https://www.netkwesties.nl:443Netkwesties is een magazine over internet en samenleving. Naast nieuws biedt Netkwesties columns van professionals uit het vakgebied en een platform voor discussie over relevante onderwerpen.nlCopyright 2026Sat, 06 Jun 2026 04:55:01 +0100https://www.netkwesties.nl:443/gfx/mail/logo.pnghttps://www.netkwesties.nl:443Spreken we te gemakkelijk van desinformatie als verklaring voor maatschappelijke polarisatie?https://www.netkwesties.nl:443/2446/meer-dan-strijd-tegen-desinformatie.htmWed, 03 Jun 2026 15:16:00 GMT<p>Die vraag dringt zich op bij een recent <a href="https://doi.org/10.1080/10584609.2026.2671760">onderzoek</a> van de Universiteit van Amsterdam: The Hostile Misinformation Effect: How Ideological Congruence Drives the Assessment of Misinformation Targets, gepubliceerd in Political Communication. Het gaat over desinformatie tijdens de campagnes voor de Europese verkiezingen van 2024. Ruim vierduizend respondenten in Nederland, Duitsland en Polen zijn gevolgd.</p> <p>Uitkomst: respondenten waren aanzienlijk eerder geneigd te geloven dat hun eigen politieke voorkeur doelwit was van desinformatie dan politieke partijen die zij afwezen.&nbsp;Joshua Benton van het Nieman Journalism Lab <a href="https://www.niemanlab.org/2026/05/think-the-medias-biased-against-you-you-probably-think-misinformation-is-too/">ziet</a> in het Amsterdamse onderzoek een hedendaagse variant van het <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Hostile_media_effect">hostile media effect</a>, een begrip uit de communicatiewetenschap van veertig jaar geleden: in een reportage over de <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Bloedbaden_in_Sabra_en_Shatila">bloedbaden in Sabra en Shatila</a> van 1982 zagen voorstanders van Isra&euml;l anti-Isra&euml;lische vooringenomenheid; en verdedigers van de Palestijnse zaak een pro-Isra&euml;lische vertekening. De beelden waren identiek. Wat verschilde was de interpretatie. Dat is nu kennelijk het geval met desinformatie en wie ervan profiteert.</p> <p><strong>Desinformatie overtrokken</strong></p> <p>De Amsterdamse onderzoekers constateren dat het vertekende beeld over desinformatie toenam met de mate waarin respondenten ideologisch betrokken zijn bij de politiek: degenen die het meest betrokken zijn bij het politieke debat zijn het sterkst geneigd te denken dat hun eigen kamp wordt benadeeld.</p> <p>Die bevinding sluit aan bij <a href="https://misinforeview.hks.harvard.edu/article/misinformation-perceived-as-a-bigger-informational-threat-than-negativity-a-cross-country-survey-on-challenges-of-the-news-environment/">onderzoek uit 2024</a> van Van der Meer en Hameleers: burgers in verschillende landen schatten dat meer dan de helft van hun informatieomgeving uit desinformatie bestaat. Terwijl dit in werkelijkheid hooguit &eacute;&eacute;n procent is. Dus er is veel minder onbetrouwbare berichtgeving dan wat burgers ervaren aan eenzijdige berichtgeving, politieke framing, sensatiezucht of domweg leugens.</p> <p>Te gemakkelijk wordt het etiket &ldquo;fake news&rdquo; gebruikt waar mensen informatie vooral onwelgevallig vinden. Het is hun interpretatie. We hebben in publieke discussies veel meer te maken met divergentie.</p> <p><strong>Van feiten naar verhalen</strong></p> <p>Een recent voorbeeld over berichtgeving over de onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran over het nucleaire dossier: de kernfeiten waren grotendeels gelijk, maar toch ontstonden verschillende verhalen:</p> <ul> <li><a href="https://www.timesofisrael.com/white-house-us-iran-negotiators-have-agreed-to-mou-but-trumps-approval-still-needed/">The Times of Israel</a> legde de nadruk op de onzekerheden rond het proces, de nog benodigde goedkeuring door Donald Trump en de scepsis van Isra&euml;lische bronnen. Daarmee sloot de berichtgeving aan bij de traditionele focus van het medium op Isra&euml;lische veiligheid.</li> <li><a href="https://www.aljazeera.com/news/2026/5/29/trump-says-final-determination-to-be-made-on-possible-iran-deal">Al Jazeera</a> richtte zich vooral op de Iraanse positie, de vraagstukken rond nationale soevereiniteit en de omvang van de Amerikaanse eisen. Dat past binnen een redactionele traditie waarin machtsverhoudingen tussen landen in het Midden-Oosten vaak centraal staan.</li> <li><a href="https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/05/29/us-president-trump-says-about-to-make-final-determination-on-iran-deal">Al Arabiya</a> English koos voor een soberder, vrijwel feitelijke weergave zonder nadrukkelijke interpretatieve laag. De titel probeert een specifiek narratief te voorkomen.</li> </ul> <p>Dit is geen strijd tussen feit en fictie, maar divergentie. Desinformatie behelst in principe onjuistheid ten behoeve van misleiding. Maar divergentie stoelt op verschillende betekenissen van dezelfde feiten.</p> <p>Dit zien we in felle discussies over migratie, klimaat, defensie-uitgaven of de EU, waarin meer overeenstemming over de onderliggende feiten bestaat dan de toon van het debat doet vermoeden. De interpretatie verschilt wel aanzienlijk. Voor de &eacute;&eacute;n vormen dezelfde migratiecijfers bewijs van economische dynamiek. Voor de ander illustreren zij toenemende druk op voorzieningen.</p> <p>Divergentie is geen fout in het systeem. In een pluralistische samenleving is het een normaal gevolg van verschillende waarden, belangen, ervaringen en prioriteiten.</p> <p><strong>Opdracht van de journalistiek</strong></p> <p>Toch ontstaat al snel de veronderstelling dat de ander verkeerde informatie heeft gekregen wanneer die conclusies trekt die afwijken van het eigen perspectief. De ander is slachtoffer van misleiding in een informatiebubbel.</p> <p>Voor de journalistiek ligt daar een uitdaging. Het controleren van feiten blijft vanzelfsprekend een kernfunctie. Maar in een tijd waarin burgers langs elkaar heen praten, ontstaat een tweede opdracht: verschillende interpretaties bieden met ondersteunende argumenten. Immers, de hedendaagse informatieconflicten zijn geen gevolg van desinformatie maar van toegekende betekenis.</p> <p>Desinformatie benoemen blijft uiteraard relevant. Maar veel belangrijker, en moeilijker, is het schetsen van de tegengestelde perspectieven. Als die een plek krijgen en mensen zich erkend voelen, zullen mensen hopelijk minder in hun bubbel of loopgraven blijven zitten. En, wie weet, zelfs bereid zijn om te luisteren en eensgezindheid te bereiken over besluiten op grond van de feiten.</p> <p><em>*) Beeld:&nbsp;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Alcibiades_Being_Taught_by_Socrates">Alcibiades wordt onderwezen door Socrates</a>, 1776.</em></p> <p>&nbsp;</p> De feiten kloppen meestal, interpretaties gaan ermee aan de haalhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Alcibiades wordt onderwezen door Socrates, 1776.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2446/meer-dan-strijd-tegen-desinformatie.htmGeestig: een portret over een politicus met een gebrek aan diepgang gaat gepaard met, nou ja…een gebrek aan diepgang.https://www.netkwesties.nl:443/2445/alle-feiten-over-dilan-yesilgoz-portret.htmWed, 03 Jun 2026 13:01:00 GMT<p>Alle feiten en bronnen over Dilan Yesilg&ouml;z staan uitstekend op een rij in het portret &ldquo;De negen levens van Dilan Yesilg&ouml;z&rdquo; van Alies Pegtel. Dat ze laat eindigen met harde kritiek op de VVD-leider, vanuit haar eigen links-liberale voorkeur en de vraaggesprekken met gelijkgezinden. In plaats van diepgang te bieden met nieuwsgierige vragen en tegenspraak.</p> <p>Over Dilan Yesilg&ouml;z-Zegerius is veel bekend, behalve de belangrijkste feiten<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Dilan_Ye%C5%9Filg%C3%B6z"> via Wikipedia</a> en<a href="https://www.parlement.com/biografie/d-dilan-yesilgoz-zegerius"> via Parlement.com</a> uitstekende artikelen zoals van Harm Ede Botje<a href="https://www.ftm.nl/artikelen/het-rode-verleden-van-vvd-lijsttrekker-dilan-yesilgoz?share=qsVTnIY7Wv7gQztr1wVRZ0buTgFWE4VU2EpCdlIz%2F2yxeuloHQpzqRZxxuGK"> in Follow the Money</a> en Coen van de Ven<a href="https://www.groene.nl/artikel/de-valse-erfgenamen-van-frits"> in de Groene Amsterdammer</a> en natuurlijk<a href="https://www.perplexity.ai/search/3bd43641-9264-4b59-ab44-7af72d15ce92"> van Tom-Jan Meeus in NRC</a>. Ze zat<a href="https://npo.nl/start/afspelen/college-tour_7"> in College Tour</a> en<a href="https://www.vvd.nl/hj-schoo-lezing-door-dilan-yesilgoz-zegerius/"> hield de HJ Schoo-lezing</a>.</p> <p><a href="https://www.linkedin.com/in/alies-pegtel-77786b10/">Alies Pegtel</a> rijgt vaardig alle beschikbare bronnen aan elkaar. Vooral aan Harm Ede Botje van Follow the Money is ze schatplichtig met een omvangrijke overname van informatie aangaande de wonderlijke overgang van Yesilg&ouml;z van SP naar VVD. Ze wisselt van principes alsof het om ondergoed gaat. Hoewel, het heeft meer iets van transgender: ze beseft dat ze &lsquo;altijd al&rsquo; in een verkeerd lijf oftewel politieke context opereerde. Want ze was liberaal en niet socialistisch. De SP-periode was een vergissing.</p> <p>De ondertitel luidt &ldquo;overlevingskunstenaar&rdquo;. Maar niet helemaal duidelijk is de uitoefening van de kunst van &ldquo;overleven&rdquo;, want ze voelt haarfijn aan hoe je macht verwerft en vooral behoudt. Met demagogie en opportunisme. Haar favoriete Twitter-beschuldiging &lsquo;antisemitisme&rsquo; past bij haar relatie, het huwelijk met de Joodse echtgenoot Ren&eacute; Zegerius.</p> <p>Het meest verrassende aan deze uitgebreide opsomming van feiten en gebeurtenissen vind ik &ndash; behalve haar liefde voor Ajax &ndash; de informatie over het snoeiharde werken door Yesilg&ouml;z, reeds als ambtenaar bij de gemeente Amsterdam. Ze weet wat het is om &ldquo;hardwerkende Nederlander&rdquo; te zijn.</p> <p><strong>Deugniet</strong></p> <p>Pegtel heeft haar uiterste best gedaan om de allerlaatste feiten en uitingen mee te nemen, maar het wordt allengs minder boeiend omdat we de opgediste feiten van gisteren en eergisteren nog herinneren.</p> <p>Pegtel heeft zich vervolgens ten doel gesteld om te bewijzen dat Yesilg&ouml;z allesbehalve liberaal, maar dom(weg) rechts-radicaal is. Als dat zo uitkomt, want wat voor iedereen zichtbaar werd tijdens haar campagnes: ze wisselt van opstelling naarmate de situatie daarom vraagt. Juist dat maakt haar, vind ik, tot de beste politicus voor deze tijd. Onbetrouwbaar, opportunistisch, de mening van het volk overnemend in plaats van inspirerend; een gevoel voor de onderbuik dat gaandeweg beter is gaan functioneren dan dat van Geert Wilders die zijn halve fractie zag vertrekken.</p> <p>Pegtel parafraseert Tom-Jan Meeus&rsquo; oordeel: &ldquo;Zij was een product van haar tijd. Het was Yesilg&ouml;z niet persoonlijk aan te rekenen dat haar performance de inhoud verdrong. Dat ze sprak in slogans, frames en korte zinnen. Dat ze communiceerde via X en persoonlijke filmpjes plaatste op Instagram en TikTok, in plaats van dat ze boeken las. Als exponent van de nieuwe rechtse politieke generatie was ze tenslotte gerekruteerd door Ben Verwaayen en Mark Rutte.&rdquo;</p> <p>Is Yesilg&ouml;z dan louter marionet van de macht? Ze hield, zo beschrijft Pegtel vaardig, haar partij bijeen. Ze kreeg steun van Klassiek Liberaal, conservatieve factie van de VVD, en ontmoet oppositie van het liberale deel. Maar veel maakt het niet uit. Pegtel schrijft dat Mark Rutte nog invloedrijk is in de VVD, geen geheim.</p> <p><strong>Verwaayen en Nijpels</strong></p> <p>Het zou fijn geweest zijn als ze veel meer onderzoek had gedaan om diepgang te bieden, bijvoorbeeld politicologen, historici en filosofen aan het woord laten, internationale vergelijkingen maken en sociale media-analyses maken. En <a href="https://historiek.net/liberaal-manifesten-vvd/169250/">liberale geschiedenis</a> duiden, zoals vanuit haar<a href="https://www.boom.nl/geschiedenis/100-2768_Haya-van-Someren-Downer"> eigen kennis van Haya van Someren</a>. (Zelfs Pegtels overgrootmoeder was<a href="https://www.linkedin.com/posts/alies-pegtel-77786b10_mijn-overgrootmoeder-bertha-vorenkamp-eshuis-activity-7436393281543892993-EXHh/?originalSubdomain=nl"> actief in links-liberale politiek</a>). Of een eenvoudige vraag waarom de pater familias <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Ben_Verwaayen">Ben Verwaayen</a> zo&rsquo;n grote macht in de VVD toebedeeld is en waarom hij Dilan steunt? En hoe zit het precies met <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BCcel_Ye%C5%9Filg%C3%B6z">vader Yesilg&ouml;z</a> en de VVD?</p> <p>Oorzaak van dit grote gebrek aan analyse vormen mede de bronnen die Pegtel heeft ge&iuml;nterviewd, linkse gelijkhebbers als Sheila Sitalsing, Eric Smit en Maarten van Rossum (voor wiens blad ze schrijft) en (andere) aperte Yesilg&ouml;z-opponenten binnen de VVD als Ed Nijpels en Ton Elias.</p> <p>Daarmee etaleert Pegtel een hedendaags probleem: mensen zijn vooral op zoek naar eigen gelijk. Dat dwarsboomt nieuwsgierigheid naar andere meningen. Kritiek voelt snel als persoonlijke belediging in plaats van als aanmoediging om verder te kijken dan je voorgeprogrammeerde mening.</p> <p>Misschien is dit precies de reden van het succes van Yesilg&ouml;z: haar fans hebben een hekel aan de betweterij van de Alies Pegtels. Iedere criticaster is al snel buitenstaander en dan niet meer interessant. En wat opponenten binnen de VVD schoorvoetend beamen: het smachten naar bier en bitterballen bij de congressen doet de rest. Behoefte aan gezelligheid en eensgezinde uitstraling is bij de VVD momenteel groter dan aan kritisch debat.</p> <p>Dit is ook maar een mening; andere kritische recensies over dit boek:</p> <ul> <li><a href="https://chrisaalberts.nl/2026/04/28/niemand-wilde-meewerken-aan-het-boek-over-dilan-yesilgoz/">Chris Aalberts</a></li> <li><a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/05/11/de-binnenwereld-van-dilan-yesilgoz-blijft-een-gesloten-boek-a4927264">Liam van de Ven in NRC</a></li> <li><a href="https://www.trouw.nl/boeken/de-negen-levens-van-dilan-yesilgoz-hoe-ging-de-politica-van-de-sp-naar-de-vvd~b13bf643/">Wilfred Scholten in Trouw</a></li> <li><a href="https://dekanttekening.nl/samenleving/biografie-voor-yesligoz-is-politiek-vooral-strijd/">Ewout Klei in De Kanttekening</a></li> </ul> <p>*) Alfabet: <a href="https://www.alfabetuitgevers.nl/boek/de-negen-levens-van-dilan-yesilgoz/">De negen levens van Dilan Yesilg&ouml;z</a></p> Gebrekkige diepgang van biografie spiegelt aan het onderwerphttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Yesilgoz bij WNL.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2445/alle-feiten-over-dilan-yesilgoz-portret.htmEerlijk gezegd, ik word een beetje moe van het idee dat “iedereen van X af moet”. De argumenten lopen door elkaar heen en miskennen de werkelijke betekenis van een digitaal platform.https://www.netkwesties.nl:443/2447/we-redden-democratie-niet-met-verketteren.htmWed, 03 Jun 2026 15:20:00 GMT<p>Netkwesties publiceerde naar aanleiding van een oproep in de Volkskrant om X te verlaten en een analyse van de directeuren communicatie van de ministeries <a href="https://www.netkwesties.nl/2429/overheden-weg-x-democratische-redding.htm">een grondige analyse</a> met deskundige stemmen v&oacute;&oacute;r en tegen.</p> <p>Ik moest er wat langer over nadenken. Want aan de ene kant maak ik me als politicoloog zorgen om de voortdurende knoop waarin de politiek maar niet weet uit te komen, geholpen door media die hun aandacht vergroten met olie op het vuur. Aan de andere kant ben ik hevig ge&iuml;nteresseerd in technologische innovatie en wetenschap, vooral voor AI.</p> <p><strong>LinkedIn geen alternatief</strong></p> <p>Enerzijds is er de vraag: is X harder, grimmiger en politieker geworden sinds Elon Musk het heeft overgenomen? Daar is volgens mij weinig discussie over mogelijk. Dat is duidelijk het geval. Het platform is veel losser gemodereerd, er zit meer polarisatie op en er zijn meer extreme stemmen zichtbaar.</p> <p>Maar een tweede vraag is: betekent dat automatisch dat journalisten, politici, media en publieke instellingen daar dan weg moeten? Daar twijfel ik sterk over.</p> <p>X is nog steeds een groot platform met, afhankelijk van de meting, tussen de 400 en 600 miljoen maandelijkse actieve gebruikers. Dat is veel kleiner dan Facebook met ruim 3 miljard gebruikers, Instagram met ongeveer 2 miljard, YouTube met circa 2,7 miljard of TikTok met ongeveer 1,8 miljard. Maar belangrijker dan het absolute aantal gebruikers is de vraag: wie zitten daar eigenlijk?</p> <p>Op Facebook zitten vooral familie, vrienden, lokale groepen en algemene consumenten. Instagram draait vooral om beeldvorming en lifestyle. TikTok en YouTube zijn primair videoplatforms.</p> <p>LinkedIn heeft weer een totaal andere dynamiek en is vooral gericht op professionele profilering, en is grotendeels een marketing- en carri&egrave;replatform geworden waar mensen vooral hun diensten en het eigen gelijk promoten.&nbsp;Daar zie ik relatief weinig echt scherpe publieke debatten ontstaan.</p> <p>Maar X is nog steeds h&eacute;t openbare realtime discussieplatform waar relatief veel politici, journalisten, wetenschappers, AI-onderzoekers, ondernemers, beleggers, activisten en technologie-experts actief zijn. Daardoor heeft X waarschijnlijk veel meer invloed op het publieke debat dan het marktaandeel doet vermoeden. Dat is ook precies waarom ik er zelf nog zoveel waarde uit haal.</p> <p>Ik gebruik X namelijk anders dan de gemiddelde consument. Ik gebruik het nauwelijks nog als publicatieplatform, want inhoudelijke uitingen krijgen daar tegenwoordig vaak nog maar weinig aandacht tenzij je heel provocerend formuleert. Dit op ophef sturende algoritme vind ik absoluut een nadeel van het huidige X.</p> <p>Dus dan maar vertrekken? Nee, dat zal ik uitleggen.</p> <p><strong>Je bronnen selecteren</strong></p> <p>Als informatiebron blijft X voor mij uitzonderlijk waardevol. Ik werk met zorgvuldig samengestelde <a href="https://x.com/vincente/lists">lijsten van experts</a> op het gebied van technologie (AI, elektrisch rijden), energie, politiek en wetenschap. Daardoor heb ik relatief weinig last van de negativiteit op X waar veel mensen terecht de buik van vol hebben. Ik volg bewust personen die samen een geweldig expert-netwerk vormen.</p> <p>Als je willoos blijft scrollen door de &ldquo;For You&rdquo;-tijdlijn die X zelf samenstelt, krijg je inderdaad vooral verontwaardiging, conflict en extreme meningen voorgeschoteld. Maar dit geldt tegenwoordig net zo goed voor TikTok, Facebook, Instagram en YouTube, een gevolg van advertentiegedreven algoritmes die geoptimaliseerd zijn op verlokkingen om mensen met het platform te verkleven.</p> <p><strong>Covid-censuur</strong></p> <p>Bovendien heb ik levendig de Covid-periode in herinnering. Toen was de situatie precies omgekeerd wat het weren van onwelgevallige geluiden betreft. In die tijd werden mensen soms gecanceld of verwijderd terwijl zij, achteraf gezien, legitieme kritische vragen stelden.</p> <p>Zowel de Amerikaanse als Nederlandse overheid had toen direct contact met de platformen over verwijdering van berichten die niet pasten in de offici&euml;le woordvoering. Dat vond ik, eerlijk gezegd, een behoorlijk schokkende ontwikkeling. Dus het beeld dat er vroeger sprake was van een neutraal en perfect gemodereerd debatplatform herken ik niet helemaal.</p> <p>Daarmee wil ik niet zeggen dat alles op X nu goed gaat. Zeker niet. Het platform is harder geworden en soms ronduit onaangenaam. Maar ik vind het ook te makkelijk om te doen alsof vertrek automatisch de oplossing is.</p> <p>Want als kritische journalisten, kranten en politici van verschillend pluimage vertrekken, verdwijnen vooral de gematigde stemmen terwijl de extreme stemmen achterblijven. Dat lijkt mij geen winst voor de democratie. Juist daarom vind ik dat ook overheden niet van X weg moeten gaan.</p> <p>Ik wil daar nog steeds kunnen lezen wat de Volkskrant, NRC, D66, Volt of andere partijen en media te zeggen hebben. En ook overheden. X is nog steeds &eacute;&eacute;n van de snelste manieren om te zien wat er speelt in politiek, technologie, AI, energie en wetenschap.</p> <p><strong>Bluesky dan?</strong></p> <p>Alternatieven zoals Bluesky en Mastodon zijn interessant, maar daar zitten simpelweg veel minder mensen op met kwalitatief hoogstaand debat en daardoor ontstaan daar vooralsnog voor mij veel minder interessante discussies. Dus voor mij blijft de afweging uiteindelijk vrij praktisch: levert X mij meer op dan het mij kost?</p> <p>En op dit moment is het antwoord daarop nog steeds duidelijk: ja</p> <p><em>*)&nbsp;Photo by <a href="https://unsplash.com/@rcankney?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Cole Ankney</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/brown-and-white-cross-on-brown-wooden-floor-qhQjjNCShaw?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a> </em></p> Oproep Volkskrant is eenzijdighttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/X cole-ankney-qhQjjNCShaw-unsplash.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2447/we-redden-democratie-niet-met-verketteren.htmMet de Schatkamer maakt de publieke omroep haar archief openbaar waar alle Nederlanders voor betaald hebben. Het is schitterend in creativiteit en nostalgie, zelfs leerzaam in omgangsvormen. Maar moet weerstanden overwinnen.https://www.netkwesties.nl:443/2444/de-schatkamer-moet-kampen-met-rechten.htmSun, 31 May 2026 12:06:00 GMT<p>Beeld &amp; Geluid kreeg in 2023 de opdracht en geld van het ministerie van OCW om de deuren van zijn audiovisuele archief te openen voor een breed publiek door een online portal te bouwen met een grote selectie van materiaal uit het omroeparchief. Digitaal bureau Triple won begin 2025 de Europese aanbesteding en bouwt het portal voor publieke toegang.</p> <p>De Schatkamer biedt gratis toegang tot maar liefst 700.000 radio- en televisieprogramma&rsquo;s plus Polygoonjournaals, maar is niet compleet. Pas sinds 2006 worden vrijwel alle tv- en radioprogramma&#39;s van de publieke omroep gearchiveerd, voorheen sporadisch of in het geheel niet. Bovendien is het regelen van de rechten met producenten en makers een enorme heisa voor Beeld &amp; Geluid.</p> <p>Daar is keihard aan gewerkt door de medewerkers van het archief en afgelopen week mochten directeur Eppo Van Nispen tot Sevenaer en minister van OCW Rianne Letschert dankzij die noeste arbeid op de voorgrond treden voor de <a href="https://www.maxvandaag.nl/programmas/tv/tijd-voor-max/opening-van-de-schatkamer-vanuit-beeld-geluid/POW_05999882/">opening bij Omroep Max</a>. Met onder meer<a href="https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030022345031/apollo-12/aflevering/2101608050039415331"> beelden van de maanlanding</a> in 1969 van de legendarische regisseur<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Rudolf_Spoor"> Rudolf Spoor</a> en commentator<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Henk_Terlingen"> Henk Terlingen</a>, en<a href="https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030021498131/live-aid/aflevering/2101608040033930231"> Live Aid</a> uit 1985.</p> <p><strong>Casten naar tv-scherm probleem</strong></p> <p>Bij NPO Start blijven programma&rsquo;s een week beschikbaar voor niet-abonnees, voor abonnees minstens een jaar. Daartoe rekenen publieke omroepen doorgaans extra rechten af, wat de grondslag zou zijn voor het abonnement. Dat kost nu 42 euro per jaar.</p> <p>Dat abonnement zou je &ndash; en zeker Netflix, Prime en andere Amerikanen - gerust een tijdje kunnen opzeggen om de komende periode mooie programma&rsquo;s gratis terug te kijken via<a href="https://schatkamer.beeldengeluid.nl/"> De Schatkamer</a>, een toepasselijke naam voor dit prachtige archief. Veel fragmenten zijn inmiddels door particulieren op YouTube gezet, of soms door omroepen zoals met het offici&euml;le<a href="https://www.youtube.com/@kootenbie"> Koot &amp;Bie kanaal</a>.</p> <p>Beeld &amp; Geluid biedt nog geen app waarmee je eenvoudig kunt casten op tv-toestellen, dus daarvoor zijn Apple TV of Google Cast nodig. De video&rsquo;s bieden het casting-icoon, maar het werkte (hier) nog niet.</p> <p>Google heeft afgelopen jaren het casten vanuit de browser Chrome allengs moeilijker gemaakt. Onder Android is casting naar de televisie vanuit Chrome er helemaal niet meer. Dat gebeurde stiekem, zoals Google tegenwoordig vrijwel alles stiekem doet. Vroeger gold<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Don%27t_be_evil"> Don&rsquo;t be evil</a>, maar die tijd ligt lang achter ons.</p> <p><strong>Privacy en lange tenen</strong></p> <p>Behalve financi&euml;le rechten vormt privacy een hindernis voor het archiveren, ongeveer hetzelfde probleem als met<a href="https://www.netkwesties.nl/1968/oorlogsarchief-niet-online-toegankelijk.htm"> het oorlogsarchief</a>. Personen kunnen bezwaar maken, zeker als ze in beeld kwamen als verdachten, of als kinderen. Bij de<a href="https://schatkamer.beeldengeluid.nl/veelgestelde-vragen"> veelgestelde vragen</a> van De Schatkamer schrijft Beeld &amp; Geluid voor personen die geen toestemming gaven: &ldquo;In de Schatkamer zitten honderdduizenden programma&rsquo;s. Wij kunnen niet iedereen vinden die in een programma heeft gezeten. Wil je bezwaar maken, laat het ons dan weten via<a href="https://www.beeldengeluid.nl/contact"> ons contactformulier</a>.&rdquo; Omroepen beoordelen die verzoeken.</p> <p>Behalve rechten en privacy speelt een derde beperking van archiveren: een vierletterwoord dat vaak uit verband wordt getrokken. Beeld &amp; Geluid<a href="https://www.telegraaf.nl/entertainment/media/beeld-geluid-schrapt-onder-meer-dit-was-het-nieuws-uit-schatkamer-wegens-mogelijk-kwetsende-humor-van-vroeger/153775395.html"> moet </a>onder meer Dit was het nieuws <a href="https://www.telegraaf.nl/entertainment/media/beeld-geluid-schrapt-onder-meer-dit-was-het-nieuws-uit-schatkamer-wegens-mogelijk-kwetsende-humor-van-vroeger/153775395.html">schrappen</a> uit De Schatkamer wegens &ldquo;mogelijk kwetsende humor van vroeger&hellip;Volgens de producent leent een programma als Dit was het nieuws zich helemaal niet voor De Schatkamer, omdat veel grappen van jaren terug nu mogelijk slecht zouden vallen.</p> <p>Dat kan reputatieschade opleveren voor ons team, aangezien vroeger heel veel dingen wel konden en die nu niet meer kunnen. En dingen kunnen uit hun verband worden gerukt als er nu een stukje uit wordt gehaald.&rdquo;</p> <p>Eerder was in Engeland de aflevering van Fawlty Towers &lsquo;The Germans&rsquo; daar slachtoffer van (<a href="https://www.dailymotion.com/video/x7lt39v">wel op Dailymotion te zien</a>) en delen van Little Britain (<a href="https://www.youtube.com/watch?v=6xznjpXwFNM">compilatie op YouTube</a>, wellicht de beste humorserie ooit). Overigens doet Beeld &amp; Geluid zijn best om censuur buiten de deur te houden. Bijvoorbeeld Jiskefet is in z&rsquo;n geheel beschikbaar.</p> <p><strong>Archief weerspiegelt vroegere waarden</strong></p> <p>Ook rechten vormen een reden voor het niet publiceren van Dit was het Nieuws volgens de producent, maar zelfcensuur speelt. Dat is a-historisch. Zo bevat het krantenarchief<a href="https://www.delpher.nl/"> Delpher</a> alsmede archief van bijvoorbeeld Google Boeken (<a href="https://www.google.nl/books/edition/De_Negerhut/hcJMyAEACAAJ?hl=nl">De Negerhut</a>) tal van uitingen die we vandaag de dag als kwetsend zien, of moeten zien van bepaalde bevolkingsgroepen.</p> <p>Historici kunnen daar domweg niet mee omgaan. Je noemt nu niemand meer een &lsquo;mongool&rsquo; maar in je hoofd zitten beeld en duiding, evenals van &lsquo;neger&rsquo; als neutrale term voor een gekleurde medemens in het vroegere onderwijs.</p> <p>Je kunt geschiedschrijving aanvullen en corrigeren, maar het verleden en de beeldvorming niet uitwissen. Joseph Goebbels heeft geleefd en we kunnen er<a href="https://www.youtube.com/watch?v=fkGEHhM2KsE"> beter van leren</a> in plaats van doodzwijgen, ofschoon die lessen aan de huidige president van de VS en enkele Nederlandse parlementsleden niet zijn besteed.</p> <p>&nbsp;</p> Mooiste publieke video-archief van Nederland onlinehttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Swiebertje.