Xem thêm về VN’s PMI và methodology của HSBC

* Đóng góp của các nhân tố (K, L, TFP) vào tăng trưởng kinh tế VN.Source: Lê Xuân Nghĩa, Bùi Trinh

* Vốn…

Mấy ngày gần đây, BĐS rục rịch, thể hiện qua sự sốt sắng trên TTCK (nhóm ngành BĐS). Sự chủ ý vào khu vực thị trường BĐS là không phải bàn cải khi loại gần 50% nhóm hạn chế tín dụng và có cả dự thảo giảm tỷ trọng rủi ro đối với tài sản liên quan đưa vào nhóm BĐS từ 250% xuống 150% (dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư 13). Đồng thời, chủ trương tái cơ cấu khoản nợ và gia hạn nợ đã được đề ra.

Chỉ nghe có thể ớn lạnh! Với những NH tốt, thì họ đã có chủ trương này, tức là NH và DN đã ngồi với nhau, NH với vị thế, uy tín của mình, sẽ tìm cho DN những đối tác, “đồng hành cùng bước đi của DN” để cứu chính các NH.Còn NH kém (với năng lực vốn có hạn, tầm nhìn hạn hẹp) chỉ có thể sử dụng giải pháp kỹ thuật (như trên, “tái cơ cấu” các khoản nợ) để có chỉ số đẹp. Giờ đây, tất cả các giải pháp đã được hợp thức hóa.Và lý do là…

Dư nợ BĐS mới chỉ khoảng hơn 9%, Nợ xấu của khu vực này theo thông tin là chỉ hơn 3%! Dư nợ liên quan đến BĐS chiếm tới 60% tổng dư nợ (như dư nợ có TSĐB là BĐS, dư nợ cho vay KD, đầu tư BĐS (gồm cả trái phiếu), cho vay dự án nhà ở có tài sản thế chấp là BĐS,…chiếm khoảng 55% GDP!). Hiệu ứng dây chuyền gây ra từ BĐS là rất lớn như một loạt các DN khác sẽ bán được hàng (sắt thép, xi măng, xây dựng,…), tạo việc làm, khơi thông dòng luân chuyển vốn,…giải quyết thanh khoản ngân hàng, giảm áp lực nợ xấu,…Tất nhiên, có thể còn thêm các lý do khác!

* Thêm khoảng bao nhiêu?

•    Loại 50% ra khỏi tỷ lệ giới hạn đồng nghĩa với có thêm 50% dư địa nữa để dòng tiền chảy vào khu vực này.
•    Giảm tỷ lệ rủi ro từ 250% xuống 150% đồng nghĩa có thêm một dư địa bằng 100% tổng dự nợ BĐS hiện tại có thể dùng để phát triển dự nợ SX hoặc thêm một lượng bằng 66,7% (=100%/150%) dư nợ BĐS hiện tại vào lại…BĐS.
•    Rõ ràng là hướng mạnh dòng tiền vào BĐS, nhưng quan trọng nhất vẫn là tác động tâm lý của tính định hướng và tính hợp thức hóa mạnh mẽ của cơ quan quản lý vì nó xem như chấm dứt tinh thần siết chặt tín dụng BĐS theo Nghị Quyết 11 của Chính phủ 24/02/2011 cũng như Chỉ thị 01 ngày 01/3/2011 của NHNN.

Ước tính đơn giản, việc nâng tỷ lệ hệ số rủi ro của nhóm BĐS và Chứng khoán trước đây là nhằm mục tiêu cân đối nguồn vốn cho việc phát triển tín dụng. Có nghĩa là tăng tín dụng vào BĐS sẽ phải giảm mạnh tín dụng vào các khu vực khác theo tốc độ gấp rưỡi. Lần này mục đích giảm tỷ lệ xuống khi sửa đổi Thông tư 13 là để phát triển tín dụng cho các lĩnh vực SX khác, cũng có thể cho chính khu vực BĐS để khai thông sự tắc nghẽn dòng tiền của khu vực này.

Hệ số CAR toàn ngành năm 2011 vào khoảng 11,9%. Vốn đã điều chỉnh ước tính cho việc tính CAR đến cuối năm vào khoảng 330 nghìn tỷ (tổng Vốn CSH khoảng 355 nghìn) thì TTS Có rủi ro vào khoảng hơn 2.820 nghìn tỷ.  Tín dụng BĐS vào khoảng 210 nghìn (chiếm khoảng 9,3% tổng dư nợ), Dư nợ BĐS với hệ số 250% chiếm khoảng 18,6% TTS Có rủi ro. Khi tỷ trọng rủi ro giảm từ 250% xuống 150% thì giải phóng được room cho tổng tín dụng là 210 nghìn tỷ (tức giả sử giữ nguyên CAR, còn không tăng dư nợ, hệ số CAR có thể tăng thêm 0,95 điểm %). Nếu áp tỷ lệ rủi ro là 150%, thì room tín dụng cho BĐS được mở thêm là 210/150% = 140 nghìn tỷ! Nếu tăng Vốn CSH lên, thì dư nợ sẽ tăng lên tương ứng.
Tỷ lệ dư nợ phi SX cuối năm 2011 khoảng 11%, tương đương khoảng 250 nghìn tỷ, dư nợ BĐS khoảng 210 còn dư nợ khác (như chứng khoán, tiêu dùng khoảng 40 nghìn tỷ). Việc loại thêm khoảng 50% ra khỏi khu vực phi SX, đồng nghĩa với room để tính tỷ lệ “phi SX” được nới ra thêm khoảng 125 nghìn tỷ. Cũng phù hợp với hệ số CAR ở trên!
Tuy nhiên, không chỉ dừng ở đó, target tăng tín dụng trong năm là 15%, và tỷ lệ phi SX tối đa là 16%, có nghĩa tổng dư nợ phi SX tối đa cuối năm tới là hơn 415 nghìn tỷ, con số này cách khá xa so với con số cơ sở (sau khi loại thêm một số nhóm ra khỏi nhóm phi SX). Do đó, NHTM không lo chuyện hết room. (các số liệu ở trên được làm tròn cho dễ dễ tính)

Các chỉ tiêu về giảm đối tượng hạn chế ra khỏi nhóm Phi SX, định hướng giảm tỷ trọng rủi ro trong hệ số CAR và các chỉ tiêu về định mức tín dụng trong năm (tăng 15%, tỷ lệ phi SX 16%) được tính toán rất đồng bộ.

Định hướng đã mở, nơi dấu “rác” cũng được chỉ! Áp lực lợi nhuận sổ sách, làm đẹp sổ sách (nợ xấu giảm thông qua việc “cái cơ cấu” các khoản cho vay), việc đáp ứng theo chỉ định tín dụng cho các nhóm lợi ích (chủ yếu là ông chủ lớn) và cả tình huống “ném lao thì phải theo lao” chắc chắn tín dụng khu vực này sẽ được mở rộng tối đa có thể!

