomgeving <a href="https://www.trimbos.nl/kennis/mentale-gezondheid-preventie/expertisecentrum-mentale-gezondheid/sociale-determinanten/effecten-op-mentale-gezondheid/" target="_blank">versterkt</a> de sociale samenhang en hiermee het mentale welzijn.</p> <h3>Beperkte ambitie kabinet</h3> <p><a href="https://www.kabinetsformatie2025.nl/documenten/2026/01/30/aan-de-slag---coalitieakkoord-2026-2030" target="_blank">De ambitie van het kabinet</a> om sterker in te zetten op mentale gezondheid via preventie is hoopgevend. Maar die ambitie blijft beperkt zolang de blik vooral op zorg, sociaal domein en hulpverlening blijft gericht. Mentale gezondheid ontstaat niet alleen binnen de zorg, maar vooral in het dagelijks leven: in hoe we wonen, werken, bewegen en met elkaar samenleven. Gemeenten, werkgevers, scholen, sportverenigingen en gezinnen spelen daarin een cruciale rol.</p> <p>Een gezonde leefomgeving is geen luxe, maar een krachtige vorm van preventie die gemeenten actief kunnen bevorderen. En ouders en scholen spelen daarin een essenti&euml;le rol. Ouders kunnen bijvoorbeeld een belangrijk verschil maken door zelf het goede voorbeeld te geven. En scholen zouden bewegen niet moeten zien als een onderbreking van het &lsquo;echte&rsquo; leren, maar als een essentieel onderdeel ervan.</p> <p>Beweging is geen bijzaak of leuke onderbreking: het is een voorwaarde voor mentale gezondheid, aandacht en concentratie en gezond opgroeien. Onderzoek laat zien dat beweging bij depressie <a href="https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38355154/">net zo effectief kan zijn</a> als therapie of medicatie. Scholen en ouders die beweging dus serieus nemen, investeren daarmee direct in het mentaal welzijn van een hele generatie.</p> <h3>Effectief buiten de behandelkamer</h3> <p>Willen we de mentale gezondheid &eacute;cht versterken, dan moeten we het tij keren en de aandacht verleggen van hulp bieden &ndash; in een wijkteam of ggz &ndash; naar het dagelijks leven buiten de behandelkamer. En daar ligt tegelijkertijd ook een belangrijke rol voor toegepast onderzoek. Door kansrijke initiatieven in het dagelijks leven systematisch te volgen en te onderzoeken, wordt duidelijk wat daadwerkelijk bijdraagt aan mentale gezondheid en welke oplossingen buiten de behandelkamer dus effectief zijn.</p> <p>Mentale gezondheid begint niet in de behandelkamer van de ggz, maar in ons dagelijks leven: in hoe we bewegen, hoe we samenleven, hoe we onze leefomgeving inrichten en hoe we naar elkaar omzien.</p> <p><em><a href="https://www.linkedin.com/in/hvtland/">*) Hedda van &rsquo;t Land</a> is lector Gezonde Leefomgeving aan <a href="https://www.aereshogeschool.nl/">Aeres Hogeschool</a> Almere. <a href="https://www.linkedin.com/in/sanderbliekendaal/">Sander Bliekendaal</a> is daar senior-onderzoeker Bewegen &amp; Leefomgeving. Een versie van dit artikel verscheen eerder deze week in de Volkskrant</em></p> <p><em>**) Beeld: Nationaal Archief/Anefo: 1963,&nbsp;Staking schoolkinderen te Osdorp wegens gevaarlijke weg</em></p> Kijk eens naar leefomgeving, schermtijd en digitale balanshttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Kinderen gevaarlijke weg.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2352/een-betere-mentale-gezondheid-begint.htmTegenwoordig is de smartphone een verlengstuk van onszelf geworden. We gebruiken het toestel voor bankzaken, privégesprekken en werk, waardoor er een enorme hoeveelheid gevoelige data op staat. Het is dan ook geen overbodige luxe om kritisch te kijken naar hoe we met dit apparaat omgaan.https://www.netkwesties.nl:443/2354/tips-voor-veilig-telefoongebruik-dagelijks.htmThu, 26 Mar 2026 11:59:00 GMT<p>Hoewel fabrikanten steeds betere beveiliging inbouwen, ligt de grootste verantwoordelijkheid nog altijd bij de gebruiker zelf. Met een paar slimme aanpassingen en een gezonde dosis argwaan kun je de kans op digitale diefstal of een hack aanzienlijk verkleinen.&nbsp;</p> <p><strong>Het belang van een veilige smartphone</strong></p> <p>Als je toe bent aan een nieuw toestel en veiligheid prioriteit heeft, is de <a href="https://www.odido.nl/iphone/iphone-17e">iPhone 17e kopen</a> een interessante optie om te overwegen. Apple staat bekend om zijn gesloten systeem, wat over het algemeen minder vatbaar is voor virussen. Dit specifieke model beschikt over de modernste technieken voor gezichtsherkenning en maakt gebruik van zeer sterke encryptie voor de opslag van je bestanden.</p> <p>Toch is hardware alleen niet genoeg. Of je nu de nieuwste iPhone hebt of een ouder Android-toestel, de veiligheid valt of staat met je eigen gedrag en het consequent toepassen van de juiste beveiligingsinstellingen.</p> <p><strong>Veilige instellingen zijn essentieel</strong></p> <p>De beveiliging van je telefoon begint direct bij het eerste scherm dat je ziet: het vergrendelscherm. Het klinkt simpel, maar veel mensen kiezen nog steeds voor een makkelijke pincode. Dat is vragen om problemen.</p> <p>Een sterk wachtwoord met een mix van tekens is veel veiliger. Daarnaast is tweestapsverificatie (2FA) tegenwoordig eigenlijk verplichte kost voor iedereen die zijn privacy serieus neemt. Door deze extra laag toe te voegen, is er altijd nog een tweede bevestiging nodig via een sms of een speciale authenticator-app.&nbsp;</p> <p><strong>Software up-to-date houden</strong></p> <p>Veel smartphone gebruikers klikken de melding voor een systeemupdate weg omdat het op dat moment even niet uitkomt. Ontwikkelaars brengen die updates niet alleen uit voor leuke nieuwe functies, maar vooral om ontdekte lekken in de beveiliging te dichten. Hackers zoeken constant naar kwetsbaarheden in oude softwareversies om toegang te krijgen tot systemen.</p> <p>Door je besturingssysteem en al je apps direct te updaten zodra er een nieuwe versie beschikbaar is, werp je een extra barri&egrave;re op. Met het oog op het toenemende <a href="https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2025/online-veiligheid-en-criminaliteit-2024/2-internetgebruik">internetgebruik</a> is het belangrijk om altijd up-to-date te zijn voor de beste beveiliging.&nbsp;</p> <p><strong>Bewustwording van phishing en malware</strong></p> <p>Criminelen worden steeds geraffineerder in hun pogingen om je op te lichten. Phishing is een van de meest effectieve methoden. Je krijgt dan een bericht dat van je bank of een pakketdienst lijkt te komen, met de vraag om direct in te loggen. Zodra je dat doet op hun valse website, hebben zij je gegevens.</p> <p>Wees daarom altijd voorzichtig met links in sms-berichten of e-mails. Daarnaast kan malware je telefoon binnendringen via onoffici&euml;le app-winkels of vage downloads. Installeer alleen software uit de offici&euml;le stores en controleer de beoordelingen van andere gebruikers.&nbsp;</p> <p><strong>Kinderen in de digitale wereld</strong></p> <p>Het is belangrijk om veilig telefoongebruik ook mee te geven aan je kinderen. Tegenwoordig krijgen kinderen steeds sneller toegang tot de digitale wereld, maar overzien ze de gevolgen van hun online handelen vaak nog niet.</p> <p>Door hen niet alleen te leren hoe de techniek werkt, maar juist te focussen op mediawijsheid, privacyinstellingen en het herkennen van risico&#39;s, leg je een stevig fundament. Met het oog op de vraagtekens rondom het <a href="https://www.netkwesties.nl/2309/twijfels-aan-verbod-sociale-media-voor.htm">social media verbod voor kinderen</a>, is het belangrijk om ze in ieder geval voor te bereiden op de digitale wereld.</p> <p><em>*) Afbeelding van <a href="https://pixabay.com/nl/users/tranmautritam-498081/">Tran Mau Tri Tam</a> van Pixabay</em></p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/iphone tranmautritam.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2354/tips-voor-veilig-telefoongebruik-dagelijks.htmVoormalig hoofdredacteur van NRC en De Standaard Peter Vandermeersch is door onderzoek van Menno van den Bos - na een tip van Aliëtte Jonkers - betrapt op gebruik van verzonnen AI-citaten in blogposts over journalistiek. Onder meer NRC, Villamedia en The Irish Independent corrigeren zijn AI-fucks. Wat zijn de implicaties?https://www.netkwesties.nl:443/2348/ex-hoofdredacteur-nrc-en-standaard-onderuit.htmSun, 29 Mar 2026 11:44:00 GMT<p><a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Peter_Vandermeersch">Peter Vandermeersch</a> was journalist van De Standaard (1988-1999), daar tot 2010 hoofdredacteur, daarop tot 2019 hoofdredacteur van NRC en van 2019-2025 uitgever van Mediahuis Ierland. Sinds kort had hij een vrij rol als &lsquo;Fellow Journalism &amp; Society&rsquo; om<a href="https://www.netkwesties.nl/2319/ai-machinekamer-nieuws.htm"> journalistieke vernieuwing</a> te begeleiden. Mediahuis heeft Vandermeersch geschorst, een jammerlijk einde van een mooie loopbaan van een kleurrijke journalist.</p> <p><a href="https://mennovandenbos.nl/">Menno van den Bos</a>, freelance journalist<a href="https://dehypeisreal.substack.com/p/hoe-een-gelauwerd-journalist-met"> publiceert</a> op zijn eigen Substack de bevindingen van de AI-onjuistheden van Vandermeersch na zijn diepgaande onderzoek. Dat begon hij na een tip van collega freelancer<a href="https://www.aliettejonkers.nl/"> Ali&euml;tte Jonkers</a>. Hij vat zijn<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/19/hoe-een-journalist-uitglijdt-op-door-ai-verzonnen-citaten-a4923445?gift_token=4923445%7E1774537483%7EHun-N0tgRN6KwTGA3Zm7GA%7EpnEhWdnlNhhkN6m9wE9x1OPyzLTXwvd2HtiS5RPEBFM"> artikel in NRC</a> &ndash; krant van vrijdag 20 maart 2026 - samen. Kort:</p> <p>In 15 van de 53 blogposts van Vandermeersch staan citaten die niet staan in de genoemde bronnen.</p> <ul> <li>In &eacute;&eacute;n<a href="https://substack.com/redirect/f7a30706-0721-4fd4-842b-67c277ce17cb?j=eyJ1IjoidTExZ3AifQ.2IkzdN1U6Z0C9glF-8FV0TgAVkDmWpcjGYwhLzqwvk8"> artikel</a> voert Vandermeersch acht deskundigen uit een themanummer van Columbia Journalism Review op die niet in die uitgave staan.</li> <li>De oorzaak is het gebruik van AI-chatbots om teksten samen te vatten, met nepcitaten tot gevolg.</li> </ul> <p>Vandermeersch bekent schuld<a href="https://steady.page/en/journalistiekondervuur/posts/dd6e066f-36d2-4915-b3af-d9faa6174810"> op zijn Nederlandstalige Steady-blog</a>: &ldquo;Ik trek het boetekleed aan.&rdquo; En<a href="https://pressanddemocracy.substack.com/p/i-am-admitting-my-mistake"> op zijn Engelstalige Substack-uitgave</a>: &ldquo;I am admitting my mistake&rdquo; De kern:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Al doende heb ik ten onrechte woorden in de mond gelegd van mensen, terwijl ik die als parafraseringen had moeten formuleren. In een aantal gevallen ging het om mijn interpretatie van hun woorden. Dat was niet enkel onzorgvuldig, het was fout.</p> <p>Het is meer dan zuur dat ik de fout maakte die ik zelf uitentreuren beschrijf als ik collega&rsquo;s waarschuw voor de gevaren van AI: de taalmodellen zijn zo goed dat ze onweerstaanbare citaten produceren die je als auteur bij wijze van spreken niet kunt laten liggen. Natuurlijk had ik die zaken moeten controleren. De broodnodige &ldquo;human oversight&rdquo;, waarvoor ikzelf voortdurend pleit, schoot tekort.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>In NRC en Irish Independent</h3> <p>Met doorplaatsing van een artikel verscheen &eacute;&eacute;n van de onjuiste AI-citaten in een<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2025/12/17/in-2025-is-de-journalistiek-op-een-kantelpunt-beland-a4915413"> artikel in NRC van 17 december 2025</a>. (oorspronkelijke <a href="https://web.archive.org/web/20260308182357/https:/www.nrc.nl/nieuws/2025/12/17/in-2025-is-de-journalistiek-op-een-kantelpunt-beland-a4915413">opinie in Internet Archive</a>) Intro: &ldquo;Alleen wie AI omarmt &eacute;n investeert in eigen journalistiek onderzoek, houdt volgens Peter Vandermeersch grip op de werkelijkheid.&rdquo; De volgende correctie is toegevoegd door NRC:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Correctie (19-03-2026) In een eerdere versie van dit artikel stond een citaat van de Duitse ceo Mathias D&ouml;pfner van mediaconcern Axel Springer. Uit onderzoek van NRC blijkt dat deze uitspraak met AI is gegenereerd en om die reden is deze verwijderd.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De <a href="https://steady.page/en/journalistiekondervuur/posts/2e48d725-45d8-46e6-8a05-70ed46c38495">originele opinie</a> van VanderMeersch staat op de Nederlandstalige blogserie &ldquo;Journalistiek onder Vuur&rdquo;, met nog het citaat van D&ouml;pfner.