หม่อนดอยที่เป็นที่ตั้งของวิหารพระเจ้าพันองค์

วิหารพระเจ้าพันองค์

วคิดในการปฏิบัติงานอนุรักษ์แบบบูรณาการ ที่ไม่เพียงแต่อนุรักษ์เฉพาะตัวของผลงานจิตรกรรมฝาผนัง และโครงสร้างสถาปัตยกรรมเท่านั้น แต่ยังให้ชุมชนที่อยู่ใกล้เคียงมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ โดยได้จัดพิธีมอบรางวัลขึ้นที่วัดปงสนุก จ.ลำปาง เมื่อวันที่ 16 พ.ย. ที่ผ่านมา

ดร.ริชารด์ อิงเกิลฮาร์ท ที่ปรึกษาอาวุโสผู้ช่วยผู้อำนวยการใหญ่ ด้านวัฒนธรรมประจำองค์การยูเนสโกได้กล่าวว่ารางวัลนี้เป็นรางวัลเพื่อการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิคขององค์การยูเนสโก ซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อยกย่องให้ภาคเอกชนร่วมกันบูรณปฏิสังขรณ์อาคารและสิ่งก่อสร้างที่เป็นมรดกอันทรงคุณค่าในภูมิภาค โดยโครงการซึ่งได้รางวัลนั้นเป็นเครื่องยืนยันแนวความคิดว่าการอนุรักษ์ควรเป็นความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชนไม่ใช่ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดแต่เพียงฝ่ายเดียว

ผศ.วรลัญจก์ บุณยสุรัตน์ อาจารย์ประจำภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในฐานะหัวหน้าโครงการ ได้กล่าวว่าโครงการอนุรักษ์ในครั้งนี้นั้นเริ่มต้นจากความต้องการของชุมชนเอง และมีการทำงานร่วมกันระหว่างชุมชนท้องถิ่น ภาคเอกชน ศิลปิน และนักวิชาการ โดยเริ่มจากการศึกษาวิจัยทางกายภาพและประวัติศาสตร์ชุมชนเกี่ยวกับวิหารพระเจ้าพันองค์ ซึ่งทำให้ได้พบองค์ความรู้ในอดีตเป็นจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นด้านคติความเชื่อ วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์

จากการศึกษาพบว่าหม่อนดอยซึ่งเป็นฐานของวิหารพระเจ้าพันองค์นั้นเกิดขึ้นจากฝีมือมนุษย์ ซึ่งมีอายุเกิน 500 ปี และน่าจะเป็นแห่งเดียวในประเทศไทยที่มีการสร้างหม่อนดอยเอง ในการศึกษานั้นได้มีการขุดข้างใต้วิหารพระเจ้าพันองค์ลึกลงไปที่ระดับ 7.5 เมตร โดยพบอาคาร 3 หลัง ที่มีอายุเกิน 500 ปี ซึ่งสอดคล้องกับประวัติศาสตร์ที่ระบุว่าหมื่นโลกนครผู้รักษาเมืองเขลางค์เคยใช้เป็นที่ตั้งรับทัพอยุธยาที่ยกขึ้นมาตีล้านนาครั้งแรกในปี พ.ศ.๑๙๒๙

ลักษณะตัวอาคารนั้นมีการผสมผสานระหว่างศิลปกรรมล้านนา พม่าและจีน ซึ่งหลงอยู่เพียงแห่งเดียวในประเทศไทย ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ทางชาติพันธ์ระหว่างชาติเหล่านี้ ทั้งยังมีความเชื่อสืบกันมาว่า วิหารหลังนี้สร้างโดยช่างเชียงแสน เลียนแบบหอคำเมืองเชียงเกี๋ยง (เชียงเจิ๋ง) ในสิบสองปันนา ประเทศจีน ซึ่งไม่หลงเหลืออยู่แล้วในปัจจุบัน

ผศ.วรลัญจก์ กล่าวว่าการรวบรวมวัสดุที่ต้องใช้ในการบูรณะนั้นเป็นไปด้วยความยากลำบาก วัสดุหลายอย่างนั้นไม่สามารถหาใหม่ได้ ตัวอาคารเกือบทั้งหลังประดับด้วยกระจกจืน หรือกระจกตะกั่วที่สามารถงอได้ ซึ่งเป็นกระจกเก่าแก่ที่ในสมัยนี้ไม่มีการทำกันแล้ว ถึงแม้มีความพยายามที่จะผลิตขึ้นมาใหม่แต่ก็ไม่สามารถทำได้ เนื่องจากองค์ความรู้ในการผลิตกระจกจืนนั้นได้สูญหายไป ขนาดกระทรวงพลังงานปรมาณูเพื่อสันติพยายามใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ก็ยังไม่สามารถผลิตได้ จึงต้องไปรวบรวมมาจากวัดแห่งอื่นที่ได้รื้อทิ้งโดยไม่ทราบค่า ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าเสียดายมาก นอกจากนี้เสาก็ พบว่าเสากลมภายในวิหารนั้นที่เป็นสีแดงนั้นได้เคยมีการลงรักปิดทองก่อนจะทาสีทับภายหลัง ซึ่งก็ได้มีการลงรักใหม่ให้ใกล้เคียงของเดิมมากที่สุด

นายอนุกูล ศิริพันธ์ อาจารย์ประจำวิทยาลัยอินเตอร์เทค ลำปาง ซึ่งเป็นอดีตผู้นำชุมชนปงสนุก และเป็นตัวตั้งตัวตีในการอนุรักษ์วัดปงสนุกนั้นกล่าวว่า ตนมีความคิดที่ต้องการจะอนุรักษ์วิหารแห่งนี้ตั้งแต่แรกจนเมื่อได้เข้าไปศึกษาที่ภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จึงได้นำความรู้ที่ได้มาใช้ในการอนุรักษ์วิหารแห่งนี้ โดยได้มีการฟื้นฟูประเพณีและพิธีกรรมต่างๆ ที่เคยมีในอดีตให้นำมามาปฏิบัติในปัจจุบัน ทั้งได้มีการสืบสานองค์ความรู้ให้กับชุมชนโดยได้มีการอบรมช่างพื้นเมืองในพื้นที่ให้สามารถบูรณะเองได้เพื่อให้ทำหน้าที่ดูแลอาคารเหล่านี้ต่อไป

ทั้งนี้องค์การยูเนสโกได้เคยมอบรางวัลให้แก่โครงการอนุรักษ์ดีเด่นในประเทศไทยจำนวนหนึ่ง โดยครอบคลุมตั้งแต่อาคารที่เป็นวัง คือ โครงการอนุรักษ์พระราชวังเดิม และโครงการอนุรักษ์ตำหนักใหญ่ วังเทวเวศน์ กรุงเทพมหานคร และอาคารที่เป็นหน่วยงานอย่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ จังหวัดฉะเชิงเทรา รวมถึงโครงการอนุรักษ์ชุมชน เช่น วัดสระทอง จังหวัดขอนแก่น และชุมชนอัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม

ฯพณฯ มร.ควินทัน เควลย์ กล่าวเปิดงาน

Breathless หรือ “ใจหาย” คือชื่อของโครงการศิลปะเพื่อสิ่งแวดล้อมซึ่งเกิดขึ้นจากกลุ่มคนที่เห็นสภาพของเมืองเชียงใหม่ในปัจจุบันแล้วรู้สึกใจหาย โดยมุ่งเน้นไปที่สภาพปัญหาหมอกควันในจังหวัดเชียงใหม่ Breathless ประกอบไปด้วยชิ้นงานย่อยๆ หลายชิ้น โดยงานศิลปะทั้งหมดนั้นถูกออกแบบให้มีความเชื่อมโยง ด้วยความคิดที่ว่าปัญหาดังกล่าวไม่สามารถมองแยกส่วนได้ เพราะต่างก็มีความเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกัน

โครงการนี้ดำเนินการโดยกลุ่ม Rabbit Hood ซึ่งเป็นองค์กรอิสระที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2550 เพื่อผลิตและจัดการโครงการศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย โดยได้รับการสนับสนุนทุนดำเนินการจากสถานเอกอัครราชทูตอังกฤษ และได้รับความร่วมมือจาก เทศบาลนครเมืองเชียงใหม่ และ British Council ซึ่งเป็นองค์กรที่ให้ความร่วมมือด้านโอกาสทางการศึกษาและศิลปวัฒนธรรม รวมถึงได้รับการสนับสนุนทางด้านข้อมูลจากองค์กรภาคประชาชนอย่างกลุ่มภาคีคนฮักเจียงใหม่ โดย Rabbit Hood ทำหน้าที่วางแนวคิดและออกแบบกิจกรรมต่างๆ เพื่อสร้างการตระหนักรู้ว่าเราทุกคนมีส่วนร่วมในการทำลายสิ่งแวดล้อมด้วยกันทั้งสิ้น เนื่องจากเล็งเห็นว่าเป็นสิ่งที่สำคัญกว่าองค์ความรู้เรื่องการอนุรักษ์ที่มีอยู่มากมาย แต่ไม่สามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมได้ โดยเริ่มจากการเปิดรับอาสาสมัครทางอีเมล์ ซึ่งมีอาสาสมัครที่เข้ามาร่วมกิจกรรมจนจบโครงการทั้งหมด 20 คน

กิจกรรมแรกภายใต้โครงการ Breathless นั้นมีชื่อเรียกว่า “ศิลปะกระจก” ซึ่งเป็นการนำกระจกไปตั้งในจุดต่างๆ ในเมืองเชียงใหม่ ตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน ถึง 12 ธันวาคม พ.ศ. 2551 โดยมีอาสาสมัครโครงการบันทึกภาพที่สะท้อนอยู่บนกระจก เพื่อแสดงให้เห็นว่ากิจกรรมเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม เช่น ภาพรถสี่ล้อแดงปล่อยควันดำเกินมาตรฐาน ขณะเดียวกันก็จะขอความร่วมมือจากประชาชนให้ตอบแบบสอบถามว่ากิจกรรมในชีวิตประจำวันนั้นเป็นสาเหตุของปัญหามลพิษทางอากาศหรือไม่ เพื่อให้ทุกคนได้ตระหนักว่าเราอยู่บนโลกใบนี้ในฐานะผู้ทำลาย

แบบสอบถามชุดนี้มีชื่อว่า yes, I am ซึ่งเป็นการสำรวจพฤติกรรมต่างๆ ในชีวิตประจำวันที่หลายคนอาจไม่รู้ว่าเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อมขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยานพาหนะส่วนตัว การนอนที่ขาดเครื่องปรับอากาศไม่ได้ซึ่งทำให้ห้องเย็นขึ้นแต่โลกยิ่งร้อนขึ้น ความชอบกินอาหารจำพวกปิ้งย่างที่เป็นหนึ่งตัวการสำคัญของควันในอากาศ และอื่นๆ อีกมากมาย จากแบบสอบถามทั้งหมด 9,254 ชุด ในช่วงระยะเวลาประมาณหนึ่งเดือน ผลปรากฏว่าการใช้ถุงพลาสติกนั้นเป็นพฤติกรรมที่ได้รับการปฏิบัติอย่างแพร่หลายที่สุด และมีผู้ที่ไม่ได้เข้าข่ายการทำลายเลยเพียง 19 คน ซึ่งเป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่าพวกเรานี่แหละคือนักทำลายสิ่งแวดล้อม