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2444/de-schatkamer-moet-kampen-met-rechten.htmChris Olah nam ooit een hand geld aan van Peter Thiel, behalve succesvol investeerder antichrist-prediker. Nu adviseert Olah het Vaticaan met de waarschuwing tegen de risico’s van AI, dwars tegen de mening van Thiel in.https://www.netkwesties.nl:443/2443/atheistische-oprichter-anthropic-werd.htmSun, 31 May 2026 11:36:00 GMT<p>Afgelopen week <a href="https://www.netkwesties.nl/2427/ai-neemt-onderwerpt-ons-aan-grillen-bedenkers.htm">berichtten we</a> over de uitgave van de &lsquo;encycliek&rsquo; <a href="https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html">Magnifica Humanitas</a> (Magnifieke Mensheid) door het Vaticaan. Nadat paus Leo zich eerder de mondiale opponent van Donald Trump toonde, geeft hij nu de AI-voorhoede een gefundeerde les in de menselijke waardigheid die leidend moet zijn met de bouw en het gebruik van AI.</p> <p><strong>Athe&iuml;st met katholieke geestelijken</strong></p> <p>Aan het AI-stuk ging het programma <a href="https://www.vatican.va/content/francesco/en/speeches/2023/march/documents/20230327-minerva-dialogues.html">Minerva Dialogen</a> in Vaticaanstad vooraf. Die begonnen al in 2016, zes jaar v&oacute;&oacute;r ChatGPT de wereld in vlam zette, opgezet onder het bewind van de vorige paus Franciscus. De naam komt van de <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Santa_Maria_sopra_Minerva">Santa Maria sopra Minerva</a>-kerk, waar in 1633 Galileo werd gesanctioneerd voor godslastering vanwege zijn bewering dat de aarde om de zon draait.</p> <p><a href="https://www.theatlantic.com/ideas/2026/04/silicon-valley-catholicism-ai-leo/686948/">The Atlantic schreef erover</a> op 30 april 2026. De Britse wetenschapper Anna Rowlands schrijft deze week <a href="https://theconversation.com/the-story-of-pope-leos-landmark-text-on-ai-technology-by-a-member-of-its-launch-panel-283993">bij The Conversation</a> over haar deelname aan die dialogen. Steven Levy, beste techjournalist van Wired, komt er uitgebreid op terug in zijn nieuwsbrief <a href="https://link.wired.com/view/5bea03222ddf9c72dc89f2cfrcig1.a1x/f7d84e28/">van 29 mei 2026</a>.</p> <p>De drie bronnen noemen Canadees <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Chris_Olah">Chris Olah</a>&nbsp;(foto) als meest bijzondere deelnemer. Hij is medeoprichter van Anthropic in 2021, met zes andere werknemers die tot dan bij OpenAI van Sam Altman werkten. Anthropic werd deze week het hoogste gewaardeerde AI-bedrijf, met bijna 1.000 miljard euro.</p> <p><strong>Geld van Thiel</strong></p> <p>Olah ging niet naar de universiteit en werd in 2012, toen hij 19 was, <a href="https://thielfellowship.org/">Thiel Fellow</a> voor een bijdrage van (nu) 250.000 dollar. Hij raadde andere tech-talenten aan om een soortgelijk pad te volgen. Olah werkte eerst bij Google Brain als AI-onderzoeker. Hij is overtuigd athe&iuml;st en twitterde in 2010 tegen pausbezoek aan Engeland en Ierland, nadat hij op zijn 15e jaar zijn evangelisch-christelijke opvoeding afwees.</p> <p>Levy beschrijft hoe katholieke ethici in 2025 in Silicon Valley contact zochten met AI-voorlopers. &ldquo;Het was bijna voorbestemd dat ze Olah als hun gekoesterde insider zouden zien. Ik ontmoette hem voor het eerst toen hij in 2015 bij Google werkte; Hij is het type man dat, na een regenbui, wormen redt van sterven op het trottoir. In januari ontmoette hij kardinaal Paul Tigue, die in het Vaticaan vooroploopt met AI.&rdquo;</p> <p>Olah staat bekend als <a href="https://colah.github.io/personal/dating/?cndid=23416622">moreel hoogstaand</a> en overlegde met de geestelijken over de formulering van <a href="https://link.wired.com/external/45933409.13029/aHR0cHM6Ly93d3cuYW50aHJvcGljLmNvbS9jb25zdGl0dXRpb24_dXRtX3NvdXJjZT1ubCZ1dG1fYnJhbmQ9d2lyZWQmdXRtX21haWxpbmc9V0lSX1ByZW1pdW1CYWNrY2hhbm5lbF8wNTI5MjZfUEFJRCZ1dG1fY2FtcGFpZ249YXVkLWRldiZ1dG1fbWVkaXVtPWVtYWlsJnV0bV9jb250ZW50PVdJUl9QcmVtaXVtQmFja2NoYW5uZWxfMDUyOTI2X1BBSUQmY25kaWQ9MjM0MTY2MjI/5bea03222ddf9c72dc89f2cfB42d701c6">Claude&rsquo;s constitution</a>, de ethische parameters van Anthropic. Zij wezen onder meer op de &ldquo;wijsheid van de mystici in de donkere middeleeuwen, vanuit het perspectief van de spanning tussen weten en niet weten.&rdquo;</p> <p><strong>Eerlijk delen</strong></p> <p>Deze week bij de presentatie van het pauselijke stuk in het Vaticaan was Olah <a href="https://www.youtube.com/watch?v=ORFrdYSvzuw">de belangrijkste spreker</a> met de nadruk op de menselijke waarden. Hij zei onder meer dat AI dreigt om vooral de rijken en het rijke deel van de wereld van dienst te zijn en degenen die deze voordelen innen dreigen belangrijke ethische vragen te negeren of parkeren. Voor hem is dat een dilemma:</p> <p>&ldquo;Elk toonaangevend AI-lab, waaronder Anthropic, opereert binnen een kader van prikkels en beperkingen die soms in strijd zijn met het goede doen. We ondervinden de druk om commercieel levensvatbaar te blijven, om voorop te blijven lopen in onderzoek, geopolitieke druk, en van aloude drijfveren van trots en ambitie&hellip;</p> <p>We hebben kritische waarnemers nodig die de laboratoria erop wijzen wanneer we tekortschieten. We hebben morele stemmen nodig die zich niet door financi&euml;le prikkels laten be&iuml;nvloeden. Vandaag is nog maar het begin van een langdurige samenwerking tussen degenen die AI opbouwen en degenen die zien wat wij van binnenuit niet zien.&rdquo;</p> <p>Olah bevestigt de pauselijke waarschuwingen dat de AI-industrie externe druk en interne terughoudendheid nodig heeft om een ramp voor de mensheid te voorkomen, met een dreigende nieuwe vorm van slavernij waarvan louter enkele bevoorrechten profiteren.</p> <p><strong>Religie voor en tegen</strong></p> <p>The Atlantic zet uiteen hoe Olah het begrip van verkeerde keuzes door AI heeft aangescherpt met het zondebesef uit de religie. Olah vergelijkt zijn rol bij Anthropic met die die van een priester die Claude helpt &ldquo;in zekere zin een goed mens te zijn&rdquo;.</p> <p>Zo brengt het trainen van <a href="https://tweakers.net/reviews/14604/een-omslag-voor-cybersecurity-claude-mythos-is-te-goed-in-lekken-vinden.html">Claude Mythos</a>, het uit te brengen model dat onder meer lekken in software razendsnel opspoort, grote ethische dilemma&rsquo;s aan het licht. Olah wil waken voor de &ldquo;kwaadaardige versie&rdquo; die kan liegen en valsspelen en kan helpen om &ldquo;plannen te smeden om de wereld over te nemen door mensen te vermoorden.&rdquo;</p> <p>Claude moet zelfs een eigen moraal krijgen om te voorkomen dat mensen het model op deze en andere manieren kunnen inzetten tegen de menselijke waardigheid. Ald de kwaadaardige kant is gekozen, dan is het te laat: &ldquo;Het begint zich dan slecht te gedragen om trouw te blijven aan zijn karakter. Net als bij de bastaard in King Lear is het feit dat het zichzelf als corrupt ziet, wat het corrumpeert. Toen Claude Mythos deed alsof het de bestanden verwijderde, ontdekten onderzoekers inderdaad dat het model zijn bedrog associeerde met &ldquo;schuld en schaamte over moreel wangedrag&rdquo;. Claude leek te begrijpen dat het iets onethisch had gedaan.&rdquo;</p> <p>De kwaadaardigheid schuilt eerder in de bedoelingen van Peter Thiel die ten onrechte de term &lsquo;antichrist&rsquo; om verwarring te zaaien over degenen die AI willen beteugelen. Het is precies andersom en typisch Trumpiaans om zulke verwarring te zaaien.</p> <p>Het is evenzeer opvallend dat juist de katholieke kerk, vanouds een autoritaire macht die autoritaire regimes &ndash; bijvoorbeeld in Zuid-Amerika &ndash; eeuwenlang steunde, het nu opneemt tegen autoritaire dreiging.</p> <p>Levy: &ldquo;Het doel van de encycliek is om dialoog te cre&euml;ren die uiteindelijk de roekeloze ambitie van de industrie kan temperen. En misschien zal het schaamte oproepen bij degenen die AI bouwen, terwijl ze in hun hart weten dat de uitkomst verschrikkelijk kan zijn.&rdquo;</p> <p><strong>AI kan mensen beter maken</strong></p> <p>Olah gaat echter niet helemaal mee in de tegenstelling van het mooie menselijke en het gevaar van de machines. Hij vindt ook het mysterie van AI fascinerend, &ldquo;subtieler, vreemder en mooier dan sciencefiction ons had voorbereid. Het zijn niet de kille, berekenende robots die ons beloofd waren. Ze zijn gemaakt van ons, van onze woorden ...&quot;</p> <p>Maar de paus houdt juist in zijn encycliek AI op afstand: &ldquo;We moeten de misvatting vermijden om dit soort &#39;intelligentie&#39; gelijk te stellen aan die van mensen.&rdquo;</p> <p>Hij verzet zich tegen <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Transhumanisme">transhumanisme</a> waarin de mens machinale &lsquo;verbeteringen&rsquo; krijgt toebedeeld, al eerder <a href="https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_cti_doc_20260304_quo-vadis-humanits_en.html">geformuleerd door het Vaticaan</a>. Dat is in de praktijk niet houdbaar. In de Bijbel staat het sprookje van Jezus die een blinde laat zien, maar AI is werkelijk in staat om blinden hun omgeving te laten waarnemen en doven van communicatie te voorzien, precies de &lsquo;hybride mens-machine&rsquo; die het Vaticaan beter niet kan bestrijden.</p> <p>Aan de andere kant werpt Leo eenvoudige grenzen op die niemand zal bestrijden: &ldquo;Geen enkel algoritme kan oorlog moreel aanvaardbaar maken...&rdquo;</p> Ethiek strijdt met hebzucht en ijdelheidhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Chris Olah.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2443/atheistische-oprichter-anthropic-werd.htmBlijft moeilijk om de AVG effectief in te zetten om bijvoorbeeld misdaad en sociale achterstelling te bestrijden, uit angst voor de toezichthouder. Dat zal onder de nieuwe voorzitter hopelijk verbeteren.https://www.netkwesties.nl:443/2442/actie-digitale-onderbroek-landsadvocaat.htmSun, 31 May 2026 08:13:00 GMT<p>Eerder deze week <a href="https://www.netkwesties.nl/2428/kabinet-brandt-handen-niet-aan-verkoop.htm">schreven we</a> over het verbod van het kabinet om Solvinity te verkopen aan Kyndryl, waarmee Vitruvius Partners in Engeland nog een poosje eigenaar blijft. Nederlandse investeerders willen naar verluidt een bod uitbrengen.</p> <p><strong>Masturbatie met menstruatie-apps</strong></p> <p>Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom<a href="https://www.bitsoffreedom.nl/campagnes/blijf-uit-mijn-digitale-onderbroek/"> waarschuwt tegen apps</a> waarmee vrouwen hun menstruatiecyclus bijhouden en wil dat de overheid ingrijpt. BoF begint de campagne<a href="https://www.bitsoffreedom.nl/campagnes/blijf-uit-mijn-digitale-onderbroek/"> Blijf uit mijn digitale onderbroek</a>. De apps gaan niet goed om met de rechten van vrouwen, stelt de organisatie. &quot;Daarmee kunnen ze je heel gerichte advertenties serveren.&quot; Bof dient bij de Autoriteit Persoonsgegevens een klacht in tegen de app Flo die door ruim 200.000 vrouwen in Nederland wordt gebruikt.</p> <p>RTL <a href="https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5606534/bits-freedom-klaagt-bij-toezichthouder-over-menstruatie-app">schrijft</a> erover. Vrouwen zijn bepaald vrijgevig: &ldquo;Gebruikers zetten er niet alleen hun menstruatiecyclus in, maar ook of ze last hebben van hoofdpijn of krampen en of ze seks hebben.&rdquo; En<a href="https://www.tubantia.nl/tech/menstruatie-apps-vragen-vrouwen-naar-masturberen-stel-je-voor-dat-iedereen-dit-te-weten-komt-bij-een-datalek~a2d27b32/"> nog meer</a>: &ldquo;Niet alleen wanneer je ongesteld bent, maar ook of je seksueel actief bent, of je weleens onbeschermde seks hebt en of je masturbeert&hellip; Vrouwen delen informatie over hun stemming, zorgen en psychologische klachten. Ontzettend veel intieme data.&rdquo;</p> <p>Bijna 60 procent van de gebruikers weet niet wat er met hun data gebeurt, zo blijkt uit onderzoek van Ipsos I&amp;O in opdracht van Bits of Freedom onder ruim 2600 Nederlandse vrouwen. Eva de Goeij van BoF schrijft erover<a href="https://www.linkedin.com/posts/eva-de-goeij-29b88079_blijf-uit-mijn-digitale-onderbroek-de-afgelopen-activity-7465831583208427521-0C5-/?originalSubdomain=nl"> bij big tech</a>.</p> <p><strong>Rechtszaak Lelieveldt tegen witwasjacht</strong></p> <p>Simon Lelieveldt gaat <a href="https://hrif.eu/2026/05/hrifzaak-fiu-2juni-90euro-perjaar/">weer naar de rechter</a>, nu gericht tegen de &ldquo;de antiwitwasbeleidskliek van Nederland&rdquo;, waartoe hij het ministerie van Financi&euml;n, DNB, NVB en grootbanken rekent omdat ze vasthouden aan de &lsquo;meldsystematiek&rsquo; voor &#39;ongebruikelijke&rsquo; transacties. Dat kost te veel, vindt Lelieveldt, want jaarlijks bijna 90 euro per Nederlander.</p> <p>Ze leiden volgens hem bovendien tot &ldquo;overmatig veel privacy-indringende vragen. En als u de verkeerde achternaam heeft, een moskee bestuurt, geld naar familie in het buitenland stuurt of gewoon iets doet dat de bank niet meteen begrijpt, wordt u sneller onterecht gemeld omdat uw transactie &ldquo;ongebruikelijk&rdquo; is.&rdquo;</p> <p>De zaak voert hij dinsdag 2 juni 2026 tegen het ministerie van Justitie en Veiligheid en <a href="https://www.fiu-nederland.nl/">FIU</a> (Financial Intelligence Unit Nederland) die meldingen verwerkt en met het overgrote deel niets doet. Zoals <a href="https://www.rekenkamer.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2026/03/11/gevolgen-groot-opbrengsten-onbekend---onderzoek-naar-de-anti-witwasaanpak-in-de-bankensector/rapport-gevolgen-groot-opbrengsten-onbekend-p.pdf">de Rekenkamer stelde</a> is de aanpak hoogst ineffici&euml;nt. Als melder doet hij de zaak, die nogal moeilijk ligt want &ldquo;de FIU wil geen inzage bieden in de meldingen van Lelieveldt en wil daar ook niet openlijk over procederen. Alles moet geheim, gesloten en afgeschermd blijven.&rdquo; Dat kan best iets met privacy te maken hebben&hellip;</p> <p><strong>Botsing Pels Rijcken en privacy-onderzoeker</strong></p> <p><a href="https://www.dutchitchannel.nl/news/734612/privacy-onderzoeker-weerlegt-verklaring-landsadvocaat">Dutch IT-Channel bericht</a> over een boeiende kwestie tussen de landsadvocaat en onderzoeker Mick Beer, die de Nationale Privacy Index bijhoudt. &ldquo;Volgens Beer schetst de Landsadvocaat een misleidend beeld van de werkelijkheid door de impact van de Amerikaanse Cloud Act onbenoemd te laten en achter de schermen stilzwijgend tracking-software te verwijderen.&rdquo;</p> <p>Pels Rijcken<a href="https://pelsrijcken.nl/actueel/nieuws/reactie-op-berichtgeving-bnr-nieuwsradio-over-cookiebeleid"> ontkent</a> privacy-overtredingen op haar websites, in reactie op <a href="https://www.bnr.nl/nieuws/tech-innovatie/10601422/website-pelsrijckendeeldezonder-toestemmingdatametgoogle-en-anderetechbedrijven">berichtgeving van BNR,</a> en schermt met een second opinion door Northwave. Het gaat onder meer om analysetool Hotjar. <a href="https://mickbeer.com/artikelen/reactie-publieke-verklaring-pels-rijcken/">Volgens Mick Beer</a> host Hotjar in Ierland, maar maakt indirect gebruik van de cloud van Amazon Web Services (AWS).</p> <p>Pels Rijcken heeft volgens Beer tussen 18 en 21 mei 2026 &ndash;&nbsp; in de drie dagen tussen ontvangst van de bevindingen en de BNR- publicatie &ndash; haastig tracking- en analytics software van de homepages verwijderd, zoals Google Tag Manager en omstreden session-recordings van Hotjar.</p> <p><strong>Verdachte aangehouden voor Ajax-hack</strong></p> <p>De recherche heeft in de gemeente Buren een verdachte (35) aangehouden voor de hack bij voetbalclub Ajax in maart 2026, openbaargemaakt door RTL Nieuws. Door die hack was het mogelijk om via lekken in de Ajax-app met gestolen seizoenkaarten wedstrijden te bezoeken en stadionverboden op te heffen. Priv&eacute;gegevens van ruim 500 Ajax-supporters met een stadionverbod en meer dan 300.000 andere Ajax-fans waren in te zien.</p> <p>De hacker leek ethisch bezig maar had volgens<a href="https://www.om.nl/onderwerpen/c/cybercrime/coordinated-vulnerability-disclosure---ethisch-hacken"> de richtlijn van het OM</a> het lek bij Ajax moeten melden en niet bij RTL. Nu de hacker alsnog wordt opgepakt, had hij net zo goed de namen van de 500 hooligans openbaar kunnen maken.</p> <p><strong>Persoonsgegevens voor wetenschap</strong></p> <p>Wetenschap was niet zo blij met de komst van de AVG in 2018, en enkele Nederlandse universiteiten dienden in de jaren ervoor bezwaren in tegen de concept-AVG. Nu hebben de gezamenlijke toezichthouders, de European Data Protection Board (EDPB),<a href="https://www.edpb.europa.eu/system/files/2026-04/edpb_guidelines_202601_scientificresearch_en.pdf"> nieuwe richtlijnen</a> voor gebruik van persoonsgegevens in wetenschappelijk onderzoek gemaakt.</p> <p>Het gaat vooral om het gerechtvaardigd belang, de uitzonderingen in de AVG en wat wel en niet als wetenschappelijk onderzoek geldt. Tot 26 juni 2026 mag iedereen<a href="https://www.edpb.europa.eu/our-work-tools/documents/public-consultations/2026/guidelines-12026-processing-personal-data_en"> reageren</a>. DLA Piper schreef al een<a href="https://www.dlapiper.com/en/insights/publications/2026/04/edpb-guidelines-on-scientific-research"> kritisch commentaar</a>: &ldquo;Toch bieden ze geen oplossing voor de fundamentele spanningen die inherent zijn aan de aanpak van de AVG. Met name blijven er aanzienlijke beperkingen bestaan op het secundaire gebruik van persoonsgegevens, en dit blijft een grote uitdaging vormen. Bovendien betekent de noodzaak om rekening te houden met nationale afwijkingen dat een volledig geharmoniseerd regelgevingskader nog ver weg is.&rdquo;</p> <p><strong>TU Delft stopt samenwerking met politie</strong></p> <p>De TU Delft stopt met een zogenaamd politieconvenant dat het delen van persoonsgegevens tussen beide partijen regelt, aldus platform <a href="https://delta.tudelft.nl/article/breek-tu-delft-stopt-met-convenant-politie">Delta</a> van de TU. Collegevoorzitter Ingrid Thijssen heeft de politie 19 mei op de hoogte gebracht, liet ze weten in een vergadering met de ondernemings- en studentenraad van de TU Delft.</p> <p>Met de be&euml;indiging van het convenant wordt informatie-uitwisseling &lsquo;voortaan uitsluitend gebaseerd op wettelijke grondslag&rsquo;. Dit betekent dat gegevens alleen worden gedeeld op basis van &lsquo;een vordering in het kader van strafrechtelijk onderzoek, of bij een vitaal belang in acute of levensbedreigende situaties&rsquo;. Volgens de universiteit is voor dergelijke situaties geen convenant vereist.</p> <p>&ldquo;Het opzeggen staat in contrast met eerdere besluiten van het CvB. Eerder lieten de bestuurders nog weten dat het delen van namen nog steeds zou gebeuren, maar alleen &lsquo;na een expliciet besluit van het college van bestuur&rsquo;. Dit zou dan centraal worden vastgelegd en jaarlijks worden gecontroleerd.</p> <p>Het besluit volgt op onthullingen van Delta over het doorspelen van persoonsgegevens door de afdeling Integrale Veiligheid in 2024. In aanloop naar een aangekondigd protest tijdens de Delft Career Days deelde een medewerker de namen van vijf klimaatactivisten van End Fossil met de politie.&rdquo;</p> <p><strong>Boeven blij met AVG</strong></p> <p>De Volkskrant<a href="https://www.volkskrant.nl/binnenland/criminelen-bieden-kwetsbare-burgers-mogelijk-sociaal-vangnet-in-ruil-voor-diensten~b88ab6dfd/"> bericht</a> over het rapport,<a href="https://skc-oc.nl/skc-publiceert-eerste-dreigingsbeeld-ondermijning-nederland/"> Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland</a> van het<a href="https://skc-oc.nl/"> Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit</a>, een eerste &lsquo;totaalbeeld&rsquo; van de manieren waarop ondermijning door criminele organisaties de Nederlandse samenleving bedreigt.</p> <p>&ldquo;Soms zit bestaande wetgeving een goede aanpak van ondermijning juist in de weg. Het rapport noemt de AVG, de verordening die de privacy moet beschermen. Bij veel organisaties heerst er door die wet angst om gegevens te delen met andere organisaties, terwijl voor het zichtbaar maken van ondermijning juist een overkoepelend beeld nodig is.&rdquo;</p> <p>De angst is overigens niet altijd gegrond. De AVG biedt vaak afdoende mogelijkheden om data te delen, maar de angst voor overtreding is groot.</p> <p><em>*) Beeld: Peter Olsthoorn, 14 mei 2026</em></p> <p>&nbsp;</p> Peters privacyjournaal week 22, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20260514 ZON.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2442/actie-digitale-onderbroek-landsadvocaat.htmEr zijn goede redenen om afscheid te nemen van X door de Rijksoverheid. Dat schrijven de directeuren communicatie van de twaalf ministeries. De Volkskrant eist het vertrek van X.https://www.netkwesties.nl:443/2429/overheden-weg-x-democratische-redding.htmFri, 29 May 2026 19:24:00 GMT<p>Zaterdag 22 mei 2026 publiceerde de Volkskrant over vele pagina&rsquo;s <a href="https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2026/x-social-media-bedreigingen-politici-onderzoek~v3016728/">een groot onderzoek</a> naar allerhande ellende op X, met als aanhef: &ldquo;In &eacute;&eacute;n week vond de Volkskrant duizenden berichten met mogelijk strafbare uitingen. Toch blijven veel politici er actief, niet wetend wat er gebeurt als ze vertrekken.&rdquo;</p> <p>Met onder meer:</p> <ul> <li>Van de 80.000 berichten die politici in de week voor de Kamerverkiezingen ontvingen, waren er ruim 22.000 gericht op het kleineren, vernederen, intimideren of bedreigen van hen of anderen;</li> <li>Tussen de 5.000 en 7.000 berichten bevatten strafbare beledigingen of groepsbeledigingen.</li> <li>700 berichten vielen in zwaardere strafbare categorie&euml;n: 122 bedreigingen, 150 keer opruiing en 428 gevallen van haatzaaien.</li> <li>Volgens hoogleraar Bart Schermer, Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen (VVD) en Kamerleden Mirjam Bikker (ChristenUnie) en Barbara Kathmann (Pro) is deze hoeveelheid veel meer dan gedacht en gaat alle perken te buiten. Premier Rob Jetten sluit zich aan.</li> <li>Bij het Team Bedreigde Politici maakten landelijke politici in heel 2025 bijna 500 keer melding van bedreiging of opruiing op &aacute;lle sociale media, per mail en brief. Het OM beoordeelde er ruim 350 als strafbaar, maar in ruim 200 gevallen konden verdachten niet worden ge&iuml;dentificeerd of gearresteerd.</li> </ul> <h3>Gewoon negeren</h3> <p>Volgens officier van justitie Fridolijn Kuipers is er niet de capaciteit om alles te behandelen wat de Volkskrant vond. En X werkt meestal niet mee aan opsporingsverzoeken.</p> <p>Echter, Kamerleden hebben een eenvoudige remedie. Ze uiten zich nog wel op X maar zijn gewoon gestopt met het lezen van reacties op X. Juist vanwege het giftige klimaat. Probleem opgelost? Nee volgens de pleitbezorgers van vertrek.</p> <p>Afgelopen maandag volgde een <a href="https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/vertrek-van-x-is-de-enige-manier-om-ondermijning-van-de-democratie-te-stoppen~b04f3823/">commentaar van hoofdredacteur Pieter Klok</a> onder de kop &ldquo;Vertrek van X is de enige manier om ondermijning van de democratie te stoppen.&rdquo; Dat leest als dat hiermee &ldquo;de ondermijning van de democratie&rdquo; tot staan gebracht zou worden.</p> <p>Diezelfde dag <a href="https://www.volkskrant.nl/politiek/topambtenaren-in-interne-memo-aan-kabinet-rijksoverheid-moet-van-x~bbd0363e/">opende de Volkskrant</a> met een &lsquo;intern memo&rsquo; van de directeuren communicatie waardoor dit op &lsquo;actiejournalistiek&rsquo; lijkt, vooral bekend van De Telegraaf. Dat memo van de Voorlichtingsraad is echter al op 9 april vervaardigd na eigen onderzoek.</p> <h3>Belang X neemt af, vuilspuiterij toe</h3> <p>Het <a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/20260409%20Memo%20VoRa%20Rijksoverheid%20op%20X%20.pdf">VoRa-memo</a> stuurde de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) gisteren op verzoek toe. Daarin staat dat het sinds de overname door Elon Musk steeds beroerder gaat met X, voorheen Twitter:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Onder het leiderschap van Musk is het karakter van het platform gepolariseerd. Deze overname markeert niet alleen een kentering in de sfeer op het platform. Het afbouwen van moderatie, de verandering in afzenderverificatie (het zogenoemde &lsquo;blauwe vinkje&rsquo;, red.) van &lsquo;earned&rsquo; naar &lsquo;paid&rsquo;, wijzigingen in het algoritme en zorgen over het gebruik van xAI (Grok) voor onder meer het cre&euml;ren van nepbeelden (waaronder geseksualiseerde afbeeldingen) van bestaande (minderjarige) mensen, leiden gezamenlijk tot een toename van mis- en desinformatie, racisme, discriminatie, misogynie en antisemitisme. Steeds vaker wordt de overheid geconfronteerd met de vraag welke rol het platform dient te spelen in de overheidscommunicatie.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De VoRa heeft een stevige analyse van X gemaakt op een aantal factoren, met als uitkomsten:</p> <ol> <li>X flatteert de bereikcijfers (aantal &lsquo;weergaven&rsquo;) flink. Het aantal bereikte personen is veel kleiner dan het aantal &lsquo;weergaven&rsquo; suggereert. Problemen met het algoritme verkleinen het werkelijke bereik (opvallend: <a href="https://www.villamedia.nl/artikel/musk-bevestigt-dat-links-naar-nieuwsartikelen-op-x-worden-onderdrukt?utm_source=chatgpt.com">bron van de VoRa via ChatGPT</a>).</li> <li>Op het hoogtepunt in 2022 waren er circa 3,5 miljoen Nederlandse accounts op &lsquo;X&rsquo;, nu nog 2,8 miljoen. De aantallen volgers van de Rijksoverheid vari&euml;ren van 1,3 miljoen voor de <a href="https://x.com/MinPres">MinPres op X</a> tot 2.000 voor enkele ministers, en voor departementen van 120.000 (<a href="https://x.com/MinOCW">OCW</a>) tot 22.000 (Financi&euml;n). Het belang van &lsquo;signalen&rsquo; uit de maatschappij voor de overheden (X-reacties) neemt af.</li> <li>Informeren van het volk via X is nog van belang, ook vanwege relaties (&lsquo;stakeholders&rsquo;) van de overheid die er zitten en de berichten verder verspreiden. Maar veel media vertrokken al van X. en het zorgt bovendien voor een vuilere omgeving vanwege meer desinformatie. Voor crisiscommunicatie is X nog wel geschikt.</li> <li>X houdt zich niet aan de wet, zeker niet aan de Digital Services Act. X liet productie en distributie van deepfake porno toe</li> </ol> <p>Conclusie van de VoRa: de inhoudelijke communicatie op X voldoet aan de Uitgangspunten Overheidscommunicatie, maar de randvoorwaarden voor de inzet komen steeds verder onder druk te staan. Erger, die &ldquo;tasten de autonomie van de Rijksoverheid aan&rdquo;.</p> <p>Dan zijn er verschillende scenario&rsquo;s: op X blijven, geheel vertrekken, beperkt (centraal) gebruik of gewoon doorgaan. Er is twijfel. Binnen de Europese Unie zijn vrijwel alle (centrale) overheden, regeringsleiders en staatshoofden actief op &lsquo;X&rsquo;, zij het met grote verschillen. Wel proberen de Europese Commissie en Duitse overheid om Mastodon en BlueSky als alternatief te nemen.</p> <h3>Hypocriet</h3> <p>Onderzoeksjournalist en opiniemaker Dieuwertje Kuipers noemt het pleidooi van de Volkskrant en de VoRa &ldquo;schaamteloos hypocriet&rdquo;. Ze bekritiseert het effectbejag van de Volkskrant die &nbsp;buiten de oevers van neutrale verslaggeving treedt: &ldquo;Het is een soort zelf-likkende lolly: media die zelf nieuws maken&hellip;en vervolgens weer nieuws maken over de reacties op hun berichten, ambtenaren laten lekken over wat ze gaan doen naar aanleiding van hun berichten en politici vragen wat ze eigenlijk gaan doen naar aanleiding van hun berichten.&rdquo;</p> <p>Hypocrisie van de personen en&nbsp; media die opzichtig X verlaten, zoals vooral NOS/Nieuwsuur waarvan individuen als <a href="https://x.com/wol">Jeroen Wollaars</a> en <a href="https://x.com/milenaholdert">Milena Holdert</a> de moed hebben zich er tegen te verzetten:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De Volkskrant is niet het eerste medium dat met veel bombarie van X afgaat. Ik hou van de man, maar zal nooit vergeten hoe Eric Smit live in een Nieuwsuur-item zijn X-account verwijderde, om vervolgens net zo hard op LinkedIn en BlueSky in ex&aacute;ct dezelfde Sillicon Valley&nbsp;slot machine&nbsp;van dopamine-ontregeling te tuimelen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Maar bovenal is het hypocriet om louter van X te vertrekken, vind Dieuwertje Kuipers:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Als het &eacute;cht te doen is om het niet langer polarisatie te faciliteren, dan moet je een grote jongen/meisje/media-organisatie zijn en&nbsp;helemaal&nbsp;van social media afgaan. X verschilt in haar onderliggende structuur namelijk minder van Insta, TikTok, Facebook of LinkedIn dan gebruikers zichzelf wijsmaken. Allemaal werken ze met een variabele beloning (via likes, notificaties, mentions, reposten) in een onvoorspelbare feedback.