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wat als technische vanzelfsprekendheid werd gepresenteerd, klonk voor uitgevers als de erkenning van een praktijk die jarenlang buiten beeld was gebleven: we stelen jullie journalistiek. Mathias D&ouml;pfner, topman van de Duitse uitgeverij Axel Springer,<a href="https://pressgazette.co.uk/platforms/mathias-dopfner-axel-springer-openai/"> formuleerde het treffend</a>: &ldquo;Kwaliteitsjournalistiek is het fundament waarop AI-bedrijven hun producten bouwen. Wie die fundering aantast, tast op den duur het hele bouwwerk aan.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Het citaat wordt dus toegeschreven aan een<a href="https://pressgazette.co.uk/platforms/mathias-dopfner-axel-springer-openai/"> artikel</a> op vakuitgave voor uitgevers PressGazette. &ldquo;Why Axel Springer CEO Mathias Dopfner made &lsquo;pact with the devil&rsquo; on generative AI&rdquo;. Het is een boeiend verhaal over de redenen voor de Springer-baas om een overeenkomst te sluiten met OpenAI voor gebruik van artikelen uit zijn kranten, tegen betaling.&rdquo;</p> <p>De gelijkluidende Engelstalige Substack-post<a href="https://pressanddemocracy.substack.com/p/journalism-is-at-a-crossroads"> Journalism is at a crossroads</a> van 22 december 2025 kwam<a href="https://www.independent.ie/opinion/comment/peter-vandermeersch-as-the-media-grapples-with-ai-lawsuits-and-increasing-distrust-we-must-commit-to-more-and-better-journalism/a124608824.html"> in The Irish Independent</a>, maar daar staat nu: &ldquo;Page not found - Sorry, looks like we couldn&#39;t find the page you were looking for.&rdquo;&nbsp; De column staat nog wel<a href="https://archive.ph/twDSt"> in Archive.ph</a> met als kop: &ldquo;As the media grapples with AI, lawsuits and increasing distrust, we must commit to more &mdash; and better &mdash; journalism&rdquo;</p> <p>De onjuiste passage:</p> <blockquote> <p>&ldquo;As Axel Springer CEO Mathias &shy;Dopfner put it: &ldquo;Quality journalism is the foundation on which AI companies build their products. Undermine the foundation, and sooner or later the entire structure collapses.&rdquo;</p> </blockquote> <p>The Irish Independent<a href="https://www.independent.ie/business/technology/mediahuis-suspends-former-irish-boss-peter-vandermeersch-after-he-admits-misuse-of-ai-in-new-role/a1006973704.html"> bericht wel over de kwestie en de schorsing</a>. Techredacteur<a href="https://www.linkedin.com/in/adrianweckler"> Adrian Weckler</a> wijdt er dit weekend<a href="https://www.independent.ie/business/technology/adrian-weckler-what-ai-hallucinations-are-and-how-they-can-fool-us-with-made-up-answers/a1340549329.html"> een commentaar</a> aan. Hangende een intern onderzoek zijn de ingezonden bijdragen van Vandermeersch <a href="https://www.independent.ie/business/technology/mediahuis-suspends-former-irish-boss-peter-vandermeersch-after-he-admits-misuse-of-ai-in-new-role/a1006973704.html">verwijderd</a>. In de Engelstalige pers <a href="https://www.theguardian.com/technology/2026/mar/20/mediahuis-suspends-senior-journalist-over-ai-generated-quotes">bericht The Guardian</a> over de zaak.</p> <h3>Villamedia ook</h3> <p>Vandermeersch schreef ook een <a href="https://www.nieuwsblad.be/binnenland/de-waarheid-ligt-onder-vuur-%E2%80%93-ook-bij-ons-peter-vandermeersch-roept-op-de-bedreiging-van-de-persvrijheid-niet-onbestraft-te-laten/101292985.html">opinie voor het Nieuwsblad op 31 oktober 2025</a>, ook een Mediahuis-uitgave. (<a href="https://www.noordhollandsdagblad.nl/extra/opinie-column/straffeloosheid-voor-misdrijven-tegen-journalisten-is-groeiend-gevaar-ook-in-nederland/101494721.html">bij Noord-Hollands Dagblad</a> en <a href="https://www.mediahuis.com/nl/straffeloosheid-voor-misdrijven-tegen-journalisten-is-groeiend-gevaar-ook-in-europa/">bij Mediahuis</a> en <a href="http://archive.ph">in Archive.ph</a> ): &ldquo;Straffeloosheid voor misdrijven tegen journalisten is groeiend gevaar, ook bij ons/ook in Nederland.&rdquo;</p> <p>Hierin staan geen citaten, wel: &ldquo;Wereldwijd werd 73 procent van de vrouwelijke journalisten online bedreigd, en &eacute;&eacute;n op de vier kreeg te maken met fysieke intimidatie.&rdquo; Daar vind ik gelukkig <a href="https://www.unesco.org/en/articles/unescos-global-survey-online-violence-against-women-journalists">een Unesco-bron</a> van. (Overigens is het een enqu&ecirc;te wat geen onderzoek is)</p> <p>Vakuitgave over journalistiek Villamedia heeft <a href="http://google.com/url?q=https://www.villamedia.nl/artikel/opinie-politici-ondermijnen-de-pers-van-mona-keijzer-tot-het-witte-huis&amp;sa=D&amp;source=docs&amp;ust=1774103516188295&amp;usg=AOvVaw0UZz4l1zKDOCSni2iYR1CQ">&eacute;&eacute;n bijdrage</a> van Vandermeersch doorgeplaatst, met drie citaten die hij toeschrijft aan een rapport van het Reuters Institute, maar door een AI-bot zelf zijn geformuleerd. &ldquo;Dit bericht is door Villamedia van een correctie voorzien. De citaten zijn bovendien uit de bijdrage verwijderd&rdquo;, schrijft hoofdredacteur Chris Helt.</p> <p>De opinie, afkomstig van de Nederlandstalige substack Journalistiek onder vuur,<a href="https://steady.page/en/journalistiekondervuur/posts/378ce958-df3c-4a20-bd79-cd012f1113be"> heeft als titel</a>: &ldquo;Politici ondermijnen de pers: van Keijzer tot het Witte Huis.&rdquo; Het blijkt te gaan om de volgende drie citaten:</p> <blockquote> <ul> <li>&ldquo;Some of the worst threats facing journalism today come from politicians who abuse their power to intimidate, discredit or silence reporters.&rdquo;</li> <li>&nbsp;&ldquo;Journalists are increasingly vilified by elected officials, often in gendered or racialised terms, as a way to undermine their legitimacy and discourage scrutiny.&rdquo;</li> <li>&ldquo;The best defence against political attacks is not silence, but journalism that consistently serves the public &ndash; even when those in power try to punish it.&rdquo;</li> </ul> </blockquote> <p>Dat alle drie citaten worden toegeschreven aan het rapport van Reuters Institute, wat impliceert dat Vandermeersch dit rapport grondig heeft gelezen. Dat geldt ook voor het artikel in PressGazette. De vraag is nu, en die stelt Villamedia niet: als je opzettelijk doet voorkomen alsof je een rapport grondig leest, door drie citaten via AI verschaft te gebruiken, is dat onbenul of bedrog? Fraude is opzet en bedoeld om jezelf te bevoordelen en anderen te benadelen. Daarvan is hier geen sprake, het eigen voordeel is de tijdwinst door gemakzucht.</p> <h3>Humor</h3> <p>Maar die nare vraag knaagt wel. Gelukkig heeft de hele affaire een hoog gehalte aan humor. Immers, Vandermeersch beschouwt niet enkel de toepassing van AI in lessen voor zijn collega&rsquo;s, maar voortdurend in relatie tot de kern van de journalistiek: hoe breng je de waarheid? En welke consequenties heeft dit voor de democratie? Ofschoon op de achtergrond speelt dat zijn uitgever Mediahuis <a href="https://www.netkwesties.nl/2319/ai-machinekamer-nieuws.htm">met AI effici&euml;nter wil gaan opereren</a>.</p> <p>Zo eindigt genoemde column over Mona Keijzer met:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het normaliseren van wantrouwen jegens de vrije pers is misschien wel het grootste gevaar voor de democratie van onze tijd.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Deze hele kwestie heeft een hoog gehalte van ironie omdat Vandermeersch steeds predikt over AI-toepassing en het journalistiek vertrouwen versus de rol in de democratie.</p> <p>En het is sneu voor Peter Vandermeersch dat hij hiervoor de praktijkleraar is geworden die hij niet wilde zijn. Maar zijn fouten vormen wellicht een belangrijker lespakket voor de volgers van de ex-hoofdredacteur dan de ruim vijftig blogs die hij als &lsquo;fellow&rsquo; publiceerde.</p> <p>Overigens is ook een belangrijke vraag: als gerenommeerde bronnen onwaarheden verspreiden en AI-bots nemen dit over, wie stopt dan de carrousel van missers die dreigt te ontstaan?</p> <h3>Twijfel aan NRC</h3> <p>Menno van den Bos citeert NRC zonder nader oordeel over de gepubliceerde opinie door NRC, het ging maar om &eacute;&eacute;n (geloofwaardig) citaat:</p> <blockquote> <p>&quot;&ldquo;NRC heeft strenge richtlijnen voor AI. De technologie gebruiken om tekst te genereren is een absolute no-go&rdquo;, zegt NRC-hoofdredacteur Patricia Veldhuis. &bdquo;Onze opinieredactie is hierop bij ingezonden stukken zeer alert, maar in dit geval blijkt een auteur toch in de fout te zijn gegaan. Wij zullen een correctie aan het stuk toevoegen.&rdquo;&rdquo;</p> </blockquote> <p>Echter, journalist Maarten Reijnders schreef in zijn <a href="https://substack.com/home/post/p-191682587">nieuwsbrief gisteren</a> het vermoeden dat NRC juist deze week, op 20 maart 2026, een <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/20/we-moeten-kiezen-ruimhartige-open-grenzen-of-een-verzorgingsstaat-a4922173">opinie over de verzorgingsstaat en immigratie</a> van <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Ehsan_Jami">Ehsan Jami</a> (Leefbaar Rotterdam en promovendus) publiceerde die met AI gemaakt is. Hij noemt de volgende twee zinnen:</p> <ul> <li>&ldquo;Solidariteit is geen abstract gebod, maar een relationeel fenomeen.&rdquo;</li> <li>&ldquo;Dat vertrouwen is geen vanzelfsprekendheid. Het is een moreel fundament.&rdquo;</li> </ul> <p>En meent: &ldquo;Bij het opinieartikel van Jami gaan bij mij alle alarmbellen af. En niet alleen vanwege de constructie in de hierboven geciteerde zinnen. Het hele stuk ademt GPT &ndash; en ik ben niet de enige die er zeker van is dat het stuk tot stand gekomen is met behulp van een prompt in ChatGPT.&rdquo; (Jami werkt aan een proefschrift</p> <p>Opnieuw is Ali&euml;tte Jonkers <a href="https://bsky.app/profile/aliettejonkers.nl/post/3mhla72yqg226">degene die alarm slaat</a>, net als bij Peter Vandermeersch:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Erger vind ik dat deze promovendus ervoor gekozen heeft om ChatGPT zijn stuk te laten schrijven. Het doet pijn aan mijn ogen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Ik vroeg om wederhoor bij de chef Opinie van NRC, Wouter van Noort, en Ehsan Jami zelf. Jami ontkent AI-gebruik:</p> <blockquote> <p>&quot;Het korte antwoord is nee, ik heb geen gebruik gemaakt van AI bij het schrijven van dit opiniestuk. Het stuk is door mijzelf geschreven en sluit aan op een denklijn waar ik mij al langer mee bezighoud in mijn werk en publicaties.&nbsp;Ik begrijp dat deze vraag in deze tijd sneller wordt gesteld, maar voor mij geldt dat dit soort opiniestukken juist voortkomen uit persoonlijke analyse en overtuiging.&quot;</p> </blockquote> <p>NRC geeft alle opinie-auteurs de AI-code mee. Het is niet eenvoudig om als AI-politie op te treden met opinies. We komen op het nare euvel van generatieve AI voor de cultuur: dat je voortdurend moet raden of een tekst, beeld om video met (overwegend) menselijk vernuft is gemaakt of dat de toegevoegde creativiteit van de AI-bot in feite de toon en daarmee deels ook inhoud bepaalt.</p> <p>Reijnders noemt het gevaar van gelijkvormigheid of sleetsheid van opinies die het gevolg kan zijn van&nbsp; veelvuldig gebruik van AI voor opinievorming. Maar, denk ik, AI kan ook helpen bij het beter formuleren van op zich originele gedachten. Het kan democratiseren: mensen die niet kunnen schrijven, kunnen dankzij AI beter meedoen in het debat. Zo lang ze nog weten wat de betekenis is van wat ze beweren.&nbsp;</p> <p>Vorig jaar ontdekte ik de eerste AI-fuck<a href="https://www.netkwesties.nl/1960/nrc-volkskrant-publiceerden-brieven-lezer.htm"> in de Volkskrant en in NRC met ingezonden brieven</a>. Pieter Klok, hoofdredacteur van de Volkskrant, legde verantwoording af. NRC deed dat niet. De<a href="https://www.nrc.nl/search/?size=10&amp;offset=0&amp;query=danny+schram%22"> brieven van &ldquo;Danny Schram, Den Haag&rdquo;</a> staan nog in het NRC-archief. Je kunt erom lachen dat een &lsquo;<a href="https://www.instagram.com/danzchram/">gemiddelde Nederlander</a>&rsquo; zo makkelijk herhaaldelijk kwaliteitskranten kon foppen. Was dit ook democratisering?</p> <h3>Vandermeersch als marketeer</h3> <p>Dat is een ander verhaal voor journalisten. Het brengen van waarheid is een voortdurende balanceer-act omdat Nederlandse journalistiek, anders dan gerenommeerde Amerikaanse kranten, wel beweert alles te checken, maar daar niet altijd aan toekomt. De term &lsquo;dubbelchecken&rsquo; is vooral theorie oftewel illusie. Om nog niet te spreken van de selectie van onderwerpen en het weglaten van feiten, die deels persoonlijk en (dus) arbitrair zijn.</p> <p>Zo doemt onontkoombaar de vraag op: waren stukken die Vandermeersch als journalist schreef, vooral die als correspondent in New York en in Parijs, steeds volkomen betrouwbaar? Het wordt zelden erkend, maar journalistiek is vaak wankel met weergeven, maar vooral weglaten van feiten en citaten. Net als in de (sociale) wetenschap experimenten niet herhaalbaar zijn, geldt dat ook voor journalistiek en het checken.