* Hấp dẫn nhưng là nguyên nhân của mọi rủi ro?
•    Các NHTM rất “ưa thích” cho vay khu vực phi sản xuất, BĐS là một segment có thu nhập sổ sách cao, theo ước tính của tôi, NIM_real estate loans có thể lên đến 1,5 – 1,7 NIM bình quân (tính cả các khoản phí ngoài lãi suất cho vay). Chính điều này sẽ tạo nên lợi nhuận hạch toán rất cao, mặc dù Thông tư 13 đã hạn chế bằng tỷ trọng rủi ro 250% (nhưng tỷ lệ dư nợ nhóm này ở nhiều NH trước đây thậm chí hơn 50% tổng dư nợ)
•    Đặc thù, đó là các dự án lớn đều đến từ sự chỉ định/lợi ích nhóm, nói thẳng là cho vay theo mục đích riêng của các ông chủ –> Buộc phải cho vay, đảo nợ. Tỷ lệ nợ xấu hiện tại chắc chắn không phản ánh được! Đối với NH nhỏ, thì đây là rủi ro lớn ảnh hưởng đến sự lành mạnh tài chính (financial soundness) thể hiện qua rủi ro tập trung.
•    Dự phòng không phản ánh hết/rất nhỏ so với rủi ro do đa số được backed bằng một giá trị TSĐB, mà giá trị này theo định giá của NH thường cao hơn rất nhiều so với giá trị khoản vay (TSĐB cao thì dự phòng thấp), trong khi thị trường BĐS chưa phản ánh đúng giá trị thực và kém thanh khoản.
•    Đối với các khoản cho vay này, hiện tượng đảo nợ hoặc xử lý kỹ thuật là rất dễ dàng.
•    Theo tính toán của tôi trên 3 công ty có dự án BĐS vay vốn mà tôi có khả năng tiếp cận, thì Độ lệch chuẩn (SD) của dòng tiền (so với kỳ vọng, E) tính theo % bình quân trên 100%, thậm chí lên đến trên 200%. Chỉ tiếc là tôi không có đủ thông tin cở mẫu lớn, cũng như độ lệch theo thời gian và quy mô. Nhưng với chừng đó có thể tưởng tượng “đơn giản” là hầu như 100% khoản vay BĐS có dòng tiền không như kỳ vọng để trả NH.

Tóm lại, đối với các khoản cho vay BĐS, rủi ro mất vốn là rất thấp (do backed bằng TS đảm bảo khá lớn và luôn có mọi lý do để hỗ trợ tăng giá trị), nợ xấu không phản ánh đầy đủ vào lợi nhuận, mà rủi ro lớn nhất là rủi ro thanh khoản, nợ xấu cũng phản ảnh vào thanh khoản, và có thể nó đã khiến cho rất nhiều NH lợi nhuận khả quan nhưng đã mất thanh khoản trong thời gian vừa rồi (ví dụ là trường hợp M&A đầu tiên), cũng vì lý do tương tự mà đã ra đời tỷ lệ khống chế cho vay phi SX từ 22%, rồi xuống 16%. Tiếc là…

* Chọn BĐS đầu tiên? Cần sự thận trọng và can đảm.Thử nhìn theo quan điểm bi quan của tôi thì thật dũng cảm nếu đúng là giải pháp hâm nóng thị trường bằng phá băng BĐS. Thật dũng cảm nếu nói rằng, giải quyết tình hình hiện tại bằng giải pháp khơi thông nguồn vốn, tăng luân chuyển vốn của thị trường bằng việc kích thích thị trường BĐS. Với logic dư nợ BĐS và các khoản liên quan (như dư nợ có bảo đảm bằng BĐS) thì kích thích tín dụng vào khu vực này sẽ khơi thông thanh khoản, giảm được nợ xấu vốn tăng lên với tốc độ nhanh?

Bởi, liệu bản chất nợ xấu trong năm tới, vài năm tới sẽ như thế nào? Ai là người chịu trách nhiệm, và nếu có xảy sẽ là quả bom nổ chậm, khi sẽ có chính sách để “quét các bụi” này giấu đi tiếp! Có ai nghĩ đến kịch bản những giải pháp trước mắt có thể là điều kiện thích hợp cho một cuộc khủng hoảng ghê gớm hơn trong tương lai.

* Tôi rất tâm đắc khi đọc bài “Giấu bụi dưới thảm” của Ts. Alan Phan.

* Giảm lãi suất hai lần trong vòng môt tháng, trong lần giảm  1 điểm % này, bao gồm lãi suất Tái cấp vốn, Tái chiết khấu, lãi suất overdraft và Trần lãi suất. Ngay sau đó tiếp tục giảm lãi suất trên OMO. Lãi suất tín phiếu phát hành được giảm mạnh hơn, giảm 1,25 điểm phần trăm ở 3 loại kỳ hạn. Điều này cho thấy sự thận trọng (như nói hôm trước) và quyết tâm giảm lãi suất cho vay. Chủ ý là phải đẩy được tín dụng ra nền kinh tế với lãi suất giảm dần.

Điều ngạc nhiên hơn là lãi suất liên ngân hàng (các NH vay mượn lẫn nhau) thấp hơn rất nhiều so với lãi suất OMO, lãi suất tín phiếu, đã thấp hơn rất nhiều so với lãi suất huy động (bởi thế cũng đã có thông tin một số NH thông qua công ty sân sau gửi vốn thỏa thuận với NH khác!)! Vốn khả dụng dư thừa, cao hơn rất nhiều so với dự trữ, lãi suất liên ngân hàng (nơi cung cấp thanh khoản giữa các NH) thì thấp hơn rất nhiều so với lãi suất OMO, lãi suất tín phiếu, nhưng lãi suất cho vay (và huy động) vẫn không giảm, tín dụng không tăng. Vậy NHNN muốn rút hay bơm? Sự thận trọng hay lưỡng lự?!

Tín phiếu phát hành nhiều quá không phải hay trong môi trường thế này, bởi càng làm ách tắc dòng vốn trên liên NH (lãi suât thấp) đến với các NH thực sự cần (những NH này đang là đối tượng cản việc giảm lãi suất huy động trên thị trường 1), càng làm cho các NHTM dư thừa vẫn duy trì được thu nhập mà không lo đến chuyện giảm lãi suất cho vay để giải phóng lượng tiền dư thừa, cũng càng cũng cố cho quan điểm phòng thủ thanh khoản một cách thoải mái (vì vẫn đảm bảo thu nhập)…

Tôi nghi ngờ phát hành tín phiếu đây là giải pháp (ưu ái NH) hỗ trợ chi phí để giúp các NH cân đối giảm lãi suất cho vay (nhớ lại kỳ phát hành tín phiếu 20.300 tỷ trước cũng được trả lãi suất cao ngất ngưỡng) mà tất nhiên là NHNN sẽ e ngại và nhiều sức ép nếu công bố thẳng thừng hoặc giải pháp thay thế là trả lãi suất cho dự trữ bắt buộc (IORR)

* Cũng vì thừa tiền lớn nên rất lãng phí? Như tôi đã nói, quản lý vốn khả dụng vô cùng quan trọng trong việc ra các quyết sách điều hành CSTT, đặc biệt là thị trường OMO. VN lại là một đặc thù khi lấy mục tiêu trung gian là lượng tiền (MB và M2) và mục tiêu hoạt động là tác động lên vốn khả dụng (thông qua bơm rút tiền OMO, phát hành tiền, dự trữ bắt buộc). Trong các loại mục tiêu hoạt động, loại này nhanh, mạnh nhưng dễ dàng để lại các cú shock, nhưng nó hoàn toàn phù hợp với môi trường mang tính thị trường yếu và cơ chế truyền dẫn CSTT hiệu quả không cao. Cũng vì thế, nên rõ ràng, chúng ta không có kinh nghiệm hướng mục tiêu đến lãi suất (thay vì lượng tiền), chúng ta lung túng trong việc điều hành các công cụ để đưa mặt bằng lãi suất về mục tiêu!

Đợt này lại khó khăn, khi hệ thống NH phân hóa cao với thanh khoản của một số tổ chức kiệt quệ. Tôi nói một số vì lượng vốn khả dụng vẫn rất dồi dào.

