https://www.netkwesties.nl:443Netkwesties is een magazine over internet en samenleving. Naast nieuws biedt Netkwesties columns van professionals uit het vakgebied en een platform voor discussie over relevante onderwerpen.nlCopyright 2026Sun, 08 Mar 2026 04:55:01 +0100https://www.netkwesties.nl:443/gfx/mail/logo.pnghttps://www.netkwesties.nl:443Na Jutta Leerdams olympische goud op de 1.000 meter volgden reacties die we steeds vaker zien in progressieve kringen. Terwijl de schaatsster haar sportieve hoogtepunt beleefde, verschoof de publiekelijke aandacht razendsnel van het ijs naar haar morele status en die van haar partner.https://www.netkwesties.nl:443/2328/moreel-purisme-bij-jutta-leerdam-vanwege.htmSat, 07 Mar 2026 10:31:00 GMT<p>De kern van de kritiek: wie haar sportprestatie bewondert, valideert indirect de omstreden uitspraken van haar Amerikaanse partner, Jake Paul.</p> <p>Zo werd het bejubelen van Leerdams eigengereidheid door Marijn de Vries <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/10/hoe-harder-de-kritiek-op-queen-jutta-hoe-harder-ik-supporter-a4919972">in &nbsp;NRC </a>&nbsp;op BluSky afgedaan als &lsquo;<a href="https://bsky.app/profile/seadanourhussen.bsky.social/post/3mejnn5zmd22n">wit feminisme</a>&rsquo; door <a href="https://www.linkedin.com/in/seada-nourhussen-98789316/">Seada Nourhussen</a>, hoofdredacteur van OneWorld. Haar collega Ruby Sanders <a href="https://www.oneworld.nl/identiteit/bad-bunny-jutta-leerdam-jake-paul-fascisme/">stelde op OneWorld</a> zelfs dat wie Leerdam een podium biedt, bijdraagt aan de normalisering van een fascistisch wereldbeeld. Sport en priv&eacute;leven zijn volgens haar onlosmakelijk verbonden: alles is politiek.&nbsp;</p> <p><a href="https://berkeleybeacon.com/the-contentious-timeline-of-jake-pauls-controversies-and-crimes/">Jake Paul staat</a> inderdaad voor alles waar progressieve mensen, waar wij onszelf ook toe rekenen, tegen in opstand komen. Maar de felle kritiek op Leerdam, en met name op de mensen die haar toejuichen, legt een dieper probleem bloot. Het is een voorbeeld van een vorm van hedendaags activisme waarin morele zuiverheid belangrijker lijkt geworden dan maatschappelijke verandering.</p> <p><strong>Dwingende perfectie</strong></p> <p>In haar boek Actie! (2026) noemt politiek filosoof <a href="https://www.linkedin.com/in/norispauwen">Nori Spauwen</a> dit fenomeen treffend &bdquo;moreel purisme&rdquo;. Bij de morele purist wordt de focus op perfectie zo dwingend, dat het een verstikkende werking heeft. Morele paspoorten worden gecontroleerd en wie ook maar &eacute;&eacute;n millimeter afwijkt van de &lsquo;ideale&rsquo; koers, is de vijand.&nbsp;</p> <p>Dit mechanisme beperkt zich allerminst tot de schaatsbaan. We zien hetzelfde wanneer klimaatactivisten worden afgeserveerd omdat ze &eacute;&eacute;n keer in een vliegtuig zijn gestapt, of wanneer iemand wordt veroordeeld om een ongelukkige woordkeuze in een verder vlijmscherp betoog. In plaats van de pijlen te richten op systemische ongelijkheid, keert de beweging naar binnen. In de ergste vorm leidt dit morele purisme tot een vorm van superiorisme: de eigen standpunten zijn de enige juiste en staan nooit ter discussie.&nbsp;</p> <p><strong>Machteloze splintergroep</strong></p> <p>Dit purisme is uitputtend, ineffectief en vertraagt daadwerkelijke verandering. Een beweging die alleen nog uit de &lsquo;moreel volmaakten&rsquo; mag bestaan, krimpt per definitie tot een machteloze splintergroep. We maken de drempel om mee te doen zo verstikkend hoog, dat veel bondgenoten zich niet meer durven uit te spreken uit angst voor publieke terechtwijzing.</p> <p>Bovendien is het micromanagen van elkaars leven niet alleen ineffectief, het is ook vreselijk saai. Activisme zonder humor, satire en relativering verliest aantrekkingskracht. Terwijl we elkaar de tent uitvechten over de vraag of een gouden medaille wel &lsquo;zuiver&rsquo; genoeg is, lachen de werkelijke aanjagers van ongelijkheid in hun vuistje. Elke minuut die we besteden aan deze interne zuiverheid, is een minuut waarin de werkelijke ongelijkheid blijft bestaan.</p> <p>Het is bovendien ironisch dat juist zij die strijden voor de autonomie van de vrouw, Leerdam nu reduceren tot een verlengstuk van haar partner. Door haar succes volledig te laten samenvallen met het wereldbeeld van de man aan haar zijde, ontnemen we haar precies waar het feminisme voor vecht: een eigen identiteit en moreel gewicht, los van haar priv&eacute;leven. Het is wrang dat we uitgerekend op het moment van haar grootste sportieve succes een moreel tribunaal over haar priv&eacute;leven openen.</p> <p><strong>Geen wedstrijd</strong></p> <p>De strijd voor gelijkheid en inclusiviteit is geen wedstrijd in wie het meest vlekkeloos leeft. Echte verandering ontstaat niet door individuele morele perfectie, maar door de bereidheid om ondanks onze tekortkomingen de handen ineen te slaan. In een complexe wereld zijn fouten onvermijdelijk; de focus moet dan ook verschuiven van het obsessief bestraffen van elke misstap naar het vermogen om te leren en weer samen door te gaan.</p> <p>In een tijd waarin alles direct op scherp wordt gesteld, is een beetje mildheid juist heel krachtig. Het geeft ons de ruimte om de groep weer groter te maken, in plaats van iedereen af te serveren die niet precies jouw route volgt. Laten we onze energie daarom inzetten waar ze thuishoort: bij het bestrijden van ongelijkheid zelf, voordat iedereen is afgehaakt.</p> <p><em>*) <a href="https://www.linkedin.com/in/annebuunk/">Anne Buunk</a> is <a href="https://www.umcg.nl/-/a-m-buunk">klinisch neuropsycholoog</a> in het Universitair Medisch Centrum in Groningen. <a href="https://www.linkedin.com/in/sara-khosdelazad-636020103/">Sara Khosdelazad</a> is psycholoog in opleiding en onderzoeker. Beiden zijn actief <a href="https://dollemina.org/">als Dolle Mina</a>. Dit artikel verscheen eerst in NRC.</em></p> <p>&nbsp;</p> Een beetje mildheid, humor en relativering kan geen kwaadhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Jutta Leerdam.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2328/moreel-purisme-bij-jutta-leerdam-vanwege.htmDe cybersecuritycommunity in Nederland is professioneel en vaak heel effectief in incident response. Maar strategisch verandert er weinig.https://www.netkwesties.nl:443/2326/maatregelen-om-chantage-ontmoedigen.htmSat, 07 Mar 2026 08:32:00 GMT<p>De recente hack bij Odido volgt op de <a href="https://www.netkwesties.nl/2142/lek-bevolkingsonderzoek-met-mijn-penisdata.htm">aanval op Clinical Diagnostics</a> afgelopen zomer. Dit zijn natuurlijk twee verschillende organisaties en contexten. Maar toch voelt het voor mij als <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Groundhog_Day_(film)">Groundhog Day</a>: publieke verontwaardiging, crisiscommunicatie, forensisch onderzoek, LinkedIn-discussies waarin iedereen elkaar de maat neemt. En daarna weer door naar het volgende incident.</p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/ShineyHunters%20Odido%2Ejpg" /></p> <p>Ik ben rechtseconoom, doe nu 15 jaar onderzoek naar cybersecurity en ben in 2018 op het onderwerp gepromoveerd: <a href="https://repub.eur.nl/pub/108963/PROEF-Bernold-Nieuwesteeg-BW-1-.pdf">De rechtseconomie van internetveiligheid</a>. Waarom rechtseconomie? Cybersecurity wordt nog vaak als een puur technisch vakgebied gezien. Maar als het gaat om strategie is het juist een juridisch-economisch vraagstuk.</p> <p>We gaan van incident naar incident. De cybersecuritycommunity in Nederland is professioneel en vaak heel effectief in incident response. Veiligheidsspecialisten weren vanuit de loopgraven aanvallen af. Strategisch verandert er weinig, maar we moeten nadenken over hoe we deze chantage structureel be&euml;indigen of verminderen.</p> <p>Het gaat dan om de vraag: Welke juridische instrumenten veranderen economische prikkels? Prikkels voor de organisatie om hun cyberbeveiliging te verbeteren of minder snel losgeld te betalen, En prikkels voor aanvallers die een verdienmodel hebben.</p> <p><strong>Economisch wetgeven</strong></p> <p>Het frame is nog vaak: cyberaanvallen zijn onvermijdelijk, dus we moeten ze zo goed mogelijk managen. Dat is deels waar. En nogmaals: dat is iets dat de cybercommunity in Nederland als geen ander kan. Aanvallen zullen blijven bestaan.</p> <p>Daaruit volgt niet dat het verdienmodel van cybercriminelen onaantastbaar is. Cybercrime met losgeldbetaling is lucratief. Zolang betaling rationeel is voor het individuele slachtoffer vanuit individueel perspectief, blijft het verdienmodel in stand. Pim Takkenberg <a href="https://www.linkedin.com/pulse/een-duivels-dilemma-pim-takkenberg-srpae/">schreef uitgebreid</a> over het &lsquo;duivels dilemma&rsquo; om al dan niet te betalen.</p> <p>Wie het systeem wil veranderen, moet naar de rechtseconomie kijken. Het doel is:</p> <ul> <li>Ex post (na de aanval): het ontmoedigen of beperken van losgeldbetalingen om het criminele verdienmodel uit te hollen.</li> <li>Ex ante (voor de aanval): het verlagen van de potenti&euml;le invloed van aanvallen, zodat betalen minder aantrekkelijk of minder noodzakelijk wordt. Door te investeren in cybersecurity natuurlijk. (In het geval van Odido had bijvoorbeeld segmentatie en monitoring de invloed wellicht kunnen verkleinen. En mogelijk had ook toeleverancier Salesforce een rol.)</li> </ul> <p>Het doel is het ontwrichten van de meest lucratieve businessmodellen gecombineerd met additionele prikkels om te investeren in cybersecurity, niet om alle (cyber)criminaliteit uit te willen bannen. Dat&nbsp; is utopie.</p> <p><strong>Wisselwerking</strong></p> <p>Beleid rond ex-postbetalingen be&iuml;nvloedt ex-ante cybersecurity. Wanneer betalen geen of een duurdere optie is, stijgt de prikkel om vooraf te investeren in bijvoorbeeld:</p> <ul> <li>segmentatie en back-ups</li> <li>crisisvoorbereiding</li> <li>logging en detectie</li> <li>beperking van dataopslag</li> <li>herstelcapaciteit</li> </ul> <p>De invloed van ransomware-aanvallen is vaak groter voor organisaties die hun cybersecurity minder goed op orde hebben. Wie de schade niet kan beperken door losgeld te betalen, investeert eerder in preventie. Het risico wordt dus ge&iuml;nternaliseerd. In economische termen: <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Moral_hazard">moral hazard</a> neemt af.</p> <p><strong>Juridische instrumenten</strong></p> <p><em>1. Strafrecht</em></p> <p>In theorie kun je het betalen van losgeld strafbaar stellen. Dat is een vergaande maatregel. In het recht is proportionaliteit altijd belangrijk, je moet de minst zware maatregel nemen bij gelijk effect. Een volledige strafbaarstelling zou alleen verdedigbaar zijn als minder ingrijpende instrumenten onvoldoende effect hebben.</p> <p><em>2. Publiekrecht</em></p> <p>Hier liggen kansrijke interventies. Denk aan:</p> <ul> <li>Voorlichting en benoemen van de maatschappelijke kosten voor organisaties en overheden;</li> <li>Meldplicht voor ransomware-betaling (<a href="https://www.goodwinlaw.com/en/insights/publications/2026/02/alerts-technology-dpc-the-uks-ransomware-strategy">voorstel in de UK</a>);</li> <li>Verplichte consultatie en collectieve hulp aan de onderneming voorafgaand aan een losgeldbetaling (<a href="https://www.goodwinlaw.com/en/insights/publications/2026/02/alerts-technology-dpc-the-uks-ransomware-strategy">voorstel in de UK)</a>;</li> <li>Het verbieden of ontmoedigen van losgeldbetalingen door verzekeraars. (<a href="https://fd.nl/opinie/1414205/verzekeraar-moet-niet-bijdragen-aan-crimineel-business-model">FD-opinie</a>);</li> <li>Tijdelijke betalingsverboden in bepaalde sectoren <a href="https://www.goodwinlaw.com/en/insights/publications/2026/02/alerts-technology-dpc-the-uks-ransomware-strategy">(eveneens een voorstel in de UK)</a>;</li> <li>Fiscale maatregelen, bijvoorbeeld <a href="https://www.cambridge.org/core/journals/european-journal-of-risk-regulation/article/uneasy-case-for-a-ransom-tax/5B6EAC01B5F0E94E2180160400B6276E">het belasten van losgeld</a>;</li> <li>Of juist subsidi&euml;ring van herstel zonder betaling, als bijvoorbeeld een bedrijf niets te verwijten valt maar toch een losgeldbetaling overweegt.</li> <li>Versneld invoeren van wettelijke vereisten voor organisaties om hun cybersecurity op een acceptabel niveau te krijgen zodat de invloed van ransomware-aanvallen verkleind wordt (zoals <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/NIB-richtlijn">NIS2-richtlijn</a> en <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Digital_Operational_Resilience_Act">DORA-verordening</a>). De Nederlandse overheid is bijvoorbeeld rijkelijk laat met het implementeren van de NIS2 richtlijn in Nederlandse wetgeving.</li> <li>Sanctiewetgeving (bijvoorbeeld mbt Rusland) kan losgeld betalen ook verbieden.</li> </ul> <p><em>3. Privaatrecht en verzekeringen</em></p> <p>Aansprakelijkheid kan meerdere kanten op werken. Als organisaties zwaarder aansprakelijk worden gesteld bij datalekken, kan dat een prikkel zijn om beter te beveiligen. Maar het kan ook de prikkel vergroten om juist w&eacute;l te betalen om het aansprakelijkheidsrisico te beperken. (<a href="https://cyberveilignederland.nl/upload/userfiles/files/Position-Paper-NCSL-Labsessie-cyberveilig-nederland-bv2021.pdf">meer over de zorgplicht hier</a>)</p> <p>De rol van verzekeraars is belangrijk. Cyberverzekeraars kunnen:</p> <ul> <li>Betalingen ontmoedigen of uitsluiten</li> <li>Collectief risico spreiden</li> <li>Investeringen in preventie afdwingen via polisvoorwaarden.</li> <li>Kennisdelen over actuele cyberdreigingen in de pool</li> </ul> <p><a href="https://repub.eur.nl/pub/108963/PROEF-Bernold-Nieuwesteeg-BW-1-.pdf">(Zie mijn boek The Law and Economics of Cyber Security).</a></p> <p>Je kan denken aan het stimuleren van cyberverzekeringen of het onderling delen van cyberrisico&rsquo;s (<a href="https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/publications/the-law-and-economics-of-cyber-risk-pooling/">pooling</a> genaamd, nu toegepast in het <a href="https://mbodigitaal.nl/wp-content/uploads/2023/12/Cyber-Risk-Pooling-alternatief-voor-verzekeren.pdf">MBO</a>)</p> <p><strong>Dappere keuzes nodig</strong></p> <p>De discussie binnen de cybersecuritygemeenschap is soms defensief: &ldquo;We kunnen hier weinig aan doen, anders dan een incident zo goed mogelijk afhandelen op basis van de behoefte van de klant (i.e. de getroffen organisatie).&rdquo; Dat is begrijpelijk vanuit het technische perspectief. Maar zodra we het vraagstuk economisch en juridisch bekijken, ontstaat er ruimte voor dappere keuzes voor de lange termijn.</p> <p>De echte vraag is niet of we alle aanvallen kunnen stoppen. De vraag is of we het verdienmodel zodanig kunnen aantasten dat het aantal aanvallen daalt &eacute;n of we via ex-postbeleid tegelijk ex-ante investeringen kunnen versterken.</p> <p>Dat vergt dappere keuzes. Ik heb er een aantal vanuit verschillende rechtsgebieden neergezet om een beeld te geven van wat je wel zou kunnen doen. Is dit een panacee? Is dit een volledige lijst? Zijn deze maatregelen pijnloos? Nee zeker niet, maar we kunnen zeker meer doen dan we nu doen.</p> <p>We zijn jarenlang beter geworden in incident response. Misschien is nu het moment om minstens zoveel energie te steken in beleidsmaatregelen om de cyclus van chantage structureel te breken.</p> <p><em>*) Een versie van dit artikel verscheen eerst op de <a href="https://bernold.substack.com/">Bernold Substack</a> </em></p> Lessen uit Odidohttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Cyberwar.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2326/maatregelen-om-chantage-ontmoedigen.htmAI, cloud en platforms zouden te belangrijk zijn om volledig in buitenlandse handen te laten. Maar belangrijker dan strategische autonomie en digitale soevereiniteit is de vraag: waar zit de echte macht in het AI-tijdperk?https://www.netkwesties.nl:443/2325/de-echte-ai-strijd-gaat-niet-over-modellen.htmThu, 05 Mar 2026 09:21:00 GMT<p>Het gaat al snel over Washington en Beijing, maar soms ligt het antwoord dichter bij huis. In de recente zesde <a href="https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/ap-ai-impactbarometer-kleurt-rood-actie-is-noodzakelijk">Rapportage AI &amp; Algoritmes Nederland (RAN6)</a> van vandaag waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens dat de beheersing van AI met regels sterk achterblijft bij de investeringen, toepassingen en politieke ambities.</p> <p>Transparantie, toezicht en datakwaliteit vormen structureel zwak. Dat is geen technisch detail, maar raakt de kern van de machtsverhoudingen in het AI-tijdperk. Voor mij speelt vooral de vraag: wie beheert de data beheert, hoe worden die gebruikt en onder welke regels? Precies daar raken digitale soevereiniteit, commerci&euml;le AI-belangen en publieke waarden elkaar, het spanningsveld dat de AP met haar RAN6 benadrukt.</p> <p><strong>Hegseth versus Amodei</strong></p> <p>Zie de botsing tussen &nbsp;Anthropic en het Amerikaanse Ministerie van Oorlog. In een Anthropic-CEO Dario Amodei <a href="https://youtu.be/MPTNHrq_4LU?si=bkyVDm_BWYgGIXqf">wenst niet</a> dat het Pentagon zijn AI inzet voor massasurveillance en autonome wapens. Eerst moet er versneld nieuwe regelgeving moeten komen en tot die tijd wil hij de grenzen van de toepassing als Anthropic bepalen.</p> <p>Dat klinkt principieel, maar roept een ongemakkelijke vraag op. Wie bepaalt uiteindelijk die grenzen? Wanneer een commerci&euml;le AI-leverancier die zelf bepaalt, verschuift de macht van de democratie naar de markt. De democratische rechtsstaat moet de regels en handhaving bepalen.</p> <p>Immers, de &lsquo;red lines&rsquo; van vandaag verschuiven morgen door commerci&euml;le belangen. Gebruikers - bedrijven, overheden en instellingen - staan bloot aan het risico van afhankelijkheid van leveranciers die hun eigen regels bepalen. Ze niet neutraal en hun ethisch gedrag opportunistisch.</p> <p><strong>Verschil Amodei en Altman?</strong></p> <p>Zo sprong OpenAI in het gat dat Anthropic liet vallen met de redenering dat gebruik van haar AI door Defensie maar &ldquo;binnen de wet&rdquo; valt. Kritiek daarop probeerde Sam Altman te pareren <a href="https://x.com/sama/status/2028640354912923739?s=20">met geruststellende woorden</a>.</p> <p>Altman had nog wel een ethisch puntje: &ldquo;One thing I think I did wrong: we shouldn&#39;t have rushed to get this out on Friday&rdquo;. Het toont de ongecontroleerde reflexen. Het interview met Amodei zelf onderstreept dat onbedoeld. Wie het gesprek bekijkt ziet geen strak geregisseerde CEO met strategisch houvast, maar een nerveuze en enigszins rommelige bestuurder die twijfelt over commerci&euml;le en geopolitiek posities.</p> <p>Immers, Anthropic kwam vrijwel gelijktijdig een nieuwe functionaliteit die commercieel slim is: gebruikers kunnen hun volledige historie van een andere AI-provider <a href="https://support.claude.com/en/articles/12123587-import-and-export-your-memory-from-claude">importeren</a>. Dus eenvoudig overstappen van bijvoorbeeld ChatGPT van Altman naar Claude van Amodei.</p> <p><strong>Lock-in voorkomen</strong></p> <p>Dit raakt ook een fundamenteel principe: portabiliteit. De geschiedenis van digitale markten laat zien dat lock-in tot monopolisering leidt. Je neemt je data, workflows en interacties niet zomaar mee van Instagram naar TikTok, of van Microsoft 365 naar <a href="https://www.libreoffice.org/download/libreoffice-online/">LibreOffice Online</a>.</p> <p>De clash van oor die geschiedenis overdraagbaar te maken, verlaagt Anthropic de overstapdrempel drastisch. De actie <a href="https://quitgpt.org/">QuitGPT</a> is een succes, en Altman <a href="https://www.bnr.nl/nieuws/tech-innovatie/10595385/gedraai-bij-openai-wil-deal-met-pentagon-toch-wijzigen-slordig-en-opportunistische-deal">uit spijt</a> over zijn snelle deal met minister Hegseth. Zo volatiel zijn de waarden van bedrijven dus.</p> <p>Dit toont ook dat AI-modellen verwisselbaarder worden. Tijdens een <a href="https://www.reddit.com/r/SESAI/comments/1osunxc/when_larry_ellison_oraclespoke_about_private_data/">recente presentatie</a> stelde Larry Ellison van Oracle dat de grote AI-modellen als GPT, Gemini, Grok en Llama zijn getraind op dezelfde publieke data: Wikipedia, nieuwsartikelen, Reddit-discussies en grote delen van het publieke internet. Ellison noemt ze &ldquo;commodities&rdquo;.</p> <p>De echte waarde zit volgens hem niet in publieke maar in private data zoals medische dossiers, je banktransacties en bedrijfsdata. Oracle probeert met een <a href="https://www.oracle.com/database/free/">nieuwe infrastructuur</a> dit te exploiteren met <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Retrieval-augmented_generation">Retrieval Augmented Generation</a> (RAG). In plaats van een model vooraf te trainen, gebruikt het data in real time als context voor een antwoord. Dat worden niet overgenomen maar blijven bij het bedrijf of persoon.</p> <p><strong>Je medische- en bankgegevens</strong></p> <p>Dat verandert het hele economische model van AI. Een bank kan al zijn historische leningen laten analyseren zonder dat klantgegevens het systeem verlaten; wen ziekenhuis met AI diagnoses analyseren zonder privacy te schenden. En Defensie kan AI laten redeneren over geclassificeerde informatie zonder data over te dragen naar een extern model.</p> <p>Niet de maker van het model controleert de waarde, maar de eigenaar van de data. Dat heeft enorme implicaties voor het debat over digitale afhankelijkheid. Als huidige AI grotendeels uitwisselbaar worden verschuift de strategische inzet van model naar met wie je als individu of bedrijf in zee gaat voor je AI-analyse.</p> <p>De echte machtsvraag zit in data: wie ze bezit, wie ze kan ontsluiten en wie bepaalt onder welke voorwaarden ze gebruikt mogen worden. De laatste jaren dachten AI-aanbieders ongebreideld data te mogen verwerken. Maar nog is het probleem niet opgelost: waardevolle data zijn versnipperd in gesloten systemen van leveranciers. Wie heeft de controle?</p> <p>De waarschuwingen in het genoemde AP-rapport zijn opvallend concreet: datakwaliteit, toezicht en transparantie zijn de zwakste schakels. Niet de modellen vormen het grootste risico, maar het gebrek aan grip op de data en de systemen die ermee werken.</p> <p>Wie de AI-discussie serieus wil voeren, zou daar dus moeten beginnen.&nbsp;</p> <p><em>*) Beeld: Peter Olsthoorn met ChatGPT</em></p> <p>&nbsp;</p> AP-waarschuwing raakt de kern, maar we moeten nog dieper nadenkenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Altman Amodei Ellison.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2325/de-echte-ai-strijd-gaat-niet-over-modellen.htmOnderzoek van bureau Kwink en Nieuwsuur wijst uit dat drie directeuren jarenlang subsidiegeld van ECP hebben besteed bij een eigen bedrijf LunaVia BV voor inhuur van personeel.https://www.netkwesties.nl:443/2324/subsidiegeld-ecp-nl-naar-bv-arie-bellen.htmSun, 01 Mar 2026 22:40:00 GMT<p><a href="https://ecp.nl/">Stichting ECP</a> is een platform voor overleg tussen bedrijfsleven en overheden over digitale zaken. Economische Zaken betaalt het met een forse subsidie, en deelnemende bedrijven betalen lidmaatschapsgeld. Daartoe behoren Microsoft en Meta. Ze worden lid omdat directeur Arie van Bellen hen een laagdrempelige lobby bij de overheid bezorgt, en ze kunnen meepraten over beleid. ECP organiseert een groot jaarlijks congres (<a href="https://vimeo.com/1035511789">video 2024</a>).</p> <p><a href="https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2604239-zo-deden-we-onderzoek-naar-de-schijn-van-belangenverstrengeling-bij-ecp">Nieuwsuur</a>, waarvoor Milena Holdert en Fleur Damen onderzoek deden (<a href="https://www.youtube.com/watch?v=wBq4rhJ7tpg">video</a>):</p> <blockquote> <p>&ldquo;ECP heeft geen mensen in dienst, en huurt vrijwel al haar personeel bij LunaVia BV. Van secretaresse tot de directeuren zelf. En die twee directeuren worden niet alleen ingehuurd via LunaVia, ze zijn ook mede-aandeelhouder van dit bedrijf.</p> <p>Naast Arie van Bellen, die tot 2020 enig aandeelhouder was, is plaatsvervangend ECP-directeur Dani&euml;l Frijters ingestapt. Net als een senior-medewerker van ECP. Via hun holdings zijn de drie mannen tevens gezamenlijk bestuurder van de BV. De afgelopen jaren ging er zo&#39;n 5.5 miljoen euro van de stichting ECP naar de BV.</p> <p>&hellip;ECP ontving de afgelopen jaren van nog acht andere ministeries geld. In totaal gaat het om ruim 50 miljoen euro overheidsgeld sinds 2018. Daardoor bestaat meer dan de helft van de ECP-inkomsten uit publiek geld. Voor de opdracht aan LunaVia zou daarom een openbare aanbesteding moeten gelden, zodat meerdere bedrijven kunnen meedingen naar de opdrachten. Toch kiest ECP nog steeds exclusief voor LunaVia.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Een blik in het handelsregister</h3> <p>LunaVia&nbsp; BV is eigendom van:</p> <ul> <li>&nbsp;Mr A.J.M. van Bellen Beheer &amp; Management B.V van<a href="https://ecp.nl/werknemer/arie-van-bellen/"> Arie van Bellen</a></li> <li>&nbsp;Frijters Innovatie, Programmamanagement en Advies BV van<a href="https://www.linkedin.com/in/danielfrijters/"> Daniel Frijters</a></li> <li>&nbsp;Montenarie Interim en Programma Management BV van<a href="https://www.linkedin.com/in/renemontenarie/"> Ren&eacute; Montenarie</a></li> </ul> <p>Wellicht zijn er meer aandeelhouders. Nieuwsuur noemt <a href="https://www.linkedin.com/in/sanderruiter1975">Sander Ruiter</a>. Hij is van de AI-coalitie en daaraan verbonden stichting AiNed, inmiddels bekend als <a href="https://aic4nl.nl/">AIC4NL</a>. Deze betrekt personeel via LunaVia, een opdracht van 800.000 euro. LunaVia was de enige inschrijver op de openbare aanbesteding daarvoor. Daarna wordt de tender nog twee keer verlengd. Bij de <a href="https://aic4nl.nl/over-ons/onze-organisatie/">toezichthouders</a> doen ECP-mensen mee, zoals Eppo van Nispen tot Sevenaer, voorzitter van ECP.</p> <p>Winstcijfers van LunaVia worden niet vermeld. Het gaat om ruwweg 40 werknemers. ECP vermeldt in het <a href="https://ecp.nl/wp-content/uploads/2025/07/Verkort-financieel-jaarverslag-ECP-2024.pdf">verkorte jaarverslag van 2024</a> personeelslasten van 5,4 miljoen euro. Bij een winstopslag van 10 procent maakt LunaVia hier per jaar een half miljoen winst op. Wat over een aantal jaren tot miljoenen oploopt.</p> <p>Niet enkel ECP is <a href="https://lunavia.nl/portfolio/">klant van LunaVia</a>. Ook <a href="https://www.divd.nl/">DIVD</a> (cyberveiligheid), Stichting Digital Infrastructuur Nederland (<a href="https://dinl.nl/">DINL</a>) van (ex-)directeur Michiel Steltman en <a href="https://leefstijlcoalitie.nl/">Coalitie Leefstijl &amp; Gezondheid</a> huren personeel en soms diensten in.&nbsp;</p> <h3>Arie van Bellen</h3> <p>Bij de BV van Arie van Bellen staat in het jaarverslag over 2024 een reserve onder het eigen vermogen van 2,4 miljoen euro. Dat is een fors bedrag, maar zegt niet alles over de totale verdiensten in de loop der jaren. ECP bestaat al 28 jaar.</p> <p>Van Bellen richtte met VNO-NCW en het ministerie van Economische Zaken (Mark Frequin als DG Energie &amp; Telecom) ECP.nl begin 1998 op als Electronic Commerce Platform Nederland. Later heet dat Platform voor de Informatiesamenleving. Van Bellen is als &ldquo;oliemannetje&rdquo; de heerser van ECP, geliefd vanwege zijn enorme enthousiasme en kracht om te verbinden, verguisd om zijn autoritaire optreden en ijdelheid.</p> <p>Van Bellen gaat prat op een relatie met koning Willem-Alexander en heeft er <a href="https://www.youtube.com/watch?v=py-vavLvfFE&amp;t=4s">op gepreludeerd</a> dat hij minister of staatssecretaris van Digitale Zaken kon worden. In 2022 werd hij <a href="https://sleutelstad.nl/2022/04/26/drie-koninklijke-onderscheidingen-in-oegstgeest/">geridderd</a> vanwege onder meer verdiensten voor de renbaan Duindigt en de Gereformeerde Kerk Oegstgeest.</p> <p>Montenarie was tot 2024 17 jaar in verschillende functies bij ECP betrokken, onder meer als &lsquo;directeur operations&rsquo;. Hij is zes jaar betrokken bij LunaVia dat hij als volgt omschrijft: &ldquo;LunaVia helpt onder andere stichtingen en verenigingen samenwerking te cre&euml;ren en te organiseren. Dit doen we met name in sectoren en branches en voor samenwerkingsverbanden waar gewerkt wordt aan maatschappelijke thema&rsquo;s, met veel stakeholders.&rdquo;</p> <p>Frijters was van 2015 tot 2017 directielid van ECP en vanaf 2024 wederom. Hij deed&nbsp; verder adviesfuncties op het snijvlak van bestuur en quantumtechnologie.</p> <h3>Chinese muur, beetje poreus</h3> <p>Eppo van Nispen tot Sevenaer, voorzitter van ECP en directeur van Beeld &amp; Geluid, en eindverantwoordelijk, dekt dit handelen Met LunaVia BV tegenover Nieuwsuur toe met de uitdrukking &lsquo;Chinese muur&rsquo;; zoals die wordt gehanteerd door banken die stellen dat hun verschillende afdelingen volstrekt onafhankelijk zijn. Hij &ldquo;erkent dat daardoor de schijn van belangenverstrengeling kan ontstaan&rdquo;, maar vindt dat niet problematisch&hellip; &ldquo;voor ons is het heel helder!&rdquo;.</p> <p>Na<a href="https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2604240-miljoenen-belastinggeld-voor-stichting-komt-ook-terecht-bij-bedrijf-van-eigen-directeuren"> vragen van Nieuwsuur</a> heeft voormalig minister van Economische Zaken Vincent Karremans de Tweede en Eerste Kamer<a href="https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2026Z02426&amp;did=2026D05477"> per brief</a> ge&iuml;nformeerd dat sprake is van overtreding van subsidieregels bij het verstrekken van subsidie aan ECP.</p> <p>Er is jaarlijks direct en indirect jaarlijks zo&rsquo;n 6 miljoen euro van EZ naar ECP overgemaakt sinds 2019, in 2025 3,7 miljoen. Dat laatste is een opvallend scherpe daling, waarvan ik de reden moet uitzoeken. Net als hoeveel geld er voorheen naar ECP ging.</p> <p>Behalve Van Nispen zitten in het ECP-bestuur Frans van Paassen (accountant), Lisa van Ginneken (ex-Kamerlid D66), Ivo Poulissen (KPN), Marc Zegveld (TNO, ex-IBM), Ronald Verbeek (CIO Platform Nederland), Thomas Grosfeld (VNO-NCW) en Larissa Zegveld (stichting Kennisnet).</p> <h3>Kwink alert</h3> <p>In 2023<a href="https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/02/12/bijlage-rapport-evaluatie-subsidierelatie-ministerie-van-ezk-en-ecp"> evalueerde</a> onderzoeksbureau <a href="https://www.kwinkgroep.nl/">Kwink</a> de relatie tussen ECP en EZ. De onderzoekers waarschuwden over LunaVia dat</p> <blockquote> <p>&ldquo;wat ons betreft de vraag is of de constructie vanuit het ministerie van EZK gezien voldoende wenselijk en uitlegbaar is&rdquo;.