</p> <p>Vandermeersch is een vaardige spreker en marketeer, en werd in 2007 in Belgi&euml; <a href="https://www.standaard.be/economie/peter-vandermeersch-marketeer-van-het-jaar/45090227.html">gekozen</a> tot Marketeer van het Jaar, een unicum voor een journalist. Hij mocht veelvuldig promotie voor NRC maken bij kletsshow DWDD, bijvoorbeeld voor het onderzoek naar de Snowden-files. Dat dit uiteindelijk <a href="https://www.netkwesties.nl/725/greenwald-hype-miskent-aard-spionage.htm">op een flop uitdraaide</a> was uiteraard ooit nog een onderwerp voor NRC noch DWDD. De lijn tussen waarheid(svinding) en marketing - als vorm van mooier voordoen dan de werkelijkheid (bedrog?) is vaak dun.&nbsp;&nbsp;</p> <p>De kwestie-Vandermeersch gaat niet over AI, maar over de eerlijke omgang door mensjes met de groter wordende AI-valkuilen. Ik heb er de afgelopen drie jaar tientallen keren voorgestaan, net als in het hele journalistieke leven met mensen die de zaken net iets te positief voor zichzelf schetsen.</p> <p>Kaf en koren scheiden is de kern van het vak, en elke journalist die integer haar werk probeert te doen, wordt er soms zwetend van wakker: &ldquo;Het zal toch niet waar zijn dat&hellip;?&rdquo;&nbsp;</p> <p>Eeuwige twijfel helpt ons meer dan zo zelfverzekerd zijn. Is dat de harde les van deze affaire?</p> <p>&nbsp;</p> Peter Vandermeersch wordt ongewild uitstekend praktijkleraarhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/dwdd Peter Vandermeersch.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2348/ex-hoofdredacteur-nrc-en-standaard-onderuit.htmStudenten worden vaak opgeleid voor functies waarin ze de mogelijkheden van AI handig en verstandig zullen moeten benutten. Deze vaardigheid zullen zij dus ook tijdens hun studie moeten aanleren.https://www.netkwesties.nl:443/2347/ai-hoeft-geen-bedreiging-zijn-voor-universitaire.htmSun, 29 Mar 2026 11:44:00 GMT<p>Studenten hebben massaal de weg gevonden naar AI. Scripties lijken steeds vaker geheel of gedeeltelijk<a href="https://www.volkskrant.nl/binnenland/hoogleraar-laat-ai-scriptie-begeleiden-het-is-onontkoombaar-dat-wij-een-kleinere-rol-krijgen~bb632c88/"> met behulp van ChatGPT</a> tot stand te zijn gekomen. Tentamenuitslagen dreigen besmet te raken. Het is begrijpelijk dat universiteiten nerveus worden.</p> <p>Een universitaire graad moet staan voor gedemonstreerde en geverifieerde kennis en vaardigheden. Als niet meer duidelijk is waartoe een afgestudeerde op eigen kracht in staat is, komt de maatschappelijke geloofwaardigheid van het stelsel onder druk te staan.</p> <p>De bezorgdheid is dus volstrekt legitiem. Maar de discussie blijft te vaak hangen bij verbieden en bestraffen.</p> <h3>Geen enkele zin</h3> <p>Studenten worden veelal opgeleid voor functies waarin ze geacht zullen worden alle mogelijkheden van de AI handig en verstandig te benutten. Dus die vaardigheid zullen zij tijdens hun studie moeten aanleren. Het heeft dus geen enkele zin hen bij dit nieuwe, spectaculaire instrumentarium weg te houden &ndash; als dat al zou lukken.</p> <p>Maar passieve verslaving aan de output van ChatGPT is natuurlijk voor een academicus onacceptabel. Juist in het AI-tijdperk is een heldere kern van eigen kennis en inzicht noodzakelijk. De vraag wat studenten zelf nog moeten kennen en kunnen is relevanter dan ooit, om de volgende redenen.</p> <p><em>1. Substanti&euml;le feitenkennis</em></p> <p>AI hallucineert. Feitenkennis is eerder belangrijker geworden met AI, dan minder relevant. Het is zeker niet gedaan met de rijtjes en de jaartallen uit het hoofd leren.</p> <p><em>2. Bronnenonderzoek</em></p> <p>Bestaan de aangehaalde publicaties werkelijk? Sluiten zij aan bij het betoog? Zijn zij correct ge&iuml;nterpreteerd? Deze academische kernverantwoordelijkheid kan niet worden uitbesteed aan een taalmodel.</p> <p><em>3. Logisch nadenken en redeneren</em></p> <p>Studenten moeten argumenten kunnen ontleden, aannames expliciet maken, causale verbanden onderscheiden van correlaties, en inconsistenties herkennen. Dat is nodig om goede &lsquo;prompts&rsquo; te maken, maar vooral om te controleren of AI stappen overslaat in de antwoorden of een conclusie trekt die niet volgt uit de premissen. Dit vermogen is de kern van academische vorming en kan niet worden uitbesteed.</p> <p><em>4. AI-geletterdheid</em></p> <p>Binnen elke studierichting zou tenminste &eacute;&eacute;n verplicht vak aan AI moeten worden gewijd, waarin de basis van de taal- en leermodellen wordt uitgelegd, waar de beschikbare tools worden behandeld inclusief hun actuele sterktes en zwaktes en waar de ethische en juridische regels worden uitgelegd.</p> <p>Dus moet de universiteit studenten ruim toegang bieden tot de beste en krachtigste technologie&euml;n. Wie deze vier elementen beheerst, is geen passieve gebruiker van AI, maar een competente eigentijdse professional.</p> <h3>Rol docent verandert</h3> <p>De spanning zit in de toetsing. Hoe stellen we vast wat studenten zelfstandig beheersen, zonder een systeem te cre&euml;ren dat onbetaalbaar of onuitvoerbaar wordt? Bij tentamens ligt een groot deel van de oplossing in het herwaarderen van inhoudelijke, schriftelijke toetsen in een hulpmiddelvrije omgeving. Geen multiple choice, maar redeneren en formuleren. Daarmee wordt de kunst van het zorgvuldig opschrijven in ere hersteld, en wordt goed zichtbaar wat een student zonder steun van AI kan.</p> <p>De paradox is dat AI vervolgens uitstekend kan helpen bij de correctie. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat AI inhoudelijke terugkoppeling kan genereren die niet onder doet bij de feedback die docenten zouden geven. Docenten blijven natuurlijk eindverantwoordelijk, maar hun tijdsinzet verschuift van routinematig nakijken naar kwaliteitsbewaking en inhoudelijke verdieping.</p> <p>Dat is effici&euml;nter en werkt in vele gevallen ook kwaliteitsverhogend, vooral bij grote groepen studenten waar de feedback van de docent vanwege werkdruk nu vaak zeer summier is.</p> <p>Bij scripties kan AI tijdens het proces royaal worden toegestaan &ndash; zoals dat ook in de latere beroepspraktijk het geval zal zijn. De controle verschuift naar het einde: een presentatie en een mondeling gesprek in een AI-vrije setting.</p> <h3>Mondelinge vaardigheid verbetert</h3> <p>Daar moet blijken of de student zijn eigen betoog werkelijk begrijpt. De student moet het eindgesprek laten voorafgaan door een videopresentatie die in een hulpmiddelvrije omgeving tot stand is gekomen.</p> <p>Zo wordt de mondelinge presentatie, altijd al een zwak punt bij Nederlandse studenten, nog eens extra geoefend &ndash; en het is een goede voorbereiding op het steeds populairder video-solliciteren. Deze combinatie &ndash; vrijheid in het leerproces, strikte verificatie op beslissende momenten &ndash; maakt het systeem beheersbaar.</p> <p>De angst van universiteiten is begrijpelijk. De waarde van het diploma moet behouden blijven. Maar angst leidt gemakkelijk tot controlemechanismen die kostbaar zijn en het onderwijs bureaucratiseren. De betere route is herontwerp: scherp defini&euml;ren wat zelfstandige kennisbeheersing betekent en de toetsing daarop richten, met slimme inzet van AI waar deze de effici&euml;ntie en consistentie verhoogt.</p> <p>AI ondermijnt het universitaire onderwijs niet. Zij dwingt de universiteit om helderheid te verschaffen over de inrichting van deze kerntaak &ndash; en om die taak effici&euml;nt vorm te geven.</p> <p><em><a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Alexander_Rinnooy_Kan">*) Alexander Rinnooy Kan</a> was onder meer rector magnificus van Erasmus, voorzitter van ING en de SER en D66-senator.<a href="https://www.linkedin.com/in/marcsalomon"> Marc Salomon</a> is<a href="https://www.uva.nl/en/profile/s/a/m.salomon/m.salomon.html"> voorzitter van de business school</a> van de UvA en hoogleraar Decision Science. Een versie van dit opinie-artikel verscheen eerder bij de Volkskrant</em></p> <p><em>*) Beeld:&nbsp;<a href="http://hdl.handle.net/10648/ad663428-d0b4-102d-bcf8-003048976d84">Nationaal Archief</a>,&nbsp;Bart Molendijk / Anefo, bezetting Vrije Universiteit, 1987</em></p> <p>&nbsp;</p> Binnen elke studierichting vak AI-geletterdheid toevoegenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Collegezaal bezetting.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2347/ai-hoeft-geen-bedreiging-zijn-voor-universitaire.htmMoeten we werkgevers die werknemers stiekem bespioneren met camera’s en geluidsopnames een poosje in de cel zetten?https://www.netkwesties.nl:443/2346/werknemers-bespieden-schaduwregering.htmThu, 26 Mar 2026 12:53:00 GMT<h3>Schulden en persoonsgegevens</h3> <p>Onder de kop &ldquo;AP roept kabinet op tot actie bij aanpak schuldenproblematiek&rdquo; meent de AP zich te moeten<a href="https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/ap-roept-kabinet-op-tot-actie-bij-aanpak-schuldenproblematiek"> bemoeien met het oplossen ervan</a> met een &ldquo;aantal concrete maatregelen waarmee het huidige kabinet de &lsquo;vroegsignalering&rsquo; kan verbeteren&rdquo;.</p> <p>Dit behelst dat verhuurders, drinkwater- en energieleveranciers en zorgverzekeraars gemeenten mogen waarschuwen als klanten langere tijd wanbetaler zijn. De AP meent:</p> <blockquote> <p>&ldquo;We zien steeds vaker voorbeelden die buiten de wet vallen. Bijvoorbeeld mensen die al bij de minste of geringste betalingsachterstand onaangekondigd iemand van de gemeente thuis aan de deur krijgen. Dat kan schrikken zijn. Mensen begrijpen die vorm van overheidsbemoeienis ook lang niet altijd. Misschien zijn er ook kinderen bij die zich afvragen wat er aan de hand is.Of je buren.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De AP adviseert onder meer: neem bij het doorgeven van signalen vrijwilligheid als uitgangspunt, want &#39;vroegsignalering&#39; mag niet leiden tot het opdringen van hulp. Voorkom dat een kleine betalingsachterstand wordt geschaard onder &lsquo;vroegsignalering&rsquo;. En informeer mensen die in aanraking komen met vroegsignalering van tevoren.</p> <h3>Witwassen leidt tot &lsquo;discriminatie&rsquo;</h3> <p>Actievoerder en ex-DNB-medewerker Simon Lelieveldt<a href="https://www.linkedin.com/posts/hrifeu_opinie-de-rekenkamer-ziet-wat-de-minister-activity-7440384659311624192-hSlh"> meent</a> in een<a href="https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-de-rekenkamer-ziet-wat-de-minister-niet-wil-zien-dat-banken-discrimineren~b80e38a0/"> opiniestuk in de Volkskrant</a> dat er opgetreden moeten worden tegen discriminatie die ontstaat bij het bestrijden van het witwassen.</p> <p>Immers, de Algemene Rekenkamer publiceerde een<a href="https://www.rekenkamer.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2026/03/11/gevolgen-groot-opbrengsten-onbekend---onderzoek-naar-de-anti-witwasaanpak-in-de-bankensector/rapport-gevolgen-groot-opbrengsten-onbekend-p.pdf"> kritisch rapport</a> over het Nederlandse anti-witwasbeleid. Transacties van mensen met een buitenlandse naam worden door banken veel vaker als &lsquo;ongebruikelijk&rsquo; gemeld bij de politie dan transacties van klanten met een Hollandse achternaam.</p> <p>Lelieveldt spreekt met zijn stichting Human Rights in Finance.EU vaak mensen die <a href="https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/aangifte-geboorte-en-naamskeuze-kind/vraag-en-antwoord/achternaam-kind-kiezen">een andere achternaam kiezen</a> opdat ze niet door de bank geweigerd of gemeld worden.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Terwijl De Nederlandsche Bank al in 2022 <a href="https://www.dnb.nl/media/2ambmvxt/van-herstel-naar-balans.pdf">adviseerde</a> om over te gaan op alleen melden van verdachte transacties. De Nationaal Co&ouml;rdinator tegen Discriminatie <a href="https://www.bureauncdr.nl/actueel/nieuws/2025/07/10/nieuwe-anti-witwasaanpak-noodzakelijke-koerswijziging-maar-risicos-op-discriminatie-blijven-bestaan">schaarde</a> zich vorig jaar hierachter. Toch weigert het ministerie van Financi&euml;n dit te doen&hellip;</p> <p>De kern van dit probleem zit in hoe banken transacties monitoren. Zij lezen berichten in het overschrijvingsveld &ndash; die onder het briefgeheim zouden moeten vallen &ndash; en gebruiken ten onrechte die informatie om algoritmisch te bepalen of iets &lsquo;ongebruikelijk&rsquo; is.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Verzet tegen Digital Omnibus</h3> <p>Europese actiegroep<a href="https://edri.org/our-work/the-digital-omnibus-a-step-back-from-the-brink-but-the-risks-remain/"> EDRi voert oppositie</a> tegen de herziening van de AVG en ePrivacy richtlijn die de Europese Commissie voorstelt in de Digital Omnibus. Uit een<a href="https://netzpolitik.org/wp-upload/2026/02/Presidency-compromise-text-on-Omnibus-VII-%E2%80%93-Digital-GDPR-P2B.pdf"> uitgelekt ontwerp van de eerste compromistekst</a>, gedateerd 20 februari 2026, blijkt volgens EDRi dat de meerderheid van de lidstaten gedeeltelijk afstand neemt van de versoepelingen van de AVG en ePrivacy richtlijn.