Nhưng nếu nhìn vào đó, tôi nói lãng phí, bối rối và hết cách cũng không thừa khi vốn khả dụng vượt mức cần duy trì cao mà lãi suất không thể giảm! Thông thường, trong môi trường chống lạm phát, vốn khả dụng duy trì thường xấp xỉ (hoặc cao hơn nhưng không nhiều, khoảng 5%) vốn khả dụng yêu cầu – thường bằng DTBB, trong thông tin vừa rồi, vốn khả dụng tăng cao (và duy trì trong thời gian dài) tới hơn 30% (thông tin tổng vốn duy trì bình quân 60 nghìn tỷ, cao hơn dự trữ bắt buộc khoảng 15 – 20 nghìn tỷ) so với mức yêu cầu làm một điều cần đặt dấu hỏi khi lãi suất không giảm.

Điều này liên tưởng đến một môi trường rất khó khăn là Liquidity trap! Nói điều này hơi lạ, vì đa số đều nghĩ đến những quốc gia lãi suất cực thấp như Nhật (thập niên 90) hay Mỹ vừa rồi – khi NHTW chủ ý tăng cung tiền, tăng thanh khoản để giảm lãi suất thực nhằm tăng tín dụng cho nền kinh tế – để tăng nhu cầu đầu tư, tiêu dùng và cuối cùng là tăng GDP giảm thất nghiệp, nhưng mục tiêu cuối cùng (GDP, việc làm) không tăng, mục tiêu trung gian (M), số nhân tiền tệ giảm mạnh và tiền quay vào lại tài khoản NHTW mặc dù mặt bằng lãi suất đã thấp hết mức! Liquidity trap cũng xảy ra trong trường hợp ngược lại, khi tiền gửi ở NHTW quá cao trong khi lãi suất thị trường không giảm xuống mức mục tiêu, số nhân tiền tệ giảm mạnh (tức MB tăng nhưng tín dụng và M2 không tăng/giảm). (VN? Tuy nhiên, như VN sẽ không bao giờ xác nhận là đã rơi vào “Trap” vì lý do đầu tiên là định hướng tăng liquidity (cung tiền/tín dụng) để tăng GDP, việc lạm; giai đoạn này chúng ta chưa bao giờ xác nhận, nên không có định hướng tăng cung tiền thì không thể gọi là dính bẩy được)

Xảy ra điều này chỉ có thể là do rủi ro nền kinh tế quá lớn (lựa chọn nghịch, chênh lệch thông tin, tài sản đảm bảo yếu, triển vọng phát triển bị nghi ngờ,…) được đánh giá từ phía NH. Giải quyết vấn đề này bằng CSTT (bằng chỉ riêng cung tiền, lãi suất) sẽ bị hạn chế và có thể phải trả giá (cần nhiều thời gian hơn). Nên kết hợp với non-monetary policy.

* Tổng thể: vội!
– Việc sửa đổi thì chắc chắn phải có, thế nhưng, theo tôi là quá vội, tôi không nghĩ sớm và nhanh như vậy. Cần phải có nghiên cứu sâu xát để áp dụng. Với những nội dung được đưa ra, nó hạn hẹp và bó buộc bởi TT13 cũ mà không có định hướng cho tương lai bằng lộ trình cụ thể, hướng dần đến các chuẩn mực Basel 2 và Basel 3. Việc sửa đổi tới 3 lần trong thời gian sớm như vậy chứng tỏ sự bối rối và chưa có giải pháp nhất quán về việc thực hiện khung quản lý đối với hệ thống TCTD. Cũng như đã không có định hướng rõ ràng về việc làm này, quyết định này có lẽ chịu quá nhiều sức ép từ các đối tượng là TCTD hoạt động với cơ cấu khác nhau! (Tức là sẽ có những sửa đổi lần 4, 5…!)
– TT13 tôi đánh giá rất cao, cũng bình luận nhiều (xem các entries: Thông tư 13, Thông tư 19, Thông tư 22) bởi nó mang tính tiên phong trong quản lý giám sát, đó là bước ngoặt và là những quy định hướng hệ thống tiếp cận dần dần các chuẩn mực Basel (1, 2). Cũng bởi thế, việc sửa đổi không nên quá vội vàng.
– Các quy định ở TT này mang tính cấu trúc và hướng đến sự phát triển ổn định, nâng cao sức mạnh nội lực để đối phó với các cú shock từ nền kinh tế hoặc các rủi ro trong hoạt động, cân bằng giữa lợi nhuận và rủi ro, trách nhiệm giữa việc tìm kiếm lợi nhuận và với toàn nền kinh tế (trong đó với hệ thống NH là trước tiên) – nó mang tính cấu trúc và chiến lược, nó khác với các chính sách nhất thời, mang tính thời thời điểm – mà điều này, dễ dàng thực hiện các quyết định điều chỉnh ngay lập tức từ NHNN. Cũng vì thế, những thông tư như thế này phải mang tính ổn định và dài hạn để cả hệ thống thay đổi, hướng đến, hơn là đối phó và không rõ ràng trong hoạch định chiến lược (tức chờ đợi và thay đổi).
– Thế nên, tôi thất vọng về lần này, do: không có một lộ trình rõ ràng nào để thực hiện. Có lộ trình sẽ giúp các NH hoạch định, tái cấu trúc và hướng đến, tạo ra sự rõ ràng các mục tiêu. Lộ trình đưa ra cần đủ dài, ít nhất cũng 5 năm đến 10 năm, trong đó, càng về sau càng mang tiêu chuẩn cao hơn. Lộ trình tôi muốn nhấn mạnh đó là về hệ thống giám sát, về các chỉ số an toàn hoạt động. Ví dụ, CAR là chỉ số quan trọng, cần có lộ trình hoàn thiện nó trong khoảng 10 năm, với phân định rõ ràng, mục tiêu bao nhiêu %, cơ cấu về Risk base capital và Risk – Weighted Assets được bổ sung hoàn thiện tối thiểu như thế nào, đặc biệt chú ý đến các lớp vốn trong việc tính CAR, các yếu tố điều chỉnh rủi ro trong việc tính Risk – Weighted Assets, đảm bảo cho cả các loại rủi ro tín dụng, tác nghiệp và rủi ro vĩ mô từ nền kinh tế market risk theo cấp độ. Cần có tính phân loại theo từng ngân hàng lớn nhỏ, quy mô và mức độ ảnh hưởng. Đối với NH lớn thì phải đạt được một số tiêu chuẩn nào. Đối với từng lớp vốn, cần có tiêu chuẩn rõ ràng, Tier 1 đạt tối thiểu bao nhiêu %, Tier 2 bao nhiêu % đối với một nhóm những NH đạt quy mô và phân loại nào. Một số ngân hàng cần có thêm Tier 3 (allocated for market risk) hay mức đệm tối thiểu để các Systemically Important Banks để đảm bảo cho những rủi ro hệ thống quá lớn mà bản thân NH đó có thể tác động.
– Quản lý giám sát việc thực thi theo hướng phối hợp và ngăn chặn. Cùng với chế tài đủ mạnh và hệ thống báo cáo nâng cấp đảm bảo sự chính xác.
– Cơ chế tương tác giữa NHNN và NHTM! Bản thân NHNN cần có hệ thống cảnh báo sớm (EWS), từ đó sẽ có thể stress test dựa trên kim chỉ nam (ví dụ CAR, Lev ratio) để có giải pháp đối với các NH. Bản thân các NH cũng sẽ có ứng xử tương ứng.