หลังจากที่ได้ศึกษาปัญหาหมอกควันและพบว่าต้นเหตุสำคัญคือการเผา ไม่ว่าจะเป็นการเผาขยะ เผากิ่งไม้ ใบไม้ เผาเศษวัสดุหลังการเก็บเกี่ยวทางการเกษตร และเผาป่า ซึ่งที่ผ่านมาจังหวัดเชียงใหม่ได้มีการรณรงค์และออกมาตรการห้ามเผาในที่โล่งทุกชนิด แต่ทาง Rabbit Hood กลับมีมุมมองที่แตกต่างออกไป ด้วยมองว่าการห้ามนั้นไม่น่าจะเป็นวิธีที่ถูกต้อง เพราะหลังจากที่มีมาตรการดังกล่าวก็ยังคงมีการเผาอยู่ จึงคิดว่าควรจะเป็นหน้าที่ของคนเชียงใหม่ที่จะต้องตัดสินใจว่าอะไรที่ควรจะเผาหรืออะไรที่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ฉะนั้นจึงเกิดกิจกรรม In Your Hand ซึ่งเป็นการผลิตกล่องไม้ขีดไฟที่มีข้อความแนะนำสิ่งที่ไม่ควรเผา จำนวน 10,000 กล่อง แจกจ่ายไปยังคนกลุ่มต่างๆ เพื่อเป็นสัญลักษณ์ว่าอำนาจในการจุดไฟอยู่ในมือคุณ และคุณต้องเป็นผู้ตัดสินใจว่าจะเผาหรือไม่

งานชิ้นถัดมาเป็นการพาคนจากในเมืองไปศึกษาวิธีการจัดการเรื่องสิ่งแวดล้อมภายใต้ชื่อ A TRIP TO CHIANGDAO โดยไปพบกับชุมชนบ้านหัวทุ่ง อ.เชียงดาว จ. เชียงใหม่ เพื่อเรียนรู้การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในระดับชุมชนที่มีการออกข้อตกลงภายในหมู่บ้านให้มีการดูแลทรัพยากรธรรมชาติร่วมกันจนข้อตกลงดังกล่าวได้กระจายจากหมู่บ้านสู่หมู่บ้านจนกลายเป็นแนวปฏิบัติในวงกว้าง นอกจากนี้สมาชิกที่ร่วมเดินทางในครั้งนี้ก็ได้เรียนรู้ว่าชาวเขาไม่ใช่ผู้ร้ายในการเผาป่ากลับกันชาวเขานั้นเป็นกำลังสำคัญในการดับไฟป่ารวมถึงยังเป็นผู้ดูแลป่าในพื้นที่เป็นอย่างดี

วันนี้ “ใจหาย” วันหน้า “ไม่อาจหายใจ”

โครงการดังกล่าวได้เปิดตัวอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2551 โดยมีชื่องานว่า “WE ARE THE DESTROYER” เพื่อสื่อว่าเราต่างก็ได้ทำร้ายและทำลายโลกใบนี้ด้วยกันทุกคน ด้วยแนวคิดที่ไม่แยกการรณรงค์เรื่องสิ่งแวดล้อมออกจากวิถีชีวิตประจำวัน งานดังกล่าวจึงจัดขึ้นในลักษณะงานปาร์ตี้เช่นที่ได้เคยจัดมา แต่จะมีการคำนวนพลังงานทั้งหมดที่ใช้ภายในงาน โดยกลุ่มจัดการคุณภาพอากาศและเสียง ส่วนช่างสุขาภิบาล สำนักการช่าง เทศบาลนครเชียงใหม่ จากนั้นทีมงานก็จะคำนวณออกมาเป็นตัวเลขและแสดงออกมาเป็นภาพกราฟิกฉายขึ้นบนจอภายในงาน

จากผู้ร่วมงานทั้งหมด 200 คน พบว่ามีผู้เดินทางโดยรถยนต์ 114 คัน ระยะทางรวม 4104.7 km และเดินทางโดยจักรยานยนต์ 59 คัน ระยะทางรวม 1031.1 km ทั้งนี้หมดนี้ทำให้เกิดก๊าซ co₂ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของก๊าซเรือนกระจกเท่ากับ 1140.1476 kg โดยปริมาณดังกล่าวนั้นยังไม่นับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดจากผู้ที่เดินทางโดยเครื่องบินอีก 3 คน ระยะทางรวม 2400 km ขณะที่ผู้ที่เดินทางด้วยวิธีที่ไม่ก่อให้เกิดมลพิษอย่างการเดินเท้า 11 คน และเดินทางโดย จักรยาน 4 คัน

ทั้งนี้ในงานปาร์ตี้มีการใช้ไฟฟ้าทั้งสิ้น 9,600,000 w ทำให้เกิด co₂ ปริมาณ 5145.6 kg และมีการใช้แก้วพลาสติก 400 ใบ ขวดน้ำพลาสติก 36 ขวด ขวดเบียร์ 360 ขวด และลังกระดาษน้ำหนักมวลรวม 3 kg ซึ่งในกระบวนการผลิตทำให้เกิด co₂ ปริมาณ 0.0248 kg โดยต้นไม้ที่จะดูดซับก๊าซ co₂ ทั้งหมดที่เกิดขึ้นภายในงานนั้นจะต้องใช้ต้นไม้จำนวนถึง 512 ต้น

จากการดำเนินการที่ผ่านมาทางโครงการพบว่าวิธีที่ง่ายและมีประสิทธิภาพที่สุดที่จะช่วยบรรเทาปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมของเมืองเชียงใหม่ได้ก็คือการอนุรักษ์ต้นไม้เดิมที่มีอยู่ในเขตเมืองเชียงใหม่  ทางโครงการจึงได้จัดทำแผนที่ต้นไม้ใหญ่ซึ่งเป็นการรวบรวมพื้นที่ที่มีต้นไม้ที่มีขนาดใหญ่ภายในเขตกำแพงเมืองเชียงใหม่และจัดทำขึ้นเป็นแผนที่

ในวันที่ 19 มกราคมที่ผ่านมา เป็นวันปิดโครงการ Breathless ซึ่งได้มีการเสนอผลงานของโครงการใจหายทั้งหมดตลอดสามเดือนที่ผ่านมา นอกจากนี้ยังได้นำเสนองานชิ้นสุดท้าย คือแผนที่ต้นไม้ใหญ่ในเชียงใหม่ และส่งมอบให้กับเทศบาลเพื่อขอให้ช่วยออกกฎกติกาสำหรับควบคุมการตัดต้นไม้ใหญ่ในเมือง และเสนอให้มีการจดทะเบียนต้นไม้ใหญ่ในเมืองเชียงใหม่ และดูแลรักษาไว้ให้เป็นแหล่งดูดซึมมลพิษทางอากาศ รวมถึงเพื่อให้เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์เมืองเชียงใหม่ โดยได้มีการแจกจ่ายแผนที่ต้นไม้ใหญ่ให้กับผู้ที่มาร่วมงานทุกคน

นายอัคนี มูลเมฆ ตัวแทนจากกลุ่มภาคีคนฮักเจียงใหม่ ได้กล่าวถึงประเด็นปัญหาหมอกควันในจังหวัดเชียงใหม่ว่าเป็นปัญหาระดับชาติที่ต้องรีบแก้ไขก่อนที่จะไม่สามารถแก้ไขอะไรได้อีก โดยสภาพหมอกควันนั้นถือเป็นปัญหาระดับภูมิภาคที่เกิดขึ้นตั้งแต่ในพื้นที่มณฑลยูนนาน ประเทศจีน และส่งผลกระทบมายังประเทศพม่า ลาว กัมพูชา และประเทศไทย ซึ่งมีสภาพเดียวกับปัญหาหมอกควันจากไฟป่าในประเทศอินโดนีเซียที่ส่งผลต่อประเทศสิงคโปร์ มาเลเซีย และพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทย นอกจากนี้ยังได้คาดการณ์ว่าฤดูหนาวในครั้งนี้น่าจะยาวนานกว่าปกติ ซึ่งจะส่งผลให้ปัญหาหมอกควันในปีนี้มีความรุนแรงเทียบเท่ากับเมื่อปี พ.ศ. 2548 ที่ประสบปัญหาหมอกควันในหลายพื้นที่

ฯพณฯ มร.ควินทัน เควลย์ เอกอัครราชทูตอังกฤษประจำประเทศไทย ได้กล่าวเปิดงานโดยตั้งข้อสังเกตถึงคำว่า Breathless ที่หมายถึงการขาดลมหายใจหรือไม่สามารถหายใจได้ ซึ่งก็จะกลายเป็น Lifeless หรือไม่มีชีวิตก็คือตายนั่นเอง ฉะนั้น Breathless จึงเป็นเรื่องที่สำคัญมาก โดยส่วนตัวนั้นชอบแนวคิดของโครงการที่ว่าให้แต่ละคนทำในสิ่งที่ตนสามารถทำได้ ทุถึงแม้จะเป็นเรื่องเล็กน้อยแต่ก็เป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยบรรเทาปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้น โดยทุกคนไม่ต้องหันมาทำสิ่งเดียวกันแต่ทำสิ่งที่แต่ละคนทำได้ เพราะทางออกไม่ได้มีทางเดียว เช่น ทุกคนคงไม่สามารถหันมาใช้จักรยานหรือเดินเท้าได้หมด แต่คนที่ยังต้องใช้ยานพาหนะส่วนตัวก็สามารถหลีกเลี่ยงการใช้ถุงพลาสติกหรือลดการบริโภคอาหารจำพวกปิ้งย่างได้

“ในพื้นที่สถานทูตอังกฤษประจำประเทศไทยเองก็ได้มีนโยบายการจัดการทางสิ่งแวดล้อมให้มีพื้นที่สีเขียวภายในเขตสถานทูต ซึ่งในกรุงเทพมีพื้นที่ลักษณะอย่างนี้น้อยมาก ทางสถานทูตเองได้พยายามในการที่จะประหยัดพลังงานเป็นอย่างมากแต่ก็อาจยังไม่พอ โดยอาจจะต้องหาวิธีการอื่นๆ ในการอนุรักษ์และใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพเพิ่มเติมอีก”

ทั้งนี้ ฯพณฯ มร.ควินทัน กล่าวแสดงความเป็นห่วงเมืองเชียงใหม่ในเรื่องมลพิษที่เกิดขึ้นจากสภาพการจราจรที่ติดขัด โดยจากที่เคยมาอยู่อาศัยที่เมืองเชียงใหม่เมื่อ 30 ปี ที่แล้ว พบว่าปัญหาดังกล่าวยังไม่มีการวางแผนรับมือที่มีประสิทธิภาพ เนื่องจากไม่มีการจัดการเรื่องขนส่งมวลชนที่ดีพอ โดยเสนอว่าอาจจะต้องมีการกำหนดเขตพื้นที่เฉพาะที่ห้ามรถยนต์เข้า อย่างเช่น ถนนคนเดินที่มีการกำหนดให้เป็นพื้นที่สัญจรโดยการเดินเท้าในช่วงหัวค่ำทุกวันอาทิตย์ ซึ่งน่าจะต้องมีการขยายแนวคิดดังกล่าวให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