</p> <p>Zo zijn de wijzigingen in de definitie van persoonsgegevens geschrapt. Ook is de poging om de definitie van wetenschappelijk onderzoek en daartoe gerechtvaardigd gebruik van persoonsgegevens uit te breiden, geschrapt.</p> <p>Het voorstel om artikel 22 &ndash; een van de belangrijkste waarborgen van de AVG tegen schadelijke geautomatiseerde besluitvorming &ndash; af te zwakken, is niet langer aanwezig. Ook de wens van de Europese Commissie om gepseudonimiseerde gegevens opnieuw te defini&euml;ren, komt er niet meer in voor.</p> <p>Het is nog steeds de voorbereidende fase, maar hoe dan ook zal de Digital Omnibus als geheel het waarschijnlijk niet redden.</p> <h3>Foutje, bedankt: binnen met Clickfix</h3> <p>Hackers bemachtigden bij de gemeente Epe via een interne server 600.000 bestanden, samen goed voor ruim 800 gigabyte aan data, met heel veel persoonsgegevens.</p> <p>Er is gebruikgemaakt van een snel oprukkende software onder de naam<a href="https://www.tesorion.nl/posts/analyse-clickfix-malware"> ClickFix</a>. Bij deze online social engineering krijgt een gebruiker een foutmelding met de vraag om te klikken om een herstelscript uit te voeren. En dan vindt de infectie met malware plaats.</p> <p><a href="https://www.epe.nl/datalek-gemeente-epe">Gemeente Epe zegt</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Er zijn ook bestanden met persoonsgegevens, zoals namen en adressen gelekt. Alleen weten we nog niet precies welke persoonsgegevens en van wie. Zodra meer specifieke informatie bekend is, informeren wij de betrokkenen per brief. Helaas weten wij op dit moment nog niet wanneer dit is.&rdquo;</p> </blockquote> <p>En ook:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Direct na de melding op donderdag zijn er technische maatregelen genomen om de inbraak te stoppen en de systemen weer veilig te maken.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dat eerste leidt tot vragen: ze stelen je huisraad of auto, en dan is het gebeurd. Kun je een &ldquo;inbraak stoppen&rdquo; als het om data gaat?</p> <h3>Baas luistert mee op het toilet</h3> <p>Op BusinessWise, een advertorial-fuik van DPG Media, staat een redactioneel verhaal<a href="https://www.businesswise.nl/hr/camera-s-bij-de-koffiehoek-en-toiletten-waar-ligt-de-grens-met-het-bespieden-van-personeel~aa7701e"> over camera&rsquo;s op het werk</a> waar je niet vrolijk van wordt. Belangrijkste woordvoerder is Kees de Vos van vakbond CNV, initiatiefnemer van<a href="https://www.cnv.nl/themas/veilig-en-gezond-werken/werk-en-privacy/cameras-op-de-werkvloer/"> meldpunt Camera op de werkvloer</a>.&nbsp; Hier kwamen aanvankelijk tot dertig meldingen per jaar binnen, nu 125. Sinds de opening in 2018 in totaal ruim vierhonderd.</p> <p>Het begint met een<a href="https://www.ad.nl/werk/steeds-meer-bazen-bespieden-personeel-er-hangen-cameras-richting-de-koffiehoek-en-de-wc~a6a59888/"> citaat van het AD</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Recent heb ik van de eigenaresse van de winkel waarvoor ik werk te horen gekregen dat ik per direct ander werk kan gaan zoeken. Via de camera in de winkel heeft ze een gesprek opgevangen dat ik had met mijn enige collega, waarin ik mijn onvrede uitsprak over hoe het er hier aan toe gaat. Ze vertelde dat zij de camerabeelden alleen had bekeken, omdat ze wilde checken of de ventilatoren wel functioneerden.&rsquo;&rsquo;</p> </blockquote> <p>Nog eentje uit het krankzinnigengesticht:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Bij ons bedrijf hangen camera&rsquo;s met microfoons en onze werkgever kijkt de beelden vanuit huis en probeert ieder gesprek mee te luisteren&rsquo;, geeft een fietsenmaker aan. &lsquo;Dat weet ik doordat hij met informatie komt die ik zelf duidelijk heb uitgesproken. Hij kon dit niet weten, want ik was alleen met een andere collega.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dag mag allemaal niet zomaar, maar overtredingen leiden niet tot de nodige celstraffen voor de werkgevers. Of omdraaien: werknemers die de baas thuis in de gaten houden?</p> <p>Wel zijn er werkgevers die geschrokken reageren op de mededeling dat dit niet mag en hun camera verwijderen.</p> <h3>Tegen de naaktbeelden van Grok</h3> <p>Donderdag 12 maart diende het kort geding van Offlimits tegen Grok en X en<a href="https://www.rtl.nl/nieuws/economie/artikel/5576860/x-grok-voor-de-rechter-amsterdam-om-ai-gegenereerde-kinderporno"> RTL berichtte erover</a>. Tijdens het kort geding eiste Offlimits, met steun van Fonds Slachtofferhulp, per direct een verbod van de uitkleed-optie die Grok biedt.</p> <p>De AI-chatbot Grok maakt het mogelijk om met verwerkte foto&rsquo;s van (ook minderjarige) personen deze deels of geheel te ontkleden, en beeldmateriaal van seksueel misbruik van minderjarigen te genereren en verspreiden. Beide zijn strafbaar. De dagvaarding van advocaat Otto Volgenant is<a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/20260224%20Boekx%20dagvaarding-geredigeerd-kg-grok-en-x.pdf"> openbaargemaakt</a> inclusief aanstootgevende voorbeelden</p> <p>Op Kamervragen van Barbara Kathmann over de kwesties<a href="https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2026D12015&amp;did=2026D12015"> antwoordt de regering</a> onder meer dat de Europese Commissie aan zet is met handhaving van de Digital Services Act ten opzichte van X/Grok, maar</p> <blockquote> <p>&ldquo;&hellip;wordt bezien of het wenselijk en haalbaar is het aanbieden van de applicaties zelf te verbieden, nationaal dan wel Europees. In dat kader hebben met verschillende stakeholders en experts, waaronder ook medewerkers van de politie en het OM, gesprekken plaatsgevonden. Voordat een inhoudelijke positie bepaald wordt, is verdere studie nodig.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>&lsquo;Meta speelt met encryptie&rsquo;</h3> <p>Meta neemt langzaam afscheid van end-to-end description zo<a href="https://www.platformer.news/instagram-encryption-meta-whatsapp/"> meent Casey Newton op zijn Platformer</a>. Hij vond dat directe onderlinge berichten tussen gebruikers van Instagram niet langer versleuteld worden.</p> <p>Newton vroeg Meta om opheldering en kreeg als antwoord: &ldquo;Er waren maar heel weinig mensen die ervoor kozen om end-to-end-versleutelde berichten in DM&rsquo;s te gebruiken, dus we schrappen deze optie de komende maanden van Instagram. Wie toch berichten met end-to-end-versleuteling wil blijven versturen, kan dat eenvoudig doen via WhatsApp.&rdquo;</p> <p>Dus geen probleem, zou je zeggen. Maar Newton vertrouwt Meta niet meer: &ldquo;Laten we duidelijk zijn: dit is de eerste keer dat een groot platform versleutelingsmaatregelen terugdraait, en dat is een zorgwekkend teken voor de toekomst van priv&eacute;communicatie&hellip;</p> <p>De waarheid is dat E2EE vanaf het begin al controversieel was binnen Meta. Monika Bickert, hoofd contentbeleid van Meta, waarschuwde voor ernstige gevolgen als iedereen zich veilig waant om van alles en nog wat (lees: kinderporno) te versturen.</p> <p>Maar er is geen signaal dat de versleuteling van WhatsApp op het spel staat</p> <h3>Chatbots studeren voor dokter</h3> <p>Onder de kop &ldquo;Chatbots met kunstmatige intelligentie willen je medische gegevens. Wees voorzichtig&rdquo;<a href="https://www.nytimes.com/2026/03/12/technology/personaltech/microsoft-copilot-health-ai-chatbots.html"> bericht New York Times</a> dat Big Tech het heeft voorzien op je gezondheidsdata in ruil voor &ndash; gevraagd of ongevraagd gezondheidsadvies:</p> <p>Microsoft bracht deze week een tool waarmee gebruikers medische dossiers van verschillende zorgverleners kunnen delen met Copilot. Deze dossiers kunnen vervolgens worden gecombineerd met fitness-data, zoals van een Apple Watch. Na analyse van alle informatie geeft de chatbot de gebruiker een overzicht van de mogelijke maatregelen om de gezondheid te verbeteren.</p> <p>Eerder sloegen Amazon, OpenAI en Anthropic dit pad al in met Health AI, ChatGPT Health en Claude for Healthcare</p> <p>Hier het filmpje van<a href="https://www.youtube.com/watch?v=61JHf0K1zKc&amp;t=52s"> Microsoft over Copilot Health</a>. Het is voor onze eigen bestwil, de hele wereld wordt gezonder.</p> <h3>Ron de Santis versus zijn Donald T.</h3> <p>Leuker kunnen we het niet krijgen: Voor alle strijders tegen Big Tech, zoals<a href="https://www.linkedin.com/feed/?highlightedUpdateUrn=urn%3Ali%3Aactivity%3A7439699471334064128&amp;highlightedUpdateType=SHARED_BY_YOUR_NETWORK&amp;origin=inapp&amp;showCommentBox=true"> Brenno de Winter</a> en<a href="https://www.linkedin.com/feed/?highlightedUpdateUrn=urn%3Ali%3Aactivity%3A7439699471334064128&amp;highlightedUpdateType=SHARED_BY_YOUR_NETWORK&amp;origin=inapp&amp;showCommentBox=true"> Eric Smit</a> en<a href="https://www.linkedin.com/feed/?highlightedUpdateUrn=urn%3Ali%3Aactivity%3A7439699471334064128&amp;highlightedUpdateType=SHARED_BY_YOUR_NETWORK&amp;origin=inapp&amp;showCommentBox=true"> Bert Hubert</a>. Er valt nog wat te lachen:</p> <p>Florida is er niet in geslaagd om een ingrijpend wetsvoorstel te behandelen dat bedoeld was om de macht van kunstmatige intelligentie en haar aanbieders aan banden te leggen.</p> <p>Het aannemen van de A.I. Bill of Rights mislukte volgens New York Times ondanks dat gouverneur Ron DeSantis, toch een Trumpiaan in onze ogen, de wet maandenlang had voorbereid.</p> <p>Ron rekende buiten de grote oranje verlichte geest zelve. De Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden van Florida weigerden het wetsvoorstel in behandeling te nemen vanwege de voorkeur van Trump om de tech-industrie vrij baan te geven.</p> <p>De afgelopen weken heeft het Witte Huis aan wetgevers in alle staten laten weten dat ze met de pootjes van AI moeten afblijven.</p> <p>Het wetsvoorstel zou onder andere bedrijven hebben verplicht om bekend te maken wanneer ze A.I.-chatbots gebruiken om met consumenten te communiceren, en het gebruik van de technologie in erkende geestelijke gezondheidszorg hebben verboden.</p> <p>(Dat laatste betekent wellicht dat Trump later zelf een behandeling via AI zal krijgen.)</p> <h3>BTW-inning toch naar Amerikaanse Fast</h3> <p>De Belastingdienst wijkt niet af van het plan om met Fast Enterprises in de VS in zee te gaan,<a href="https://tweakers.net/nieuws/245872/belastingdienst-onderzoekt-opties-voor-beperken-risicos-amerikaans-btw-systeem.html"> aldus Tweakers</a>. Dit ondanks de<a href="https://berthub.eu/articles/posts/btw-as-an-american-service/"> waarschuwing</a> van Bert Hubert dat de hele BTW-inning stil komt te liggen als het Donald Trump behaagt zijn lange arm te gebruiken als chantagemiddel. Of dat alle gegevens van BTW-plichtigen te grabbel worden gegooid.</p> <p>Staatssecretaris van Financi&euml;n, Eelco Eerenberg, laat wel weten dat er onderzoek wordt gedaan om de risico&#39;s te beperken, zo schrijft hij in <a href="https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2026Z05312&amp;did=2026D12169">een brief aan de Tweede Kamer</a> dat hij begrijpt dat de aanbesteding van het omzetbelastingsysteem <a href="https://tweakers.net/nieuws/245164/trump-kan-ervoor-zorgen-dat-nederlandse-staat-geen-btw-inkomsten-binnenkrijgt.html">aan het Amerikaanse Fast Enterprises</a> vragen oproept inzake digitale autonomie. Echter, de modernisering van dit veertig jaar oude systeem kan niet wachten, want het onderhoud wordt te duur en de benodigde kennis schaars. Bovenal: het contract met Fast is al ondertekend, en opzeggen zou heel duur gaan uitpakken.</p> <h3>Massaclaim Google op sterk water</h3> <p>Het is geprobeerd en helaas niet gelukt. De Stichting Bescherming Privacybelangen (waar de Consumentenbond mee samenwerkt) heeft de rechtbank drie keer gevraagd om de rechtszaak voor de massaclaim tegen Google verder te laten gaan en geprobeerd om een tussentijds hoger beroep te mogen voeren. De rechtbank wees deze verzoeken af.&nbsp;</p> <p>De zaak ligt nu ruim een jaar stil. Dat komt doordat het Europese Hof van Justitie eerst vragen moet beantwoorden in een andere privacyzaak, tegen Amazon. In afwachting van die antwoorden heeft de rechtbank de Google Claim tijdelijk stilgelegd.&nbsp;</p> <p><a href="https://www.consumentenbond.nl/acties-claims/nieuws/2026/geen-hoger-beroep-google-claim">Volgens SBP en de Consumentenbond</a> moeten Nederlandse consumenten hierdoor onnodig lang wachten. Maar ja, we moeten toch eerst weten of het Europese Hof vindt dat je kunt eisen dat immateri&euml;le schade van AVG-schending mogelijk is.</p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 12, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/zON 164 20240720.