* Một vài nội dung chi tiết: Thiếu và không rõ ràng.
– Thiếu một số nội dung chuẩn, không rõ ràng về mục tiêu chất lượng phải đạt (như chất lượng vốn, chất lượng của RWA). Thiếu quy tắc ứng xử của các bên trong việc thực thi. Đảm bảo sự tự nguyện, sự cam kết (và trách nhiệm) và chế tài đủ mạnh. Thiếu sức mạnh của cơ quan giám sát

* Tôi đề cập một vài chỉ tiêu cụ thể:
– CAR cần phải hoàn thiện theo chuẩn mực Basel 2 và hướng đến Basel 3 theo lộ trình (Xem thêm Basel, Basel 3). Tức là, phải đảm bảo hoàn thiện quy trình quản lý, giám sát, đánh giá các yếu tố về vốn và tài sản trong vòng 2 năm tới, tiến tới trích lập và thể hiện ra số CAR ở một số lượng NH quan trọng, các NH yếu hơn sẽ có những hạn chế nhất định. Ví dụ, CAR sẽ nâng từ 9% lên 10% vào năm 2015, 12% vào năm 2020 (chẳng hạn); hoàn thiện việc tính toán và điều hành, quản lý Vốn theo 3 lớp (đối với các NH lớn, quan trọng) hoặc 2 lớp đối với NH nhỏ hơn,…trong vòng 2 năm tới cùng với chi tiết áp dụng các khoản mục tài sản rủi ro có tính đến đầy đủ các loại rủi ro. Ứng xử của các bên về việc này (NHNN và NHTM).
– Tỷ lệ LDR (xem thông tư 22) , tôi cũng đã nói nhiều đến vấn đề này, mặc dù đã bỏ nhưng tôi vẫn cho rằng, sớm muộn cũng phải áp dụng quản lý chỉ tiêu này. Hướng đến bao nhiêu % là điều cần nghiên cứu của NHNN (chứ không phải từ NHTM đề xuất) và có lộ trình thực hiện theo cấp độ. Tôi cũng không dám so sánh với các quốc gia khác, bởi hiện tại, LDR của chúng ta mang tính đặc thù (cả mẫu số và tử số đều do chúng ta đề ra!) Bản thân tôi cho rằng, hướng đến 70 – 75% là phù hợp dựa trên cho vay và huy động vốn nói chung, trên vốn lõi (vốn chủ sở sữu và core deposit là 90%). Tất nhiên, NHNN nên có lộ trình để đạt mức độ này, ví dụ là 2 năm, sẽ giảm từ bao nhiêu xuống bao nhiêu. (Tránh sự đột ngột, bởi sẽ đối phó và gây rủi ro cho các NH). Với tình hình hiện tại, phần lớn các NH đều không đạt chỉ tiêu này.

– Thiếu chỉ tiêu quan trọng là Leverage ratio (Lev) để đánh giá mức độ rủi ro sử dụng đòn cân nợ trong hệ thống NH. Các NH đã phình TTS đến mức tối đa có thể!
– Thanh khoản: NH VN yếu! Rõ ràng, nó mang tính đặc thù từ chất lượng vốn và tài sản. Thế nhưng, tại sao không siết chặt vấn đề này? Trước mắt chưa nói đến tỷ lệ bao nhiêu % (ví dụ, ngày hôm sao tối thiểu bao nhiêu, 7 ngày tới bao nhiêu%) mà cần có lộ trình nâng cấp chất lượng của “tử số” và mẫu số gắn với thị trường, gắn với chất lượng của dòng tiền hơn đối với các chỉ số như LCR (Liquidity Coverage Ratio) hay NSFR, Net Stable Funding Ratio với cách phân loại rõ ràng về các asset class nhất định (xem liquidity management 1, 2). Tất nhiên là chưa thấy!

– Cơ chế tương tác: tức là NHNN và từng NHTM một ngồi lại với nhau để đánh giá, trong năm qua như thế nào, kế hoạch năm tới tăng trưởng, mở rộng như thề thì kế hoạch của anh về quản lý các chỉ tiêu trên như thế nào, NH này chỉ phù hợp với quy mô nào, chú trọng đến việc gì, cần phải có lộ trình, làm thế nào để đáp ứng, NHNN phải biết và giám sát và không để NHTM vượt lên “quá sức” hoặc “ngồi” không đúng chỗ. Một NHTM yếu và chưa có kế hoạch cụ thể cho việc mở rộng quy mô, nhưng cứ làm ắt sẽ gây nên rủi ro.

Điều đáng mừng là có lẽ NHNN đã xem và tập trung vào CAR là kim chỉ nam chung trong việc quản lý hệ thống NH. Đây là chỉ tiêu “lành tính” nhưng hiệu quả và bền vững (hơn là chạy theo các chỉ tiêu khác để rồi chồng chéo)

Related articles

• CAR updated (nghiatq.wordpress.com)

Cụ thể: Lãi suất tái cấp vốn từ 14%/năm xuống 13%/năm; lãi suất tái chiết khấu từ 12%/năm xuống 11%/năm; lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng từ 15%/năm xuống 14%/năm. Trần lãi suất VND đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 1 tháng từ 5%/năm xuống 4%/năm, kỳ hạn từ 1 tháng trở lên từ 13%/năm xuống 12%/năm. Theo Thông tư 08/2012/TT-NHNN và Quyết định 693/QĐ-NHNN.

* Cùng với việc giảm lãi suất này, NHNN cũng đã yêu cầu các NH lớn có các chương trình cho vay giảm lãi suất và báo cáo tình hình cho vay. Tức là sử dụng hệ thống NH lớn mạnh, an toàn và như là nhà  tạo lập thị trường.

Trước đây các chương trình giảm lãi suất bắt nguồn từ nhóm NH trụ cột là NH Quốc doanh. Việc lập nên nhóm G12 cũng nhằm mục đích “tạo lập” thị trường. Với các cam kết đi đầu trong việc thực hiện các chủ trương điều hành chính sách của NHNN, đó là vấn đề tốt. Tuy nhiên, với nhiều xung đột về lợi ích, có lẽ, không dễ dàng để bản thân họ thực hiện.

Nếu xem G12 là nhóm NH lớn, trụ cột, an toàn, lành mạnh (hơn các NHTM yếu/nhỏ, nguyên nhân của việc kích lãi suất cao,..) thì họ phải chứng tỏ! Còn nếu bản thân họ cũng không làm được, ắt là điều cần xem lại! Và cũng chẳng cần gì mục đích, mục tiêu lập ra nhóm này của NHNN.

Nếu giải pháp này là mệnh lệnh bắt buộc, thì nó là can thiệp hành chính quá sâu và hoạt động vi mô của các NH, đây không phải là cách làm hay của NHNN, cũng không phải là việc phải làm với chức năng, nhiệm vụ của một NHTW. Tuy nhiên, xét về yếu tố minh bạch, giám sát triệt để chi phí thực và xét trên quan điểm lãi suất là một mức giá như giá các mặt hàng khác cần phải bình ổn, đây là giải pháp hay.

Minh bạch đầu vào và các chi phí liên quan là điều rất “khó làm” xưa nay ở các NHTM. Báo cáo rõ ràng lãi suất các khoản vay và sử dụng nhóm NH lớn thiết kế các chương trình cho vay lãi suất thấp cũng là biện pháp siết chặt…đầu vào, giúp lãi suất giảm hơn nữa.

* Tiếp theo, NHNN nên khai thông dòng vốn, đặc biệt, lãi suất liên ngân hàng, (rất thấp so với huy động thị trường 1 và cho vay), do đó, cần phải khai thông dòng tiền liên ngân hàng bằng một số động thái can thiệp trấn an, để dòng tiền này đến với NH khó khăn thanh khoản (vốn đặt nặng huy động Thị trường 1 do Thị trường liên NH thời gian qua rất khó tiếp cận vốn) – điều này cũng nhằm hỗ trợ cho chương trình tái cấu trúc vốn đã sắp xếp và định sẵn lộ trình.

Cùng với khai thông dòng vốn liên NH (phục vụ thanh khoản), nên xem xét thích hợp một cách linh hoạt, tránh phát hành tín phiếu dồn dập như hiện tại (hiện tại tín phiếu rất hấp dẫn do lãi suất tương đối cao). Tín phiếu vốn hấp thu lượng vốn khả dụng dư thừa vượt so với vốn khả dụng mục tiêu, tuy nhiên, nếu lượng tiền này chỉ gây áp lực lên lạm phát nếu nó chuyển thành tín dụng (ra thị trường) một cách ồ ạt và lệch hướng.