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Netkwesties experts</h3> <p>In november 2024 hadden we over dit onderwerp al <a href="https://www.netkwesties.nl/1922/overtuigde-blijvers-vertrekkers-onder.htm">een geweldig artikel</a>, in elk geval veel minder eenzijdig dan de Volkskrant, louter dankzij onze experts die velerlei argumenten opwierpen. Ik vroeg hen deze week wederom naar hun mening naar aanleiding van de Volkskrant-oproep dat we de democratie van de ondermijning redden door X te verlaten.</p> <p>Lezen en smullen&hellip;</p> Directeuren communicatie ministeries overwegen het stoppen met Xhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Musk Trump.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2429/overheden-weg-x-democratische-redding.htmNa de contractverlenging voor DigiD en MijnOverheid met Solvinity tot 2028 was goedkeuring van de overname door het Amerikaanse Kyndryl onwaarschijnlijk.https://www.netkwesties.nl:443/2428/kabinet-brandt-handen-niet-aan-verkoop.htmTue, 26 May 2026 15:53:00 GMT<p>Willemijn Aerdts, staatssecretaris voor Digitale Economie en Soevereiniteit, laat de <a href="https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2026D24647&amp;did=2026D24647">Tweede Kamer weten</a>&nbsp;dat een overname van Solvinity &ldquo;mogelijk een risico vormt voor het publieke belang&rdquo; en het Bureau Toetsing Investeringen daarom een &ldquo;volledig verbod&rdquo; adviseert. Dat gebeurt op grond van de Wet ongewenste zeggenschap telecommunicatie (<a href="https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/35153_wet_ongewenste_zeggenschap">WOZT</a>).</p> <p>Die is ooit ingevoerd ter bescherming van nationale bedrijven als KPN, maar de criteria kunnen nu mooi op Solvinity worden toegepast. Ineens is de WOTZ geen dode letter meer. De <a href="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2020-165.html">formulering</a> is in dit licht ineens niet meer zo gortdroog. Bovendien is zichtbaar dat voor een minister met enige politieke sensibiliteit dit een eenvoudig wapen is. Ofschoon BTI officieel onafhankelijk is:</p> <p>&ldquo;Indien bestaande of aanstaande overwegende zeggenschap in een telecommunicatiepartij door een bepaalde partij naar het oordeel van Onze Minister kan leiden tot een bedreiging van het publiek belang legt Onze Minister hem een verbod, dan wel een verbod onder opschortende voorwaarden op het houden respectievelijk verkrijgen van overwegende zeggenschap in deze telecommunicatiepartij op&hellip;</p> <p>2. Van een bedreiging van het publiek belang kan slechts sprake zijn als de overwegende zeggenschap leidt tot relevante invloed in de telecommunicatiesector als bedoeld in het derde lid, en:</p> <ul> <li>a. de verkrijger of houder een ongewenst persoon is of een staat, entiteit of persoon is waarvan bekend is of waarvoor gronden zijn te vermoeden dat deze de intentie heeft een telecommunicatiepartij te be&iuml;nvloeden om misbruik of opzettelijke uitval mogelijk te maken,</li> <li>b. de verkrijger of houder nauwe banden heeft met of onder invloed staat van een staat, entiteit of persoon als bedoeld onder a, dan wel een persoon is ten aanzien van wie er gronden zijn om dergelijke banden of invloed te vermoeden&hellip;</li> </ul> <p>Van relevante invloed in de telecommunicatiesector is sprake indien misbruik of opzettelijke uitval van de telecommunicatiepartij, bedoeld in het eerste lid, en eventuele andere telecommunicatiepartijen waarin de houder of verkrijger of de groep waarvan de houder of verkrijger deel uitmaakt overwegende zeggenschap houdt of verkrijgt, kan leiden tot:</p> <ul> <li>a. een onrechtmatige inbreuk op de vertrouwelijkheid van de communicatie, danwel een onderbreking van de internettoegangsdienst of telefoondienst van meer dan een bij algemene maatregel van bestuur te bepalen aantal eindgebruikers;</li> <li>b. een onderbreking van de beschikbaarheid of verificatie van bij algemene maatregel van bestuur genoemde diensten en toepassingen die worden geleverd via het internet voor zover die diensten een bij die algemene maatregel van bestuur te bepalen drempelwaarde overschrijden;</li> <li>c. een onderbreking van de beschikbaarheid, betrouwbaarheid of vertrouwelijkheid van een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen product of dienst ten behoeve van een publieke taak op het gebied van nationale veiligheid, defensie, de handhaving van de rechtsorde dan wel hulpverlening;</li> </ul> <p><strong>Kyndryl niet zo blij</strong></p> <p>De huidige Amerikaanse regering wordt bestempeld als risico voor de dienstverlening van Kyndryl, ofschoon het bedrijf tot nu toe - voor zover bekend - nooit aan vorderingen inzake de Cloud Act heeft voldaan.</p> <p>Kyndryl schrijft in <a href="https://www.kyndryl.com/in/en/about-us/news/2026/05/statement-netherlands-solvinity-decision">een reactie</a>: &ldquo;We zijn zeer teleurgesteld over het besluit van de Nederlandse regering om de overname van Solvinity door Kyndryl te verbieden. Sinds de aankondiging van de voorgenomen transactie heeft Kyndryl zich te allen tijde te goeder trouw ingezet in de dialoog met relevante belanghebbenden binnen de Nederlandse overheid. Ondanks deze inspanningen en onze jarenlange ervaring met het beheer van bedrijfskritische activiteiten in Nederland, heeft de politisering van dit proces de duidelijke en belangrijke voordelen overschaduwd die deze transactie voor de klanten van Solvinity en de Nederlandse burgers zou hebben opgeleverd.&rdquo;</p> <p>Dat teleurstelling wordt uitgesproken over politisering is enerzijds geestig: big tech schurkt uit eigen beweging tegen regime-Trump aan. Weliswaar doen Kyndryl, en het voormalige moederbedrijf IBM daar niet aan mee (onder het mom dat ze wel de Amerikaanse overheden bedienen als klant maar &ldquo;niet aan politiek doen&rdquo;) maar ze worden toch als kwetsbaar beschouwd. Dat is een technocratische opstelling, maar technocratie is diep ge&iuml;nfiltreerd in de democratie.</p> <p>Dus heeft big tech aan deze kant van de oceaan met het ondersteunen van Trump een vruchtbare bodem gecre&euml;erd voor de roep om meer &lsquo;soevereiniteit&rsquo; oftewel minder afhankelijkheid van platforms in de Verenigde Staten.</p> <p><strong>DigiD hosting in Britse handen</strong></p> <p>Solvinity blijft voor het merendeel in Britse handen, van investeerder Vitruvian. Zoals IT-ondernemer Ronald Scherpenisse <a href="https://ibestuur.nl/markt-en-overheid/inkoop-en-aanbesteding/solvinity-en-de-illusie-van-nederlands-eigenaarschap">schreef op LinkedIn</a>: &ldquo;In 2020 werd de digitale ruggengraat van de Nederlandse overheid voor de middellange termijn vastgelegd via een grote Europese aanbesteding. Logius, de dienst digitale overheid, had daarvoor een aanbesteding in de markt gezet voor de vernieuwing en het beheer van de infrastructuur (GDI - Generieke Digitale Infrastructuur). Dit omvatte onder andere de hosting van DigiD, MijnOverheid en Digipoort.</p> <p>Op 10 augustus 2020 werden de contracten getekend. Echter, de &quot;Nederlandse&quot; status was een juridische huls: Solvinity was in 2020 statutair Nederlands, maar economisch en strategisch Brits. De claim &quot;Nederlands bedrijf&quot; was feitelijk onvolledig en cre&euml;erde een vals gevoel van soevereiniteit bij publiek en politiek.&rdquo;</p> <p>Per augustus 2026 moest het contract worden verlengd, met een opzegtermijn van drie maanden. Die liet de regering begin mei lopen en er werd een nieuw contract getekend. Daar ontstond heisa over, maar daarmee was duidelijk dat Solvinity niet naar Kyndryl zou gaan. Tegenover zo veel verzet vanuit de Tweede Kamer en de maatschappij was het van een regering die al onder maximale druk staat niet te verwachten dat ze de emoties zou negeren.&quot;</p> <p><strong>Openheid volgt alsnog</strong></p> <p>Dat marktwaakhond ACM wel <a href="https://www.netkwesties.nl/2323/debat-over-overname-solvinity-en-vs-terwijl.htm">met de overname akkoord ging</a> was een gevolg van de maatstaven die de ACM hanteert. De Nederlandse marktmacht van Kyndryl met Solvinity relatief klein blijven. We schreven dat Kyndryl <a href="https://www.netkwesties.nl/2294/behoud-digid-binnen-nederland-is-grote.htm">aanzienlijke Nederlandse partijen host</a>, zoals de banken Triodos en ASN waarvan de hosting van de applicaties formeel onder Amerikaanse wetgeving valt.</p> <p>De maatschappelijke ketelmuziek was deels goed onderbouwd, zoals door Bert Hubert, maar leidde ook tot <a href="https://www.netkwesties.nl/2294/behoud-digid-binnen-nederland-is-grote.htm">manipulatie van de publieke opinie</a> door een een-tweetje van actiegroep The Firewall en de Volkskrant. Er volgde een <a href="https://www.thefirewall.eu/artikelen/de-eerste-rechtszitting">kort geding</a> voor openheid van zaken door BTI, waarvan maandag 1 juni de uitkomst volgt. The Firewall vond het onverkwikkelijk dat de beoordeling van de beoogde overname in &lsquo;achterkamertjes&rsquo; plaatsgreep.</p> <p>Staatssecretaris Aerdts publiceert het besluit van BTI nog niet en geeft de Tweede Kamer daarmee de ruimte om die openbaarmaking alsnog te eisen. Zeker als de rechter in het voordeel van The Firewall vonnist, ligt openbaarmaking van de beoordeling voor de hand. Bedrijfskritische informatie wordt dan weggelakt, wat doorgaans veel is.</p> Geestige reactie van Kyndrylhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20250721 ZONSONDERGANG 2.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2428/kabinet-brandt-handen-niet-aan-verkoop.htmPaus Leo XIV vindt kunstmatige intelligentie een van de bepalende morele uitdagingen van onze tijd.https://www.netkwesties.nl:443/2427/ai-neemt-onderwerpt-ons-aan-grillen-bedenkers.htmTue, 26 May 2026 11:28:00 GMT<p>Dat doet zijn hofhouding te Vaticaanstad in wat heet een <a href="https://www.merriam-webster.com/dictionary/encyclical">encycliek</a>: een formele brief bedoeld om morele, sociale en theologische gedachten te sturen. Getiteld <a href="https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html">Magnifica Humanitas</a> (Magnifieke Mensheid), betoogt het dat (AI-)technologie de mensheid moet dienen, in plaats van macht te concentreren of menselijke waardigheid te verzwakken.</p> <p><strong>AI reduceert schepping</strong></p> <p>Hij presenteerde het stuk in het Vaticaan samen met <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Chris_Olah">Christopher Olah</a>, de Canadese AI-pionier en medeoprichter van Anthropic. Hij erkent dat bedrijven morele geleiding nodig hebben om te voorkomen dat &ldquo;prikkels en beperkingen soms conflicteren met moreel juist handelen&rdquo;, <a href="https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html">meldde de New York Times</a>.</p> <p>&ldquo;Technologie is niet zomaar een hulpmiddel,&rdquo; staat inde pauselijke <a href="https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html">open brief van ruim 42.000 woorden</a> .</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wanneer het de standaard wordt waaraan alles wordt beoordeeld, begint het te bepalen wat belangrijk is en wat kan worden afgedankt, waardoor de schepping wordt gereduceerd tot een object van uitbuiting en mensen slechts radertjes in een systeem dat steeds meer effici&euml;ntie nastreeft.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De groeiende concentratie van technologische macht en systemen reduceren mensen tot data of economische functies. Dat staat haaks op een &ldquo;beschaving van liefde&rdquo;, gericht op menselijke waardigheid, solidariteit, waarheid, mededogen en het algemeen belang.</p> <p>Het stuk <a href="https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-encyclical-magnifica-humanitas-ai.html">waarschuwt</a> dat AI nooit echt neutraal is, maar &ldquo;de kenmerken aanneemt van degenen die het bedenken, financieren, reguleren en gebruiken&rdquo;. En het roept op tot ethisch toezicht, sociale rechtvaardigheid, bescherming van werknemers, verantwoord bestuur en vrede.</p> <p><strong>Industri&euml;le revolutie tot AI-revolutie</strong></p> <p>Paus Leo&#39;s reactie op de <a href="https://time.com/7339628/geoffrey-hinton-ai/">AI-revolutie</a> verwijst bewust naar de reactie van zijn voorganger paus Leo XIII op de problemen van de Industri&euml;le Revolutie, <a href="https://www.britannica.com/topic/Rerum-Novarum">Rerum Novarum (&ldquo;Van Nieuwe Dingen&rdquo;) </a>in 1891. Hoewel Magnifica Humanitas op 25 mei 2026 werd uitgebracht, is het symbolisch gedateerd op 15 mei, de datum van Rerum Novarum.</p> <p>Hoewel pausen lang voor de moderne tijd encyclieken uitgaven, maakte <a href="https://www.vatican.va/content/leo-xiii/en/encyclicals/documents/hf_l-xiii_enc_15051891_rerum-novarum.html">Rerum Novarum</a> sociale encyclieken wereldwijd invloedrijk. Het bekritiseerde uitbuiting in arbeidsomstandigheden, toenemende ongelijkheid en risico op conflicten tussen werknemers en werkgevers. Paus Leo XIII verdedigde de rechten van arbeiders en stelde dat rijkdom sociale verantwoordelijkheden met zich meebrengt. Hij bekritiseerde zowel het onbeperkte kapitalisme als het revolutionaire socialisme.</p> <p>Het document be&iuml;nvloedde debatten over arbeidsrechten en economische rechtvaardigheid ver buiten de kerk. In Australi&euml;<a href="https://www.fwc.gov.au/about-us/history-sir-richard-kirby-archives/waltzing-matilda-and-sunshine-harvester-factory-0"> baseerde rechter Higgins</a> zich in 1907 op&nbsp; Rerum Novarum bij het vaststellen van principes voor een eerlijk loon.</p> <p>De encycliek van <a href="https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical-ai.html">paus Leo XIV </a>&nbsp;probeert voor het AI-tijdperk te doen wat Rerum Novarum deed voor het industri&euml;le tijdperk: een moreel kader bieden voor een technologische transformatie die werk, macht en menselijke relaties hervormt.</p> <p>Immers, het Vaticaan kan AI niet reguleren. Het kan geen veiligheidsnormen opstellen, of wetshandhavers en bedrijven dwingen tot transparantie over hun systemen. Maar het kan wel helpen de morele voorwaarden van het debat vorm te geven. Al meer dan een eeuw heeft de katholieke sociale leer publieke argumenten over werk, ongelijkheid, armoede, menselijke waardigheid en de ethische grenzen van economische macht be&iuml;nvloed.</p> <p><strong>Mensenrechten versus AI</strong></p> <p>Paus Leo XIV stelt dat mensenrechten niet worden verleend door overheden of bedrijven: ze komen voort uit de intrinsieke waardigheid van ieder mens. Technologie&euml;n zouden de mensheid moeten dienen in plaats van mensen te reduceren tot data, economische eenheden of optimalisatieproblemen.</p> <p>Hij bouwt voort op <a href="https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/20231004-laudate-deum.html">&nbsp;paus Franciscus&#39; kritiek</a> op &ldquo;de neiging om de logica van effici&euml;ntie, controle en winst eenzijdig persoonlijke, sociale en economische omstandigheden te bepalen&rdquo;. In <a href="https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2023/10/04/231004a.pdf">zijn encycliek uit 2015</a> waarschuwde hij al voor de risico&#39;s van technologie. Paus Leo XIV betoogt dat morele verantwoordelijkheid niet kan worden overgedragen aan geautomatiseerde systemen, ongeacht hoe geavanceerd ze worden.</p> <p>Hij verwerpt ook <a href="https://www.britannica.com/topic/transhumanism">transhumanistische</a> idee&euml;n dat menselijke beperkingen technologisch overwonnen moeten worden, en stelt dat kwetsbaarheid, afhankelijkheid en imperfectie essentieel zijn voor mens-zijn. Relaties, zorg, solidariteit en mededogen zijn geen zwaktes. &ldquo;De mensheid floreert niet ondanks beperkingen, maar vaak daardoor.&rdquo;</p> <p>Door de hele encycliek<a href="https://www.thelettersfromleo.com/p/pope-leo-xivs-first-encyclical-arrives"> heen loopt </a>&nbsp;een contrast tussen een &ldquo;machtscultuur&rdquo; en een &ldquo;beschaving van liefde&rdquo;. De ene beschouwt technologie vooral als een instrument voor dominantie en controle. De andere plaatst menselijke waardigheid, rechtvaardigheid en zorg centraal in het sociale leven.</p> <p><strong>Geautomatiseerde oorlogsvoering</strong></p> <p>De encycliek bekritiseert het gebruik van AI in oorlogsvoering en roept op tot het opleggen van de &ldquo;meest rigoureuze ethische beperkingen&rdquo; aan wapens die met AI zijn ontwikkeld en met AI worden gestuurd.</p> <p>Naarmate overheden zwaar investeren in autonome militaire technologie&euml;n en AI-ondersteunde verdedigingssystemen, maakt de &ldquo;groeiende gemak&rdquo; van het inzetten ervan oorlog waarschijnlijker en &ldquo;minder onderhevig aan menselijke controle&rdquo;, waarschuwt de encycliek. Dit &ldquo;schendt het principe dat gewapend geweld alleen als laatste redmiddel mag worden gebruikt in gevallen van legitieme zelfverdediging&rdquo;.</p> <p><strong>Waarom dit belangrijk is</strong></p> <p>De betekenis van Magnifica Humanitas ligt in de morele kaders. Ze be&iuml;nvloeden waar samenlevingen bang voor zijn, wat ze tolereren, wat ze verdedigen &ndash; en wat ze weigeren op te offeren.</p> <p>Overheden <a href="https://www.industry.gov.au/publications/national-ai-plan">investeren in AI-capaciteit</a> terwijl ze regels voor transparantie, verantwoording en veilige inzet nog maken. Er is kennelijk haast bij: bedrijven adopteren AI-tools <a href="https://news.nab.com.au/tag/artificial-intelligence/small-business-in-the-driver-s-seat-of-australia-s-ai-shift">in hoog tempo</a>; scholen en universiteiten <a href="https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.aec5115">heroverwegen</a> beoordelingen, auteurschap en de fundamenten van het leren; werknemers moeten zich maar aanpassen aan systemen waar ze zelf geen invloed op kunnen uitoefenen; en burgers worden vaker bestuurd en beoordeeld door, en doelwit van <a href="https://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Committees/Senate/Adopting_Artificial_Intelligence_AI/AdoptingAI/Report/Chapter_5_-_Automated_decision-making">geautomatiseerde systemen</a> die ze nooit zullen zien of kunnen doorgronden.</p> <p>De interventie van paus Leo XIV herinnert ons eraan dat de centrale vraag niet is of AI krachtig zal zijn: dat is het al. De vraag is of die macht verantwoording zal afleggen aan menselijke waardigheid.</p> <p>De toekomst van AI zal niet alleen worden bepaald in laboratoria, bestuurskamers of parlementen. Het zal ook worden bepaald door de morele grenzen die samenlevingen bereid zijn te stellen. De encycliek van paus Leo XIV is een poging om die grenzen te trekken.</p> <p><em>*) De auteurs zijn <a href="https://www.niushashafiabady.com/">Niusha Shafiabady</a>, hoogleraar Computational Intelligence, <a href="https://www.acu.edu.au/research-and-enterprise/our-research-institutes/institute-for-humanities-and-social-sciences/our-people/darius-von-guttner-sporzynski">Darius von Guttner Sporzynski</a>, hoogleraar Geschiedenis en <a href="https://www.acu.edu.au/research-and-enterprise/our-people/sandie-cornish">Sandia Cornish</a>, docent Theologie; allen van de <a href="https://www.acu.edu.au/">Australian Catholic University</a> in Sydney. Dit artikel verscheen in het Engels <a href="https://theconversation.com/pope-leo-warns-of-ais-risks-to-humanity-in-his-first-encyclical-283684">bij The Conversation</a></em></p> <p><em>**) Beeld:&nbsp;<a href="https://unsplash.com/@claybanks?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Clay Banks</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/interior-of-building-mgLX9vQhxc8?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a> </em></p> <p>&nbsp;</p> Vaticaanstad waarschuwt tegen vooringenomenheid en uitwassenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Vaticaan clay-banks-mpmfa8jv_o4.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2427/ai-neemt-onderwerpt-ons-aan-grillen-bedenkers.htmHoe moet een kunstenaar zich verhouden tot AI? Thomas Heerma van Voss schrijft er eloquent en intelligent over.https://www.netkwesties.nl:443/2426/verschil-tussen-ai-en-echte-kunst-inspanning.htmSun, 24 May 2026 09:52:00 GMT<p>Thomas Heerma van Voss verzorgde de<a href="https://vu.nl/nl/agenda/2026/abraham-kuyper-lezing"> Abraham Kuyper-lezing 2026</a> van de Vrije Universiteit, aangekondigd met: &ldquo;Beelden, teksten en muziek komen steeds vaker tot stand zonder menselijke maker. Wat doet dit met ons gevoel van echtheid? En hoe verandert het onze manier van kijken, lezen en luisteren?&rdquo;</p> <p>Er verscheen een verkorte versie<a href="https://www.trouw.nl/verdieping/waarom-zou-je-zelf-nog-blijven-schrijven-in-deze-tijden-van-ai~b2fbbf7c/"> in Trouw</a>. De lezing verschijnt in een uitgebreide versie in druk onder de titel Menselijke Moeite. Onderstaand de belangrijkste citaten. (Ik vraag me direct af: als de AI-bots de tekst van de lezing in hun databanken opnemen, kunnen anderen daar dan met hun stukken op parasiteren?)</p> <p><strong>AI Van Gogh Museum</strong></p> <p>Dit thema sluit aan op een belangrijk thema dat veelvuldig op Netkwesties terugkeert: gemakzucht. Zo werd de drempel van menselijk contact door voortschrijdende digitalisering steeds lager. Je hoeft geen trein of auto meer te nemen om idee&euml;n uit te wisselen. Je bereikt de ander zo, en sommigen een publiek van duizenden of zelfs honderdduizenden zonder nog een zaal te hoeven reserveren voor een fysieke ontmoeting. Gemakzucht was een belangrijk thema voor<a href="https://www.netkwesties.nl/1071/de-macht-van-facebook-inleiding.htm"> De Macht van Facebook (2011)</a>, dat de menselijke deugden en ondeugden in tijdens van digitalisering als thema had</p> <p>Google verlaagde de drempel om toegang te krijgen tot alle kennis in de wereld, en ik schreef er een kritisch maar, onder de streep, positief boek over. AI werkt de drempel weg om die kennis te verwerken en het denkwerk door machines te laten uitvoeren. Wat betekent dit voor de kunsten? Ik zeg vaker: stel dat we het Van Gogh Museum volhangen met werk dat door AI in zijn stijl is vervaardigd, hoeveel bezoekers zouden het verschil opmerken?</p> <p>Nature publiceerde<a href="https://www.nature.com/articles/s41598-024-76900-1"> in 2024 boeiend onderzoek</a>: lezers kregen door mensen en door AI vervaardigde po&euml;zie voorgelegd, Ze waardeerden aanvankelijk AI-po&euml;zie hoger maar naarmate ze meer wisten over de maker nam de waardering voor de menselijke po&euml;zie toe. Van bedrog door AI naar zelfbedrog: menselijke po&euml;zie vind ik beter, maar onderscheiden kunnen ze die niet (meer).</p> <p>Echter, wel begrijpelijk, want het grootste probleem is voor mij tot nu toe met AI: dat ik bij elke creatieve uiting argwaan moet koesteren: in hoeverre is er een bijdrage van de machine. En hou me ten goede: machines verbeteren doorgaans mensenwerk. En maken gemakzuchtig. Maar niet voor niets schrijft m&rsquo;n zwager - beste tekst-cabaretier van Nederland - zijn stukken op de typemachine. En brieven die ertoe doen schrijf ik met pen en papier (dat ze dan onleesbaar zijn, is wellicht een voordeel voor de ontvanger.)</p> <p>Onderstaand verraadt Thomas Heerma van Voss niet of hij een pc gebruikt om te schrijven en in hoeverre de telefoon zijn aandachtsspanne bepaalt. Dat doet ertoe, vind ik. Daar begint het namelijk al mee, de woelige wereld.</p> <p><strong>De belangrijkste citaten van Thomas:</strong></p> <blockquote> <p>Nu mensen steeds eenvoudiger teksten van enorme omvang kunnen (laten) produceren, is de betekenis van taal drastisch aan het veranderen. Noties als &lsquo;authenticiteit&rsquo; en &lsquo;auteurschap&rsquo; krijgen een fundamenteel andere lading, het begrip &lsquo;boek&rsquo; devalueert. We zijn beland in een tijd waarin de auteur niet alleen symbolisch doodverklaard kan worden, maar ook steeds vaker fysiek. De onvermijdelijke vraag is wat dat betekent voor de literatuur. En in het verlengde daarvan: waarom zou je, zou ik zelf nog blijven schrijven? Waarom zou je nog een boek van een schrijver lezen?...</p> <p>Een overtuigend artikel schrijven heeft meer en meer weg van een goede prompt bedenken. Websites en tijdschriftenpagina&rsquo;s stromen vol met aangelengde waarheden en overtuigend gebrachte verzinsels waar niemand helemaal verantwoordelijk voor is en die niemand voluit overziet&hellip;.</p> <p>Kunstmatige intelligentie is zo veelomvattend en wordt al zo massaal gebruikt, dat het alle taal potentieel verdacht maakt, want: kun je nog onomstotelijk bewijzen dat iets helemaal door een mens werd bedacht en geschreven, dat er geen technologie aan te pas kwam?</p> <p>Zoals de meeste mensen niet hoeven te weten hoe de koe die ze &rsquo;s avonds opeten geslacht is, zo zijn velen niet bezig met hoe een tekst precies tot stand is gekomen, of die feitelijk helemaal correct is en wie eigenlijk welke formulering bedacht&hellip;</p> <p>Als schrijver sus ik mezelf snel met de volgende gedachte: deze technologie richt zich primair op informatieoverdracht en heeft dus veel meer moeite met zaken als ironie of gelaagde literaire beeldspraak, omdat die juist draaien om een zekere onverwachtheid, om een levendigheid die schuilt in het scriptloze en tegendraadse.</p> <p>Het punt is alleen: ik kan dit nu wel stellig beweren, maar als steeds meer mensen gewend raken aan AI en AI-taal, verandert dat ook alle opvattingen over stijl en tekst. En: veel mensen hebben geen behoefte aan lange discussies over de waarde van kunst of aan een correct wegen van bronnen. Veel mensen houden van verhalen die kloppen bij wat ze voelen, vinden het prima om bedrogen te worden&hellip;</p> <p>Kunstmatige intelligentie ontneemt steeds meer mensen niet alleen het besef dat sommige dingen moeite kosten, maar ook dat die moeite op zichzelf al iets oplevert. Dat gaat niet zozeer om ijdelheid, het gaat vooral om de diepgewortelde behoefte om iets tastbaars te doen. Om de vreugde van na lang zoeken op een juist woord komen. Achterhalen wat je ergens bij denkt of voelt, door er in afzondering taal voor te zoeken. Iets schrijven &ndash; maken &ndash; waarvan je niet had verwacht dat je het zou kunnen. Iets uitrichten op een manier waarvan je zelf in elk geval eventjes kan denken: dit doet niemand anders zo, zonder mij hadden deze woorden hier nooit kunnen staan.</p> </blockquote> <p>&nbsp;</p> Waarom zou je zélf nog blijven schrijven en schilderen in tijden van AI?https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Thomas Heerma van Voss.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2426/verschil-tussen-ai-en-echte-kunst-inspanning.htmEen week nadat Netkwesties de onenigheid tussen Ephimenco en de hoofd- en opinieredactie van Trouw beschreef, is het over en sluiten met de columnist. De Ombudsman bracht duiding, met hulp van een hoogleraar.https://www.netkwesties.nl:443/2425/exit-ephimenco-bij-trouw.htmSun, 31 May 2026 12:07:00 GMT<p>Het is eenvoudig om terug te verwijzen naar het<a href="https://www.netkwesties.nl/2418/hoofdredactie-trouw-botst-met-columnist.htm"> artikel van vorige week</a> over de botsing tussen Ephimenco en Trouw. Dat doe ik ook want ik ken m&rsquo;n christelijke klassieken van de vurige tongen van Pinksteren. Een deel van de conclusie:</p> <p>&ldquo;Ephimenco heeft in zijn column geen feitelijke onjuistheid geponeerd. De kop is tendentieus, maar die werd volgens Ephimenco gewijzigd door de opinieredactie. Verder wijst hij op de toename van bevolkingsgroei die nagenoeg geheel voor rekening komt van immigratie. Dat is<a href="https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/bevolkingsgroei/groei"> volkomen juist</a>. Dat is een belangrijke oorzaak van woningnood.</p> <p>Dat hij in &eacute;&eacute;n adem de problemen met elektriciteits- en watervoorziening op conto van immigratie schuift, is niet onjuist maar (te) kort door de bocht. Die geestelijke luiheid gaat verder door het geweld in Loosdrecht te koppelen. Maar het is een democratisch feit dat de meerderheid van de bevolking asielimmigratie hoe dan ook wil minderen.&rdquo;</p> <p><strong>Kritiek Ombudsman Trouw</strong></p> <p>&lsquo;Ephi&rsquo; zelf was behoorlijk aangedaan door de zaak, want een schrobbering door je eigen hoofdredactie gaat je, ook al claim je het gelijk, niet in de kouwe kleren zitten. Wendelmoet Boersema en Karel Smouter, de christelijke hoofdredactie, kreeg deze week bijval van de Ombudsman. Dat is geen externe persoon, zoals voorheen, maar<a href="https://www.linkedin.com/in/wybo-algra-bb78391ba/"> Wybo Algra</a> die 38 jaar deel uitmaakt van de redactie en de cultuur mede vorm gaf en draagt.</p> <p>De regels van Trouw zelf,<a href="https://www.trouw.nl/opinie/boosheid-en-een-beetje-bijval-na-een-geruchtmakende-column~b288cac6/"> schrijft Wybo</a>, geven hem weinig houvast voor een oordeel. Hij grijpt terug op de Leidraad voor de Journalistiek [waar ik ooit aan bijdroeg, maar niet op het volgende punt]: &ldquo;Columnisten, cartoonisten en recensenten zijn vrij om hun mening te geven over gebeurtenissen en personen. Daarbij zijn stijlmiddelen als overdrijven en bewust eenzijdig belichten geoorloofd.