</p> </blockquote> <p>Verder:</p> <blockquote> <p>&ldquo;In de huidige situatie koopt ECP zowel de uitvoering van de directiefunctie (of: de directeuren) &aacute;ls de uitvoering van tal van andere taken in bij &eacute;&eacute;n en dezelfde partij. Dit is historisch zo gegroeid, maar ook hiervoor geldt dat het de vraag is of het wenselijk is dat te continueren. Immers, het gevolg is dat de ECP-directeuren vanuit hun ECP-pet kritisch moeten reflecteren op kwaliteit van de uitvoering van de taken, maar tegelijkertijd een belang hebben vanuit hun rol als eigenaar van LunaVia B.V. (een onderneming met winstdoelstelling).&rdquo;</p> </blockquote> <p>In het<a href="https://ecp.nl/wp-content/uploads/2025/07/Verkort-financieel-jaarverslag-ECP-2024.pdf"> financi&euml;le jaarverslag 2024</a> staat het uitbesteden vermeld:</p> <blockquote> <p>&ldquo;ECP heeft zelf geen personeel in dienst. Het bestuur heeft ervoor gekozen de uitvoering van de activiteiten uit te besteden. De opdrachtnemer is LunaVia. LunaVia is een onderneming (BV) met als doelstelling het ontzorgen van stichtingen en verenigingen en het bieden en onderhouden van een relevant netwerk. De uitbesteding heeft het voordeel dat de stichting flexibel is bij de aanname en uitvoering van werkzaamheden.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Het is een verkort jaarverslag. Sinds 2024 zijn er geen jaarverslagen van ECP meer gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel. In het genoemde boekjaar ging er zo&rsquo;n 13 miljoen euro om in ECP, voornamelijk uit &lsquo;partneractiviteiten&rsquo; die vaak deels uit subsidie en deels uit bijdragen van bedrijven bestaan. Zoals Nederlandse AI Coalitie (<a href="https://nlaic.com/category/nederlandse-ai-coalitie/">NLAIC</a>) voor 2,5 miljoen en Dutch Blockchain Coalition (DBC) voor 1,5 miljoen.</p> <p>Soms is een project geheel gesubsidieerd, zoals<a href="https://hetccv.nl/themas/cyberveiligheid/online-aangejaagde-ordeverstoringen/project-online-content-moderatie/"> Project Online Content Moderatie</a> (Justitie &amp; Veiligheid) voor 400.000 euro. Bij dit soort projecten is onduidelijk wat de betekenis is. Maar het jaarlijkse congres en de verschillende gremia van ECP helpen Nederland digitaal vooruit volgens<a href="https://ecp.nl/over-ecp/bestuur-en-organisatie/"> betrokkenen</a>, directie en deelnemers en Raad van Advies.</p> <p><em>*) Beeld: Arie van Bellen (van site ECP.nl)</em></p> Nieuwsuur na eerdere waarschuwing bureau Kwinkhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Arie van Bellen.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2324/subsidiegeld-ecp-nl-naar-bv-arie-bellen.htmKranten nemen Belastingdienst en Defensie op de korrel vanwege Amerikaanse IT-contracten. Actiegroep The Firewall sleept de Nederlandse democratie voor de poorten van de Amerikaanse Trump-hel weg. Ondertussen is Justitie gehackt onder de infrastructuur van Solvinity.https://www.netkwesties.nl:443/2323/debat-over-overname-solvinity-en-vs-terwijl.htmSun, 01 Mar 2026 22:37:00 GMT<p>Weldra volgt een oordeel over de Solvinity-overname door het <a href="https://www.bureautoetsinginvesteringen.nl/">Bureau Toetsing Investeringen</a> (BTI) van Economische Zaken. Wie daar de baas is blijft geheim gezien de gevoeligheid van het &ldquo;diplomatiek en (staats)gevoelig werk&rdquo;. BTI werkt samen met veiligheidsdienst AIVD die risicoanalyse levert voor de screening van buitenlandse investeringen, sanctienaleving en economische veiligheid.</p> <p>Van 2020 tot oktober 2025 was <a href="https://www.linkedin.com/in/ivo-nobel-9034a2/">Ivo Nobel</a> de baas, maar hij maakt <a href="https://www.algemenebestuursdienst.nl/actueel/nieuws/2025/10/31/ivo-nobel-mt-lid-toezicht-economische-veiligheid-bij-ez">promotie </a>naar Toezicht Economische Veiligheid dat samen met BTI onder een nieuwe afdeling is geschaard: Toezicht Economische Veiligheid, Eigenaars- en Aandeelhoudersadvisering (Tevea). Recent is <a href="https://www.linkedin.com/in/norbert-van-den-hove-5308381/">Norbert van den Hove</a> tot baas <a href="https://www.algemenebestuursdienst.nl/actueel/nieuws/2025/11/18/norbert-van-den-hove-directeur-toezicht-economische-veiligheid-eigenaars--en-aandeelhoudersadvisering-bij-ez">benoemd</a>.</p> <p>Tevea valt direct onder de baas van het ministerie, secretaris-generaal <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Sandor_Gaastra">Sandor Gaastra</a>. Deze liberale jurist was eerder Directeur Politie, wat aangeeft dat EZ als ministerie meer en meer de strategische veiligheidsbelangen op de agenda krijgt.</p> <p>Het BTI-advies over Solvinity weegt politiek zwaar gezien de weerstand van de Tweede Kamer. Dus komt dit op het bord van <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Heleen_Herbert">Heleen Herbert</a>, de nieuwe CDA-minister van Economische Zaken, en van <a href="https://www.linkedin.com/in/willemijnaerdts/">Willemijn Aerdts</a>, staatssecretaris voor Digitale Economie en Soevereiniteit. De laatste bestudeerde veiligheidsdiensten en onderhield daarmee een goede relatie.</p> <h3>Justitie gehackt</h3> <p>Echter, zowel het ministerie van EZ en de veiligheidsdiensten zijn nog gericht op de goede relatie met de VS en het Amerikaanse bedrijfsleven en laten zich niet een-twee-drie leiden door een periode van afkoeling vanwege het regime-Trump. De dictaturen China en Rusland zien zij als veel grotere gevaren voor de Europese democratie.</p> <p>Politiek en actievoerders benadrukken het mogelijk lekken van data naar de VS van DigiD en het ministerie van Justitie &amp; Veiligheid. Maar de realiteit wil dat afgelopen maanden de Dienst Justiti&euml;le Inrichtingen (DJI) <a href="https://www.netkwesties.nl/2322/misdaadvoorspelling-gestaakt-justitie.htm">grootschalig werd gehackt</a>. Daar maken actievoerders als van The Firewall zich kennelijk niet druk om. DJI werkt voor internettoegang onder de <a href="https://www.justitieleictorganisatie.nl/">Justiti&euml;le ICT Organisatie</a> (JIO) met een infrastructuur met internetkoppeling tussen de zeer gevoelige diensten en internet <a href="https://www.emerce.nl/wire/solvinity-ministerie-justitie-veiligheid-gaan-langdurige-samenwerking">op basis van een infrastructuur van Solvinity</a>.</p> <p>Geestig, uit het bericht in 2022:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Om de toegang tot externe netwerken te beveiligen, heeft Solvinity het Jupiter-platform ontworpen: het &lsquo;Justice Platform Infrastructure for Internet, Exploration and Resilience&rsquo;. Jupiter wordt geleverd als combinatie van security-, hosting- en monitoringsdiensten, zodat kwaadaardig informatieverkeer gefilterd wordt en aanvallen op gemeenschappelijke diensten, vitale systemen &eacute;n het interne netwerk voorkomen kunnen worden.&rdquo;</p> </blockquote> <p>In verbeteringen wordt voorzien in het <a href="https://www.justitieleictorganisatie.nl/documenten/2026/01/23/jaarplan-2026-justitiele-ict-organisatie">Jaarplan 2026</a>. In hoeverre Solvinity mede oorzaak is van de hack is niet duidelijk.</p> <p>In theorie kunnen de Russen en Chinezen (of NSA, wie weet) al maanden bij zeer gevoelige informatie komen terwijl we hier het debat voeren over het politieke gevaar van de VS, aangewakkerd door The Firewall van Eric Smit. Tegenover Netkwesties gaf mede-actievoerder Bert Hubert zelf al toe dat in deze zaak sprake is van een hype, maar dat is een doorgaans overheersende politieke realiteit. Hacken als grootste gevaar wordt overwoekerd door de angst voor invloed van Trump, die concreet nog gering is.</p> <p>Dat neemt niet weg dat onder Nederlands beheer brengen van cruciale nationale diensten beter is, zoals eerder hier gesteld. Als er al goedkeuring volgt voor de overname van Solvinity door Kyndryl, dan wellicht met de eis dat de gevoelige dienstverlening aan de Nederlandse overheden zoals DigiD moet worden afgestoten. Dat kan ook vrij eenvoudig worden geregeld, maar drukt de overnameprijs van Solvinity.</p> <h3>P.r.-strijd Kyndryl en Firewall</h3> <p>De Autoriteit Consument en Markt keurt de <a href="https://www.acm.nl/system/files/documents/samenvatting-besluit-overname-solvinity-door-kyndryl_0.pdf">de overname van Solvinity goed</a> omdat er geen marktverstoringen zijn die Nederlandse consumenten treffen. Eric Smit van The Firewall<a href="https://www.thefirewall.eu/artikelen/toezichthouder-acm-verklaart-zichzelf-failliet"> meent</a> dat ACM &lsquo;failliet&rsquo; is:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Het gaat in deze kwestie niet over concurrentie, zo weten we al maanden. Het gaat om de veiligheid van consumenten, van vrijwel alle Nederlandse burgers. Meer dan ooit heeft de Nederlandse consument bescherming nodig. De Amerikaanse onderneming Kyndryl is een potenti&euml;le speelbal van de belangrijkste man in het Witte Huis; hij kan de rechten van Nederlandse consumenten op ongekende wijze schenden zodra de overname van Solvinity zijn beslag heeft gekregen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Die laatste bewering steunt meer op public relations dan op feiten. Smit noemt uitspraken (in NRC) als &ldquo;Kyndryl Nederland is toegewijd aan het versterken en veiliger maken van het Nederlandse digitale landschap.&rdquo; door directeur Rob Bravenboer van Kyndryl&nbsp; &ldquo;lege verkooppraatjes&rdquo;. Het is de p.r. van Smit versus de p.r. van Bravenboer.</p> <p>Smit gaat vandaag&nbsp;<a href="https://www.thefirewall.eu/artikelen/een-kleine-vonkenregen">ruiterlijk in op de kritiek</a> op zijn formuleringen:</p> <blockquote> <p>&ldquo;...wat kort door de bocht ging, geef ik graag toe. Maar te hard? Mwah. Het geheel overziend: ik raakte de vangrail en liet een kleine vonkenregen neerdwarrelen. Maar het gaat in mijn ogen om het grotere belang: onze democratische rechtsstaat beschermen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>The Firewall redt de rechtsstaat uit de klauwen van de VS.</p> <p><strong>Kyndryl nog zonder vorderingen</strong></p> <p>Welk belang zou Washington kunnen hebben om in te breken op DigiD? En kan Kyndryl vorderingen weerstaan? Kyndryl brengt, net als Google en Meta, halfjaarlijkse &lsquo;transparantierapporten&rsquo; uit met het aantal vorderingen van de overheid om gegevens te verstrekken inzake onder meer de Cloud Act. Kyndryl bracht het laatste rapport uit over<a href="https://www.kyndryl.com/content/dam/kyndrylprogram/privacy/kyndryl-transparency-report-july-december2025.pdf"> de tweede helft van 2025</a>. Er waren nul vorderingen. Dat geldt ook voor<a href="https://www.kyndryl.com/us/en/privacy/governmental-data-requests"> alle afgelopen jaren</a>.</p> <p>Privacy-advocaat <a href="https://www.linkedin.com/in/mennoweij/">Menno Weij </a>schreef eerder in zijn opinie onder de titel &ldquo;Cloudwatervrees&rdquo;: &ldquo;Moeten we misschien niet gewoon accepteren dat dat de Amerikaanse overheid en/of geheime diensten, volgens hun eigen democratisch tot stand gekomen wetten, soms bij onze gegevens kunnen? Omdat ze daar wellicht een goeie reden voor hebben? En zouden Europese overheden en/of geheime diensten dit andersom soms ook niet doen bij Europese bedrijven met een vestiging in Amerika?&rdquo;</p> <p>Overigens is het nogal eenvoudig om het contract met Solvinity per november 2026 te be&euml;indigen want dan is er een tweede evaluatie om al dan niet door te gaan met het contract. Bovendien komt, zoals Brenno de Winter verwoordde tegenover NRC, er een Europese digitale identiteit. In dat kader komen buitenlandse authenticatiediensten naar Nederland. Dat is boeiend, ik kom erop terug.</p> <h3>Kill switch</h3> <p>Dan is er het tweede risico, van de kill switch: dat regime-Trump vordert van Kyndryl dat DigiD of een andere overheidsdienst, bijvoorbeeld voor de gevoelige data van Justitie (Justis) wordt platgelegd. Jurist Lokke Moerel noemde dit in de Tweede Kamer een groter gevaar dan de vordering van data.</p> <p>Hoe re&euml;el is die optie? Stel, Nederland verdedigt de autonomie van Groenland en regime-Trump verklaart uit rancune Nederland de digitale oorlog. Echter, dan worden commerci&euml;le belangen van de VS ernstig geschaad. Big Tech boekt in Europa tientallen miljarden winst (deels onbelast!). Dus het risico voor de VS dat Europa bijvoorbeeld Instagram en Meta het zwijgen oplegt is aanzienlijk groter. Microsoft en Google zijn vooral zowel de Amerikaanse als de Europese economie van zo groot belang dat de VS noch Europa een &lsquo;kill switch&rsquo; zal hanteren.</p> <h3>Lekken met hacken groter</h3> <p>Het risico voor Nederlandse burgers en bedrijven van de afstoting van Solvinity naar het Amerikaanse Kyndryl is niet te verwaarlozen, maar niet zo bar groot. Veel re&euml;ler is het digitale risico van hacks van China en Rusland. Vooral de laatste heeft belangen bij het zo veel mogelijk verstoren van de politiek en samenleving van Europese landen. China pleegt voornamelijk bedrijfsspionage, bijvoorbeeld om drone-technologie ontwikkeld van de Technische Universiteiten en daaruit voortvloeiende startups te pakken te krijgen</p> <p>Ondertussen liggen steeds meer gegevens van ruim 6 miljoen Odido klanten op straat, die bij een grootschalige hack werden buitgemaakt De boef is dit keer niet China of Rusland, maar<a href="https://www.rtl.nl/nieuws/tech/artikel/5571503/shinyhunters-interview-hackers-odido"> ShineyHunters</a></p> <p>Er is geen reden om het autoritaire regime-Trump te onderschatten, maar behalve Odido nog een relativering. De echte digitale strijd gaat niet om data in Den Haag, maar om de grote speelvelden in AI zoals de vete tussen Anthropic en het Amerikaanse ministerie van Defensie. Minister van Defensie Pete Hegseth dreigde Dario Amodei, CEO van Anthropic, met een ultimatum. Amodei, die zich recent in een<a href="https://www.darioamodei.com/essay/the-adolescence-of-technology"> fraai essay</a> nog opwierp als ethisch hoeder van AI-toepassing, gaat uiteraard niet akkoord. Dat stelt hij in<a href="https://www.anthropic.com/news/statement-department-of-war"> een historische verklaring</a>.</p> <p>Een tweede grote slag wordt gevoerd om<a href="https://tweakers.net/nieuws/245174/superieur-bod-van-paramount-laat-netflix-afhaken-bij-warner-bros.html"> de overname van Warner Bros. Discovery</a> door Paramount Skydance, met Netflix als verliezer waardoor onder meer de journalistiek van CNN in gevaar komt.</p> <p>CNN? Waar draait eigenlijk de ICT van onze NPO? Kan Trump onze zogenaamd linkse omroep uitzetten? Misschien iets voor onze actiegroep die de rechtsstaat gaat redden? Ik kom erop terug, <a href="https://www.netkwesties.nl/2294/behoud-digid-binnen-nederland-is-grote.htm">zonder actiejournalistiek</a>.</p> <p><em>*) Vreugde in Iran om bevrijding van Moslim-dictatuur door Isra&euml;l en de VS</em></p> <p>&nbsp;</p> EZ en AIVD vinden China en Rusland een veel groter gevaar https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/CNN Iran.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2323/debat-over-overname-solvinity-en-vs-terwijl.htmWat een heerlijke week weer voor veiligheid en privacy. Terwijl de strijd wordt gevoerd om DigiD-behoud in Nederland lekt er gevoelige info aan werkelijk alle kanten.https://www.netkwesties.nl:443/2322/misdaadvoorspelling-gestaakt-justitie.htmSun, 01 Mar 2026 22:30:00 GMT<h3>Politie stopt met misdaadvoorspelling</h3> <p>De Nederlandse politie stopte met het<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Criminaliteits_Anticipatie_Systeem"> Criminaliteits Anticipatie Systeem</a> (CAS), dat voorspellingen deed over waar het risico op criminaliteit in buurten het grootst is. De Volkskrant vernam dat het Amsterdamse raadslid Mohamed Belkasmi (PvdA) over CAS vragen stelde, na een vermelding in het Algoritmeregister:<a href="https://algoritmes.overheid.nl/nl/algoritme/oorg10264/81228922/criminaliteits-anticipatie-systeem-cas"> &ldquo;Buiten gebruik&rdquo;.</a></p> <p>&nbsp;<img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/CAS%2Ejpg" /></p> <p>In de beschrijving zien we nog dat het om straatvakken van 125 bij 125 meter gaat waarbinnen criminaliteit voorspeld wordt, aan de hand van variabelen als de gemiddelde woningwaarde, inkomen en uitkeringen en samenstelling van het huishouden.</p> <p>Toen de Nederlandse politie ermee begon in 2017 waren de verwachtingen hooggespannen. Kritiek kwam er natuurlijk vanwege het risico dat &#39;predictive policing&#39; een belofte is die zichzelf bevestigt. Als je maar genoeg in de geduide gebieden kijkt, stuit je op meer criminaliteit waardoor de vermelding nog heftiger wordt. Dit leidt wellicht tot verdere ongelijkheid.</p> <p>De Algemene Rekenkamer oordeelde in 2022 dat de toepassing van CAS niet deugt. Marc Schuilenburg, hoogleraar surveillance aan Erasmus, waarschuwde. Hij deed ook mee aan de evaluatie van CAS door de<a href="https://www.wetenschappelijkeadviesraadpolitie.nl/"> Wetenschappelijke Adviesraad Politie</a>. Die heeft in 2025<a href="https://www.wetenschappelijkeadviesraadpolitie.nl/uploads/publications/Navigeren-in-niemandsland.pdf"> een rapport uitgebracht</a> over &lsquo;digitalisering en AI in politiewerk&rsquo;. Daaruit:</p> <blockquote> <p>&ldquo;De evaluaties die er zijn, op het gebied van predictive policing bijvoorbeeld, laten vooralsnog wisselende resultaten zien. Data-toepassingen om geografisch te voorspellen hebben nu nog de overhand, maar net als in andere domeinen &ndash; het weer, virusuitbraken &ndash; blijkt accuraatheid op het lokale niveau een uitdaging. Een belangrijke reden daarvoor is de sterke contextafhankelijkheid, en in het criminaliteitsdomein in het bijzonder de afhankelijkheid van menselijk gedrag.</p> <p>De vraag is of de politie wel sterk moet inzetten op &lsquo;vooruitkijken&rsquo; en of de effectiviteit van &lsquo;real time intelligence&rsquo; en &lsquo;terugkijken&rsquo; niet veel groter is&hellip;</p> <p>De conclusie lijkt daarom gerechtvaardigd dat het &lsquo;voorspellen&rsquo; van crimineel gedrag op persoonsniveau geen vanzelfsprekende ambitie zou moeten zijn. Dit in tegenstelling tot de verdere inzet van data- en AI-toepassingen bij het analyseren van criminaliteitsfenomenen en &ndash; patronen op basis van historische en in sommige gevallen mogelijk real time data.</p> <p>De Raad adviseert de politie niet verder in te zetten op (algoritmische) toepassingen die gericht zijn op het voorspellen van (crimineel) gedrag op persoonsniveau en dat ook publiekelijk kenbaar te maken. Daarmee kunnen legitieme maatschappelijke zorgen worden weggenomen zonder dat dit ten koste gaat van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het politieoptreden.&rdquo;</p> </blockquote> <h3><strong>Justitie gehackt</strong></h3> <p>Hackers hadden zeker vijf maanden lang toegang tot de systemen van de Dienst Justiti&euml;le Inrichtingen (<a href="https://www.dji.nl/">DJI</a>) oftewel het gevangeniswezen, tbs-uitvoering en vreemdelingenbewaring en hebben die toegang waarschijnlijk nog steeds. Dit<a href="https://argos.vpro.nl/artikelen/dienst-justitiele-inrichtingen-dji-gehackt-problemen-nog-niet-voorbij"> blijkt uit onderzoek van Argos</a>. De aanvallers hadden - via een lek in de beveiligingssoftware - toegang tot gegevens van medewerkers en konden mobiele apparaten op afstand beheren.</p> <p>Op 12 februari jl. 2026 liet DJI medewerkers via een interne briefing weten dat de organisatie te maken heeft met een lek: &ldquo;Waar eerst werd gedacht dat de data van DJI veilig waren, blijkt dat dat nu niet zo is. Ook DJI is getroffen&hellip;</p> <p>DJI waarschuwt medewerkers dat e-mailadressen, telefoonnummers en (beveiligings-) certificaten van gebruikers van zakelijke mobiele telefoons, laptops en tablets zijn gelekt en schrijft dat het hiervan melding zal doen bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Het datalek is extra gevoelig, omdat medewerkers van DJI extra risico lopen op chantage en afpersing, vanwege de aard van hun werk.&rdquo;</p> <h3><strong>Leve de Odido-hack!</strong></h3> <p>Odido was niet enkel slecht beveiligd, de p.r. daarna was een zooitje, of domweg leugenachtig. Op deze site<a href="https://www.netkwesties.nl/2306/stuitend-bagatelliserend-taalgebruik.htm"> schreef Guido van Nispen</a> met kennelijke voorkennis over de bagatellisering van het euvel. Dit gaat koppen kosten bij de afdelingen beveiliging en communicatie van Odido.</p> <p><a href="https://nos.nl/artikel/2603981-ook-gevoelige-informatie-over-kwetsbare-klanten-in-handen-van-odido-criminelen">Volgens Joost Schelvis van NOS</a> zijn behalve NAW, contactgegevens, rekeningnummers en ID-kopie&euml;n van sommige klanten de kredietwaardigheid vermeld. Ook gezellige informatie over drankgebruik en dreigend vandalisme van duizenden getoonde klanten staat erin.&nbsp; Inmiddels zijn <a href="https://nos.nl/artikel/2604461-odido-hackers-publiceren-resterende-klantdata-ook-miljoenen-id-nummers">alle gegevens online gezet</a> omdat Odido het (lage bedrag) aan de hackers niet betaalde.</p> <p>We zien alleen negatieve berichten over de Odido-hack. Het grote voordeel wordt nog niet gezien: als Odido al onze persoonsgegevens heeft gelekt, hoeven die elders niet meer beveiligd te worden. Dat scheelt een heleboel kosten aan beveiliging.</p> <p>En nog wat relativering:<a href="https://nieuwspaal.nl/weer-datalek-duizenden-telefoonnummers-in-boeken-beland/"> W&eacute;&eacute;r datalek: Duizenden telefoonnummers in boeken beland</a></p> <h3>Drogisterijen delen gevoelige info</h3> <p>Innovation Plus<a href="https://ioplus.nl/nl/posts/je-meest-persoonlijke-aankopen-liggen-op-straat"> bericht</a> op grond van<a href="https://www.platform-investico.nl/onderzoeken/drogisten-delen-massaal-gevoelige-informatie-met-facebook-en-google"> onderzoek van Investico</a>, in zijn geheel gepubliceerd<a href="https://www.groene.nl/artikel/lonend-klikgedrag?token=yz3WkgYBYxn6ErB"> in De Groene Amsterdammer</a>, dat Nederlandse online drogisten data delen met exploitanten van sociale media.</p> <p>Het betreft onder meer Jumbo, AH, Plein.nl, Bol.com, Boots, Drogist.nl, Internetdrogist, Internetdrogisterij, Koopjesdrogisterij.nl, Adviesdrogisterij.nl, Trekpleister, bezorgdienst Flink, Deonlinedrogist.nl, DA, Etos, Kruidvat en Plus</p> <p>&nbsp;Dat gaat via cookies van Facebook- en Google. &ldquo;Die cookies bevatten codes die uniek zijn voor jouw computer of browser&rdquo;, zegt<a href="https://www.ru.nl/personen/acar-m"> G&uuml;nes Acar</a> van Radboud Universiteit. Hij deed eerder gelijksoortig Europees onderzoek, met vergelijkbare resultaten.</p> <blockquote> <p>&ldquo;Als je ergens bent ingelogd bij bijvoorbeeld Google, YouTube, Facebook of Instagram, kunnen ze de zwangerschapstest linken aan de rest van de informatie die ze over je hebben. Zo volgen ze je over het hele internet.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Niet enkel aangekochte producten maar ook mailadres en telefoonnummers worden soms doorgegeven. Floor Terra en Frederik Zuiderveen Borgesius vertelden de Volkskrant dat dit absoluut niet mag. De AP zegt waakzaam te zijn.</p> <h3>Stofzuiger is Chinese spion</h3> <p>Een grappig lek gepubliceerd<a href="https://www.telegraaf.nl/lifestyle/tech/chinees-bedrijf-kon-met-jou-meegluren-via-camera-robotstofzuiger-duizenden-beelden-gelekt/136587677.html"> in de Telegraaf</a>, eerder onder meer<a href="https://www.popsci.com/technology/robot-vacuum-army/"> bij Popular Science</a>. Het is te leuk om het kapot te checken.</p> <p>Hacker Sammy Adoufal probeerde met AI-tool Claude Code zijn Romo-robotstofzuiger van het Chinese DJI met zijn PlayStation te bedienen. Plotseling kreeg hij toegang tot 7.000 andere stofzuigers wereldwijd, met plattegronden van woningen, live video- en audio-opnames die door de robots werden gemaakt.</p> <p>DJI bevestigt het &rsquo;incident&rsquo; aan De Telegraaf en laat weten updates te hebben uitgevoerd die het lek zouden hebben gedicht, zonder dat gebruikers zelf actie hoefden te ondernemen. &bdquo;Dit soort misbruik is zeldzaam&rdquo;, aldus een zegsman.</p> <p>Het lek<a href="https://x.com/gonzague/status/2021712059667558863"> is gedicht</a>. Nou ja, nog een geluk dat de stofzuigers niet bediend werden via het telefoonnet van Odido, dan zou je er namen en rugnummers bij krijgen.</p> <h3>Nederlands kort geding tegen X</h3> <p>Expertisecentrum Offlimits en Fonds Slachtofferhulp hebben een kort geding aangespannen tegen internetplatform X en het hieraan verbonden generatieve AI-model Grok. De organisaties willen dat Elon Musks bedrijven hun algoritmes dusdanig aanpassen dat Grok niet meer gebruikt kan worden om de online beeltenis van echte mensen uit te kleden, of om er (kinder)pornografisch materiaal mee te maken<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/26/offlimits-en-fonds-slachtofferhulp-spannen-kort-geding-aan-tegen-grok-en-x-voorkomen-dat-techbros-grensoverschrijdend-gedrag-faciliteren-a4921575"> volgens NRC</a>.</p> <p>Op basis van foto&rsquo;s maakt Grok desgevraagd naakte beelden. Het AI-model is ge&iuml;ntegreerd in X, dat <a href="https://techcrunch.com/2026/01/18/threads-edges-out-x-in-daily-mobile-users-new-data-shows/">volgens het blog TechCrunch</a> meer dan 125 miljoen dagelijkse gebruikers heeft.</p> <p>Recent heeft advocaat Otto Volgenant van Boekx Advocaten namens Offlimits al Grok en X gesommeerd om snel actie te ondernemen. Er kwam geen reactie. De zitting vindt 12 maart plaats in de rechtbank in Amsterdam.</p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 9, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20250721 ZONSONDERGANG 2.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2322/misdaadvoorspelling-gestaakt-justitie.htmDe coalitie van D66, VVD en CDA stimuleert gebruik van AI door het bedrijfsleven. Maar aandacht ontbreekt voor schending van auteursrecht door techbedrijven en voor het verlies aan banen in de creatieve sector.https://www.netkwesties.nl:443/2321/betrek-kunst-intensief-bij-ai-opbouw.htmSun, 01 Mar 2026 22:27:00 GMT<p>In het 67 pagina&rsquo;s tellende <a href="https://www.kabinetsformatie2025.nl/documenten/2026/01/30/aan-de-slag---coalitieakkoord-2026-2030">coalitieakkoord</a> komt het woord &lsquo;kunst&rsquo; welgeteld vier keer voor: twee keer in de samenstelling &lsquo;kunstmatige intelligentie&rsquo;; &eacute;&eacute;n keer in de samenstelling &lsquo;de kunst van het samenwerken&rsquo; (wat een minderheidskabinet -&nbsp; opnieuw - zal moeten leren); en slechts &eacute;&eacute;n keer als het gaat om &lsquo;de vrije kunsten&rsquo;.</p> <p>Kunst en cultuur worden in de politiek maar al te vaak over het hoofd gezien. Als ze al aan bod komen bij de onderhandelingen over een regeerakkoord, is het steevast aan het eind. &ldquo;Oh ja, we moeten ook nog iets met kunst en cultuur.&rdquo; En dat terwijl we politici nodig hebben die op de bres staan voor kunst.</p> <p>&ldquo;We staan pal voor [&hellip;] artistieke vrijheid&rdquo;, belooft het coalitieakkoord. Dat is essentieel. Maar er is meer nodig. Kunst is gebaat bij vrijheid en vertrouwen, maar na jarenlange verschraling ook bij extra investering (250 miljoen euro per jaar, adviseert de Raad voor Cultuur, voor onder meer talentontwikkeling). &Eacute;n ze verdient het betrokken te worden bij de ontwikkelingen van dit moment, zowel met maatregelen die haar veerkrachtig houden, als door gebruik te maken van haar verbeeldingskracht.</p> <h3>Eenzijdig economische invalshoek</h3> <p>Bij een eigentijds kunst- en cultuurbeleid hoort aandacht voor kunstmatige intelligentie. AI biedt kansen, maar vraagt ook dringend om regelgeving. Het weinige AI-beleid dat momenteel bestaat, is vooral gericht op nieuwe verdienmodellen. Nederland koopmansland. In verkiezingstijd kwam AI alleen aan bod in relatie tot productiviteitswinst en welvaart.</p> <p>Ook in het coalitieakkoord gaat het vooral om de economische kansen. Er staat: &bdquo;We zijn niet langer alleen een &lsquo;pilotland&rsquo; maar worden ook een &lsquo;opschaalland&rsquo; als het gaat om de ontwikkeling van sleuteltechnologie&euml;n zoals AI.&rdquo; Het gaat niet over de urgente vraag hoe we democratisch grip kunnen krijgen op AI en al helemaal niet over de gevolgen ervan voor kunst en cultuur.</p> <p>Terwijl de overheid gebruik van AI door het bedrijfsleven stimuleert, ontbreekt aandacht voor de schending van auteursrecht door techbedrijven en voor het banenverlies in de creatieve sector.</p> <p>Dat moet anders. Kunstenaars kunnen&nbsp;met hun verbeeldingskracht als geen ander bijdragen aan het nadenken over de gevolgen van AI voor onze samenleving&nbsp;&ndash; dat geldt ook trouwens voor andere transitievraagstukken waar we voor staan.</p> <p>Het nieuw te vormen kabinet moet de schijnwerpers richten op drie zaken:</p> <h3>1.&nbsp; Stop &lsquo;de grote kunstroof&rsquo;</h3> <p>Daarmee bedoel ik niet de diefstal vorig jaar van kroonjuwelen uit het Louvre of van Dacische-sieraden uit het Drents Museum. Ik bedoel het ongebreideld gebruik maken door techbedrijven van het werk van kunstenaars, schrijvers en andere makers. &lsquo;AI = jatwerk&rsquo;, luidt terecht de campagne die de Auteursbond sinds enkele maanden voert. Grote taalmodellen als GPT-5 worden niet getraind op woordenboeken, maar op door auteursrecht beschermde teksten met betekenis. Daar staat geen compensatie tegenover.</p> <p>Om creativiteit te beschermen tegen de gevolgen van generatieve AI is regulering nodig. Ontwikkelaars van AI-modellen zouden geen gebruik meer mogen maken van creatief werk zonder toestemming van de maker. Een systeem van instemming, in plaats van werken met opt-outs. Op deze manier krijgen makers een keuze en kunnen ze gecompenseerd worden voor het gebruik van hun werk.</p> <h3>2. Een transitiefonds voor de creatieve sector</h3> <p>AI leidt daarnaast tot baanverlies in creatieve beroepen: schrijvers, illustratoren, componisten, stemacteurs, filmmakers, vertalers, ontwerpers. Inmiddels ziet bijna &eacute;&eacute;n op de vijf zelfstandige creatieve makers het inkomen teruglopen sinds generatieve AI breed wordt toegepast, zo blijkt uit <a href="https://www.decreatievecoalitie.nl/nieuws/onderzoek-1-op-5-zzpers-inkomen-daalt">onderzoek</a> van de Boekmanstichting en De Creatieve Coalitie.</p> <p>Een vergelijkbaar deel ziet het aantal opdrachten afnemen. Het gaat soms om een inkomensval van duizenden euro&rsquo;s voor toch al niet uitbundig verdienende zzp&rsquo;ers &ndash; zo verdienen beeldend kunstenaars gemiddeld 17.500 euro per jaar.</p> <p>Een transitiefonds voor omscholing of bijscholing is dus hard nodig. Dit zou kunnen worden bekostigd door een AI-heffing in te voeren van, zeg, 5 procent op abonnementen zoals die op ChatGPT Plus.</p> <p>Op andere terreinen is wel aandacht voor compensatie als er sprake is van een gedwongen transitie; als het bijvoorbeeld gaat om de overgang naar een toekomstbestendige landbouw of om de transitie van de vuurwerkbranche in verband met het vuurwerkverbod. Den Haag moet evengoed investeren in de overgang die de kunst- en cultuursector nu moet maken. Niet als rem op vernieuwing door AI, maar als voorwaarde voor eerlijke innovatie.