Đẩy mạnh tái cấp vốn với lãi suất và kỳ hạn đủ tốt và ổn định nhằm giúp các NH yếu tái cấu trúc, tránh áp lực dồn lên kênh huy động thị trường 1. Việc tái cấp vốn này không gây nên hệ lụy lớn về điều hành cung tiền vì nhóm NH rơi vào chương trình tái cấp vốn đặc biệt này đã bị “chặn” đầu ra là cho vay.

Cùng với việc thực hiện chính sách Dự trữ bắt buộc riêng (như đối với một số NH trong đợt vừa rồi), NHNN có thể xem xét thiết kế một chương trình “cho vay theo mục đích đặc biệt” (kiểu như…SPV – specicial purpose vehicle) để hỗ trợ các NH có khả năng đẩy mạnh cho vay với lãi suất thấp đối với các lĩnh vực ưu tiên và khuyến khích theo tinh thần của Chính phủ đã đề ra.

Related articles

• 2012 inflation (nghiatq.wordpress.com)
• 2012 interest rate (nghiatq.wordpress.com)

* Việc giảm lợi suất đến từ nỗ lực kiềm chế lạm phát của VN, dự trữ ngoại tệ đang tăng rất mạnh cùng với cán cân thương mại cải thiện đáng kể. Việc sụt giảm lợi suất còn đến do yếu tố toàn cầu: Việc phân bổ lại/tái cơ cấu danh mục đầu tư đã hướng đến khu vực thị trường mới nỗi do trái phiếu của khối Eurozone không còn là riskfree với lợi tức hấp dẫn. Các nhà đầu tư bond của VN chủ yếu là các Quỹ, một số bank, bảo hiểm và quỹ hưu trí (như đợt phát hành 1 tỷ USD bond của VN lần trước, tới 73% là các quỹ, 10% bảo hiểm và quỹ hưu trí, 7% là các ngân hàng). Có một thời gian trước, giới đầu tư trong nước cũng náo nhiệt “săn” trái phiếu ngoại tệ.

Những đánh giá cao về lợi nhuận tôi không cảm thấy tự hào, nhưng CDS đang giảm mạnh là một nỗ lực cần ghi nhận. Theo thông tin trên, CDS loại 5year đã giảm 124bps trong năm nay!

* Trái phiếu lên giá là dịp rất tốt, rất tích cực để hỗ trợ nguồn vốn dài hạn cho phát triển đất nước (cho chính phủ và cho cả doanh nghiệp, bởi lãi suất sẽ giảm xuống thay vì ở mức quá cao như trước đây – chính phủ phát hành cũng gần 7% (của TPCP VN vừa phát hành đợt rồi), với doanh nghiệp cũng vào khoảng 11%/năm (như của HAGL)!

Hiện tại, nhiều DN VN bắt đầu kế hoạch phát hành trái phiếu ngoại tệ trên thị trường quốc tế, đây tất nhiên là điều tốt (nếu làm được)

Giá TPCP Việt Nam trên thị trường quốc tế:
Nguồn dữ liệu: ishare, JP bond fund

Ta thấy giá tăng rất mạnh trong tháng 2 vừa qua (khi tình hình vĩ mô tiến triển rất tốt) – tăng khoảng 7% và Từ đầu năm đến nay, tăng khoảng 10%! Lợi suất trong tháng 2 giảm rất mạnh từ 6,49% xuống 5,29% hiện tại.

Ghi chú:

1. Giá trái phiếu tôi lấy ở trên  là Trái phiêu Chính phủ ở trên phát hành vào tháng 1/2010, đáo hạn vào 29/1/2020 với giá 98,576 tại mức lợi suất 6,95% (Spread: UST10 + 332.7 bps), tổng mệnh giá 1 tỷ USD, Par value là 100.000 USD. Coupon rate 6,75%/năm, loại này trả coupon 2 lần/năm, semi-annual). Trong đợt phát hành này, tỷ lệ bid-to-cover là 240% (một tỷ lệ rất cao), tổng cộng có tới 200 tài khoản đăng ký mua với tổng số lượng lên đến 2,4 tỷ USD (56% đến từ Mỹ, 28% từ Châu Á và 16% từ Châu Âu). Trái phiếu này được niêm yêt tại SGX

2. Giá ở chart  trên là giá “sạch” (clean price), giá thanh toán (Invoice Price/dirty price) phải cộng thêm Accrued Interest. Giá được thể hiện thông qua tỷ lệ % so với mệnh giá (Par value), ví dụ, giá 109,25 (hoặc 109 ¼) là bằng 109,25% so với mệnh giá. Giá cao hơn 100 khi yield (lợi suất) cao thấp hơn so với coupon rate (đối với coupon bond)

3. CDS giảm 124 bps (kỳ hạn 5  năm) có nghĩa là ít tốn hơn khoản chi phí 1,24 triệu USD cho việc phát hành 100 triệu USD để bảo hiểm cho rủi ro phá sản, tất nhiên tính vào trong lợi suất mà người đi vay phải trả.

* SBV: “Thống đốc Nguyễn Văn Bình cho rằng không phải là doanh nghiệp không tiếp cận được nguồn vốn của ngân hàng, mà là không có kế hoạch kinh doanh thuyết phục để ngân hàng có thể cho vay. Nói cách khác, vấn đề không phải là “tiếp cận vốn” mà là khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp rất kém.”

* NHTM: “ông Trần Xuân Giá (nguyên Bộ trưởng Bộ KH&ĐT), Chủ tịch Ngân hàng ACB, lại chỉ ra một thực tế là bản thân ngân hàng của ông hiện dư tới 3 tỉ USD mà không cho vay được. “Vậy vấn đề không phải là tính thanh khoản, hay là không có người vay, mà là lãi suất cao quá khiến doanh nghiệp không vay được””

* P/s: Điểm chung và riêng của hai phát biểu này là gì?

(nếu có) “đại diện” phía DN & người đi vay sẽ phát biểu gì với hai vị trên?

Về CSTT hay những động thái từ SBV, nó thể hiện qua lãi suất và cung tiền. Vừa rồi SBV đã giảm 1 điểm phần trăm lãi suất và những động thái về tái cấp vốn dẫn đến nhiều phán đoán về một chu kỳ nới lỏng. Trong khi đó, phía bên kia, chỉ tiêu lạm phát (thể hiện qua CPI) đang có những tháng ngày tốt đẹp ủng hộ một vài hành động của SBV (giảm lãi suất, tăng cung tiền) thì những áp lực không nhỏ đến từ phía giá cả các nguyên liệu lại “đẩy” các chuyên gia lo ngại.

Nhiều quan điểm lại được đưa ra giữa hai mục tiêu ưu tiên cái nào là số 1, tăng trưởng hay lạm phát! Nhiều chứng cứ cho rằng, lạm phát có thể đang tiếp diễn ở khía cạnh đình đốn, số lượng doanh nghiệp phá sản, sản lượng tăng chậm, thất nghiệp gia tăng,…Tất nhiên, không có tăng trưởng, lạm phát cao, hay thất nghiệp,…thì cái vế…đảm bảo an sinh trong Nghị quyết chắc chắn không có. Có một thực tế rằng, người dân chịu lạm phát “quen” hơn là chịu thất nghiệp/giảm thu nhập/mất thu nhập…

Cũng có ý kiến cho rằng, nên “chịu đau” để tiếp tục công cuộc cải cách, gắng “chịu đựng” qua phen này thì sẽ thái lai và sẽ ổn định, vững mạnh hơn với một bộ khung vững chắc,

* Quý 1 bao giờ cũng quan trọng, hơn bao giờ hết, Qúy 1 năm nay người ta lại “háo hức” đợi một vài con số thống kê.