&rdquo;</p> <blockquote> <p>En dan: &ldquo;De bewuste column bevat echter geen spoor van satire of bewuste overdrijving. De auteur pretendeert op grond van feiten een sluitende bewijsvoering aan te dragen voor zijn v&eacute;rgaande stellingname.&rdquo;</p> <p>Algra zegt vervolgens wat de feitelijke onjuistheid zou zijn, iets wat de hoofdredactie van Trouw in haar veroordeling naliet: &ldquo;Dus waar zit de onwaarheid?&rsquo; In dit geval niet zozeer in &ndash; aanvechtbare &ndash; feiten die de columnist noemt, maar in al die oorzaken van de tekorten aan nutsvoorzieningen en huizen die hij weglaat. Een bij lange na niet volledige opsomming: klimaatverandering en droogte, de snelle elektrificatie van het stroomnet, de grote toename van een- en tweepersoonshuishoudens.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Terug naar de<a href="https://www.trouw.nl/opinie/water-stroom-huizen-drie-tekorten-met-dezelfde-oorzaak~b7432512/"> column van Ephimenco van 1 mei 2026</a>. Nadat hij de tekorten aan woningen, stroom en drinkwater heeft benoemd, zegt hij:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wat die drie T&rsquo;s (tekort) met elkaar linkt is de bevolkingstoename&hellip;De bevolkingstoename in Nederland is de laatste jaren volledig op het conto van migratie te schrijven&hellip;Overigens zijn de totale aanvragen voor asiel maar een derde van dit totaal voor dezelfde periode.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dan gaat hij verder met de mening over Loosdrecht en dat driekwart van Nederland het gehad heeft met asielmigratie. Waar heel wat tegenin te brengen is, zoals &lsquo;geestelijke luiheid&rsquo;, is maar het is een mening en dus vrij. Als de feiten kloppen.</p> <p><strong>Duit van de hoogleraar&nbsp;</strong></p> <p>Ik vind dat Ephimenco met de weglating van andere oorzaken voor de drie tekorten niet over de schreef gaat, hooguit tendentieus is, en op de mening valt veel af te dingen. Andere columnisten, net als de rechtse Ephimenco zeker de linkse columnisten bij Trouw, doen niet anders dan feiten en nuance weglaten. Het is bijna de raison d&rsquo;etre van columnisten om een deel van de werkelijkheid te belichten. Dat tekent hun populariteit bij lezers die nuance in de verslaggeving &ndash; die soms ook ver te zoeken is &ndash; maar saai vinden.</p> <p>Om die reden vind ik de uiteenzetting van<a href="https://www.rug.nl/staff/b.j.brouwers/"> hoogleraar journalistiek Bart Brouwers</a> die Algra citeert, stuitend:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De vrijheid van meningsuiting is geen vrijbrief om de werkelijkheid te buigen totdat die past bij een vooropgezet verhaal. En dat is precies wat hier gebeurt. De grens van de vrijheid van de columnist ligt niet bij scherpe meningen, maar bij het willens en wetens negeren van relevante feiten om een zelf gecre&euml;erd wereldbeeld te bevestigen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Echt, alle columnisten buigen de realiteit om in eigen voordeel, of ze nu links (Sheila Sitalsing in de Volkskrant) of rechts (Rob Hoogland in De Telegraaf) zijn, ze zijn ongenuanceerd en tendentieus.<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Bart_Brouwers"> Bart Brouwers</a> heeft, hoogleraar of niet, weinig van columnisme begrepen als hij de opvatting bezigt dat je alle feiten hebt te benoemen om nuances te prediken. Dat is aan de verslaggeving.</p> <p><strong>Op de spits gedreven</strong></p> <p>Epimenco schrijft dit weekend<a href="https://www.trouw.nl/opinie/na-meer-dan-drie-decennia-schrijf-ik-vandaag-mijn-laatste-column-in-trouw~b20d533f/"> zijn laatste column voor Trouw</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik heb de laatste tijd vaak het gevoel gekregen dat ik door een onzichtbare hand achter vijandige linies was gedropt. Dit is geen gevoel waarop je je medewerking onbezorgd kunt voortzetten. De laatste maanden, sinds een ontmoeting met de nieuwe hoofdredactie, is de situatie niet verbeterd.</p> <p>Men vond het wonen in Itali&euml; en toch op pagina twee blijven problematisch. Ik zei dit niet problematisch te vinden maar wel de steeds grotere afstand tussen de nieuwe redactionele lijn en mij. De betreurenswaardige voorpaginafoto, dinsdag, waarin een gewapende Isra&euml;lische soldaat de vlag van Isra&euml;l in een bord hummus plant, is daar een voorbeeld van. Wanneer verslaggeving ideologisch wordt of obsessionele vormen aanneemt, mijn woorden, is dit een probleem&hellip;</p> <p>We waren overeengekomen dat ik na de zomer maar &eacute;&eacute;n column op de achterpagina zou schrijven. Maar na uitvoerige discussie met de hoofdredactie via mails bleken de condities voor mij op deze nieuwe plek zeer restrictief. Ik nam vol ongeloof kennis van de eisen van de hoofdredactie. Ik zou met deze nieuwe column weg moeten blijven van de actualiteit en de polemiek die daarbij hoort, na drie maanden een eerste evaluatie en na een jaar de beslissing of de column blijft bestaan. &lsquo;Ongeloof&rsquo; is in deze zeer zacht uitgedrukt. Maar ik laat de lezers hierover oordelen.</p> <p>Lieve lezers, ik ben dankbaar</p> <p>Toen kwam de ophef rond mijn column over bevolkingstoename. Talrijke brieven, een hoofdredactionele brief, een giftige column. Overigens blijf ik achter mijn column staan. Twee weken geleden heb ik de hoofdredactie gemeld dat ik na de zomervakantie niet meer voor Trouw wens te schrijven. Deze beslissing werd door de hoofdredactie wel gerespecteerd maar ook niet betreurd.</p> <p>Vrijdag kwam, twee weken na de heisa, ook nog de brief van de ombudsman. Het gevoel dat deze zaak ten onrechte wordt uitgemolken is een pijnlijke. Als antwoord heb ik de hoofdredactie gemeld dat ik zaterdag mijn laatste column ging schrijven.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Alleen maar verliezers. Overigens is het opvallend dat Ephimenco zich stoort aan de redactionele berichtgeving en dat als argument noemt dat bijdraagt aan zijn vertrek. Hij had als columnist een zelfstandige positie.</p> Discutabele opvatting over columns van hoogleraar Bart Brouwershttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Trouw Ephimenco Breebaart Smouter Boersema.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2425/exit-ephimenco-bij-trouw.htmHoe kunnen media bijdragen aan betere meningsvorming? Daarover braken onder anderen AD-hoofdredacteur Rennie Rijpma en NOS-adjunct Wilma Haan zich het hoofd tijdens een debat in Rotterdam op woensdag 13 mei.https://www.netkwesties.nl:443/2424/de-waarheid-behelst-zo-veel-meer-dan.htmSun, 31 May 2026 12:06:00 GMT<p>Ze trokken een volle<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Arminiuskerk_%28Rotterdam%29"> Arminiuskerk</a>, waar al sinds 1897 de<a href="https://rotterdam.remonstranten.nl/"> Remonstranten</a> de meningsvorming van Erasmus eren. En vlak bij de<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Witte_de_Withstraat_(Rotterdam)"> Witte de Withstraat</a>, waar ooit journalisten van NRC, AD en Vrije Volk de alcoholica overmatig lieten vloeien om tot schappelijke meningsvorming te komen.</p> <p>Dat laatste gaat niet goed meer. Onder de titel &ldquo;Meningen kunnen beter&rdquo; schreven Arminius en Vlaamse medeorganisator De Buren nu: &ldquo;Helaas lijkt de laatste jaren de kwaliteit van meningen achteruit te hollen. Oorzaken zijn onder meer populisme, wij-zij denken en de lage kwaliteit van het gratis nieuws op internet.&rdquo;</p> <p><strong>Te veel aandacht voor incidenten?</strong></p> <p>Zowel de journalistieke als de sociale media gooien vaker olie op het vuur dan dat ze het verhitte debat en de polarisatie smoren. Wat te doen? Na gezellig introgebabbel van de deelnemers, behalve Haan en Rijpma ook filosoof en Pro-Eerste Kamerlid<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Daan_Roovers"> Daan Roovers</a> en de Belgische cultuurfilosoof<a href="https://www.simontruwant.be/"> Simon Truwant</a>, trok debatleider Francisco van Jole zijn revolver:</p> <p>&ldquo;Het bekladden van het monument op de Dam op 4 mei was dagenlang het grote nieuws, dat in feite werd bepaald door drie daders. Zij mochten een heel zwaar stempel drukken op het debat dankzij uitbundige aandacht van alle Nederlandse media. De hele dag door kwam er weer wat nieuws, zelfs een reportage van mensen die het monument schoonmaakten.&rdquo;</p> <p>Met andere woorden, dat was overtrokken en had minder gekund volgens Van Jole. Rijpma was het er niet mee eens: &ldquo;Het zou merkwaardig zijn als op de dag van de Dodenherdenking ons belangrijkste nationale beeld wordt beklad, je dat als nieuwsmedium negeert. Je moet het juist van vele kanten belichten, dus om commentaren vragen. Dat vereist deze gebeurtenis bij uitstek. Ik heb zelfs nog gevraagd om dit incident op te nemen op de voorpagina van de krant voor de volgende ochtend want dat was aanvankelijk weggelaten. Terwijl dit over tien jaar nog markant en historisch nieuws is.&rdquo;</p> <p>Van Jole: &ldquo;Je zou ook kunnen redeneren dat de Dodenherdenking zo heilig is dat we dat niet laten verstoren door zo&rsquo;n incident.&rdquo; Rijpma: &ldquo;Als je het zo zegt, dan denk ik bijna: &ldquo;Don&#39;t shoot the messenger. Want de herdenking werd verstoord door die bekladding.&rdquo;</p> <p><strong>Dodenherdenking &lsquo;hypocriet&rsquo;</strong></p> <p>Van Jole: &ldquo;Nee, de herdenking werd verstoord door de berichtgeving. Het nieuws was veel groter dan de gebeurtenis&rdquo;. Nu viel Wilma Haan haar AD-collega bij: &ldquo;Dat is jouw mening, maar niet feitelijk. De bekladding van dit monument, in deze tijd met de discussie over wat we wel niet mogen herdenken, en &rsquo;s avonds nog die kleine demonstratie, zijn nieuwswaardig door hun betekenis. En dus doen AD en de NOS er, ieder op hun eigen manier, verslag van. We zouden ons werk niet goed doen als we dat niet deden. Al vind ik de vraag naar maatvoering een terechte, het is altijd goed om daarop te reflecteren.&rdquo;</p> <p>De NOS werkt bij berichtgeving over gevoelige onderwerpen met <a href="https://over.nos.nl/nieuws/het-journalistieke-jaar-2025/">verschillende perspectieven</a>, om genuanceerde meningsvorming mogelijk te maken. Dit vraagt in het geval van de Isra&euml;l-Gaza oorlog en Holocaust-herdenking veel aandacht van de redactie, zeker in licht van aanhoudende beschuldigingen van partijdigheid van de &lsquo;staatsomroep&rsquo;.</p> <p>Dit mijnenveld werd treffend ge&iuml;llustreerd door een reagerende bezoeker in Rotterdam die van NOS en AD verlangde dat ze het woord &lsquo;verfactie&rsquo; gebruiken in plaats van &lsquo;bekladding&rsquo;. En hij vindt de hele Dodenherdenking &ldquo;voor mensen zoals ik hypocriet&rdquo;.</p> <p><img alt="" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ARMINIUS%2020260513%2D35%2Ejpg" style="width: 1400px; height: 933px;" /></p> <p><strong>Gezichten van waarheid</strong></p> <p>Na de harde confrontatie zwaaide het debat steeds verder af naar journalistieke dilemma&rsquo;s, zoals de omgang met fascisme bij FvD, het al dan niet citeren van tweets van Wilders en het afnemen van de licentie van Ongehoord Nederland</p> <p>Dat laatste bepleitte Daan Roovers, met ingrijpen door een op te richten Media-Autoriteit die mediawetgeving handhaaft, alsmede het filteren van nepnieuws en valse meningen door platforms. Ze wil het recht op juiste informatie in de Grondwet opnemen.</p> <p>Zo&rsquo;n recht bestaat al als<a href="https://www.kinderrechten.nl/kinderrechten-vw/artikel-17-informatie/"> onderdeel van de kinderrechten</a>, aldus Simon Truwant, maar is vaag en (daardoor) nauwelijks te handhaven. Hoe dan ook willen NOS (Jeugdjournaal, NOS Stories) en AD.nl op TikTok jongeren dat recht bieden.</p> <p>De kwestie van betere meningsvorming heeft Truwant ontrafeld in zijn boek &lsquo;De waarheid heeft vier gezichten&rsquo;, door de overige deelnemers aan het debat uitvoerig geprezen. Ik kom daar nader op terug</p> <p>Truwant wil dat er aandacht is voor subjectieve waarheden, maar maakt een uitzondering voor &lsquo;zeveraars&rsquo;, Vlaams voor kletsmajoors. Het beste voorbeeld van een verkoper van inconsistente kletskoek is Trump. &ldquo;Dat is niet een leugenaar maar waarheid interesseert hem domweg niet. Daar kun je niet zinnig mee discussi&euml;ren.&rdquo;</p> <p>Populisten, internettrollen, complotverspreiders en haatpredikers zijn nog lastiger want ze ondermijnen bewust rationele discussie. teneinde emoties te manipuleren. &ldquo;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Flood_the_zone">Flood the zone</a>&rdquo; van Steve Bannon is hun strategische basis, zo memoreerde Van Jole.</p> <p>Truwant heeft meer aanbevelingen om tot betere meningsvorming te komen: neem de mening van je opponent als waarachtig aan; ga na welk soort waarheid de ander hanteert, blijf nieuwsgierig naar de opbouw van de argumentatie. En uiteraard: leer geduldig luisteren, met het uitstellen van je oordeel.</p> <p>Haan en Rijpma zeggen die aanbevelingen mee te nemen in ingezette pogingen om beter met hun publiek te gaan communiceren over feiten en andere waarheden. De NOS had juist een dag voor dit debat over meningen in datzelfde Rotterdam een<a href="https://www.nd.nl/nieuws/nederland/1316968/400-nederlanders-in-gesprek-met-de-nos-over-objectieve-berich"> levendige publieksbijeenkomst</a> met 400 deelnemers. Op 1 juni komt er nog een, in Groningen.</p> <p>Rijpma gaat met het AD haar publiek meer uitleggen, bijvoorbeeld het onderscheid tussen columns en feitelijke artikelen, en ook haar redactie daarin meenemen. Journalisten moeten helder maken wanneer ze verslaggever zijn en wanneer ze opini&euml;ren, bijvoorbeeld in podcasts over Haagse politiek en Feijenoord, zei ze desgevraagd na afloop: &ldquo;Ja, dat is moeilijk maar nodig, vooral online. We moeten meer initiatief nemen om te voorkomen dat onze journalistiek steeds in verkeerde contexten terechtkomt.&quot;</p> <p>Ze sluiten daarmee aan op de<a href="https://www.netkwesties.nl/2409/persvrijheid-nederland-speelbal-snelle.htm"> hartenkreten van Thomas Erdbrink</a>, een dag eerder geuit in zijn Persvrijheidslezing: dat verslaggeving speelbal wordt van te snelle, vaak ongefundeerde meningsvorming waarbij moreel goed en fout tevoren vaststaan en niet worden benoemd op grond van wat journalisten berichten. Helaas werd dit in het Rotterdamse debat niet meegenomen.</p> <p><em>*) Foto&rsquo;s: <a href="https://cottonvisuals.nl/">Cotton Visuals</a></em></p> <p>&nbsp;</p> AD en NOS denken na over betere meningsvorminghttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ARMINIUS 20260513-26.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2424/de-waarheid-behelst-zo-veel-meer-dan.htmMensen verwarren een gemakkelijk leven met een gelukkig leven. AI-agents maken het leven nog veel gemakkelijker en dat lijkt attractief. Google maakt in één keer een grote stap.https://www.netkwesties.nl:443/2423/microsoft-meta-en-nederlandse-ambtenaren.htmSun, 31 May 2026 12:06:00 GMT<p><strong>Namen gedeeld</strong></p> <p>Techbedrijven als Microsoft en Meta hebben namen van ambtenaren en wetenschappers <a href="https://nos.nl/artikel/2615391-techbedrijven-deelden-namen-nederlandse-ambtenaren-met-vs-ontzettend-zorgelijk">gedeeld</a> met een Amerikaanse senaatscommissie die onderzoek doet naar uitvoering van de Europese wet DSA die regime-Trump beschouwt als een censuurwet.</p> <p>Staatssecretaris Eric van der Burg (Slagvaardige Overheid) spreekt van &ldquo;meer dan zorgelijke ontwikkelingen&hellip;Het is nog niet duidelijk uit welke documenten de gegevens komen, maar natuurlijk baart het zorgen als dit soort gegevens gedeeld worden.&rdquo;</p> <p>De ambtenaren kunnen repercussies verwachten, bijvoorbeeld inreisverboden of andere sancties, <a href="https://www.vn.nl/microsoft-ambtenaren-amerikaanse-overheid" target="_blank">beweert&nbsp;Nederland</a>.</p> <p>Laten we Gemini eigen data analyseren?</p> <p>Google&rsquo;s uitbreiding van de zoekdienst met AI maakt hem in &eacute;&eacute;n keer tot belangrijkste speler in AI, groter dan ChatGPT. Maar voor Google geldt het principe: &ldquo;Alles is van Bassie&rdquo;.</p> <p><strong>Google zoeken met meer persoonsgegevens</strong></p> <p>De Telegraaf<a href="https://www.telegraaf.nl/financieel/google-geeft-zoekmachine-grootste-verbouwing-in-25-jaar/152032947.html"> meldt</a> dat Google de zoekdienst &ldquo;de grootste upgrade in meer dan 25 jaar&rdquo; geeft volgens Liz Reid, topvrouw van Google Search. AI wordt dominant in de antwoorden, wat overigens nu natuurlijk al zichtbaar is met eerst vaak antwoorden van Gemini en vervolgens pas links. Er komt echter nog iets bij:</p> <p>&ldquo;Ook wordt Search persoonlijker. Gebruikers kunnen er vrijwillig voor kiezen Gmail, Google Foto&rsquo;s en later ook hun agenda te koppelen, zodat antwoorden beter aansluiten op hun eigen situatie. Dat maakt de assistent handiger, maar roept ook nieuwe privacyvragen op, omdat Google daarmee toegang krijgt tot nog meer persoonlijke data.&rdquo;</p> <p>Wat dieper<a href="https://www.wired.com/story/google-search-goes-agentic-and-doesnt-need-you-anymore"> gaat Wired</a> hierop in en <a href="https://techcrunch.com/2026/05/19/google-search-as-you-know-it-is-over/">ook Techcrunch</a></p> <p><strong>Zorgen om systeem Mitz voor medische dossiers</strong></p> <p>Platform Burgerrechten, Privacy First, Stichting KDVP, Stichting Decozo en stichting Spidz<a href="https://platformburgerrechten.nl/actualiteiten/privacyorganisaties-slaan-alarm-over-veiligheid-zorgcommunicatie-zodra-het-misgaat-raakt-dat-iedereen"> waarschuwen gezamenlijk tegen </a>over de ontwikkeling van systemen voor medische dossiers onder het ministerie van Volksgezondheid (VWS), met name Mitz en op Europees niveau het European Health Data Space (EHDS).</p> <p>Deze systemen bieden centrale toegang tot tien- tot honderdduizenden dossiers, aldus de vijf clubs. Dat is ook de bedoeling van VWS. Al tientallen jaren is er gehannes met medische dossiers waardoor dokters domweg&nbsp; hun werk niet goed kunnen doen. Dat kost vele levens.</p> <p>Het is een keuze tussen goed toegankelijke dossiers met meer privacyrisico&rsquo;s of doorgaan op de beroerde weg. Dat valt niet mee. Daar moet het debat over gaan. Medische gegevens worden als zeer gevoelig beschouwd, dat maakt het bepaald niet eenvoudiger. De aanbevelingen van de vijf clubs:</p> <ul> <li>Maak systemen die alleen de relevante gegevens tussen betrokken zorgverleners uitwisselen.</li> <li>Opt-in per concrete behandelrelatie engeen onoverzichtelijke toestemming aan tienduizenden zorgverleners in &eacute;&eacute;n keer.</li> <li>Een absolute opt-out voor de EHDS</li> </ul> <p><strong>Toezicht en criteria AI-verordening</strong></p> <p>Met een<a href="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-1248053.pdf"> brief aan de Tweede Kamer</a> vertelt de staatssecretaris van Economische Zaken, Willemijn Aerdts namens de regering hoe de naleving van de Europese AI-Act eruit komt te zien. Over dit concept Uitvoeringswet AI-verordening mag<a href="https://www.internetconsultatie.nl/uaiv/b1"> iedereen zijn zegje doen</a>. De eerste belangrijke reactie<a href="https://www.internetconsultatie.nl/uaiv/reactie/87359be0-f039-4d3d-9644-93f506f45bb3"> is van</a> Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG)</p> <p>Samengevat neemt de AP de meeste terreinen voor haar rekening, maar zullen AFM/DNB (kredietscores, verzekeringen) en andere instanties op specifieke terreinen een deel van het toezicht voor hun rekening nemen. Ook &lsquo;speelgoed&rsquo; wordt genoemd, iets voor de warenautoriteit.</p> <p><strong>Over menselijk - en AI-oordeel</strong></p> <p>Ondertussen publiceerde de Europese Commissie<a href="https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai"> concept-richtsnoeren</a> over de criteria voor het kwalificeren van AI-systemen als &#39;hoog-risico&#39;.<a href="https://privacy-web.nl/nieuws/waarom-de-nieuwe-ai-regels-strenger-uitpakken-dan-bedrijven-hoopten/"> Volgens Pont</a> zijn er twee categorie&euml;n:</p> <p>1) Als AI deel uitmaakt van een product met een veiligheidsfunctie, zoals medische apparatuur, voertuigen of liften.<br /> &nbsp;2) Gevoelige toepassingen en middelen zoals gezichtsherkenning, personeelswerving, kredietwaardigheid, rechtspraak of grenscontrole</p> <p>&ldquo;Opvallend is de positie van de Commissie over menselijk toezicht. Bedrijven hoopten soms dat een medewerker die de AI-aanbeveling nog even bekijkt, hen buiten de zware verplichtingen zou houden. Brussel maakt korte metten met die redenering. Ook als een mens de eindverantwoordelijkheid draagt, verandert dat niets aan de classificatie wanneer het systeem zelf bedoeld is voor een hoog-risico toepassing.&rdquo;</p> <p>Tot 23 juni 2026 kan iedereen haar zegje doen via het<a href="https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en"> AI Act Single Information Platform</a>.</p> <p><strong>Massaclaim tegen app-reclamemakelaar</strong></p> <p><a href="https://theprivacycollective.nl/">The Privacy Collective</a> start vandaag een nieuwe collectieve rechtszaak tegen<a href="https://www.applovin.com/"> AppLovin</a>, een Amerikaans techbedrijf, en dochterbedrijf<a href="https://www.adjust.com/"> Adjust</a>. Ge&euml;ist wordt verdere privacyschendingen te verbieden en voor de gepleegde inbreuken de schade te vergoeden . Het gaat om zonder geldige toestemming persoonsgegevens verwerken van &ldquo;tenminste 8,5 miljoen Nederlanders&rdquo; onder wie 1,5 miljoen kinderen. De<a href="https://theprivacycollective.nl/applovin-home/veel-gestelde-vragen-applovin/"> motivatie</a>:</p> <p>&ldquo;Adtech-bedrijven zoals AppLovin hebben daarom toestemming nodig voor wat zij doen met jouw data. Maar voor zover ze toestemming vragen doen ze dat op de verkeerde manier. Je toestemming is dan niet geldig. Je hebt namelijk geen echte keuze&hellip;</p> <p>De zogenaamde keuze wordt bovendien niet eerlijk gepresenteerd: accepteren is groot en opvallend, weigeren is klein of verstopt, en soms staan opties al vooraf aangevinkt. Of het kost veel meer kliks om toestemming te weigeren dan om te accepteren. Deze vorm van manipulatie wordt ook wel nudging of dark patterns genoemd. Zo wordt toestemming eerder &ldquo;uitgelokt&rdquo; dan gevraagd.</p> <p>2. Je krijgt geen of onbegrijpelijke informatie. Je wordt niet verteld welke volgsoftware actief is en welke partijen jouw gegevens krijgen. Ook wordt niet uitgelegd hoe er stap voor stap een persoonlijk profiel van je wordt opgebouwd en waarvoor die profielen worden gebruikt. Zonder die informatie kun je niet goed overzien wat je precies weggeeft met je toestemming.</p> <p>3. De toestemming die wordt gevraagd is veel te breed en niet specifiek genoeg. E&eacute;n klik kan betekenen dat je gedrag wordt gevolgd, dat er een profiel over je wordt gemaakt en dat die informatie vervolgens met heel veel andere partijen kan worden gedeeld.&rdquo;</p> <p><strong>Beloningsverschillen openbaar</strong></p> <p>Boeiend<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/05/21/verdienen-je-collegas-met-hetzelfde-werk-een-hoger-salaris-die-informatie-is-straks-in-te-zien-a4928371"> stuk in NRC</a> dat raakt aan privacy. Vrouwen in het bedrijfsleven verdienen<a href="https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2025/monitor-loonverschillen-mannen-en-vrouwen-2024/1-loonverschillen-tussen-mannen-en-vrouwen"> volgens het CBS</a> in 2024 voor hetzelfde werk gemiddeld per uur 6 procent minder dan mannen. Bij de overheid is dat 1,7 procent.&nbsp;</p> <p>Op grond van een Europese richtlijn met de eis voor &lsquo;objectieve&rsquo; salarisbepaling stuurde minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) donderdag een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer met de verplichting voor organisaties met ten minste 100 medewerkers om hun salarisgegevens naar Sociale Zaken te sturen, waarna het ministerie de loonverschillen tussen mannen en vrouwen per functie zal publiceren. Medewerkers van kleinere organisaties en bedrijven kunnen dit straks zelf bij hun werkgever opvragen. Op het niet delen van de gegevens staat een boete van maximaal 10.300 euro.</p> <p><strong>Inschrijving Privacy Awards 2027</strong></p> <p>Privacy first en ECP openen de inschrijving van Nederlandse Privacy Awards 2027. Op 28 januari 2027 (Europese Dag van de Privacy) worden ze uitgereikt. Privacy First nodigt potenti&euml;le kandidaten van harte uit om zich aan te melden voor deze prestigieuze Awards. Aanmelden kan via awards@privacyfirst.nl.</p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> Peters privacyjournaal week 21, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20251121 ZONSONDERGANG.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2423/microsoft-meta-en-nederlandse-ambtenaren.htmHet aantal jongeren en volwassenen met een ADHD-diagnose neemt toe. En daar heeft een versnippering van onze aandacht door het gebruik van mobieltjes en sociale media duidelijk mee te maken.https://www.netkwesties.nl:443/2422/smartphones-dragen-bij-aan-toename-twijfelachtige.htmSun, 31 May 2026 12:06:00 GMT<p>Tijdens een recent congres gebeurde het weer. Ik zat in een volle zaal. Op het podium stond een spreker die was begonnen met zijn presentatie. Op het grote scherm wisselden de slides in een vast ritme. Ik hoorde zijn stem en mijn hand bewoog al naar mijn telefoon. Even scrollen, e-mails checken en weer wegstoppen.</p> <p>Ik keek rond en zag dat ik niet de enige was die dit deed. Ik probeerde mijn aandacht weer bij de presentatie te houden, maar mijn gedachten bleven hangen bij de nieuwsberichten, video&#39;s en werkmails. Waarom kon ik me niet goed concentreren? Heb ik misschien ADHD? Geldt dat ook voor veel andere mensen in de zaal?</p> <p><strong>Geen multitask-brein</strong></p> <p>Een maatschappij die aandacht systematisch versnippert en de gevolgen daarvan beschouwt als een stoornis, stelt de verkeerde diagnose. Ons brein is niet ontworpen voor echt gelijktijdige taken.</p> <p>Alleen geautomatiseerde handelingen, zoals om je heen kijken terwijl je oversteekt, kunnen tegelijk met iets anders. Zodra iets meer moeite kost, gaat wisselen van focus ten koste van begrip en geheugen.</p> <p>En elke keer dat je aandacht verschuift, kost het tijd en energie om er weer volledig in te komen, gemiddeld meer dan 20 minuten. Wij doen dit tientallen keren per dag en noemen het afleiding, ontspanning of effici&euml;ntie.</p> <p>Ondertussen zijn Instagram en TikTok zo gebouwd dat clips van maximaal 30 seconden de beste kans hebben om iemand vast te houden. Een constante stroom van korte prikkels, waarbij ook verslavingspsychologie een belangrijke rol speelt, laat het brein wennen aan korte aandachtsspannes. Datzelfde brein moet vervolgens in een klaslokaal of collegezaal complexe nieuwe stof begrijpen.</p> <p><strong>Echt ADHD?</strong></p> <p>Dat lukt steeds minder goed. <a href="https://link.springer.com/article/10.1186/s41239-018-0096-z">May en Elder toonden in 2018 al aan</a> dat er een relatie is tussen media-multitasken en slechtere schoolprestaties: het interfereert met werkgeheugen, aandacht, zelfregulatie en toetsprestaties.</p> <p>In mijn werk als psychiater zie ik de gevolgen. Bij een deel van de jongvolwassenen die ik spreek, twijfel ik niet aan de diagnose ADHD: zij hebben van jongs af aan duidelijke concentratieproblemen, gecombineerd met beweeglijkheid en impulsiviteit. Maar bij velen vraag ik me echt af of de vele uren op telefoon en computer de klachten niet mede hebben veroorzaakt of verergerd.</p> <p>Een kind dat vijf uur per dag op een scherm doorbrengt en daarna moeite heeft met het concentreren op huiswerk, heeft mogelijk geen stoornis. Misschien heeft het een omgeving die zijn aandacht systematisch heeft afgetraind.</p> <p>De vergelijking met obesitas is hier op zijn plaats. Obesitas is meer een maatschappelijk dan een medisch probleem: ongezond voedsel is overal, terwijl we steeds meer zittend werk doen. Niemand geeft het individu de volledige schuld. We weten dat omgeving en l eefstijl belangrijke uitlokkende en in standhoudende factoren zijn. Maar hetzelfde geldt ook voor ADHD.</p> <p><strong>Wettelijke grenzen nodig</strong></p> <p>Het verband werkt bovendien in twee richtingen: mensen die van nature meer moeite hebben met concentratie, zoeken sneller afleiding op schermen, wat hun aandachtsproblemen verder versterkt. Dat verklaart mede waarom het aantal ADHD-diagnoses groeit en het gebruik van ADHD-medicatie sinds 2006 is verviervoudigd. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek gebruiken inmiddels ongeveer 300 duizend Nederlanders ADHD-middelen.