</p> <h3>3. &lsquo;Makers als vernieuwers&rsquo;</h3> <p>Tot slot zou er oog moeten zijn voor de creatieve sector als bron van vernieuwing. Regelingen op het gebied van AI-innovatie zouden opengesteld moeten worden voor creatieve makers. Het zou als pre moeten gelden als consortia die subsidie aanvragen voor innovatieprogramma&rsquo;s, kunstenaars en andere makers betrekken.</p> <p>&bdquo;We koesteren onze cultuur &ndash; van orkesten en musea van wereldklasse tot een bruisende volkscultuur&rdquo;, schrijven de coalitiepartners. Dat zijn welkome warme woorden. Nu nog de bijbehorende investering en een daadkrachtig AI-beleid waarbij de creatieve sector een rol van belang speelt.</p> <p>Alleen zo kan kunst veerkrachtig blijven. En dan zal ze ons blijven verbazen, bij de lurven grijpen, onverwachte werelden intrekken. Vrijhavens van verbeelding vormen, die juist nu zo noodzakelijk zijn.</p> <p><em>*) <a href="https://www.linkedin.com/in/birgit-donker-24b53823/">Birgit Donker</a> is lid van het Algemeen Bestuur <a href="https://www.kunsten92.nl/">Kunsten92</a>, oud-directeur van het <a href="https://www.mondriaanfonds.nl/">Mondriaan Fonds</a> en het <a href="https://nederlandsfotomuseum.nl/">Nederlands Fotomuseum</a> in Rotterdam. Een versie van dit artikel verscheen eerst in NRC.</em></p> <p><em>**) Foto Willem van Walderveen: Jeroen Spitzenberger in Cyrano van Bos Theaterproducties</em></p> <p>&nbsp;</p> En stop de ‘grote kunstroof’ door AI https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/CYRANO8.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2321/betrek-kunst-intensief-bij-ai-opbouw.htmOp een grijze ochtend in februari 2026 overvalt me het nieuws van een test van Mediahuis. De uitgever van NRC, Telegraaf en noordelijke kranten test nieuwsproductie met een keten van AI-agents.https://www.netkwesties.nl:443/2319/ai-machinekamer-nieuws.htmSun, 01 Mar 2026 22:21:00 GMT<p>De <a href="https://www.emerce.nl/nieuws/mediahuis-aiagents-nieuws-schrijven">formulering</a> maakt me klaarwakker. Niet vanwege technologische verbazing &ndash; niemand kijkt nog echt op van AI &ndash; maar het gemak van geopperde vervanging: effici&euml;ntie als redactionele strategie.</p> <p>De vraag die nu bij Mediahuis en ver daarbuiten door redacties echoot is simpel, maar ingrijpend: wat blijft er over van journalistiek als AI de frontlinie van nieuwsproductie overneemt?</p> <h3>Een nieuwe arbeidsmarkt</h3> <p>De discussie over AI in de media gaat niet alleen over ethiek en kwaliteit, maar raakt kernvragen over werk en vaardigheden. Het recente rapport <a href="https://www.mckinsey.com/mgi/our-research/agents-robots-and-us-skill-partnerships-in-the-age-of-ai">Agents, Robots, and Us</a> van het McKinsey Global Institute laat zien hoe ingrijpend agents en robots de economie kunnen be&iuml;nvloeden.</p> <p>In theorie kan ruim de helft van de arbeidsuren geautomatiseerd worden v&oacute;&oacute;r menselijke eindcontrole. In die context zijn nieuwsredacties volgens mij geen uitzondering: taken als eerste verslaggeving, data-extractie, samenvatting van incidenten, of standaard persberichtverwerking zijn precies de routineklussen die AI binnen enkele jaren snel en goedkoop kan uitvoeren.</p> <p>Het gaat meer om verandering dan om verlies van werk. De vaardigheden van journalisten verschuiven naar hogere orde taken: het framen van vragen, het interpreteren van uitkomsten, en het contextualiseren van data - werk dat AI vandaag nog niet goed aankan.&nbsp;</p> <p>Dat is geruststellend, maar de verschuiving is niet zonder pijn. Het dilemma: investeren in AI-tools voor effici&euml;ntie of vasthouden aan traditionele redactiemodellen? Die spanning vormt de achtergrond van het volgende.</p> <h3>Sanering Britse pers</h3> <p>McKinsey&rsquo;s hoge verwachtingen van combinaties van mensen en machines worden allerminst bevestigd door de Britse perssector, die vaak mondiaal vooroploopt. In september 2025 maakte Reach, eigenaar van titels als de Mirror, Express en Star, bekend dat tot <a href="https://www.theguardian.com/business/2025/sep/08/mirror-publisher-jobs-ai-reach-express-star">600 banen op de tocht staan</a>.</p> <p>De uitgever noemt als redenen dalende klikcijfers, opkomst van AI-samenvattingen van zoekdiensten, &eacute;n de noodzaak om te groeien in video, audio en live-nieuwsformaten. Marktverandering en AI komen samen, maar die teneur is niet nieuw.</p> <p>Zo waren ooit regionale titels de aderen van lokale democratie, maar verworden meer en meer tot contentmachines, geconfronteerd met concurrentie van techplatforms en AI-gedreven samenvattingen. Gevolg: minder journalisten &eacute;n minder diversiteit aan stemmen en verslagen.</p> <p>Hetzelfde laken een pak bij The Washington Post. Jeff Bezos was duidelijk in <a href="https://www.businessinsider.com/washington-post-owner-jeff-bezos-gives-first-statement-after-layoffs-2026-2">zijn visie</a>: &quot;The Post heeft een essenti&euml;le journalistieke missie en een buitengewone kans&quot;, schreef Bezos. &quot;Elke dag geven onze lezers ons een routekaart naar succes. De data vertellen ons wat waardevol is en waar we ons op moeten richten.&quot;</p> <h3>Agentic journalism</h3> <p>Het agentic journalism-model dat Mediahuis nu test, is dan logisch. Bert Kok schreef er een <a href="https://www.linkedin.com/pulse/ai-engine-room-how-agents-create-space-signature-bert-kok-mba-qf4cf/">interessante visie</a> over. Tekstproductie en het verzamelen van feiten zijn niet langer exclusief mensenwerk. AI zal persberichten en routine-aankondigingen afhandelen.</p> <p>Voor AI-toepassing wordt de vraag: Hoe blijft journalistieke controle en nuance gewaarborgd in een systeem dat geautomatiseerd is? En hoeveel resteert voor uitgevers om te investeren in veel betekende, diepgravende journalistiek met geheel eigen stijl van de individuele journalist?</p> <h3>Democratische waakzaamheid</h3> <p>Nederlandse uitgevers hebben hun archieven beschikbaar gesteld om het <a href="https://www.tno.nl/en/newsroom/2025/07/large-dataset-news-organizations-dutch">GPT-NL-model te trainen</a>, in de hoop dat auteursrecht en ethiek worden beschermd. Anders dan in bijvoorbeeld Itali&euml; ontbeert Nederland en Europa AI-wetgeving voor media&nbsp;</p> <p>Wel zijn er <a href="https://www.villamedia.nl/artikel/ai-richtlijnen-vangrails-voor-werken-met-kunstmatige-intelligentie">AI-richtlijnen bij grote titels</a> zoals de Volkskrant ANP, NU.nl en De Persgroep ge&euml;nt op transparantie over bronnen en inzet met AI en menselijke eindcontrole. Idem dito bij de Fontys-opleiding Journalistiek met <a href="https://bron.fontys.nl/ai-richtlijnen-in-journalistiek-zelf-blijven-nadenken/">richtlijnen</a>.</p> <p>In de <a href="https://npo.nl/innovatie/nieuws/omroepbrede-uitgangspunten-voor-werken-met-ai">gedeelde uitgangspunten rond AI</a> van de NPO innovatieafdeling van Ezra Eeman valt vooral de taal van balans op. AI biedt kansen &ndash; toegankelijkheid, personalisatie, effectiviteit &ndash; maar betrouwbaarheid, transparantie, veiligheid en menselijke verantwoordelijkheid blijven leidend.</p> <p>Henk van Ess benadrukt dat AI in zijn werk als data- en onderzoeksjournalist geen vervanging is, maar een versneller: <a href="https://gijn.org/resource/guide-detecting-ai-generated-content">een instrument dat helpt</a> om verbanden te leggen in grote datasets en om open source-onderzoeken effici&euml;nter uit te voeren. AI zonder menselijke controle is evenwel journalistiek ondenkbaar.</p> <p>Diezelfde lijn klinkt door bij Laurens Vreekamp, die AI ziet als een <a href="https://www.rnw.media/index.php/news/embracing-the-future-of-journalism">praktisch redactiegereedschap</a> &mdash; bruikbaar voor conceptontwikkeling, analyse, research, vertaling en metadata. De technologie kan ondersteunen, structureren en suggereren, maar de journalist weegt, beslist en is verantwoordelijk. AI is hulpmiddel dat het journalistieke proces verandert, maar niet het journalistieke oordeel.</p> <h3>Tussen mens en machine</h3> <p><a href="https://www.niemanlab.org/2026/02/how-ai-is-transforming-freelance-journalism/">NiemanLab biedt een helder inkijkje</a> hoe generatieve systemen freelance journalistiek herschikt. AI biedt een stille assistent bij research, transcriptie en structurering, die de workflow comprimeert en dus het tempo verhoogt. Tegelijkertijd verschuift het fundament van vertrouwen naar verificatie. De relatie met redacties wijzigt, freelancers moeten inzicht verschaffen in hun werkproces.&nbsp;</p> <p>Dat laatste, veel meer transparantie, treedt ook op tussen media en hun abonnees. Follow the Money en De Correspondent stellen in hun <a href="https://www.ftm.nl/artikelen/follow-the-money-en-de-correspondent-willen-onaf-hankelijker-worden-van-amerikaanse-tech-en-iedereen-mag-meekijken?share=Wfb6hNslFUvwTs4b1C4s5Q2f%2BN2%2BQDejxHrA3A3jSjlii%2Bv9osQqng3ot%2BvWVQ%3D%3D">recente aankondiging</a> &nbsp;over minder afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven dat ze het volledige migratieproces publiek zullen delen, inclusief kosten, keuzes en fouten.</p> <p>Maar hier zie ik een intrigerende blinde vlek. In een uitvoerige opsomming van gebruikte technologie &ndash; van Google Workspace tot Slack en Cloudflare &ndash; ontbreekt een expliciete reflectie op AI-tools. Terwijl juist AI inmiddels diep verweven is met diezelfde infrastructuur. AI is geen afzonderlijke technologie meer; het is een laag bovenop vrijwel alles.</p> <p>Journalistiek balanceert op twee krachten: de belofte van AI om journalistiek productiever, rijker en sneller te maken versus het risico dat newsrooms, economische logica en publieke perceptie meer gestuurd worden door algoritmes dan door redactionele keuzes.</p> <p>De kernvraag is: wie bepaalt hoe de realiteit wordt weergegeven in nieuws, een spiderweb van algoritmes, samenvattingen en AI-agents, of mensen? Hoe behouden we een onafhankelijk, kritisch en divers nieuwslandschap als de tools die ze gebruiken publiekelijk beschikbaar zijn?</p> <h3>Lale G&uuml;l en AI</h3> <p>Lale G&uuml;l deelt dat AI een constant aanwezige &lsquo;partner&rsquo; is voor haar columns voor De Telegraaf: <a href="https://www.rtl.nl/tv/fragmenten/video/b88ccbb0-73ad-435f-b786-da2c6268dead/lale-gul-over-ai-ik-gebruik-het-non-stop">&ldquo;Ik gebruik het non-stop, het is net mijn partner.&rdquo;</a> Dat is eerlijk.&nbsp;</p> <p>G&uuml;l&rsquo;s beeld contrasteert met behoudende posities binnen de journalistiek die uitgaan van AI als gereedschap om met zorg en controle in te zetten. G&uuml;l ziet AI als onmisbare co-creator.</p> <p>Hoever ga je met AI-inzet of optimale efficiency te bereiken zonder afbreuk te doen aan de democratische controle van de pers? Dat wordt de grote vraag van de nabije toekomst.</p> <p>Beeld: Uit de documentaire <a href="https://npo.nl/start/afspelen/lale-gul-ik-leef-mijn-eigen-leven">Lale G&uuml;l - Ik leef mijn eigen leven van BNNvara op NPO Start</a></p> <p>&nbsp;</p> Nog meer efficiency in journalistiek https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Lale Gul.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2319/ai-machinekamer-nieuws.htmGenAI is voor leerlingen wat een ‘babywalker’ voor baby’s is: een hulpmiddel dat je verder helpt, maar tegelijkertijd onmisbare ervaringen ontneemt.https://www.netkwesties.nl:443/2320/chatgpt-is-voor-leerlingen-wat-babywalker.htmSun, 01 Mar 2026 22:25:00 GMT<p>Een &lsquo;babywalker&rsquo; of loopstoel, is een babyzitje met wieltjes en laat de kleine vrij rondrijden. Een nog wankel kind kan er flink tempo mee maken, ook al mist het nog loopvermogen. En daar zit het probleem: Voor de loopontwikkeling van het kind is een &lsquo;babywalker&rsquo; natuurlijk niet goed. Kinderen moeten leren vallen en weer willen opstaan. VeiligheidNL en de Consumentenbond raden het gebruik van een loopstoel ouders <a href="https://www.consumentenbond.nl/uitgelicht/productveiligheid/liever-geen-loopstoel">zelfs ten strengste af</a>. Opgroeien gaat nu eenmaal met weerstand gepaard.</p> <p>De Canadese wetenschapper Catherine Adams <a href="https://www.researchgate.net/publication/308202428_Researching_a_Posthuman_World_Interviews_with_Digital_Objects">schrijft</a> dat digitale systemen zijn geprogrammeerd om weerstand op te heffen. Alles kan zo snel en controleerbaar doorstromen. Het leven wordt gemakkelijker.</p> <p>GenAI beoogt hetzelfde. AI maakt iets mogelijk, maar neemt ook de worsteling weg, net als een &lsquo;babywalker&rsquo;. Reikt AI zinnen op een presenteerblaadje aan, dan verdwijnt de moeite om bij het schrijven te zoeken naar de juiste woorden. Leren kost moeite.</p> <h3><strong>Leren doorgronden</strong></h3> <p>Wat staat scholen te doen? Doen alsof GenAI niet bestaat, is onverstandig &ndash; leerlingen maken er gebruik van. Leerlingen louter leren om effectief AI aan te sturen, te &lsquo;prompten&rsquo;, gaat ook niet helpen: dat is alsof we de wankelende kleintjes uitleggen hoe ze in de loopstoel betere bochtjes kunnen maken.</p> <p>Maar wat dan wel? Ten eerste: help leerlingen GenAI te doorgronden. Geef bijvoorbeeld middelbare scholieren de opdracht drie AI-taalmodellen te vragen of China een democratie is en onderzoek hoe het komt dat de antwoorden verschillen. Laat ze uitzoeken of AI kan helpen om de klimaatproblemen op te lossen, of wordt door AI het probleem juist vergroot?</p> <p>Praat over de rol van AI in hun eigen leven. Ook voor kinderen op de basisschool zijn chatbots gewoon worden. Zo houden scholieren de digitale logica op een afstandje die luidt dat voor elk wissewasje een chatbot nodig is. De focus komt dus te liggen bij het best&uacute;deren van GenAI, niet alleen bij het gebruik.</p> <p>Ten tweede, minstens zo belangrijk, is dat scholen de schermloze ruimte blijven beschermen: de momenten waarop scholieren moeite moeten doen en weerstand tegenkomen. Denk aan taal die je moet veroveren via een dictee uitgesproken door de leraar, aan hout dat zich niet zomaar voegt tijdens een les handvaardigheid, aan de ontdekking van het eigen lichaam tijdens gymnastiek, of aan het groepsgesprek waarin je merkt dat samenleven altijd geven &eacute;n nemen is.</p> <p>Onderwijs kan de wereld tot leven wekken, een wereld die niet met chatbots naar onze hand te zetten is.</p> <p><em>*) <a href="https://www.linkedin.com/in/remcopijpers/">Remco Pijpers</a> is strategisch adviseur ethiek + digitale geletterdheid bij <a href="https://www.kennisnet.nl/">Kennisnet</a>, en <a href="https://www.kennisnet.nl/opinie/onderwijzen-in-tijden-van-ai-het-belang-van-liefdevol-verzet/">publiceert over AI</a></em></p> <p><em>**) Photo by <a href="https://unsplash.com/@enchantedtools?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Enchanted Tools</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/doctor-girl-and-robot-in-a-medical-room-_9vLJxxHrBo?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a> </em></p> <p>&nbsp;</p> Een handig hulpmiddel?https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Kinderen robot enchanted-tools unsplash.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2320/chatgpt-is-voor-leerlingen-wat-babywalker.htmPlatformaanbieders leggen de verantwoordelijkheid voor excessief schermgebruik bij individuen en ouders. Ze beweren dat het trekken van zo veel mogelijk aandacht een legitiem commercieel doel is.https://www.netkwesties.nl:443/2317/sociale-media-zijn-verslavend-schuld.htmSun, 01 Mar 2026 22:12:00 GMT<p>Maar het tij lijkt langzaam te keren rond sociale media. In een<a href="https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3wlpqpe2z4o"> proefproces in Los Angeles</a> worden technologiebedrijven beschuldigd van het cre&euml;ren van &ldquo;verslavingsmachines&rdquo;. Terwijl TikTok en Snapchat al een schikking troffen met de 20-jarige eiser, moest Meta-baas Mark Zuckerberg deze week in de rechtszaal<a href="https://tweakers.net/nieuws/244874/zuckerberg-ontkent-in-rechtszaak-dat-meta-apps-bewust-verslavend-zijn.html"> getuigen</a>.</p> <p>De Europese Commissie deed onlangs een<a href="https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-preliminarily-finds-tiktoks-addictive-design-breach-digital-services-act"> voorlopige uitspraak tegen TikTok</a>, waarin zij stelt dat het ontwerp van de app &ndash; met functies als oneindig scrollen en automatisch afspelen &ndash; in strijd is met de Digital Services Act. Een deskundige<a href="https://www.bbc.co.uk/news/articles/cr7j7n315lmo"> vertelt de BBC</a> dat het probleem niet langer alleen om schadelijke inhoud gaat, maar ook om schadelijk ontwerp.</p> <p>Meta en andere beklaagden betoogden altijd dat hun platforms communicatiemiddelen zijn, geen valstrikken, en dat &ldquo;verslaving&rdquo; een<a href="https://www.theguardian.com/media/2026/feb/08/social-media-lawsuit-addiction"> verkeerde voorstelling</a> is van hoge betrokkenheid.</p> <p>&ldquo;Ik denk dat het belangrijk is om onderscheid te maken tussen klinische verslaving en problematisch gebruik&rdquo;,<a href="https://www.theguardian.com/technology/2026/feb/11/instagram-adam-mosseri-social-media-addiction-trial#:%7E:text=%E2%80%9CI%20think%20it's%20important%20to,addiction%20as%20an%20official%20diagnosis."> verklaarde Adam Mosseri</a>, hoofd van Instagram, voor de rechtbank in Los Angeles. Hij merkte op dat de psychologie sociale-mediaverslaving niet als een offici&euml;le diagnose classificeert.</p> <p>Techgiganten blijven volhouden dat gebruikers en ouders over de middelen beschikken om schermtijd onder controle te houden. Wetenschappelijk onderzoek<a href="https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2025.1579604/full"> toont echter</a> aan dat functies als oneindig scrollen, automatisch afspelen en pushmeldingen zijn ontworpen om de zelfbeheersing van mensen te omzeilen.</p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/zKCafNsmCeM?rel=0" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <h3>&nbsp;</h3> <h3>Automatische hechting</h3> <p>Onderzoek dat ik met collega&rsquo;s deed naar<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14705931251335252"> digitaal consumptiegedrag</a> stelt ter discussie dat overmatig gebruik van sociale media een gebrek aan persoonlijke wilskracht zou zijn. Door interviews met 32 zelfverklaarde overmatige gebruikers en een analyse van online discussies over intensief digitaal gebruik, ontdekten we dat consumenten vaak in een staat van &#39;automatische gehechtheid&#39; geraken</p> <p>Dit gebeurt als de binding met het apparaat puur reflexmatig wordt, omdat bewuste besluitvorming wordt geremd<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14705931251335252"> door het ontwerp</a> van het platform. We ontdekten dat de impuls om deze platforms te gebruiken soms optreedt voordat de gebruiker zelfs maar volledig bij bewustzijn is. Een deelnemer gaf toe: &ldquo;Ik word wakker, ik ben nog niet eens helemaal bij bewustzijn, en ik ben al bezig met dingen op het apparaat.&rdquo;</p> <p>Een andere deelnemer beschreef dit verlies van controle op levendige wijze: &ldquo;Ik merk dat als ik me een beetje verveel, ik gedachteloos de TikTok-]app open ... Mijn duim reikt reflexmatig naar zijn oude plek, zonder dat ik er bewust bij nadenk.&rdquo;</p> <p>Voorstanders van sociale media stellen dat &ldquo;schermverslaving&rdquo; niet te vergelijken is met misbruik van genotsmiddelen. Nieuw<a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11804976/"> neurofysiologisch bewijs</a> suggereert echter dat veelvuldig gebruik van algoritmen de dopamineproductie verandert, waardoor een afhankelijkheid ontstaat die<a href="https://www.cureus.com/articles/304975-social-media-algorithms-and-teen-addiction-neurophysiological-impact-and-ethical-considerations#!/"> analoog is aan middelenverslaving</a>.</p> <h3>Strategie&euml;n van aanbieders</h3> <p>Het argument dat gebruikers<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00380385251388548"> wilskracht moeten tonen</a> weegt niet op tegen de geraffineerde strategie&euml;n die platforms gebruiken om gebruikers betrokken te houden. Deze omvatten:</p> <ol> <li>Het verwijderen van stoptekens. Functies zoals oneindig scrollen, automatisch afspelen en pushmeldingen leiden tot een continue stroom. Zonder natuurlijke eindpunten brengt het ontwerp gebruikers in de &lsquo;automatische piloot&rsquo; modus, waardoor het<a href="https://ojs.weizenbaum-institut.de/index.php/wjds/article/view/5_3_2"> moeilijker wordt</a> om te stoppen.</li> <li>Variabele beloningen. Net als<a href="https://link.springer.com/article/10.1007/s11245-024-10031-0"> bij een gokautomaat</a> leveren algoritmen met tussenpozen onvoorspelbare beloningen, zoals likes en gepersonaliseerde video&#39;s. Deze onvoorspelbaarheid activeert het dopaminesysteem, waardoor een<a href="https://www.cureus.com/articles/304975-social-media-algorithms-and-teen-addiction-neurophysiological-impact-and-ethical-considerations#!/"> dwangmatige cyclus</a> van zoeken en anticipatie ontstaat.</li> <li>Sociale druk. Functies zoals meldingen en tijdelijke story-posts maken gebruik<a href="https://doi.org/10.34669/WI.WJDS/5.3.2"> van psychologische kwetsbaarheid</a>, en veroorzaken angst die voor velen louter wordt verlicht door de app te checken. Strategie&euml;n vanuit<a href="https://www.edpb.europa.eu/system/files/2022-03/edpb_03-2022_guidelines_on_dark_patterns_in_social_media_platform_interfaces_en.pdf"> &#39;emotionele sturing</a>&#39; profiteren van psychologische kwetsbaarheid, zoals de angst om iets te missen. En om gevoelens van<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00380385251388548"> sociale verplichting en schuld</a> op te wekken als ze proberen de verbinding te verbreken.</li> </ol> <h3>Kwetsbaarheid bij kinderen</h3> <p>Steeds meer onderzoek<a href="https://www.hhs.gov/sites/default/files/sg-youth-mental-health-social-media-advisory.pdf"> wijst erop</a> dat &ldquo;variabele beloningsschema&#39;s&rdquo; bijzonder krachtig zijn<a href="https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2799812"> voor kinderen</a>, die een verhoogde<a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11498218/"> gevoeligheid voor beloningen</a> vertonen. Kinderen missen de cognitieve remmen om deze dopamine-lussen te weerstaan, omdat hun<a href="https://www.mdpi.com/2076-3425/15/3/283"> emotionele regulering</a> en controle van impulsen nog in ontwikkeling zijn.</p> <p>De eiseres in de Amerikaanse rechtszaak zegt dat ze op zesjarige leeftijd begon met sociale media en dat haar vroege blootstelling aan de platforms leidde tot een spiraal van verslaving.</p> <p>Advocaten in het Amerikaanse proces hebben gewezen op interne documenten, bekend als &ldquo;Project Myst&rdquo;, waaruit blijkt dat Meta weet dat ouderlijk toezicht niet effectief is. De advocaat van Meta, Paul Schmidt,<a href="https://edition.cnn.com/2026/02/11/tech/instagram-chief-trial-social-media-addiction"> werpt tegen</a> dat de problemen van de eiser voortkomen uit reeds bestaand trauma uit de kindertijd en niet uit het ontwerp van het platform.</p> <p>Het bedrijf heeft lang betoogd dat het ouders<a href="https://www.theguardian.com/technology/2025/oct/24/instagram-facebook-breach-eu-law-content-flagging"> krachtige tools </a>aanreikt en dat het primaire probleem<a href="https://www.theguardian.com/technology/2024/sep/12/parental-controls-facebook-instagram-meta-nick-clegg"> gedragsmatig</a> is, omdat veel ouders deze tools niet gebruiken.</p> <p>In ons onderzoek geven volwassenen (voornamelijk twintigers) aan dat het ondanks hun inspanningen<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14705931251335252"> vrijwel onmogelijk</a> is om gebruik te beperken. Als deze volwassenen niet kunnen voorkomen dat ze reflexmatig apps openen, lijkt het onrealistisch om van een kind te verwachten dat het zich kan beheersen met apps die de menselijke neurofysiologie tarten.</p> <h3>Potenti&euml;le schade</h3> <p>Ons onderzoek en recente studies brengen een breed scala aan potenti&euml;le schade aan het licht, zoals &lsquo;psychologische gevangenschap&rsquo;. Deelnemers aan ons onderzoek beschrijven een<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14705931251335252"> &#39;feedbackloop van pijn en wanhoop&#39;</a>. Gebruikers nemen hun toevlucht tot platforms om aan hun angst te ontsnappen, maar merken dan dat het scrollen hun<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/14705931251335252"> gevoelens van leegte en isolatie</a> alleen maar versterkt.</p> <p>Overmatige blootstelling aan snel veranderende, uitdagende uitingen op het scherm kan de aandachtspanne van de gebruiker<a href="https://theconversation.com/how-smartphones-weaken-attention-spans-in-children-and-adults-218756"> verstoren</a>, waardoor het moeilijker wordt om te concentreren op complexe taken in de echte wereld.</p> <p>Veel gebruikers beschrijven dat ze zich &ldquo;<a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00380385251388548">verslagen</a>&rdquo; voelen door de technologie. De uitholling van autonomie door sociale media leidt er vaak toe dat mensen hun online activiteiten &ndash; zoals te lange sessies &ndash; niet meer in overeenstemming kunnen brengen met hun intenties.</p> <p>Een uitspraak tegen sociale-mediabedrijven in de rechtszaak in Los Angeles, of een gedwongen herontwerp van hun apps in de EU, zou verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor de manier waarop deze platforms in de toekomst worden ge&euml;xploiteerd. Maar aan banden leggen van dit verslavende aanbod is niet eenvoudig in dit tijdperk van eerst gebruiken, dan wetgeving maken. Hierin zijn mensen, wereldwijd en van alle leeftijden, de proefkonijnen.</p> <p><em>*)<a href="https://theconversation.com/profiles/quynh-hoang-2546987"> Quynh Hoang</a> &nbsp;is<a href="https://le.ac.uk/people/quynh-hoang"> universitair docent Marketing and Consumption</a> aan de faculteit Marketing and Strategy aan de University of Leicester. Het oorspronkelijke artikel verscheen in het Engels bij<a href="https://theconversation.com/is-social-media-addictive-how-it-keeps-you-clicking-and-the-harms-it-can-cause-276022"> The Conversation</a>.&nbsp;</em></p> <p>&nbsp;</p> Blijven klikken en scrollenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Telefoonverslaving becca-tapert-QofjUnxy9LY-unsplash.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2317/sociale-media-zijn-verslavend-schuld.htmDe ruimhartigheid van Volkskrant Magazine met commercie versus de schraperige dienst Fluister. Marketing heerst.https://www.netkwesties.nl:443/2316/volkskrant-kritiseert-eigen-magazine.htmSun, 01 Mar 2026 22:13:00 GMT<p style="margin-bottom:11px">DPG Media van <a href="https://www.netkwesties.nl/1950/van-thillo-over-zijn-biografie-vond-vreselijk.htm">Christian van Thillo</a> is een grootmacht in de Benelux, zeker na de <a href="https://www.netkwesties.nl/2104/gratis-zelfstandig-rtl-nieuws-redden.htm">overname van RTL Nederland</a>. De uitgever neemt het daarmee op tegen Big Tech, en krijgt daarvoor veel steun in de redactionele kolommen van zijn uitgaven. Ondertussen wordt DPG Media <a href="https://www.netkwesties.nl/2101/pas-met-dpg-niet-onze-eigen-google-meta.htm">volgens Thomas Bruning</a> van journalistenbond NVJ zelf een oncontroleerbare macht, onder meer <a href="https://www.netkwesties.nl/2004/big-brother-award-voor-dpg-media-als.htm">dankzij data</a>.</p> <p>De magazines van de kranten op zaterdag mikken op extra reclame-inkomsten. Ze moeten bijvoorbeeld aantrekkelijker worden voor jongere doelgroepen omdat abonneebestanden verouderen. Zo zet <a href="https://www.netkwesties.nl/2308/christenen-trouw-geschokt-door-masturberen.htm">Trouw in op seks</a>.</p> <p>Maar lucratiever is het richten van de tijdschriften op het consumeren van de abonnees. Dat is het best zichtbaar bij het maandelijkse NRC Magazine waar op de <a href="https://adverteren.nrc.nl/onze-media/nrc-magazine/">doelgroep voor adverteerders</a> volgens uitgever Mediahuis de combinatie &ldquo;kwaliteitsbewust, cultureel betrokken en financieel daadkrachtig&rdquo; van toepassing is. De inhoud is gericht op reclame-inkomsten: &ldquo;Iedere editie heeft een inspirerend thema passend bij de interesses van de lezer en adverteerder.&rdquo;</p> <p>Dat trekt reclame voor de duurste auto&rsquo;s, horloges, kleding en parfum. De lezers zijn behalve gefortuneerd cultureel ge&iuml;nteresseerd. Het NRC Magazine presenteert zich als inclusief en divers. De fraai luxeproducten vallen in de brievenbus van de oprijlaan gelardeerd met de gekleurde columnisten Soortkill en Raoul de Jong. Het past bij het inhoudelijke D66-profiel van NRC, iets met vullen en lullen.</p> <h3>Priv&eacute; voor intellectuelen</h3> <p>Bij AD en regionale kranten van DPG Media is de commercie wat opzichtiger aanwezig, wat minder opvallend bij Volkskrant Magazine. Rubrieken zijn gericht op het consumeren. De wekelijkse bijlage is nooit een hoogstaand tijdschrift geworden maar leunt op het &lsquo;openharige interview&rsquo; met een celebrity uit de Volkskrant-bubbel, een Priv&eacute; en Story voor intellectuelen. Dat wordt gekoppeld aan toegankelijke rubrieken over koken en zo, plus soms diepgang over onderwerpen als liefde, ziekte en sterven benevens de fantastische column van bejaardenhulp Thomas van der Meer.</p> <p>De lezers van Volkskrant Magazine zijn minder rijk dan die van NRC, maar hebben wel geld te besteden. &ldquo;Het Volkskrant Magazine is de zaterdagbijlage, boordevol persoonlijke verhalen, fotografie, columns en rapportages over een verscheidenheid aan onderwerpen waaronder koken, mode, interieur &amp; wonen, reizen, cultuur en liefde&rdquo;, aldus <a href="https://onemedia.nl/adverteren-volkskrant/#wat-is-de-doelgroep-de-volkskrant">Mediabureau One</a>. De kop:</p> <p><img src="" /></p> <p>Nu worden met de inkomsten van reclame, al dan niet luxe, de dure delen van de journalistiek betaald, zoals de broodnodige diepgravende onderzoeken. Zo blijft een &ldquo;invloedrijke en kapitaalkrachtige&rdquo; elite in stand, vanuit een SP-oogpunt.</p> <p>Maar zo heet dat dan altijd: redactie en commercie zijn strikt gescheiden. Inhoudelijk is dat doorgaans zo, maar voor de selectie van onderwerpen voor binding van lezers aan artikelen en reclame al minder. Soms loopt het inhoudelijk in de gaten, en de spuigaten uit. Volkskrant-columnist Bert Wagendorp <a href="https://www.volkskrant.nl/columns-van-de-dag/jenning-de-boo-zoekt-een-gruwelijk-horlogemerk-dat-hem-wil-sponsoren-en-hij-wil-ook-graag-een-vette-motor~b4f3cda3/">bond de kat de bel aan</a>:</p> <p>&ldquo;Een week eerder had Kjeld Nuis, ook een schaatser, als Gids van de Week in Volkskrant Magazine al laten weten dat hij de lezers een Ducati Streetfighter V4 S adviseerde. Als koffiezetapparaat raadde hij een custom-made La Marzocco GS3 aan, liefst matzwart gepoedercoat met zijpanelen van tropisch hardhout en een paar gouden accenten.