GDP Quý này theo một số báo đưa tin từ Chính phủ là 4%. Nếu so sánh con số, tính trên tăng trưởng theo quý, GDP Quý I năm nay thuộc loại thấp chỉ bằng 2/3 hai năm qua (theo quý), chỉ cao hơn so với Quý I năm 2009 (3,1%) và cũng trừ quý 2/2009 ra, con số 4% có lẽ chưa từng “xuất hiện” trong hơn 10 năm nay!

CPI tháng 3 tăng 0.16%, so với đầu năm thì nguyên cả quý đã tăng khoảng 2,55%, cũng chú ý rằng, có lẽ so với mục tiêu đề ra trong các năm, thì Quý 1 năm nay có tỷ lệ “hoàn thành” vào loại thấp nhất. So với năm trước thì CPI tăng 14,15% và đang trong xu hướng giảm liên tục kể từ tháng 8/2011.

* Đến hết tháng 2, tín dụng và cung tiền so với đầu năm cũng đang ở mức giảm. Theo số liệu tôi ước tính, thì so với cùng kỳ năm trước (YoY), tốc độ tăng cũng chỉ ở mức vô cùng thấp, tín dụng chỉ tăng khoảng 3,8% trong khi cung tiền khá hơn một chút nhưng chưa tới 4,5%. Một thực tế là, đây là con số vô cùng thấp và ít “xuất hiện”.

* Theo “lẽ thường”, động thái nào sẽ được SBV thực thi?

* Đới với quản lý hệ thống NH, có thể SBV nhận thấy rằng, quy mô vốn chủ sở hữu và Tổng tài sản đã tăng quá nhanh trong thập niên qua, đã tạo nên mức tăng trạng thái tuyệt đối và những rủi ro tiềm ẩn phía bên trong Tổng tài sản này (chuyển đổi trạng thái, cho vay USD với nợ xấu và dòng tiền thu nhập bằng USD không ổn định, lệch kỳ hạn), gây nên những bất ổn về tỷ giá. Theo quy mô Vốn CSH hiện tại của hệ thống NH, 20% tương đương với hơn 71 nghìn tỷ VND, tức khoảng 3,4 tỷ USD, giảm khoảng 1,7 tỷ so với trước điều chỉnh và giảm so với mức khoảng 4,3 tỷ USD trong năm 2010. Chiếm khoảng 3% GDP và chỉ 1,7% tổng kim ngạch XNK.

* Việc điều chỉnh này, trong ngắn hạn sẽ tạo nên những phản ứng tức thời đẩy tỷ giá lên cao, tuy nhiên, theo tôi dần dần sẽ đi vào ổn định, sự ổn định này trước tiên xuất phát từ kỳ vọng và niềm tin vào việc giữ được tỷ giá ổn định bằng các chính sách của SBV. Điều này xảy ra do một số yếu tố hỗ trợ: SBV đã tạo được một hành lang cho việc chuyển sang mua/bán thay cho vay/cho vay USD; đã có những quy định siết dòng tiền vay USD vào một mục đích cụ thể hơn (tức chỉ đối với đối tượng có nguồn thu nhập là USD); SBV đã có một cơ sở dự trữ ngoại tệ tương đối hơn lúc trước để có thể sẵn sang can thiệp. Về kỳ vọng, điều này cũng cố vững chắc hơn sự ổn định của VND cũng như giảm tình trạng ngoại tệ hóa ở VN.

* Cũng có thể, với những kỳ vọng về dòng vốn đầu tư vào VN, SBV giảm trạng thái là một sự cẩn trọng trong việc điều hành tỷ giá và cung ứng dòng vốn (VND) ra thị trường để tránh lặp lại vết xe đỗ như hồi 2007 (dòng ngoại tệ bên ngoài vào đột biến và NHTM cùng SBV mua hết mức có thể, cung ứng một lượng tiền VND khổng lồ ra thị trường…). Như vậy, dòng ngoại tệ trên thị trường đang hướng chảy theo một “con kênh” (chanel) với hai bờ hẹp hơn. Việc mua/bán USD sẽ khó hơn, SBV sẽ tác động ngay lập tức hơn.

*  Trong ý trên có nói rằng, tỷ giá sẽ “nhảy” một vài thời điểm trong ngắn hạn, điều này chỉ mang tính chất phản ứng tức thời và những cú đầu cơ của thị trường này. Theo tôi, sau đó sẽ ổn định và có khả năng giảm nhẹ. Bởi căn cứ vào xu hướng mua vào mạnh để tăng FX reserve hiên tại, các NHTM đang mua mạnh tạo nên trạng thái dương lớn và SBV sẽ mua lại. Khi hạn chế trạng thái cũng đồng nghĩa với việc các NHTM sẽ không thể mua nhiều hơn tại một thời điểm nếu SBV không có động thái mua mạnh ngoại tệ từ họ, giảm áp lực lên tỷ giá. Để theo dõi xem!

Giải thích việc tác động này, có thể hiểu như thế này: Về trạng thái ngoại tệ, nó như một “cái bình xăng con” – chứa một lượng trung gian tiền (USD) cung ứng cho thị trường hoặc thể hiện nhu cầu của thị trường tại một thời điểm. Và tỷ lệ quy mô “bình xăng” này dựa vào vốn chủ sở hữu của hệ thống NH. TTNT là vùng đệm giúp điều tiết tỷ giá, ví dụ tỷ giá căng thẳng (lên mạnh), NHTM có thể bán hết mức và mức 20% là bán khá lớn, đến lúc đạt khoảng 10 – 15%,…SBV có thể xem xét bán ra can thiệp (Fx intervention, bán cho các NHTM) để hỗ trợ tỷ giá theo mục tiêu, tương tự đối với trường hợp ngược lại (mua vào, một khi NHTM mua dần dần đến 20% theo trạng thái báo cáo – giúp tỷ giá giảm dần, thì SBV sẽ xem xét mua vào, việc “xem xét” or timing thời điểm này tùy thuộc vào trạng thái và mức độ tỷ giá trên thị trường có theo mục tiêu của SBV hay chưa, ví dụ, nếu NHTM đang mua vào dần dần full room mà SBV chưa có động thái mua từ NHTM, thì chắc chắn một điều, NHTM phải giảm tỷ giá mua xuống để hạn chế mua thêm vào – tỷ giá thị trường sẽ giảm xuống.

Tức là, với trạng thái ngoại tệ giảm, tác động của việc intervention sẽ nhanh hơn và sát hơn, khi thị trường chuyển sang mua/bán thay cho vay/gửi thì SBV sẽ trở thành…người mua bán cuối cùng kiểm soát một cách chặt chẽ hơn. Nhưng nó sẽ cản trở sự hoạt động linh hoạt, phản ánh kém tình hình thị trường ngoại hối hơn do key factor lớn (và rất lớn) lúc này là hướng về dòng tiền can thiệp từ SBV chứ chưa phải là lực cung cầu của thị trường bên ngoài – tức là càng tăng cường sự can thiệp của yếu tố chủ quan hành chính hơn.

* Việc mua USD làm tăng FX reserve vừa là nguyên nhân, vừa là kết quả, nhưng nguyên nhân mua USD còn xuất phát (theo tôi) là từ việc giữ tỷ giá ổn định khi VND đang có dấu hiệu lên, đồng thời cung ứng VND nhằm giảm lãi suất. Nguồn cung ngoại tệ trên thị trường có lẽ đang tương đối dồi dào khi những khoản “sai số” trên bảng hạch toán BoP (cán cân thanh toán) dần dần “xuất hiện” – (tức là) USD nắm giữ bên ngoài thị trường chợ đen/tại gia đang được gia tăng bán vào hệ thống (NHTM/SBV), đồng thời, lượng USD từ dạng tiền gửi có khả năng đang chuyển sang bán cho NH để nắm giữ VND với lãi suất đủ cao trong thời kỳ thực hiện các giải pháp mạnh về ngoại tệ (chống đô la hóa) đang thực hiện của SBV.