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2346/werknemers-bespieden-schaduwregering.htmIn Europa maken we ons volop zorgen over onze digitale afhankelijkheid van Amerikaanse big techbedrijven. Maar in plaats van op regelgeving in te zetten, kunnen we veel leren van de gedragseconomie.https://www.netkwesties.nl:443/2345/digitale-autonomie-is-ook-geholpen-bij.htmSun, 29 Mar 2026 11:44:00 GMT<p>Donald Trumps dreiging Groenland in te nemen, de verkoop van DigiD&rsquo;s cloudbedrijf Solvinity aan de Amerikanen, de overstap van de Belastingdienst naar Microsoft: iedereen heeft het over digitale autonomie, maar de praktijk zegt iets anders.</p> <p>De kernvragen luiden: hoe worden we minder afhankelijk van Amerikaanse techbedrijven? Hoe cre&euml;ren we meer ruimte voor Europese alternatieven?</p> <p>Op deze vragen werd de afgelopen weken een waaier aan oplossingen gepresenteerd voor vermindering van onze digitale afhankelijkheid. De meeste voorstellen gaan vooral over wet- en regelgeving. Zo is er een voorstel om een Nederlandse cloud te bevoordelen of een rijkscloud te subsidi&euml;ren. Een ander voorstel richt zich op Amerikaanse techbedrijven die zich aan Europese soevereiniteitsregelgeving moeten houden.</p> <p>Het verbaast ons dat de eenvoudigste, goedkoopste en effectiefste oplossing niet wordt genoemd: nudging, een bewezen instrument uit de gedragseconomie om gewenst gedrag te stimuleren. Denk aan het plaatsen van groente op ooghoogte in de supermarkt. Laten we nudging ook inzetten voor digitale groente.</p> <h3>Traag en complex</h3> <p>Het opstellen en het veranderen van regels en wetten lijken logische antwoorden, maar zijn in de praktijk traag, complex en geopolitiek risicovol. Totstandkoming van Europese Unie-wetgeving kost jaren en kan botsen met regels van de Wereldhandelsorganisatie over gelijke markttoegang. Bovendien liggen tegenmaatregelen vanuit de Verenigde Staten voor de hand. Recent werden bijvoorbeeld plannen voor een Europese big techbelasting geschrapt onder druk van het handelsakkoord met de VS.</p> <p>Er is een eenvoudigere en direct toepasbare route: verlaag de overstapdrempels naar Europese alternatieven. Door informatie beter beschikbaar te maken, vergelijkingen te organiseren en verborgen kosten te openbaren.</p> <p>Dit is een toepassing van de lessen uit de gedragseconomie: niet verbieden of afdwingen, geen overheidsinterventie via wetgeving, maar de keuzearchitectuur zo inrichten dat alternatieven praktisch en aantrekkelijk worden.</p> <h3>E&eacute;n vrijwilliger</h3> <p>Voor veel organisaties en bedrijven is het simpelweg te tijdrovend om zelf Europese alternatieven te zoeken en te vergelijken. Het gaat dan over het hoe, wat, waar en met wie. De veelgenoemde website<a href="https://european-alternatives.eu/"> European-alternatives.eu</a>, op het oog d&eacute; pagina over digitale Europese alternatieven, wordt gerund door &eacute;&eacute;n vrijwilliger.</p> <p>Bovendien, de bakker om de hoek of een gemeente heeft lang niet het volledige pakket van hyperscalers nodig. Een combinatie van gespecialiseerde Europese tools volstaat vaak prima. Maar dan moet je wel weten welke combinatie je nodig hebt in een snel veranderende markt. Denk aan platforms waar organisaties hun huidige software kunnen invoeren en direct Europese alternatieven krijgen voorgeschoteld, inclusief concrete vervolgstappen en hulplijnen.</p> <p>Bij nudging is het heel belangrijk om de zogenaamde default, oftewel de standaardkeuze, goed te maken. Een bepaalde default wordt namelijk heel vaak &lsquo;sticky&rsquo;. De mens houdt niet van verandering en de mens houdt ook zeker niet van keuzestress. Kijk naar de discussie over voorge&iuml;nstalleerde browsers, waarbij vroeger eerst jarenlange rechtszaken zijn geweest over het koppelen van Internet Explorer aan Windows en later van Google Chrome als standaardbrowser in Android op mobiel.</p> <h3>Het goede voorbeeld</h3> <p>Een logische consequentie daarvan is dat men voortaan de Europese alternatieven als default plaatst. Dus niet &lsquo;Microsoft, tenzij&rsquo;, maar een &lsquo;Europees alternatief, tenzij&rsquo;. Het Europese alternatief wordt de default en daarmee vergroot je ook de frictie voor het niet Europees alternatief, omdat er dan extra verantwoording afgelegd moet worden.</p> <p>Sociale bewijslast, ook wel social proof genoemd, speelt evenzeer. De gemeente Amsterdam maakte bekend pas in 2035 digitaal autonoom te willen zijn. De Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein stapte echter recent al uit de Microsoft Cloud. Er zou een live dashboard opgetuigd kunnen worden onder een noemer zoals Overheden op Europese Cloud.</p> <p>Wanneer een IT-manager ziet dat 60 procent van de buurgemeenten al een Europees alternatief gebruikt, verlaagt dit de drempel en angst voor het onbekende. Psychologisch onderzoek laat zien dat mensen eerder voor het juiste kiezen wanneer anderen hen voorgingen. Denk aan een bordje waarop staat dat 80 procent van de gasten handdoeken in een hotelkamer hergebruikt.</p> <h3>Onzichtbare kosten</h3> <p>Tot slot telt transparantie over onzichtbare kosten. Wie Amerikaanse en Europese techbedrijven tegen elkaar afzet qua prijs, moet de afhankelijkheid van de VS meerekenen.</p> <p>Ons argument is dat de empirische literatuur over nudging gebruikt kan worden om Europese gebruikers en overheden met zachte hand in de richting van de Europese alternatieven te duwen.</p> <p>Natuurlijk lost nudging niet alles op. Zo moeten we ook waarborgen dat Europese IT-groeibedrijven Europees blijven, bijvoorbeeld door<a href="https://www.netkwesties.nl/2246/zo-voorkomen-we-digid-en-mijnoverheid.htm"> steward ownership</a>. Digitale autonomie ontstaat niet louter door wetgeving en strategie. Duwtjes in de goede richting kunnen een groot effect hebben. Door nu nudging toe te passen kunnen we de stap zetten van mooie woorden naar daadwerkelijke onafhankelijkheid.</p> <p><em>*)<a href="https://www.netkwesties.nl/profiel/3881/bernold-nieuwesteeg.htm"> Bernold Nieuwesteeg</a> is rechtseconoom en<a href="https://www.linkedin.com/in/michaelfaure/"> Michael Faure</a> emeritus-hoogleraar rechtseconomie. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Het Financieele Dagblad</em></p> <p><em>**)&nbsp;Photo by <a href="https://unsplash.com/@diamondrehabthailand?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Diamond Rehab Thailand</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-person-pouring-a-bottle-of-wine-into-a-glass-Fd78aq97KFE?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></em></p> <p>&nbsp;</p> Aan de vraagkant de afhankelijkheid van big tech verminderenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Verslaving diamond-rehab unsplash.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2345/digitale-autonomie-is-ook-geholpen-bij.htmZivver werd in 2025 met 11.000 klanten voor beveiligde e-mail in vooral overheid, rechtspraak en zorg overgenomen door het Amerikaanse Kiteworks. En kreeg de volle laag door onthullingen van Follow the Money over onveiligheid. Wederhoor woog nauwelijks mee. Nuance is saai, dus lees dit verhaal niet.https://www.netkwesties.nl:443/2335/hoe-maildienst-zivver-verdacht-gemaakt.htmThu, 26 Mar 2026 12:53:00 GMT<p>(foto: Zivver-chefs Wouter Klinkhamer en Rick Goud)</p> <h3>Samenvatting</h3> <p>Bij de <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis_van_het_internet">opbouw van &lsquo;Het Internet&rsquo;</a> door de wetenschap, met een <a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/25%20jaar%20internet%20in%20Nederland.pdf">bijdrage van Nederland</a>, is een evenwicht gevonden tussen openheid en gemak versus veiligheid en privacy. Dus het net is niet 100 procent veilig. Grote bedrijven hebben lagen toegevoegd voor veiliger communicatie, vaak ommuurde tuinen zoals sociale media. (Vergeten: KPN&rsquo;s nationale internet, <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Het_Net">Het Net</a>) Of met end-to-end encryptie zoals met Signal en WhatsApp zodat niemand berichten kan onderscheppen; waar echter mensen nog fouten maken met verzending en &lsquo;delen&rsquo;.</p> <p>Echter, het open protocol voor e-mail is technisch niet veilig en gebruikers maken evenzeer veel fouten. Voor gevoelige mails, zoals justitieel of medisch, is dat funest. Het Nederlandse Zivver biedt beveiliging van mail tegen zwaktes van machines en mensen. Dat is geen end-to-end encryptie want Zivver moet de inhoud van de berichten en verzending controleren. Dat doet een computer met de krachtigste beveiliging.</p> <p>Dit was reden voor Follow the Money om de overname van Zivver door het Amerikaanse Kiteworks als een onaanvaardbare toename van onveiligheid te bestempelen. Dat gaat onder invloed van de politieke discussie over &lsquo;soevereiniteit&rsquo;: onze data op Amerikaanse computers zijn altijd onveilig. Zivver vindt de berichtgeving tendentieus en ongegrond, en is van mening dat overname door Kiteworks de beveiliging verbetert.</p> <p>En passant suggereerde Follow the Money een groot risico voor lekken van gevoelige data naar Isra&euml;l vanwege managers van Kiteworks die voorheen voor geheime dienst Unit8200 werkten, wat Zivver als &lsquo;discriminatie&rsquo; betitelt.</p> <h3>Follow the Money</h3> <p>In juni 2025 werd de overname van Zivver door Kiteworks<a href="https://www.netkwesties.nl/2099/politie-overtreedt-wet-zivver-verkocht.htm"> bekend</a>. Vraagtekens over veiligheid inzake Amerikaanse vorderingen werden direct, maar beknopt<a href="https://www.binnenlandsbestuur.nl/digitaal/amerikaans-bedrijf-koopt-aanbieder-veilige-communicatie"> gepareerd</a>. In september luidde Follow The Money<a href="https://www.ftm.nl/artikelen/vertrouwelijke-zaken-te-grabbel-na-overname-zivver-door-kiteworks?utm_medium=social&amp;utm_campaign=sharebuttonleden&amp;utm_source=linkbutton&amp;share=Ikqdciwek0eBPHjYihLVj8w9Wa2H5oG%2FF0c7AcuMoQzOoW5XfNEWQ4LPB%2FDN"> de noodklok</a>, wat we in een wekelijks journaal<a href="https://www.netkwesties.nl/2159/zivver-niet-meer-betrouwbaar-nieuwsgierige.htm"> overnamen</a>, maar tussen aanhalingstekens: &ldquo;Overname Zivver brengt vertrouwelijke data naar VS en Isra&euml;l.&rdquo;</p> <p>Inhoudelijk komen we daarop onderstaand uitgebreid terug, in een vraaggesprek &lsquo;s morgens vroeg in Sassenheim op 2 maart 2026, met oprichters Rick Goud en Wouter Klinkhamer. Eerst even die mediastorm. Follow the Money handelt in onthullingen. Daar horen bronnen bij die de hypothese van het kwaad bevestigen.</p> <p>Eerste expert voor dit artikel was Bert Hubert, een verklaard activist tegen Amerikaanse overnames. Technisch-juridisch deugt de overname volgens hem uiteraard niet. De tweede bron was Hugo Vijver die stelt:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Gezien de banden tussen Zivver, Kiteworks en Eenheid 8200 is de kans dat er g&eacute;&eacute;n data naar Isra&euml;l gaan wat mij betreft nul. Denken dat dit niet zo is, is totaal na&iuml;ef.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Bewijs ontbreekt, de insinuatie is dat dit gezien de (ex)Isra&euml;lische directie van ex <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Eenheid_8200">Unit8200</a>-agenten (ceo Jonathan Yaron en Yaron Galant, Amit Toren en Uri Kedemander) absoluut zo is.&nbsp;</p> <p>De derde bron van Follow the Money is Matthijs Koot die inhoudelijk van wanten weet over beveiliging, net als waarschijnlijk de twee ingeschakelde cybersecurity-experts maar die zijn anoniem. Dit resulteerde in de volgende lead van het verhaal:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Met de overname van een Amsterdams databeveiligingsbedrijf kwam vertrouwelijke communicatie over veel Nederlanders in Amerikaans-Isra&euml;lische handen. Een strategische blunder, zeggen experts. De gegevensbeveiliging van het bedrijf blijkt te rammelen en de overnemende partij wordt geleid door voormalige elite-spionnen van het Isra&euml;lische leger.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Follow the Money zette keurig de complete mailwisseling met Zivver online, de meest uitgebreide wederhoor. Maar niet in het verhaal zelf, dus daar komen lezers niet aan toe. Dit werkt als de Joodse grap over geruchten: &ldquo;Dan zal ik in de synagoge zeggen dat je dochter een hoer is en mag jij van deur tot deur gaan om dat te ontkennen.&rdquo;</p> <h3>Zivver in de schijnwerper</h3> <p>De Zivver-directie is teleurgesteld in de media, zoals steeds meer mensen. Klinkhamer:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ze hadden gewoon kunnen vragen: &ldquo;Jongens, kunnen jullie eens even vertellen hoe het nou echt zit?&quot; Niemand. Niemand. Het enige wat gevraagd is zijn de vragen die gepubliceerd zijn bij het artikel van Follow the Money die gericht waren op hun zogenaamde onthulling: Zivver is niet veilig.