นายวชิรา รุธิกนก หรือ วชิรา อดีตบรรณาธิการนิตยสาร a day ในฐานะ Artistic Director ซึ่งทำหน้าที่กำกับโครงการศิลปะในครั้งนี้ กล่าวว่าอยากให้โครงการ Breathless เป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้เมืองเชียงใหม่เป็นเมืองที่น่าอยู่สำหรับตนและคนอื่นๆ นอกจากนี้ยังคาดหวังว่าอยากให้มีการออกข้อบังคับห้ามตัดต้นไม้ถึงแม้ว่าจะเป็นต้นไม้ในพื้นที่ส่วนบุคคลก็ตาม โดยอาจจะต้องมีการขออนุญาตตัดไม้จากทางเจ้าหน้าที่ส่วนราชการก่อนว่าสามารถทำได้หรือไม่ เพื่อช่วยรักษาสภาพแวดล้อมของเมืองเชียงใหม่

“ผมมาอยู่เชียงใหม่ประมาณ 2 ปี กว่า ไม่แน่ใจว่าเป็นคนเชียงใหม่แล้วหรือเปล่า แต่ผมรักเมืองนี้และกะจะอยู่เมืองนี้ก็เลยอยากให้เชียงใหม่เป็นเมืองที่น่าอยู่สำหรับผมและคนอื่นๆ ด้วย และโครงการดังกล่าวไม่ควรจบง่ายๆ จึงคิดจะประมวลผลข้อมูลทั้งหมดในเว็บไซต์ เพื่อให้สามารถเข้าถึงข้อมูลได้

ด้านเทศบาลนครเมืองเชียงใหม่ นายสมชาย กรรณกุลสุนทร ที่ปรึกษานายกเทศมนตรีเทศบาลนครเมืองเชียงใหม่ ได้กล่าวถึงธรรมชาติของความเป็นเมืองที่มีลักษณะของการบริโภคทรัพยากรและขับถ่ายเป็นของเสีย ซึ่งย่อมจะทำให้เกิดมลพิษตามมา ซึ่งเป็นเรื่องที่ทุกคนต้องร่วมมือกันแก้ไข โดยทางเทศบาลนครเมืองใหม่จะนำข้อมูลพฤติกรรมผู้อยู่อาศัยในเมืองที่จะได้รับจากโครงการ Breathless ไปช่วยในการวางนโยบายเพื่อแก้ไขปัญหามลพิษของเมืองเชียงใหม่ต่อไป

เมืองเชียงใหม่นั้นเคยถูกยกย่องว่าเป็น “เมืองในสวน” ด้วยเพราะมีพื้นที่สีเขียวในเขตเมืองอย่างหนาแน่น ทว่าปัจจุบันเชียงใหม่กลับมีสภาพเป็น “เมืองในควัน” อย่างที่ใครก็ปฏิเสธไม่ได้ การปกปักรักษาสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นจึงเป็นภารกิจสำคัญที่ทุกคนซึ่งอาศัยอยู่ในเมืองเชียงใหม่ต้องเป็นผู้ปฏิบัติ ทั้งจะต้องลงมือปฏิบัติอย่างจริงจังก่อนที่ลมหายใจสุดท้ายของเมืองเชียงใหม่จะมาถึงและหมดสิ้นไปด้วยความรู้เท่าถึงการณ์แต่ไม่เคยได้ลงมือทำ

รณวัฒน์ จันทร์จารุวงศ์

http://www.prachatai.com/05web/th/home/15391

]]> https://newsclear.wordpress.com/2009/07/25/breathless-%e0%b9%82%e0%b8%84%e0%b8%a3%e0%b8%87%e0%b8%81%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b8%a8%e0%b8%b4%e0%b8%a5%e0%b8%9b%e0%b8%b0%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%88%e0%b8%a7%e0%b9%88%e0%b8%b2%e0%b8%94%e0%b9%89%e0%b8%a7/feed/ 0 newsclear ฯพณฯ มร.ควินทัน เควลย์ กล่าวเปิดงาน https://newsclear.wordpress.com/2009/04/29/%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%94%e0%b9%87%e0%b8%81%e0%b9%83%e0%b8%99%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%99%e0%b8%b1%e0%b9%89%e0%b8%99/ https://newsclear.wordpress.com/2009/04/29/%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%94%e0%b9%87%e0%b8%81%e0%b9%83%e0%b8%99%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%99%e0%b8%b1%e0%b9%89%e0%b8%99/#respond Wed, 29 Apr 2009 13:01:25 +0000 http://newsclear.wordpress.com/?p=37 เด็กในวันนี้ถูกตีกรอบและถูกจำกัดให้อยู่ภายใต้สังคมที่ผู้ใหญ่เป็นผู้กำหนด โดยเฉพาะเด็กในเมืองที่เวลาในวันหยุดแทนที่จะได้ใช้เวลาเที่ยวเล่น แต่กลับต้องเรียนพิเศษ เวลาจึงเป็นสิ่งที่เด็กถูกแย่งไปอย่างไม่ยินยอม แต่อย่างน้อยที่สุดในหนึ่งปีเด็กก็ยังมีหนึ่งวันที่เป็นของเขา เป็นวันที่ถูกกำหนดว่าเป็นวันเด็ก ซึ่งเป็นวันที่เขาจะตื่นขึ้นมาแล้วรู้สึกว่าเขาเป็นคนพิเศษในวันนี้
วันเด็กในปีนี้นอกจากจะให้ความสำคัญกับการจัดงานให้เด็กได้สนุกสนาน สิ่งหนึ่งที่ได้เน้นเป็นอย่างมากก็คือความปลอดภัยสำหรับผู้ที่มาเข้าร่วมงาน นั่นอาจจะทำให้วันเด็กในปีนี้นั้นแตกต่างจากปีที่แล้ว และแน่นอนว่าวันเด็กในสมัยนี้ก็ย่อมจะแตกต่างจากวันเด็กในอดีต แต่ความทรงจำในวันเด็กไม่ว่าจะในยุคสมัยใดก็เป็นสิ่งที่ฝังแน่นพร้อมกับช่วงเวลาในวัยเด็ก
ของขวัญวันเด็กของอี้
แทนคุณ จิตติ์อิสระ หรือหลายคนอาจคุ้นกับบทบาทในการเป็นพิธีกรของเขาในช่วงนี้ และหลายคนก็อาจจะรู้จักเขาในนาม อี้ แฟนพันธุ์แท้ความสัมพันธ์ไทย – จีน แต่อาจมีไม่กี่คนที่รู้ว่าในตอนนี้เขาเป็นผู้อำนวยการโรงเรียนสอนภาษาจีนกลาง ฮั่น จื้อ กง ความทรงจำเกี่ยวกับวันเด็กที่แจ่มชัดของอี้ หนุ่มผู้มากความสามารถผู้นี้นั้นเป็นความทรงจำที่เกิดขึ้นเมื่อสมัยชั้นประถมต้น
“ผมกับพี่สาวเรียนกันคนละโรงเรียน แล้วพี่สาวผมเขาก็จะมาเล่าว่าโรงเรียนเขานั้นจะจัดงานวันเด็กอย่างไร หลังจากที่ได้ฟังเขาผมก็อยากไปงานวันเด็กของโรงเรียนพี่สาวผมเรียนมาก ทั้งที่จริงๆแล้วโรงเรียนผมก็มีการจัดงานวันเด็กเหมือนกัน”
เมื่อถึงวันงานอี้ก็ตัดสินใจที่จะไปงานวันเด็กโรงเรียนที่พี่สาวเขาเรียน โดยเดินไปจากบ้านระยะทางประมาณหนึ่งกิโลเมตรสำหรับเด็กประถมนั้นไม่ใช่ระยะทางใกล้ๆ ทั้งยังเป็นการไปคนเดียว และเขาต้องหาหนทางที่จะไปให้ถึงโรงเรียนที่พี่สาวเขาเรียนอยู่ให้ได้โดยที่เขาเองก็ไม่รู้ทางและเคยไปโรงเรียนนั้นแค่ครั้งสองครั้ง สำหรับอี้แล้วการไปงานวันเด็กในครั้งนั้นจึงไม่ใช่แค่การไปร่วมงาน แต่เป็นเสมือนการเดินทางผจญภัย อี้เล่าว่าเหตุการณ์ในครั้งนั้นเป็นการเดินทางที่ไกลที่สุดครั้งแรกในชีวิตของเขา
แน่นอนว่าพี่สาวของอี้และกลุ่มเพื่อนจะต้องตกใจเมื่อเห็นเขาไปโผล่ในงานโรงเรียนในวันนั้น หลังจากนั้นอี้ก็ได้ร่วมงานวันเด็กสมใจเมื่องานเลิกพี่สาวก็พาอี้กลับบ้านพร้อมกับความทรงจำแสนพิเศษที่อี้เป็นผู้สร้างขึ้นมาเอง
“สำหรับผมแล้ววันเด็กในครั้งนั้นเท่ากับเป็นการให้ของขวัญวันเด็กกับตัวเองด้วย” ของขวัญที่อี้ว่าก็คือประสบการณ์ที่เกิดขึ้นระหว่างทางที่จะไปร่วมงานวันเด็กนั่นเอง
วันพิเศษของสุทธิพงษ์
วันเด็กของสุทธิพงษ์ ธรรมวุฒิ หรือพี่เช็กแห่งทีวีบูรพา นั้นอาจต้องย้อนกลับไปไกลสักหน่อย สิ่งแรกที่พี่เช็กนึกถึงเมื่อย้อนทวนถึงความทรงจำในวันเด็กนั้นคือค่าขนมที่จะได้มากกว่าปกติในวันเด็ก นั่นเพราะว่าเวลาที่จะไปร่วมงานวันเด็กของทางโรงเรียน ซึ่งทางที่จะเดินไปที่โรงเรียนนั้นจะต้องผ่านบ้านอาผู้หญิงคนหนึ่ง เส้นทางที่ว่านี้ก็เดินผ่านไปอย่างปกติทุกวัน แต่เมื่อถึงวันเด็กนั้นอาคนนี้เองที่จะเรียกให้หลานคนนี้ไปรับเงินค่าขนมจากเขา และเป็นอย่างนี้อยู่ทุกปี
“จริงๆแล้วจำนวนเงินมันก็ไม่ได้มากอะไร แต่มันก็เป็นจำนวนเงินที่มากกว่าเงินที่เราได้รับปกติอยู่หลายเท่าเหมือนกัน”
แต่เรื่องที่พี่เช็กเอ่ยว่าจำได้แม่นนั้นเกิดขั้นในงานวันเด็กที่โรงเรียนจัดขึ้น ซึ่งจะมีการจัดกิจกรรมหลายอย่างให้เด็กได้แสดงออก กิจกรรมที่เขาเข้าร่วมนั้นคือการประกวดวาดภาพ ซึ่งก็จะได้รางวัลในอันดับต้นๆกลับมาทุกปี ส่วนการแสดงออกในลักษณะที่ต้องขึ้นเวทีอย่างการร้องรำทำเต้นนั้นพี่เช็กนั้นไม่เคยได้เข้าร่วมเลย ด้วยเพราะเป็นคนขี้อายแค่การไปยืนอยู่หน้าชั้นก็สร้างความกดดันให้เขาเป็นอย่างมาก การไปขึ้นเวทีให้คนทั้งโรงเรียนดูนั้นยิ่งไม่ต้องพูดถึง แต่แล้วด้วยความที่อยากได้ของรางวัล เพราะเห็นเพื่อนไปประกวดก็อยากจะได้บ้าง จึงคิดจะตัดสินใจเข้าร่วมการประกวดร้องเพลงกับเขาบ้างหลังจากมองผ่านการประกวดไปหลายปี
“ปีนั้นผมเข้าร่วมประกวดด้วย ก็ร้องถูกๆผิดๆไป พอร้องเสร็จ ผมก็ยืนรอรับรางวัลบนเวทีแต่เผอิญว่าผมได้ร้องเป็นคนสุดท้าย พอผมร้องเสร็จ ครูในโรงเรียนเขาก็เริ่มเก็บเวทีเก็บของกันเป็นบรรยากาศช่วงงานเลิก แล้วก็ไม่มีใครมาสนใจผม จากที่เพิ่งร้องเพลงเสร็จก็ต่อด้วยการร้องไห้ พอผมร้องไห้เขาถึงเพิ่งรู้ว่าผมยังไม่ได้รางวัล เขาจึงเอารางวัลมาให้ผม”
พี่เช็ก กล่าวว่าด้วยสภาพสังคมในต่างจังหวัดที่ไม่ค่อยจะมีวาระพิเศษใดมากนัก ทำให้วันเด็กสำหรับเด็กต่างจังหวัดนั้นถือว่าเป็นสิ่งที่พิเศษมากๆ
กิจกรรมพิเศษของครูหยุย
เรื่องราวในวันเด็กของสุทธิพงษ์นั้นค่อนข้างจะมีความคล้ายคลึงกับวันเด็กของครูหยุย หรือนายวัลลภ ตังคณานุรักษ์ ประธานคณะกรรมาธิการกิจการสตรีเยาวชน และผู้สูงอายุ ครูหยุยเล่าว่าสมัยตอนเด็กวันเด็กที่สุรินทร์บ้านเกิดนั้นจะมีการฉายหนังให้เด็กได้ดูฟรี ด้วยความที่ครูหยุยไม่ค่อยมีเงินและค่าบัตรก็แพงเกินกว่าที่เขาจะจ่ายไหว เมื่อถึงเทศกาลวันเด็กครูหยุยในชั้นประถมต้นจึงไปดูหนังที่เขาฉายให้ดูฟรีตลอดทั้งวัน และด้วยความที่ชอบการร้องเพลงเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว เมื่อเข้าสู่ช่วงประถมปลายก็จะไปประกวดร้องเพลง เรียกได้ว่าไปทุกเวทีประกวด ถึงแม้จะมีคนมาประกวดเยอะเพียงใด แต่คนที่ได้รับรางวัลนั้นต้องมีชื่อเขาอยู่ด้วยเสมอ
“โล่ห์รางวัลที่ได้มาก็มีอยู่สัก 6-7 โล่ สุดท้ายก็ต้องเลิกไปเพราะมันทำให้เสียการเรียน แต่ก็รู้สึกสนุกที่สามารถทำเงินจากการร้องเพลงได้”
สิ่งที่เกิดขึ้นในวันเด็กนั้นได้กลายเป็นเรื่องราวที่ถูกบันทึกในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำในวัยเด็ก ซึ่งเป็นความทรงจำที่ทุกคนต่างก็ยอมรับว่าเป็นสิ่งที่มีค่าและเป็นช่วงเวลาที่แสนสนุกสนาน วันเด็กจึงเป็นวันที่พิเศษสำหรับเด็กมากกว่าวันไหนๆ ฉะนั้นแล้วภาระหน้าที่ของงานวันเด็กจึงต้องคำนึงถึงการเป็นส่วนหนึ่งที่จะร่วมสร้างความทรงจำให้กับเด็ก เพื่อที่จะได้เป็นความทรงจำที่มีค่าติดตัวไปในยามที่เด็กๆนั้นต่างก็เติบโตเป็นผู้ใหญ่