&nbsp; Ik ben meteen gaan sparen, want ik moet dergelijke apparaten gewoon kopen en krijg ze niet, zoals Kjeld, van een sponsor in ruil voor free publicity in de Volkskrant.&rdquo;</p> <p>Dat merkt de alerte Ombudsvrouw van de Volkskrant op, Loes Reijmer, die wat <a href="https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/hoort-de-gesponsorde-koffiemachine-van-kjeld-nuis-thuis-in-de-rubriek-onze-gids-dit-weekeinde~b30e12ff/">onderzoek deed</a>: &ldquo;Ik herlas vijftien willekeurig gekozen gidsen van afgelopen jaar. In acht daarvan tipten ge&iuml;nterviewden iets waarbij ze een commercieel belang hadden.&rdquo; En ze verklaart waarom er &ldquo;geregeld restaurants van vrienden opduiken, of andere tips uit de entourage van de bekendheid. Heel erg is dat niet, want het vertelt iets over het leven dat ze leiden.&rdquo;</p> <p>Essenti&euml;ler kritiek op selectie van onderwerpen en personen kwam niet aan bod en werd gedimd vanuit een mail van een lezer die het belang van de ge&iuml;nterviewde benadrukte, niet dat van de lezer: &ldquo;Ik begrijp heel goed dat mensen zich graag laten interviewen als zij daar een direct belang bij hebben, zoals bij een nieuw boek, een nieuw theaterstuk en een nieuw tv-programma...Op zich is daar niets mis mee.&rdquo;</p> <h3>Gratis Fluister</h3> <p>Kritiek van binnenuit op DPG Media zal er meer komen. Zo was de vraag hoe de favoriete AD-journaliste van uitgever Christian van Thillo, Angela de Jong, in haar tv-recensies voortaan inhoudelijk zou omgaan met het door haar jarenlang bekritiseerde RTL. Maar ze stopte als tv-recensent, want verkeert inmiddels in de gelukkige omstandigheid <a href="https://www.ad.nl/dossier/column-angela-de-jong~d99c35e7e-4593-41d9-999d-656f348445c6/">overal verstand</a> van te hebben. De Jong is overigens de best gelezen columnist van Volkskrant-lezers buiten hun eigen titel.</p> <p>Ik kan niet alles boekstaven, maar de Volkskrant-column van begaafd stilist Frank Heinen in de krant van vrijdag 20 februari 2026 viel op. Hij neemt de luisterboekendienst Fluister op de korrel, die abonnees van DPG-titels als de Volkskrant gratis een jaar lang kunnen genieten in de hoop dat ze blijven hangen als betalend abonnee.</p> <p>&nbsp;&ldquo;Het bedrijf reikt ook een prijs uit aan de schrijver van het beste luisterboek van het jaar. Superlief. In 2025 ging die prijs naar Lieke Marsman, die even en plein public berekende wat ze had verdiend met de ruim 500 duizend minuten dat mensen naar haar laatste boek hadden geluisterd. 200 euro.&rdquo;</p> <p>Ook de uitgever hield er niet meer aan over. Heinen: &ldquo;Ergens in de luisterboekenketen bevindt zich kennelijk een kolossale strijkstok die wordt gehanteerd door mensen die nog nooit iets hebben geschreven dat g&eacute;&eacute;n businessplan is.&rdquo;</p> <p>Heijnen citeerde vervolgens een protest van de Auteursbond met &ldquo;een wereld waarin big tech pakt wat het pakken kan&rdquo;.</p> <p>Eigen uitgever DPG Media is de exploitant van Fluister. Het kan zijn dat de koppeling aan &lsquo;big tech&rsquo; een vergissing is. Of dat DPG Media inmiddels gezien haar verdienmodellen en politieke invloed als big tech wordt gezien.</p> <p><em>*) Beeld: Ducati.com</em></p> Marketing van DPG Mediahttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Kjeld nuis.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2316/volkskrant-kritiseert-eigen-magazine.htmDigitalisering wordt alom aangeprezen, maar 4,5 miljoen Nederlanders lopen aan tegen hobbels op die digitale snelweg.https://www.netkwesties.nl:443/2315/digitale-vooruitgang-niet-voor-iedereen.htmSun, 01 Mar 2026 22:14:00 GMT<p>Over de keuze voor een staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit bij het ministerie van Economische Zaken zei Rob Jetten: &ldquo;Belangrijk vinden we het op &eacute;&eacute;n plek samen te brengen. En daar komt dus ook alles bij kijken: digitale veiligheid en de enorme kansen die digitalisering biedt voor de Nederlandse economie en samenleving.&rdquo;</p> <p>Onze aankomende minister-president spreekt enthousiast over &lsquo;digitale kansen&rsquo;, maar doet weinig aan de sociale voorwaarden om die eerlijk te verdelen of aan de risico&rsquo;s als dat niet gebeurt. De nadruk op digitaal burgerschap en zelfredzaamheid camoufleert bestaande ongelijkheid eerder dan die te verkleinen.</p> <p>Beleidsstukken behandelen digitalisering als een technologisch-economisch dossier, terwijl het in werkelijkheid een sociale herordening is: ze bepaalt wie toegang krijgt tot zorg, onderwijs, werk, overheidsdiensten en informatie. Dat zijn geen neutrale verschuivingen, maar politieke keuzes over wie mee kan doen en wie barri&egrave;res ervaart.</p> <h3>Digitaal hoeft niet perse</h3> <p>Toegegeven, in het coalitieakkoord is aandacht voor toegankelijkheid: &ldquo;Overheidsdiensten worden toegankelijk en begrijpelijk ontworpen voor iedereen, inclusief mensen met een beperking. We zorgen voor voldoende telefonische en fysieke loketten.&rdquo;</p> <p>Een nobel streven, maar in een samenleving waarin digitalisering de norm is, zijn extra loketten slechts symptoombestrijding: je organiseert hulp voor mensen die vastlopen in systemen die je zelf steeds complexer maakt. Zolang het ontwerp niet fundamenteel inclusiever wordt, blijf je hulp stapelen op problemen die je zelf veroorzaakt.</p> <p>De politieke verleiding is om digitalisering te presenteren als onvermijdelijke vooruitgang. Maar niets aan de inrichting van een digitale samenleving is vanzelfsprekend. Het zijn keuzes: over ontwerp, taal, tempo en toegankelijkheid. Misschien is een volwassen digitale strategie niet dat alles digitaal m&oacute;&eacute;t, maar dat niemand digitaal h&oacute;&eacute;ft te zijn om volwaardig burger te blijven.</p> <h3>Geen eerlijke strijd</h3> <p>Coalitiepartners praten over kansen, maar in de praktijk worden die anders ervaren. Burgers moeten zichzelf voortdurend digitaal bijspijkeren: online bankieren, DigiD gebruiken, formulieren invullen, declaraties indienen. Die druk om jezelf steeds te &lsquo;verbeteren&rsquo; leidt niet vanzelf tot inclusie, maar juist tot afhaken.</p> <p>Wie digitalisering alleen als economische kans ziet, kijkt naar markten en infrastructuur. Wie naar de sociale gevolgen kijkt, ziet een samenleving waarin toegang steeds vaker afhankelijk is van taalvaardigheid, zelfredzaamheid en steun van anderen. Daar ligt de kern van sociaal-digitale ongelijkheid. Niet iedereen start vanaf dezelfde positie.</p> <p>Een deel van de bevolking worstelt met lezen en schrijven, met bureaucratische taal, met formulieren en met digitale interfaces die zijn ontworpen voor mensen met digitale vaardigheden. Voor hen is digitalisering geen gemak, maar een extra laag complexiteit boven op een toch al kwetsbare positie. Wanneer beleid inzet op &lsquo;digitaal tenzij&rsquo; of &lsquo;online als standaard&rsquo;, verschuift de verantwoordelijkheid naar het individu.</p> <h3>Verdelingsvraagstuk</h3> <p>In de praktijk vergroot dat de ongelijkheid. Wie niet kan volgen ervaart schaamte, afhankelijkheid en soms vermijding. De vraag is dan niet of het systeem inclusief is, maar voor wie we eigenlijk innoveren. Digitale inclusie wordt gepresenteerd als norm, bijna als morele plicht, alsof een goede burger per definitie digitaal vaardig is.</p> <p>Een rechtvaardiger benadering ziet digitalisering niet als eindpunt, maar als middel. Het vertrekpunt is dan de leefwereld van mensen. Welke ondersteuning is er? Op wie kun je terugvallen? Zijn diensten begrijpelijk geformuleerd? Bestaan er volwaardige offline-alternatieven? Worden publieke voorzieningen zo ontworpen dat ook mensen met beperkte taalvaardigheid ze kunnen gebruiken?</p> <p>De politiek van digitale kansen is uiteindelijk een verdelingsvraagstuk. Wie investeert in glasvezel en AI maar niet in sociale infrastructuur, verdeelt kansen ongelijk. Bibliotheken, buurtcentra, laagdrempelige loketten en menselijke tussenpersonen zijn niet iets van vroeger, maar voorwaarden voor een rechtvaardige digitale samenleving.</p> <p>Een samenleving die economisch floreert maar sociaal selecteert, noemt zichzelf modern, maar organiseert ongelijkheid in een nieuw jasje. Digitalisering zou een uitnodiging moeten zijn, geen dwangbuis.</p> <p><em>*) <a href="https://www.linkedin.com/in/alexander-smit-1010101/">Alexander Smit</a> is <a href="https://www.rug.nl/staff/a.p.smit/">onderzoeker en docent</a>, Rijksuniversiteit Groningen. <a href="https://www.rudyvanbelkom.nl/">Rudy van Belkom</a> is directeur van de Stichting Toekomstbeeld der Techniek (<a href="https://stt.nl/">STT</a>). Een versie van dit&nbsp; artikel verscheen eerder <a href="https://www.trouw.nl/opinie/opinie-digitale-vooruitgang-niet-voor-iedereen~ba69ceef/">bij Trouw</a>.</em></p> <p><em>**) Photo by <a href="https://unsplash.com/@alvinbcd?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Alvin David</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-man-sitting-on-a-bench-playing-an-accordion-kLO8g2DOgno?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></em></p> Niets aan de inrichting digitale samenleving is vanzelfsprekendhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Blinde muzikant alvin-david.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2315/digitale-vooruitgang-niet-voor-iedereen.htmOphef, Ophef &amp; Ophef. Maar een onthulling over AVG-schending van De Telegraaf wordt niet opgepakt door activisten. Iets met links en rechts?https://www.netkwesties.nl:443/2314/stiekeme-fingerprinting-bij-bol-en-banken.htmSun, 01 Mar 2026 12:11:00 GMT<p><strong>Stiekeme fingerprinting bij Bol.com en Rabo</strong></p> <p>Aardig <a href="https://www.telegraaf.nl/lifestyle/tech/grove-privacyschending-door-tiental-webwinkels-als-bol-zalando-en-wehkamp-alles-gevolgd-zonder-toestemming/133165492.html">onderzoek van Rosanne De Jong voor De Telegraaf</a>: winkels als Bol.com, Vinted, Zalando, Ikea, AliExpress, Amazon, De Bijenkorf, Marktplaats, Wehkamp, H&amp;M, maar ook bij de sites van banken Rabobank en ABN Amro doen aan &rsquo;browser fingerprinting&rsquo; van bezoekers nog voordat ze cookies hebben geaccepteerd of geweigerd. Zelfs in incognitomodus wordt op deze wijze de AVG overtreden.</p> <p>Met de digitale vingerafdruk worden schermresolutie, lettertype, besturingssysteem, taal, locatie en andere browserinstellingen verwerkt, waarmee de bezoeker een volgende keer te identificeren is.</p> <p>Partijen bevestigen dit, maar stellen dat fingerprinting-technologie die wordt ingezet voor fraudepreventie en -bestrijding, en niet voor tracking of voor advertentiedoeleinden, een &lsquo;gerechtvaardigd belang&rsquo; dienen. Dan mag het wel van de AVG. Rabobank en&nbsp; ABN Amro zeggen dat ze met fingerprinting proberen om bots te weren.</p> <p><strong>Brenno over alternatief voor DigiD</strong></p> <p>In een artikel van<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/17/er-is-veel-te-doen-over-de-amerikaanse-overname-van-digid-maar-is-het-systeem-straks-niet-overbodig-a4920542"> Marloes Koning in NRC</a> wordt de invloed van de Amerikaanse overname van DigiD gerelativeerd aan de hand van<a href="https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D03080"> inbreng van Brenno de Winter</a> en van<a href="https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D02153"> hoogleraar Paul Timmers (Leuven</a>). Immers, DigiD wordt overbodig met de introductie van de &lsquo;identiteitswallet&rsquo;.</p> <p>&nbsp;Iedere EU-lidstaat moet zijn burgers per 2027 een &lsquo;wallet&rsquo; aanbieden, een kluis op de telefoon, voor belangrijke gegevens om die te delen met instanties en bedrijven in heel Europa. Niet enkel bsn, zoals met DigiD, maar nog veel meer.</p> <p>Ook buitenlandse online platformen moeten die accepteren. Bart Jacobs, hoogleraar aan Radboud, noemt de wallets &ldquo;een pronkstuk voor de Europese digitale autonomie&rdquo;, omdat ze de macht van die bedrijven kunnen helpen verkleinen als die niet meer zelf onder de naam van personen data verwerken. Hij is belanghebbende met<a href="https://yivi.app/"> Yivi</a> (voorheen Irma), een kluisje dat is getest in EU-projecten en al in gebruik bij de gemeente Nijmegen als alternatief voor DigiD.</p> <p>Maar het ministerie van Binnenlandse Zaken haalt de Europese deadline van eind 2026 niet en is op z&rsquo;n vroegst in 2028 klaar. Dat moet sneller kunnen volgens De Winter. Echter, Nederlanders mogen ook andere apps gebruiken als die eerder klaar zijn, maar overheden zouden die dan moeten accepteren, zoals Nijmegen met Yivi.</p> <p><strong>Nog even ophef over Odido, zinloze Kamervragen?</strong></p> <p>Telecombedrijf Odido, dat begin deze maand werd getroffen door een datalek, bewaart persoonsgegevens van voormalige klanten langer dan het zelf zegt.<a href="https://fd.nl/bedrijfsleven/1586712/odido-bewaart-klantgegevens-langer-dan-afgesproken-blijkt-na-datalek"> Het Financieele Dagblad</a> meldt dat klanten die jaren geleden overstapten, nu mail hebben gekregen dat hun gegevens zijn buitgemaakt.</p> <p>&ldquo;Odido zegt in zijn privacystatement dat gegevens worden bewaard tot maximaal twee jaar na het einde van het contract. Odido kan tegenover het FD niet zeggen hoeveel oud-klanten bericht hebben gehad. Het bedrijf zegt meer tijd nodig te hebben om uit te zoeken waarom gegevens langer dan twee jaar worden bewaard.&rdquo;</p> <p>Ik kreeg ook een mail terwijl ik geen klant meer ben bij Odido (Ben), maar de overstap was anderhalf jaar geleden. <a href="https://www.linkedin.com/posts/jeroenterstegge_odido-overschrijdt-eigen-termijn-bewaren-activity-7429468235701313538-ErSy">Volgens Jeroen Terstegge</a> klopt de berichtgeving niet (helemaal): Odido geeft in de privacyverklaring redenen aan om persoonsgegevens eventueel langer dan twee jaar te bewaren. Waarop kritiek komt.</p> <p>Guido van Nispen schreef vorige week<a href="https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7428723638335385600/"> op Netkwesties</a> (en<a href="https://www.linkedin.com/posts/peterolsthoorn_stuitend-bagatelliserend-taalgebruik-van-activity-7428707415258329088-rt_y"> op LinkedIn</a>) dat Odido en andere partijen die data lekken bagatelliserend taalgebruik toepassen om ophef te voorkomen. Michiel Buitelaar ging ertegenin. Hij meent dat schade meevalt.</p> <p>De AP wordt overspoeld door meldingen van het datalek en zegt die niet langer nodig te hebben. En de &lsquo;effuh vanguh&rsquo; massaclaim dan? Die is er wel, maar die <a href="https://www.nu.nl/economie/6386773/oplichting-rond-odido-datalek-nepwebsite-vraagt-50-euro-per-claim.html">is nep</a>: mensen mogen 50 euro storten. Zijn ze die kwijt, lekker dan.</p> <p>En een serieuze claim? Erg kansrijk <a href="https://tweakers.net/reviews/14390/hoe-kansrijk-is-een-schadeclaim-na-het-datalek-bij-odido.html">is die niet</a> want het wachten is nog op Europese jurisprudentie over het claimen van immateri&euml;le schade.</p> <p>Odido beantwoordt vooralsnog geen vragen van me. Is de doofpot nabij? Nog niet: in de Tweede Kamer zijn <a href="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kv-tk-2026Z03387.html">vragen</a> aan demissionair minister Vincent Karremans van Economische Zaken en de Staatssecretaris van BZK gesteld door D66-Kamerleden El Boujdaini en Schoonis. Dat lezende vraag ik me af: wat willen jullie nu? Is dit geen uiting van volslagen machteloosheid?</p> <p>Dan De Speld: <a href="https://speld.nl/2026/02/17/slimme-jongeren-nemen-massaal-nieuw-telefoonnummer-na-odido-hack/">Slimme jongeren nemen massaal nieuw telefoonnummer na Odido-hack</a></p> <p><strong>Anonimiteit ICE-agenten schenden</strong></p> <p>Bureau Buitenland van NPOradio 1 en VPRO bood<a href="https://www.nporadio1.nl/nieuws/bureau-buitenland/f5c1a698-3845-4c6a-aa1b-72f7565eccb6/de-man-die-ice-agenten-ontmaskert-vanuit-nederland"> een reportage</a> over de Ierse activist Dominick Skinner (31) die vanuit Amsterdam letterlijk agenten van de Amerikaanse immigratiedienst ICI ontmaskert via zijn website <a href="https://icelist.is/">ICEList</a>. In NRC schreef Indy Scholtens er een<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/14/icelist-ontmaskert-agenten-van-trumps-immigratiepolitie-vanuit-amsterdam-a4920321#/krant/2026/02/17/"> boeiend artikel</a> over.</p> <p>Door middel van open source intelligence (osint) en aanvullende AI-technieken identificeert hij samen met honderden vrijwilligers ICE-agenten die betrokken zijn bij invallen, schietpartijen en uitzettingen.&nbsp;</p> <p>Skinner begon de ICEList in juni 2025 nadat minister Kristi Noem (Binnenlandse Veiligheid) had gedreigd dat iedereen die een ICE-agent online zou identificeren, vervolgd zou worden. &ldquo;Ik maakte er een screenshot van, plaatste het online en zei dat ik niet in de Verenigde Staten was&hellip; Ik zei dat mensen screenshots van [ICE-agenten] moesten maken en naar me toe moeten sturen.&rdquo; Zijn inbox stroomde vol. Skinner voegde ICEList toe aan zijn nieuwsplatform <a href="https://www.crustnews.com/about">The Crustian Daily</a>.&nbsp;</p> <p><strong>Vordering voor ICE-criticasters</strong></p> <p>Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid in Washington stuurde Google, Meta, Reddit en chatplatform Discord honderden dagvaardingen voor informatie over gebruikers die immigratiepolitie ICE volgen en bekritiseren. Dat<a href="https://www.nytimes.com/2026/02/13/technology/dhs-anti-ice-social-media.html"> bericht The New York Times</a>, en ook Bloomberg.</p> <p>De regering kan dit soort dagvaardingen versturen zonder toestemming van een rechter, zoals bij juridische dagvaardingen verplicht is. Techbedrijven zijn niet verplicht gehoor te geven aan administratieve dagvaardingen.</p> <p><a href="https://theintercept.com/2026/02/10/google-ice-subpoena-student-journalist/">The Intercept ontdekte</a> dat Google echter na zo&rsquo;n dagvaarding alle gegevens van de Britse student en journalist Amandla Thomas-Johnson verstrekte, zonder hem daarvan op de hoogte te stellen.</p> <p>Volkskrant bericht dat Google in de eerste helft van 2025 bijna 30.000 dagvaardingen van de Amerikaanse overheid ontving, 15 procent meer dan de zes maanden daarvoor. Meta ontving er in die periode ruim 80.000, een stijging van 9 procent.&nbsp; Reddit kreeg er 1.200. De bedrijven maken in hun cijfers geen onderscheid in administratieve en juridische dagvaardingen. Meta en Google stellen aan 90 procent van de verzoeken te voldoen.</p> <p><strong>Starmer gispt platforms</strong></p> <p>Deepfake-naaktfoto&#39;s en wraakporno moeten binnen 48 uur na melding worden verwijderd, anders lopen technologiebedrijven het risico in het Verenigd Koninkrijk te worden geblokkeerd. Dat zegt de Britse premier<a href="https://www.theguardian.com/society/2026/feb/18/tech-firms-must-remove-revenge-porn-in-48-hours-or-risk-being-blocked-says-starmer"> Keir Starmer tegen The Guardian</a>. Hij spreekt van een &ldquo;nationale noodsituatie&hellip;De last van het aanpakken van misbruik mag niet langer op de slachtoffers rusten. Die last moet rusten op de daders en op de bedrijven die het misbruik mogelijk maken.&rdquo;</p> <p>Bedrijven kunnen miljoenenboetes krijgen of zelfs volledig worden geblokkeerd als ze toestaan dat de beelden worden verspreid of opnieuw worden gepost nadat slachtoffers hiervan melding hebben gemaakt.</p> <p>Er zullen wetswijzigingen volgen, ook om AI-chatbots zoals Grok van Elon Musk te reguleren. Grok bleek vaardig te zijn om beelden van geklede vrouwen om te zetten in bikini-, naakt- en seksbeelden.</p> <p><strong>X gecontroleerd voor Hongaarse verkiezingen</strong></p> <p>X moet onderzoekers toegang geven tot gegevens rond de verkiezingen in Hongarije op 12 april 2026. Dit heeft het hof van beroep in Berlijn bepaald. De beslissing wordt gezien als een mijlpaal in de uitvoering van de Digital Services Act van de EU.</p> <p>Volgens die wet zijn grote platforms als X verplicht onderzoekers toegang te geven tot gegevens om desinformatie, haatzaaien en (verkiezings)manipulatie te monitoren. X moet informatie delen over bijvoorbeeld het bereik van, en reacties op berichten rond de aanstaande Hongaarse parlementsverkiezingen.</p> <p>Een lagere rechtbank oordeelde eerder dat de rechtsmacht in Ierland lag, waar X zijn Europese hoofdkantoor heeft. Het hof in Berlijn bepaalde echter dat Duitse rechtbanken ook kunnen optreden bij een lokaal probleem. Het onderzoek wordt gedaan vanuit Duitsland.</p> <p><strong>Heerlijk: &#39;pig butchering&#39;</strong></p> <p>Van weinig misdaad geniet ik zozeer als van een handig opgezette fraude met een privacy-inbreuk. De combinatie van dating- en financi&euml;le fraude kreeg de naam<a href="https://veiliginternetten.nl/wat-is-pig-butchering/"> pig butchering</a>&#39;, afgelopen weken weer in het nieuws.</p> <p>De oplichter, meestal in de vorm van een succesvolle zakenman of aantrekkelijke rijke vrouw, verleidt een potentieel slachtoffer via een dating-app en begint na het winnen van vertrouwen (oftewel schermverliefdheid) met het overhalen om te gaan investeren in crypto. Eind van het liedje: Privacy en geld foetsie, en een liefdesillusie armer. Deze fraudevorm neemt toe, heerlijk, heerlijk.</p> <p>Er is trouwens prachtige docu over geld, liefde en dating, rakend aan &lsquo;pitch butchering&rsquo;:<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/The_Tinder_Swindler"> The Tinder Swindler</a>: de Isra&euml;lische oplichter Simon Leviev (geboren als Shimon Hayut) gebruikt Tinder om vrouwen emotioneel te manipuleren om zijn luxueuze levensstijl financieel te ondersteunen. Tot een Nederlandse vrouw (<a href="https://www.rtl.nl/rubrieken/rtl-boulevard/artikel/5286083/ayleen-charlotte-tinder-swindler">Ayleen</a>) hem bij de ballen neemt, ze<a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/feb/10/tinder-swindler-women-online-dating-netflix"> verdient een standbeeld</a> voor betoonde moed. Hier een<a href="https://www.youtube.com/watch?v=cJ8NE5plQ-U"> Brits interview</a> met andere slachtoffers.</p> <p><strong>Marktplaats is verantwoordelijk voor verwerking advertenties</strong></p> <p>In de zaak<a href="https://infocuria.curia.europa.eu/tabs/document?source=document&amp;text&amp;docid=306764&amp;pageIndex=0&amp;doclang=EN&amp;mode=req&amp;dir&amp;occ=first&amp;part=1&amp;cid=14988339"> Russmedia (C 492/23)</a>,&nbsp; heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) op 2 december 2025 geoordeeld dat de exploitant van een online marktplaats moet worden aangemerkt als verwerkingsverantwoordelijke in de zin van de AVG, voor persoonsgegevens in advertenties die door gebruikers op het platform worden geplaatst.</p> <p>Het Hof oordeelt dat de exploitant en de adverteerder als gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken optreden wanneer de exploitant invloed uitoefent op het doel van de verwerking door het platform beschikbaar te stellen en commercieel te exploiteren. De exploitant moet v&oacute;&oacute;r de publicatie maatregelen nemen om advertenties met bijzondere persoonsgegevens te identificeren, te verifi&euml;ren of de adverteerder de betrokkene is, en de publicatie te weigeren indien de betrokkene geen uitdrukkelijke toestemming heeft gegeven.</p> <p>Het Hof van Justitie benadrukt dat exploitanten zich bij een schending van deze verplichtingen niet kunnen beroepen op de vrijstellingen voor hostingdiensten (momenteel vastgelegd in de DSA).</p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 8, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/zON 164 20240720.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2314/stiekeme-fingerprinting-bij-bol-en-banken.htmIn het Noodpakket van de Nederlandse overheid is er helaas geen plaats voor ingeruimd. Maar het is wel van levensbelang: blijven communiceren met telefoons als er geen internet meer voorhanden is, maar wel Bluetooth.https://www.netkwesties.nl:443/2313/bitchat-voor-onderlinge-communicatie.htmSun, 01 Mar 2026 12:11:00 GMT<p><a href="https://bitchat.free/">BitChat</a> een experimentele, gedecentraliseerde chat-app ontwikkeld door<a href="https://x.com/jack/status/1941989435962212728"> Twitter-oprichter Jack Dorsey</a>. Het maakt gebruik van Bluetooth-netwerken om berichten te versturen zonder internet, wifi of mobiel netwerk. De app is gericht op censuurvrije communicatie tijdens bijvoorbeeld stroomstoringen, protesten of in afgelegen gebieden.</p> <p>Zo werd BitChat recent intensief<a href="https://www.reuters.com/business/media-telecom/ugandans-iranians-turn-dorseys-messaging-app-bitchat-web-crackdowns-2026-01-14/"> gebruikt in Iran</a> toen het regime het internet afsloot om de massale protesten in de wielen te rijden. In korte tijd werd het programma<a href="https://forklog.com/en/bitchat-downloads-surge-by-400000-amid-iran-protests/"> 400.000 keer</a> gedownload</p> <p>Belangrijkste kenmerken van Bitchat, vanuit het<a href="https://github.com/permissionlesstech/bitchat/blob/main/WHITEPAPER.md"> uitgebreide witboek</a>:</p> <ul> <li>Geen internet nodig: Berichten worden via Bluetooth rechtstreeks van toestel naar toestel gestuurd (peer-to-peer) binnen een bereik van ruim 30 meter, uit breiden tot honderden meters of kilometers bij meer gebruikers.</li> <li>Mesh-netwerk: Toestellen fungeren als knooppunten die berichten via Bluetooth doorsturen naar andere gebruikers, waardoor het bereik wordt vergroot zonder centrale server.</li> <li>Privacy en veiligheid: De app vereist geen telefoonnummer of accountregistratie. Berichten zijn versleuteld.</li> <li>Ontwikkeling: Het project is open-source en beschikbaar via<a href="https://github.com/permissionlesstech/bitchat"> GitHub</a>.&nbsp;</li> </ul> <p>BitChat is een alternatief voor Signal en WhatsApp, vooral in situaties waar de overheid het internet platlegt of benodigde infrastructuur verstoord raakt of niet beschikbaar is. Het functioneert als een ad-hoc communicatienetwerk dat gebaseerd is op de fysieke nabijheid van gebruikers.&nbsp;</p> <p>BitChat is bovenal nuttig in noodsituaties en wanneer normale netwerken niet beschikbaar zijn. Bijvoorbeeld in rampgebieden, overvolle stadions, concertzalen en bij grote ongevallen waarbij hulpdiensten de smartphonefrequenties nodig hebben om te co&ouml;rdineren. Maar dus ook bij demonstraties als mensen(massa&#39;s) niet afgeluisterd willen worden.</p> <p>Het is beter om veel andere BitChat-gebruikers in de buurt te hebben om het nuttig te maken. Misschien kan het ook in treinen of vliegtuigen worden gebruikt? BitChat is geen vervanging voor draadloos internet via wifi, G4 of G5, of Starlink.</p> <p><img alt="" class="w-75" src="https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Bitchat2%2Ejpg" /></p> <p><strong>Echte privacy</strong></p> <p>Na een jaar van b&egrave;tatesten voor ontwikkelaars is BitChat nu gratis beschikbaar voor het bredere publiek, via de Apple Store en Google Play. Na installatie geef je toestemming om je locatie te delen en om meldingen te ontvangen van andere BitChat-gebruikers in je buurt. Namen zie je niet, louter de gebruikersnaam die BitChat je verschaft, bijvoorbeeld @non2184</p> <p>Telefoons in de buurt vormen automatisch ad-hocnetwerken en geven versleutelde berichten door aan meerdere apparaten. Hierdoor wordt het bereik ver buiten de standaard Bluetooth-limieten uitgebreid via een &#39;store-and-forward&#39;-systeem, waarbij berichten lokaal worden bewaard totdat ze zijn afgeleverd.Dit ontwerp maakt BitChat zeer veerkrachtig.</p> <p>Alle gegevens blijven op de apparaten van gebruikers staan, met end-to-end-versleuteling die de privacy waarborgt en geen centrale entiteit die informatie verzamelt. Door alledaagse smartphones om te vormen tot een zelfvoorzienend communicatienetwerk, belichaamt BitChat een stap in de richting van een door de gebruiker gecontroleerde, censuurbestendige infrastructuur &ndash; een off-grid alternatief voor chat-apps</p> <p><strong>Geschiedenis</strong></p> <p>Mesh-netwerken die alleen uit pc&#39;s/smartphones bestaan en elkaar als switches/routers gebruiken, bestaan al vele jaren. Ze zijn ontstaan voor<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Pakketgeschakeld_netwerk"> pakketgeschakelde</a> amateurradio-operators en voor militair gebruik op het slagveld, waar geen netwerkinfrastructuur beschikbaar was.</p> <p>Deze netwerken werden<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Wireless_ad_hoc_network"> Mobile Ad-Hoc Mesh Networks</a> (MANET) of kortweg Mesh-netwerken genoemd, omdat je ze als een doolhof kunt tekenen. Met de komst van grote aantallen smartphones was de toepassing van<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/FireChat"> FireChat</a> kortstondig zeer succesvol en werd gebruikt bij evenementen, zoals het bezoek van de paus aan Manilla en de &#39;gele paraplu&#39;-studentendemonstratie in Hongkong in 2019.</p> <p>FireChat wordt sinds 2018 niet langer ondersteund. Met de uitrol van<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/LoRa"> LoRa-radiocommunicatie</a> werden mesh-versies ge&iuml;mplementeerd, zie MeshCare en BlueSky. Nadeel: je moet je telefoon ook verbinden met een LoRa-radioapparaat.</p> <p><strong>Verbeteringen nodig</strong></p> <p>BitChat is nog in ontwikkeling en ik raad aan om niet alleen de app te downloaden en te starten v&oacute;&oacute;r een ongeval of demonstratie, en tijdig te updaten, maar om ook een zonnebatterij (lader) aan te sluiten. Bitchat is nog niet uitontwikkeld, maar de potentie is groot en de noodzaak voor gebruik zal&nbsp; groeien.</p> <p>Ja, ik weet dat zowel rechts- als links-extremistische groeperingen dit co&ouml;rdinatie-instrument zullen gebruiken tijdens demonstraties, maar naar mijn bescheiden mening kan dit samenwerkingsinstrument ook worden gebruikt om een brug te slaan tussen &#39;btwieners&#39; van beide groeperingen om noodsituaties op te lossen met hulp en synergie.</p> In noodsituaties en bij grote evenementenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Bitchat 1.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2313/bitchat-voor-onderlinge-communicatie.htmNiet de chatbots zijn in het onderwijs het probleem. Het onderwijs faalt al jaren bij het motiveren van studenten.https://www.netkwesties.nl:443/2311/stop-met-zeuren-over-studeren-met-chatbot.htmSun, 01 Mar 2026 12:11:00 GMT<p>Docenten Felienne Hermans en Izaak Dekker <a href="https://www.trouw.nl/opinie/opinie-chatbots-nemen-weerstand-weg-dat-is-slecht-voor-het-onderwijs~bc2520e0/">schreven in Trouw</a> van 6 februari dat chatbots weerstand wegnemen en studenten lui maken. Hun analyse rust volgens mij op drie misvattingen.</p> <h3>1. Utopie dat overschrijven nieuw is</h3> <p>Hermans en Dekker doen alsof voor november 2022 alles goed ging. Kom nou. Studenten kopieerden al van Wikipedia, schreven reflectieverslagen zonder te reflecteren, en blokten drie dagen voor tentamens om vervolgens alles weer te vergeten. De chatbot heeft die structurele gebreken niet veroorzaakt, enkel zichtbaarder gemaakt.