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Deden klanten wel onderzoek? </em></p> <p>Goud:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Natuurlijk wel, en die zien de betrekkelijkheid van de aantijgingen wel in. Erg leuk was wel dat we nu diepgaande gesprekken met klanten hadden, soms met directies die je anders nooit zou spreken. Omdat die dit onderwerp te saai vonden, maar nu het naadje van de kous vroegen vanwege de mogelijk negatieve beeldvorming. Als bedrijven en overheden in Nederland dat nu allemaal zouden doen bij al hun applicaties, komen we al een stuk verder.&rdquo;</p> <p>De beeldvorming in media ging vooraf. Zo was direct de<a href="https://www.linkedin.com/posts/michael-ruperti-14ba1652_in-verschillende-juridische-procedures-moeten-share-7425085569866665984-0tpk/?rcm=ACoAAAJe-w0BaOGdrHl-NFmOKx4JQriOqycZYok"> advocatuur deels kritisch</a>, met als toevoeging dat de Raad voor de Rechtspraak wellicht stopt met Zivver vanwege de onveiligheid. De woordvoerster van de Raad stelt desgevraagd telefonisch echter: &ldquo;Er vindt een evaluatie plaats van Zivver, maar die is regulier en periodiek, niet vanwege de ontstane commotie in de pers.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>En de advocatuur?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Die kritische advocaat op LinkedIn werkt bij een kantoor dat de eigen mail in de Microsoft Cloud heeft staan. Dan ben je met kritiek op Zivver de context van de werkelijkheid kwijt. Natuurlijk zijn er vorderingen in de VS bij IT-bedrijven, maar het risico is zo gering ten opzichte van de werkelijke risico&rsquo;s op andere momenten van data delen. Alleen al alle menselijke fouten. We zien bij klanten tientallen, soms wel honderden datalekken en misverstanden met data-uitwisseling.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>IND wel/niet weg bij Zivver</h3> <p>Echter, FTM zelf publiceerde:<a href="https://www.ftm.nl/artikelen/ind-stopt-met-emaildienst-zivver?share=7CTAawGq%2Bzd4Xp7VTycpLije5PqZVJKZvORCHihN3BUvhcrGULGx63OxBsJ7"> Immigratie&shy;dienst IND stopt met Amerikaanse e-maildienst vanwege zorgen om veiligheid</a>. Dat vond direct zijn weg naar vele publicaties zoals<a href="https://www.rtl.nl/nieuws/economie/artikel/5563405/ind-stopt-met-communicatie-dienst-zivver-vanwege-amerikaanse"> naar RTL</a> en<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/04/ind-stopt-met-de-beveiligde-berichtendienst-zivver-na-amerikaanse-overname-a4919556"> naar NRC</a>. De laatste checkte. IND zei: &ldquo;Daarom stappen we over op een alternatief, zodra we dat hebben.&rdquo;</p> <p>RTL meldde en passant dat Zivver het ministerie van Justitie al in juli 2025 als klant verloor voor een aantal diensten, aan het Nederlandse<a href="https://secumailer.nl/"> SecuMailer</a>. Geestig is dan weer dat diezelfde Justitiediensten recent maandenlang lek bleken te zijn vanwege een hack (niet Secumailer overigens). Dus Justitie kwam van de drup in de regen.</p> <p><em>Gaat IND weg bij Zivver?</em></p> <p>Klinkhamer:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ze zijn absoluut nog klant en zullen dat nog een hele tijd blijven. Follow the Money heeft na dat artikel een trits klanten van ons gebeld, departementen, rechtspraak, UWV, met de vraag: moeten jullie niet stoppen met Zivver als dat onveilig is en de Amerikanen bij de data kunnen? En de IND is daarvan geschrokken en antwoordde een alternatief te overwegen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De woordvoerder van IND, desgevraagd:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Pas als er een toereikend alternatief is, stappen we over. Op dit moment is niet te zeggen wanneer dat zal zijn. De opties zijn beperkt.&rdquo; Dus er is een half besluit om weg te gaan.</p> </blockquote> <p><em>Wel een risico voor Zivver: als IND, net als Justitie, voor een Europees alternatief kiest, kunnen duizenden andere klanten dan volgen?</em></p> <p>Goud:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dan zou iedereen overstappen, dat is waar. Maar er is objectief geen beter alternatief voor onze dienstverlening met Zivver. Onder mediadruk worden klanten misschien nerveus. Daar is inhoudelijk geen reden voor. Geen enkel ander bedrijf kan daaraan tippen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Maar alle media namen dat vertrek van IND over? &ldquo;Niemand checkt. Alleen is vanuit een kokervisie met klanten van ons gebeld onder dreiging van publicatie dat ze onveilig mailen met Zivver met zeer gevoelige data. En ze gaan niet weg. Nee, ook de rechtspraak niet, advocaten niet.&rdquo;</p> <h3>Analyse VNG en Zorg</h3> <p>De informatiebeveiligingsdienst (<a href="https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl">IBD</a>) van Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en <a href="https://z-cert.nl/">Z-Cert </a>(beveiligingsclub van de zorg), hebben gezamenlijk de overname van Zivver door Kiteworks geanalyseerd, met als kernvragen:</p> <p>Verandert de overname van Zivver door een Amerikaans bedrijf het risicoprofiel van het gebruik van de Zivver-dienst? Maakt het artikel van FTM het nodig om risicoanalyses te herzien?</p> <p>Het is niet te bepalen of Amerikaans eigendom van Zivver door het Amerikaanse Kiteworks juridisch risico&rsquo;s vergroot. In de hele keten zijn elders veel grotere risico&rsquo;s op vergissingen, verlies en&nbsp;inbraak waardoor vertrouwelijke gegevens &lsquo;op straat komen te liggen&rsquo;. (Neem alleen al het feit dat de VNG officieel het bestaan van dit IBD-oordeel ontkent en wij erover beschikken.) Bovenal maken gemeenten en zorginstellingen gebruik van heel veel&nbsp;Amerikaanse software en diensten, vooral Office 365 van Microsoft.</p> <p>Z-Cert:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Vanuit de expertise van Z-CERT verandert de overname van Zivver door Kiteworks het risicoprofiel nauwelijks, omdat de technische toegang tot de infrastructuur niet veranderd is. Tot nu toe is alle communicatie van Zivver transparant geweest. We roepen Zivver op transparant te blijven, dus ook als er wel kans is dat Kiteworks toegang gaat krijgen of heeft gehad tot de infrastructuur van Zivver.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Maar ook een waarschuwing: &ldquo;We denken dat het onderzoek van Follow the Money het nodig maakt om risicoanalyses te evalueren&hellip; Het artikel heeft bij meer mensen tot gedetailleerder inzicht of ander begrip geleid, vooral over de manier en het moment van encryptie.&rdquo;</p> <p>Vervolgens komt Z-Cert met een serie vragen die nauwelijks te beantwoorden zijn voor een zorginstelling. Nog geen enkele klant van Zivver is vanwege een nieuwe risicoanalyse gestopt met Zivver. Goud: &ldquo;Veiligheid is ook niet binair, maar een eindeloze schaal. De uitdaging is om een niveau van veiligheid te kiezen dat past bij het risico. Dat begrijpen onze klanten heel goed, maar is een nuance die niet lekker scoort in een nieuwsartikel.&rdquo;</p> <p>De onzekerheden bieden Follow the Money gelegenheid om het artikel een extreme kop en intro mee te geven die het langst blijven hangen bij het publiek. Het doet geen recht aan de expertise van Matthijs Koot en Rick Goud die hieronder tot nuance leidt. Nuance scoort niet. Dat geldt voor het hele debat over soevereiniteit, dat uitgaat van een oplosbaar probleem door Amerikaanse software en diensten subiet te vervangen door Europese. Wat domweg onhaalbaar is op korte termijn. Iedereen zou z&rsquo;n smartphone (Android/Google en Apple) moeten weggooien. (Wel lekker rustig&hellip;)&nbsp;</p> <h3>Veiligheid: samenvattend</h3> <p>FTM: Met de verkoop van Zivver kwam gevoelige informatie over Nederlandse burgers in handen van Kiteworks.</p> <p>Zivver:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Kiteworks heeft en wil nooit toegang tot data van klanten. Dat was zo v&oacute;&oacute;r de overname van Zivver en dat blijft zo. Implementatie kan met een <a href="https://www.sangfor.com/glossary/cloud-and-infrastructure/private-cloud-vs-premise-whats-difference">on-premise, private cloud</a>. Juist daarom kozen wij als Zivver voor Kiteworks.&rdquo;</p> </blockquote> <p>[Zivver draait nu nog bij AWS van Amazon.]</p> <p>FTM: De leiding van Kiteworks telt ex-cyberspecialisten van inlichtingendienst Unit 8200 van het Isra&euml;lische leger. Gezien deze expertise wordt hoogstwaarschijnlijk informatie gedeeld met Isra&euml;l.</p> <p>Zivver:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Een smakeloze suggestie van &lsquo;buitenlandse inmenging&rsquo;&nbsp;Onze CEO Jonathan Yaron stelt als reactie op het artikel dat het frame &lsquo;Amerikaans bedrijf&rsquo; totaal geen recht doet aan de realiteit. Kiteworks heeft een oorsprong in Singapore en een sterk Europees profiel.&rdquo;</p> </blockquote> <p>FTM: Rechtbanken, het UWV, de IND en ziekenhuizen gebruiken Zivver voor het versturen van bijzondere persoonsgegevens, die voor criminelen en inlichtingendiensten extreem waardevol kunnen zijn. Die informatie valt voortaan onder de Amerikaanse wet in plaats van de Nederlandse.</p> <p>Zivver:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Die documenten blijven ook na de overname versleuteld en afdoende beveiligd. Kiteworks is het best beveiligd tegen spionage, zeker van Rusland en China die grote gevaren vormen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>FTM: Beveiliging is minder solide dan beweerd, want Zivver kan de berichten van zijn klanten technisch gezien meelezen. Informatie wordt in plaintext gestuurd naar de Zivver-servers. Dus Zivver kan bij Amerikaanse vorderingen bij de berichtinhoud.</p> <p>Zivver:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dit is absoluut onjuist&rdquo;</p> </blockquote> <p>(zie uitleg boven en onder)</p> <h3>Toegang tot berichten</h3> <p>Het principe van Zivver is controle op foutieve verzending van mail. Goud:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De meeste datalekken ontstaan door vergissingen van medewerkers. Juist dat probeert de technologie van Zivver te voorkomen met controle van mail met automatische dataclassificatie en algoritmen. We voldoen aan de hoogste gepubliceerde normen voor informatiebeveiliging voor overheden en zorg.&rdquo;</p> <p>Bij de AP worden jaarlijks meer dan 25.000 datalekken gemeld, meest door menselijke fouten. En dat is het topje van de ijsberg. Wat Zivver wil zeggen: klanten kunnen overstappen omdat media de risico&rsquo;s van Amerikaanse wetgeving benadrukken, maar lopen vervolgens veel grotere risico&rsquo;s op datalekken.</p> <p>De kern is immers dat internetverkeer tussen apparaten en gebruikers is beveiligd met TLS of HTTPS (het groene slotje), maar data zelf niet. WhatsApp en Signal bieden wel <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/End-to-end-encryptie">end-to-end encryptie</a> van de berichten. Maar iedereen moet dezelfde app gebruiken.</p> <p>E-mail systemen verschillen, van Outlook en Gmail tot Thunderbird, Soverin en Proton. Je kunt e-mail van begin tot eind versleutelen met S-MIME of PGP maar dat vraagt van ontvangers dat ze dit ook gebruiken om ontvangen versleutelde berichten leesbaar te maken. Gmail werkt aan<a href="https://www.clickx.be/nieuws/196251/gmail-krijgt-end-to-end-encryptie-voor-iedereen/"> een oplossing</a>, Proton is <a href="https://proton.me/support/proton-mail-encryption-explained">grotendeels beveiligd</a>.&nbsp;</p> <p>Maar het uitgangspunt van Zivver is controle op verzending en inhoud, dus is tekst nooit van begin tot eind versleuteld maar op andere wijze beveiligd. Goud: &ldquo;Iemand typt in Outlook een bericht, drukt op &lsquo;zenden&rsquo;, en stuurt dat via versleutelde HTTPS naar onze server. Daar wordt het real-time gecontroleerd op de afzender en ontvanger en de inhoud op afwijkende patronen en een hele set van meest gemaakte menselijke fouten. Als alle seinen op groen staan wordt het verstuurd, volledig versleuteld. Op het moment dat er wel een fout is, zegt het systeem: &quot;Ho, we gaan nog niet versturen.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Dus is het bericht staat open voor onderschepping, zoals Matthijs Koot voor Follow the Money stelt? </em></p> <p>Volgens de Zivver-heren is er sprake van &lsquo;misconceptie&rsquo; dat berichtenverkeer louter met end-to-end encryptie veilig is:&nbsp;</p> <blockquote> <p>&ldquo;Geen van onze klanten wil dit, omdat het praktisch niet toepasbaar is. Voor de datalek preventie of DLP moet een proces uiteraard bij een inhoud van die informatie kunnen, want anders kun je nooit op die risico&rsquo;s controleren. Maar de berichten worden streaming verwerkt in het geheugen van processoren die op dit moment onfeilbaar worden geacht. Dat is zogeheten confidential computing. Controle vindt plaats met algoritmes, in een fractie van een seconde, volledig geautomatiseerd waar geen mens bij kan.