Trong chu kỳ khó khăn thanh khoản (VND), trạng thái ngoại tệ nhiều NH kém có thể bị âm mạnh (do việc chuyển đổi thành VND) và gây áp lực lên tỷ giá. Việc giảm trạng thái có thể là một động thái đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu lại bảng TKTS của họ. Lãi suất VND trên thị trường tiền tệ đang giảm mạnh và thanh khoản dần cải thiện, thì đây là dịp để họ cover lại trạng thái và đạt được mức theo yêu cầu trong vòng hai tháng (tới tháng 5 – theo tính toán như trên, mức trạng thái phải giảm là khoảng 1,7 tỷ USD, trong đó, giả sử hệ thống NHTM đang chiếm dụng khoảng 50% con số tối đa, vậy chỉ cần khoảng chưa tới 1 tỷ USD để bù đắp (tương đương chưa tới 20 nghìn tỷ VND), theo tình hình hiện tại, con số này là không lớn trong vòng hai tháng).

* Như vậy, việc giảm trạng thái ngoại tệ hiện tại có lẽ là giải pháp “dĩ hòa vi quý” đối với tỷ giá và lãi suất hết sức nhạy cảm như lúc này, đối với dòng tiền và cơ cấu bảng TKTS vững chắc hơn, đồng thời tăng sức mạnh của động thái chính sách (signal) intervention từ SBV – tăng vai trò. Nhưng cũng tăng sự can thiệp…

P/s: Những QĐ của SBV từ nữa cuối 2011 đến nay, tôi có cảm nhận rằng, tính hợp lý và quyết đoán là rất cao trong lúc vẫn đảm bảo được sự trung hòa các mục tiêu ngắn hạn và trung dài hạn.

* Anh Nguyễn Vạn Phú có ghi chú rất bổ ích về vấn đề này: Đã có bao nhiêu doanh nghiệp giải thể?:

Thời gian qua, nhiều báo, nhiều bài viết trích dẫn báo cáo thường niên doanh nghiệp Việt Nam của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) để nói rằng số lượng doanh nghiệp giải thể năm 2011 lên đến 79.014 doanh nghiệp.

Nói như vậy là không chính xác (theo báo cáo). Bởi báo cáo ghi rõ (và người viết đã kiểm tra với bên VCCI): “Tính cả năm 2011, số doanh nghiệp giải thể dừng ở con số 7.611 doanh nghiệp”.

Con số 79.014 doanh nghiệp giải thể là tính từ trước cho đến cuối năm 2011 (tức cộng dồn nhiều năm lại).

Theo giải thích của VCCI, có 6 khái niệm chỉ trạng thái tồn tại của doanh nghiệp.

– Doanh nghiệp đăng ký thành lập: tính đến cuối năm 2011 là 622.977 doanh nghiệp.

– Doanh nghiệp giải thể: Tức có đến đăng ký giải thể. Tính từ trước cho đến cuối năm 2011 là 79.014 doanh nghiệp; riêng năm 2011 là 7.611 doanh nghiệp.

– Doanh nghiệp ngừng hoạt động: Tức có đến đăng ký tạm ngưng hoạt động. Nhiều hơn số doanh nghiệp giải thể. Không có số liệu cho cả năm 2011 (9 tháng đầu năm 2011 là 11.421 doanh nghiệp).

– Doanh nghiệp dừng nộp thuế nhưng chưa đăng ký giải thể: Tức đối chiếu số liệu với bên thuế. Nhiều hơn số doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều lần. Không có số liệu cho cả năm 2011 (9 tháng đầu năm 2011 là 31.477).

– Doanh nghiệp tồn tại về mặt pháp lý: Tính đến cuối năm 2011 là 543.963 doanh nghiệp. Lấy số đăng ký thành lập trừ số đăng ký giải thể.

– Doanh nghiệp thực tế đang hoạt động: Lấy số liệu của Tổng cục Thống kê và Tổng cục Thuế, chỉ khoảng trên 290.000 doanh nghiệp.

Như vậy con số doanh nghiệp giải thể cũng không nói lên được gì nhiều. Phải lấy con số doanh nghiệp dừng nộp thuế (vì bên thuế kiểm soát con số này chặt chẽ hơn nhiều) để hình dung tình cảnh khó khăn của doanh nghiệp hiện nay.

“Nhiều tháng qua, để ổn định giá, giữ cho mức sống của người dân không giảm sút, Chính phủ và chính quyền nhiều địa phương đã xoay trở với nhiều giải pháp. Chính phủ phải cắt giảm thuế xăng dầu, gas để giá không tăng sốc. Nhiều địa phương hỗ trợ vốn để doanh nghiệp mua dự trữ hàng hóa thiết yếu… Thế nhưng, có loại hàng hóa đang gây sức ép rất lớn lên giá cả, đó là giá vốn, là lãi suất thì lại được thả nổi. Trong khi nhiều doanh nghiệp phải báo cáo chi phí đầu vào, đăng ký giá bán nhưng ngân hàng lại vô tư ấn định lãi suất, chẳng ai biết giá vốn của họ là bao nhiêu, cho vay lãi đến mức nào. Xã hội chỉ biết là chi phí của nhiều ngân hàng rất lớn, lương thưởng rất cao, lợi nhuận cũng lắm. Để có những cái cao, cái lớn đó, tất cả được đưa vào lãi suất và doanh nghiệp phải gánh chịu.”

* Vì sao?

* Với hai mục tiêu đối với lượng cung tiền: hút lượng tiền nhàn rỗi và có thêm tiền để cung ứng cho NH kém mà không làm tiền tăng thêm. Tuy nhiên, sự thận trọng là trong việc thiết lập lãi suất “hút vào” (tín phiếu) cách khá xa so với lãi suất cung ứng ra (OMO hoặc TCV), điều đó, có nghĩa sẽ kém kích thích NH dồi dào vốn mua tín phiếu hơn.  Điều này là phù hợp, bởi vì nếu không khéo, sẽ làm tăng lãi suất trên liên NH lên và đi ngược lại định hướng giảm lãi suất về mức ổn định.

Tiếp theo, kỳ hạn của tín phiếu tương đương với các chương trình tái cấp vốn nhưng tương đối dài so với kỳ hạn bơm ra (qua OMO) – trong khi thị trường tín phiếu kiểu này trước đây không sử dụng, dẫn đến có thể có cú shock thanh khoản tạm thời.

Thận trọng nữa, có lẽ do, kểu phát hành tín phiếu là khá mới trong nghiệp vụ của SBV. Entry trước, tôi có nói đến việc để chữ “repo” trong ngoặc kép, bởi đây thực chất là phát hành giấy nợ ngắn hạn để “giữ” cái khoản tiền gửi của của NHTM tại SBV dồi dào này không chuyển thành tiền ra lưu thông gây áp lực lên lạm phát – nói một cách khác, là chuyển tiền gửi của NHTM tại SBV từ loại không kỳ hạn (rất thanh khoản) sang loại có kỳ hạn (không thể rút bất cứ lúc nào, và do ổn định, nến SBV có thể sử dụng để cho vay lại NH nào đó cần thông qua TCV cùng kỳ hạn) và có thể nói, đây chỉ là một công cụ gọi là term deposits. Do đó, một khi NHTW sử dụng loại này, sẽ tạo nên hai kỳ vọng rằng, kỳ vọng chính sách cung tiền sẽ giữ ổn định hơn là sẽ cung ứng mạnh ra thị trường, và hai là, kỳ vọng lạm phát phần nào sẽ giảm xuống.