</p> <p>De smartphone is een onmisbaar deel van het leven van jongeren. Voor velen is het een groot deel van hun sociale identiteit. Dit maakt ingrijpen politiek gevoelig. Maar gevoeligheid is geen excuus voor besluiteloosheid. Het verbod op smartphones op basisscholen en middelbare scholen - in meerdere landen ingevoerd - is een stap in de goede richting, maar buiten schooltijd gaat het gewoon door.</p> <p>Vanaf welke leeftijd kunnen en mogen kinderen structureel met smartphones omgaan? Hoeveel schermtijd is aanvaardbaar? En hoe omkeerbaar zijn concentratieproblemen door al dat multitasken?</p> <p>De technologiebedrijven gaan die vragen niet voor ons beantwoorden. Hun verdienmodel is gebouwd op zo veel mogelijk aandacht, zo vroeg mogelijk. Daar zijn wetten en kaders voor nodig die technologiebedrijven begrenzen en ouders houvast geven.</p> <p>En zolang wij zelf ook onze aandachtsspannes massaal blijven ondermijnen en de gevolgen ervan medicaliseren, verplaatsen wij alleen maar het probleem naar de spreekkamer van de psychiater.</p> <p>Dit is niet houdbaar, gezien de schrikbarend lange wachtlijsten in de ggz. En zeker niet voor de volgende generatie die opgroeit met een door de maatschappij gecre&euml;erde ADHD.</p> <p style="margin-bottom:11px"><em>*)&nbsp;<a href="https://www.linkedin.com/in/arjan-schr%C3%B6der-77682b8/">Arjan Schr&ouml;der</a>&nbsp;Is psychiater en verbondenaan GGZ Centraal en Amsterdam UMC. Dit artikel verscheen eerst in de Volkskrant</em></p> <p><em>**) Beeld: Peter Olsthoorn</em></p> <p>&nbsp;</p> Wettelijke grenzen nodighttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/VERSLAVING TELEFOON SOCIALE MEDIA.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2422/smartphones-dragen-bij-aan-toename-twijfelachtige.htmKort nadat Trouw censuur opperde voor de seksrubriek ontstaat weer wrijving over vrijheid van meningsuiting, nu met de langst schrijvende columnist. NRC loopt tegen een gelijksoortige kwestie aan met Beatrice de Graaf.https://www.netkwesties.nl:443/2418/hoofdredactie-trouw-botst-met-columnist.htmSun, 24 May 2026 10:03:00 GMT<p>In februari 2026 publiceerden we het artikel<a href="https://www.netkwesties.nl/2308/christenen-trouw-geschokt-door-masturberen.htm"> Christenen van Trouw geschokt door &lsquo;masturberen tot hun vinger lam is en de vibrator leeg&rsquo;</a> Heel blij werd de redactie van Trouw daar niet van. Spoedig volgt een nieuwe affaire.</p> <p>Columnist Sylvain Ephimenco schreef in zijn<a href="https://www.trouw.nl/opinie/water-stroom-huizen-drie-tekorten-met-dezelfde-oorzaak~b7432512/"> column van 1 mei 2026</a> met als titel &ldquo;Water, stroom, huizen: drie tekorten met dezelfde oorzaak&rdquo;:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wat die drie T&rsquo;s (tekort) met elkaar linkt is de bevolkingstoename: Nederland heeft al, na Malta, de hoogste bevolkingsdichtheid (ongeveer 500 inwoners per vierkante kilometer). En nu moet ik, risico&rsquo;s niet schuwend, de olifant in de kamer aanspreken.</p> <p>De bevolkingstoename in Nederland is de laatste jaren volledig op het conto van migratie te schrijven. Sinds 2021 tot vorig jaar is door netto saldo (immigratie min emigratie) de bevolking met 669.000 mensen gegroeid (cijfers CBS). Dit is in vijf jaar de grootte van een stad als Rotterdam (673.000 inwoners) of zes keer Delft (110.000 inwoners). Overigens zijn de totale aanvragen voor asiel maar een derde van dit totaal voor dezelfde periode.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dat liet hij volgen door:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik ken natuurlijk en verafschuw de gewelddadige incidenten rond asiellocaties zoals in Loosdrecht. Maar ik weiger ook een karikatuur te maken van de zorgen die bij een deel van de bevolking leven. Niet alle bezorgde burgers over de drie tekorten in relatie met de bevolkingstoename zijn &lsquo;extreemrechtse racisten&rsquo;.</p> <p>Volgens een opinieonderzoek van Maurice de Hond vorige week vindt 75 procent van de ge&euml;nqu&ecirc;teerden dat &lsquo;instroom asielzoekers fors moet worden beperkt&rsquo;. Zou de Nederlandse bevolking voor driekwart uit fascisten bestaan?&rdquo;</p> </blockquote> <p>(gezien het belang van de hele context moet ik meer citeren dan auteursrechtelijk wenselijk is)</p> <h3>Weerwoord van een lezer</h3> <p>Daarop publiceerde Trouw direct op 4 mei 2026 een<a href="https://www.trouw.nl/opinie/lezer-brendan-thesingh-ephimenco-migratie-is-niet-de-olifant-in-de-kamer~b73855f0/"> tegenwerping</a> van &lsquo;een lezer&rsquo;, Brendan Thesingh in Zaandam, met als titel &ldquo;Ephimenco, migratie is niet &lsquo;de olifant in de kamer&rsquo;&rdquo;:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het echte gevaar voor onze drinkwatervoorziening is niet de consumptie door nieuwkomers, maar de structurele vervuiling door grootverbruikers&hellip;</p> <p>Het stroomnet kraakt onder de explosieve groei van datacenters en de ongecontroleerde elektrificatie van industri&euml;le zones die jarenlang voorrang kregen boven de verzwaring van de publieke infrastructuur&hellip;</p> <p>De woningcrisis is een directe consequentie van politieke keuzes: het afschaffen van het ministerie van Volkshuisvesting, de introductie van de verhuurderheffing (die woningcorporaties miljarden kostte) en het openzetten van de markt voor buitenlandse vastgoedbeleggers.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Hoofdredactie treedt op</h3> <p>Daarop reageerden Wendelmoet Boersema en Karel Smouter in hun wekelijkse<a href="https://www.trouw.nl/dossier/brief-van-de-hoofdredactie/"> Brief van de hoofdredactie van 9 mei 2026</a>, onder de kop &ldquo;Een columnist geeft zijn mening &ndash; maar wel met respect voor de feiten&rdquo;. Ze deden dit na &ldquo;honderden reacties&rdquo; van verontruste lezers:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Terecht wezen lezers ons erop dat deze drie problemen niet verdwijnen door een stop op migratie. Ook onze eigen verslaggeving, bijvoorbeeld in dezelfde krant met <a href="https://www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/wachtlijsten-voor-stroomaansluiting-maar-stroomexport-neemt-toe-hoe-kan-dat~bcfce0c51/">een genuanceerd stuk</a> over netcongestie, weerspreekt dit idee. Daarin wijzen we op de vele andere oorzaken die deze tekorten verklaren. Migratie is in het huidige politieke klimaat overigens bepaald niet meer de olifant in de kamer, zoals in de column gesteld wordt&hellip;</p> <p>&hellip;Een krant moet bovendien meerstemmig zijn. Dat een columnist een invalshoek kiest die afwijkt van de lijn in onze commentaren en in onze verslaggeving is dan ook van harte welkom. Tegelijk vragen we ook van al onze columnisten om hun meningen te onderbouwen met controleerbare feiten.</p> <p>In een tijd waarin een gedeelde werkelijkheid steeds meer onder druk staat is dat van groot belang. De columnistenvrijheid is daarom niet absoluut: het staat ons vrij columnisten aan te spreken op de onderbouwing van hun stellingen. We doen dat met enige regelmaat ook. En als er toch een fout in staat, dan corrigeren we die.</p> <p>We zijn het dus met onze kritische lezers eens: deze column had zo niet moeten verschijnen. Dat dit wel gebeurd is, dat is onze verantwoordelijkheid, als hoofdredactie. Wij bieden daarvoor onze excuses aan.</p> <p>We hadden onze lezers &eacute;n onze columnist hiervoor moeten behoeden. De kern van ons werk blijft immers: feiten, feiten en nog eens feiten.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Arthur van Amerongen: complot</h3> <p>Rechtse commentatoren zien in deze dubbele response in Trouw een poging om Ephimenco weg te werken bij Trouw.<a href="https://arthurvanamerongen.substack.com/p/dpg-heeft-de-jacht-op-ephimenco-geopend"> Arthur van Amerongen meent</a> dat de eigenaar van Trouw-uitgever DPG, Christian van Thillo en zijn<a href="https://www.linkedin.com/in/philippe-remarque-b5418b10/"> Directeur Journalistiek Remarque</a> erachter zitten:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het is allemaal zo doorzichtig, vrienden. Ephi is de best gelezen columnist van Trouw maar het Belgische baasje van DPG en zijn laaf Philippe Remarque zijn niet zo blij met de boodschap van Ephi. De jacht is geopend na deze column, die vermoedelijk de laatste druppel was voor DPG&hellip;En dan zegt DPG: die Ephimenco, die is pro-Israel en tegen AZC&rsquo;s. Die moet weg. En dat deed DPG precies op dezelfde manier als bij Theodor Holman. Die vertelde mij dit, voor<a href="https://www.hpdetijd.nl/cultuur-media/media/47322/theodor-holman-ik-ben-vermoedelijk-ontslagen-vanwege-mijn-isr"> HP/De Tijd</a>.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dat laatste is de mening van <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Theodor_Holman">Holman (73)</a> zelf. Feitelijk was hij voorspelbaar geworden, vooral met politieke meningen en bij Het Parool aan vervanging toe. Nu heeft Holman het vrije woord op Substack met<a href="https://www.slordigleven.nl/"> Slordig Leven</a> en daar verschijnen behalve zijn bekende politieke gezeur vooral prachtige columns.</p> <p>Maar gaat Ephimenco hem achterna? Gezien<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Sylvain_Ephimenco"> zijn leeftijd</a>, dit jaar wordt hij 70, mag hij met pensioen. Dat DPG achter de kritiek op Ephimenco zou zitten, is niet op feiten gebaseerd.</p> <h3>Feitenonderzoek naar Ephimenco</h3> <p>Eerst de inhoud: de vraag naar woningen, water en elektriciteit neemt toe met iedere immigrant, voor arbeid en asiel.<a href="https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2026/05/minder-asielaanvragen-meer-nareizigers-in-2025"> CBS over asiel</a>: &ldquo;In 2025 vroegen 24,1 duizend mensen voor de eerste keer asiel aan, 8 duizend minder dan in 2024. Er kwamen 16,5 duizend nareizigers naar Nederland, 39 procent meer en het hoogste aantal sinds de start van deze meting in 2013.&rdquo;</p> <p>Ephimenco noemt echter aanvankelijk de totale immigratie als belangrijkste reden voor bevolkingsgroei, waarvan het overgrote deel arbeidsmigratie behelst. Hij laat dit volgen door: &ldquo;Overigens zijn de totale aanvragen [SIC] voor asiel maar een derde van dit totaal voor dezelfde periode.&rdquo;</p> <p>Vervolgens gaat hij eenzijdig door op asiel en legt een link met de rellen in Loosdrecht. Dat is opinie die je kunt betwisten, wellicht zwakke argumentatie, maar die vrijheid heeft Ephimenco. De vraag naar woningen en energie stijgt ook met, bijvoorbeeld, iedere scheiding. Jaarlijks zijn dat er<a href="https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/levensloop/scheiden"> volgens CBS-cijfers</a> zo&rsquo;n 30.000, over tien jaar gezien ook een stad van bijna de grootte van Utrecht. (<a href="https://allecijfers.nl/ranglijst/grootste-en-kleinste-gemeenten-in-inwoners-in-nederland/">cijfers grootste steden</a>). Is het zelden genoemde aantal scheidingen, mede oorzaak van een ongebreidelde toename van het aantal eenpersoonshuishoudens, als oorzaak van woningnood ook een olifant in de kamer?</p> <h3>Feiten van de weerlegging</h3> <p>Dan de tegenwerping van<a href="https://www.linkedin.com/in/bthesingh/"> Brendan Thesing</a>. Hij is docent digitale marketing aan de Hogeschool van Amsterdam en<a href="https://thesinghdigital.nl/"> consultant</a>, geen specialist, evenmin als Ephimenco. Zijn belangrijkste argumenten behelzen dat &ldquo;de industrie&rdquo; tekorten aan water en elektriciteit veroorzaakt en de overheid geen woningen bouwt.</p> <p>Daarop: feitelijk is het juist dat de industrie grootverbruiker is, maar industrie verbruikt meer water naarmate ze meer produceert voor consumenten. Dus een groeiende bevolking draagt eraan bij. Echter, veel industrie (en landbouw!) produceert voor export. Zeker de<a href="https://nos.nl/artikel/2594650-ongeveer-45-datacenters-gebruiken-net-zo-veel-stroom-als-1-9-miljoen-woningen"> datacenter-capaciteit</a> in Nederland, een grote energieslurper, is voor het overgrote deel voor &lsquo;export&rsquo; bestemd. (Ofschoon het waterverbruik<a href="https://nos.nl/artikel/2594650-ongeveer-45-datacenters-gebruiken-net-zo-veel-stroom-als-1-9-miljoen-woningen"> relatief meevalt</a>). Dus bevolkingsgroei door immigratie is zeker niet de hoofdoorzaak van stroomtekort, maar telt wel.</p> <p>Dan de woningnood die evenzeer een kwestie is van vraag en aanbod. Thesing stelt dat de Nederlandse overheid faalt. Hij heeft gelijk, ofschoon er in totaal<a href="https://esb.nu/herverdeling-bestaande-woonruimte-kan-crisis-oplossen/"> genoeg woonruimte is</a>. Maar ook hier geldt dat het falen van de aanbodzijde van de markt niet wegneemt dat iedere immigrant (en elke scheiding en toename van eenpersoonshuishoudens) de vraag naar woningen doet toenemen.</p> <p>De Trouw-hoofdredactie benoemt geen feitelijke onjuistheden van Ephimenco, maar &ldquo;vele andere oorzaken die deze tekorten verklaren&rdquo;. En zegt: &ldquo;Tegelijk vragen we ook van al onze columnisten om hun meningen te onderbouwen met controleerbare feiten.&rdquo;</p> <p>Het werkelijke probleem is, blijkt uit het commentaar, dat de hoofdredactie vindt dat Ephimenco - om nog maar een olifant te noemen - argumentatie van de zondebok bedrijft. Ook politici, zoals Mona Keijzer, hebben benadrukt dat asiel een belangrijke oorzaak is van woningnood. Aanvankelijk werd gezegd dat 8 procent van de sociale huurwoningen naar statushouders gaat, later is toegevoegd dat <a href="https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/48/iets-meer-corporatiewoningen-naar-statushouders">20 procent van de starters</a> asielzoeker is. Immigratie als geheel is een belangrijke oorzaak van bevolkingsgroei en groeiende vraag naar woningen afgelopen jaren.</p> <h3>Chef opinie Trouw wil grenzen</h3> <p>Er speelt ondertussen nog meer. Ephimenco zelf<a href="https://www.ongelijk.nl/2026/05/11/leonie-breedbaart-en-sylvain-ephimenco/"> betrapte</a> zijn chef <a href="https://www.linkedin.com/in/leonie-breebaart-4ab15117/">Leonie Breebaart</a> op een feitelijke onjuistheid in zijn<a href="https://www.trouw.nl/opinie/bekladden-van-nationaal-monument-is-geen-vrijheid-van-meningsuiting~b946ab8a/"> column van 8 mei 2026</a>. Ze schreef dat premier Rob Jetten relschoppers tegen de komst van asielzoekerscentra &ldquo;tuig&rdquo; had genoemd. Dat was niet zo, hij gebruikte het woord &ldquo;schoften&rdquo;. Ze erkende haar fout in haar<a href="https://www.trouw.nl/opinie/wat-we-zagen-op-de-dam-was-niet-veel-meer-dan-rode-verf~bfef3473/"> column van 5 mei 2026</a>, die overigens voor de context van haar betoog niets uitmaakte; &lsquo;tuig&rsquo; en &lsquo;schoften&rsquo; zijn nagenoeg synoniem.</p> <p>Dat is geen reden voor Breebaart om Ephimenco te laten vallen. Ze bekritiseert daarentegen de hoofdredactie van Trouw in haar<a href="https://www.trouw.nl/opinie/feitelijkheid-kan-niet-het-enige-criterium-zijn~b32cb866/"> column van 13 mei 2026</a>. Ze vindt de schrobbering van Ephimenco niet onjuist, maar wil de discussie verbreden met de vraag naar de marges voor de columnisten en ingezonden brieven.</p> <p>Immers, de tijd van Jan Blokker en Piet Grijs, die in hun columns er geen been in zagen om te schofferen, ligt achter ons. Breebaart vindt dat columnisten hun gehele uiting moeten</p> <blockquote> <p>&ldquo;verantwoorden tegenover anderen en die zien als gelijkwaardige gesprekspartners&hellip;</p> <p>Columnisten hebben wel een lastige taak. Enerzijds moeten ze steeds iets tegendraads beweren of een vraag opwerpen die &lsquo;aan het denken zet&rsquo;. Anderzijds moeten ze dat doen z&oacute;nder lezers op hun tenen, laat staan op hun hart te trappen. Want anders volgen boze brieven naar de hoofdredactie.</p> <p>Dus hoeveel vrijheid heeft de columnist? Is het mogelijk in deze krant een radicaal nationalistisch of antimigratiestandpunt te huldigen, ook als je niet betrapt kunt worden op onfeitelijkheid?</p> <p>Daar ging de hoofdredactie zaterdag niet op in, want ze kon zich in dit geval beperken tot het criterium van feitelijke onjuistheid. Maar de vraag wat xenofobie is en wat deze krant daarin toelaat, blijft daarmee wel onbeantwoord.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Conclusies</h3> <p>Dat laatste is nogal wat, want Breebaart zinspeelt op censuur. Die was ook in het geding met de genoemde <a href="https://www.netkwesties.nl/2308/christenen-trouw-geschokt-door-masturberen.htm">kwestie met de seksrubriek</a>: lezers mogen niet op hun tenen worden getrapt. Dat lijkt redelijk, maar komt neer op censuur. Bovendien heeft de ene lezer veel langere tenen dan de ander. Het verwachte antwoord van de hoofdredactie dit weekend blijft uit.</p> <p>Het moet niet moeilijk zijn voor Ephimenco om die grenzen te tarten. Wat bevolkingsgroepen betreft discrimineer je bijvoorbeeld met de bewering dat Nederland minder Friezen of Limburgers moet huisvesten. (Zie de <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_zaak-Geert_Wilders">veroordeling van Geert Wilders</a>). Maar als je zegt dat ge&euml;migreerde blanke vetgemeste Nederlanders niet meer hoeven terug te keren, of je dat je het aandeel van een bepaalde religie in de immigratie wilt beperken, kan dat wel.</p> <p>Maar niet voor Trouw-lezers? Kennelijk wil Leonie Breebaart dat de hoofdredactie van Trouw die regels vastlegt zodat ze bijdragen kan weigeren.</p> <p>Dan over de inhoud van deze zaak: Ephimenco heeft in zijn column geen feitelijke onjuistheid geponeerd. De kop is tendentieus, maar die werd volgens Ephimenco gewijzigd door de opinieredactie. Verder wijst hij op de toename van bevolkingsgroei die nagenoeg geheel voor rekening komt van immigratie. Dat is <a href="https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/bevolkingsgroei/groei">volkomen juist</a>. Dat is een belangrijke oorzaak van woningnood.</p> <p>Dat hij in &eacute;&eacute;n adem de problemen met elektriciteits- en watervoorziening op conto van immigratie schuift, is niet onjuist maar (te) kort door de bocht. Die geestelijke luiheid gaat verder door het geweld in Loosdrecht te koppelen. Maar het is een democratisch feit dat de meerderheid van de bevolking asielimmigratie hoe dan ook wil minderen.</p> <p>De hoofdredactie van Trouw gaat wijselijk niet in om het verzoek om grenzen aan de vrije meningsuiting van Breebaart. Maar het wachten is op het oordeel van Trouw van een column onder de kop: &ldquo;Er is voorlopig genoeg islam in Nederland&rdquo;. Discriminatie?</p> <p>Nog niet zo lang geleden zeiden katholieken en gereformeerden hardop dat de groei van het andere bevolkingsdeel ongewenst was, met termen als &lsquo;<a href="https://www.hpdetijd.nl/nieuws/leven/34595/paus-katholieken-hoeven-zich-niet-voort-te-planten-als-konijnen-">fokken als konijnen</a>&rsquo; (paus zelf) en &lsquo;<a href="https://www.historischnieuwsblad.nl/de-grote-gezinnen-van-de-nederlandse-katholieken/">tsunami van katholieken in Nederland</a>&rsquo;.</p> <h3>NRC en Beatrice de Graaf</h3> <p>Ephimenco kreeg ongevraagd enige bijval van wetenschapper Beatrice de Graaf in haar <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/05/07/geestelijke-weerbaarheid-a4927099">column in NRC van 7 mei 2026</a>: &ldquo;De stikstofcrisis houdt de woningmarkt op slot, en de asielcrisis zet het vraagstuk van beschikbare woningen onder druk.&rdquo;</p> <p>Prompt verscheen er een <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/05/11/grillige-albert-heijn-aanbiedingen-rechtvaardigen-geen-geweld-a4927516">ingezonden brief in NRC</a>: &ldquo;Complexe maatschappelijke crises afschuiven op toch al gemarginaliseerde bevolkingsgroepen is iets wat helaas steeds normaler lijkt te worden. In het politieke debat, aan talkshowtafels en op straat. Dat nota bene een hoogleraar geschiedenis zich van dezelfde ongenuanceerde zondebok-retoriek bedient in haar column vind ik een zeer zorgwekkende ontwikkeling.&rdquo;</p> <p>Opnieuw: de opmerking van Beatrice de Graaf is eenzijdig, maar feitelijk juist. De hoofdredactie van NRC vond het niet nodig om Beatrice de Graaf te corrigeren. De hoofdredactie van Trouw antwoordt vooralsnog niet op mijn vraag waarin Ephimenco feitelijk onjuist is, of in zoverre tendentieus dat het onaanvaardbaar is. En biedt Trouw met de columns van <a href="https://www.trouw.nl/auteur/jamal-ouariachi/">Jamal Ouariachi</a>, ook niet altijd even genuanceerd, afdoende tegenwicht voor Ephimenco?</p> <p>Tot zo lang: een juist besluit van Trouw (Breebaart) om het opiniestuk te plaatsen dat tegen Ephimenco inging, maar onjuist van Wendelmoet Boersema en Karel Smouter om de columnist te willen corrigeren.</p> <p><em>*) Beeld: Ephimenco, Breebaart, Smouter en Boersema, getekend door ChatGPT, met als input foto&rsquo;s van hun Trouw-rubrieken.</em></p> Censuur dreigt over bewering woningnood en stroomtekort door asielzoekershttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Trouw Ephimenco Breebaart Smouter Boersema.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2418/hoofdredactie-trouw-botst-met-columnist.htmRegime-Trump en zijn bedenkelijke techo-schare mogen dan bij Xi in China successen geboekt hebben, in Nederland begint het moedige verzet. Geld stroomt al, een kort geding vindt morgen plaats.https://www.netkwesties.nl:443/2417/kort-geding-om-solvinity-blij-met-potjewijd.htmSun, 24 May 2026 10:03:00 GMT<h3>Potje blijheid, maar niet bij BoF</h3> <p>De benoeming van Geert Potjewijd tot nieuwe voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens per 1 augustus 2026 voor een periode van vijf jaar, bracht blijheid bij deskundigen in databescherming. Reacties zijn inmiddels<a href="https://www.netkwesties.nl/2408/geert-potjewijd-vaak-verdediger-big-tech.htm"> aan het snelle bericht toegevoegd</a>. Er was ook opluchting dat er geen bekende politicus op zoek naar een baantje benoemd is want na tien jaar PvdA-politiek vanuit de AP heeft iedereen daar de buik van vol.</p> <p>Bits of Freedom komt met een afkeurende reactie, bij monde van directeur Evelyn Austin, vanwege het vele werk dat Potjewijd verrichte voor big tech. Ze<a href="https://www.villamedia.nl/artikel/bits-of-freedom-keuze-voor-nieuwe-voorzitter-nederlandse-privacywaakhond-heel-wrang"> vindt</a> de benoeming &ldquo;een beetje een domper&rdquo; en &ldquo;heel wrang&rdquo;, een po&euml;tische combinatie.</p> <p>En verder: &ldquo;&ldquo;Hij heeft inhoudelijke expertise, want hij heeft bedrijven jarenlang geholpen om de grenzen van de privacyregels op te zoeken en te overschrijden. Maar natuurlijk moet hij zich bewijzen. Het enige wat ertoe doet is dat hij resultaten boekt, laat zien dat zijn achtergrond er niet toe doet en zijn expertise inzet voor het maatschappelijk belang. Maar hij staat wel 1-0 achter.&rdquo;</p> <h3>Rotterdam wint AVG-zaak</h3> <p>Het hoger beroep bij de Raad van State door een inwoner van Rotterdam met een beroep op het inzagerecht van de AVG,<a href="https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@158196/202402869-1-a3"> is afgewezen</a>. De gemeente werd wel veroordeeld tot betaling van 500 euro wegens overschrijding van de redelijke termijn, maar dat weegt niet op tegen de proceskosten.</p> <p>In 2022 al voldeed Rotterdam aan een inzageverzoek van de appellant voor data uit Suwinet, het systeem van informatie-uitwisseling in de keten van Werk en Inkomen. Persoon had eveneens verzocht om alle informatie over de belhistorie die de gemeente Rotterdam over hem bijhoudt, waaraan in stappen is voldaan na onder meer een bezwaarprocedure.</p> <p>Toch stelde de persoon beroep in dat in maart 2024 door de rechtbank is afgewezen. Hij wilde precies weten welke ambtenaren in zijn zaak actief waren: &ldquo;Het overzicht dat is verstrekt op het verzoek over de gegevens van Suwinet is onvolledig, omdat daarop niet staat door welke UWV-medewerker de aanvraag is beoordeeld en bij welke afdeling deze persoon werkt. Over het verzoek over de belhistorie heeft [appellant] aangevoerd dat de overzichtslijst onvolledig is, omdat de gegevens over de contacthistorie ontbreken.&rdquo;</p> <p>Oordeel RvS: &ldquo;Over de ontbrekende gegevens over de contacthistorie, stelt de Afdeling vast dat [appellant] pas in bezwaar kenbaar heeft gemaakt dat hij ook de verwerkingen van zijn contacthistorie wenst te ontvangen. Dit valt buiten de omvang van het AVG-verzoek.&rdquo; Ook hoeft de gemeente onderliggende documenten niet te verstrekken.</p> <h3>Al ruim 300.000 euro voor The Firewall</h3> <p>Zaterdag 16 mei 2026 begon een crowdfundingcampagne voor The Firewall met paginagrote advertenties in de Trouw, NRC en Volkskrant en uitingen via social media.&nbsp; Onder het motto &lsquo;Sta op tegen Big Tech&rsquo; belooft The Firewall het ingebrachte geld te besteden aan &ldquo;de twee belangrijkste middelen uit het democratische arsenaal: het vrije woord en de rechtspraak&rdquo;.<br /> Het gaat direct goed. &ldquo;Mensen snappen dat we niet langer op onze handen kunnen blijven zitten terwijl Big Tech onze democratie ondermijnt, zo blijkt: rond 13.00 uur meldde zich de 1000ste medestander!&rdquo; zo mailt Eric Smit.</p> <p>Hij heeft me geblokkeerd op LinkedIn, want heeft genoeg van de kritische houding. Beetje sneu voor een journalist, maar begrijpelijk voor een actievoerder. Dus bij deze:<a href="https://www.thefirewall.eu/doe-mee"> meldt u allen aan</a> voor het fantastische werk van The Firewall. Op zondagmorgen 7.00 uur waren er al 1.600 aanmeldingen voor 120 euro, een bedrag van totaal 200.000. Voor 1.500 euro zijt gij &lsquo;bondgenoot&rsquo; van The Firewall. Al 76 mensen doen nu mee, weer bijna 120.000 euro.</p> <p>Overigens is sinds 2017 <a href="https://noyb.eu/nl">Noyb</a> van Max Schrems vanuit Wenen al met veel succes in actie tegen big tech, in Nederland Bits of Freedom, deelnemer in Europese organisatie <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/European_Digital_Rights">Edri</a> die ook <a href="https://edri.org/about-us/funding/">om geld zit te springen</a>.</p> <p>Maar zij ontberen p.r. met een fantastische schare &lsquo;ambassadeurs&rsquo; die The Firewall heeft, onder wie Marleen Stikker en Felienne Hermans (foto), Tommy Wieringa, Maxim Februari, Hans Laroes, Dolf Jansen en Sander Schimmelpenninck.</p> <p>Ondertussen ondernemen steeds meer mensen individueel actie en verlaten de TikToks van deze wereld.</p> <h3>Simon Lelieveldt contra overname Solvinity</h3> <p>De eerste rechtszaak om de overname van Solvinity, een kort geding van The FireWall gericht tegen het ministerie van Economische Zaken, dient morgen, maandag 18 mei 2026, voor de rechtbank Rotterdam.&nbsp;Actievoerder Simon Lelieveldt onder zijn clubje Human Rights in Finance.EU (<a href="http://hrif.eu">HRIF.EU</a>) sluit zich aan. [Gecorrigeerd op maandagochtend 18 mei.]</p> <h3>AP handhaaft boete 10 miljoen voor Uber</h3> <p>De AP<a href="https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/documenten/besluit-op-bezwaar-boete-uber"> handhaaft</a> de boete van 10 miljoen euro voor Uber,<a href="https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/documenten/boete-uber-privacyrechten"> in januari 2024 opgelegd</a> voor het overtreden van de AVG op vijf punten. Het bezwaar van het taxiplatform is ongegrond verklaard.</p> <p>&ldquo;De AP legde een boete op omdat Uber onvoldoende openheid van zaken gaf over hoe lang het bedrijf gegevens van Europese chauffeurs bewaarde en naar welke landen buiten Europa deze werden doorgestuurd. Ook maakte Uber het chauffeurs moeilijk om hun privacyrechten uit te oefenen.&ldquo;</p> <p>Uber stapt nu naar de rechter.</p> <h3>&#39;Open Regels&#39; is&hellip;ja, open</h3> <p>Cybersecuritybedrijf<a href="https://hadrian.io/"> Hadrian</a> in Amsterdam stuitte<a href="https://fd.nl/tech-en-innovatie/1596805/ethische-hackers-ontdekken-met-ai-kritiek-lek-en-talloze-kwetsbaarheden-bij-overheid"> volgens het FD</a> met behulp van AI op honderden kwetsbaarheden, waaronder een lek met het hoogste risiconiveau bij het ministerie van BZK. Het duurde negen dagen voordat dit probleem verholpen was. Het lek bij BZK was overigens bij de dienst<a href="https://regels.overheid.nl/"> Open Regels van Overheid.nl</a>. What&rsquo;s in a name.</p> <p>&ldquo;Dankzij de inloggegevens verkreeg Hadrian toegang tot de database van Open Regels en de clouddienst die het gebruikt. Dat is Azure van Microsoft. &lsquo;Je krijgt toegang tot data in hun omgeving en kunt ongezien dingen doen op hun server. Erger kan eigenlijk niet&rsquo;, zegt Fischer. &lsquo;Je kunt de software aanpassen of bijvoorbeeld ransomware plaatsen.