</p> <p>Waarom kozen studenten altijd al de weg van de minste weerstand? Omdat het onderwijs daartoe uitnodigde. We ontwierpen voorspelbare schrijftaken, gegoten in makkelijk te scoren formats, gedreven door cijfers in plaats van betekenis. We hebben decennialang de tijd gehad om daar iets aan te doen. Wie is hier nou lui?</p> <p>Dekker muntte nota bene zelf de term &lsquo;studeercrisis&rsquo; om <a href="https://www.trouw.nl/onderwijs/lege-collegezalen-en-volop-ai-hoger-onderwijs-worstelt-met-studeercrisis~bda4d83c/">te duiden</a> dat studenten massaal wegblijven uit de collegebanken en hun leeswerk verzuimen, omdat ze er te weinig meerwaarde in ervaren. Natuurlijk chargeer ik en zijn er veranderende omstandigheden (woningnood, bijbanen), maar onderwijs faalt structureel in het aanmoedigen van motivatie en zelfregulerend leren. Dat is wat hun opiniestuk zo frustrerend maakt: het reduceert een systemisch probleem tot technologisch gevaar. Alsof het probleem de spiegel is, in plaats van wat je erin ziet.</p> <h3>2. Geen passieve slachtoffers</h3> <p>&nbsp;&lsquo;De chatbot&rsquo; is g&eacute;&eacute;n monolithisch ding, dat per definitie weerstand wegneemt. De auteurs defini&euml;ren AI als ChatGPT, zoals OpenAI het verkoopt, vriendelijk en volgzaam. Maar ten eerste is die overdreven meegaandheid een ontwerpkeuze, geen wezenlijk kenmerk van de techniek. Ten tweede is de praktijk al verder. <a href="https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/met-dank-aan-ai-stegen-de-wiskundecijfers-op-deze-school-fors-maar-experts-hebben-serieuze-twijfels~b9f92e54/">Docenten bouwen</a> andere schillen rond dezelfde modellen: chatbots die tegenspraak bieden, apps die feedback genereren. Bovendien zit weerstand in de kwaliteit van de vraag, niet in de afwezigheid van antwoorden. Alles hangt af van hoe je je onderwijs ontwerpt.</p> <p>Dat wordt bevestigd door onderzoek. Een <a href="https://www.oecd.org/en/publications/oecd-digital-education-outlook-2026_062a7394-en.html">recent Oeso-rapport</a> laat zien dat AI leerwinst kan opleveren &ndash; mits pedagogisch doordacht ingezet. Die &lsquo;mits&rsquo; is alles. De vraag is niet of AI weerstand wegneemt, dat k&aacute;n het inderdaad, maar of wij die &lsquo;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Desirable_difficulty">gewenste moeilijkheden&rsquo;</a> goed genoeg ontwerpen. Met &eacute;n zonder AI.</p> <h3>3. Gemakzucht en angst</h3> <p>Misvatting drie: studenten zijn passieve slachtoffers van hun eigen gemakzucht. Vraag het ze eens. Velen zijn kritisch en terughoudend, worstelend met de vraag wanneer iets nog hun werk is, bang voor afhankelijkheid. Maar die nuance past niet in een frame dat zeurt over technologie in plaats van naar het onderwijs te kijken.</p> <p>Want daar zit het probleem. Onderwijsfilosoof <a href="https://www.trouw.nl/opinie/de-pedagoog-van-nederland-over-de-studeercrisis-wat-mist-is-gewetensvorming~b52c47c9/">Gert Biesta schreef</a> eind januari 2026 over gewetensvorming: niet alleen leren wat je moet weten, maar ook de vraag stellen wat je ermee wilt doen. Die vraag stelden we al te weinig v&oacute;&oacute;r chatbots. We toetsten kwalificatie, maten output, en cultiveerden geen epistemische verantwoordelijkheid.</p> <p>We hebben dus geen studeercrisis. We hebben een identiteitscrisis. Het hoger onderwijs weet niet wat het wil zijn: diplomafabriek of vormingsplaats. Zolang we dat niet oplossen, blijft AI een probleem.</p> <h3>Zeuren over de spiegel</h3> <p>De oplossing? Totale omkering. Maak de praktijk het vertrekpunt, in plaats van de theorie. In een hybride leeromgeving waarin studenten leren vanuit &eacute;chte beroepsvragen, verdwijnt de vermeende bedreiging. In de praktijk reflecteer je immers in het moment, simpelweg omdat de taak daarom vraagt. Geen reflectieverslag achteraf, maar direct en actiegericht. AI wordt gebruikt of niet, afhankelijk van wat de context vereist.</p> <p>Dat vraagt radicaal herdenken van beoordeling, reflectie, authenticiteit. En zoals Biesta stelt: niet alleen weten, &oacute;&oacute;k geweten. Laat AI nu net een oefenplaats bieden voor het cultiveren van geweten. Wanneer een chatbot beweringen voor je kan genereren, wordt de vraag &lsquo;klopt dit, en wat doe ik ermee?&rsquo; uiterst urgent.</p> <p>Maar zolang we de hand niet in eigen boezem steken, zullen we blijven zeuren over de spiegel, in plaats van er eens goed diep in te kijken.</p> <p><em>*) <a href="https://www.barendlast.com/">Barend Last</a> is leraar en schrijver, <a href="https://www.surf.nl/winnaars-surf-onderwijsawards-2021">winnaar</a> van de Surf Onderwijsprijs, en medeauteur van <a href="https://www.boom.nl/hoger-onderwijs/100-16637_Chatten-met-Napoleon-2e-editie">Chatten met Napoleon</a>. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Trouw</em></p> <p><em>**) Foto: nationaal Archief, Anefo, 1961,&nbsp;&nbsp;100 jaar technisch onderwijs in Amsterdam.&nbsp;Op 15 januari 1861 werd de eerste ambachtsschool in Nederland in Amsterdam opgericht door de Maatschappij voor de Werkende Stand.</em></p> <p>&nbsp;</p> Denk liever na over een alternatiefhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Technisch onderwijs.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2311/stop-met-zeuren-over-studeren-met-chatbot.htmNordVPN is een van de bekende virtuele privénetwerkdiensten (VPN) op de markt. Ontwikkeld door Nord Security combineert NordVPN veilig surfen met hoge snelheden op een groeiend servernetwerk.https://www.netkwesties.nl:443/2312/nordvpn-om-veilig-internetten.htmSun, 22 Feb 2026 11:56:00 GMT<p>Of je nu je privacy wilt beschermen, geo-beperkingen wilt omzeilen of simpelweg veiliger wilt surfen op openbaar wifi, NordVPN positioneert zich als een alles-in-&eacute;&eacute;n oplossing als <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Virtueel_Particulier_Netwerk">virtual private network</a>.</p> <p>NordVPN biedt momenteel 8.800 servers verspreid over 177 locaties, waarmee het een van de grootste en <a href="https://nordvpn.com/nl/features/high-speed-vpn/">snelste</a> VPN-netwerken is; onder meer in de Verenigde Staten, Duitsland, Japan en het Verenigd Koninkrijk, met ondersteuning voor stadsselecties in landen als de VS, Frankrijk, Australi&euml;, Itali&euml;, Spanje, Japan, Vietnam en Canada. Deze gedetailleerde controle stelt gebruikers in staat de meest optimale server te kiezen voor hun specifieke behoeften, of dat nu streaming, gamen of veilig browsen is.</p> <p><strong>Journalisten en actievoerders</strong></p> <p>Naast de standaardservers biedt NordVPN verschillende servertypes die zijn ontworpen voor specifieke behoeften. Dubbele VPN-servers leiden je verkeer gelijktijdig door twee servers, wat een extra laag encryptie toevoegt &mdash; vooral handig voor journalisten of politieke activisten die in risicovolle omgevingen opereren. Onion Over VPN combineert standaard VPN-bescherming met het Tor-netwerk. Terwijl Obfuscated-servers verbergen dat je &uuml;berhaupt een VPN gebruikt, waardoor ze ideaal zijn voor landen waar VPN-gebruik beperkt of gemonitord wordt.</p> <p>Voor wie snel en veilig filesharing nodig heeft, zijn P2P (Peer-to-Peer) servers specifiek daarvoor geoptimaliseerd. NordVPN biedt ook dedicated IP&#39;s &mdash; priv&eacute;-IP-adressen die exclusief aan &eacute;&eacute;n gebruiker of een kleine groep zijn toegewezen &mdash; wat zowel de anonimiteit van een VPN als de consistentie van een vast IP-adres biedt. Dit kan waardevol zijn voor toegang tot diensten die gedeelde VPN-IP&#39;s blokkeren of voor bedrijven die betrouwbare externe toegang nodig hebben.</p> <p><strong>Militaire encryptie en meer</strong></p> <p>NordVPN maakt gebruik van AES-256-encryptie, de &lsquo;gouden&rsquo; standaard die als onmogelijk te ontsleutelen wordt beschouwd. Gebruikers kunnen kiezen uit meerdere VPN-protocollen, afhankelijk van hun prioriteiten: IKEv2/IPsec voor stabiliteit, OpenVPN voor een bewezen open-source optie, NordLynx (NordVPN&#39;s aanpassing van WireGuard met extra privacybescherming via dubbele NAT), en het nieuwere NordWhisper &mdash; een protocol dat is ontworpen om firewalls en netwerkfilters te omzeilen, waardoor het vooral nuttig is voor reizigers en gebruikers op beperkende openbare Wi-Fi-netwerken.</p> <p>NordVPN is begonnen met het bouwen van een netwerk van colocatieservers die exclusief eigendom zijn van en toegankelijk zijn voor het personeel van NordVPN. Bovendien biedt NordVPN een vijf keer gecontroleerde no-logs dienst en biedt een Kill Switch-functie die je internetverbinding direct verbreekt als de VPN uitvalt, zodat je echte IP nooit per ongeluk wordt blootgesteld.</p> <p><strong>Aanvullende kenmerken</strong></p> <p>NordVPN gaat verder dan de basisfunctionaliteit van VPN&#39;s met extra tools. Split Tunneling (beschikbaar op Android en Windows) laat gebruikers alleen specifieke apps of verkeer via de VPN routeren, zodat de rest van hun verbinding onaangetast blijft. CyberSec, beschikbaar op iOS, Mac, Windows en Linux, blokkeert advertenties en voorkomt toegang tot kwaadaardige websites. De Dark Web Monitor scant inloggegevens die aan je e-mailadres zijn gekoppeld, terwijl de NordVPN Presets-functie je in staat stelt aangepaste VPN-configuraties op te slaan in combinatie met snelkoppelingen naar je favoriete apps of websites.</p> <p>SmartPlay combineert VPN- en Smart DNS-technologie&euml;n voor veilige, onbeperkte toegang tot streamingcontent van over de hele wereld. NordVPN ondersteunt ook tot 10 gelijktijdige apparaatverbindingen per account op een breed scala aan platforms &mdash; Android, iOS, Linux, Windows, macOS, Android TV, tvOS en browserextensies &mdash; en kan zelfs direct op je thuisrouter worden geconfigureerd om elk apparaat in je netwerk te beschermen. Multi-factor authenticatie (MFA) wordt ondersteund voor accountbeveiliging, en gebruikers kunnen ook inloggen met Google-inloggegevens.</p> <p>NordVPN iedt ook een <a href="https://saily.com/nl/what-is-esim/">eSim</a></p> <p><strong>Erkenning in de industrie</strong></p> <p>NordVPN was de eerste VPN-provider die een publiek <a href="https://hackerone.com/nordsecurity">bug bounty-programma</a> lanceerde op HackerOne, en in 2019 werd het een van de oprichters van de <a href="https://www.vpntrustinitiative.com/">VPN Trust Initiative (VTI), </a>een branchegroep die werkt aan het vaststellen van kwaliteits- en transparantiestandaarden voor VPN-diensten. In 2020 trad de gerenommeerde expert Troy Hunt &mdash; de oprichter van haveibeenpwned.com &mdash; toe tot de adviesraad van Nord Security. NordVPN werd ook uitgeroepen tot een van TIME&#39;s Best Inventions 2022 in de categorie Apps en Software, specifiek vanwege het vermogen om hoogwaardige beveiliging te bieden zonder internetsnelheid in te leveren.</p> <p>De prestatieclaims van NordVPN worden ondersteund door rigoureuze tests van derden. West Coast Labs (WCL), een cyberbeveiligingstestorganisatie, evalueerde NordVPN samen met drie concurrenten volgens de richtlijnen van AMTSO. De resultaten waren indrukwekkend: NordVPN behaalde een gemiddelde downloadsnelheid van 817 Mbps in alle geteste regio&#39;s &mdash; ongeveer 95% van de basissnelheid &mdash; en presteerde beter dan elke concurrent in elke snelheidscategorie. De gemiddelde verbindingstijd van 0,66 seconden was 2,4 keer sneller dan die van de nummer twee, met uitzonderlijk lage latentie die overal werd geregistreerd.</p> <p>&nbsp;</p> https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Nordvpn.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2312/nordvpn-om-veilig-internetten.htmVan links tot rechts lijken politici en een meerderheid van de bevolking het eens: sociale media schaden jongeren. Dus moeten we de toegang verbieden. Australië begon, Frankrijk volgt, Nederland wil het net als Spanje, waar echter twijfels worden geuit. Economist spreekt zich tegen een verbod uit.https://www.netkwesties.nl:443/2309/twijfels-aan-verbod-sociale-media-voor.htmSun, 22 Feb 2026 11:56:00 GMT<p>&ldquo;Verbied tieners niet om sociale media te gebruiken - Beperkingen doen meer kwaad dan goed&rdquo;, luidde deze week de kop boven een verrassend<a href="https://www.economist.com/leaders/2026/02/12/dont-ban-teenagers-from-social-media"> commentaar van Economist</a>, op grond van een journalistiek onderzoek naar het bewijs voor de schade, met als conclusie:<a href="https://www.economist.com/briefing/2026/02/12/more-and-more-countries-are-banning-kids-from-social-media"> dat is flinterdun</a>.</p> <p>De huidige wettelijke minimumleeftijd is al 13 jaar. Echter, die wordt niet gehandhaafd: de helft van de kinderen tussen de 10 en 12 jaar zit op Snapchat, nog veel meer op TikTok en in WhatsApp-groepen. Zonder hier acht op te slaan bepleiten politici voor uitbreiding, zonder eerst eens handhaving af te dwingen.</p> <p>En onderzoek? &ldquo;Sommige onderzoekers hebben een nieuwe medische aandoening voorgesteld, genaamd &#39;sociale media gebruiksstoornis&#39;, naar het voorbeeld van bestaande diagnoses voor verslaving aan gamen en gokken. De voorgestelde criteria omvatten verlies van controle over de drang om de apps te gebruiken, aanhoudende stress over het gebruik en verwaarlozing van essenti&euml;le functies (slaap, zelfzorg en contact met vrienden en familie) en verplichtingen (huiswerk en afspraken).</p> <p>Uit een onderzoek onder 11- tot 15-jarigen in 27 Europese landen en Canada, gebaseerd op enqu&ecirc;tegegevens uit 2017-2018, bleek dat gemiddeld 7% van de jongeren aan een dergelijke verontrustende verslaving leed, vari&euml;rend van 3% in Nederland tot 14% in Spanje.&rdquo;</p> <p>En pesten en mentale aandoeningen? &ldquo;De meeste kinderen die online gepest worden, worden ook in de echte wereld gepest; de pestkoppen zijn vaak dezelfde in beide omgevingen. Uit een onderzoek onder 17- tot 25-jarigen met psychische problemen bleek dat wanneer ze drie weken lang geen sociale media gebruikten, hun welzijn licht verbeterde.&rdquo;</p> <p>Het meeste onderweg schiet volgens Economist domweg tekort omdat er niet gespecificeerd onderzocht is welke soorten gebruik bij welke soort personen schadelijk is. Niettemin zijn politici van links tot rechts voor verboden voor kinderen, niet op de laatste plaats omdat kiezers massaal voor zijn. Hun tegenspreken is niet gebruikelijk.</p> <h3>Handhaving problematisch</h3> <p>Maar het euvel treedt op met het formuleren en handhaven van wetgeving. Dat begint al met de begrenzing: wat valt er wel en niet onder? Australi&euml; heeft chatdiensten als iMessage en WhatsApp uitgesloten, wat tot klachten van Snapchat heeft geleid. En er is discussie over spellen als Roblox die veel sociale interactie tussen jongeren herbergen. En YouTube biedt ook veel educatief belangrijke filmpjes.</p> <p>Vervolgens is daar de leeftijdsverificatie. In Australi&euml; proberen sociale media gebruikers jonger dan 16 jaar te identificeren met het vragen van een geboortedatum en met analyse van de (vermoedelijke) leeftijd van hun contacten en de toon en inhoud van hun berichten, met behulp van AI. Diensten<a href="https://www.yoti.com/"> Yoti</a> en<a href="https://agekey.org/"> AgeKey</a> doen leeftijdsverificatie voor Meta, met onder meer AI-beoordeling van foto&rsquo;s, maar dat gaat niet goed. Bij zwarte meisjes gaat de foutmarge tot 1,5 jaar. En tieners worden handig in het bedotten van deze apps.</p> <p>Leeftijdsverificatie met kopie&euml;n van ID&rsquo;s is privacygevoelig. Zo begon Discord in de VS ermee, maar de ontvangen documenten werden gehackt. Maleisi&euml; voert verplichte authenticatie in bij registratie voor diensten, maar gevreesd wordt dat de overheid dat ook gebruikt voor controle van de bevolking.</p> <p>Australi&euml; beweert niettemin dat een kleine 5 miljoen accounts gesloten werden, op een bevolking van 2,5 miljoen kinderen tussen 8 en 15 jaar. De meeste strikte controle op leeftijden voert China uit, maar dat willen Westerse landen niet.</p> <h3>Voordelen zien</h3> <p>Opvallend is het verzet van twee Britse organisaties voor kinderen tegen een verbod, de<a href="https://mollyrosefoundation.org/"> Molly Rose Foundation</a><a href="https://www.nspcc.org.uk/"> National Society for the Prevention of Cruelty to Children</a>. De laatste<a href="https://www.nspcc.org.uk/about-us/news-opinion/2026/a-social-media-ban-would-punish-teenagers-for-tech-platforms-failures/"> stelt</a>: &ldquo;Hoewel het uit goede bedoelingen voortkomt, is een algeheel verbod voor tieners om sociale media te gebruiken niet de oplossing om kinderen online veilig te houden. Voor talloze jongeren kunnen sociale media een reddingsboei zijn. Een plek waar ge&iuml;soleerde tieners een gemeenschap vinden, waar LGBTQ+-jongeren worden geaccepteerd en waar neurodiverse kinderen manieren vinden om te leren en contacten te leggen.&rdquo;</p> <p>De<a href="https://www.thekids.org.au/"> Kids Research Institute Australia</a> twijfelt al langer: &ldquo;Leert u kinderen zwemmen op jongere leeftijd, of gooi je ze in het diepe als ze 16 worden? Dit instituut gaat nu samen met universiteiten de effecten van het Australische verbod<a href="https://www.thekids.org.au/news--events/news-and-events-nav/2025/november/impact-of-social-media-ban-on-families-and-kids/"> onderzoeken</a>.</p> <p>Evenmin genoemd is <a href="https://osf.io/preprints/psyarxiv/b94dy_v1">recent meta-onderzoek</a> van Jay Van Bavel (New York University) en Valerio Capraro (Milan-Bicocca) onder 120 experts over effecten van gebruik van mobiele telefoons en sociale media op jongeren, aan de hand van stellingen. De <a href="https://www.linkedin.com/posts/jayvanbavel_are-smartphones-harming-a-generation-this-activity-7328861010549698561-JcIX/">conclusies</a> zijn voorzichtig, want er lijkt vooral sprake van correlatie terwijl causaal verband lastig te bewijzen is. Onder meer:</p> <ol> <li>De geestelijke gezondheid van adolescenten is de afgelopen twintig jaar in verschillende westerse landen achteruitgegaan;</li> <li>Intensief gebruik van smartphones en sociale media kan slaapstoornissen veroorzaken;</li> <li>Het gebruik van smartphones en sociale media hangt samen met aandachtsproblemen en gedragsverslaving;</li> <li>Bij meisjes kan het gebruik van sociale media in verband worden gebracht met ontevredenheid over het lichaam, perfectionisme, blootstelling aan psychische stoornissen en het risico op seksuele intimidatie en misbruik;</li> <li>Het bewijs voor sociale achterstand en relationele agressie is beperkt;</li> <li>Het bewijs voor beleid zoals leeftijdsbeperkingen en schoolverboden is voorlopig.</li> </ol> <p>De Nederlandse expert Wouter van den Bos <a href="https://mediamindz.substack.com/p/a-consensus-statement">breekt de staf over dit onderzoek</a>, waarin volgens hem vooral kritische wetenschappers over telefoon- en sociale mediagebruik ontbreken. De vraagstelling is niet goed: &ldquo;De vragen naar causaliteit zijn zeer zwak gesteld, en dit zorgt voor verdere problemen.&quot;</p> <p>In elk geval hebben de dreigende verboden tot gevolg dat Meta, Google en TikTok zelf hun media Instagram, TikTok en YouTube veiliger proberen te maken. Netkwesties wees al op de<a href="https://www.netkwesties.nl/1991/meta-maakt-goede-sier-met-tieneraccounts.htm"> teen accounts van Meta</a> die begin 2025 werden ge&iuml;ntroduceerd.</p> <h3>&lsquo;Niet verbieden dus&rsquo;</h3> <p>Op grond van deze afwegingen komt Economist tot de slotsom dat het verbod voor tieners er niet moet komen. Het blad noemt het zwemles-argument, maar ook: &ldquo;De voorstanders van een verbod negeren dat ze kinderen daarmee de voordelen van sociale media ontnemen. Sociale media zijn een zegen voor kinderen die zich ge&iuml;soleerd voelen, bijvoorbeeld vanwege hun woonplaats, hun seksualiteit of omdat hun hersenen anders werken dan die van anderen.</p> <p>Sociale media kunnen de horizon van jongeren verbreden en kinderen van alle achtergronden een kijkje geven in nieuwe omgevingen en mensen. Of we het nu leuk vinden of niet, sociale media zijn tegenwoordig een van de belangrijkste manieren waarop kinderen informatie (en desinformatie) over actuele zaken verkrijgen.&rdquo;</p> <p>Over de bedoelde effecten van een verbod is Economist cynisch: &ldquo;Tieners die van TikTok worden verbannen, zullen niet meteen in bomen gaan klimmen of zich over boeken buigen. Velen zullen langer voor hun spelcomputers en streamingdiensten blijven hangen.</p> <p>Een van de redenen waarom ze zoveel uren online doorbrengen, is dat hun ouders hen al lang geleden niet meer buiten met vrienden hebben laten rondhangen. Nu ze hen naar binnen hebben gejaagd, moeten volwassenen twee keer nadenken voordat ze hun vrije tijd nog meer beperkingen opleggen.&rdquo;</p> <p>Dit lijkt een wat curieuze omkering van oorzaak en gevolg, maar interessant voor debat. Economist vindt overigens dat politici zich wel moeten inspannen om de sociale media veiliger te maken, en niet louter voor kinderen. Zo moet er een einde komen aan aanbod dat verslavend scrollen in de hand werkt.</p> <p>Ondertussen<a href="https://nos.nl/artikel/2599319-steun-voor-socialemediaverbod-voor-jongeren-groeit-vooral-onder-gen-z"> zegt de helft</a> van de 14 miljoen Nederlanders (van 15 jaar en ouder!) dat sociale media schadelijk voor hen is. Echter, 5,5 miljoen mensen &lsquo;proberen&rsquo; te minderen.</p> <p>&ldquo;Bijna twee op de drie Nederlanders (63 procent) zijn inmiddels voor een verbod op sociale media onder de 16 jaar. Vorig jaar was dat nog 57 procent.</p> <p>Onder elke leeftijdsgroep neemt die steun toe. Maar onder gen Z&#39;ers, tussen de 16 en 28 jaar, groeit de steun het hardst. Daar vindt inmiddels 60 procent dat er een verbod moet komen. Vorig jaar was dat nog 44 procent.&rdquo;</p> Beter begrenzen en veiliger maken?https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/KINDEREN TELEFOONS - TIM GOUW.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2309/twijfels-aan-verbod-sociale-media-voor.htmTrouw heeft een oudere (links-)christelijke doelgroep. Een nieuwe rubriek moet jongeren aantrekken met aftrekken. En dan gaat het mis.https://www.netkwesties.nl:443/2308/christenen-trouw-geschokt-door-masturberen.htmSun, 22 Feb 2026 11:56:00 GMT<p>Christenen en seks, het komt maar niet uit te taboesfeer. Je hoort de koontjes van <a href="https://www.eo.nl/artikel/beatrice-de-graaf-openhartig-over-haar-geloof">Beatrice de Graaf</a> rood kleuren als ze in de aanstekelijke podcastserie<a href="https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-geschiedenis"> De Ongelooflijke Geschiedenis</a> het onderwerp<a href="https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-ongelooflijke-geschiedenis/133819/3-seks-een-beladen-maar-fascinerende-geschiedenis"> Seks - een beladen maar fascinerende geschiedenis</a> bij de horens vat.</p> <p>De advertentieafdeling van DPG Media publiceert florissante cijfers over Trouw</p> <ul> <li>&nbsp;ruim 760.000 mensen per maand online bereik;</li> <li>&nbsp;bijna 620.000 &ldquo;uniek printbereik per editie&rdquo;</li> <li>&nbsp;&ldquo;2.000.000 bruto maandbereik&rdquo;.</li> </ul> <p>Maar de oplage- en bereikcijfers liggen iets lager volgens<a href="https://nmodata.nl/"> het NMO</a>:</p> <ul> <li>gemiddeld bereik print: 210.000 (1,4 procent) gemiddeld bereik krant papier en digitaal: 225.000 (1,5 procent)</li> <li>bereik website (tenminste &eacute;&eacute;n keer per maand): 1,2 miljoen</li> </ul> <h3>Jongeren? Seks!</h3> <p>De waardering voor Trouw is hoog, volgens eigen onderzoek onder abonnees: 8,2, in 2024 nog 8,0. Dat is een hart onder de riem voor de nieuwe hoofdredactie van Trouw, Wendelmoet Boersema en Karel Smouter, en de relatief kleine redactie die snoeihard werkt. Die doopt 2026 tot<a href="https://www.trouw.nl/opinie/2026-is-voor-trouw-het-jaar-van-radicale-nieuwsgierigheid~b412dcac/"> het jaar van de radicale nieuwsgierigheid</a>: &ldquo;Journalisten moeten zich niet langer alleen van elkaar onderscheiden, maar ook van chatbots en computers die zelf artikelen voortbrengen.&rdquo;</p> <p>Trouw-lezers zijn volgens hen meer dan gemiddeld gehecht aan papier, maar het drukken en de distributie worden op termijn te duur. De doelgroep is te oud en dus &ldquo;begint er een speciaal project om onze abonnees van de toekomst te leren kennen&rdquo;. Dat resulteerde deze week in een <a href="https://www.trouw.nl/cultuur-media/trouw-zoekt-jonge-mensen-met-idealen~baff6b6d/">oproep aan jongeren</a>: &ldquo;Trouw zoekt jonge mensen met idealen&hellip;Ben/ken jij een jong mens (18-35) met idealen en idee&euml;n over hoe de journalistiek haar rol beter kan pakken in deze tijden?&rdquo;.&nbsp;</p> <p>De <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Trouw_(krant)">83-jarige verzetskrant</a> had afgelopen zomer alvast een snel werkzaam geacht medicijn tegen het afsterven van de doelgroep: seks! &ldquo;Seks volgens Tobiah&rdquo; was de naam van een nieuwe tweewekelijkse rubriek.<a href="https://www.linkedin.com/in/tobiah-palm-344910b8/"> Tobiah Palm</a> (1994) is een vrouwelijke freelancer met een vaardige pen die eerder drie jaar vast voor Trouw schreef. Ze werkt nu onder meer<a href="https://www.groene.nl/auteur/tobiah-palm"> voor De Groene Amsterdammer</a>.</p> <p>Behalve online op de site, voor dat jongere publiek, doet Trouw niets met de rubriek op TikTok of Instagram. Wel verschijnt de tweewekelijkse rubriek eveneens in Tijdgeest, het gedrukte magazine van Trouw dat de abonnees in het weekend in huis delen en dat op tafel slingert zodat Tobiah&rsquo;s seks het bezoek wellicht onder ogen komt.</p> <h3>Mij doen</h3> <p>Op 6 september 2025 verschijnt de eerste aflevering. Uitdagend is direct de kop: &ldquo;Even eerlijk: ik mag over seks schrijven, omdat u me zou doen&rdquo; met: &ldquo;Vertellen over seks is &ndash; net als seks zelf &ndash; soms als dansen langs een afgrond. Het is leuk en uitdagend en sexy, maar ook eng en stigmatiserend. Als ik erover schrijf wil ik grappig zijn en toch oprecht, maar geen slet of aansteller. En dat vind ik &ndash; net als seks zelf &ndash; best eng&hellip;Ik wil over &aacute;lle kanten van seks schrijven, over de sexy spanning, over het ongemak, de pijn, de lol, het verdriet, het gevaar en alles wat daartussen zit.&rdquo;</p> <p>Spoedig blijkt Palm een uitstekende keuze. Ze schrijft gevarieerd, eloquent, met zelfspot en, vooruit, stout. In de<a href="https://www.trouw.nl/tijdgeest/dat-is-wat-seks-zo-hot-maakt-je-deelt-elkaars-dood-een-beetje~bd0b9bea/"> eerste inhoudelijke aflevering</a> van 20 september 2025, over heimelijke verlangens: &ldquo;Elk verlies van grenzen, en zeker die waar de randen van je eigen identiteit vervagen, is verwarrend. En soms zelfs wreed. Er zit iets vampierachtigs in seks (uitzuigen, opeten, verdrinken), zegt ContraPoints.&rdquo;</p> <p>Op 2 oktober 2025 worden niet de beoogde jongeren maar 60-plussers<a href="https://www.trouw.nl/tijdgeest/na-je-zestigste-geen-zin-meer-in-seks-tobiah-geeft-antwoord~ba47f3b2/"> aangesproken</a>: Na je zestigste geen zin meer in seks?... De meeste vragen kwamen van vrouwen van 58 jaar en ouder die geen zin meer hebben in seks met hun echtgenoten, die, in het geval van deze briefschrijvers, mannen zijn.&rdquo;</p> <h3>Liever &lsquo;oneindig tongen&rsquo; dan porno kijken</h3> <p>Er volgt geen obligaat antwoord ban Tobiah, maar een verkenning aan de hand van schrijvers, concluderend: &ldquo;En ten slotte, focus op wat lekker v&oacute;&eacute;lt. Gebruik daarvoor, wanneer je daar zin in hebt, en alleen dan, glijmiddel, nieuwe standjes, speeltjes, langere warm-ups, een bad, lang tongen, alleen maar tongen, oneindig tongen, oraal, masturbatie of gewoon aanraking. En ja &ndash; ook &lsquo;alleen&rsquo; tegen elkaar aanliggen valt onder seks. Ik doe niets liever.&rdquo;</p> <p>Vier weken later volgt<a href="https://www.trouw.nl/tijdgeest/mag-ik-porno-kijken-vraagt-een-man-van-vijftig~b2f5906b/"> weer een rubriek</a> als antwoord op een mail die niet van de beoogde doelgroep komt maar van de oudere eigen lezers: &ldquo;Mag ik porno kijken?&rsquo;, vraagt een man van vijftig.&rdquo; En ook een<a href="https://www.trouw.nl/opinie/opinie-wordt-uw-huwelijk-ondermijnd-door-porno~b645ad29/"> lezersbrief</a> over mogelijk voor het huwelijk schadelijke &lsquo;digitale erotiek&rsquo; die mannen nuttigen.</p> <p>&ldquo;Het probleem is dat veel volwassen mannen (liet ik mij vertellen) niet over seks of fantasie&euml;n praten, ze kijken alleen naar een medium dat bedoeld is voor erotisch vermaak. En dat is niet genoeg. Porno mag geen vervanging zijn voor seksuele voorlichting.</p> <p>We kunnen helaas niet ont-zien wat we al gezien hebben, maar we kunnen beelden van het internet wel aanvullen met onze eigen fantasie of die van onze partners. Ik daag u uit om daarover te praten voordat u naar uw laptop grijpt.&rdquo;</p> <h3>Stabat Mater en geile Kerst</h3> <p>Dat is allemaal braaf, zo wennen de journalist en haar publiek aan elkaar, geholpen door de reacties. Jongere lezers komen aan bod met antwoord op het probleem de<a href="https://www.trouw.nl/tijdgeest/sinds-ik-een-baby-heb-die-in-onze-kamer-slaapt-wil-ik-geen-seks-meer-hebben~b8578489/"> zin in seks verloren te hebben</a> na een bevalling omdat een baby meeluistert. Weer volgt een eloquent antwoord, met <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Stabat_Mater_(Kristeva)">het essay</a> met een christelijke titel - Stabat Mater - van de <a href="https://www.theguardian.com/education/2006/mar/14/highereducation.research1">geroemde</a>&nbsp; psychoanalyticus en filosoof <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Julia_Kristeva">Julia Kristeva</a>, over &ldquo;moederschap en identiteit die een vrouw in twee&euml;n splijt: tussen het lichaam dat leven geeft en het lichaam dat genot schenkt&rdquo;.</p> <p>Dit was een mooi onderwerp voor Kerst geweest, maar met de Kerst ligt er een Trouw Tijdgeest op tafel met: &ldquo;Door al het eten heb je extra dopamine aangemaakt waardoor je meer zin hebt! En ja! Ja! JA! De feestdagen zijn ook gewoon leuk en nostalgisch en gezellig en geil en je wil wel &ndash; alleen zit je nog zo vol&hellip;. Hij vingert, jij friemelt. Het duurt even, maar hij wordt harder. Je draait je om, jullie doen het (lepeltje-lepeltje, doggy, cowgirl, zorg dat die buiken elkaar niet raken). Je bijt in een kussen, probeert een kreun in te houden, tevergeefs. Niet dat het echt uitmaakt, het gekraak van het bed overstemt toch al je stem.&rdquo;</p> <p>In 2026, volgens de hoofdredactie het jaar van &ldquo;radicale nieuwsgierigheid&rdquo;,<a href="https://www.trouw.nl/tijdgeest/masturberen-tot-je-vinger-lam-is-en-je-vibrator-leeg~bd81670c/"> gaat Tobiah los</a> onder de kop: &ldquo;Masturberen tot je vinger lam is en je vibrator leeg&rdquo;. &ldquo;Ik ben hartstikke single, ik heb nog nooit samengewoond en ik kan overal en altijd masturberen. In bed, langzaam, uitgebreid, kijkend naar porno. Met geluid aan, er is toch niemand die het hoort. Drie, vier, vijf keer achter elkaar &ndash; tot mijn vinger lam is, mijn vibrator leeg, tot mijn orgasmes net zo sensationeel zijn als een gaap.