รณวัฒน์ จันทร์จารุวงศ์
ผู้จัดการออนไลน์

ข้อความในลักษณะนี้เป็นสิ่งที่พบเห็นได้ทั่วไปในอัลบั้มภาพออนไลน์ที่ให้บริการผ่านทางเว็บไซต์สำหรับผู้ใช้อินเทอร์เน็ตที่ต้องการนำรูปภาพของตนขึ้นระบบอินเทอร์เน็ต และกำลังได้รับความนิยมในหมู่วัยรุ่นเป็นอย่างมาก กระทั่งกลายเป็น ?สมบัติสาธารณะ? ที่ใครๆ ก็สามารถดูได้ มิหนำซ้ำยังเปิดโอกาสให้ผู้เข้าชมสามารถแสดงความเห็นและโหวตให้คะแนนได้อีกด้วย

แต่ที่น่าเป็นห่วงมากกว่านั้นก็คือ สิ่งที่ปรากฏในอัลบั้มภาพออนไลน์ไม่ใช่แค่ภาพธรรมดาๆ หากจำนวนไม่น้อยใช้ภาพที่แสดงถึงร่างกายของตนเพื่อดึงดูดความสนใจทางเพศ รวมถึงการลงข้อความที่แสดงถึงความต้องการมีเพศสัมพันธ์อีกด้วย

นราธิป วิรุฬห์ชาตะพันธ์ นักศึกษาปริญญาโท ภาควิชาการสื่อสารมวลชน คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับเรื่องนี้อย่างละเอียดไว้ในงานวิจัยเรื่อง ?การสร้างอัตลักษณ์ในอัลบั้มภาพออนไลน์? ซึ่งผลที่ออกมาได้สะท้อนให้เห็นถึงภาพตัวตนของวัยรุ่นและผู้คนกลุ่มหนึ่งได้อย่างที่คาดไม่ถึงเลยทีเดียว

ตัวตนของคนขี้เหงากับความจริงที่ถูกบิดเบือน
นราธิปเล่าให้ฟังว่า จากการวิเคราะห์ข้อมูลอัลบั้มภาพออนไลน์จำนวน 200 อัลบั้ม ในสามเว็บไซต์ที่มีจำนวนผู้ใช้บริการ และรูปภาพอยู่เป็นจำนวนมาก ได้แก่ http://www.keepalbum.com, http://www.jorjae.com (ปัจจุบัน http://www.jorjae.com ได้ปิดให้บริการลง และได้ย้ายชุมชนส่วนหนึ่งไปยัง http://www.truelife.net ) และ http://www.yenta4.com ได้บทสรุปที่น่าสนใจว่า การที่อัลบั้มภาพออนไลน์อนุญาตให้มีการตั้งชื่อ การคัดเลือกเพลง การสร้างภาพแทนตน หรือ การคัดเลือกตัวละคร การแต่งตัวให้ตัวละคร และการเลือกฉากต่างๆได้อย่างอิสระ เป็นการเปิดโอกาสให้เจ้าของอัลบั้มภาพออนไลน์แสดงถึงตัวตนที่แท้จริงของตนเอง

ทั้งนี้ ภาพที่ปรากฏในอัลบั้มภาพออนไลน์มักเป็นภาพที่ถ่ายด้วยตัวเอง (Self ? portrait) ซึ่งสามารถทำได้ด้วยคุณสมบัติการเห็นภาพก่อนถ่ายจริงของกล้องดิจิตอลหรือว่าโทรศัพท์มือถือ อีกทั้งการถ่ายภาพด้วยกล้องดิจิตอลสามารถถ่ายใหม่ได้จนกว่าจะได้ภาพที่พอใจ

ที่น่าสนใจก็คือ ภาพที่นำมาโชว์ส่วนใหญ่จะเลือกเฉพาะภาพที่ถ่ายออกมาแล้วดูดี ทำให้สิ่งที่นำเสนอเป็นเพียงความจริงแค่บางส่วน รวมทั้งมีการตกแต่งภาพก่อนนำภาพเข้าสู่อัลบั้มภาพออนไลน์ เช่นปรับแสง ใส่ตัวอักษร ใส่ลวดลายต่างๆให้กับภาพ และมีการตกแต่งอัลบั้มไปด้วยสีสัน การทำตัวอักษรกระพริบๆ การใช้ภาพเคลื่อนไหวต่างๆซึ่งเป็นการดึงดูดใจรูปแบบหนึ่ง

?จะเห็นได้ว่าการคัดเลือกความจริงบางส่วน และการตกแต่งภาพ ทำให้ภาพที่ได้ไกลออกจากความจริง ผลจากงานวิจัยพบว่า ตัวตนในอัลบั้มภาพออนไลน์ เป็นการประกอบสร้าง การแปลงตัวตน หรือความเกินจริง ซึ่งไม่เหมือนกับตัวตนในโลกแห่งความเป็นจริง?นราธิปสรุป

สำหรับกลุ่มคนที่เข้ามาใช้บริการอัลบั้มภาพออนไลน์ส่วนใหญ่มีอารมณ์อ่อนไหว โรแมนติก น่ารักสดใส มีมนุษย์สัมพันธ์ ทั้งยังมีการบรรยายถึงความรักของตนอีกด้วย ส่วนสิ่งที่พบรองลงมาคือ ความต้องการการยอมรับ เห็นได้จากการที่เจ้าของอัลบั้มภาพออนไลน์มักมีการขอคะแนนโหวตให้กับอัลบั้มภาพออนไลน์ของตน ซึ่งคะแนนโหวตจะเป็นตัววัดการยอมรับจากชุมชนแห่งนี้หรือเป็นเครื่องมือเพื่อสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นอย่างการหาเพื่อน หรือหาคู่ แทบจะเป็นการใช้งานหลักของอัลบั้มภาพออนไลน์

**การแสดงออกทางเพศเกลื่อน
อย่างไรก็ตาม การหาเพื่อนหรือหาคู่รักในอัลบั้มภาพออนไลน์หลายครั้งก็คาบเกี่ยวกับการแสดงออกถึงพฤติกรรมทางเพศ โดยใช้ภาพที่แสดงถึงร่างกายของตนเพื่อดึงดูดความสนใจทางเพศ รวมถึงการลงข้อความที่แสดงถึงความต้องการมีเพศสัมพันธ์ โดยในข้อมูลมักแสดงถึงรสนิยมทางเพศ(Sexuality) ไว้ด้วย ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มรักร่วมเพศ (Homosexuality) ซึ่งเห็นได้จากหมวดหมู่ที่ทางเว็บไซต์ได้แบ่งไว้ให้ เช่น ผู้ชายสีม่วง สตรีเหล็ก หรือชื่อที่ใช้ก็เป็นสิ่งที่บ่งบอกได้เหมือนกัน เช่น tomjawchoo, gayray และ dy_sad รวมถึงภาพที่แสดงอย่างการกอดจูบ หอมแก้ม และยังมีกลุ่มที่รักทั้งสองเพศ (Bisexuality) เห็นได้จากข้อความ เช่น ?ไบคับ ผม เหงา?