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Matthijs Koot over Zivver</h3> <p>Matthijs Koot, in wederhoor:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De servers van Zivver ontvangen de berichten in leesbare vorm. Dan bestaat inherent de mogelijkheid (niet te verwarren met waarschijnlijkheid) die berichten te tappen: de berichten komen in leesbare vorm binnen in het RAM-geheugen van de servers die Zivver bij AWS afneemt. In dat geval is de stelling dat niemand behalve de verzender en ontvanger toegang hebben tot de berichten, per definitie onwaar. Dat men zichzelf in de praktijk niet daadwerkelijk toegang verschaft, is een ander verhaal.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Daarop stelt Rick Goud van Zivver dan weer:</p> <blockquote> <p>&ldquo;In essentie klopt het wat Matthijs zegt. Maar dat geldt voor alle software- en cloudsystemen die iets met data moeten doen. Op enigerlei wijze komen data tijdelijk in leesbare vorm in het geheugen, zelfs met end-to-end encryptie.</p> <p>De relevante vraag is daarom niet zozeer of dat technisch mogelijk is, maar hoe dat proces beveiligd is en hoe een leverancier aantoonbaar maakt dat er geen toegang kan plaatsvinden. Wij gaan daarin veel verder met een combinatie van technische en controleerbare waarborgen. En misschien het belangrijkste: zowel Kiteworks als Zivver bestaan volledig bij de gratie van vertrouwen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Matthijs Koot vindt dat Zivver nergens mag suggereren dat er sprake is van end-to-end encryptie. De Zivver-directie is het daarmee eens, en zet onderstaand exact uiteen hoe het zit.&nbsp;</p> <p><em>Koot schrijft dat het onderscheppen van leesbare berichten van Zivver &ldquo;mogelijk is&rdquo;, maar dat dit niet betekent dat het &ldquo;waarschijnlijk is&rdquo;. Mijn vraag: hoe waarschijnlijk acht je onderschepping?&rdquo;</em></p> <p>Dat zegt Matthijs niet te weten, evenmin of de overname door Kiteworks het risico voor Zivver heeft vergroot. Zoals FTM met stelligheid concludeert. Volgens Koot worden Amerikaanse vorderingen immers niet openbaar gemaakt, noch de noodzaak van opsporings- en/of inlichtingendiensten. Ze (moeten) kiezen voor minst inbreukmakende middelen. Diensten - niet enkel de Amerikanen - wegen af of vordering of stiekem tappen nodig is.</p> <p>Koot:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De weg van de minste weerstand zal de voorkeur hebben. Zo ga je geen complexe technische ingreep zoals hacking inzetten als een routinematige tap op, zeg, Microsoft 365 volstaat.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Vraag aan Zivver: jullie bieden<a href="https://docs.zivver.com/nl/admin/webapp/export-user-data.html"> volgens jullie forum</a> klanten de gelegenheid om alle Zivver-berichten die door de organisatie zijn verzonden en ontvangen automatisch te downloaden voor archivering. Dat kan toch niet als je er niet bij kunt komen?</em></p> <p>Klinkhamer:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat betekent toegang voor de klant die de sleutels gebruikt om de berichten te ontsleutelen en te downloaden.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>&lsquo;Cloud Act geldt ook in Europa&rsquo;</h3> <p>Is Zivver onder Kiteworks &nbsp;afdoende beveiligd tegen de vorderingen van Trump conform de<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/CLOUD_Act"> Cloud Act</a> en spionagewet<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Foreign_Intelligence_Surveillance_Act"> Fisa</a>, die blijkens criticasters berichten en metadata kan vorderen of de hele applicatie kan stilleggen?</p> <p>Zivver benadrukt dat het Nederlandse Cyber Security Centrum al in 2022 vaststelde (bron is verwijderd, recent <a href="https://www.ncsc.nl/api/media/sites/default/files/Cloud%2BAct%2BMemo%2BFinal.pdf">opnieuw verschenen</a>) dat de nationaliteit van de eigenaar van de informatie of de hosting er niet toe doet. Bij een Duits bedrijf met louter Duitse datacentra oordeelde de Amerikaanse rechter dat zijn Engelstalige website met toegang voor Amerikaanse bezoekers reden genoeg was om data te vorderen.</p> <p>Ze wijzen ook op de Franse cloudprovider OVHcloud die haar in Europa opgeslagen data<a href="https://www.theregister.com/2025/11/27/canada_court_ovh/"> moest afgeven</a> aan de Canadese overheid. Klinkhamer: &ldquo;Dus hoezo soeverein in Europa? Locatie en eigendom zijn irrelevante criteria. De Cloud Act was dus al op ons van toepassing toen we nog Europees eigendom waren omdat we geen Amerikaanse IP-adressen blokkeren voor toegang tot Zivver, en onze software op de Amerikaanse markt verkopen. Dat geldt dus voor alle leveranciers in Nederland.</p> <p>Het NCSC-rapport stelt terecht dat de enige effectieve maatregel tegen de Cloud Act de complete versleuteling van inhoud is zonder dat de leverancier over de decryptiesleutels beschikt. Zivver kan dus niet onder druk gezet worden om data te leveren, want we beschikken niet over die sleutels. Klanten hebben toegang met sleutels.&rdquo; (tekst loopt door onder het beeld)</p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Reiger%20langs%20de%20weg%20naar%20Sassenheim%2Ejpg?twic=v1/cover=1024x-" /></p> <p><em>Op weg naar Sassenheim: reiger waant zich veilig, voorbijkomende fietsers hebben geen Amerikaanse wapens bij zich</em></p> <h3>Man in het Witte Huis</h3> <p>Zivver werkt vanaf het begin in 2015 al in de Amazon Cloud. En eigenlijk nog steeds want de overgang naar de Kiteworks eigen infrastructuur is voor het overgrote deel van de klanten nog niet bereikt.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ze vragen er niet om. Immers, alleen de klant&nbsp;beschikt over de sleutels om de verzonden en ontvangen data te ontsleutelen. Heel veel overheden hadden, toen wij begonnen nog een beleid dat data niet in de cloud mochten staan. Voor veel daarvan waren wij de eerste cloudoplossing vanwege dat sleutelbezit.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Maar Amazon en Kiteworks kunnen toch gewoon Cloud Act of Fisa-vorderingen krijgen van de Amerikaanse overheid, of vorderingen van Justitie in Nederland?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Jazeker, maar daar kunnen we domweg niet aan voldoen. De Kiteworks software draait helemaal lokaal bij de klant en wij kunnen zowel fysiek als cryptografisch niet bij die data. Er is geen enkel toegangspad, behalve voor de klant. Kiteworks heeft een keer van een overheidsinstantie in Amerika een vordering gehad, maar die maakt zelf gebruik van Kiteworks. Dus het antwoord was: &quot;Wij kunnen niet bij die informatie. Als je daaraan twijfelt, check even bij je eigen IT-afdeling.&quot;</p> </blockquote> <p><em>Maar toch kan er een Fisa-vordering komen en hebben we de NSA nog?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Kiteworks zou dan gedwongen moeten worden om een tap te plaatsen. Maar Kiteworks heeft geen toegang tot de infrastructuur van Zivver. Die toegang ligt exclusief bij medewerkers van Zivver.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dus met verkoop aan Kiteworks is niets nieuws onder de zon, vindt Zivver:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Al onze klanten weten dat ook, en dat moet ook, anders lopen ze massaal weg. Natuurlijk zijn er nieuwe analyses met klanten geweest want die stelden vragen. Kunnen we onze data niet beter weghalen bij Amazon en op een server hier in de kelder zetten? Juridisch is er niks veranderd. Want de Cloud Act is niet opeens meer of minder van toepassing door een andere eigenaar.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>En de angstpsychose dat regime-Trump er bij politieke tegenstand van Europa de stekker eruit trekt?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Klanten wezen naar die man in het Witte Huis over wie ze zich zorgen maken. Angst is een re&euml;el gegeven, die beweging voor soevereiniteit gaat, denken wij, snel. Klanten vragen ons nu behalve voor e-mail om een gelijkluidende oplossing voor uitwisseling van bestanden en allerlei formulieren met burgers en pati&euml;nten.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Zivver overwoog daartoe drie opties: zelf intensief software blijven ontwikkelen, een bedrijf overnemen dat dit al heeft, of opgaan in een groter bedrijf. Het werd die laatste optie want zelf doen of kopen bleken te moeilijk.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Kiteworks overtuigde ons met de visie: &ldquo;Wij willen helemaal niet afhankelijk zijn van de cloud. Wij vertrouwen dat niet.&quot; Ze wilden de meest veilige oplossing ooit cre&euml;ren, die organisaties in eigen huis op eigen hard- en software kunnen installeren; zelfs volledig air-gapped, ofwel zonder internetverbinding.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Ja maar, zeggen criticasters, mensen van de Isra&euml;lische geheime dienst Unit 8200 in de leiding, gevaarlijk!</em></p> <p>Goud:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het is gewoon zuivere discriminatie op basis van nationaliteit door Follow the Money. Het wordt niet erger dan dit. Bij Kiteworks werken ex-Unit 8200 mensen die al vele jaren Amerikaans staatsburger zijn. Elk techbedrijf wil die mensen hebben. We gaan toch ook niet beweren dat mensen die voor de AIVD of NTSC werken data naar de Nederlandse overheid sluizen als ze voor een bedrijf gaan werken?&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Wellicht een stupide verdachtmaking, maar de loyaliteit aan de Joodse staat is groot en de band tussen Isra&euml;l en VS sterk&hellip;</em></p> <p>Klinkhamer: &ldquo;Het is natuurlijk niet zo dat als je in Isra&euml;l geboren bent je de politiek van Netanyahu steunt. Je denkt toch niet dat die mensen bij Kiteworks op een knop kunnen drukken om beveiligde informatie naar Isra&euml;l te sturen? Wat is dat voor een waanidee? Bovendien geldt ook voor bij Zivver opgeslagen data dat alleen de klant en de ontvangers deze informatie kunnen ontsleutelen.</p> <p>Als je zo goed bent in het vinden van de backdoors en de ingangen en dat soort dingen heb je echt die overname van Zivver niet nodig. Volslagen fictie. Het is het perfecte frame van Follow the Money in deze tijd, de combinatie van &eacute;n Amerikaans eigenaarschap &eacute;n mensen uit Isra&euml;l in de top van Kiteworks.&rdquo;</p> <p>Goud:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Die mensen zijn gewoon steengoed, met bijzonder veel ervaring. Kiteworks moest meer weten over risico&rsquo;s met statelijke hackers zoals geheime diensten. Dus zochten de eigenaren van Kiteworks zeven jaar geleden die experts zelf op, met de vraag: &ldquo;Willen jullie aan boord komen om de meest veilige software ooit te maken?&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Dat platform is een zogenaamde on-premise of private cloud. Wanneer gaat Zivver weg bij Amazon?</em></p> <p>Goud:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Klanten die behoefte hebben aan een on-prem oplossing, die past bij hun risicoprofiel, kunnen nu al secure e-mail en andere diensten van Kiteworks afnemen. De Zivver preventie van datalekken voegen we nu stapsgewijs toe met de eerste versie deze zomer.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Hebben jullie contact gehad met Kindryl over de overname van Solvinity?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Nee.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Is jullie overname door BTI van economische zaken getoetst?</em></p> <p>Klinkhamer:</p> <blockquote> <p>&ldquo;We ontdekten dat er wetgeving bestond en toen hebben we een informele zienswijze aangevraagd en kregen die eigenlijk per omgaande post. Die wetten waren niet op ons van toepassing, dus succes ermee.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>In het huidige politieke klimaat zou de overname van Zivver wellicht wel inhoudelijk getoetst zijn?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Dan hadden we die discussie bij EZ gehad en waren risico&rsquo;s afgewogen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Goud en Klinkhamer hebben niet veel vertrouwen in de huidige afwegingen van Europeanen. Hij vindt het debat over soevereiniteit te veel losgezongen van de essentie van de veiligheid van data en berichtenverkeer. Het gaat uit van nationaliteit en eigenaarschap en niet van brede risico&rsquo;s. Zivver eist van klanten dat ze hun hele risico op hacken en lekken in ogenschouw nemen.</p> <p>Goud:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat gebeurt zo weinig, want bedrijven en overheden kiezen dan voetstoots voor aanbieders die zeggen veilig te zijn met een willekeurige certificering. En prijzen zomaar een Europese open source oplossing terwijl ik jou 23 risico&rsquo;s op datalekken kan noemen. Van veel open source en/of Europese software schieten kwaliteit en veiligheid echt tekort.