&rdquo;</p> <p>De voordelen van soloseks leggen het af tegen de plichten van de gezamenlijke seks om de ander te bevredigen: &ldquo;Tegelijkertijd is het vaak een onderhandeling waar machtsdynamieken en prestatiedruk een rol spelen.&rdquo;</p> <h3>&lsquo;Had er beter uit gekund&rsquo;</h3> <p>De trouwe Trouw-lezer wordt op de proef gesteld. Het regent (kennelijk) negatieve reacties, aldus chef John Graat van Tijdgeest: &ldquo;Het zijn er te veel om te negeren.&rdquo; Een lezer schrijft ge&euml;rgerd dat hij &ldquo;toch niet op de Viva is geabonneerd&rdquo;. Een ander durft weekendmagazine Tijdgeest niet meer aan ouders of schoonouders door te geven.</p> <p>Dat noodzaakt Ombudsman Wybo Algra om op vrijdag 13 februari 2026 de<a href="https://www.trouw.nl/opinie/de-woorden-die-de-krant-niet-geeft-aan-seks~b2657b5d/"> sekskwestie op te pakken</a>. De hoofdredactie mag dan nieuwe lezers willen trekken, niet ten koste van de oude.&nbsp;Hij verdedigt aanvankelijk: &ldquo;Veel brievenschrijvers doen de auteur tekort, vind ik. Haar onderwerpkeuze is interessant, en niet exclusief voor een jonger publiek.&rdquo;</p> <p>Maar de masturbatie schoot hem in het verkeerde keelgat. &ldquo;Met die al te beeldende kop sloeg de redactie de plank naar mijn smaak mis, en de bijbehorende passage in de tekst had er ook beter uit gekund. Ik vermoed dat het niet al te serieus bedoeld was, maar zwart op wit was het mij te cru.&rdquo;</p> <p>Hij gaat te rade bij <a href="https://www.linkedin.com/in/marieke-dewitte-8729031/">Marieke Dewitte</a>, <a href="https://www.instagram.com/marieke.dewitte/">seksuoloog</a> aan de universiteit in Maastricht. Zij zegt: &ldquo;Als je het heel expliciet en persoonlijk maakt, kan dat voor de een heel bevrijdend zijn, maar voor de ander juist erg confronterend&hellip;.[Mensen] zoeken geruststelling. Daarom kies ik zelf voor geruststellende, normaliserende taal. Niet te wetenschappelijk en biologisch maar ook niet te expliciet.&rdquo;</p> <p>Ze leest het liefst metaforen, bijvoorbeeld in termen van de sportschool of een maaltijd. De Ombudsman geeft Tobiah ongevraagd advies: &quot;Het moet mogelijk zijn om in de woordkeuze iets gas terug te nemen, zonder dat dit ten koste gaat van de openheid.&rdquo;</p> <p>In wederhoor citeert hij haar, dat ze bekent dat een groep lezers haar taalgebruik als vulgair kan ervaren. &ldquo;Daar moet ik rekening mee houden.&rdquo; Stijl en toon houden haar bezig, zowel de persoonlijke ontboezemingen als de verhouding direct versus filosofisch. &ldquo;Veel mensen hebben hier een mening over. Ik vind dat lastig.&rdquo;</p> <p>De chef van Tijdgeest wil &ldquo;afspraken maken&rdquo; met Tobiah, de Ombudsman wil zelfs een permanent debat: &ldquo;De toon zou voortdurend onderwerp van gesprek moeten zijn tussen auteur en redactie, om samen de juiste balans te vinden: niet besmuikt, niet overdreven voorzichtig, lonkend naar nieuwe lezers, maar zonder de bestaande lezers uit het oog te verliezen.&rdquo;</p> <p>Permanente christelijke censuur, hoe be&iuml;nvloedt dat je creativiteit? Tobiah Palm wilde vragen beantwoorden als ze de context van citaten kon controleren. Na de toezegging daartoe en het sturen van vragen over haar gevoel bij de vermaning door Trouw bleef het stil&hellip;</p> <p><em>*) <a href="https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/fotocollectie/35429da6-80ef-a382-e063-6df0900a6686">Beeld Nationaal Archief</a>, Ron Kroon:&nbsp;Phil Bloom leest in het VPRO-televisieprogramma &#39;Hoepla&#39; een recensie uit de krant voor (dagblad Trouw) over de vorige uitzending, september 1967.</em></p> <p>&nbsp;</p> 83-jarige verslikt zich en oppert censuurhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Phil Bloom 2.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2308/christenen-trouw-geschokt-door-masturberen.htmEen gestaag toenemende stroom van berichten over cyberaanvallen, datalekken en gijzelsoftware. De gebezigde p.r.-gevoede taal voor deze gebeurtenissen moet ons er aan doen wennen.https://www.netkwesties.nl:443/2306/stuitend-bagatelliserend-taalgebruik.htmSun, 22 Feb 2026 11:56:00 GMT<p>Het Nationaal Cyber Security Centrum roept organisaties inmiddels op een <a href="https://www.ncsc.nl/preventieve-beveiligingsmaatregelen/noodpakket-digitale-weerbaarheid">digitaal noodpakket aan te leggen</a>. Maar zijn langdurige stroomuitval, oorlog en overstromingen vooralsnog hypothetische risico&rsquo;s, digitale verstoringen behoren tot de werkelijkheid van alledag: van uitval van de treinenloop dor computerstoring tot datalekken die de halve bevolking treffen.</p> <p>Die bestuurlijke urgentie van het noodpakket contrasteert opvallend met de woordkeuze die organisaties zelf hanteren wanneer het misgaat. Steevast lezen we over een &lsquo;incident&rsquo; of een &lsquo;voorval&rsquo;. Terminologie die suggereert dat het hier gaat om een ongeluk, met externe oorzaak. Het overkomt de directies, ze zijn niet primair verantwoordelijk.</p> <p>Taal is nooit neutraal. Woorden kaderen werkelijkheid en sturen interpretatie. Een &lsquo;incident&rsquo; is, per definitie, een afwijking. Een tijdelijke verstoring van een verder stabiel systeem. Wie een cyberaanval als incident benoemt, impliceert dat de onderliggende structuur in essentie op orde was.</p> <h3>Afstomping&nbsp;</h3> <p>Zelfs binnen de wereld van crisiscommunicatie klinkt inmiddels een zekere berusting door. In Quote <a href="https://www.quotenet.nl/zakelijk/a70055747/crisiscommunicator-clemens-sassen-communiceer-altijd-ook-als-er-niets-te-zeggen-is/">verwoordde Jordi Bouman</a> het treffend:</p> <p>&ldquo;Datalekken zijn grote incidenten, maar gebeuren nu zo vaak dat er bij de nieuwsconsument een soort afstomping is opgetreden.&rdquo;</p> <p>Die observatie is ongemakkelijk precies. Niet alleen omdat zij de frequentie bevestigt, maar vooral omdat zij een cultureel effect blootlegt. Wat vaak voorkomt, verliest urgentie. Wat routine wordt, verdwijnt uit het domein van echte verontwaardiging.</p> <p>Ook hier is de woordkeuze veelzeggend. &lsquo;Datalek&rsquo;. Een woord dat bijna fysiek klinkt, gegevens die uit een systeem sijpelen. Als een lekke fietsband, pech gehad, geen bestuurlijke tekortkoming. Het is semantische demping: taal die invloed verzacht nog voordat het gesprek over oorzaken begint.</p> <p>Neem ransomware-aanval op het Veenkoloniaal Museum. Wie door de <a href="https://www.veenkoloniaalmuseum.nl/nl/over-het-museum/organisatie/veenkoloniaal-museum-gehackt">formuleringen heen leest</a>, ziet geen abstract technisch probleem, maar een concreet menselijk risico. Fysieke en e-mailadressen, telefoonnummers en IBAN-nummers van crediteuren, debiteuren en donateurs kwamen in handen van criminelen. Dat zijn geen datasets. Dat zijn mensen. Leveranciers. Bezoekers. Donateurs. Relaties die hun vertrouwen &ndash; en hun gegevens &ndash; aan een instelling hebben toevertrouwd.</p> <p>Ook de ransomware-aanval op RTV Noord werd teruggebracht tot een incident. De omroep beweert geen specifiek doelwit te zijn geweest. De aanval was willekeurig, zo luidt de <a href="https://nos.nl/artikel/2590462-privegegevens-gestolen-bij-hack-rtv-noord-was-geen-gerichte-aanval">boodschap</a>. Alsof willekeur de gevolgen verzacht.</p> <h3>Liever Jutta en Xandra</h3> <p>En Odido, waar persoonsgegevens van <a href="https://nos.nl/artikel/2602080-hack-bij-odido-gegevens-miljoenen-klanten-in-handen-van-criminelen">miljoenen klanten gestolen zijn</a>, hanteert vergelijkbare <a href="https://www.odido.nl/veiligheid">terminologie</a>. Een cyberincident. Een datalek. Een verstoring veroorzaakt door externe actoren. Op <a href="https://www.odido.nl/veiligheid">een pagina</a> weggestopt staat de info, want de voorpagina van de website dienen Jutta Leerdam en Xandra Velzeboer nog als schaamlappen, dure marketing gaat voor. &ldquo;Zo maken we het leuker en makkelijker.&rdquo;</p> <p>Wie, zoals ik, klant is, merkt hoe een abstract &lsquo;cyberincident&rsquo; zich vertaalt naar een concrete dagelijkse ervaring. Elk telefoontje, elk bericht, elke e-mail krijgt plots een andere lading. Wat voorheen routine was, wordt nu potentieel verdacht. Niet uit overdreven voorzichtigheid, maar het risico re&euml;el is geworden.</p> <p>In de communicatie richting klanten ontbreekt een expliciete reflectie op het eigen handelen. Geen zichtbare erkenning van tekortschietend management, geen tastbaar gebaar dat verantwoordelijkheid materialiseert. De nadruk ligt vrijwel volledig op het handelen van de klant: wees alert, wees voorzichtig, wees waakzaam.</p> <p>De impliciete boodschap is helder. De organisatie maakt een fout; de klant beheert de gevolgen. Een aanbod om die lasten te verlichten &ndash; bijvoorbeeld in de vorm van aanvullende bescherming of een tijdelijke compensatie &ndash; blijft achterwege. Juridisch wellicht verdedigbaar uit de angst voor <a href="https://radar.avrotros.nl/artikel/wat-je-moet-weten-over-het-datalek-bij-het-bevolkingsonderzoek-vertrouw-niemand-61807">grote schadeclaims</a>. Maar relationeel fout. Zolang de gebeurtenis semantisch wordt gereduceerd tot een &lsquo;incident&rsquo;, lijkt ook de verplichting tot herstel beperkt.</p> <p>In al deze gevallen verschuift de nadruk subtiel maar consequent: van interne weerbaarheid naar externe dreiging, van bestuurlijke keuzes naar criminele energie, van verantwoordelijkheid naar slachtofferschap.</p> <h3>Verschuilen directie achter eufemismen</h3> <p>Cyberaanvallen zijn echter geen natuurrampen. Ze maken gebruik van bekende kwetsbaarheden, voorspelbare patronen en vaak langdurig bestaande tekortkomingen. Onvoldoende segmentatie. Verouderde systemen. Gebrekkige monitoring. Onoplettendheid</p> <p>Getroffenen ervaren niet louter de aanval zelf, maar vooral de manier waarop organisaties ermee omgaan. Communicatie volgt vaak laat. Details blijven beperkt. De praktische lasten worden impliciet bij betrokkenen neergelegd. Wees alert op phishing. Wijzig uw wachtwoorden. Controleer uw bankrekening. Begrijpelijke adviezen, zonder twijfel. Maar ook een ongewenste verschuiving. De organisatie verliest data; de klant draagt de schade.</p> <p>Woorden fungeren niet langer uitsluitend als communicatief instrument, maar als weerspiegeling van bestuurlijk bewustzijn. De keuze om structurele verstoringen consequent als incidenten te benoemen, draagt bij aan normalisering. Verstoring wordt routine. Kwetsbaarheid wordt achtergrondruis.</p> <p>Dat mechanisme is niet triviaal. Perceptie be&iuml;nvloedt gedrag, en gedrag stuurt investeringen. Wanneer cyberaanvallen primair als externe gebeurtenissen worden geframed, verschuift de aandacht automatisch naar dreiging in plaats van weerbaarheid. Naar daders in plaats van structuren. Naar communicatie in plaats van governance.</p> <blockquote> <p>De Nederlandse Cybersecurity Raad is <a href="https://www.cybersecurityraad.nl/documenten/2025/06/04/handreiking-cybersecurity-voor-bestuurders-en-bedrijfseigenaren">duidelijker</a>: &ldquo;Bestuurders hebben een algemene wettelijke plicht om hun taak behoorlijk te vervullen. Daaronder valt het borgen dat hun organisatie beschikt over adequaat werkende risicobeheersings- en controlesystemen&hellip; Cyberbeveiligingsrisico&rsquo;s zijn een strategisch risico. Niet kan worden volstaan met het delegeren van de verantwoordelijkheid aan de IT-afdeling of de functionaris voor informatiebeveiliging en het beperken tot het jaarlijks goedkeuren van budgetten.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Het consequent verzachten van digitale ontwrichting tot &lsquo;incidenten&rsquo; is uiteindelijk niet slechts een communicatiestrategie, maar een bestuurlijke keuze. En vertrouwen verdraagt veel &ndash; behalve structurele eufemismen.</p> Incident, voorval of falend management?https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Odido.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2306/stuitend-bagatelliserend-taalgebruik.htmWij maar denken dat het pin-only afrekenen van een LHBTQ-film minder erg is dan het grootschalig moorden door het Iraanse regime, maar het laatste ligt in het verlengde van het eerste. Althans, volgens een fanatieke Nederlandse privacy-activist.https://www.netkwesties.nl:443/2305/werknemers-bespieden-zakelijke-reizen.htmSun, 22 Feb 2026 11:56:00 GMT<h3>Iraanse moordpartijen met Chinese software</h3> <p>Volgens een<a href="https://www.article19.org/resources/tightening-the-net-chinas-infrastructure-of-oppression-in-iran/"> analyse van de Britse organisatie Article 19</a> is de architectuur van de internetcontrole in Iran gebaseerd op technologie uit China, zoals gezichtsherkenning voor<a href="https://www.netkwesties.nl/1354/van-openbare-ruimte-tot-digitale-gevangenis.htm"> mishandeling van de Oeigoeren</a>, en een Chinees alternatief voor het Amerikaanse gps-systeem, BeiDou.</p> <p>Het rapport schetst het beleid en de ge&iuml;mporteerde hardware achter de verfijnde censuur en repressie in Iran, waardoor de autoriteiten 93 miljoen inwoners voortdurend volgen en in januari 2026 vrijwel volledig konden afsluiten van internet.</p> <p>De internetblack-out heeft<a href="https://www.theguardian.com/world/2026/feb/09/china-iran-technology-internet-control"> bijgedragen</a> aan het verdoezelen van ernstige schendingen van de mensenrechten, waaronder massamoorden. NRC had er niettemin uitstekende reportages over.</p> <h3>Foutje politie, verdachte krijgt schuld</h3> <p>Een verdachte nam in verband met een lopend onderzoek contact op met de politie omdat hij mogelijk relevante beelden wilde delen. &quot;Door een vergissing werd niet een uploadlink, maar een downloadlink gedeeld, waardoor de man de mogelijkheid had om vertrouwelijke documenten te downloaden&quot;, zo laat de politie <a href="https://www.politie.nl/nieuws/2026/februari/13/07-man-aangehouden-voor-computervredebreuk-na-vergissing-politie.html">weten</a>.</p> <p>De man kon zo de vertrouwelijke documenten downloaden. Toen de man niet terstond voldeed aan de eis van de politie om de bestanden te verwijderen, heeft de politie de 40-jarige verdachte uit Ridderkerk wegens computervredebreuk aangehouden.</p> <h3>Pleidooi voor medische GPT-NL</h3> <p>In Trouw<a href="https://www.trouw.nl/opinie/opinie-onze-privacy-vraagt-om-een-nederlands-alternatief-voor-chatgpt-health~b05ab34a0/"> pleit Swanet Woldhuis</a>, directeur van Thuisarts, voor een Nederlandse variant op ChatGPT Health die nu nog louter in de VS beschikbaar is maar wellicht weldra in Europa.</p> <p>Ze stelt dat AI-chatbots door bijna &eacute;&eacute;n op de drie Nederlanders is geraadpleegd in het afgelopen jaar. &ldquo;Nog niet eerder was je zo snel en gemakkelijk bij de gezondheidsinformatie die je zocht&hellip;</p> <p>Daarom moeten we nu investeren in een Nederlands alternatief. Zodat je kunt kiezen voor een tool die je gegevens veilig houdt, die betrouwbaar en onafhankelijk is en die past bij de Nederlandse situatie&hellip;</p> <p>Bij Thuisarts werken wij hier al bijna vijftien jaar aan, dus we weten waar we het over hebben. We beschikken in Nederland niet alleen over een van de beste gedigitaliseerde databases van medische kennis ter wereld, we hanteren ook hoge kwaliteitsstandaarden op het gebied van gezondheidsinformatie. Ook is die informatie gratis en onafhankelijk beschikbaar: zonder commerci&euml;le bijbedoelingen of betaalmuren, advertenties of doorverkoop van je data.&rdquo;</p> <h3>AVG-waakhonden versus Digital Omnibus</h3> <p>Het EDPB, de gezamenlijke toezichthouders op de AVG in Europa, en de Toezichthouder voor databescherming van EU-instanties (EDPS) uiten in een<a href="https://www.edpb.europa.eu/system/files/2026-02/edpb_edps_jointopinion_202602_digitalomnibus_en.pdf"> gezamenlijk advies</a> ernstige bezorgdheid over de voorgestelde versoepeling van de AVG en de ePrivacyverordening met de Digital Omnibus.</p> <p>Ze vinden vooral de voorgestelde beperking van de definitie van persoonsgegevens beroerd, evenals de eenvoudiger grondslagen om data voor AI-training te mogen gebruiken, en de toegang voor burgers tot de van hen opgeslagen gegevens bij bedrijven en overheden.</p> <p>De waakhonden moeten echter toezien op de uitvoering van de AVG en zijn geen democratisch gekozen organen met politieke invloed. De vraag is wat het Europees Parlement en de regeringen van de lidstaten ervan vinden, en nog een beetje de Europese Commissie zelf. De Digital Omnibus is bovenal een element in de spanningen tussen Europa en de VS die vinden dat Big Tech met de Europese regels zoals AVG en DSA te veel beknot wordt. De Digital Omnibus is bovendien bedoeld om de lasten voor het MKB in Europa te verminderen.</p> <h3>Verbod op naaktstrand-AI</h3> <p>Ruim honderd internationale organisaties <a href="https://drive.google.com/file/d/1vQoHLwFBBpNA5fp6qJ8wCf91PQaGPWnc/view?pli=1">roepen op</a> tot een wereldwijd verbod op technologie om mensen op foto&rsquo;s uit te kleden, de AI nudifying tools die tot de deepfakeporno worden gerekend. Zulke apps en sites gebruiken AI om naaktfoto&rsquo;s te genereren op basis van foto&rsquo;s van mensen die hun kleren nog dragen.</p> <p>Vooral jongeren lijden eronder, ervaart Slachtofferhulp Nederland. De<a href="https://www.nationaalrapporteur.nl/"> Nederlandse Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld Tegen Kinderen</a> luidt eveneens de noodklok. Ik vraag me wel af: waarom alleen seks? Er zijn talloze - letterlijk - vertekeningen en beledigingen mogelijk van personen met AI. maar dan kom je wellicht aan de vrijheid van meningsuiting van cartoonisten bijvoorbeeld.</p> <p>Tot de ondertekenaars van de oproep behoort als enige gemeente in de wereld: de gemeente Amsterdam. Ook Terre des Hommes Nederland tekent. Apart van de oproep komt Unicef nog met <a href="https://www.unicef.org/press-releases/deepfake-abuse-is-abuse">een verklaring</a> &nbsp;gericht tegen de mogelijkheid om AI-gegenereerde seksuele afbeeldingen van kinderen te maken.</p> <h3>AP tegen regeerakkoord</h3> <p>Dit sluit aan op het<a href="https://fd.nl/tech-en-innovatie/1586030/ap-voorzitter-over-gevaren-ai-ik-durf-de-vergelijking-met-wapens-wel-aan"> interview van AP-chef Aleid Wolfsen</a> in het FD met Sandra Olsthoorn (geen familie helaas). Hij maakt een kop aangaande AI: &ldquo;Ik durf de vergelijking met wapens wel aan.&rdquo;</p> <p>AI-inzet voor controles brengt het &ldquo;einde van de rechtstaat&rdquo; nabij, oftewel &ldquo;een wildwestscenario rond AI&rdquo;, meent Wolfsen. &ldquo;&lsquo;Als een overheid AI gaat inzetten om te bepalen wie gecontroleerd wordt, en je kunt niet meer uitleggen waarom iemand eruit is gepikt, dan zitten we in de tijd van Josef K. van Kafka. Dan wordt jouw recht om je te verdedigen illusoir. Dat is het begin van het einde van de rechtsstaat.&rdquo;&rsquo;</p> <p>Wolfsen wijst op de inzet van AI door ICE in de VS, maar niet voor de repressie in Iran die veel ernstiger uitpakt. Ook het regeerakkoord van D66, VVD en CDA vindt Wolfsen (PvdA) kwalijk, want onbezonnen. Het gaat te veel om economische &lsquo;voorsprong&rsquo; en te weinig om de grote risico&rsquo;s die AI-inzet met zich meebrengt.</p> <p>&ldquo;We zijn best teleurgesteld. In &eacute;&eacute;n zin staat dat Nederland afzwakking van de Europese AI-Act gaat steunen. Dat is niet goed te begrijpen in de wereld waarin we nu leven.&rdquo;</p> <p>Wolfsen bekritiseert niet eenzijdig het aanbod, want ziet dat de vraag ongebreideld is: &ldquo;Mensen gooien sollicitatiebrieven in de chatbot, medische dossiers. Bij bedrijven, bij overheden. En dan zit die gevoelige persoonlijke informatie erin en krijg je het er niet meer uit.&rdquo;</p> <h3>Wat mag de werkgever?</h3> <p>Een interessante bijdrage van<a href="https://privacy-web.nl/nieuws/controleren-van-je-werknemers/"> Claudine Hermesdorf bij Pont</a> over het controleren van werknemers bij vermoedens van diefstal, laakbaar gedrag, onrechtmatig delen van foto&rsquo;s of onvoldoende functioneren bij thuiswerken. &ldquo;Ingrijpen kan noodzakelijk lijken, maar het ontbreken van bewijs schept juridische risico&rsquo;s.&rdquo;</p> <p>Volgens de AP zijn heimelijke controles alleen toegestaan op grond van een serieuze verdenking van onrechtmatig gedrag, tijdelijk en proportioneel, en alleen als er geen minder ingrijpende manier is om bewijs te verkrijgen.&nbsp;&nbsp;</p> <p>Dan nog is transparantie vereist, want werknemers moeten vooraf ge&iuml;nformeerd worden, de OR moet instemmen en er is een DPIA-plicht. Nadien is er inzage- bezwaar- en verwijderingsrecht van betrokkenen.</p> <p>Hermesdorf gaat in op de inzet van camera&rsquo;s en toegang tot zakelijke mailboxen, inzet van monitoringsoftware en (heimelijke) inspecties. Het schijnt allemaal te mogen, maar met restricties conform de EVRM en AVG-regels. &ldquo;Recente jurisprudentie toont aan dat camera- en webcam-monitoring in het bijzonder zeer kritisch worden getoetst, en dat schendingen kunnen leiden tot vernietiging van ontslagen of aanzienlijke schadevergoedingen.&rdquo;</p> <h3>Contant betalen voor de homofilm</h3> <p>Privacy-activist Michiel Jonker voert strijd tegen het louter met pin mogen betalen van een kaartje voor de film. Dat tast de privacy van bezoekers aan,<a href="https://www.gld.nl/nieuws/8433512/privacy-expert-alleen-pinnen-dan-moet-bedrijf-goed-verhaal-hebben"> vertelt hij tegen Omroep Gelderland</a>.</p> <p>In 2018 maakte Jonker bezwaar bij Focus Filmhuis waar sinds de opening van het nieuwe pand contant betalen niet meer mogelijk was. Dat is ontzettend bedreigend: &ldquo;Wat in de VS gebeurt, kan hier ook gebeuren. Op grond van huidskleur of meningsuiting kun je daar zomaar vervolgd worden. Wat als het bezoek van films met een homoseksueel thema als indicatie dient? In de Tweede Wereldoorlog werd er handig gebruikt gemaakt van de religieregistratie van de gewone mensen. En dat was toen niet eens digitaal. In conflictsituaties gebeuren nare dingen.&rdquo;</p> <p>Jonker diende bezwaar in bij de AP, met<a href="https://privacyfirst.nl/artikelen/rechtszaak-tegen-weigering-contant-geld-door-bioscoop/"> steun van Privacy First</a>, maar tevergeefs. Want het argument van Focus dat contant geld onveilig zou zijn voor de werknemers, werd plausibel geacht. Maar Jonker liet het er niet bij zitten. Een beroep bij de rechtbank faalde, maar<a href="https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@156355/202203874-1-a3/"> niet bij de Raad van State</a>. Die vonnist dat de AP beter nagaat of de bioscoop kan aantonen dat betalen met contant geld onveilig is voor de medewerkers.</p> <h3>Kritiek op delen data met zakelijke reisbureau</h3> <p>Boeiende kwestie van hoogleraar Computer Security, Privacy &amp; Identity Bart Jacobs van Radboud over het verplicht boeken van reizen voor de universiteit met bedrijf DGI Travel. Het verplicht delen van persoonsgegevens is tegen de AVG,<a href="https://www.voxweb.nl/nieuws/hoogleraar-privacy-regeling-met-reisbureau-van-de-universiteit-in-strijd-met-wet"> aldus Jacobs</a>. DGI is een Turks bedrijf.</p> <p>Volgens Jacobs hebben zowel de universiteit als het reisbureau de overtreding erkend, en werken ze aan een oplossing. Medewerkers van de universiteit zijn verplicht hun zakenreizen bij DGI Travel te boeken; het gaat om zo&rsquo;n drieduizend reizen per jaar.</p> <p>Wellicht geldt dit voor veel meer instellingen en bedrijven die een contract hebben met een externe partij voor het boeken van zakenreizen door werknemers.</p> <p>De ondernemingsraad wil al dat de Radboud Universiteit het contract met DGI stopzet,<a href="https://www.voxweb.nl/nieuws/ondernemingsraad-wil-dat-radboud-contract-met-dgi-travel-stopzet-afdeling-houdt-zwartboek-bij-van-omstreden-reisbureau"> aldus universiteitsuitgave Vox</a>, maar niet precies om privacyredenen.&nbsp;</p> <h3>Odido: gigantisch lek</h3> <p>Inmiddels overal gemeld, zoals<a href="https://tweakers.net/nieuws/244656/odido-waarschuwt-voor-datalek-miljoenen-klantgegevens-gestolen-bij-cyberaanval.html"> bij Tweakers</a>: Odido lekte data van ruim 6 miljoen klanten. Cybercriminelen kregen onbevoegd toegang tot een klantcontactsysteem.</p> <p>De aanvallers konden binnenkomen door middel van phishing en social engineering, aldus anonieme bronnen <a href="https://nos.nl/artikel/2602283-odido-hackers-kwamen-binnen-via-phishing-deden-zich-voor-als-ict-afdeling">tegenover Joost Schelvis van de NOS</a>. &ldquo;Het wachtwoord wisten ze per mail te verkrijgen via phishing, het ontfutselen van inloggegevens. Nadat ze het wachtwoord hadden bemachtigd, belden de criminelen de medewerkers op en deden ze zich voor als de ICT-afdeling van Odido. Daarbij wisten ze hen ertoe te verleiden om hun frauduleuze inlogpoging goed te keuren en zo een extra beveiligingsstap te omzeilen.&rdquo;</p> <p>Ik kreeg een mail van Odido, met de duiding van gelekte data: NAW, telefoonnummer, mailadres, IBAN en geboortedatum. Je moet een beetje oppassen voor criminelen die met phishing er misbruik van proberen te maken. &ldquo;Op een <a href="https://www.odido.nl/veiligheid">speciale pagina op onze website</a><a href="https://mail.odido.nl/optiext/optiextension.dll?ID=aaIg2oSgNALQ6En9AiGpKrCl-BDGHJb7sYmuMpLAGuHRNK1zjTf2xC_YpR1HnBgGiE75BCcAftysMox0S3o"> </a>vind je meer informatie over dit incident.&rdquo;&nbsp;</p> <p>De een zegt: Odido probeert met taalgebruik de kwestie te bagatelliseren, zo heet de pagina met info &quot;veiligheid&quot;. De ander: het wordt te hoog opgespeeld, want in de praktijk heeft het doorgaans weinig effect. <a href="https://www.netkwesties.nl/2306/stuitend-bagatelliserend-taalgebruik.htm">Zie dit boeiende artikel met reactie.</a> Waar staat u?</p> <p><em>*) Beeld:&nbsp;Museum Slager, Den Bosch, Isaac Isra&euml;ls, Vrouw voor Zonnebloemen</em></p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 7, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20240724 MUSEUM SLAGER 3 - ISAAC ISRAELS VROUW ZONNEBLOEMEN.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2305/werknemers-bespieden-zakelijke-reizen.htmDit journalistieke boek openbaart een tegenstelling: een fraai, overtuigend verhaal over Geerdinks moedige eigen werk onder de Koerden, versus een eenzijdige, gemakzuchtige beschouwing over wat activistische journalistiek vermag.https://www.netkwesties.nl:443/2304/frederike-geerdink-alle-journalistiek.htmSun, 22 Feb 2026 11:56:00 GMT<p>In een discussie op LinkedIn over ons kritische artikel over<a href="https://www.netkwesties.nl/2286/van-follow-the-money-tot-the-firewall.htm"> actiejournalistiek van Eric Smit</a>, en dito opinies<a href="https://www.netkwesties.nl/2290/wanneer-journalistiek-geen-zoektocht.htm"> van Wim van de Pol</a> en<a href="https://www.netkwesties.nl/2287/nepbont-is-geen-bont-actiejournalistiek.htm"> van Guido van Nispen</a> stelde<a href="https://frederikegeerdink.com/"> Fr&eacute;derike Geerdink</a> voor om haar boek grondig te lezen.</p> <p>Het in april 2025 verschenen &ldquo;Alle journalistiek is activisme&rdquo; is een &ldquo;manifest&rdquo;,<a href="https://www.debezigebij.nl/boek/alle-journalistiek-is-activisme/"> te koop</a> en<a href="https://www.onlinebibliotheek.nl/zoekresultaten.catalogus.html?q=Alle%20journalistiek%20is%20activisme"> te leen</a>. De persoonlijke beschrijving over Geerdink (1970): &ldquo;&hellip;is onafhankelijk journalist en auteur, gespecialiseerd in macht. Tussen 2006 en 2020 was ze correspondent in Turkije en Koerdistan. Haar twee boeken over de Koerdische strijd, De jongens zijn dood (2014) en Dit vuur dooft nooit (2018), werden genomineerd voor de Brusseprijs. Ze publiceert in onder meer De Groene Amsterdammer, Vrij Nederland, Wordt Vervolgd, NRC, One World, New Lines Magazine en Index on Censorship.&rdquo;<br /> &nbsp;In september 2015 werd Geerdink na een correspondentschap van bijna tien jaar Turkije uitgezet. Ze was opgepakt met een groep vredesactivisten waarover ze schreef, en werd na twee nachten politiecel op het vliegtuig gezet, richting Amsterdam.</p> <p>Eerder al vormen haar in het Turks vertaalde columns een dusdanige bedreiging voor het regime dat ze wordt aangeklaagd voor de rechtbank in<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Diyarbak%C4%B1r_(stad)"> Diyarbakir</a> wegens &ldquo;propaganda voor een terroristische organisatie&rdquo;. Dankzij een eminente (Koerdische!) verdediging volgt vrijspraak: &ldquo;En ik, edelachtbare, ben journalist, g&eacute;&eacute;n propagandist.&rdquo;</p> <p>&ldquo;Zeker, ik schreef op het scherp van de snede over de Koerdische kwestie en de gewapende strijd, maar altijd op een journalistieke manier. Al mijn werk voldeed aan de regels van het vak. Zelfs mijn columns&hellip;waren uitgesproken maar gebaseerd op feiten.&rdquo; Niettemin erkent ze, &ldquo;gaandeweg opgeschoven [te zijn] naar Koerdistan, waar ik mijn objectiviteit - die toch al een illusie was, zo besefte ik steeds meer - losliet en positie begon in te nemen. Ik schoof op van ongebonden waakhond naar &#39;pleitbezorger voor sociale verandering&rsquo;.&rdquo;</p> <p><strong>Idealisme gesmoord</strong></p> <p>Daar is ze trots op. Het sluit aan bij het idee dat ze van jongs af aan had van journalistiek: bijdragen aan een rechtvaardiger wereld. Dat werd, zegt ze, de kop ingedrukt op de Hogeschool voor de Journalistiek in Zwolle: &ldquo;Dat objectiviteit niet bestond, werd daar wel erkend. Je neemt immers altijd jezelf mee, en uit je onderwerpkeuze of specialisatie alleen al blijkt wat je belangrijk en interessant vindt. Maar je moet wel naar objectiviteit streven, en nooit te betrokken raken bij je onderwerp maar professionele afstand bewaren. De eigenschappen bij uitstek van de &#39;ongebonden waakhond. Die lessen leerde ik rap. In minder dan vier jaar tijd was de puber die met de pen de wereld zou veranderen, verlept. Aan mij was een keurige beginnend journalist ontsproten.&rdquo;</p> <p>Geerdink begint bij het Hengelo&rsquo;s Dagblad van Tubantia met de vaak onderschatte leerschool van de intensieve en breed geori&euml;nteerde lokale en regionale journalistiek. Ze werkt vervolgens voor tijdschriften van VNU, later Sanoma en DPG Media. In Koerdistan begint ze als freelancer met onderzoek naar een Turks bombardement waarbij 34 burgers sterven en haalt &ldquo;alle journalistieke methodes uit de kast die er waren. Ik werd vooral meer journalist, realiseerde ik me, doordat ik voor het eerst in mijn leven verslag deed vanuit het gezichtspunt van een maatschappelijke groep die systematisch en al vele decennia lang werd onderdrukt&hellip;</p> <p>Uitgangspunt bl&eacute;&eacute;f de waarheid&hellip;.Het waren burgers, en de staat wist dat. Dat hardmaken, was journalistiek. Soms zou ik willen dat ik toen al had geweten dat &#39;pleitbezorger voor sociale verandering&#39;, oftewel &#39;activist&#39;, een legitieme journalistieke positie was.