ส่วนความต้องการแสดงออกนั้น มีหลายระดับตั้งแต่ระดับความต้องการแสดงออกทั่วไป ไปสู่ระดับการเรียกร้องความสนใจ และระดับการแสดงออกทางเพศ ซึ่งหากความต้องการแสดงออกเหล่านี้มีมากจนเกินไป อาจพัฒนาไปสู่ ?พฤติกรรมชอบโชว์? ได้ โดยพบว่าในอัลบั้มภาพออนไลน์ที่ผู้ชายเป็นเจ้าของจะมีภาพที่มีการถอดเสื้อผ้า แสดงกล้ามหน้าอก กล้ามหน้าท้อง กล้ามแขน หรือแม้กระทั่งอวัยวะเพศอย่างน้อยหนึ่งภาพ เพื่อแสดงถึงความเป็นชายและหวังผลในการดึงดูดทางเพศ ส่วนในเพศหญิงจะเป็นการแสดงสัดส่วนต่างๆของเพศหญิง เช่น การแสดงเนินอก สะโพก เอว

ทั้งนี้ เจ้าของอัลบั้มภาพออนไลน์ที่เข้าข่าย ?โรคจิตชอบอวดอวัยวะเพศ? มักพบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง ซึ่งจะมีทั้งแบบเห็นหน้าและไม่เห็นหน้า

?ในอดีตพฤติกรรมชอบโชว์อวัยวะเพศจำกัดอยู่ในที่สาธารณะเท่านั้น โดยต้องมีการชั่งน้ำหนักระหว่างความกลัวกับความกล้าก่อนที่จะลงมือกระทำ ขณะที่ปัจจุบันสามารถแสดงพฤติกรรมดังกล่าวในที่ส่วนตัวแล้วอาศัยสื่ออย่างอินเทอร์เน็ตเป็นช่องทางในการเผยแพร่สู่พื้นที่สาธารณะได้โดยไม่ต้องกังวล?นราธิปให้ความเห็น

**ผันผ่านสู่พื้นที่สาธารณะ
นอกจากนั้น แทนที่ผู้ใช้บริการจะเลือกอัลบั้มภาพออนไลน์ในลักษณะของ อัลบั้มภาพส่วนตัว (Private album) ก็กลับกลายเป็นว่า อัลบั้มภาพสาธารณะ(Public album) ได้รับความนิยมเสียเป็นส่วนใหญ่

?จากที่ในสมัยก่อนนั้นเมื่อถ่ายภาพเสร็จแล้วก็มักจะเก็บภาพไว้ดูส่วนตัวหรือให้คนรู้จัก หรือเฉพาะคนสนิทดูเท่านั้น ซึ่งถือเป็นการเปลี่ยนแปลงจากการเก็บภาพในอัลบั้มภาพส่วนตัวเป็นการเก็บแบบสาธารณะซึ่งเปิดให้บุคคลทั่วไปสามารถเยี่ยมชมได้ ซึ่งเป็นความต้องการของเจ้าของอัลบั้มภาพออนไลน์เอง?นราธิปอธิบาย

ขณะเดียวกันนราธิปยับพบด้วยว่าหลายๆภาพมีฉากเป็นห้องนอน หรือแม้แต่กระทั่งห้องน้ำ ซึ่งน่าจะมาจากการที่ในปัจจุบันเทคโนโลยีสามารถพกพาไปได้ทั้งในพื้นที่สาธารณะ และพื้นที่ส่วนตัว และบางเทคโนโลยีอย่างเว็บแคมเมร่าซึ่งติดอยู่กับคอมพิวเตอร์ก็มักอยู่ในบริเวณห้องนอนด้วย ดังนั้น ภาพอาบน้ำในห้องน้ำ หรือภาพถ่ายนอนบนเตียงของตนเองจึงปรากฏด้วยเหตุผลดังกล่าว

เมื่อความเป็นส่วนตัวถูกเปลี่ยนผ่านสู่สาธารณะ ตัวตนของคนเหล่านี้จึงได้กลายสภาพเป็นสิ่งที่สาธารณะเช่นกัน หลายๆภาพที่ควรจะเป็นของส่วนตัวจึงกลายเป็นของสาธารณะที่ใครๆก็สามารถใช้ประโยชน์ได้ ซึ่งต้องไม่ลืมว่าสิ่งที่เป็นสาธารณะย่อมสามารถถูกตีความ สร้างความหมายใหม่ หรือใช้ประโยชน์ได้ โดยที่เราไม่สามารถควบคุมได้เลยในเมื่อได้สูญเสียความเป็นเจ้าของไปแล้วตั้งแต่ภาพได้ไปปรากฏอยู่ในโลกของอินเทอร์เน็ต

?การแสดงออกในพื้นที่สาธารณะและพื้นที่ส่วนตัวย่อมมีความแตกต่างกัน แต่ในเมื่อการแสดงออกในพื้นที่ส่วนตัวสามารถนำเสนอสู่พื้นที่สาธารณะได้ สิ่งที่ปรากฏอยู่บนพื้นที่สาธารณะอย่างโลกอินเทอร์เน็ตนั้นไม่ต้องคำนึงถึงกฎเกณฑ์การแสดงออกในที่สาธารณะดังเช่นพื้นที่อื่นๆ ดังนั้นความแตกต่างดังกล่าวจึงไม่สำคัญอีกต่อไป?นราธิปได้อธิบายถึงที่มาของปรากฏการณ์ดังกล่าวอย่างชัดเจน

**หรือจะเป็นพื้นที่ทางเลือก
ผลการวิจัยของนราธิปยังวิเคราะห์ด้วยว่า ปรากฏการณ์อัลบั้มภาพออนไลน์ถือเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ทางเลือกของผู้ที่ต้องการปรากฏตัวต่อสาธารณะ เพราะในอดีตที่ผ่านมาผู้ที่จะปรากฏตัวผ่านสื่อสาธารณะได้จะต้องอาศัยทั้งรูปร่างหน้าตาที่ดี และมีความรู้ความสามารถ ขณะที่โลกอินเทอร์เน็ตไม่ได้ต้องการถึงขนาดนั้น

ด้วยเหตุดังกล่าว เมื่อมีการเปิดพื้นที่ให้ปรากฏตัวผ่านอัลบั้มภาพออนไลน์ จึงสามารถตอบสนอง ความต้องการของคนที่ต้องการแสดงตัวต่อสาธารณะโดยมีผู้รับชมจำนวนมากและยังอาจกำหนดขอบเขตผู้รับสารให้แคบลงได้ ด้วยการแบ่งหมวดหมู่ของทางเว็บไซต์ เช่น พนักงานออฟฟิศ คนไทยในต่างประเทศ เป็นต้น

รณวัฒน์ จันทร์จารุวงศ์
ผู้จัดการออนไลน์

เรียกว่าแทบจะทั่วถึงทุกด้านของชีวิต

สภาพการณ์ที่เกิดขึ้นจึงไม่น่าเป็นเพียงแค่กระแสความคลั่งไคล้ญี่ปุ่น แต่อาจเป็นปรากฏการณ์ที่ต้องศึกษาอย่างจริงจังถึงเหตุและผลของปรากฏการณ์ที่มีชื่อว่า Japanization

กระแสคลื่นแห่งวัฒนธรรม
ในช่วงหลังทศวรรษที่ 1970 คำว่า “Japanization” มักใช้ในการอธิบายถึงกระบวนการผลิต การสร้างรูปแบบองค์กรแบบญี่ปุ่น แต่ในบริบทสังคมไทย คำว่า “Japanization” ได้กินความหมายไปถึงอิทธิพลของญี่ปุ่นในมุมมองทางด้านสังคมและวัฒนธรรมด้วย นอกจากมุมมองทางด้านเศรษฐกิจ

จากตัวอย่างที่ยกมาเพื่อให้เห็นภาพถึงความเป็นญี่ปุ่นในสังคมไทย จะเห็นว่าปรากฏการณ์ดังกล่าวมีจุดเริ่มมาจากการบริโภค ซึ่งจริงๆแล้วสังคมไทยมีการบริโภคสินค้าจากญี่ปุ่นมาตั้งแต่ในช่วงต้นทศวรรษที่1980 สินค้าเหล่านี้เรียกว่าสินค้าไร้กลิ่นทางวัฒนธรรม (Culturally Odorless Commodities) เป็นสินค้าที่ไม่นำเอาวัฒนธรรมญี่ปุ่น ภาพลักษณ์วัฒนธรรมญี่ปุ่น หรือวิถีชีวิตประจำวันของคนญี่ปุ่นมาเป็นจุดขาย เพื่อให้ผู้บริโภคสามารถรับได้ง่ายและไม่รู้สึกแปลกแยกกับวัฒนธรรมของตนเอง ซึ่งก็คือสินค้าจำพวกอุตสาหกรรมหนัก หรือสินค้าที่ใช้อุปโภคบริโภคในชีวิตประจำวัน ในขณะที่สินค้าที่ให้เกิดกระแสคลั่งญี่ปุ่นนั้นเป็นสินค้าที่มีกลิ่นอายทางวัฒนธรรมอย่างชัดเจน

ต่อมาช่วงปลายทศวรรษที่ 1980 ญี่ปุ่นเริ่มเน้นการสร้างอุตสาหกรรมสินค้าวัฒนธรรม (Cultural Products)

ศ.รังสรรค์ ธนะพรพันธ์ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ เคยอธิบายเอาไว้ว่าสินค้าวัฒนธรรมนั้น หมายถึงสินค้าและบริการที่มีวัฒนธรรมฝังตัวในสินค้าหรือบริการ ดังนั้นเหตุผลของผู้บริโภคในการซื้อสินค้าเหล่านั้น ก็ด้วยเพราะความแตกต่างของนัยทางวัฒนธรรมที่ฝังตัวอยู่ในสินค้า ฉะนั้นกระแสคลั่งวัฒนธรรมญี่ปุ่นจึงได้เริ่มเข้ามาในสังคมไทยในช่วงหลังทศวรรษที่ 1980 เห็นได้จากละครโทรทัศน์ชุด “โอชิน” ซึ่งได้รับความนิยมอย่างมากในขณะนั้น

ย้อนอดีตสู่การต่อต้านสินค้าญี่ปุ่น
จริงๆ แล้วก่อนที่เราจะบริโภคสินค้าญี่ปุ่นกันอย่างเข้มข้นในปัจจุบัน สังคมไทยได้เคยต่อต้านสินค้าญี่ปุ่นมาแล้ว เพราะตั้งแต่ช่วงทศวรรษที่ 1960 เป็นต้นมา ความสัมพันธ์ทางการค้าที่ไทยจำต้องพึ่งพิงสินค้านำเข้าจากญี่ปุ่น ส่งผลให้เกิดการเสียดุลทางการค้าต่อญี่ปุ่นอย่างต่อเนื่อง

นโยบายการส่งเสริมการลงทุนเพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมของรัฐบาลไทยนั้นทำให้เงินลงทุนจากบริษัทญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว เช่น โตโยต้า โซนี่ อายิโนโมโตะ จนเป็นที่เกรงกันว่าสังคมไทยจะโดนครอบงำทางด้านเศรษฐกิจจากญี่ปุ่น