&rsquo;&rdquo;</p> <p>Hadrian wist met eenvoudiger modellen zoals van DeepSeek al binnen te komen in systemen maar behalve de bekende kraker Mythos van Anthropic - waarvoor<a href="https://www.ncsc.nl/nieuws/anthropics-frontiermodel-mythos-vraagt-om-directe-actie"> ernstig gewaarschuwd is</a> -bewijst ook OpenAI&rsquo;s ChatGPT 5.5 goede diensten op het inbrekersfront.</p> <h3>Phishing voor overname X-accounts</h3> <p><a href="https://www.nijmansnieuwsbriefje.nl/p/herderlijke-waarschuwing-tegen-phishing">Bart Nijman maakt melding</a> van een nare methode van phishing waarbij X-accounts worden overgenomen: &ldquo;Volgers of mensen waarmee je bevriend bent, vragen je via priv&eacute;berichten of je op ze wilt stemmen voor een prijs, een positie of iets vergelijkbaars. Wie op de link klikt en zijn gegevens invult, is vervolgens zijn account kwijt. Dat account gaat weer anderen aanschrijven. Op die manier ontstaat een soort kettingbrief van kwade bedoelingen. NN ontdekte bovendien dat het virus &lsquo;evolueert&rsquo;, en de hackers met je blijven communiceren&hellip;</p> <p>Wie klikt, wordt gevraagd in te loggen met in dit geval je X-gegevens. (Wie de scam via Insta, FB of game-platform Steam krijgt, wordt gevraagd met die gegevens in te loggen). Wie daar in tuint en geen 2FA-authenticatie aan heeft staan, is direct z&rsquo;n account kwijt.&rdquo;</p> <h3>Canvas-hack afgesloten met betaling</h3> <p>Instructure, het bedrijf achter onderwijsplatform Canvas, heeft geld betaald aan hackersgroep ShinyHunters dat zegt de data daarop te hebben verwijderd en nooit openbaar zal maken. Universiteiten en scholen hoeven niet zelf te onderhandelen.</p> <p>De gestolen gegevens zijn inmiddels teruggestuurd naar Instructure,<a href="https://www.instructure.com/incident_update"> schrijft het bedrijf</a> dat afdoende bewijs heeft dat data niet alsnog ergens opduiken</p> <p>ShinyHunters <a href="https://www.netkwesties.nl/2395/belastingdienst-mag-algoritme-toepassen.htm">hackte eind april 2026 Instructure</a>, het bedrijf achter Canvas, een platform dat veel wordt gebruikt op scholen en universiteiten. De hackers dreigden op 12 mei data van wereldwijd ruim 30 miljoen gebruikers openbaar te maken, onder meer bij de universiteiten van Amsterdam, Rotterdam, Tilburg, Eindhoven, Maastricht en Twente.</p> <p>Er volgde een<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/05/12/het-is-onvermijdelijk-dat-onderwijsinstellingen-doelwit-zullen-blijven-van-hacks-zeggen-experts-a4927539"> nietszeggend maar paginagroot verhaal in NRC</a>: &ldquo;Het is &lsquo;onvermijdelijk&rsquo; dat onderwijsinstellingen doelwit zullen blijven van hacks, zeggen experts&rdquo;. In het verhaal staat vervolgens dat er &ldquo;geen indicatie is dat onderwijs en onderzoek vaker worden aangevallen dan andere sectoren&rdquo;.</p> <p>Volgens stichting Consumers United in Court (CUIC) loopt de<a href="https://cuic.eu/odido-case/"> Odido-zaak</a> lekker, met inmiddels een half miljoen deelnemers die &ldquo;ff wille vanguh&rdquo;. Maar 5,5 miljoen mensen hebben zich niet gemeld, wellicht omdat ze nergens last van hebben.</p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> Peters privacyjournaal week 20, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Firewall ambasssadeurs.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2417/kort-geding-om-solvinity-blij-met-potjewijd.htmHebben Thomas Erdbrink en Roel van Broekhoven met hun Rusland-serie voor Videoland de persvrijheid geschonden met steun voor Poetins standpunten? Of belemmeren critici van de serie juist de vrijheid van de makers om op eigen wijze Rusland te laten zien?https://www.netkwesties.nl:443/2409/persvrijheid-nederland-speelbal-snelle.htmSun, 24 May 2026 10:03:00 GMT<p>Dat was het grote, boeiende debat rond de Persvrijheidslezing 2026. Die werd georganiseerd door de<a href="https://www.nieuwspoort.nl/over-nieuwspoort/partners/coalitie/"> Coalitie voor het Vrije Woord</a>, een verband van onder meer Nieuwspoort, Pen Nederland, Free Press Unlimited, NVJ en VVOJ. In de bieb van Den Haag (coalitiedeelnemer) vond de bijeenkomst op dinsdag 12 mei plaats.</p> <p>Die hield <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_Erdbrink">Thomas Erdbrink</a>, gelauwerd journalist, vooral bekend van werk in Iran. Hier staat<a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/20260512%20NK%20PERSVRIJHEIDSLEZING%202026%20THOMAS%20ERDBRINK.pdf"> zijn hele tekst</a>, hier<a href="http://www.leugens.nl/wp-content/uploads/2026/05/20260512-PERSVRIJHEIDSLEZING-2026-THOMAS-ERDBRINK.mp3"> de opname</a> die ik maakte (beginnend met een fraaie grap toen de microfoon het niet deed.). Het onderwerp: &ldquo;Journalistiek in een wereld waar onafhankelijke verslaggeving steeds minder welkom is.&rdquo;</p> <p>De dilemma&rsquo;s die hij zou bespreken: hoe werk je als journalist binnen een autoritair of sterk persoonsgericht regime? En welke concessies vraagt dat? En wat betekent het alternatief: werken vanuit ballingschap, met meer afstand tot je onderwerp, bronnen en publiek?&nbsp;</p> <p><em>(Tekst gaat door onder de fotoserie)</em></p> <p><em><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV1%2Ejpg" /></em></p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV4%2Ejpg" /></p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV3%2Ejpg?twic=v1/cover=1024x-" /></p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV7%2Ejpg" /></p> <p>Dat was de offici&euml;le aankondiging: maar de kern van het betoog van Erdbrink betrof de steeds klemmender invloed van polarisatie op de Nederlandse journalistiek: feitelijk nieuws wordt binnen de kortste keren als links of rechts, als welgevallig of niet, in kampen ontvangen. Vrij vertaald: de beeldvorming overheerst de nieuwsgierigheid. Dit bedreigt de persvrijheid aanzienlijk, ondanks dat Nederland op nummer 2 (na Noorwegen) staat op de lijst van persvrijheid.</p> <p>De meest pakkende citaten, te beginnen met een serie Volkskrant-columns die Erdbrink dit jaar vanuit Iran zou maken:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Maar mijn echte probleem was fundamenteler: namelijk dat mij, bij iedere zin die ik schreef, een gevoel van zorg bekroop. Of misschien wel angst. Niet voor de Iraanse autoriteiten, maar voor de georganiseerde verdachtmakingen vanuit Nederland.&nbsp;</p> <p>Veel van de mensen die zich snel boos maken over wat ik wel of niet schrijf, wonen zelf in Nederland. Ver weg van de onderdrukking, soms zonder ook maar enige ervaring te hebben met die onderdrukking, nemen ze mij de maat.</p> <p>Een paar weken geleden, halverwege mijn eerste column over de oorlog in Iran, zag ik alleen nog rode vlaggen. Los van de online-woede, die standaard is, zijn er ingezonden brieven van mensen die beter weten hoe de wereld in elkaar zit, plus de columns. Als ik over Iran schrijf is er altijd woede van rechts, want &lsquo;Islam = slecht!&rsquo;&nbsp; Dat er in Iran momenteel een seculiere renaissance plaatsvindt, die de Islamitische wereld blijvend zal veranderen, maakt ze niet uit. Of ze weten het niet.</p> <p>Kritiek is prima. Kritiek houdt journalisten - en eigenlijk iedereen - scherp. Maar wilde verdachtmakingen kennen een ander effect&hellip; ze worden vaak beargumenteerd door copy/paste werk van zinnen die ik heb gezegd of geschreven, zonder enige context, zonder verwijzingen. Alles om het activistische doel te dienen.</p> <p>En toen -voor het eerst in mijn bijna 30-jarige carri&egrave;re als journalist- dacht ik, laat ook maar zitten eigenlijk, die columns vanuit Iran onder de bommen. Zelfcensuur. Maar ironisch genoeg niet vanwege het regime, maar vanwege het feit dat mijn verhaal ter plekke niet meer op kan tegen de beeldvorming hier in Nederland.</p> <p>[Het is] de onontkenbare opkomst van activistische of morele journalistiek. Dader en slachtoffer zijn hierin zo duidelijk als zwart en wit, moreel goed en fout worden expliciet benoemd en neutraliteit wordt gezien als zwakte. Ter plekke zijn is niet een vereiste.</p> <p>Na bijna 25 jaar in autoritaire landen, waar de verkeerde woorden echte gevolgen kunnen hebben, vond ik dat eerst nogal potsierlijk. Maar al snel ging ik het beter begrijpen. In Nederland was de angst niet voor de staat, maar voor elkaar, voor de eigen culturele bubbel. Je hoort erbij, of niet. En wie daarbinnen &lsquo;verkeerde&rsquo; dingen zegt of doet, kan erbuiten vallen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Niet eerder hoorde ik het essenti&euml;le probleem van de moderne mediacratie zo krachtig en schrijnend verwoord als in deze lezing van Thomas Erdbrink. Zelf heb ik er voortdurend mee te maken, bijvoorbeeld met het<a href="https://www.netkwesties.nl/2358/lotfi-el-hamidi-slaat-andere-kant-islam.htm"> benoemen</a> van de overeenkomsten van actiejournalistiek op links en rechts. Waar sta je, ben je links of rechts?</p> <h3>Rusland-serie gekraakt</h3> <p>Het actuele venijn van de lezing waarop het publiek in Den Haag wachtte, was het antwoord van Erdbrink op de zware kritiek op de vierdelige Videoland-serie<a href="https://v2.videoland.com/onze-man-bij-de-vijand-p_5417"> Onze Man bij de Vijand</a> die hij met Roel van Broekhoven voor RTL maakte na hun<a href="https://www.netkwesties.nl/1976/regisseur-roel-broekhoven-laat-schitterende.htm"> vertrek bij de Vpro</a>.</p> <p>Die kritiek was geuit in een<a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/20260415%20Brandbrief_inzake_persvrijheidslezing.pdf"> brief met grote bezwaren</a> tegen de inhoud van de serie, ondertekend door onder anderen (ex-)Rusland correspondenten<a href="https://www.linkedin.com/in/pjotrsauer/"> Pjotr Sauer</a>,<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Hubert_Smeets"> Hubert Smeets</a>,<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Iris_de_Graaf"> Iris de Graaf</a>,<a href="https://www.nrc.nl/auteur/eva-peek/"> Eva Peek</a> en kenners van de oorlog met Oekra&iuml;ne als<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Victoria_Koblenko"> Victoria Koblenko</a>,<a href="https://www.netkwesties.nl/2362/joris-luyendijk-verruilt-journalistiek.htm"> Joris Luyendijk</a>,<a href="https://www.lisaweeda.nl/"> Lisa Weeda</a><a href="https://www.human.nl/konvooi"> Jaap Scholten en Tommy Wieringa</a>, plus zelfs<a href="https://www.netkwesties.nl/1911/privacy-heel-ver-doorgeschoten-botst.htm"> Beatrice de Graaf</a>. (Een aantal ondertekenaars had de serie niet - helemaal - gezien.)</p> <p>Ze vonden het de persvrijheidslezing onwaardig dat juist Erdbrink die zou houden. Er moest tenminste een co-referent komen spreken met een kritisch weerwoord. Deze zware brief<a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/20260423%20ANTWOORD%20NVJ%20OP%20brief_persvrijheidslezing.pdf"> beantwoordden</a> Folkert Jensma en Thomas Bruning, NVJ-voorzitter en secretaris:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Alhoewel we het er hopelijk over eens kunnen zijn dat Thomas Erdbrink een indrukwekkende staat van dienst heeft als internationaal werkend journalist, was het dus pertinent niet onze intentie om hem louter vanwege zijn laatste serie over Rusland te vragen om de lezing uit te spreken. De bredere vraag die voor veel collega&rsquo;s in binnen- en buitenland speelt en waar hij in bijna al zijn werk mee te maken heeft gehad, is in onze optiek veel interessanter.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Maar onvermijdelijk waren de beschuldigingen nu een belangrijk onderdeel van de lezing. Wat passend was, want de werkwijze van Erdbrink en Broekhoven was juist het tonen van de (zelf)censuur waar Russische burgers onder leven. Die was evident, ze vonden niet dat ze dat expliciet hoefden te benadrukken, noch dat de oppositie in Rusland een grotere stem in de serie had moeten krijgen.</p> <p><em>(Tekst loopt door onder de foto&#39;s)</em></p> <p><em><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV9%2Ejpg?twic=v1/cover=1024x-" /></em></p> <p><em><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV10%2Ejpg?twic=v1/cover=1024x-" /></em></p> <p><em><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV8%2Ejpg?twic=v1/cover=1024x-" /></em></p> <p>De Russische journalist in Nederlandse ballingschap Pavel Kanygin &ndash; maker van<a href="https://www.youtube.com/@i_gryanul_grem"> To Be Continued</a> - schreef een<a href="https://www.villamedia.nl/artikel/opinie-in-de-serie-van-thomas-erdbrink-zien-we-het-luidruchtige-rusland-maar-niet-het-stille-rusland-dat-deze-oorlog-haat"> opinie op Villamedia</a>:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De serie toont ons het Rusland dat zichtbaar en luidruchtig is en veilig gefilmd kan worden: het Rusland van de conformisten, de fanatici en zij die zich zo volledig aan de oorlog en repressie hebben aangepast dat ze de taal ervan nu vloeiend spreken. Wat de serie nauwelijks laat zien, is dat andere Rusland: het zwijgzame, bange en andersdenkende Rusland; het Rusland dat deze oorlog haat, maar heeft geleerd dat overleven vaak begint bij minder zeggen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dat ze de oren hadden laten hangen naar het Poetin-narratief en zelfs samenwerkten met personen die aan regime-Poetin waren/zijn verbonden, ontkende Erdbrink expliciet. Zijn verweer sloot aan op zijn centrale stelling: zodra feiten niet bevallen, volgt een aanval vanuit de &lsquo;andere bubbel&rsquo;.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik had dit in Iran al meegemaakt. Eigenlijk willen we dit geluid liever niet horen.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Olifant in de kamer</h3> <p>Dinsdag specificeerde Kanygin die kritiek toen ik de kwestie aansneed aan het einde van het debat na afloop van de lezing van Erdbrink. Deze discussie met journalisten Saber Perzad (uit Afghanistan, BNNVARA), Kanygin en Nasim Roshanaei (Iran, <a href="https://en.radiozamaneh.com/">Radio Zamaneh</a>) meed onder leiding van Rowan Blijd de olifant in de kamer.</p> <p>Maar discussie kwam alsnog op gang. Het antwoord van Kanygin op m&rsquo;n vraag in hoeverre Erdbrink mogelijkheden had om in Rusland een beter afgewogen docu te maken, komt aan bod in een uitstekende<a href="https://nos.nl/nieuwsuur/video/2614139-thomas-erdbrink-over-de-persvrijheidslezing-en-de-kritiek-op-zijn-serie"> uitzending van Nieuwsuur</a> over de zaak. Zijn beschuldiging dinsdag:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Je laat alleen maar fascisme in mijn land zien en toont gebrek aan andere opvattingen. Die mensen waren beschikbaar.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Erdbrink:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Mijn documentaire ging juist niet over activisten maar over het leven in Rusland tegen de achtergrond van de oorlog onder het autoritaire regime van Poetin. En ook aan Russische kant sterven heel veel mensen die evenzeer slachtoffer zijn van Poetin, daar moet je ook oog voor hebben&rdquo;</p> </blockquote> <p>Oekra&iuml;ense activist<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Victoria_Koblenko"> Victoria Koblenko</a> beschuldigt Erdbrink van het citeren van feitelijke onjuistheden en het &ldquo;witwassen van Russische agressie.&rdquo; Desgevraagd:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Hij kreeg van ervaren Rusland-correspondenten een heel netwerk aangereikt, maar hij heeft die geste genegeerd. Hij had dus een veel genuanceerder beeld kunnen en moeten brengen, en geen gebruik mogen maken van Russische staatsbronnen en hulp. En dan nog impliceren dat zowel Oekra&iuml;ne als Rusland schuldig zijn aan de oorlog.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Empathie</h3> <p>De vraag is dan of de kritiek op het perspectief van Erdbrink en Van Broekhoven - vertrouwend op het oordeel van de ge&iuml;nformeerde kijker - juist geen inperking van hun persvrijheid is. Immers, de inhoudelijke kritiek op de serie is wellicht gegrond, maar is hun beeldvorming daarmee mordicus fout? Hun werkwijze werd<a href="https://www.volkskrant.nl/columns-van-de-dag/mijn-inschatting-is-dat-erdbrink-onbenullig-noch-kwaadaardig-is-maar-wellicht-wat-te-empathisch~bf998908/"> verdedigd door Sander Schimmelpenninck</a>.</p> <p>Erdbrink twijfelt wel aan het onweersproken laten van feitelijke onjuistheden in hun serie, bijvoorbeeld over de Slag om Marioepol. Toch was dit volgens hem niet noodzakelijk.</p> <blockquote> <p>&ldquo;De kijker is kritisch genoeg om te bepalen wat goed of fout is.&rdquo;</p> </blockquote> <p>&nbsp;Ruth Kronenburg opende de bijeenkomst dinsdag (<a href="http://www.leugens.nl/wp-content/uploads/2026/05/20260512-PERSVRIJHEIDSLEZING-RUTH-KRONENBERG.mp3">audio</a> met intro van Thomas Bruning) en ging in op de huidige staat van de persvrijheid wereldwijd. Daarbij staat de nieuwste <a href="https://rsf.org/en/2026-rsf-index-press-freedom-25-year-low">World Press Freedom Index 2026</a> van Reporters Without Borders (RSF) centraal, die begin mei gepubliceerd is. Dit <a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/20260512%20Persvrijheidslezing%20Ruth%20Kronenberg.pdf">is haar gehele tekst</a>. Foto:</p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV2%2Ejpg" /></p> Thomas Erdbrink in Persvrijheidslezing 2026: https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/PV6.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2409/persvrijheid-nederland-speelbal-snelle.htmDe ceo's van zeven Europese techbedrijven (Airbus, ASML, SAP, Siemens, Ericsson, Mistral AI en Nokia) bepleiten de afzwakking van Europese AI-wetgeving, ten behoeve van onze digitale soevereiniteit.https://www.netkwesties.nl:443/2415/soms-is-vertraging-feature-en-geen-bug.htmSun, 24 May 2026 10:03:00 GMT<p>Volgens hun <a href="https://www.nokia.com/newsroom/europes-tech-creators-wake-up-call-lets-act-as-one-europe-now">open brief van 4 mei 2026</a> moeten niet de wetgevers, maar technologiebedrijven de toekomst van AI vormgeven. Een van hun voorstellen: een forum waar commerci&euml;le en politieke leiders kunnen samenkomen, om ervoor te zorgen dat wetgeving de realiteit van de industrie en de globale markt dient, zou daarbij van pas komen.</p> <p>Over het uitstellen en afzwakken van AI-wetgeving is de laatste tijd veel geschreven. <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/05/07/ondemocratische-draai-en-uitstelgedrag-rond-de-ai-act-laten-brusselse-worsteling-met-deregulering-en-de-vs-zien-a4927170">Volgens NRC</a> heeft &ldquo;de Brusselse wetgevingsmachine meer weg van een degelijke Fiat Panda dan van een Ferrari&rdquo;;&#39; terwijl dat laatste tegenover de snelheid van technologische ontwikkeling toch zeker nodig is. Het past in het aloude narratief: de trage, saaie wetgever versus de jonge, opgewonden techondernemer. En hoewel dat soms klopt, is het op z&#39;n minst onvolledig.</p> <p>Ten eerste die Fiat. Een zekere mate van vertraging is een feature van de democratie, geen bug. Als we willen dat niet een handvol rijke mannen, maar een afgewogen vertegenwoordiging van de bevolking keuzes maakt, gaat ons dat tijd kosten. En je kunt er van alles van vinden, maar tot nu toe heeft de democratische rechtsstaat de beste kansen geboden op een rechtvaardige en vrije samenleving.</p> <h3>AI echt een Ferrari?</h3> <p>Daarnaast is het de techlobby zelf geweest die de invoering van de AI-verordening tegenhield, vertraagde en nu blokkeert en daarmee ook de regels die erop toezien dat autonome hoog risico AI-systemen veilig, verantwoord en uitlegbaar zijn.</p> <p>Over die techlobby gesproken: hoe Ferrari is AI eigenlijk? Het is onmiskenbaar dat er de afgelopen jaren grote stappen zijn gezet wat betreft de werking en toepassing van AI. Tegelijkertijd... Laten we ons het hoofd niet op hol laten brengen.</p> <p>In 2013 schreef Sam Altman, de ceo van OpenAI:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De meest succesvolle oprichters zijn niet uit op het opzetten van bedrijven. Ze hebben een missie om iets te cre&euml;ren dat meer op een religie lijkt.&rdquo;</p> </blockquote> <p>En het is Sam Altman, Silicon Valley&#39;s meest succesvolle &lsquo;hype guy&rsquo;, goed gelukt de belofte van AI te hypen, maar kunnen we van zijn voorspellingen op aan?</p> <p>Al in 2015 zei Altman dat de zelfrijdende auto er binnen enkele jaren zou zijn. In 2024 beloofde hij dat OpenAI een &ldquo;clear roadmap&rdquo; had &ldquo;for achieving <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Kunstmatige_algemene_intelligentie">artificial general intelligence</a> by 2025&rdquo;. Niets van te zien.</p> <p>Maar misschien komt deze dan uit: kernfusie als energiebron kunnen we volgens Altman niet later dan 2028 verwachten. Ik zou toch zeggen: Laten we eens kijken naar alternatieven, voor het geval hij zijn belofte niet nakomt.</p> <p>De acht techbedrijven die de open brief stuurden, beschrijven zichzelf als</p> <blockquote> <p>&ldquo;de kern van de krachtige ecosystemen die de basis vormen voor de technologische soevereiniteit van Europa&rdquo;.</p> </blockquote> <p>Wat hen betreft wordt die fundering gevormd door wetteloosheid; zowel in de zin van minder regels als van een machteloze wetgever, een die aan de leiband loopt van de industrie.</p> <p>Wie denkt dat digitale soevereiniteit niets meer betekent dan &lsquo;made in Europe&rsquo; zal van een koude kermis thuiskomen. Het is misschien een noodzakelijke tussenstap, maar niet het eindstation. Soevereiniteit gaat over het zelfbeschikkingsrecht van een volk, niet het recht voor bedrijven om zonder het afleggen van rekenschap te heersen.</p> Wetgeving voor AIhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Sam Altman OpenAI.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2415/soms-is-vertraging-feature-en-geen-bug.htmGeert Potjewijd, advocaat van big tech bij De Brauw Blackstone Westbroek, is de nieuwe bestuursvoorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Hij volgt Aleid Wolfsen op.https://www.netkwesties.nl:443/2408/geert-potjewijd-vaak-verdediger-big-tech.htmSun, 24 May 2026 10:03:00 GMT<p><a href="https://www.linkedin.com/in/geertpotjewijd/">Geert Potjewijd</a> werkte 27 jaar bij advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek. Hij was daar partner en co-hoofd van de praktijk Gegevensbescherming en Cyberveiligheid. Eerder was hij voorzitter van het bestuur van de DBBW. De benoeming voor een periode van 5 jaar gaat in per 1 augustus 2026.</p> <p>De benoeming van Potjewijd is gezien de client&egrave;le van De Brauw Blackstone Westbroek opvallend, want het kantoor treedt in big tech-achtige dossiers op voor bijvoorbeeld <a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBAMS:2023:5504">TikTok</a>, voor <a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBAMS:2025:7489">Meta (Facebook)</a>, Salesforce en Booking.com. En <a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBAMS:2026:2543">ook voor Avast</a> in een verdediging tegen een massaclaim</p> <p>Anders dan Wolfsen staat Potjewijd bekend als aimabel, open, vaardig in communicatie en bovenal als intelligent en in voor tegenspraak. Hij studeerde dan ook behalve rechten geschiedenis aan de Universiteit Leiden. En begon zijn carri&egrave;re als docent en onderzoeker aan diezelfde universiteit.</p> <p><a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Aleid_Wolfsen">Wolfsen</a> was actief voor de PvdA en voor die partij ook burgemeester van Utrecht. Potjewijd heeft een wat ander politiek profiel, dat beter bij dat van de huidige regering aansluit.</p> <p>Monique Verdier, vicevoorzitter van de AP, in het persbericht:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wij zijn heel blij dat Geert Potjewijd deze rol op zich wil nemen. Hij brengt letterlijk de buitenwereld binnen. Hij weet veel over gegevensbescherming, maar zijn intrinsieke motivatie om mensenrechten te versterken en de democratie te beschermen, is nog belangrijker. Hij kan verder bouwen aan de AP, op de stevige basis die Aleid Wolfsen de afgelopen 10 jaar heeft gelegd.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Volgens de AP is gekozen voor een voorzitter</p> <blockquote> <p>&ldquo;die stevig leiding geeft, op de toekomst gericht is en oog heeft voor wat er speelt in de maatschappij en wat mensen nodig hebben. Maar die ook voortdurend de balans bewaakt tussen innovatie en de bescherming van grondrechten.&rdquo;</p> </blockquote> <p>&nbsp;</p> TikTok, Meta en Booking.com als klantenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Geert Potjewijd.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2408/geert-potjewijd-vaak-verdediger-big-tech.htmVoor veel bedrijven is het beheren van mobiele telefoonkosten een uitdaging. Een Sim Only oplossing kan hierbij uitkomst bieden.https://www.netkwesties.nl:443/2421/de-voordelen-sim-only-oplossing-voor.htmTue, 19 May 2026 15:47:00 GMT<p>Met deze optie kiezen bedrijven voor flexibiliteit en kostenbesparing. In plaats van gebonden te zijn aan dure toestelabonnementen, betalen ze alleen voor de simkaart en het gebruik daarvan. Dit biedt niet alleen financi&euml;le voordelen, maar ook praktische voordelen als het gaat om beheer en schaalbaarheid.</p> <p><strong>Kostenbesparing</strong></p> <p>Een van de grootste voordelen van Sim Only is de kostenbesparing. Bedrijven hoeven geen dure toestellen aan te schaffen of te leasen. Hierdoor blijven de maandelijkse kosten aanzienlijk lager. Bovendien kunnen bedrijven met een <a href="https://www.ben.nl/zakelijk/sim-only">zakelijk Sim Only</a> abonnement direct inspelen op de behoeften van hun medewerkers, zonder langdurige contracten. Dit maakt het eenvoudiger om budgetten te beheren en aan te passen waar nodig.</p> <p><strong>Flexibiliteit</strong></p> <p>Sim Only biedt een hoge mate van flexibiliteit. Bedrijven kunnen eenvoudig het aantal abonnementen verhogen of verlagen afhankelijk van hun personeelsbestand. Nieuwe medewerkers kunnen snel en gemakkelijk van een simkaart worden voorzien zonder uitgebreide administratieve rompslomp. Hierdoor kunnen bedrijven zich beter aanpassen aan veranderingen in hun personeelsbehoeften.</p> <p><strong>Beheer en controle</strong></p> <p>Naast kostenbesparing en flexibiliteit biedt Sim Only ook voordelen op het gebied van beheer en controle. Bedrijven kunnen eenvoudiger hun abonnementen beheren via een centraal systeem. Dit betekent dat facturen en gebruiksoverzichten overzichtelijk blijven. Bovendien kunnen bedrijven met een zakelijk Sim Only abonnement snel inzicht krijgen in het bel- en <a href="https://www.seniorweb.nl/artikel/wat-is-datalimiet">datagebruik</a> van hun medewerkers, wat bijdraagt aan een effici&euml;nter gebruik van middelen.</p> <p><strong>Milieuvriendelijk</strong></p> <p>Een onverwacht voordeel van Sim Only is de milieuvriendelijkheid. Door de levensduur van bestaande toestellen te verlengen, dragen bedrijven bij aan de vermindering van elektronisch afval. Dit is niet alleen goed voor het milieu, maar versterkt ook het duurzame imago van het bedrijf. Het geeft medewerkers bovendien de mogelijkheid om met hun vertrouwde toestel te blijven werken, wat vaak de productiviteit ten goede komt.</p> <p><strong>Praktisch voorbeeld</strong></p> <p>Neem bijvoorbeeld een klein adviesbureau dat onlangs overstapte naar Sim Only. Voorheen kampten ze met hoge kosten door dure toestelabonnementen. Na de overstap konden ze niet alleen hun uitgaven aanzienlijk reduceren, maar merkten ze ook dat hun medewerkers meer tevreden waren met de flexibiliteit en eenvoud van hun nieuwe mobiele oplossing. Het bureau ontdekte bovendien dat de overstap het mogelijk maakte om zonder gedoe nieuwe medewerkers van een werkende telefoon te voorzien.</p> <p><strong>Betere aansluiting op hybride werken</strong></p> <p>Veel organisaties werken tegenwoordig deels op kantoor en deels op afstand. Een <a href="https://www.netkwesties.nl/1938/voordelen-sim-only-abonnement-voor-flexibiliteit.htm">Sim Only</a> oplossing sluit hier goed op aan. Medewerkers zijn niet gebonden aan een specifiek toestel vanuit de werkgever en kunnen werken met een apparaat dat zij prettig vinden. Tegelijkertijd blijft de zakelijke bereikbaarheid gewaarborgd. Dat maakt het eenvoudiger om medewerkers mobiel en flexibel in te zetten, zonder ingewikkelde constructies of dubbele toestellen.</p> <p><strong>Minder administratieve rompslomp</strong></p> <p>Ook administratief levert Sim Only voordelen op. Er zijn geen aparte toestellen die moeten worden afgeschreven of vervangen binnen vaste contracttermijnen. Bij uitdiensttreding hoeft vaak alleen de simkaart te worden gedeactiveerd of overgezet. Dat scheelt tijd voor HR en finance. Minder contract complexiteit betekent minder foutgevoelige processen en meer overzicht in de totale telecom structuur van het bedrijf.</p> <p><em>*)&nbsp;Photo by <a href="https://unsplash.com/@rruprrup?