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Android en iOS</h3> <p>Enige hypocrisie is het debat niet vreemd, vinden de Zivver-mannen. Elk Europees bedrijf of overheid gebruikt onder water softwarecomponenten die Amerikaans zijn, zoals Windows, Office 365, Google, iOS, virusscanners, firewalls, om niet te spreken van iPhones en Android.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Telefoons zitten barstensvol Amerikaanse software. Dus moet je omwille van de soevereiniteit stoppen met smartphones?&rdquo;</p> </blockquote> <p>Geen enkele applicatie is 100 procent veilig, zeker niet als mensen aan de knoppen zitten. Zivver kan dat niet volkomen ondervangen?</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het gaat om de keten bij de klant, daar kunnen zwakheden zitten. Maar onze mail-applicatie niet. Ja, overal zit altijd een klein risico. Stel dat er in onze confidential computing vanuit de processoren van Nvidia meegeluisterd kan worden. Ja, dat is theorie&hellip;&rdquo;&nbsp;</p> </blockquote> <h3>KADER:&nbsp;Snelle waardestijging Zivver</h3> <p>Zivver werd opgericht in 2015 door<a href="https://www.linkedin.com/in/rickgoud/"> Rick Goud</a> als brein. Hij is opgeleid in medische informatica en zijn proefschrift ging over beslissingsondersteunende zorgsystemen. &ldquo;Ik heb leren programmeren tijdens mijn promotie software ontwikkeld. Toen zag ik de AVG aankomen in 2017, terwijl iedereen e-mail, Dropbox, WeTransfer, WhatsApp etc. gebruikte voor gevoelige communicatie. Beveiliging schoot ernstig tekort. Dataveiligheid bleek een heel complex ecosysteem, waarbij encryptie belangrijk is, maar lang niet alle risico&rsquo;s verhelpt.</p> <p>Het gaat ook om controle dat je de juiste informatie met de juiste ontvangers deelt en niemand anders. Dat gaat om beslissingsondersteuning, dus kwam mijn promotie om de hoek kijken: hoe kunnen we artsen, advocaten, rechters en ambtenaren veilig laten mailen, ge&iuml;ntegreerd in hun e-mailproces? Hoe kunnen we hun alert maken om foutieve verzending te voorkomen?&rdquo;</p> <p>Bij zijn werkgever, adviesbureau Gupta, kreeg Rick Goud geld uit een investeringsfondsje. Klinkhamer: &ldquo;We gunden Rick een goede startkans met startkapitaal. En ik mocht meekijken. Toen het kans maakte, vroeg Rick: &ldquo;Wil jij erbij komen? Maar er was nog niets, kwetsbaar nog. Na negen maanden, toen er een prototype stond, heb ik Gupta verruild voor de startup.&rdquo;</p> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/wouterklinkhamer/">Wouter Klinkhamer</a> studeerde Bedrijfskunde en Nederlands Recht, met een Master in ICT- en Intellectueel Eigendomsrecht. &ldquo;Ik ben aanvankelijk vooral hoofdtester van Zivver geweest want ik snap gebruikers.&rdquo; Bij Kiteworks is hij de baas van heel <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Europe,_Middle_East_%26_Africa">EMEA</a> geworden, samen met een Zwitserse collega. Ruim de helft van de 550 medewerkers werkt in Europa.</p> <p>Na de startinvestering door Gupta volgden:</p> <ul> <li>In 2017 stopten investeerders 3 miljoen euro in Zivver, waarvan 2 miljoen door het Nederlandse<a href="https://www.henq.vc/"> henQ</a>;</li> <li>In oktober 2018 haalde Zivver 12 miljoen op bij het Britse<a href="https://dawncapital.com/"> Dawn</a>,<a href="https://www.dncapital.com/"> DN Capital</a> en henQ. Zivver opende vestigingen in Belgi&euml;, Engeland en Duitsland;</li> <li>In oktober 2020 volgde een vierde financiering, van 17 miljoen dollar van de drie eerdere investeerders plus het Belgische SmartFin.</li> </ul> <p>De niet goed gelukte internationalisering was een reden te meer voor een overname door Kiteworks. Volgens het laatst gedeponeerde jaarverslag, over 2024, bedroeg de Zivver-omzet bijna 18 miljoen euro met bijna 5 miljoen nettowinst. Er waren dochterbedrijven in Berlijn, Londen en New York, maar de buitenlandse omzet bedroeg slechts ruwweg 15 procent.</p> <p>Kiteworks en Zivver hadden vijf jaar geleden al contact over samenwerking en eventueel overname. Begin 2025 werd overname opportuun vanwege gewenste uitbreiding van diensten en betere internationale verkoop. Kiteworks had inmiddels een agressieve overnamestrategie, met overnames in Zwitserland, Duitsland, Roemeni&euml; en Engeland.</p> <p>Klinkhamer:</p> <blockquote> <p>&ldquo;In due diligence is niets gevonden, uiteraard niet qua veiligheid, maar ook organisatorisch niet.&rdquo; Jullie kijken er bedenkelijk bij, bij overnames is er altijd een probleem? &ldquo;Natuurlijk is de vraag hoe je qua brainpower meebeweegt. Ja, dan kan het een zooitje worden. We zijn immers geen ja-knikkers, best eigenwijs.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Kiteworks heeft heel veel bedrijven overgenomen, een groot risico?</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat is in een hoog tempo gegaan. Soms gaat het iets te slordig, daar leer je van. Kiteworks heeft recent een afdeling opgericht voor integratie. Wij kregen als eerste met die afdeling te maken en helpen ze nu actief het &lsquo;playbook&rsquo; te verbeteren.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Er is een overnamebedrag gepubliceerd van (minimaal) 100 miljoen dollar, maar daar zeggen de Zivvers niets over. Ze hebben zelf onderhandeld, Kiteworks ook. Daarna kwamen de Zuidas-kantoren voor de controles. Er zijn 5 BV&rsquo;s, ondermeer voor opties en aandelen van verschillende investeerders en personeel, waarbij <a href="https://www.linkedin.com/in/lukasvalkenburg/">Lukas Valkenburg</a>, medeoprichter en verkoopdirecteur, <a href="https://www.linkedin.com/in/reinout-bautz-7b900322/">Reinout Bautz</a> en <a href="https://www.linkedin.com/in/koen-luijckx-55859325">Koen Luijckx</a> zijn betrokken. als bestuurders. Zivver Europe is in 2025 opgericht door Kiteworks</p> <p><em>*)&nbsp;Beelden: Peter Olsthoorn</em></p> <p>&nbsp;</p> Nuance scoort niethttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Ziver Wouter Klinkhamer Rick Goud 1.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2335/hoe-maildienst-zivver-verdacht-gemaakt.htmFanatisme en angst zaaien kleurt de discussie over soevereiniteit van Europa jegens Amerikaanse IT- en clouddiensten. De overname van Solvinity ligt op het blok. Experts geven hun mening, heel gevarieerd.https://www.netkwesties.nl:443/2336/experts-angst-zaaien-niet-volgen-maar.htmSun, 22 Mar 2026 10:17:00 GMT<p>DigiD en MijnOverheid en justitie-IT lopen grote risico&rsquo;s bij overname van Solvinity door Kyndryl, zo menen actievoerders, gevolgd door de Tweede Kamer. We vergeten dat we DigiD gebruiken onder Windows, Android en iOS, en op veel Chinese telefoons. Maar je moet ergens beginnen in de poging onafhankelijk te worden van Big Tech. In de veronderstelling dat we in Europa &nbsp;net zo goed beveiligen. (Odido)</p> <p>Een<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/12/trump-mag-machtig-zijn-maar-microsoft-is-dat-ook-en-gaat-de-confrontatie-aan-a4922856"> opvallend artikel</a> in de krant van NRC van vrijdag 13 januari 2026 van Juurd Eijsvoogel onder de fraaie kop: &ldquo;Trump mag machtig zijn, maar Microsoft is dat ook &ndash; en gaat de confrontatie aan&rdquo;. In het artikel (<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/12/trump-mag-machtig-zijn-maar-microsoft-is-dat-ook-en-gaat-de-confrontatie-aan-a4922856?utm_source=clipboard&amp;utm_medium=clipboard&amp;utm_campaign=share&amp;utm_term=share-modal&amp;gift_token=4922856~1774079605~fvoX-i2RRMyt-B8XoLxD-w~BFpdjQjhKSTJ7lnLVGVORmG2bNNAs3HBtvl45fJfreI">cadeaulink</a>):</p> <p>Microsoft neemt openlijk stelling tegen president Donald Trump en minister van Defensie Pete Hegseth. De laatste deed Anthropic in de ban toen het bedrijf weigerde om onvoorwaardelijk de AI-technologie voor Defensie beschikbaar te stellen. &ldquo;Het gevolg is dat bedrijven die nog zaken willen doen met het Pentagon voortaan geen producten van Anthropic meer mogen gebruiken. Trump schreef zelfs op sociale media dat de h&eacute;le overheid moet breken met Anthropic &ndash; volgens zijn woordvoerder een &bdquo;radicaal-links woke bedrijf&rdquo;.</p> <p>Anthropic stapt naar de rechter en Microsoft<a href="https://storage.courtlistener.com/recap/gov.uscourts.cand.465515/gov.uscourts.cand.465515.34.1.pdf"> steunt het bedrijf</a> omdat de strafmaatregel tegen Anthropic &ldquo;ernstige economische gevolgen hebben die niet in het openbare belang zijn&rdquo;. Microsoft onderschrijft ook de argumenten van Anthropic dat AI niet gebruikt moet worden voor massasurveillance en oorlogsvoering zonder menselijke controle.</p> <p>Dit<a href="https://www.linkedin.com/posts/peterolsthoorn_trump-mag-machtig-zijn-maar-microsoft-is-activity-7438107266341474304-U2cs"> postte ik op LinkedIn</a> met als aanbeveling: &ldquo;Voor de fanatici in #soevereiniteit die menen dat Microsoft al je Word- en Excel-bestanden van Office365 op verzoek overmorgen zal doorsluizen naar regime-Trump.&rdquo;</p> <p><strong>Brenno en Steltman</strong></p> <p>Ik vroeg Brenno de Winter om commentaar. Hij stelt: &ldquo;Wat mij betreft is het punt niet dat een bedrijf het goede doet of niet, want directeuren veranderen en worden vervangen. Het punt is: ben je zelf in controle over je data, je systemen en je processen? Dat is waar soevereiniteit over gaat.</p> <p>En wat jij nu beschrijft, lijkt er toch sterk op dat Microsoft dan beslist en jij zelf niet. En dat is dus niet soeverein. Het is wel interessant als bedrijven gaan dicteren wat landen kunnen doen.&rdquo;</p> <p>Michiel Steltman daarop: &ldquo;In de online wereld ben je nooit zelf in controle over je data. Die definitie van soevereiniteit betekent digitale <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Autarkie">autarkie</a> en dat sluit het gebruik van internet per definitie uit. Onrealistisch dus.</p> <p>En dus komt het, zolang niet iedereen zijn eigen internet heeft, neer op hoe je de betrouwbaarheid van partijen en hun technologie in de lange en diepe online ketens beoordeelt. Waar moet je per vandaag weg, en waar kan je nog even tijd kopen?</p> <p>Wat hier blijkt is, wat ik ook steeds heb beweerd, dat het allemaal niet zo zwart wit is als stellig wordt beweerd: &quot;Trump piept en de knop gaat hier om &quot; Blijkbaar ziet ook Microsoft dat &quot;Amerikaans recht&quot; steeds vaker krom is. Dat niet alles wat er wordt gevraagd lawful is, maar soms heel duidelijk lawfare- wat je dus hoort te negeren.</p> <p>Positief is dat die bedrijven blijkbaar sterk genoeg zijn om druk te weerstaan, Keerzijde is dan weer dat ze dus zo machtig zijn dat &quot;de wet&quot; niet altijd wordt gevolgd, maar de EU-regelgeving dus mogelijk ook niet.&rdquo;</p> <p>De relativerende toon van Steltman kan Brenno waarderen. De twee vlogen ekaar eerder in de haren over soevereiniteit, dus dat is de eerste winst. Vervolgens gaat de discussie over de vraag in hoeverre het huidige autocratische regime-Trump Europese data kan vorderen en dat ook zal doen. Deze discussie vormt de kern, want bepaalt hoe fanatiek je moet zijn in het weren van Amerikaanse leveranciers in de keten. Zo lijkt het nagenoeg onmogelijk om op korte termijn van Office 365 in de Microsoft-cloud en van Windows af te komen.</p> <p>Dat geldt zowel voor Amerikaanse bedrijven, wat Microsoft belangrijke macht verschaft tegenover Trump als die Microsoft dreigt met strafmaatregelen. En dat is dan weer een wapen in Europa als Microsoft kan aantonen zich te verweren tegen vorderingen voor het delen van data en zich voor Europa &lsquo;soeverein&rsquo; toont.</p> <p>De olifanten in de kamer zijn natuurlijk de inlichtingendiensten, maar niet enkel de Amerikaanse, ook de Europese diensten en Rusland en China die blijven hacken <a href="https://www.netkwesties.nl/2334/russen-omzeilen-beveiliging-signal-ai.htm">zoals de AIVD/MIVD berichtte</a>.</p> <p>We vragen experts van Netkwesties naar hun mening over soevereiniteit met de vraag of de regering de verkoop van Solvinity met apps als DigiD en MijnOverheid moet tegenhouden:</p> <p>&ldquo;Een heet hangijzer is momenteel de vraag of de verkoop van het Nederlandse bedrijf Solvinity aan het Amerikaanse Kyndryl verboden moet worden door de minister van EZ, vanwege gevaren voor Amerikaanse vordering van data of het be&euml;indigen van de dienst door regime-Trump of een lagere drempel voor de geheime diensten in de VS tot met name DigiD en applicaties van Justitie. Bureau BTI van EZ onderzoekt de overname. De Tweede Kamer wil de verkoop tegenhouden.</p> <p>Wat vindt u, al dan niet verkopen, of onder bepaalde voorwaarden? En waarom? Hoe concreet zijn de risico&#39;s?&rdquo;</p> Zodra je op internet gaat ben je de zeggenschap over je data kwijthttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Musk Trump.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2336/experts-angst-zaaien-niet-volgen-maar.htm