กระแสสินค้าอุปโภคบริโภคของญี่ปุ่นที่เข้ามามีอิทธิพลต่อการดำเนินชีวิตของคนไทย ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวทางสังคมในช่วงทศวรรษที่1970 เพื่อต่อต้านสินค้าญี่ปุ่นซึ่งนำโดยศูนย์นิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย เช่น จัดสัปดาห์ไม่ซื้อสินค้าญี่ปุ่น, จัดพิธีเผาหุ่นพวกที่ร่วมมือกับนายทุนญี่ปุ่น ทั้งมีการเดินขบวนประท้วงต่อต้านการเดินทางมาเยือนภูมิภาคเอเชียของนายทานากะ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นในสมัยนั้น

จากหนังสือ Japanization ซึ่งเขียนโดย รศ.ดร.อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้แสดงทัศนะไว้ว่าการต่อต้านสินค้าญี่ปุ่นมิได้เกิดขึ้นเพียงเพราะการปลุกเร้าของขบวนการนักศึกษาเท่านั้น หากแต่เป็นผลมาจากชีวิตประจำวันที่ผู้คนรู้สึกว่าญี่ปุ่นเอาแต่ได้ เพราะความสัมพันธ์มีอยู่ด้านเดียวคือการซื้อสินค้าเท่านั้น ไม่ได้มีมิติความสัมพันธ์ด้านอื่นๆอยู่ด้วยเลย โดยเฉพาะด้านวัฒนธรรม และความรู้สึก

กระแสการต่อต้านญี่ปุ่นเริ่มลดน้อยลงไปเรื่อยๆ เมื่อประเทศญี่ปุ่นเริ่มมีความเข้าใจถึงเรื่องนี้และได้เปลี่ยนท่าทีในหลายๆเรื่อง เช่นการให้ความช่วยเหลือในเรื่องอื่นๆนอกเหนือจากการค้า อาทิ การให้ทุนสร้างศูนย์วัฒนธรรมไทย – ญี่ปุ่น การให้ทุนการศึกษาการวิจัยแก่นักศึกษา และนักวิชาการไทย ตลอดจนการทำให้สังคมรับรู้ว่าญี่ปุ่นทำให้เกิดการจ้างงาน

รศ.ดร.อรรถจักร์ กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า “Japanization หรือ กระบวนการกลายเป็นญี่ปุ่น ซึ่งผมจะขอเรียกว่าอาทิตยานุวัตรนั้นมีจุดเริ่มต้นจากเงื่อนไขระบบเศรษฐกิจโลกที่เน้นการรวมกลุ่มในภูมิภาค ทำให้ญี่ปุ่นเริ่มเปลี่ยนท่าทีและหันมาสร้างความสัมพันธ์ในด้านสังคมและวัฒนธรรมต่อประเทศในเอเชียด้วยกัน จนก่อให้เกิดกระแสความนิยมต่อวัฒนธรรมญี่ปุ่น”

ความเป็นญี่ปุ่นในสังคมไทย
จากงานวิจัยเรื่องกระบวนการ“JAPANIZATION”ในสังคมไทย:การบริโภคสินค้าวัฒนธรรมญี่ปุ่นและผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตของผู้บริโภคชาวไทย ของ ศ.ดร.โนริยูกิ ซูซูกิ และนางสาวพีริยา หวังโภคากุล Graduate School of the Humanities and Social Sciences, University of the Ryukyus, JAPAN พบว่าการ์ตูนเป็นจุดเริ่มต้นในการรู้จักและชื่นชอบวัฒนธรรมญี่ปุ่น จากนั้นก็จะมีการเปิดรับสินค้าวัฒนธรรมญี่ปุ่น โดยได้สัมผัสและบริโภคสินค้าวัฒนธรรมญี่ปุ่นในรูปแบบที่หลากหลาย กลุ่มคนเหล่านี้ไม่คิดว่าวัฒนธรรมญี่ปุ่นที่เป็นรับเข้ามาปรับใช้ให้เข้ากับสไตล์ของตนเองนั้นจะส่งผลในด้านลบ

ข้อมูลจากงานวิจัยชิ้นนี้ยังระบุว่าปัจจัยที่สนับสนุนให้เกิดความนิยมสินค้าวัฒนธรรมญี่ปุ่นนั้นเกิดจากการผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมในสังคมไทย รวมถึงการเป็นโลกไร้พรมแดนด้วยที่เป็นปรากฏการณ์ที่สร้างกระบวนการ “Japanization” ในสังคมไทย

นอกจากนี้บทบาทของสื่อและผู้ผลิตอุตสาหกรรมสินค้าวัฒนธรรมที่หันมาให้ความสำคัญกับวัฒนธรรมญี่ปุ่นก็เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ดังกล่าว ทั้งยังมีการปรับวัฒนธรรมญี่ปุ่นให้เข้ากับผู้บริโภคชาวไทย โดยใช้กระแสความนิยมวัฒนธรรมญี่ปุ่นมาเป็นสื่อเพื่อสร้างจุดขายให้กับสินค้า แต่มีจำนวนไม่น้อยที่ใช้วัฒนธรรมญี่ปุ่นโดยไม่ถูกต้อง ซึ่งในทางหนึ่งผู้บริโภคก็ต้องการที่จะรับรู้และสัมผัสกับวัฒนธรรมญี่ปุ่นที่เป็นของจริง ไม่ใช่การสร้างความเป็นญี่ปุ่นจากผู้ผลิตอุตสาหกรรมสินค้าวัฒนธรรมญี่ปุ่น หรือสื่อ

“เป็นเรื่องธรรมดาที่อำนาจเศรษฐกิจจะนำไปสู่อำนาจทางวัฒนธรรม ผลกระทบของสินค้าญี่ปุ่นและสินค้าวัฒนธรรมญี่ปุ่น นอกจากจะส่งผลต่อรูปแบบการดำเนินชีวิตแล้วยังส่งผลต่อความคิด ค่านิยม จากกระแสดังกล่าวได้นำไปสู่การศึกษาญี่ปุ่นและวัฒนธรรมญี่ปุ่นในมุมมองที่ลึกและกว้างมากขึ้นกว่าที่เคยสนใจเพราะความสำเร็จทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่น” นางสาวพีริยากล่าวสรุปถึงสาเหตุแห่งความนิยมญี่ปุ่นในสังคมไทย

รู้เขา เข้าใจเรา
ข้อความตอนหนึ่งจากหนังสือ Japanization บอกไว้ว่ากระแสคลั่งญี่ปุ่นนี้ไม่ใช่เรื่องที่น่าวิตกเพราะสังคมไทยเคยคลั่งไคล้ส่วนเสี้ยวทางวัฒนธรรมอเมริกันมาก่อน และได้เคลื่อนย้ายความคลั่งไคล้มาสู่ส่วนเสี้ยวของวัฒนธรรมญี่ปุ่นแทน นั่นก็เพราะสังคมไทยไม่เคยรู้จักทั้งอเมริกาและญี่ปุ่นจริงๆ

“เป็นเรื่องที่แปลกที่สังคมไทยไม่เคยรู้จักและเข้าใจสังคมญี่ปุ่นจริงๆเลย ทั้งที่ในประเทศไทยมีหนังสือเกี่ยวกับประเทศญี่ปุ่นมากที่สุดเมื่อเทียบกับหนังสือเกี่ยวกับประเทศอื่นๆ และมีภาควิชาภาษาญี่ปุ่นในเกือบทุกมหาวิทยาลัย ทั้งมีการสอนภาษาญี่ปุ่นในหลายระดับการศึกษา ความรู้ทางภาษานี้ควรจะเป็นเครื่องมือที่ทำให้เกิดความเข้าใจถึงวัฒนธรรมในสังคมนั้นๆ ไม่เช่นนั้นการศึกษาเพียงทักษะทางภาษาก็เป็นเพียงแค่การการสร้างคนรับใช้ให้กับนายญี่ปุ่น”

“กระบวนการกลายเป็นญี่ปุ่นมิได้เป็นเพียงการรับอิทธิพลญี่ปุ่นมาอย่างฉาบฉวยดังที่มักมีการโจมตีว่าวัยรุ่นไทยว่าหลงวัฒนธรรมญี่ปุ่นเท่านั้น แต่เป็นการรับอิทธิพลญี่ปุ่นที่ซึมลึกถึงระดับของอารมณ์ความรู้สึกนึกคิด และยังทำให้ระบบเศรษฐกิจไทยเป็นส่วนหนึ่งของระบบเศรษฐกิจโลกที่มีญี่ปุ่นเป็นหนึ่งในมหาอำนาจในระบบดังกล่าวด้วย ดังนั้นสภาวการณ์ภายในของญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็นสภาวะ การเมือง เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ย่อมส่งผลกระทบอย่างไพศาลต่อทุกปริมณฑลของสังคมไทย”รศ.ดร.อรรถจักร์อธิบาย

ด้วยเหตุดังกล่าว สังคมจำเป็นที่จะต้องทำความเข้าใจถึงสังคมญี่ปุ่นและความเป็นญี่ปุ่นในสังคมไทย การเรียนรู้ภาษาก็เป็นหนทางหนึ่งในการทำความเข้าใจ เพราะความสำคัญของความเข้าใจดังกล่าวคือการทำให้สังคมไทยปรับตัวได้ถูกต้องในภาวะที่โลกต่างมีการเลื่อนไหลทางวัฒนธรรมกันอย่างรวดเร็วและซับซ้อน ซึ่งความซับซ้อนนี้สังคมไทยต้องตระหนักว่ามันเกินกว่าที่จะสรุปว่าเรื่องราวต่างๆเป็นเพียงแค่กระแสเท่านั้น

รณวัฒน์ จันทร์จารุวงศ์
ผู้จัดการออนไลน์ 21 มีนาคม พ.ศ.2550

ภาพจาก http://thaimisc.pukpik.com/freewebboard/php/vreply.php?user=maejonet&topic=21&page=4

สภาพเมืองเชียงใหม่ที่แวดล้อมไปด้วยธรรมชาตินั้นได้ลางเลือนไปตามวันเวลาที่ผันผ่าน จนทุกวันนี้มีสภาพของป่าคอนกรีตให้เห็นเด่นชัด แล้วพื้นที่สีเขียวก็ถูกแทนที่ด้วยตึกรามบ้านช่องอย่างรวดเร็ว จริงอยู่การขยายตัวของชุมชนเป็นเรื่องที่จำเป็น ถึงอย่างนั้นอย่างน้อยที่สุดความสำคัญของต้นไม้รายทางก็ไม่ควรถูกมองข้าม

คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ได้ดำเนินโครงการ “ไม้หมายทาง 80 พรรษา 8 พันธุ์ไม้” ซึ่งเป็นการปลูกต้นไม้ในบริเวณเส้นทางสายใหม่เพื่อเป็นการฉลองปีมหามงคลที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระชนมายุครบ 80 พรรษา โครงการนี้มีแนวคติดที่จะปลูกต้นไม้ตามรายทางเพื่อสะท้อนถึงเรื่องราวความเป็นมาในการสร้างชุมชนและความเป็นเมืองเชียงใหม่ หรือที่เรียกว่าปลูกไม้ตาม “ภูมินาม”