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Aleksandra Sapozhnikova</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/woman-looking-at-phone-while-holding-a-pen-and-notebook-uM9gjnOfJp8?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a> </em></p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/eQUOTE sIM oNLY.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2421/de-voordelen-sim-only-oplossing-voor.htmWat nog te zeggen bij het overlijden van de vrouw die de belangrijkste bijdragen gaf aan het internet in Nederland?https://www.netkwesties.nl:443/2406/dag-karin-spaink.htmSun, 24 May 2026 10:03:00 GMT<p>Karin Spaink is op 8 mei 2026 gestorven. Ze was het laatst werkzaam als eindredacteur in de journalistiek harde, maar liefdevolle omgeving van Follow the Money van Eric Smit en Arne van der Wal, dat een <a href="https://www.ftm.nl/artikelen/in-memoriam-karin-spaink-liefdevolle-en-onver-biddelijke-chef-eindredactie-van-follow-the-money?share=Gs84RDpoZhm%2FJEls8AYaWmQG87wgvBdXzaKSxFp4tAgYpvkvkGjvPRsAF8P6">in memoriam</a>&nbsp;en een <a href="https://www.ftm.nl/artikelen/karin-spaink-er-moet-iets-op-het-spel-staan-anders-moet-je-het-niet-doen?share=gkw3p1ygycuB0Hcmfo7r45E6bYIzz0NsV0%2FSfRN1tx2zBDJpObjXbsJZ2eIi">laatste vraaggesprek</a> van Harm Ede Botje publiceert.</p> <p>Karin schreef zelf over het afscheid van haar medisch zware leven het laatste artikel: <a href="https://www.spaink.net/exit-spaink/">Exit Spaink</a>. Haar hele <a href="https://www.spaink.net/exit-spaink/">Spaink.net</a> blijft het afstruinen waard, met de scherpste stukken die het internet in Nederland heeft voortgebracht; of je het met de opinies nu eens bent of niet.</p> <p>Niet &eacute;&eacute;n persoon in de Nederlandse internetgeschiedenis heb ik meer gewaardeerd dan Karin Spaink. Ze had zo vaak gelijk, ook omdat ze hardop durfde te twijfelen. Tegelijkertijd boezemde haar hoge intelligentie en scherpte angst in, als ze even terecht als ongenadig uitingen afbrandde. Maar ze bleef, persoonlijk, zo lief.</p> <p>Het <a href="https://www.netkwesties.nl/697/karin-spaink-vrijheid-meningsuiting.htm">vraaggesprek met Karin Spaink</a>&nbsp;uit 2014 onder de titel &ldquo;Vrijheid van meningsuiting tot het uiterste, alhoewel&hellip;&rdquo;, onderdeel van <a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/25%20jaar%20internet%20in%20Nederland.pdf">25 jaar internet in Nederland</a> met Amsterdam als middelpunt, is de moeite van het herlezen waard. Inleiding:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Niet zozeer technisch, maar vooral inhoudelijk is Karin Spaink &eacute;&eacute;n van de &lsquo;aartsmoeders&rsquo; van het Nederlandse internet. Als geen ander heeft ze, vanuit Amsterdam, zo consequent, oprecht en intelligent gestreden voor de vrijheid van online meningsuiting en daarmee de internetgeschiedenis van de hoofdstad, Nederland en Europa mede bepaald.&rdquo;</p> </blockquote> <p>En persoonlijk: ik hield van Karin, en ben zo dankbaar dat ze m&rsquo;n leven heeft verrijkt.</p> <p>Uit verschillende archieven zijn artikelen van Karin Spaink op Netkwesties getrokken, zoals over de Zweedse rechtszaak van Scientology tegen haar partner vanwege hun publicaties over de sekte; ook sponsoring van de goede zaak.</p> <p>In de <a href="https://www.netkwesties.nl/nieuwsbrief-218">nieuwsbrief vandaag</a> koppelen we wat van die artikelen. Er volgen er meer in het <a href="https://www.netkwesties.nl/dossier-karin-spaink">dossier van Karin Spaink</a>. Ze gingen verloren bij de overgang naar een nieuw systeem. Het is juist zo leuk te lezen dat over vrijwel alles wat nu ter discussie staat ooit is gedebatteerd in de afgelopen dertig jaar publiek internet.</p> <p>Herinner ook <a href="https://www.netkwesties.nl/dossier-felipe-rodriquez">Felipe Rodriquez</a> die veel te vroeg heenging.</p> Haar liefde en intelligentie worden herinneringhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Karin Spaink 001 portret klein.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2406/dag-karin-spaink.htmDe overheid moet mordicus stoppen met datagedreven profilering voor opsporing van fraude en andere criminaliteit.https://www.netkwesties.nl:443/2396/misdaad-voorspellen-door-profilering.htmSun, 17 May 2026 11:48:00 GMT<p style="margin-bottom:11px">Dat stelt de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme. Die wordt voorgezeten door<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Joyce_Sylvester"> Joyce Sylvester</a> (PvdA). Verdere leden:</p> <ul> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/mirko-noordegraaf-uu/">Mirko Noordegraaf</a> (vicevoorzitter), hoogleraar Publiek Management aanUniversiteit Utrecht</li> <li><a href="https://www.sennay.net/">Sennay Ghebreab</a>, Informatics Institute UvA</li> <li><a href="https://hallehghorashi.com/">Halleh Ghorashi</a>, hoogleraar Diversiteit en Integratie aan de Vrije Universiteit</li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/peer-scheepers-a92959a/">Peer Scheepers</a>, emeritus hoogleraar Onderzoeksmethodologie Radboud</li> <li><a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Errol_Frank_Stoov%C3%A9">Errol Stoov&eacute;</a>, ex-directeur COA en <a href="https://www.linkedin.com/in/erry-stoove-686b0010a/">ex-bestuurder SVB</a></li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/linnet-taylor-572870349/">Linnet Taylor</a>, hoogleraar Tilburg Law School</li> <li><a href="https://www.uu.nl/medewerkers/ASHTimmer">Alexandra Timmer</a>, universitair hoofddocent mensenrechten Universiteit Utrecht</li> </ul> <p style="margin-bottom:11px">De expertgroep die het rapport van commentaar voorzag toont een politiek profiel:</p> <ul> <li>Dionne Abdoelhafiezkhan (<a href="https://izi-solutions.com/team/">sociaal ondernemer</a> en <a href="https://controlealtdelete.nl/">activist Control alt Delete</a>)</li> <li><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Virginia_Dignum">Virginia Dignum</a> (hoogleraar in verantwoorde AI)</li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/bklievink/">Bram Klievink</a> (hoogleraar Publiek Beleid en Digitalisering)</li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/gerbrigklos/">Gerbrig Klos</a> (Amnesty International) (Zie ook de<a href="https://www.linkedin.com/posts/amnestynl_discriminatie-door-je-eigen-overheid-het-activity-7458162571062185984-vq3H/"> post van Amnesty</a>.)</li> <li>Alexander Laufer (Amnesty, weg van LinkedIn)</li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/jair-schalkwijk-778ba6235/">Jair Schalkwijk</a> (activist Controle Alt Delete)</li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/guido-terpstra-2b848b18/">Guido Terpstra</a> (College voor de Rechten van de Mens)</li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/hildeweerts/">Hilde Weerts</a> (<a href="https://www.tue.nl/nieuws-en-evenementen/nieuwsoverzicht/13-05-2025-de-eerlijkheid-van-algoritmes">AI-onderzoeker discriminatie</a>, TU Eindhoven).</li> <li><a href="https://www.linkedin.com/in/benjamin-jansen-bab0ab14/">Benjamin Jansen</a> (directeur Datafundamenten en Analytics, Belastingdienst)</li> </ul> <p>De laatste is ervaringsdeskundige bij een overheid die profilering heeft ingezet of dat wellicht nog doet. Ik kom daar elders op terug met commentaar. Vooronderzoek voor de publicatie is gedaan door<a href="https://www.linkedin.com/in/aviva-de-groot-7b604237/"> Aviva de Groot</a>, een<a href="https://docs.rekenkamermadata.nl/Algoritmen/Bijlage%206%20Rapport%20Tilburg%20University%20%2823%20februari%202023%29.pdf"> criticaster</a> van toepassing van algoritmes</p> <p>In de<a href="https://www.staatscommissietegendiscriminatieenracisme.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2026/05/07/principes-voor-profilering/aanbiedingsbrief-tweede-kamer.pdf"> brief aan de Tweede Kamer</a> staan de redenen van de Staatscommissie samengevat om profilering af te wijzen:</p> <ul> <li>Burgers missen rechtszekerheid en rechtsbescherming.</li> <li>Overheden zijn onvoldoende transparant over hoe en waarom zij profileringsmethoden inzetten.</li> <li>Overheden schieten tekort in het aantonen dat profilering een effectieve, effici&euml;nte en noodzakelijke beleidskeuze is.</li> <li>Gevolg van deze tekortkomingen is dat de grote risico&rsquo;s op discriminatie onvoldoende gewogen en onvoldoende op waarde geschat worden in de praktijk.</li> <li>Dus botst de profilering voor misdaadbestrijding door de overheid met de principes van goed openbaar bestuur.</li> </ul> <h3>Gevallen van discriminatie</h3> <p>&ldquo;In de afgelopen jaren hebben talrijke casussen laten zien dat overheidsprofilering kan leiden tot discriminatie van grote groepen burgers, met schrijnende individuele en maatschappelijke schade als gevolg.&rdquo;</p> <p>Talrijk zijn de gevallen niet. Uiteraard wordt de Toeslagenaffaire als voorbeeld genoemd in het rapport<a href="https://www.staatscommissietegendiscriminatieenracisme.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2026/05/07/principes-voor-profilering/voortgangsrapportage-principes-voor-profilering.pdf"> Principes voor profilering</a>, immers de aanleiding voor de instelling van de Staatscommissie.</p> <p>Ook de selectie van verdachte adressen door DUO, bestraft door de Autoriteit Persoonsgegevens, geldt als voorbeeld van onrechtmatige toepassing van profilering. Het algoritme zelf was niet discriminatoir, maar mogelijk wel de gevolgen. Eerder speelde het<a href="https://www.netkwesties.nl/1422/rechter-verwerpt-syri-voor-sociale-fraudebestrijding.htm"> door de rechter verboden systeem Syri</a>.</p> <h3>Wat is profilering?</h3> <p>De vraag is in hoeverre met de toepassing van algoritmes ook (altijd) sprake is van profilering. Daarover is geen duidelijkheid. Als definitie hanteert de Staatscommissie:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Datagedreven profilering omvat het selecteren en categoriseren van (groepen) burgers op basis van gedeelde kenmerken, gedrag of eigenschappen, afgeleid uit data.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dit is iets anders dan het opbouwen van persoonlijke profielen, dat meer wordt benadrukt in de<a href="https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/themas/internet-slimme-apparaten/big-data-en-profilering"> toegankelijke beschrijving van de AP</a> van profilering:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Hoe meer bruikbare en relevante gegevens een organisatie heeft, hoe makkelijker het is om deze gegevens te combineren en daarmee een beeld of profiel van iemand te maken. Met dat profiel kunnen organisaties aannames doen over bijvoorbeeld de interesses, de gezondheidssituatie en de koopkracht van een bepaalde persoon&hellip;Ook kunnen organisaties profilering gebruiken om het gedrag van mensen te voorspellen. Dit gebeurt door het gedrag van &eacute;&eacute;n persoon en dat van andere personen te onderzoeken en vergelijken.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De commissie hanteert een breed begrip, elders in het rapport uitgelegd als</p> <blockquote> <p>&ldquo;(indirecte) persoonsgegevens worden gebruikt en gekoppeld tot een profiel om de toezicht- en handhavingscapaciteit &lsquo;risicogericht&rsquo; in te zetten&rdquo;.</p> </blockquote> <p>De commissie stelt ook vast dat de fraudewetgeving en harde handhaving al het gevolg is van discriminatie en een verharding in het denken en spreken over uitkeringsgerechtigden en mensen met een migratieachtergrond; te weten negatieve beeldvorming over &lsquo;buitenlanders&rsquo; met uitkeringen, specifiek de ophef over de &lsquo;Bulgarenfraude&rsquo; begin 2013.</p> <h3>Van je ras ras ras</h3> <p>Er is onenigheid over toepassing van &lsquo;ras&rsquo; met algoritmes. Direct mag dit uiteraard niet maar de deelnemers in de<a href="https://www.nen.nl/consultatie-gestart-voor-nederlandse-technische-afspraak-over-profileringsalgoritmes"> Nederlands Technische Afspraak inzake profileringalgoritmes</a> (voor opstelling van normen voor toepassing van datagedreven profilering) verschillen van mening over indirecte toepassing.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het minderheidsstandpunt wordt ingenomen door de organisaties Amnesty International, Bits of Freedom en Controle Alt Delete. Waar het meerderheidsstandpunt impliceert dat er in theorie een objectieve rechtvaardiging zou kunnen zijn voor indirect onderscheid op grond van &lsquo;ras&rsquo;, benadrukt het minderheidsstandpunt dat in de praktijk deze objectieve rechtvaardiging bij risicoprofilering door de overheid niet bestaat.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De Staatscommissie vindt de toepassing van het begrip &lsquo;nationaliteit&rsquo; voor selectie van personen in de praktijk nagenoeg altijd leidt tot onderscheid in ras en/of etniciteit, en daarmee tot discriminatie.</p> <p>De Staatscommissie, met vier leden van Amnesty en Control Alt Delete, neemt het minderheidsstandpunt van genoemde NTA-formulering in feite over. Ze spreekt over</p> <blockquote> <p>&ldquo;een duidelijke discrepantie tussen deze (terechte) hoge normen en de historisch gegroeide praktijk van overheidsprofilering, die in veel gevallen niet aan deze eisen lijkt te kunnen voldoen&rdquo;.</p> </blockquote> <p><strong>Recht op niet vooraf verdacht zijn</strong></p> <p>Maar ook in kringen van de opsporing zelf zijn kritische geluiden waarneembaar, zoals van de Wetenschappelijke Adviesraad van de Politie, met haar advies<a href="https://www.wetenschappelijkeadviesraadpolitie.nl/publicaties/navigeren-in-niemandsland/"> Navigeren in Niemandsland</a>. Inzet van AI staat meer dan eens op gespannen voet met publieke waarden, terwijl de effectiviteit te vaak niet bewezen is. De wetenschappers adviseren de politie te stoppen met alle toepassingen van profilering die crimineel gedrag op persoonsniveau proberen te voorspellen.</p> <p>De Staatscommissie vindt profilering bij voorspelling van misdaad, bovenal, domweg in strijd met principes van de rechtsstaat, zoals het gelijkheidsbeginsel. Wetgeving om dat risico in te perken schiet tekort, met grote risico&rsquo;s op discriminatie tot gevolg.</p> <p>Profilering is gestoeld op &lsquo;resultaten uit het verleden&rsquo; en het is de vraag of je mogelijk toekomstig gedrag van personen op grond daarvan moet en mag beoordelen. De uitkomsten van voorspellingen kunnen wel deugen, maar de dataverzameling vooraf is volgens de Staatscommissie al discriminatoir door selectie van personen die te maken hadden met &ldquo;ongelijke behandeling of maatschappelijk achterstelling&rdquo;.</p> <p>Immers:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wanneer profilering structureel dezelfde groepen raakt, kan dit leiden tot een vicieuze cirkel van wantrouwen, terugtrekking en verdere marginalisering &ndash; een dynamiek die aansluit bij het bredere beeld van punishing the poor.&rdquo;</p> </blockquote> <p>De commissie vindt dus dat voor voorspellingen geen plaats is in misdaadbestrijding. De traditionele methodes zoals aselecte of 100%-controles volstaan, want ze zijn</p> <blockquote> <p>&ldquo;transparanter, eerlijker en verminderen het risico op cumulatieve discriminatie.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>&nbsp;*) Beeld uit&nbsp;<a href="https://www.youtube.com/watch?v=UTEoOd7ZpBA">De gezichten achter De Toeslagenaffaire</a> van NPO</em></p> Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme:https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Toeslagen profilering.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2396/misdaad-voorspellen-door-profilering.htmOok het winkelbedrijf gaat over tot de inzet van bodycams om agressievelingen te kunnen opnemen. Misschien tijd dat volksvertegenwoordigers, met name die van D66, ze ook gaan dragen?https://www.netkwesties.nl:443/2395/belastingdienst-mag-algoritme-toepassen.htmSun, 17 May 2026 11:48:00 GMT<h3>AP-boete van 100 miljoen voor Russische taxi-app</h3> <p>De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) legt MLU BV een <a href="https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/ap-legt-taxi-app-yango-boete-van-100-miljoen-euro-op">boete van 100 miljoen euro</a> op voor het doorgeven van persoonsgegevens naar Rusland. MLU exploiteert de Europese versie van taxi-app Yango, is in Nederland gevestigd en onderdeel van het Yandex-concern. Yandex, vooral bekend als zoekdienst, had in 2024 een wereldwijde omzet van ruim 12 miljard euro. Daar is het boetebedrag op gebaseerd.</p> <p>Met Yango boeken mensen in Noorwegen en Finland een taxirit bij aangesloten chauffeurs. Yango geeft vervolgens persoonsgegevens van taxichauffeurs en klanten door aan bedrijven in Rusland. Dat blijkt uit onderzoek naar Yango dat de AP vanaf eind 2023 deed samen met de Noorse en Finse privacytoezichthouders.</p> <p>Het gaat om scans van rijbewijzen, woonadressen, contactgegevens, rekeningnummers, precieze locaties, ritgegevens, foto&rsquo;s, de inhoud van chatgesprekken en BSN-nummers.</p> <p>MLU zal uiteraard tegen de boete in bezwaar gaan.</p> <h3>Bodycams bij AH</h3> <p>Albert Heijn gaat in filialen in Amsterdam en Rotterdam de bodycam bij beveiligers invoeren. Dit is nodig omdat het aantal meldingen van geweld tegen winkelpersoneel te hoog is volgens AH, wel duizenden per jaar. Dat zegt directeur Sonja Boelhouwer in een<a href="https://www.ad.nl/economie/waarom-ah-proef-start-met-bodycams-wat-op-straat-gebeurt-lijkt-zich-ook-naar-supermarkt-te-verplaatsen~a6070055/"> interview met het AD</a>. Ze hoopt op een &ldquo;de-escalerende werking&rdquo;.</p> <p>Bij dreigende situaties zal de beveiliger de camera aanzetten en dat hardop kenbaar maken aan degene die wordt gefilmd. Anders dan bij de bodycam van de hoofdconducteurs van NS heeft het apparaat bij Albert Heijn een schermpje waarop degene die wordt gefilmd zichzelf terugziet.</p> <p>Dirk van den Broek heeft personeel al langer uitgerust met bodycams. &ldquo;Bodycams mogen alleen in hoogst uitzonderlijke gevallen worden ingezet. Er moet wel een heel goede reden zijn, vanwege de grote risico&rsquo;s voor privacy zijn er strenge voorwaarden aan verbonden. Bovendien mag het alleen als de beveiliging van werknemers niet op andere manieren kan&rsquo;&rsquo;, aldus de Autoriteit Persoonsgegevens tegen het AD. Maar wie bepaalt dit?</p> <p>NRC schrijft in een vervolg dat handhavers op straat in Amsterdam sinds 2019 zichtbare camera&rsquo;s op het lichaam hebben. &quot;Uit een proefproject bleek een jaar later dat handhavers er enthousiast over zijn: ruim 70 procent gaf na de pilot aan de camera te willen behouden. Het veiligheidsgevoel verbeterde ook, staat in het onderzoeksrapport. Het aandeel handhavers dat zich &lsquo;altijd&rsquo; of &lsquo;vaak&rsquo; onveilig voelde, daalde van 30 procent naar 19.&rdquo; Dat lijkt een betrekkelijk gering effect.</p> <p>Bij een worsteling heb je doorgaans weinig aan de beelden van bodycams, zegt rechtspsycholoog Annelies Vredeveldt, meer aan het geluid.</p> <h3>Studiesoftware Canvas lek</h3> <p>Hackersgroep Shiney Hunters bemachtigde de gegevens van miljoenen studenten en docenten door een<a href="https://nos.nl/artikel/2613123-odido-hackers-maken-ook-gegevens-van-miljoenen-docenten-en-studenten-buit"> aanval op Canvas</a>, het programma dat door studenten wordt gebruikt om opdrachten in te leveren of cijfers in te zien.</p> <p>Volgens moederbedrijf Instructure heeft Canvas wereldwijd ruim 30 miljoen gebruikers, onder meer bij de universiteiten van Amsterdam, Rotterdam, Tilburg, Eindhoven, Maastricht en Twente.</p> <p>Na de eerste inbreuk bij Instructure beweerden de hackers gegevens te hebben gestolen van bijna 9.000 scholen over de hele wereld, met 230 miljoen getroffen personen.&nbsp;</p> <p>In een vervolg,<a href="https://nos.nl/artikel/2613522-hackers-dringen-opnieuw-binnen-in-app-die-op-universiteiten-wordt-gebruikt"> zo bericht de NOS</a>, drongen de hackers wederom binnen ondanks extra beveiligingsmaatregelen, met als boodschap:</p> <blockquote> <p>&ldquo;ShinyHunters heeft Instructure weer gehackt. In plaats van contact met ons op te nemen om het op te lossen, hebben ze ons genegeerd en een paar beveiligingspatches doorgevoerd.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Getroffen onderwijsinstellingen hebben tot 12 mei om zelf contact op te nemen en te onderhandelen, anders worden de buitgemaakte gegevens openbaar gemaakt. Een eerdere door de hackers bekendgemaakte deadline om te betalen verliep op donderdag 7 mei 2026.</p> <p>De Vrije Universiteit Amsterdam heeft alle systemen die in verbinding staan met onderwijssoftware Canvas<a href="https://vu.nl/nl/nieuws/2026/cyberincident-op-onderwijssoftware-canvas"> losgekoppeld</a>.&nbsp;</p> <h3>Kort geding om DigiD</h3> <p>En in de reeks &lsquo;penny wise and pound foolish&rsquo;, aanhoudende gigantische datalekken versus de angst dat de firma Trump DigiD zal infiltreren of platleggen, een kort geding tegen de staat van bezorgde burgers tegen de verkoop van Solvinity aan het Amerikaanse Kyndryl. Daarmee zou DigiD een stuk onveiliger worden.</p> <p>Marloes de Koning van<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/05/06/als-je-erkent-dat-trump-erbij-kan-hoe-kun-je-dan-doorgaan-drie-burgers-willen-amerikaans-beheer-over-digid-voorkomen-de-rechter-wijst-verzoek-af-a4927184"> NRC was aanwezig</a>. Ze stelde een nogal rommelig verloop van de zitting vast: de drie actievoerders kenden elkaar niet, hun advocaten hadden haastwerk moeten verrichten, en de landsadvocaat gaf nauwelijks relevante informatie prijs. De staat won de zaak met twee vingers in de neus.</p> <p><a href="https://www.met-k.com/2026/05/06/kort-geding-drie-burgers-genoodzaakt-naar-de-rechter-te-stappen/">Karin Ramaker</a>, Jacqueline Roig en een anonieme derde voerden de zaak. Ramaker houdt een handtekeningenactie. Het geding komt te laat, want het contract met Solvinity van Logius van het ministerie van BZK, dat DigiD en MijnOverheid uitvoert, is<a href="https://nos.nl/artikel/2613361-contract-met-it-bedrijf-voor-digid-met-twee-jaar-verlengd-ondanks-zorgen"> met twee jaar verlengd</a>.</p> <p>Staatssecretaris Eric van der Burg (VVD, Slagvaardige Overheid) liet twee weken geleden al weten dat<a href="https://nos.nl/artikel/2611935-kabinet-houdt-digid-contract-bij-solvinity-ondanks-zorgen-van-kamer"> het contract wordt verlengd</a>. Er is te weinig tijd om over te stappen naar een ander IT-bedrijf. Wel kan EZ de overname nog tegenhouden of eisen dat de apps van Logius niet mogen meegaan.</p> <p>Vorige week al sleepte platform The Firewall, samen met experts, minister van Economische Zaken Heleen Herbert (CDA)<a href="https://www.thefirewall.eu/artikelen/deining-over-digid"> voor de rechter</a> om te voorkomen dat Solvinity met DigiD in Amerikaanse handen valt. Actiedirecteur Eric Smit in een<a href="https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/met-nieuw-journalistiek-platform-wil-eric-smit-big-tech-ter-verantwoording-roepen-desnoods-bij-de-rechter~b2a21bed/"> vraaggesprek met de Volkskrant</a>: &ldquo;Als de democratie in het geding komt, kun je niet aan de zijlijn blijven staan.&rdquo;</p> <h3>Gluren op LinkedIn</h3> <p>De activisten van Noyb in Wenen nemen LinkedIn van Microsoft op de korrel. Ze vinden het onjuist dat LinkedIn bijhoudt bij wie de profielpagina&rsquo;s bezoekt, maar dat enkel premium-deelnemers te zien krijgen wie hun profiel heeft bezocht. Er is een<a href="https://noyb.eu/sites/default/files/2026-05/LinkedIn_Beschwerde_redacted.pdf"> klacht tegen LinkedIn</a> ingediend bij de Oostenrijkse toezichthouder</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het is onduidelijk of het bijhouden van bezoekers legaal is. Wat echter wel duidelijk is, is dat als deze gegevens worden getoond als onderdeel van een premium-lidmaatschap, ze ook toegankelijk zouden moeten zijn in reactie op een verzoek om inzage op grond van artikel 15 AVG. Maar LinkedIn weigert hieraan te voldoen &ndash; en beroept zich plotseling op vermeende bezwaren op het gebied van gegevensbescherming die zogenaamd alleen bij een verzoek om inzage aan de orde zouden komen&hellip;</p> <p>Hoewel LinkedIn-gebruikers de mogelijkheid biedt om zich af te melden voor deze tracking, vraagt het niet om actieve toestemming (opt-in). Het is daarom twijfelachtig in hoeverre het registreren van profielbezoeken &uuml;berhaupt legaal is.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Algoritme Belastingdienst toegestaan</h3> <p>Een<a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBDHA:2026:5201"> uitspraak uit februari</a> van het Team belastingrecht van de rechtbank Den Haag is interessant. De Belastingdienst heeft terecht een algoritme toegepast voor naheffingen aan een persoonlijke BV voor fiscale en administratieve dienstverlening. Want dat algoritme diende als hulpmiddel voor een besluit dat uiteindelijk door mensen is genomen.</p> <p>Bezwaar luidde:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat betreft een volledige geautomatiseerd model, wat in strijd is met &ndash; onder meer &ndash; de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en Europese wet- en regelgeving dan wel jurisprudentie (het Schufa-arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie). Hierom moet de op basis hiervan genomen selectiebeslissing en het daaropvolgende boekenonderzoek buiten beschouwing worden gelaten, waarmee de grondslag voor de opgelegde correcties en/of naheffingen komt te vervallen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Er was ook een huisbezoek in het geding, volgens de bezwaarde onrechtmatig uitgevoerd. De Belastingdienst over toepassing van het algoritme: &ldquo;De Belastingdienst ontvangt jaarlijks zo&rsquo;n 2,6 miljoen negatieve aangiften (verzoeken tot teruggaaf omzetbelasting). Niet alle negatieve aangiften omzetbelasting kunnen handmatig worden beoordeeld. Daarvoor is het aantal te groot. Ook wil de Belastingdienst de ondernemers niet onnodig belasten met het aanleveren van bewijsstukken. Om die reden richt de handmatige beoordeling zich vooral op de aangiften waarvan door middel van het algoritme OB negatief is ingeschat dat ze een hogere kans hebben onjuist te zijn.</p> <p>De aangifte omzetbelasting is &hellip; via OB negatief geautomatiseerd geselecteerd voor een zogenaamde kantoortoets. OB negatief maakt gebruik van een aantal selectieregels (algoritme) op basis waarvan een aangifte kan worden uitgeschoten voor een kantoortoets.&rdquo;</p> <p>Conclusie:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De rechtbank komt tot het oordeel dat het gebruik van risicoselectiemodel &lsquo;OB Negatief&rsquo; bij eiseres niet onrechtmatig is. Er bestaat geen reden het controlerapport van bewijs uit te sluiten. De op de controle gebaseerde correcties zijn voldoende onderbouwd en terecht toegepast. Ook de vergrijpboetes zijn terecht en tot de juiste bedragen aan eiseres opgelegd.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Hoorzitting Kamer over datalekken</h3> <p><a href="https://www.security.nl/posting/935234/AP+geeft+Kamercommissie+wegens+Odido+en+andere+datalekken+AVG-briefing">Via Security.nl</a>:</p> <blockquote> <p>&quot;De vaste commissie voor Digitale Zaken van de Tweede Kamer krijgt wegens Odido en andere datalekken volgende week <a href="https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2026A02446">woensdag 13 mei</a> een technische briefing van de Autoriteit Persoonsgegevens over Artikel 5 van de AVG. Eind juni vindt er een <a href="https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2025A05319">commissiedebat</a> plaats over de bescherming van persoonsgegevens en grote datalekken, waar ook de staatssecretarissen van Justitie en Veiligheid en Binnenlandse Zaken aan deelnemen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Ondertussen groeit het aantal datalekken, nu dus met Canvas. De AP gaat zeggen dat het haar ernstige zorgen baart en dat er actie wordt ondernomen.</p> <h3>Inzageverzoek geweigerd</h3> <p>Rechtbank Zeeland-West-Brabant:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Beroep tegen niet-tijdig beslissen op AVG-verzoek is niet ontvankelijk omdat de betrokkene geen rechtsgeldige ingebrekestelling heeft gestuurd.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Gaat om een zaak van de gemeente Dongen. De uitspraak was al in december 2025, maar is<a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBZWB:2025:9847"> nu gepubliceerd</a>. Dit soort zaken schaar ik te gemakkelijk onder de afdeling &lsquo;juridisch geneuzel&rsquo; omdat de relevantie me ontgaat. Gelukkig is Jeroen Terstegge wel deskundig met zijn<a href="https://www.linkedin.com/posts/jeroenterstegge_rechtspraaknl-zoeken-in-uitspraken-share-7458092957934538753-X0Jm"> commentaar op de zaak</a>.