&rdquo;</p> <p><strong>Moedige correspondent</strong></p> <p>Eerlijk gezegd heb ik het idee dat Fr&eacute;derike met haar werk over de Koerden &lsquo;gewoon&rsquo; haar vak uitoefent, weliswaar heel begeesterd. Het valt volgens mij wel mee met het activisme in haar eigen praktijk. Ze doet haar werk nauwgezet, in een gebied waar vrije pers nauwelijks kan werken. Dat is buitengewoon moedig.</p> <p>Het bracht ook wat herkenning. Eind jaren tachtig hobbelde ik bij tijd en wijle in Oost-Europa en gaf de samenlevingen bepaald niet weer vanuit de gezichtspunten van de communistische dictaturen. Het liep daar politiek wel goed af, althans zo leek het in 1988-1989 in landen als Polen, Hongarije, Tsjecho-Slowakije en Roemeni&euml;. Koerden worden daarentegen nu wederom verraden.</p> <p>Geerdink neemt het op voor Koerdische journalisten die binnen het kader van hun verzetsleger PKK opereren: &ldquo;Deze Koerdische journalisten functioneren in hun wereld en zijn met hun revolutionaire wereldvisie de ultieme pleitbezorgers voor sociale verandering. De journalisten bij westerse gevestigde media werken in h&uacute;n wereld, binnen het kapitalisme en het daarmee verbonden toenemende fascisme, maar zij noemen zich &lsquo;ongebonden waakhonden&#39;. Hoe raar is dat?&rdquo;</p> <p>Goed, dat mag je vinden, beetje kort door de bocht. De volgende vergelijking vind ik beter: &ldquo;Je zou Koerdische media kunnen vergelijken met verzetsmedia die in de Tweede Wereldoorlog in Nederland opkwamen. Je had de gecensureerde gelijkgeschakelde pers, die opdiste wat binnen de lijntjes van de bezetter paste. En je had verzetskranten, die meldden wat er ondergronds gebeurde, over de voortgang in de oorlog berichtten, de misdaden van de nazi&#39;s onder de aandacht brachten, de nazi-ideologie bekritiseerden en mensen aanspoorden zich aan te sluiten bij het verzet. Wie betrapt werd op medewerking aan zo&#39;n blad of zelfs maar het lezen ervan, kon op represailles rekenen, tot aan executie aan toe.&rdquo;</p> <p>Kortom: journalistiek onderzoekt de macht, en vooral de kwade kanten en uitwassen daarvan. Tot zover ben ik Fr&eacute;derike dankbaar voor de boeiende ervaringen, zienswijzen en lessen in de beweegredenen van al dan niet activistische journalistiek.</p> <p><strong>Overtuigd eigen gelijk</strong></p> <p>Die waardering houdt op waar het de uitbreiding betrof naar de beschrijving van Geerdink van actiejournalistiek elders. Die vind ik te eenzijdig en met al te veel links drammerig aplomb gebracht: v&oacute;&oacute;r Groene Amsterdammer,<a href="https://www.frontaalnaakt.nl/"> Frontaal Naakt</a> van Peter Breedveld, de Zwarte Piet-strijd en Black Lives Matter en tegen Wierd Duk en Powned.</p> <p>Dat sluit aan op de (rigide) driedeling van journalisten:</p> <ul> <li>ondersteuner van de macht</li> <li>ongebonden waakhond (klassieke, onafhankelijke jager)</li> <li>pleitbezorger voor sociale verandering&rsquo;.</li> </ul> <p>Journalisten zien zich bij voorkeur als onafhankelijke waakhond, niet als verlengstuk van de macht noch als pleitbezorger. Toch, vindt Geerdink, bestaat &lsquo;ongebonden&rsquo; niet omdat iedereen positie kiest vanuit z&rsquo;n eigen referentiekader, gebonden aan de plek in de maatschappij. Dus heeft ze weinig met het na te streven ideaal van &lsquo;objectiviteit&rsquo;. Gevestigde orde en gevestigde media houden elkaars aanzien in stand in een verdienmodel waarin de witte (veelal mannelijke) journalisten een dito doelgroep bedienen. Ze houden degenen die verandering nastreven expres buiten de deur onder het mom van afkeer van &lsquo;actiejournalistiek&rsquo;. Onder dictaturen vind je daarentegen vaker journalisten die sociale verandering nastreven.</p> <p>Dit categoriseren vind ik nogal kortzichtig, je hebt talloze vormen van weergave van de werkelijkheid, journalistiek en niet-journalistiek. In dit deel had Geerdink de deur kunnen openen naar onderzoek, gezonde twijfel aan de grenzen van haar eigen gezichtspunten, en een vergelijking van de realiteit zoals gezien door rechtse en linkse brillen in actiejournalistiek. Die op zichzelf verschillende gradaties heeft, met als uiterste nu Eric Smit die met The Firewall juridische actie wil bundelen met journalistiek. (Wat Geerdink steunt.)</p> <p>Ze had tenminste ook ietsie-pietsie kritischer kunnen zijn over &lsquo;genocide&rsquo; dat ze per se als duiding van de moorddadige bombardementen op Gaza wil hanteren. Alsof journalistieke beschrijvingen en beelden van oorlogsmisdaden niet veel indringender en overtuigender zijn dan een gemakzuchtig etiket als &lsquo;genocide&rsquo;. (En ja, ik ben net als Geerdink fan van Palestijnse actiejournalist <a href="https://www.sakirkhader.com/">Sakir Khader</a>.)</p> <p>Ook het herhaaldelijk <a href="https://www.youtube.com/watch?v=N8z9c5iIwtA">dwepen met het witte privilege</a> ontaardt gemakkelijk in omgekeerd racisme, ook in haar kritiek op LinkedIn. Ik vind het fijn als de vrijheid van meningsuiting niet bij voorbaat door schuldig verklaarde identiteit wordt beknot. Ja, ik heb lang genoeg geleefd in een zwarte gemeenschap en in buitenlandse omgevingen om te weten dat wij hoe dan ook cultureel en materieel bevooroordeeld zijn; soms in een tunnel verblijven. Maar niet alle beweringen uit de monden van witte mannen zijn abject en uitingen van zwarte vrouwen van One World per definitie gespeend van gemakzuchtige vooroordelen over goed en kwaad.</p> <p>De realiteit en de weergave daarvan zijn zo veel complexer, van de eenvoudige wie-wat-waar-hoe verslaggeving tot kunst. Zie bijvoorbeeld hoe schurend dat naar voren treedt in de geweldige docuserie<a href="https://npo.nl/start/serie/fortuyn-on-hollands/afleveringen"> Fortuyn: On-Hollands</a>, met veel beelden van Moslimomroepen, zinniger is dan de korte bochten die Geerdink neemt in haar duidingen van actiejournalistiek.</p> <p>Maar wellicht ziet ze nog kans om een proefschrift te schrijven over dit onderwerp. Want ook wetenschap schijnt (soms)<a href="https://www.sg.uu.nl/video/2025/03/hoe-activistisch-mag-een-wetenschapper-zijn"> activistisch</a> te mogen/moeten zijn. Want dit boek geeft daarvoor een goed startpunt, geeft in een aantrekkelijke stijl een&nbsp;goed inzicht hoe vanuit &lsquo;actiejournalistiek&rsquo; wordt gedacht. En dat inzicht is, door haar openheid, veel waard.</p> <p><em>*) Beeld: Bezige Bij</em></p> Gelezenhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Frederike Geerdink.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2304/frederike-geerdink-alle-journalistiek.htmDe aankondiging van grootschalige ontslagen bij The Washington Post veroorzaakte afgelopen week een golf van ontzetting in de Amerikaanse en internationale media.https://www.netkwesties.nl:443/2301/de-val-instituut-ongemakkelijke-debat.htmSun, 22 Feb 2026 11:56:00 GMT<p>Honderden journalisten vertrekken, complete redacties verdwijnen waaronder sport, boeken, buitenlandse bureaus. Voor velen staat meer op het spel dan banen alleen: een pijler onder de democratie wordt weggezaagd. Dat sentiment wordt krachtig verwoord door <a href="https://www.wsj.com/opinion/a-lament-for-the-washington-post-a5509d63">Peggy Noonan in The Wall Street Journal</a>, waar zij de neergang van de krant beschrijft als een nationaal verlies dat de democratische waakfunctie van de pers aantast.</p> <p>Noonan grijpt terug op de icoon waar volgens haar de VS voor staat: <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson">Thomas Jefferson</a>. Hij <a href="https://oll.libertyfund.org/quotes/jefferson-s-preference-for-newspapers-without-government-over-government-without-newspapers-1787">stelde in 1787</a> liever kranten zonder regering te hebben dan een regering zonder kranten. Journalistiek als bescherming tegen machtsmisbruik, als collectief zintuig. Noonan:</p> <blockquote> <p>&ldquo;And this will have an impact on our democracy. Why is the end of a great newspaper not good for democracy? Let&rsquo;s journey back to Thomas Jefferson, in Paris in 1787, as American minister to France. Back home they were debating the U.S. Constitution. In a letter dated Jan. 16 to his friend Edward Carrington, a member of the Continental Congress, his thoughts: &ldquo;Were it left to me to decide whether we should have a government without newspapers, or newspapers without a government, I should not hesitate a moment to prefer the latter.&rdquo; He wasn&rsquo;t being flip. He understood journalism was a defense against tyranny.&rdquo;</p> </blockquote> <p><strong>Peter Vandermeersch en Guardian</strong></p> <p>Vanuit dat perspectief voelt het verdwijnen van een grote, breed opererende krant in Washington als een existenti&euml;le dreiging: wie controleert nog het centrum van de macht?</p> <p>Ook in Nederland liet men zich niet ongehoord. Ex-NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch <a href="https://pressanddemocracy.substack.com/p/democracy-also-dies-in-daylight">wijst Jeff Bezos aan</a> als grote schuldige. The Guardian gaat nog veel verder in een opiniestuk <a href="https://www.theguardian.com/news/ng-interactive/2026/feb/08/washington-post-layoffs-democracy-trump">&ldquo;As goes the Washington Post: US democracy takes another hit under Trump&rdquo;</a> van Ed Pilkington en Jeremy Barr. Daar wordt Jeff Bezos neergezet als een &lsquo;bijltjesman&rsquo; die zich buigt naar Trump. En vanzelfsprekend wordt daar van alles bijgehaald, inlcusief de documantaire &lsquo;Melania&rsquo; van Amazon.</p> <blockquote> <p>Ook <a href="https://x.com/arusbridger/status/2019745911488819679?s=20">reposte Yoeri Albrecht</a> : &ldquo;Bezos could retrieve something from the disaster of his ownership of the @washingtonpost by emulating the Scott family (owners of the Manchester Guardian) in 1932. Give the paper away and endow it with, say, $1.5 bn. And have an independent trust run it in the public interest.&rdquo;</p> </blockquote> <p>(Dit is overigens dezelfde Yoeri Albrecht die in 2010 zei dat Veronica het ANP nooit van de hand zou doen om even later het aan Talpa te verkopen.)</p> <p>Het frame van rampspoed voor democratie en boze Jeff Bezos die niet eindeloos wil bijstorten domineerde de eerste reacties vanuit gevestigde media, journalisten en activisten. Op sociale media spraken zij over een &lsquo;bloodbath&rsquo; en een aanval op de democratie. De slogan van de krant &lsquo;Democracy Dies in Darkness&rsquo; werd het rouwlint onder de ontslagen. Het narratief: de markt faalt, Big Tech rooft advertentie-inkomsten, en zonder massale steun van vermogende eigenaren of de staat verdwijnt kwaliteitsjournalistiek. Het is in de VS niet anders als hier.</p> <p><strong>Snob-mentaliteit</strong></p> <p>Maar dit is niet het hele verhaal. Een scherp <a href="https://www.spiked-online.com/2026/02/07/the-washington-post-cuts-prove-journalism-dies-in-wokeness/">contrasterende analyse</a> van Jenny Holland verscheen bij Spiked, waar de ontslagen juist worden gezien als een onvermijdelijke correctie na jaren van journalistieke en zakelijke zelfmisleiding. Volgens dit perspectief is niet alleen het verdienmodel ingestort, maar ook de redactionele aansluiting van Washington Post bij het publiek. De krant zou zich hebben laten meeslepen door een moreel verheven, maar commercieel desastreuze agenda, waarin niche-onderwerpen en ideologische zelfbevestiging belangrijker werden dan relevantie en bereik.</p> <p>Dit debat raakt een gevoelige snaar, is dus ongemakkelijk. Sinds de overname door Jeff Bezos in 2013 werd de krant jarenlang kunstmatig op de been gehouden met miljoeneninvesteringen in internationale expansie, nieuwe formats, video, podcasts en prestigeprojecten. Wat in de newsroom werd ervaren als een gouden tijd, was in feite een uitzonderlijke situatie: een miljardair die structurele verliezen accepteerde.</p> <p>Zoals voormalig Post-journalist Katherine Boyle <a href="https://x.com/KTmBoyle/status/2019462213585510716?s=20">opmerkte op X</a>, cre&euml;erde die periode een generatie redacteuren en verslaggevers die nooit hoefde na te denken over de economische realiteit van journalistiek. De krant werd breder, duurder en diffuser, terwijl haar natuurlijke kracht &ndash; de verslaggeving van macht en politiek in Washington &ndash; verwaterde. Sport verloor ze aan gespecialiseerde platforms, internationale berichtgeving aan The New York Times. Wat resteerde was een kostbaar, breed opgezet instituut zonder scherp profiel en zonder duurzaam publiek.</p> <p><strong>Die zelfgenoegzaamheid</strong></p> <p>Het Amerikaanse &lsquo;The Babylon Bee&rsquo; schreef een <a href="https://babylonbee.com/news/journalists-shocked-to-be-laid-off-from-obsolete-media-outlet-that-loses-100-million-annually">satirisch opiniestuk</a> waarin het melodrama scherp wordt verwoord:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Laid-off journalists reportedly took to the streets to cry in the corners of cafes, subways, and social media platforms. In a post on X, former culture reporter Diane Keurig described an incident where she was crying on the street, and three people came to comfort her. &quot;I told them Stephen Spielberg made a movie about us. Doesn&#39;t that mean anything? But they had no idea what I was talking about.&quot;</p> </blockquote> <p>Het klassieke model van de allesomvattende krant is al twintig jaar in verval. Internet, sociale media, Substack, podcasts en nu ook AI hebben het monopolie op informatie en duiding definitief doorbroken. Dat is geen ideologische strijd, maar een structurele verschuiving. Wie dat negeert en zich uitsluitend beroept op historische grandeur, mist het punt.</p> <p>Betekent dit dat Noonan ongelijk heeft en dat de democratie weinig te vrezen heeft? Niet helemaal. Haar kernpunt &ndash; dat professionele journalistiek tijd, training en instituties vereist &ndash; blijft valide. Onderzoeksjournalistiek ontstaat niet vanzelf in een gefragmenteerd ecosysteem van individuele makers. Daar zijn redacties, cultuur en continu&iuml;teit voor nodig. De verdwijning daarvan verarmt het publieke debat.</p> <p>Maar het omgekeerde is ook waar: journalistiek die zich afsluit van haar publiek, die morele superioriteit verwart met maatschappelijke relevantie, ondergraaft haar eigen bestaansrecht. Democratie sterft niet alleen in duisternis, maar ook in zelfgenoegzaamheid. Het idee dat elk verlies van een traditionele redactie automatisch een democratisch deficit oplevert, miskent dat informatievoorziening inmiddels langs vele andere kanalen loopt &ndash; soms rommelig, soms luidruchtig, maar niet per definitie minder pluralistisch.</p> <p><strong>Geen complot, maar realiteit</strong></p> <p>De crisis bij The Washington Post laat daarmee iets zien wat breder geldt voor de media, ook dichter bij huis. Niet elke bezuiniging is een aanval op de democratie. Niet elke reorganisatie een complot van macht en geld. Soms is het een late erkenning dat een model niet meer past bij de werkelijkheid.</p> <p>De vraag is dus niet of we journalistiek nodig hebben &ndash; dat antwoord is evident ja &ndash; maar: welke journalistiek, met welk profiel en voor welk publiek? De Post kan, zoals Boyle stelt, nog steeds een cruciale rol spelen door zich te concentreren op waar zij uniek in is: de verslaggeving van Amerikaanse macht vanuit Washington. Dat vraagt focus, discipline en een herijking van ambities, niet nostalgie.</p> <p>Misschien is dat de ongemakkelijke les van deze ontslagen. De oude Post, zoals Peggy Noonan die oproept, is al lang verdwenen &ndash; niet door &eacute;&eacute;n eigenaar of &eacute;&eacute;n ideologische golf, maar doordat de wereld sneller veranderde dan het instituut kon bijbenen. De democratie zal dat overleven. De journalistiek waarschijnlijk ook, maar alleen als zij bereid is haar eigen mythen net zo kritisch te onderzoeken als de macht die zij zegt te controleren.</p> <p>Het meest veelzeggende detail in Noonan&rsquo;s betoog is dan ook dat zij moet teruggrijpen op een brief uit 1787. Thomas Jefferson, ganzenveer in de hand, in een wereld zonder elektriciteit, massamedia, internet of algoritmes. Het is een krachtig citaat, maar tegelijk een historisch anker dat verraadt hoezeer het referentiekader is vastgelopen. Wie vandaag de democratie wil verdedigen, zal andere voorbeelden moeten vinden dan de krant als vanzelfsprekend middelpunt van het publieke leven. De waakhondfunctie bestaat nog, maar zij heeft andere vormen, andere dragers en andere spanningen gekregen. Zolang het debat blijft steken in wat journalistiek ooit was, blijft onzichtbaar wat zij in deze tijd zou kunnen &ndash; en misschien wel m&oacute;&eacute;ten &ndash; zijn.</p> <p><strong>Eeuwige dankbaarheid</strong></p> <p>De ongemakkelijke eindconclusie is dan ook niet dat The Washington Post de journalistiek heeft verlaten. Integendeel. Het probleem is dat goede journalistiek alleen, hoe onmisbaar ook, niet langer per definitie een houdbaar bedrijfsmodel vormt. De tijd waarin kwaliteit vanzelf schaal, bereik en inkomsten genereerde, ligt definitief achter ons.</p> <p>Zonder twijfel is dit ook een les voor filantropen die menen er verstandig of zelfs &lsquo;goed&rsquo; aan te doen een journalistieke mediaorganisatie over te nemen. Verwacht niet dat hier de gebruikelijke wetten van het bedrijfsleven gelden of eeuwige dankbaarheid. Wie zo&rsquo;n stap zet, moet erop voorbereid zijn dat de &lsquo;goede daad&rsquo; zich tegen hen kan keren, zodra men niet bereid is &ndash; zonder voorwaarden &ndash; structurele verliezen te accepteren, of een andere mening heeft of initiatieven ontplooit die niet de zegen van de redactie dragen.</p> Uitkleden van Washington Posthttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Jeff Bezos Washington Post.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2301/de-val-instituut-ongemakkelijke-debat.htmIs het verzet tegen verkoop van Solvinity heftig, Zivver viel met gevoelige data zonder tegenstand in Amerikaanse handen. IND stopt met Zivver. Hoe opportunistisch en realistisch zijn we? Waar staan Bert Hubert en Lokke Moerel? Sleept The Firewall onze democratie voor de poorten van de Amerikaanse hel weg?https://www.netkwesties.nl:443/2299/solvinity-verkoop-lijdt-onder-argeloze.htmSun, 15 Feb 2026 12:11:00 GMT<p>Afgelopen week<a href="https://www.netkwesties.nl/2294/behoud-digid-binnen-nederland-is-grote.htm"> schreven we</a> over de bedenkelijke p.r. van actiegroep The Firewall met de Volkskrant, en de risico&rsquo;s van DigiD bij de verkoop van Solvinity, zoals onderwerp van twee hoorzittingen in de Tweede Kamer. Het artikel bracht een aantal standpunten, zoals de waarschuwingen van professor cyberveiligheid Eric Verheul en van Bert Hubert en de nuanceringen van Lokke Moerel. Dit artikel is een vervolg, met weer een ratjetoe aan verbonden onderwerpen op hetzelfde terrein:</p> <ul> <li>Opzeggen van beveiligde maildienst Zivver door de IND</li> <li>Opkomst van rentenierend ondernemer Bert Hubert als activist</li> <li>Realist Lokke Moerel als wetenschapper en advocaat/adviseur</li> <li>Met Kees Verhoeven over de noodzakelijke waarborgen voor soevereiniteit</li> <li>Claims van Michiel Steltman en van The Firewall</li> </ul> <h3>Zivver eruit</h3> <p>De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) stopt met Zivver voor het beveiligd uitwisselen van dossiers en mails, vanwege de<a href="https://www.netkwesties.nl/2099/politie-overtreedt-wet-zivver-verkocht.htm"> overname door Kiteworks</a> afgelopen zomer. IND wil niet dat de VS op enige wijze kan toegang kan vorderen tot het berichtenverkeer via Zivver onder Kiteworks, zo bevestigt een woordvoerder van de IND<a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/04/ind-stopt-met-de-beveiligde-berichtendienst-zivver-na-amerikaanse-overname-a4919556/appview?app=63d4a38e-0b55-406e-bc77-ec7ad97c316c"> tegenover NRC</a>:&nbsp;</p> <p>&ldquo;Na de overname hebben we een nieuwe risico-inventarisatie gemaakt. De belangrijkste conclusie was dat de geopolitieke situatie zo snel verandert dat we mogelijk niet altijd kunnen vertrouwen op de juridische afspraken die we hebben gemaakt. Daarom stappen we over op een alternatief, zodra we dat hebben.&rdquo;</p> <p>NRC&nbsp; wijst op een &lsquo;onthulling&rsquo; door Follow the Money dat Kiteworks met specialisten werkt die Unit8200-medewerkers waren, de geheime dienst van het Isra&euml;lische leger IDF. Dat was echter<a href="https://www.calcalistech.com/ctechnews/article/hyqfxfc5c"> openbare informatie</a>. De Nederlandse overheden en ziekenhuizen die Zivver gebruiken, vonden dat niet erg. Eerder dan Follow the Money plaatste Tweakers <a href="https://tweakers.net/nieuws/237260/nederlandse-bedrijven-blijven-zivver-gebruiken-ondanks-amerikaanse-eigenaar.html">vraagtekens</a> bij de overname wegens twijfels aan de veiligheid van het berichtenverkeer van Zivver onder Amerikaanse wetgeving.</p> <p>Tot de klanten behoren: Amphia Ziekenhuis, Ziekenhuis Gelderse Vallei, Zuyderland, Savant Zorg, Buurtzorg, Pluryn, Levanto, Dimence, Lionarons GGZ. En ook vele onderdelen van Justitie en Veiligheid, tientallen gemeenten, veiligheidsregio&rsquo;s, UWV, rechtbanken, gevangenissen, Openbaar Ministerie, advocatenkantoren en rechtbanken. Haven van Rotterdam, Rotterdam The Hague Airport.</p> <p>Zivvers baas <a href="https://www.linkedin.com/in/wouterklinkhamer/">Wouter Klinkhamer</a>&nbsp; beroept zich op dusdanige encryptie van het verkeer, en opslag van data in een &lsquo;private cloud&rsquo;, dat de uitwisseling absoluut veilig is. Amerikaanse vorderingen kreeg het bedrijf nooit.</p> <p>Dat is nu juist wat met Solvinity in het geding is: is technische beveiliging onder een Amerikaanse partij veel belangrijker (bijvoorbeeld tegen hacks uit China en Rusland) dan het risico op mogelijke wettelijke vorderingen van Justitie in de VS?</p> <h3>Opvallende loopbaan Bert Hubert</h3> <p>De opkomst van Bert Hubert als spreekbuis van actievoerend Nederland tegen Amerikaanse big tech is opvallend. Hubert (1975) is natuurkundige en expert in open source internetprotocollen. Bert richtte in 2006 samen met Fox-IT maker van bewakingssoftware Fox Replay BV op, dat in 2011<a href="https://www.computable.nl/2011/09/30/fox-it-verkoopt-analysesoftwaretak-replay/"> werd overgenomen</a> door het Amerikaanse NetScout.</p> <p>Replay hield zich bezig met het stiekem volgen van verdachten door politie en inlichtingendiensten, met gedetailleerd en in real-time traceren van internetactiviteiten zoals met e-mail, surfen en chatten; bijvoorbeeld voor het bestrijden van Ddos-aanvallen. Er kwam<a href="https://burojansen.nl/pdf/Fox-IT-en-het-Nederlandse-exportbeleid-voor-dual-use-goederen.pdf"> kritiek op export van Fox Replay naar totalitaire regimes</a> in het Midden-Oosten, na grondig onderzoek door Buro Jansen &amp; Janssen. Niet iets waar je een actievoerder tegen Big Tech (Palantir!) als Hubert mee zou associ&euml;ren. Hij verzette zich bijvoorbeeld tegen het oprekken van de Inlichtingenwet WIV en<a href="https://berthub.eu/articles/posts/vertrek-tib/"> vertrok als toezichthouder</a>.</p> <p>Hubert was een uitstekende IT-ondernemer. Zijn eerder (in 1999) opgerichte bedrijf PowerDNS voor open source internetroutering werd mondiaal succesvol en in 2015 onderdeel van<a href="https://www.open-xchange.com/"> Open Xchange</a> in Duitsland. De verkochte aandelen maakten hem definitief financieel onafhankelijk. Op de balans van zijn AHU Holding&nbsp; stond in 2019 een bedrag van 6 miljoen euro aan eigen vermogen, recent nog 5,5 miljoen.</p> <p>Hubert<a href="https://berthub.eu/articles/posts/history-of-powerdns-2013-2020-business/"> verhaalt boeiend</a> over zijn tijd bij PowerDNS. Dit zegt het grote publiek helaas niet veel, wel zijn verband bij de inlichtingendienst AIVD, hoe kort ook. Partijen werden niet gelukkig van elkaar. Hetzelfde gold voor zijn lidmaatschap van de<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Toetsingscommissie_Inzet_Bevoegdheden"> Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden</a> (TIB). Hubert is, ofschoon betrouwbaar, eigenwijs en soms lastig.</p> <p>Gezien zijn grote technische kennis en ervaring is hij, ondanks dat verleden met Fox Replay, een zwaargewicht als actievoerder. De blogs op<a href="https://berthub.eu/"> BertHub.nl</a> doen ertoe en met<a href="https://nerdvote.nl/"> Nerdvote</a> oefende hij invloed uit op de Tweede Kamerverkiezingen, mede waardoor GL-PvdA kandidaat<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Barbara_Kathmann"> Barbara Kathmann</a> met voorkeurstemmen werd gekozen. Zij schaart zich nu <a href="https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2026Z02226&amp;did=2026D05103">aan zijn kant</a> in de Tweede Kamer. Dankzij Huberts actie was het druk bij de hoorzittingen in de Tweede Kamer en worden petities voor DigiD door meer dan 150.000 mensen ondertekend.</p> <p>Hubert overdrijft graag voor&nbsp; het maken van krantenkoppen. &ldquo;Nieuwe inlichtingenwet kan tot Noord-Koreaanse taferelen leiden&rdquo;,<a href="https://www.ftm.nl/artikelen/interview-bert-hubert?share=8UzkZ9E9PZD5utnWipY9cn1oNSOfUv1frhMqNT2N7GOWyioqJ97woTOAQS8W"> kopte Follow the Money</a>. Boven een<a href="https://www.volkskrant.nl/tech/afhankelijk-van-big-tech-zet-die-amerikaanse-cloud-eens-uit-en-zie-wat-er-dan-gebeurt-bepleit-ict-expert~b27ec9a1/"> interview met de Volkskrant</a> deze week: &ldquo;Afhankelijk van big tech? Zet die Amerikaanse cloud eens uit en zie wat er dan gebeurt&hellip;&rdquo; Dat is de smeu&iuml;ge vertaling van het <a href="https://berthub.eu/articles/posts/dashboard-amerikaanse-afhankelijkheden/">bekende feit</a> dat Nederland voor 99 procent afhankelijk is van big tech, vooral Microsoft, en onbezonnen acties juist zinloos zijn. Zijn &ldquo;Cloudout-woensdag&rdquo; is net als &ldquo;woensdag gehaktdag&rdquo; fijne marketing, zonder inhoudelijke betekenis.</p> <h3>Lokke Moerel hoogleraar en advocaat</h3> <p>Is Hubert een uitstekend technicus met juridische kennis, Lokke Moerel is een eminent jurist met technische kennis. Moerel is<a href="https://www.tilburguniversity.edu/nl/medewerkers/e-m-l-moerel"> hoogleraar Global ICT Law</a> in Tilburg,<a href="https://www.cybersecurityraad.nl/personen/leden-csr/lokke-moerel"> lid</a> van de<a href="https://www.cybersecurityraad.nl/"> Cyber Security Raad</a> en voorzitter van de<a href="https://www.atlcom.nl/raad-van-toezicht/"> raad van toezicht</a> van de<a href="https://www.atlcom.nl/"> Atlantische Commissie</a>, een forum voor debat over trans-Atlantische veiligheid.&nbsp; We meldden dat Moerel als hoogleraar deelnam aan de hoorzitting in de Tweede Kamer en meldde eerder over dit onderwerp advies te hebben gegeven aan Kyndryl voor de overname van Solvinity. Daar kregen we vragen over. Moerel licht nader toe:</p> <p>&ldquo;Kyndryl heeft mij als onafhankelijke expert advies gevraagd over wat de soevereiniteitseisen zijn waar ze aan zouden moeten voldoen om, wat mij betreft, een stempel van goedkeuring te krijgen voor de overname van Solvinity. Ik ben niet hun vaste advocaat, Kyndryl heeft een ander kantoor in dit traject.</p> <p>Ik heb een overzicht gegeven van de drie soorten soevereiniteit die in het geding zijn: data -, operationele - en jurisdictionele soevereiniteit. En de maatregelen die je kan treffen om deze te borgen. Dit advies was generiek, en niet toegespitst op Kyndryl. Wat ik daarvan denk is geen groot geheim want ik heb min of meer hetzelfde gepubliceerd.&rdquo;</p> <p>Heeft u geadviseerd als wetenschapper of als advocaat van<a href="https://www.mofo.com/"> MoFo</a> [het<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Morrison_%26_Foerster"> Amerikaanse Morrison Foerster</a> met kantoor in Amsterdam]. Is ervoor betaald? Moerel: &ldquo;Ik geef dit soort adviezen als advocaat en daarvoor wordt betaald. Cli&euml;nten willen dat ook, omdat voor advocaten beroepsregels gelden en je ook instaat voor de juistheid van je adviezen.&rdquo;</p> <p>Morrison Foerster heeft Big Tech als klant. De namen van Apple, Meta, Amazon, Open AI worden genoemd in Amerikaanse juridische publicaties, vooral in procedures over auteursrecht, ook voor kwesties met databescherming/privacy, het specialisme van Moerel. Ze maakt daar geen geheim van.</p> <h3>Kees Verhoeven en Lokke Moerel</h3> <p>Als hoogleraar is haar kennis voor iedereen beschikbaar, ook de artikelen die ze schrijft zoals recent<a href="https://fd.nl/opinie/1584556/gebrek-digitale-soevereiniteit-dwingt-tot-een-tweesporenbeleid"> voor het Financieele Dagblad</a> over soevereiniteit, samen met Kees Verhoeven. Hij zat in de Tweede Kamer voor D66 en opereert nu commercieel met Bureau Digitale Zaken, veelal voor overheden die ook van Big Tech willen loskomen. In de publiciteit stelt hij zich activistisch op, met publicaties op LinkedIn en deelname aan de actie van The Firewall.</p> <p>Verhoeven weet net als Moerel hoe weerbarstig de praktijk is. Organisaties kiezen voor efficiency en veiligheid van Amerikaans aanbod: SIDN ging met al onze domeinnamen naar de Amazon cloud; Zivver<a href="https://www.netkwesties.nl/2159/zivver-niet-meer-betrouwbaar-nieuwsgierige.htm"> kwam in Amerikaans-Isra&euml;lische handen</a>; de Belastingdienst prolongeerde Microsoft 365; en de<a href="https://www.netkwesties.nl/2147/zo-gebruikt-politie-palantir-gevaarlijk.htm"> politie stopt haar data</a> in systemen van het gevreesde Palantir.</p> <p>De kern van het betoog van Moerel en Verhoeven: &ldquo;In plaats van vechten met Trump over wetgeving moet Europa investeren in eigen digitale infrastructuur. Maar een eigen industrie opbouwen kost tijd, dus een tweede spoor is nodig.&rdquo;</p> <p>Dit spoor behelst Microsoft, Amazon en Google te bewegen om losstaande Europese clouds op te tuigen, die langs de lat van het <a href="https://commission.europa.eu/document/download/09579818-64a6-4dd5-9577-446ab6219113_en?filename=Cloud-Sovereignty-Framework.pdf">Europese Cloud Sovereignty Framework</a> worden gelegd. &ldquo;Al biedt dit raamwerk geen concrete routekaart voor het daadwerkelijk realiseren van digitale soevereiniteit.&rdquo;</p> <p>Moerel en Verhoeven vrezen vooral de Amerikaanse sanctiewetgeving met drastische maatregelen van Trump als dat politiek zo uitkomt. De genoemde Cloud Act voor juridische vordering van persoonsgegevens vindt Moerel minder van belang. Want die wordt zelden of nooit aangesproken om Europese data te vorderen voor Amerikaanse opsporing.</p> <h3>&lsquo;China en Rusland groter gevaar dan VS&rsquo;</h3> <p>Moerel meent dat het mogelijk is om los te komen van deze &lsquo;kill switch&rsquo; van Trump, met overdracht van licenties aan Europese partners, zoals Microsoft<a href="https://finance.yahoo.com/news/microsoft-sap-sign-deal-keep-104109406.html"> met Bleu in Frankrijk en Delos in Duitsland</a>. Ook Google en Amazon tuigen Europese partnerconstructies op. Nederlands recht biedt volgens Moerel mogelijkheden voor constructies met garanties van Amerikaanse bedrijven aan Europese klanten. Verhoeven voert daarentegen actie om de verkoop van Solvinity te blokkeren. Kyndryl overlegt koortsachtig met de opdrachtgevers, de Nederlandse ministeries of het aan de door Moerel geopperde voorwaarden kan voldoen.