ไม้หมายทาง: เรื่องราวของวันวานที่จะดำรงอยู่ในวันพรุ่งนี้

อาจารย์สมพร ยกตรี หนึ่งในปูชนียบุคคลสำคัญของมหาวิทยาลัยแม่โจ้ ผู้ซึ่งได้รับการยกย่องให้เป็น “เก๊าไม้ล้านนา” ซึ่งเป็นภาษาเหนือที่ใช้เรียกยกย่องผู้มีความรู้และประสบการณ์ด้านพรรณไม้ในภูมิภาคล้านนา ได้บอกเล่าถึงความสำคัญของภูมินาม ซึ่งหมายถึง นามมของสถานที่อันเกี่ยวข้องกับภูมิประเทศในที่นั้นๆ ซึ่งสัมพันธ์กับชุมชนวัฒนธรรมท้องถิ่น โดยเป็นการสร้างเอกลักษณ์และจุดหมายตาที่ชัดเจนด้วยการใช้พืชพรรณหรือต้นไม้ขนาดใหญ่ที่มองเห็นได้แต่ไกลเพื่อป้องกันไม่ให้หลงทาง

ส่วนที่สำคัญของการปลูกไม้ตามภูมินามคือเป็นการสร้างเอกลักษณ์ให้พื้นที่ และบอกเล่าเรื่องราวของสถานที่ให้แก่ผู้พบเห็นได้ทราบถึงประวัติ เบื้องหลังของแต่ละพื้นที่ เช่น บ้านป่าลานแสดงให้เห็นว่าในอดีตเคยมีดงต้นลาน บ้านหนองไคร้ แสดงว่าเคยอุดมไปด้วยต้นไคร้น้ำ ภูมินามนั้นช่วยให้เข้าใจว่าตั้งแต่อดีตนั้นชุมชนแต่ละแห่งมีพืชพรรณไม้ท้องถิ่นที่สัมพันธ์กับความเป็นชุมชนอย่างไร

อาจารย์สมพร ได้อธิบายเพิ่มเติมว่า “ไม้หมายเมือง ไม้หมายถิ่น หรือไม้หมายทางนั้นก็คือพันธ์ไม้ท้องถิ่นที่เคยพบเห็นในอดีตจนได้รับการขนามนามเป็นชื่อตามแหล่งพันธุ์ไม้นั้นๆ หรือมีการปลูกเพื่อช่วยให้เกิดการจดจำแหล่งสถานที่นั้นๆ ได้ และเพื่อให้เกิดความสวยงามที่เอื้อต่อภูมิประเทศข้างทาง”

ขณะนี้ทางโครงการฯ กำลังดำเนินการรวบรวมพันธุ์ไม้เพื่อนำมาอนุบาลให้ต้นสมบูรณ์พร้อมสำหรับการระดมกำลังปลูก ในบริเวณเส้นทางที่มีชื่อบ้านเป็นพันธุ์ไม้ใด ก็จะใช้พันธุ์ไม้ดังกล่าวปลูกให้พ้องกับภูมินามนั้นๆ อาทิ บริเวณบ้านสันคะยอมก็จะมีการปลูกต้นพะยอมให้สอดคล้องกัน หรืออย่างบริเวณสี่แยกดอนแก้วที่ได้ดำเนินการไปแล้วซึ่งได้มีการปลูกต้นแก้ว และต้นพิกุลซึ่งภาคเหนือเรียกว่าต้นแก้ว นอกจากนี้ยังได้มีการปลูกต้นราชพฤกษ์เพื่อถวายแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทั้งนี้ไม้ที่จะปลูกจะต้องเป็นไม้ยืนต้น ด้วยเพราะทนทานต่อสภาพแวดล้อมและสามารถให้ร่มเงาได้

นอกจากเรื่องพรรณไม้แล้วยังต้องคำนึงถึงเรื่องทิศทางซึ่งสัมพันธ์กับสภาพถนนและแสงแดดที่ส่องเพื่อให้ร่มเงา เมื่อต้นโตถึงระยะออกดอกแล้วจะให้ภาพไหล่ทางถนนที่ร่มรื่นและสวยงามเช่นเดียวกับเส้นทางหลวง 1001 ซึ่งสองข้างทางเต็มไปด้วยต้นอินทนิล

8 พรรณไม้ ขยายปอด

ในวันนี้ที่เคยรับรู้กันว่า “เชียงใหม่เป็นเมืองอากาศดี” นั้นอาจเป็นจริงได้แค่เพียงในอดีตเท่านั้น สภาพอากาศที่เป็นปัญหาในปัจจุบันประกอบกับภาวะโลกร้อนที่กำลังประสบอยู่นั้นทำให้การแก้ปัญหาเรื่องนี้เป็นมาตรการเร่งด่วนที่ไม่สามารถละเลยได้ดังเช่นที่ผ่านมา คำตอบสำหรับสองปัญหาดังกล่าวนั้นมีคำตอบหนึ่งที่ตรงกันก็คือการเพิ่มพื้นที่สีเขียว

โครงการ 80 พรรษา 8 พรรณไม้หมายทาง เกิดขึ้นจากความคิดของกลุ่มวุฒิอาสาธนาคารสมองซึ่งเป็นการรวมตัวของกลุ่มอาวุโส ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ที่เกษียณจากราชการ เพื่อมาทำประโยชน์ให้กับเมืองเชียงใหม่ โดยทางกลุ่มได้เสนอให้มีการปลูกต้นไม้ตามสองข้างทาง ก็เพราะหวังว่าจะช่วยในการแก้ปัญหาเรื่องสภาพอากาศในเมืองเชียงใหม่

ผศ.ศิริชัย หงส์วิทยากร คณบดีคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบสิ่งแวดล้อม ในฐานะแกนนำโครงการ กล่าวว่า “โครงการนี้เป็นโครงกานำร่องโดยคาดว่าทางจังหวัดเชียงใหม่และเมืองอื่นๆ อาจำไปเป็นต้นแบบเพื่อร่วมอนุรักษ์พันธุ์ไม้ท้องถิ่นและเป็นการรักษาสภาพแวดล้อมแบบชุมชนมีส่วนร่วม สำหรับคำว่า 8 พรรณไม้ในที่นี้เป็นเป้าหมายเริ่มต้นในการรวมรวมพันธุ์ไม้ อาทิ พะยอม ไคร้น้ำ ข่อย พิกุล แก้ว ราชพฤกษ์ ทองกวาว และสีเสื้อ ซึ่งหากได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดี เราอาจจะสามารถรวมรวมพันธุ์ไม้หายากได้มากขึ้น”

ผศ.ศิริชัย เล่าว่า ขณะนี้ทางสหประชาชาติได้ประกาศว่ามีเป้าหมายที่จะให้มีการปลูกต้นอไม้ให้ถึงหนึ่งพันล้านต้นทั่วโลก จึงอยากให้ชาวเชียงใหม่ทุกคนมีส่วนร่วมเพื่อจะได้เป็นส่วนหนึ่งในการที่จะเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้กับโลกทั้งยังเป็นการถวายแด่พ่อหลวงของเรา

เริ่มต้นด้วยพื้นที่เส้นทางหลวงชนบท 121 เริ่มจากสี่แยก สันคะยอม-แยกหนองไคร้หลวง-แยกดอนแก้ว-ริมคลองชลประทานรวมระยะทาง 10 กิโลเมตร อยู่ในพื้นที่ของเทศบาลตำบลสันทรายหลวง องค์การบริหารส่วนตำบล(ดอนแก้ว หนองจ๊อม สันผีเสื้อ) องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ แขวงการทางเชียงใหม่ที่ 2 กรมทางหลวง และทางหลวงชนบทเชียงใหม่ ไม้หมายเมืองที่ได้เริ่มปลูกไปได้แก่ พิกุล แก้ว ราชพฤกษ์

โครงการดังกล่าวเป็นความร่วมมือที่เกิดขึ้นกับหลายๆ หน่วยงาน อาทิ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ ศูนย์เพาะชำกล้าไม้แม่ออน เทศบาลตำบลแม่โจ้และสันทรายหลวง อบต.ดอนแก้ว ไร่แม่ฟ้าหลวง อบจ.เชียงใหม่ วุฒิอาสาธนาคารสมอง และแขวงการทางเชียงใหม่ ร่วมระดมความคิดและให้ข้อมูลเกี่ยวกับเส้นทางและผังเมือง เพื่อให้ต้นไม้ที่ปลูกในครั้งนี้สามารถเติบโตเนื่องในระยะยาวโดยไม่ถูกถนนคอนกรีตและเสาไฟฟ้ารุกรานอย่างเช่นที่ผ่านมา

แน่ชัดว่าวันพรุ่งนี้ของเมืองเชียงใหม่จะเป็นเช่นไรขึ้นอยู่กับการ “สร้าง” เมืองเชียงใหม่ในวันนี้ และแน่นอนว่าหน้าที่ดังกล่าวย่อมตกอยู่กับชาวเชียงใหม่ โครงการขยายปอดในครั้งนี้จะสำเร็จได้นั้นจำเป็นที่จะต้องขยายผลต่อไปด้วยการมีส่วนร่วมของชาวเชียงใหม่อย่างจริงจัง ทั้งต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่องจึงจะสามารถนำเชียงใหม่ในอดีตกลับคืนมาได้ในที่สุด

ตัวอย่างการสำรวจชื่อหมู่บ้านที่สัมพันธ์กับไม้หมายเมือง

ตำบลแม่แรม

บ้านป่าม่วง = ต้นมะม่วงป่า

บ้านปางป่าคา(ปางอีกา) = ต้นหญ้าคา

ตำบลโป่งแยง

บ้านปงไคร้ = ต้นไคร้น้ำ

บ้านปางลุง(บวกเต๋ย) = ต้นเตยเขา

ตำบลดอนแก้ว

บ้านสบสา = ต้นปอสา

บ้านป่าแงะ = ต้นเต็ง

บ้านป่ารวก = ต้นไผ่ป่า

บ้านนาหึก = ต้นยางอินเดียบ้าน

ห้วยส้มสุก = ต้นโสก

ตำบลริมใต้

บ้านขอนตาล(สบริม) = ต้นตาล

บ้านต้นแก้ว(ต้นตื่น) = ต้นพิกุลหรือภาคเหนือเรียกต้นแก้ว

บ้านทุ่งหัวช้าง = ต้นหัวช้าง

ตำบลริมเหนือ

บ้านหนองผ่า (ท้องฝาย) = ต้นไข่น้ำหรือขำ

ตำบลสันโป่ง

บ้านป่าติ้ว(ชลประทาน) = ต้นติ้วหม่อนหรือติ้วเกลี้ยง

ตำบลแม่สา

บ้านท่าไคร้ = ต้นไคร้น้ำ

ตำบลขี้เหล็ก

บ้านขี้เหล็กน้อย = ต้นขี้เหล็ก

บ้านสันคะยอม = ต้นพะยอม

บ้านชาง = ต้นชาง

บ้านต้นขาม = ต้นมะขาม

บ้านขี้เหล็กหลวง = ต้นขี้เหล็กหลวง

ตำบลเหมืองแก้ว

บ้านต้นผึ้ง(สันใต้) = ต้นสมพง

บ้านสันเหนือ = ต้นไผ่บง

รณวัฒน์ จันทร์จารุวงศ์ รายงาน

หนังสือพิมพ์ฟิวเจอร์ไทยนิวส์

ปีที่ 1 ฉบับที่ 9 ประจำวันที่ 16-31 สิงหาคม 2550

เรื่องเสรีภาพกับสื่อนั้นเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันมานาน และข้อสรุปก็ดูเหมือนจะเป็นว่าเสรีภาพในการนำเสนอของสื่อนั้นถูกจำกัดและเป็นสิ่งที่ยากจะเกิดได้จริง ขณะที่ผู้บริโภคในฐานะผู้รับสารก็ถูกลิดรอนสิทธิและเสรีภาพในการรับรู้ข่าวสารเช่นกัน เนื่องจากถูกแวดล้อมไปด้วยข้อมูลข่าวสารที่เราไม่มีสิทธิเลือก ทำได้แค่เพียงเลือกที่จะไม่รับ แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่ผู้บริโภคนั้นสามารถที่จะกำหนดเนื้อหาในสื่อเองได้หากไม่เป็นผู้ผลิตสื่อเสียเอง และการผลิตสื่อด้วยตัวเองนั้นก็ดูจะเป็นเรื่องที่ยากยิ่งกว่า ยกตัวอย่างการทำสถานีโทรทัศน์เองนั้นหลายคนมองเป็นเรื่องเพ้อฝัน แต่คนบางกลุ่มกลับไม่คิดอย่างนั้น