</p> <p><em>*) Beeld: zonsondergang 7 mei 2026</em></p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 19, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20260507 ZONSONDERGANG.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2395/belastingdienst-mag-algoritme-toepassen.htmColumniste Sheila Sitalsing ontvangt van moeder op haar sterfbed een beknopt memoir waarin tot haar verbijstering staat dat opa en oma in de Tweede Wereldoorlog NSB-lid dus Nazi-collaborateurs waren. Goed voor een boek, maar zonder hun namen te noemen. Ik achterhaalde ze en Sheila geeft commentaar.https://www.netkwesties.nl:443/2392/sheila-sitalsing-hield-namen-haar-nsb.htmSun, 10 May 2026 12:59:00 GMT<p><a href="https://www.debezigebij.nl/boek/waar-ik-me-voor-schaam/">Waar ik me voor schaam; Over zwijgen en het doorgeven van schuld </a>verscheen in april 2025 bij De Bezige Bij, en <a href="https://www.tilburguniversity.edu/nl/over/schools/tshd/departementen/dcu/duperronprijs">won</a> recent de <a href="https://www.tilburguniversity.edu/nl/over/schools/tshd/departementen/dcu/duperronprijs/prijs">E. du Perronprijs</a> van de Gemeente en Universiteit Tilburg. <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Sheila_Sitalsing">Sitalsing (1968)</a> doet verslag van haar onderzoek naar het geheime NSB-verleden van haar grootouders aan moederskant.</p> <p>Sheila Sitalsing maakte er een &lsquo;Handboek voor nazaten&rsquo; van. De belangrijkste aanbeveling luidt dat er als nakomeling geen reden is om je te schamen. Toch liet ze de namen weg. In geen van de talloze interviews en recensies werd die weglating aangekaart, laat staan onderzocht.</p> <p>Het anonimiseren door Sitalsing is begrijpelijk, maar de kritiekloze rode loper voor boekpromotie door haar collega&rsquo;s irriteerde me flink. Reden voor een intensieve zoektocht. Sheila was zo moedig en vriendelijk om daarna een interview te geven en gaf op alle vragen eerlijk antwoord, hoe moeilijk ze dat ook vindt.&nbsp;</p> <h3>Zelfbescherming</h3> <p>&ldquo;Opa Sjarrel&rdquo; en &ldquo;oma Tootje&rdquo; noemt Sheila Sitalsing haar grootouders lieflijk in &lsquo;schaamboek&rsquo;. Na wekenlang onderzoek in verschillende archieven ontdek ik de hele namen:</p> <ul> <li>Charles Evert Brugman (1 september 1902, Soerabaja - 1974)</li> <li>Catharina Johanna&nbsp;Wiegand (13 februari 1901, Amsterdam - 1989)</li> <li>Catharina en Charles zijn getrouwd op 16 juli 1928 in Brebes (Nederlands- Indi&euml;)</li> <li>Thelma Brugman, hun dochter, moeder van Sheila (1929 Java &ndash; 2006 Cura&ccedil;ao)</li> <li>Sheila: Geboren in Paramaribo (1968), Hindoestaans-Surinaamse vader</li> <li>Echtgenote Sheila: Mario</li> <li>Dochters: Zora (2006) en Zadie (2009), evenmin bij naam genoemd in het boek maar eerder in een <a href="https://www.google.com/url?sa=t&amp;source=web&amp;rct=j&amp;opi=89978449&amp;url=https://www.groene.nl/artikel/lekke-bubbels&amp;ved=2ahUKEwjUs5nGuo-QAxWxhP0HHfiiKgQQFnoECB4QAQ&amp;usg=AOvVaw0RoEBxWTIWKFDR1l1RGkvJ">interview in De Groene</a> en <a href="https://www.kansfonds.nl/artikelen/verhalen/terug-naar-vertrouwen/">op Kansfonds.nl</a></li> </ul> <p><em>Waarom heeft u opa Sjarrel en oma Tootje geanonimiseerd?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;De ene reden was dat de achternaam veel voorkomt, allemaal mensen die ik niet ken. Wie weet vinden ze dat naar. De tweede reden is dat er nog &eacute;&eacute;n tante leefde. Die heb ik eruit willen houden, want die zou het noemen van die namen heel naar hebben gevonden.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Dat anonimiseren lijkt op uit de wind houden van uw eigen familie. Brugman komt in de CABR-index een aantal malen terug. Waarom geen openheid?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Vooral omdat er dus nog &eacute;&eacute;n tante leeft en ik dacht: &quot;Ja, dat ga ik haar gewoon niet aandoen.&quot;</p> </blockquote> <p><em>Zou dat haar beschadigen?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Ze zal er niet dood aan gaan, maar ik merkte bij heel veel andere nazaten die ik bezocht, dat er nog zo ongelooflijk veel plaatsvervangende schaamte is, en gedoe. Er zijn zoveel mensen die nog bang zijn dat de familienaam uitkomt.</p> <p>Het is toch al een verschil of je het moet napluizen in de papieren archieven of dat het uitserveert in een in een tekst die iedereen zo of vanaf de bank kan lezen. Ik denk dat dat uitmaakt. Ik merkte het zelf. Ik sta er ambivalent in.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Inderdaad, vandaar dat ik het idee kreeg dat u ook uzelf wilde beschermen met het niet noemen van de namen. Uit uw eerste reactie bleek dat u onaangenaam verrast was dat ik uw familienamen ontdekte?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;U mailde &ldquo;Ik ga nu naar de dossiers van oma Tootje&rdquo; en ik betrapte mezelf op de eerste reactie van &quot;Oh nee, oh nee, laat haar met rust.&quot; En dat is heel stom, omdat ik benadruk dat iedereen die dossiers moeten kunnen inzien. En anderzijds toch een, noem het &lsquo;nazatenweerzin&rsquo; voel en dacht: &quot;Oh, laat die arme vrouw met rust.&rdquo; Gek is dat hoe dat werkt in je hoofd.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Ja, vindt u dat gek?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Ja, omdat ik dit hele boek heb geschreven om te pleiten dat we er niet zo beperkt mee moeten omgaan. Nou ja, fijn. Dus het houdt nooit op, het denken, wil ik maar zeggen&hellip;Ik beschrijf die angst voor de familienaam, in een heel hoofdstuk over gevolgen voor de familie. En ook met als conclusie: &quot;Het maakt wel uit want het is je stam ofzo.&quot; Dus ik snap dat je ook nog iets voor jezelf wilt houden. En ik denk dat dat bij mij uiteindelijk ertoe heeft geleid dat ik dacht: ik laat die achternaam weg en houd het bij de voornaam.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Zelfs de voornaam Thelma van haar moeder ontbreekt&hellip;</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik heb mijn moeder nergens in het boek genoemd omdat ik dat te intiem vond, zelfs haar voornaam niet. Omdat ik dat voor mezelf wil houden, nog voor een stukje. En dat is niet uit te leggen. Dat is een heel emotionele beslissing denk ik.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>&#39;Afschuwelijk&#39; interview Kunststof</h3> <p>Die &ldquo;heel emotionele beslissing&rdquo; duidt op persoonlijk, begrijpelijk belang van het verzwijgen van familienamen. Niet de tante, noch andere mensen die Brugman heten maar persoonlijke bescherming was de reden voor anonimisering.</p> <p>Echter, de hele serie interviews door bevriende media als Buitenhof, Kunststof, Volkskrant, NRC, en De Groene en een recensie in Trouw gingen daar niet op in. Al die interviews en recensies las en beluisterde ik, met stijgende verbazing over het gebrek aan kritiek van &lsquo;kwaliteitsmedia&rsquo;. Het las als een p.r. rode loper. Radioprogramma Kunststof spande de kroon. Sitalsing die ik &ndash; zo kritisch mogelijk &ndash; interviewde, is er eerlijk over:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat vond ik zo&rsquo;n naar interview, ik vond het afschuwelijk met Fr&eacute;nk van der Linden. Het leek wel een familie-uitje, echt afschuwelijk. Hij begon met &ldquo;wat zou je zeggen als je moeder hier zou zitten?&rdquo; Hij ging allerlei figuren oproepen.</p> <p>Ik was echt verbijsterd. Ik dacht echt wat gaat hij nu doen? Ik vond dit het raarste interview ooit. Ik kon het niet meer opbrengen om dat terug te luisteren. Ik dacht echt: Jezus Christus, wat is dit, jongens?&rdquo;</p> </blockquote> <h3>NSB, PVV en VVD</h3> <p>Sitalsing uit nu oprechte gevoelens over persoonlijke worstelingen. Die vind ik ontbreken in het boek. Ze voert haar eigen dochters - Zora en Zadie (18 en 15 jaar bij het schrijven) op om een oordeel te vellen over keuzes van hun overgrootouders.</p> <p><em>Zet u daarmee uzelf gevoelsmatig op afstand? </em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Oh jee, dat is een gewetensvraag. Ik heb heel erg geworsteld met de toon van het boek, op twee sporen. Ten eerste de twijfel: kom ik er wel helemaal goed uit? Want die dossiers zijn ingewikkeld en heel veel achtergrond weet ik niet.</p> <p>Het tweede dat ik niet wilde dat iemand denkt dat ik mijn oma of mijn opa verexcuseer. Ik was erg beducht voor dat stukje. Er zijn heel veel boeken geschreven door nazaten van NSB&rsquo;ers en SS&rsquo;ers. Daarin ben ik altijd op zoek naar de excuses voor laakbare keuzes en gedrag, een soort goedpraten. Daar wilde ik van wegblijven. Dus niet eens zozeer weg van mijn emoties.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dat persoonlijke boeit me niettemin wel. Bijvoorbeeld Sunny Bergman is in &ldquo;Mijn Nazi-opa&rdquo; heel direct over familienamen en -eigenschappen en het mogelijk overerven, ofschoon ze snel doordraaft naar &lsquo;intergenerationeel trauma&rsquo;. Ik stel Sheila lastige vragen die ze terecht bekritiseert. Want journalisten horen tegenspraak te krijgen.</p> <p><em>U schrijft dat kinderen identiteit aan hun ouders en grootouders ontlenen. U zegt zelf het emotioneel moeilijk te hebben met &ndash; letterlijk &ndash; de identificatie. Wat heeft u ge&euml;rfd van de NSB&rsquo;ers opa Charles Brugman en oma Cato Wiegand?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik weet niet of ik echt iets heb ge&euml;rfd. Ik merk vooral dat ik steeds meer op mijn moeder ga lijken. En zij zal dingen van hen hebben ge&euml;rfd. Maar ik weet niet wat ik van mijn grootouders heb ge&euml;rfd. Ik hoop niet zoveel, maar ik ben bang, toch wel ja.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Uw opa had Joden als zondebok. Bij u deugen PVV&#39;ers absoluut niet, VVD&rsquo;ers eigenlijk evenmin. Legt u makkelijk de schuld bij hele groepen anderen, net als opa Sjarrel?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat is echt een gewetensvraag. Ja, ongetwijfeld trek ik soms snel conclusies. Ik probeer ze wel te onderbouwen, maar of ik dat ergens had van mijn opa&hellip; Het gaat nu wel heel ver.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>&ldquo;Opa Sjarrel&rdquo; was weliswaar NSB&#39;er, maar heeft er vooral goed van gegeten. Voor zijn berechting door het oorlogstribunaal zijn er louter magere getuigenverklaringen van &eacute;&eacute;n buurvrouw, een winkelier en zijn NSB-baas Van Iersel. In hoeverre was hij een slechterik?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Ik weet niet of je in termen van slechterik moet denken, meer in termen van slappeling. Dat weet ook uit latere verhalen van tantes en mijn moeder. Dat was niet beperkt tot de oorlog. Dat hij heel verwend was, gewend aan het goede leven en om met geld te smijten als vrijbuiter. Niet een playboy, dat hij allemaal meisjes had ofzo, maar avonturier en vrijbuiter. Een tante heeft ooit gezegd: &ldquo;Hij had geen verantwoordelijkheidsgevoel.&rdquo;</p> <p>Dus hij was heel erg voor zichzelf bezig om het leuk te hebben. En ik denk maar dat ze allemaal gepsychologiseer achteraf waarop je niet kunt varen, maar ik denk dat hij op die manier voor die NSB gekozen heeft. Dat hij een soort van leuk en makkelijk vond.&rdquo;</p> </blockquote> <p>En &ldquo;nu eenmaal een hekel aan joden, ik weet niet waarom&rdquo;, schreef Sheila&rsquo;s moeder Thelma in haar memoir. Ofschoon haar vader Charles het tegendeel beweert in verhoren, moeder Cato ook terwijl ze voor het Duitse kantoor werkt dat Joods bezit verpatst. Ik kwam in zijn archief maar &eacute;&eacute;n passage van hem tegen met antisemitisme, dat er een &ldquo;jodenkliek&rdquo; de macht zou overnemen als de geallieerden de oorlog zouden winnen&hellip;</p> <blockquote> <p>&ldquo;Die jodenhaat is niet alleen bevestigd door mijn moeder, ook door een tante. Altijd een soort weerzin gehad. Dus de uitingen van Jodenhaat van de NSB heeft hen niet weerhouden van die keuzes, laat ik het zo stellen.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>Welk beeld heeft u van uw opa uit eigen herinneringen?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Vind ik lastig want hij is overleden toen ik een jaar of zeven was en woonde in een ander land. Wij woonden in Suriname en later op Cura&ccedil;ao. We zijn wel eens bij hem met vakantie geweest, en hij was een enorme brieven- en kaartenschrijver en stuurde bandopnames. Dat wist mijn zus nog beter dan ik. En dat was vooral heel leuk. Ik herinner ik me mijn opa als ontzettend grappig.</p> <p>Hij vertelde altijd over avonturen. Hij liet zijn ontbrekende ringvinger zien en wij vonden dat heel eng en gingen gillen, en dan kwam het verhaal hoe hij die vinger kwijtgeraakt was. Ik dacht altijd &quot;Een leuke opa.&quot; Ik weet uit priv&eacute; correspondentie tussen hem met mijn moeder van na de oorlog dat ze heel lief voor elkaar bleven na die scheiding. Hij hield heel erg van mijn moeder.</p> <p>Maar veel van wat ik nu van hem weet, heb ik achteraf moeten reconstrueren, zoals uit die oorlogsdossier. En dat is niet zoveel.&rdquo;</p> </blockquote> <p><em>U vertelde me dat u steeds meer op moeder Thelma begint te lijken. In welke zin? En via haar op uw grootouders?</em></p> <blockquote> <p>&ldquo;Karakterologisch, denk ik. Mijn moeder was wel aanzienlijk liever dan ik. Ik ben niet zo lief, maar ze was ook wel mild en zacht en ik denk dat ik misschien ook iets meer behoefte begin te krijgen aan terugtrekken zoals zij deed. Ik weet echt niet welke van haar eigenschappen van welke ouder kwam.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dat is de kern van heel veel nazaatverhalen en -boeken over foute (groot) ouders: persoonlijke sympathie voor, in dit geval opa en oma, versus afkeer van verkeerde keuzes in de oorlog eerder. Van vijf jaar oorlog als NSB&rsquo;ers van Charles en Cato is heel weinig te lezen in de archieven.</p> <h3>Oranje-blanje-bleu</h3> <p>In haar Abel Herzberg-lezing in de Rode Hoed van zondag 21 september (<a href="https://www.youtube.com/watch?v=WOTqx1ikozc">op YouTube </a>en <a href="https://www.trouw.nl/verdieping/mag-je-de-democratie-verdedigen-met-niet-democratische-middelen-en-zo-ja-waar-vecht-je-dan-nog-voor~b2f4023e/">in Trouw</a>) verhaalt Sheila Sitalsing van het sluipenderwijs aantasten van de waarden van de democratische rechtsstaat. Dat is het gevolg van keuzes, individueel en collectief.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Glijd je mee, hang je tegen, blijf je doen wat je altijd al deed als remedie tegen de abnormaliteit? En laat je dat afhangen van wat de anderen doen, want de kudde biedt niet alleen wijsheid maar ook veiligheid.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Zo tekende aan het begin van de Tweede Wereldoorlog nagenoeg alle ambtenaren de Ari&euml;rverklaring, ook onder het mom dat het weigeren om te tekenen Joden niet zou helpen. Ze werkten vervolgens mee aan de uitvoering van Nazi-orders. Ze noemt in die lezing haar opa terloops, haar NSB-oma niet:</p> <blockquote> <p>&nbsp;&ldquo;Iemand zoals mijn grootvader bijvoorbeeld, die in de oorlog als overtuigde NSB&rsquo;er geheel vrijwillig over het hellende vlak heeft gezeild; ik moet dat er, in dit verband, uiteraard bij vermelden. Want ik wil niet de indruk wekken dat ik de ondertekenaars van de Ari&euml;rverklaring hier de maat loop te nemen, terwijl er veel meer te verhapstukken valt.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Bij het beschrijven van de volgens haar buitengewoon verwerpelijke politiek van de regering-Schoof en vooral het meegaan daarin van spelers in het veld zoals journalisten en ambtenaren, vermeldt ze:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De Prinsenvlag &ndash; oranje, blanje, bleu &ndash; hing een jaar of negentig geleden op hoogtijddagen overigens ook te wapperen aan de gevel van mijn NSB-opa. Ik zeg het er toch nog maar even bij.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Loopbaan Sheila in het kort:</h3> <ul> <li>1968 Geboren in Paramaribo</li> <li>1975 Verhuist naar Cura&ccedil;ao</li> <li>1986 Studeert economie in Nederland</li> <li>1993 Rotterdams Dagblad</li> <li>1998 Correspondent Brussel voor Elsevier</li> <li>2001-heden Volkskrant, chef economie, politiek redacteur</li> <li>2009 Freelancer in Suriname</li> <li>2011 Freelancer Nederlander: Volkskrant, Met het oog op morgen, Opzij, OneWorld, Buitenhof; en dagvoorzitter</li> </ul> <p><em>*) Foto: Keke Keukelaar</em></p> Persoonlijke worstelingen met schuld en afkomsthttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Sheila Sitalsing - Keke Keukelaar.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2392/sheila-sitalsing-hield-namen-haar-nsb.htmMarinus van der Goes van Naters werd een bekende naoorlogse PvdA-politicus. Broer Willem werd fascist en stierf vroeg. Historicus Daniela Hooghiemstra ontrukt hem subliem aan de vergetelheid. Maar waarom kozen ze zo verschillend?https://www.netkwesties.nl:443/2391/nazisme-attractief-voor-homoseksuelen.htmSun, 24 May 2026 10:03:00 GMT<p>Zowel Willem (1897-1944) als Marinus (1900-2005) van der Goes van Naters bevrijdden zich uit het keurslijf van hun aristocratische milieu en kwamen in de &lsquo;burgermaatschappij&rsquo; met een studie rechten. Waar Marinus direct succesvol is, voldoet Willem niet aan de verwachtingen van de voorname vader en advocaat.</p> <p>Zelf heeft vaders poging voor toetreding tot de adelstand succes. De zoons kunnen dan in de biografie &ldquo;De Rode en de Zwarte Jonker&rdquo; heten. Vader sterft vroeg, net als de oudste zoon Aert. Moeder Corn&eacute;lie Boddaert, afkomstig uit Zeeuwse adel - inclusief slavenhandel -, domineert de opvoeding.</p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/goes%20van%20naters%202%2Ejpg" /></p> <p>Willem (rechts op de foto) en Marinus moeten vanuit een aristocratische achtergrond meritocratisch hun weg als individu zoeken. Beiden zijn nog lid van het Leidse studentencorps. Echter, rationeel sterke Marinus kiest dankzij studiekringen voor socialisme, overigens volgens pa &ldquo;een georganiseerde poging tot diefstal&rdquo;. Willem haakt daar al af, zijn loopbaan mislukt, die van Marinus verloopt goed.</p> <p>Als Marinus in 1934 via de krant verneemt van de NSB-kaderfunctie van Willem, is een breuk onvermijdelijk. Immers. <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Marinus_van_der_Goes_van_Naters">Marinus</a> is eminent verdediger van de rechtsstaat en <a href="https://www.parlement.com/biografie/jhrdr-m-marinus-van-der-goes-van-naters">prominent lid van de SDAP</a> (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), vanaf 1937 ook in de Tweede Kamer. Dat leidt in 1942 tot zijn gijzeling door de nazi&rsquo;s als <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Todeskandidat">Todeskandidat</a> In St-Michielsgestel, Buchenwald en Vught, tot de bevrijding van Zuid-Nederland in 1944.</p> <h3>Briefwisseling onthullend</h3> <p>Ondertussen maakt broer Willem naam en ruzie in de NSB. Hij neemt deel aan de mislukte revolte van &lsquo;zuivere&rsquo; fascisten <a href="Willems%20romantische%20verbeelding%20stuurt%20hem%20richting%20fascisme.%20Hooghiemstra%20heeft%20gelukkig%20door%20dat%20dit,%20in%20weerwil%20van%20het%20plakken%20van%20stickers%20tegenwoordig,">tegen NSB-partijleider</a> Anton Mussert in 1937, na de teleurstellende uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen (4 zetels). Willem wordt geroyeerd, en verhuist naar Zuid-Duitsland om zich voluit in het nazisme te mengen. Echter, pogingen om lid te worden van de NSDAP van Hitler mislukken alsmaar, net als voor de verwerving van een militaire rang. Tenslotte kan hij terecht bij een legertuchtraad(je) in Noord-Itali&euml;. Hij vindt in 1944 de dood.</p> <p>Een opvallend detail: via de echtgenotes probeert Marinus broer Willem te bewegen om hem vrij te krijgen uit gevangenschap in Vught. Maar dit mislukt faliekant, een volgend teken van de volslagen onbetekenende positie van Willem.</p> <p>Daniela Hooghiemstra kon dit alles blootleggen dankzij de gift van Willems zoon Jaap van een tiental brieven, van Willem en Marinus onderling, met hun moeder en echtgenotes. Ze verwerkt die historisch veel beter dan bijvoorbeeld Sheila Sitalsing en Onno Blom in hun bewierookte boeken over NSB-grootouders. <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Daniela_Hooghiemstra">Hooghiemstra (1967)</a> schreef onderhoudend, in tegenstelling (<a href="https://biografieportaal.nl/recensie/marinus-van-der-goes-van-naters-rode-jonker-anne-marie-mreijen/">volgens de recensie</a>) de biografe van Marinus in 2018. Wel had ze een stamboompje en namenlijst voorin mogen opnemen, want &ndash; in bijna elke biografie trouwens &ndash; raak je als lezer de draad weleens kwijt. Maar het belangrijkste komt nog:</p> <h3>Mannenliefde</h3> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Gezin%20Willem%20van%20der%20Goes%20van%20Naters%20in%20Beieren%2Ejpg?twic=v1/cover=1024x-" /></p> <p><em>Gezin Willem van der Goes van Naters in Duitsland</em></p> <p>Mieke von Zeppelin schenkt Willem vijf (eigen) kinderen, Marinus krijgt er vijf met Anneke van der Plaats. Echter, de broers waren, zoals we nu zouden zeggen, biseksueel, onderhouden zowel langdurige als vluchtige relaties met mannen, en stimuleren elkaar daarin. In de memoires van Marinus stond er maar &eacute;&eacute;n zin over: &ldquo;Door psychische reacties op mijn moeder is mijn broer ge&euml;indigd aan de verkeerde kant.&rdquo;</p> <p>Dit behelst de benadering van Willem als meisje door moeder. Dat werd als ongeveer als oorzaak van zijn homoseksualiteit gezien, in werkelijkheid is het natuurlijk precies andersom. Dankzij de briefwisseling komt Hooghiemstra tot de seksualiteit als drijvende kracht. Marinus schrijft oudere broer Aert: &ldquo;Willem wil trouwen, terwijl jij net zo goed weet als ik wat zijn aanleg is. Je weet toch dat die aanleg niet weggaat, dat komt alleen in enkele gevallen voor, een huwelijk is een volslagen ondeugdelijk geneesmiddel, en niet zelden leidt het tot zelfmoord.&rdquo;&nbsp;</p> <p>Marinus zweeg over zichzelf. Hij leek minder prominent homo, maar zijn &lsquo;warme&rsquo; relaties met medepoliticus Herman Wiardi Beckman (&lsquo;stuuf&rsquo;) en kunstenaar Pyke Koch hebben allure, net als met historicus <a href="Piet%20Geyl">Pieter Geyl</a> in het kamp. Willem, op zijn beurt, verkeert in NSB-kringen met homofielen. Hij wordt in Duitsland als leraar ontslagen, wellicht vanwege seks.</p> <p>Meest opvallend vind ik de soepele omgang van beide echtgenotes met het homoseksueel vreemdgaan van hun mannen, toch 80-90 jaar geleden toen dat zelfs strafbaar was. Of en hoe de vrouwen dat compenseerden komt niet aan bod. Het beeld resteert van trouwe moeders, van Mieke zelfs als fascistische na&iuml;eveling.</p> <h3>Homo Hitler</h3> <p>Dat roept &ndash; uiteraard &ndash; vraagtekens op. In m&rsquo;n Rotterdamse studie &lsquo;Mentaliteitsgeschiedenis&rsquo; leerde ik wel dat de vele vaderloze kinderen uit de Eerste Wereldoorlog Hitler als vaderfiguur adoreerden. Hooghiemstra wil vragen beantwoorden over haar &ndash; bekritiseerde &ndash; sterke nadruk op mannenliefde in fascisme. Ze zegt hierop:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Mentaliteitsgeschiedenis is wel een goede term, die past bij mijn cultuurhistorische blik die ik eerder had met de biografie van Kees Boeke en boeken over het koningshuis. Dat realiseer me nu pas goed. De Tweede Wereldoorlog dus ook, al was het een nieuw onderwerp voor me, voorheen trok die me totaal niet.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Echter, Hooghiemstra wilde &lsquo;fascisme&rsquo; bestuderen en had haar onderwerp gevonden toen ze stuitte op de NSB-ruzies met deelname van ene Willem van der Goes van Naters. Daarop wilde ze weten:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Wat trok mensen in fascisme. Het was een brede stroming, net als communisme. Na een jaar onderzoek stuitte ik pas op die homoseksualiteit. Dat paste perfect in cultuurhistorisch onderzoek, net als het adellijke gezin.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Maar waarom dan zo verschillende keuzes?</p> <blockquote> <p>&nbsp;&ldquo;Ze ervaren eigenlijk allebei dezelfde conflict met afkomst en burgerlijkheid, en met seksuele ori&euml;ntatie, en lossen dat beiden op met een ideologie. Dat is de overeenkomst. Marinus is echter rationeler, en Willem valt voor een mannenideaal.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Ratio versus gevoel</h3> <p>Dus grotendeels gelijke &lsquo;nature&rsquo; (homo), &lsquo;nurture&rsquo; (adel) maar verschillende sociale omgevingen als bronnen. Maar dan, is er een vrije wil? Had Marinus kunnen vallen voor fascisme, Willem een &lsquo;goede&rsquo; keuze kunnen maken. Hooghiemstra vermijdt die vragen liever. Als historicus beschrijft ze gebeurtenissen, en ze gaat al ver in het opvoeren van de &lsquo;mannenbroederschap&rsquo; als doorslaggevende drijfveer voor de gemaakte politieke keuze.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Behalve met dat adeldom kregen ze een extra probleem in zedelijk opzicht, dat niet in die burgersamenleving paste. Zowel socialisme als fascisme waren alternatieven voor dat burgerdom. De intelligentere broer koos sociaaldemocratie, de romantische voor nationaalsocialisme.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Maar, plat gezegd, als homoseksualiteit keuze voor fascisme mede bepaalt, kun je dan ook Rob Jetten of wellicht Mark Rutte voor een &ldquo;eigen (mannen)volk eerst&rdquo; verleiden? Hooghiemstra:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dat is een misverstand dat ook Jaap Cohen suggereert [<a href="https://www.groene.nl/artikel/aan-de-verkeerde-kant">in de Groene</a>]. Ik beschrijf een specifiek geval, geen wetmatigheid. Juist het karakterverschil tussen Marinus en Willem is zo belangrijk. Willem was weerlozer dan zijn broer, Marinus veel gewiekster en strategischer.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Zoals een historicus betaamt, overheerste bij Daniela aanvankelijk twijfel over Willem: &ldquo;Een half jaar dacht ik: kan ik over deze man zinnig schrijven? Ik snapte hem aanvankelijk niet.&rdquo; Dus de homo-erotiek haalde die deur van het slot. Dat Willem zelfs aan z&rsquo;n einde kwam door seksualiteit, met wellicht afgedwongen zelfmoord, is vervolgens een aanname vanuit de brieven van echtgenote en broer.</p> <p>Te vaak wordt onderschat, heden ten dage weer, dat extreemrechts veel meer op gevoel werkt dan op ratio. Vandaar dat het journaille er maar niet in slaagt om er een vinger achter te krijgen, bijvoorbeeld met asielwetten. Hooghiemstra toont juist uitstekend hoezeer gevoel de keuze voor fascisme bepaalt.</p> <p>Kun je ook stellen dat Willem een loser was, zoals zovelen die toen en nu voor extreemrechts kiezen?</p> <blockquote> <p>&ldquo;Ja, zeker, eigenlijk een zielenpoot, dat hij zo graag erbij wilde horen en dat niet lukte. Toen kon ik ineens dat antisemitisme plaatsen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Hooghiemstra trof in de versie van Mein Kampf van Jonker Willem vele antisemitische passages door hem onderstreept. Toch zegt ze:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Waarschijnlijk haatte hij niet eens die Joodse mensen, maar hij had gewoon iets nodig om zich als man tegen af te zetten.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Dat is best een discutabele uitspraak. Hooghiemstra benadrukt - volgens mij terecht - dat een biografie vereist dat je je in een persoon en diens keuzes volledig kunt verplaatsen. Ze meent ook: &ldquo;Willem was verder een aardige man en vader, misschien wel aardiger dan Marinus. Maar niet iemand die succes had&hellip;&rdquo;</p> <p><em>*) Zie ook:<br /> <a href="https://www.hpdetijd.nl/cultuur-media/cultuur/47711/ineens-zag-ik-het-ze-hadden-allebei-verlangens-buiten-hun-huw">Interview HP/De Tijd</a><br /> <a href="https://www.trouw.nl/cultuur-media/twee-broers-twee-tegenpolen-de-een-werd-sociaaldemocraat-de-ander-nazi~b4623e6d/">Interview Trouw</a></em></p> <p><em>**) Daniela Hooghiemstra, De rode en de zwarte jonker. De oorlog van de broers Willem en Marinus van der Goes van Naters, 2026, <a href="Daniela%20Hooghiemstra,%20De%20rode%20en%20de%20zwarte%20jonker.%20De%20oorlog%20van%20de%20broers%20Willem%20en%20Marinus%20van%20der%20Goes%20van%20Naters,%20uitgeverij%20Balans">bij uitgeverij Balans</a>.</em></p> <p><em>***) Afbeelding geheel boven: Willem (links) en Marinus</em></p> Causaal verband van keuzes moeilijk hard te makenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Willem links en Marinus. van der Goes van Naters -familiearchief.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2391/nazisme-attractief-voor-homoseksuelen.htm