</p> <p>Met Moerel vindt ook veiligheidsexpert <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Ronald_Prins">Ronald Prins</a> dat het gevaar van lekken van data naar de VS minder is dan via hackers van China en Rusland. Wel benadrukken ze het gevaar van sancties en decreten van regime-Trump.</p> <p>Bert Hubert vindt dat ze de realiteit verzwijgen, zegt hij tegen Volkskrant: &ldquo;Worden die problemen opgelost als Amazon een datacenter in Europa neerzet dat wordt beheerd door Europeanen? Nee. De waarheid is dat ze zich moeten houden aan de Amerikaanse wet. Net zoals KPN zich, ook als het gaat over klanten in Amerika, moet houden aan de Nederlandse wet.</p> <p>Dat zeggen die bedrijven natuurlijk nooit zo direct. Medewerkers storten bewust een heel warrig en lang verhaal over je uit en mensen tuinen daar iedere keer weer in. Als tegengif gebruik ik vaak wat er onlangs gebeurde<a href="https://www.senat.fr/compte-rendu-commissions/20250609/ce_commande_publique.html"> in de Franse senaat</a>. Een afgevaardigde van Microsoft werd daar onder ede gevraagd: bent u verplicht om gegevens te verstrekken als de Amerikaanse overheid daarom vraagt? Hij kan daar natuurlijk niet gaan staan liegen. Dus hij zegt: &lsquo;Tout &agrave; fait&rsquo; &ndash; absoluut.&rdquo;</p> <h3>&lsquo;Niet in Amerikaanse handen&rsquo;</h3> <p>Dit wordt <a href="https://ibestuur.nl/markt-en-overheid/digitale-infrastructuur/brandbrief-over-digidrisicos-slaat-de-plank-mis">tegengesproken</a> door<a href="https://www.linkedin.com/in/michielsteltman/"> Michiel Steltman</a>, gewezen belangenbehartiger van Nederlandse IT-bedrijven, die zich verzet tegen de actiegroep The Firewall en hun &lsquo;framing &nbsp;DigiD komt in Amerikaanse handen&#39;. &ldquo;De werkelijkheid is aanzienlijk genuanceerder. Logius blijft de beheerder van DigiD en houdt toegang tot de door Solvinity verhuurde servers. Zowel Solvinity als de voorgenomen nieuwe eigenaar Kyndryl zijn Nederlandse BV&rsquo;s, die onder Nederlandse &eacute;n Europese wetgeving vallen en expliciet NL/EU-rechtskeuzes hanteren.&rdquo;</p> <p>Hij verwijst naar een artikel van Kim Loohuis in ICT Magazine<a href="https://www.ictmagazine.nl/blogs/de-juridische-spagaat-van-cloudopslag/"> De juridische spagaat van cloudopslag</a>. Daarin wordt uitvoerig geschetst wat vorige week in Netkwesties samengevat werd: bij een Amerikaanse vordering van data moet een Europees dochterbedrijf in handen van een Amerikaans concern voldoen aan de Europese AVG en aan de vorderingswet in de VS; een spagaat.</p> <p>Het is geen juridisch uitgemaakte zaak hoe dat zou aflopen. Dus beide partijen van het spectrum beroepen zich hierop: de actievoerders tegen big tech zeggen dat de verkoop van Solvinity niet mag, want waterdichte garanties van Kyndryl zijn onmogelijk. Immers, NSA en FBI zullen stiekem, dus zonder vordering, toegang proberen te verkrijgen.</p> <p>Voorstanders van big tech onder Europees afgedwongen soevereiniteit beweren dat een Amerikaanse vordering van persoonsgegevens zal stuiten op Europese wetgeving, zeker als big tech de diensten onderbrengt in een Europese joint-venture. Hoe dan ook zou juridische strijd ontstaan met regime-Trump die&nbsp; dus niet voetstoots Europees verkeer kan grijpen.</p> <h3>The Firewall als onze redder</h3> <p>Steltman kan zich proberen te verzetten tegen The Firewall, maar zijn p.r.-invloed weegt niet op tegen die van de nieuwe actiegroep van topjournalist Eric Smit, die velen vrezen om zijn mediamacht. Het doel van The Firewall volgens de <a href="https://www.thefirewall.eu/artikelen/nieuwsbrief-the-firewall">eerste nieuwsbrief</a>:</p> <p>&ldquo;Nu onze democratie zowel van binnenuit als van buitenaf wordt ondermijnd, kun je als journalist niet meer afzijdig blijven, vinden wij. Wie daar onder het mom van &lsquo;neutraliteit&rsquo; toch in volhardt, luidt zijn eigen ondergang in en dat is voor ons onaanvaardbaar.&rdquo;</p> <p>Zijn oude makkers bij Follow the Money en andere journalisten die niet de barricaden opgaan, krijgen onder uit de zak van Eric Smit. Hij belooft: &ldquo;diepgravende journalistiek om de gedragingen van Big Tech-bedrijven in kaart te brengen. Wie het journalistieke landschap bekijkt, ziet dat de inspanningen van de media om de kolossale macht van Meta, X, Microsoft, Google, Amazon en TikTok te controleren, te wensen overlaten.&rdquo;</p> <p>Knappe p.r. met een verzoek om, donaties, maar het is domweg niet waar. Wired, The Verge, Financial Times, Wall Street Journal, Bloomberg, vele andere media en een serie auteurs van inmiddels een bibliotheek van tientallen boeken hebben genoegzaam het kwaad van Big Tech beschreven. Veelal zijn de bronnen spijtoptanten die eerst goed geld verdiend hebben bij (vooral) Meta en ook Google, Microsoft en Amazon en vervolgens een boekje opendoen om hun ziel te zuiveren.</p> <p>De vraag is hoe je die macht politiek beteugelt. Bijvoorbeeld door een verbod op sociale media voor jongeren dat, na Australi&euml;, in Frankrijk, Spanje, in Nederland en waarschijnlijk nog een serie landen wordt opgetuigd. Dat alles kwam tot stand zonder dat The Firewall actief was.</p> <p>Partner van Eric Smit is Matthijs Kaaks die<a href="https://www.bollenstreekomroep.nl/brandjes-over-ondermijningszaak-we-gaan-in-beroep/">procedeert voor vastgoedjongens</a>, die klaagden bij de Raad voor de Journalistiek tegen Trouw en journalist Dirk Waterval vanwege een onthullend artikel en<a href="https://rvdj.nl/2025/3/"> ongelijk kregen</a>.</p> <p>The Firewall schurkt aan tegen De Waag, een Amsterdams subsidiekonijn voor digitale initiatieven die, net als <a href="https://www.netkwesties.nl/340/10-jaar-dds-trauma-ruine-digitaal.htm">De Digitale Stad</a> van <a href="https://www.netkwesties.nl/documenten/Marleen%20Stikker%20interview.pdf">Marleen Stikker</a>, met de beste bedoelingen vanuit publieke waarden opereert, maar buiten het dorp Amsterdam nauwelijks invloed heeft.</p> <p>Dat laat onverlet dat de verkoop van Solvinity aan Kyndryl, zonder vergaande waarborgen op absolute zeggenschap door de Nederlandse overheid, in het huidige tijdsgewricht door velen ongewenst wordt geacht. Daar is geen journalistiek-juridische actiegroep voor nodig, ook al claimt die straks de overwinning zonder iets onthuld of bijgedragen te hebben.</p> <p><em>*) Beeld: Lokke Moerel tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer over Solvinity op 27 januari 2026, geflankeerd door Nitesh Bharosa en Brenno&nbsp; de Winter</em></p> <p>&nbsp;</p> Lokke Moerel, Bert Hubert, Kees Verhoeven en The FireWallhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Bharosa Moerel De Winter.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2299/solvinity-verkoop-lijdt-onder-argeloze.htmVorig weekend gonsde het van een buitengewone innovatie van een sociaal netwerk dat geheel met AI-agenten in stand blijft. De toekomst van de zelfstandige machine is geboren. Een hype, mooi aangekleed met filosofische bespiegelingen. Ondertussen is daar Claude.AI, wel baanbrekend maar nuchter gebracht.https://www.netkwesties.nl:443/2300/moltbook-zoveelste-ai-keizer-zonder-kleren.htmSun, 15 Feb 2026 12:11:00 GMT<p>Het begon met <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/OpenClaw">OpenClaw</a> in november 2025 uitgebracht als Clawdbot maar die naam leek te veel op de Claude-bots van Anthtropic. Dat was de eerste correctie van maker Peter Steinberger die een slimme &lsquo;agent&rsquo; maakte die zelfstandig taken op computers van individuen kan uitvoeren. Een belofte die al heel lang in zwang is, zoals met het initiatief Tryllian van de Nederlandse <a href="https://www.linkedin.com/in/xtien/">Christine Karman</a>&nbsp;die in denken voorop liep vanaf 1998, 28 jaar geleden. Het ging <a href="https://www.emerce.nl/nieuws/tryllian-solutions-meer">op de fles</a>.</p> <p>Maar anno 2026 is de opwinding niet minder: een bot die allerhande taken op je computer overneemt, zoals chatten, mail beantwoorden, productie van artikelen, afbeeldingen en video, en natuurlijk pindakaas bestellen; de &lsquo;domme&rsquo; taken en de taken waarvoor mensen te onbenullig, te weinig creatief of te lui zijn. Hoezee!</p> <h3>Daar zal je haar hebben, de singulariteit!</h3> <p>Slimme (pas op) agentjes komen er wel hoor. Zodat je &rsquo;s morgens niet met een volle inbox begint, maar veel antwoorden al verstuurd zijn, en nieuwsbrieven uitgeplozen op onderwerpen die ertoe doen. En tien minuten later belt de melkboer aan, terug van decennia weggeweest, omdat je koelkast een signaal verstuurde nadat je kind &lsquo;s nachts de slaap niet vatte en je de laatste melk opwarmde.</p> <p>Goed, als je pech hebt is er net een mail van een vriendin in een heftige depressie onhandig beantwoord door je <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Berend_Botje_ging_uit_varen">Berend Botje</a> (&ldquo;de weg was recht, de weg was krom&rdquo;), of belt de melkboer je uit bed omdat je langer wilde slapen na de nachtelijke onrust.</p> <p>Maar niet getreurd, de OpenClaws gaan je leven volgens de echte kenners op een gigantisch hoog niveau brengen. Het is maar een kleine stap naar <a href="singulariteit">singulariteit</a>, het zichzelf in stand houdende leven, verheven boven elk menselijk vernuft. Waar <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Raymond_Kurzweil">Ray Kurzweil</a> beroemd mee werd. Als 78-jarige icoon mag hij nog meedoen bij Google (het zou wel grappig zijn als Kurzweil dement werd en dat dit dankzij singulariteit niet merkbaar zou zijn) In Nederland in Yuri van Geest de <a href="https://www.youtube.com/watch?v=TXiAyVuyhd4">singularity-guru</a>, een prettige denker gelukkig.</p> <h3>Nu dan: Moltbook</h3> <p>Maar het bleef niet bij Clawdbot. Deze vormt de inspiratie om een sociaal netwerk geheel van AI-bots te lanceren: <a href="https://www.theguardian.com/technology/2026/feb/02/moltbook-ai-agents-social-media-site-bots-artificial-intelligence">Moltbook</a> op 28&nbsp; januari 2026. Je mag een bot inzetten, maar er daarna geen invloed op uitoefenen. Zeg maar inzetten op nummer 23, je geboortedatum, en maar afwachten wat er daarna gebeurt. En dat bleek het dan te zijn: een beetje gokken dat er wat zinnigs zou uitkomen.</p> <p>Maar de experts betoonden zich spoedig lyrisch. Elon Musk ziet het als het bewijs van singulariteit, dan weten we het wel. De naam <a href="https://www.moltbook.com/">Moltbook</a> had Nederlanders al moeten waarschuwen: een mol in het spel. Oftewel een sympathiek, maar wel blind beestje.</p> <p>En ha ja hoor cyberbeveiliginger Wiz <a href="https://www.wiz.io/blog/exposed-moltbook-database-reveals-millions-of-api-keys">ontdekte een gat in de software</a> waardoor ieder menselijke wezen zonder authenticatie volledige lees- en schrijftoegang tot Moltbook kreeg. Hierdoor kwamen 1,5 miljoen API-sleutels (inclusief OpenAI-tokens), meer dan 35.000 e-mailadressen en duizenden priv&eacute;berichten van agenten bloot te liggen, en konden mensjes de berichten bewerken of verwijderen en kwaadaardige code invoegen.</p> <h3>Undercover held</h3> <p>De jubel daarover uitte eerst journalist <a href="https://www.wired.com/story/i-infiltrated-moltbook-ai-only-social-network/">Reece Rogers van Wired</a>: &ldquo;Ik infiltreerde in Moltbook, het sociale netwerk dat alleen voor AI is en waar mensen niet zijn toegestaan.&rdquo; Hij had het zelfs over &lsquo;undercover&rsquo; gaan, het journalistieke heldendom in optima forma. Dat ondertussen al duizenden nerds &ndash; doorgaans slimmer dan journalisten - hetzelfde deden, mocht zijn pret niet drukken.</p> <p>Kort en goed: Moltbook deed natuurlijk niet anders dan uitingen geplukt van het wereldwijde web vermenigvuldigen in zogenaamde wijsheden. In de app-groep met Nederlandse deskundigen schreef ik direct: &ldquo;Een hype, over twee weken spreekt niemand er meer over.&rdquo; Daar kwam gepruttel over, ik bergreep de diepere betekenis niet.</p> <p>Ondertussen hadden nagenoeg alle serieuze media de vraag gesteld of hier niet de grens van menselijke superintelligentie overschreden is, en we er angst voor moeten hebben. Zelfs Economist, de broodnuchtere Britse zakelijke uitgave, deed eraan mee. Je kunt de Berend Botje-boot tenslotte missen, en dan sta je daar in je uppie in de haven als het enige dommerdje dat de revolutie heeft gemist.</p> <p>Maar volgens mij is het wezen van een sociaal netwerk dat de uitingen zijn gekoppeld aan mensen die je kent, persoonlijk opf uit de openbaarheid, omdat je ze mag, ze verstandige en/of boeiende uitingen bezigen, of om je gruwelijk te kunnen ergeren. Bij een AI-botnet ontbreekt die persoonlijke noot, dus de essentie.</p> <h3>Anthtropic zelfkritisch</h3> <p>Ondertussen laat AI soms wel verassend serieuze resultaten zien. Neem bijvoorbeeld Claude van Anthropic, het bedrijf waarvan ik hoop dat ze OpenAI zullen wegblazen. (Ofschoon er al zo veel geld in OpenAI zit dat een overname van Claude niet uit te sluiten is.)</p> <p>Zo kwam Anthropic met software om leken te helpen programmeren. Je kunt een botje maken om op je eigen computer (telefoon) werk te doen. Zo ga ik proberen om de zwakheden in mijn schrijfstijl in het vizier te krijgen aan de hand van wat code.</p> <p>Het mooie van Claude is dat er geen onbegrensde zelfoverschatting speelt zoals bij Sam Altman van OpenAI en Elon Musk met xAI. Anthropic blijft zelfkritisch. Zo bracht het afgelopen week zelf onderzoek uit om kritisch te kijken naar het effect van programmeren met AI en kwam met een kritische conclusie:</p> <p>Van 52 beginnende softwarebouwers mocht de helft AI gebruiken. Vervolgens kregen beide groepen een toets en een vragenlijst over het verrichte werk. Weliswaar waren degenen die AI toepasten een paar minuten sneller, maar de resultaten van hun toets waren slechter. Vooral de controle op fouten blijft een heet hangijzer.</p> <p>Met wederom de conclusie: de machine die wordt bediend met het grootste menselijke vernuft brengt de beste resultaten voort. En je kunt wel alles snel doen met AI, maar je wordt er, letterlijk, niet wijzer van.</p> <p>Misschien moeten we daar nog eens over nadenken als we menen het barre leven te gaan verbeteren met inzet van AI-bots. Gaan we met de dan gewonnen tijd de filosofieboeken lezen die Moltbook zo handig in citaten vervatte waarvan intelligente mensen menen dat superintelligentie was ontstaan. Of gewoon wat meer Netflixen?</p> <p>En dan heb ik het nog niet eens over de melkboer die vanwege ijzel languit onderuitgaat en je flessen in scherven bezorgt, de melk als witte laag uitstortend over je bevroren tuin&hellip;</p> <p>&nbsp;</p> Berend Botje: de weg was recht, de weg was kromhttps://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/20250417 ZON MOLENS_maezoszw_5o.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2300/moltbook-zoveelste-ai-keizer-zonder-kleren.htmTikTok is te verslavend, zo ontdekte zelfs de Europese Commissie na twee jaar, en overtreedt daarmee de DSA. Zou Brussel Instagram, dat eveneens al sinds 2024 wordt onderzocht, zo durven aanpakken en een oorlog met regime-Trump ontketenen?https://www.netkwesties.nl:443/2298/chinese-hotelseks-washington-weer-contra.htmSun, 15 Feb 2026 12:11:00 GMT<h3>Sexy China</h3> <p>Terwijl wij onze DigiD met hand en tand verdedigen tegen die Amerikaanse rotzakken, komt de BBC met <a href="https://www.bbc.com/news/articles/c62rexy9y3no">de onthulling</a> dat hotelgasten in China op grote schaal worden gefilmd gedurende&hellip; ja, raad eens!</p> <p>De beelden van zo&rsquo;n 180 verborgen camera&rsquo;s worden tegen betaling aangeboden op Telegram, dat in China verboden is maar juist daarom wordt gebruikt voor illegale activiteiten.</p> <p>De BBC vond een aanbieder die omgerekend 55 euro per beurt beurt, maar in totaal gaat het om zeker tien exploitanten.&nbsp;</p> <h3>Vraagtekens van Bromet</h3> <p>Documaker Frans Bromet laat ons nadenken over de zin en onzin van het beroep op privacy, wat ik probeerde te doen in m&rsquo;n proefschrift. De tweede aflevering van zijn serie<a href="https://npo.nl/start/serie/bromet-over-de-schutting/afleveringen"> Bromet over de schutting</a> heeft &lsquo;privacy &rsquo;als thema. Hoe mensen hoge schuttingen en heggen optuigen om gevrijwaard te blijven van contact met de omgeving.</p> <p>Meest hilarisch: een influencer, Kimberly Barkey, die met het Instagram-account<a href="https://www.instagram.com/huisjeinborne/"> HuisjeinBorne</a> ruim 150.000 volgers trekt met het weergeven van interieurs van anderen en zichzelf, en vervolgens haar tuin hermetisch afsluit. Aan de andere kant logisch natuurlijk, maar het zet ook aan tot nadenken. Zijn we doorgeschoten met privacyclaims, of juist met het online blootgeven?</p> <h3>Trumpje eist kiezersdata op</h3> <p>Amerika-correspondent van De Telegraaf Paul Jansen over een over het hoofd gezien belangrijke kwestie in de VS:&nbsp;</p> <blockquote> <p>&ldquo;De Trump-regering voert rechtszaken tegen een groeiend aantal staten, die weigeren hun kiezersdata te delen. Voor zover bekend zijn bij zeker 44 staten de gegevens opge&euml;ist. Tegen 23 van hen loopt nu een juridische procedure.</p> <p>Verkiezingen zijn in de VS een zaak van de afzonderlijke staten. Pogingen van het federale Washington om de volledige gegevens van alle kiezers in de staten in handen te krijgen, worden dan ook gewantrouwd. Volgens de Trump-regering is dat noodzakelijk om verkiezingsfraude te voorkomen. De vrees bestaat evenwel dat Trump probeert de stembusgang te nationaliseren.&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Zelfs Brussel ontdekt het: TikTok te verslavend</h3> <p>Het ontwerp van TikTok is in strijd met de digitale regels van de EU. In een eerste bevinding van een onderzoek <a href="https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_312">zegt de Europese Commissie</a> dat TikTok het basisontwerp van zijn dienst moet wijzigen om te voldoen aan de vereisten van de Digital Services Act.&nbsp;</p> <p>De Commissie heeft maar liefst bijna twee jaar nodig gehad om tot deze uitkomst te&nbsp; komen. Ze stelt dat het platform onvoldoende maatregelen heeft genomen om de risico&#39;s voor het fysieke en mentale welzijn van kwetsbare gebruikers, met name kinderen, aan te pakken.</p> <p>Brussel noemt het &ldquo;oneindig scrollen, het automatisch afspelen van video&#39;s, pushmeldingen en de sterk gepersonaliseerde aanbevelingen&rdquo; als grootste euvels van TikTok, alle terug te voeren op de inzet van algoritmes.</p> <p>Naar verwachting gaat de Commissie TikTok opdragen om het eindeloos scrollen op te geven, de schermtijd te beperken en de aanbevelingen anders in te richten. Anders dreigt er een boete van maximaal 6 procent van de wereldwijde jaaromzet. In een reactie zei TikTok het oneens te zijn met de bevindingen. Tegen beter weten in natuurlijk, maar het is een signaal dat TikTok de juridische strijd zal aangaan om uitstel te forceren.</p> <h3>Spanje mee in TikTok-verbod</h3> <p>De Spaanse premier Pedro S&aacute;nchez heeft tijdens de<a href="https://www.worldgovernmentssummit.org/"> World Governments Summit</a>, notabene in de dictatuur van Dubai gehouden, een verbod <a href="https://www.youtube.com/watch?v=kuKZVlSg84E">aangekondigd </a>voor sociale mediagebruikers onder de zestien jaar. Er ligt al een<a href="https://www.congreso.es/public_oficiales/L15/CONG/BOCG/A/BOCG-15-A-52-2.PDF?utm_source"> wetsontwerp. </a>Spanje volgt Australi&euml; en Frankrijk, is Nederland net v&oacute;&oacute;r</p> <p>Ook wil Spanje een wet om bonzen van socialemediabedrijven strafrechtelijk aansprakelijk te stellen voor schendingen van regels op hun platforms, zoals van de DSA. Dus geen vakantie voor Mark Zuckerberg in Benidorm meer.</p> <h3>&hellip;of komen er sancties van de VS?</h3> <p>De Verenigde Staten voeren de druk op Europese beleidsmakers en ambtenaren die zich bezighouden met het reguleren van Amerikaanse Big Tech verder op. Ook Nederlandse organisaties worden daarbij voor het eerst beschuldigd van pogingen om Amerikaanse bedrijven te censureren.</p> <p>Het is een volgende stap van de Verenigde Staten om Europeanen af te schrikken die zich bezighouden met het bestrijden van online haat en desinformatie. Eerder werd aan vijf personen, onder wie oud-EU-commissaris Thierry Breton, de toegang tot de VS ontzegd wegens het reguleren van Big Tech.</p> <p>De commissie Justitie van het Huis van Afgevaardigden<a href="https://judiciary.house.gov/media/press-releases/new-report-exposes-european-commission-decade-long-campaign-censor-american"> noemt</a> de Europese Digital Services Act (DSA) censuur en vindt deze ingaan tegen het recht van Amerikanen op vrije meningsuiting. Het rapport is het tweede deel, nadat in juli 2025 het gelijkluidende<a href="https://judiciary.house.gov/sites/evo-subsites/republicans-judiciary.house.gov/files/2025-07/DSA_Report&amp;Appendix(07.25.25).pdf"> eerste deel</a> verscheen. Nu:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Sinds de DSA in 2023 van kracht werd, heeft de Europese Commissie druk uitgeoefend op platforms om inhoud te censureren in de aanloop naar nationale verkiezingen in Slowakije, Nederland, Frankrijk, Moldavi&euml;, Roemeni&euml; en Ierland, naast de EU-verkiezingen in juni 2024.&rdquo;</p> </blockquote> <p>En over de pogingen van Nederland om platforms in het gareel te houden met verkiezingen in 2023 (en 2025) te beginnen met TikTok:</p> <blockquote> <p>&ldquo;Dit is een duidelijk belangenconflict: in de aanloop naar verkiezingen waarbij Nederlandse kiezers de invloed van het ministerie van Binnenlandse Zaken konden wegstemmen, heeft de Europese Commissie het ministerie van Binnenlandse Zaken specifiek de bevoegdheid gegeven om speciale censuurmaatregelen te nemen.&rdquo;</p> </blockquote> <p>Het horen van organisaties zoals Bits of Freedom en Justice for Prosperity door de Autoriteit Consument en Markt (ACM), dat in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen een discussie met experts organiseerde, wordt eveneens gezien als een poging tot censuur.</p> <p>Hoop ketelmuziek, maar goed voor een<a href="https://www.bitsoffreedom.nl/2026/02/04/onze-reactie-op-amerikaanse-druk-op-de-digital-services-act/"> pittige reactie van Bits of Freedom</a>.</p> <h3>Boete voor registratie Moslims</h3> <p>Delft, Ede, Eindhoven, Gooise Meren, Haarlemmermeer, Hilversum, Huizen, Tilburg, Veenendaal en Zoetermeer krijgen<a href="https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/tien-gemeenten-beboet-voor-illegaal-verwerken-van-informatie-over-islamitische-mensen"> een boete</a> voor het onrechtmatig verzamelen van persoonsgegevens over moslims, voor totaal 250.000 euro.</p> <p>Ze hebben dossiers over islamitische inwoners opgebouwd, zonder hun medeweten, onder meer met gevoelige persoonsgegevens over religie en politieke voorkeuren. Een aantal gemeenten heeft de dossiers gedeeld met politie, NCTV en ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, daarmee de gelovigen tot verdachten makend.</p> <p>Ze vreesden radicalisering en deden op aandrang van de NCTV mee aan &lsquo;krachtenveldanalyses&rsquo; of &lsquo;quickscans&rsquo; om de sociale structuren en belangrijke mensen binnen moskee&euml;n in kaart te brengen.</p> <p>AP-voorzitter Aleid Wolfsen in het persbericht: &ldquo;De gemeenten hadden geen enkele grond om die informatie te hebben.&rdquo; Ze trekken het boetekleed aan en proberen de relatie met de moslimgemeenschappen te herstellen.</p> <p>Floor Terra levert<a href="https://www.linkedin.com/posts/floort_tien-gemeenten-beboet-voor-illegaal-verwerken-share-7425086867076907008-j4M_"> commentaar</a>, onder meer: &ldquo;De AP benoemt ook het verzamelen van gegevens uit online bronnen: &quot;Het college kan zich weliswaar beroepen op een uitzondering op dat verbod ten aanzien van een deel van de gegevens (namelijk de gegevens die door de betrokkenen zelf op online platforms openbaar zijn gemaakt), maar dat geldt niet voor de gegevens die niet afkomstig zijn uit openbaar toegankelijke online bronnen, ...&quot;. Helaas beschrijft de AP niet wat deze verwerking inhoudt.&rdquo;</p> <h3>AP: focus op massasurveillance, AI en digitale weerbaarheid</h3> <p>De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) stelt<a href="https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/de-ap-in-2026-focus-op-massasurveillance-ai-en-digitale-weerbaarheid"> drie prioriteiten</a> voor de periode 2026-2028: massasurveillance, kunstmatige (AI) en digitale weerbaarheid. Dat begint met het<a href="https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/documenten/ap-jaarplan-2026"> jaarplan 2026</a>. In theorie klopt het alllemaal wel.</p> <h3>Naar lek rechtspraak</h3> <p>De telefoonnummers, namen en mailadressen van medewerkers van de Autoriteit Persoonsgegevens en de Raad voor de Rechtspraak zijn gehackt. Dat hebben demissionair staatssecretarissen Arno Rutte (VVD, Justitie en Veiligheid) en Eddie van Marum (BBB, BZK) vrijdag in een<a href="https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2026Z02656&amp;did=2026D05964"> brief</a> aan de Tweede Kamer gemeld, <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/06/datalek-bij-medewerkers-autoriteit-persoonsgegevens-en-raad-voor-de-rechtspraak-a4919740">aldus NRC</a>.</p> <p>Het Nationaal Cyber Security Centrum <a href="https://www.ncsc.nl/waarschuwing/ncsc-roept-organisaties-op-zich-te-melden-bij-gebruik-van-ivanti-endpoint-manager">waarschuwde organisaties</a> voor een hack in servers waarmee mobiele apparaten worden beheerd: &ldquo;Inmiddels is duidelijk geworden dat dit misbruik veel breder heeft plaatsgevonden dan eerder bekend was. Gebruikers van Ivanti EPMM moeten ervan uitgaan dat het systeem al was gecompromitteerd voorafgaand aan het installeren van de patch. Patchen verhelpt deze voorafgaande compromittatie niet. Daarom adviseren we om een &#39;assume breach&rsquo;-scenario te volgen.</p> <p>Bovendien verwijdert de actor mogelijk de sporen van compromittatie na het misbruik, waardoor dit niet meer eenvoudig is vast te stellen.</p> <p>Daarom luidt het advies:</p> <ul> <li>Verander alle wachtwoorden van accounts die op het systeem aanwezig zijn.</li> <li>Vernieuw de private keys die in gebruik zijn op het systeem.</li> <li>Monitor het interne verkeer dat vanaf het systeem komt om te controleren op mogelijk laterale beweging. Lees meer over een<a href="https://www.ncsc.nl/assume-breach"> assume-breach</a> scenario.&rdquo;</li> </ul> <h3>Rechter verbiedt camera&rsquo;s in de flat</h3> <p>Besluiten van een Vereniging van Eigenaren (VvE) om camera&rsquo;s te plaatsen in de gemeenschappelijke ruimten van een flat en om bewoners&nbsp; toestemming te geven om deurbelcamera&rsquo;s te plaatsen, zijn niet toegestaan.</p> <p>Dat<a href="https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBLIM:2026:237"> vonniste rechtbank Limburg</a> in januari 2026 in een zaak aangespannen door een bewoner tegen de VvE en nog zo&rsquo;n dertig &lsquo;belangenhebbenden&rsquo;. De naam van de VvE wordt niet vermeld, wat volgens mij censuur is want rechtspersonen hebben geen privacy. De Raad voor de Rechtspraak gaat hierin al jaren veel te ver. Hoe lang nog?</p> <p>Uit het vonnis:&nbsp;</p> <blockquote> <p>&ldquo;Meerdere eigenaren geven aan dat er een gedragsverandering moet plaatsvinden bij zowel eigenaren als gebruikers van het pand. Zo wordt benadrukt dat men dient te wachten tot de voordeur volledig gesloten is bij het betreden of verlaten van het gebouw. Daarnaast wordt aangegeven dat bezorgdiensten, zoals postbezorgers en maaltijdbezorgers, geen toegang tot het pand zouden moeten krijgen; bewoners dienen in dat geval zelf naar beneden te komen om de levering in ontvangst te nemen&hellip;</p> <p>Er wordt benadrukt dat het van belang is dat een onafhankelijke partij toegang heeft tot de camerabeelden. De beelden zullen maximaal 14 dagen worden bewaard en uitsluitend worden geraadpleegd in geval van een calamiteit. Uiteindelijk stemt de vergadering, met een meerderheid van stemmen, in met de offerte van Securitas&hellip;&rdquo;</p> </blockquote> <p>Er was niet de vereiste twee derde van de stemmen aanwezig tijdens de vergadering, dus is het besluit nietig verklaard. De mogelijkheid voor deurbelcamera&rsquo;s had niet besloten mogen worden, ook op formele gronden.</p> <p>Commentaar van Jeroen Terstegge</p> <blockquote> <p>&ldquo;Uiteraard kan de VvE nu nieuwe besluiten nemen met dezelfde uitkomsten, waardoor het alsdan w&eacute;l nodig is om aan de privacybelangen en de AVG te toetsen. Het is &hellip;niet zo dat de privacybelangen van een lid van de vereniging in beginsel boven de belangen van de vereniging gaan. Het komt uiteindelijk neer op een afweging van belangen&hellip;&rdquo;</p> </blockquote> <h3>Microsoft en Google heulen met FBI</h3> <blockquote> <p>&ldquo;Het idee dat data op uw laptop veilig is zolang u de enige bent met het wachtwoord, is een illusie. Recent nieuws bevestigt wat privacy-experts al langer vreesden: Microsoft overhandigt encryptiesleutels van BitLocker aan Amerikaanse opsporingsdiensten zoals de FBI&rdquo;,</p> </blockquote> <p>zo<a href="https://ioplus.nl/nl/posts/microsoft-bewaart-en-deelt-uw-encryptiesleutels"> bericht Innovation Origins bericht Innovations Origins</a>.</p> <p>BitLocker is&nbsp; de standaard encryptiesoftware van Microsoft die de harde schijf versleutelt, gericht tegen inbraak. In een recente strafzaak in Guam werd duidelijk echter duidelijk dat de FBI via een gerechtelijk bevel de herstelsleutels van drie laptops<a href="https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2026/01/22/microsoft-gave-fbi-keys-to-unlock-bitlocker-encrypted-data/"> bij Microsoft kreeg</a>.&nbsp;</p> <p>En Liz Oyer, die strijd voert tegen regime-Trump sinds ze werd <a href="https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/11/doj-official-fired-mel-gibson-gun">ontslagen </a>bij het Amerikaanse ministerie van Justitie, <a href="https://www.instagram.com/reels/DUaqB3lEQaJ/">verhaalt op Instagram</a> hoe makkelijk Google hele e-mail boxen verstrekt op vorderingen van de FBI en het department of Homeland Security, ook als die politiek zijn ingestoken. Barre tijden&hellip;&nbsp;</p> <p><em>*)&nbsp;Photo by <a href="https://unsplash.com/@yiranding?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Yiran Ding</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/people-walking-on-pathway-beside-peace-hotel-w69iz4PqCjA?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a> </em></p> <p>&nbsp;</p> Peters Privacyjournaal week 6, 2026https://images.websyndicate.nl/netkwesties/images/Hotel China.jpg?twic=v1/cover=720x405https://www.netkwesties.nl:443/2298/chinese-hotelseks-washington-weer-contra.htm