บ้านนอกทีวี คือ ชื่อของโครงการสถานีโทรทัศน์ชุมชนนำร่อง ริเริ่มโดยมูลนิธิกระจกเงาซึ่งเป็นองค์กรพัฒนาภาคเอกชนที่มีรากฐานเดิมมาจากการเป็นองค์กรด้านสื่อ  สถานีโทรทัศน์ชุมชนแห่งนี้เป็นการดำเนินการภายในพื้นที่ชุมชนชาวเขาในตำบลแม่ยาว อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นที่ตั้งของมูลนิธิฯ โครงการนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างการเรียนรู้ วิธีการทั้งด้านเทคนิคเนื้อหาและการบริหารจัดการให้กับคนในชุมชนโดยอยู่บนฐานคิดที่ต้องการให้เกิดประโยชน์ของชุมชน

จูนคลื่นสู่โทรทัศน์ชุมชน

ก่อนที่จะมีบ้านนอกทีวีนั้น ชาวเขาเป็นได้เพียงผู้ถูกกระทำ ต้องรับสื่อที่นำเสนอสิ่งที่ไม่ได้สอดคล้องกับวิถีชีวิตของพวกเขา การมีโทรทัศน์ชุมชนจึงเป็นหนทางหนึ่งในการที่เขาเหล่านั้นจะมีโอกาสรับรู้ข่าวสารเรื่องราวอันเป็นวัฒนธรรมของเขาโดยไม่จำเป็นต้องถูกครอบงำด้วยวัฒนธรรมจากส่วนกลาง และเหตุผลดังกล่าวเป็นเหตุผลเดียวกับการเกิดขึ้นของโครงการบ้านนอกทีวี

ประไพ เกสรา หัวหน้าโครงการบ้านนอกทีวี หรือพี่แป้นได้บอกเล่าถึงจุดเริ่มต้นของโครงการว่า

“ตอนที่ประธานมูลนิธิกระจกเงาเขาไปประชุมงานข้างนอกก็จะเห็นว่าสำนักงานที่ไปประชุมมานั้นจะมีเครื่องส่งสัญญาณจากห้องประชุมส่งออกมายังที่ต่างๆในอาคาร ก็เลยคิดจะนำมาใช้กับที่มูลนิธิกระจกเงาบ้าง เลยไปหาซื้อเครื่องส่งสัญญาณมาใช้ ปรากฏว่ามันสามารถส่งสัญญาณไปได้ไกลถึงในตัวหมู่บ้านชาวเขา ก็เลยรู้สึกว่าถ้าจะทำรายการโทรทัศน์แล้วออกอากาศในพื้นที่ชุมชนนั้นมันก็เป็นเรื่องที่เป็นไปได้”

บ้านนอกทีวีได้เริ่มออกอากาศอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2545 โดยออกอากาศทุกวัน เว้นวันอาทิตย์ เวลาที่ออกอากาศคือ 19.30 – 20.00 น. ซึ่งเป็นเวลาที่กำหนดจากการเสนอของชุมชนในเวทีสมัชชาคนมีทีวีของชุมชนช่องสัญญาณที่ได้คือ UHF ซึ่งส่งสัญญาณโดยเครื่องส่งกำลังต่ำขนาดกำลัง 5 วัตต์ และมีขายอยู่ในท้องตลาดทั่วไปลักษณะของการเผยแพร่ออกอากาศจะมีทั้งประเภทรายการที่ถ่ายทำพร้อมตัดต่อและรายการสด

“กรอบทางสังคมจะมองว่าการผลิตสื่อโทรทัศน์นั้นซับซ้อน และต้องใช้ต้นทุนสูง เมื่อพูดถึงสื่อระดับชุมชนคนมักจะสนใจแค่วิทยุชุมชน ไม่ค่อยพูดถึงการผลิตสื่อทางโทรทัศน์ เราจึงทำโครงการนี้ขึ้นมาเพื่อเป็นคำตอบ ลักษณะของโครงการจึงเป็นเหมือนกับห้องทดลอง” พี่แป้นขยายความถึงสาเหตุที่เลือกสื่อทางโทรทัศน์ในการดำเนินการ

ด้วยความที่เป็นโทรทัศน์ชุมชนนั้นบ้านนอกทีวีจึงมีศูนย์ปฏิบัติการอยู่ในพื้นที่ซึ่งจะทำให้ชุมชนมีส่วนร่วมในทุกระดับไม่ว่าจะเป็นการกำหนดเนื้อหาของสื่อ การเป็นคนผลิตสื่อและเป็นผู้รับสื่อ จึงเป็นการสร้างให้ชุมชนมีส่วนร่วมในกระบวนการการสื่อสารตั้งแต่ต้นจนจบ อย่างน้อยที่สุดก็เป็นการพัฒนาศักยภาพของชุมชนในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารและนำไปสู่การพัฒนาในด้านต่างๆ โดยได้รับการสนับสนุนจาก The World Bank โดยส่งโครงการเข้าประกวดในงาน Linnovation Day และก็ได้รับการคัดเลือกและได้รับทุน ทุนที่ได้นั้นได้นำมาใช้ในการเซทอุปกรณ์และจัดอบรมบุคลากรชุมชน ซึ่งโครงการบ้านนอกทีวีได้ดำเนินการมาตั้งแต่กลางปี พ.ศ. 2544 จนถึงวันนี้เป็นเวลาเกือบ 5 ปีแล้ว

เสรี–ภาพ

ทุกสิ่งที่แพร่ภาพออกไปตั้งแต่ภาพที่เห็นลึกลงไปถึงเนื้อหา ทั้งหมดนั้นสามารถดำเนินการได้อย่างอิสระโดยไม่ต้องขึ้นอยู่กับกฎเกณฑ์ใดๆไม่ว่าจะเป็นลูกค้าที่ซื้อโฆษณา หรือว่าผู้มีอิทธิพลใดๆ เพราะเป็นสิ่งที่คนในชุมชนลงมือผลิตด้วยตัวเอง

กลุ่มคนหนุ่มสาวในชุมชมนั้นจัดว่าเป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในการถ่ายทำและผลิตรายการ ซึ่งทางโครงการได้จัดอบรมการผลิตสื่อให้กับคนในชุมชนโดยเน้นไปทางการผลิตสารคดีรณรงค์ เช่นสารคดีเรื่องโรคเอดส์ในวัยรุ่น ก็จะเป็นการให้ความรู้เรื่องอันตรายจากโรคเอดส์ เพื่อให้ทั้งคนทำสื่อและคนหนุ่มสาวอื่นๆในชุมชมที่ได้รับชมรับรู้ถึงการป้องกันโรคเอดส์ และการที่ผู้ผลิตสื่ออยู่ในช่วงวัยเดียวกันกับกลุ่มเป้าหมายจึงทำให้สื่อที่ได้นั้นสามารถเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ส่วนผู้ใหญ่ในชุมชนนั้นจะมีส่วนร่วมกับทางโทรทัศน์ชุมชนโดยการทำหน้าที่กำหนดเนื้อหา พี่แป้นเล่าว่าทางโครงการจะมีการถ่ายทอดสดวงสนทนา โดยให้ผู้ใหญ่ในชุมชนมาร่วมกันแสดงความเห็น ซึ่งประเด็นก็จะเปลี่ยนไปเรื่อยๆ แต่จะเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับชุมชน เช่น ความรุนแรงในครอบครัวที่เกิดขึ้นจากการกินเหล้า นอกจากนี้ก็จะมีรายการที่ให้ผู้อาวุโสในชุมชนได้มาบอกเล่าถึงเรื่องราวในอดีต ซึ่งจะเป็นช่องทางหนึ่งในการถ่ายทอดวัฒนธรรมจากรุ่นสู่รุ่น สิ่งเหล่านี้ได้แสดงให้เห็นว่าโครงการบ้านนอกทีวีนั้นได้สร้างการมีส่วนร่วมระหว่างคนสองรุ่นให้เกิดขึ้น

เนื้อหาที่บ้านนอกทีวีนำเสนอนั้นเป็นสาระที่มีความเฉพาะตัวและเหมาะสมตามความต้องการของท้องถิ่น รวมทั้งสอดคล้องกับวิถีวัฒนธรรมและความเป็นอยู่ของคนในชุมชนนั้นๆ  ซึ่งน้อยครั้งที่สื่อส่วนกลางจะนำเสนอ ดังนั้นบ้านนอกทีวีจึงเป็นช่องทางการไหลเวียนของข้อมูลข่าวสารในระดับท้องถิ่น และเป็นอิสระของชุมชนที่จะบริโภคสื่อที่สามารถกำหนดเองได้

“เราไม่ได้ต่อต้านการรับรู้ข่าวสารจากสื่อกระแสหลัก แต่เราคิดว่าข้อมูลและเรื่องราวในชุมชนนั้นก็เป็นสิ่งจำเป็น” พี่แป้นย้ำถึงจุดยืนของโครงการ

ความมุ่งหวังของโครงการคือต้องการจะให้บ้านนอกทีวีเป็นต้นแบบสถานีโทรทัศน์ชุมชน ทีมงานบ้านนอกทีวีได้บอกว่าการทำให้เกิดการไหลเวียนข้อมูลข่าวสารในระดับท้องถิ่นนั้นจะมีประโยชน์โดยตรงกับชุมชนและเมื่อการรับรู้ของชุมชนเปลี่ยน ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของชุมชน ซึ่งเป็นหลักใหญ่ใจความของการพัฒนาชุมชนไปสู่ความเข้มแข็งตามวิถีของระบอบประชาธิปไตย

ความพยายามของบ้านนอกทีวีจึงถือว่าเป็นการสร้างพื้นที่ในการพบกันของเสรีภาพในการทำงานสื่อและเสรีภาพในการรับสารของผู้บริโภค

รณวัฒน์ จันทร์จารุวงศ์

สำหรับผู้ที่สนใจสามารถรับชมได้ผ่านทางเว็บไซต์ www.bannok.com