Và khác hoàn toàn với một chương trình reverse repo – cách mà NHNN sẽ bán GTCG sẵn có (trong cột tài sản của mình) ra thị trường (NHTM mua) có kỳ hạn. Nếu nói về trung hòa lượng cung tiền, thì reverse repo đó mới là cách chính thống.

* Nhưng trên hết, động thái phát hành tín phiếu ra ngay sau khi giảm lãi suất chính sách – vốn dấy lên lo ngại về sự nới lỏng tiền tệ (của các chuyên gia nước ngoài, còn tôi thì không) thì phát hành tín phiếu ra ngay sau khi giảm lãi suất lãi đã “trấn an” được phần nào! Điểm mấu chốt ở đây là sự thận trọng và linh hoạt khi để giảm lãi suất là rất nhạy cảm, trong khi cung tiền và lãi suất luôn đi ngược nhau!

Nhưng có điều cũng như trong quá khứ và sự “khác lạ” của các chính sách của chúng ta! hai động thái lần này, nếu nhìn vào, có lẽ giới chuyên gia nước ngoài một lần nữa đi đến ngạc nhiên như lần giảm lãi suất OMO đợt trước – tháng 7/2011 (giảm – ngay trong “tâm bảo” – cao trào của lạm phát và thắt chặt tiền tệ) khi hai công cụ chính sách lần này là hoàn toàn đối nghịch!!

• Điều tiết dòng vốn trên thị trường vốn ngắn hạn
• Công cụ lãi suất tham chiếu và,
• Hỗ trợ thiết lập (giữ) được lãi suất mục tiêu mà SBV mong muốn, đồng thời duy trì sự ổn định trên liên ngân hàng
• Thêm tài sản thanh khoản cao và tốt trên bảng TKTS của NHTM.

* Sau khi  tuyên bố trong phiên họp trước, SBV đã tiến hành phát hành tín phiếu với kỳ hạn linh hoạt (28 ngày lãi suất 11,5%/năm, 81 ngày 12%/năm và 182 ngày lãi suất 12,5%/năm). Theo tôi đánh giá lãi suất của đợt phát hành này khá hấp dẫn, đặc biệt đối với một số NH có lượng vốn dồi dào.

Đánh giá trên tổng thể, SBV đã cho tín hiệu rằng, vốn khả dụng đang dư thừa, để trung hòa lượng vốn này, phát hành tín phiếu là “khá mềm” nếu so với dự trữ bắt buộc (cho dù có trả lãi suất cao). Ưu điểm của Tín phiếu đó là tính tự nguyện (khác với lần bắt buộc trước) và các NH bid một cách thuận tiện thông qua hệ thống giao dịch của mình.

* Trong trường hợp như lần này, tôi đánh giá cao sự “khai thông” đúng lúc. Lần trước, tôi cho rằng nên bỏ trần lãi suất hoặc nhanh chóng bỏ trần (sau khi đã áp trần 13%) để khơi thông dòng vốn – khi luôn có sự phân hóa và tắc nghẽn giữa hai nhóm NH, trong lúc đó, các trigger point thì phía NH kém vẫn cứ sẵn sang kích hoạt khiến lãi suất luôn duy trì rất cao, do họ không thể điều hòa dòng tiền của một một cách nhanh chóng được, nhưng vẫn chưa thể bỏ được. Tức là, dòng tiền trong thị trường không thể chảy sang chỗ trủng theo đúng nghĩa của nó, trong khi nhóm thiếu thanh khoản vẫn phải luôn chờ đợi sự cung ứng tiền từ SBV. Lần phát hành tín phiếu này, có lẽ, ý định sẽ cho dòng vốn khả dụng dư thừa chảy sang chỗ trũng bằng cách “vòng sang” SBV – tức là, lấy vốn trên thị trường, nuôi thị trường mà không “in” thêm tiền. (tức chỉ việc hạch toán chuyển mục Deposits của các TCTD – cái gọi là “vốn khả dụng dồi dào” sang tài khoản Reverse repos)

Vốn dồi dào một phần do SBV tiến hành mua khá mạnh USD trong thời gian vừa rồi. Trong khi đó, trên OMO, tình hình cung ứng vốn rất nhịp nhàng và không bơm mạnh, cho dù outstanding loans duy trì khá ổn định ở mức hơn 12 nghìn tỷ. Trên thị trường tái cấp vốn, lượng vốn được rót cho các NHQD theo tìm hiểu của tôi là không tăng thêm, tuy nhiên, một số NH kém đã có sự tiếp sức.

* Hiệu quả thế nào thì phải chờ, bởi thị trường (NH) chưa có “thói quen” với nghiệp vụ theo chiều “ngược lại” này, trên bảng TKTS không có mặt của “tài sản” này.

Tôi hy vọng, điều này sẽ được duy trì như một tiền lệ để khơi thông dòng vốn trên thị trường, cũng là thêm một công cụ điều tiết và tham chiếu trên thị trường. Thị trường TPCP thuộc loại trung dài hạn, tín phiếu được xem như là công cụ ngắn hạn với tính thanh khoản cao và phản ánh loại lãi suất ngắn hạn mà ngân hàng trung ướng muốn thiết lập, cũng là kênh test rất nhạy các phản ứng ngắn hạn của thị trường (thanh khoản, lạm phát, lãi suất…). Đây là một hoạt động rất hợp thời, thậm chí trong mọi điều kiện (dù thắt chặt hay nới lỏng) vẫn nên duy trì. Có thể nói, nếu duy trì tốt, SBV đã mặc định thiết lập cho mình một cơ chế điều hành khung lãi suất chính sách “Trần và sàn” – đó cũng là một khung lãi suất mục tiêu hướng lãi suất mục tiêu của mình dễ dàng đạt được hơn – lãi suất thị trường tiền tệ sẽ được tác động để di chuyển trong “khung” này và đảm bảo được sự ổn định.

Lãi suất lần này được SBV thiệp lập spread từ 50bp đến 150bp (11,5% và 12,5% sell outright) so với 13% repo (OMO) cho thấy khá thận trọng trong việc…hút tiền! Đặc biệt so với lãi suất liên ngân hàng cùng kỳ hạn! Trong khi vẫn duy trì được mức “lời” khá tốt so với việc Tái cấp vốn!

* Cũng nói thêm, đây là nghiệp vụ ngược lại với nghiệp vụ phổ biến trên OMO bấy lâu nay. Nghiệp vụ OMO với việc SBV mua kỳ hạn (bid) GTCG của các NHTM gọi là Repo (trên bảng TKTS của SBV, phía Tài sản), còn nghiệp vụ phát hành tín phiếu qua OMO lần này có thể gọi là Reverse “Repo” (trên bảng TKTS của SBV, phía Nợ) (Tôi để trong ngoặc kép chữ Repo vì thực chất lần này không phải repo mà là sell-outright, tức mua lại tại thời điểm đáo hạn của “paper”).

Việc NDH thông tin là “Trước đó, Ngân hàng Nhà nước cũng đã có một vài phiên phát hành tín phiếu với kỳ hạn 364 ngày, tuy nhiên khối lượng trúng thầu thực tế chỉ đạt tổng cộng dưới 2.000 tỷ đồng” có lẽ là không chính xác với bản chất lần này. Việc phát hành tín phiếu các lần trước (khối lượng trúng thầu rất ít do lãi suất quá thấp) là phát hành tín phiếu cho Kho bạc Nhà nước thông qua SBV. Còn lần này, SBV là chủ thể phát hành.

Xem thêm: Compulsory bill và Central bank Balance sheet

* (Định hướng) Giảm lãi suất:

–   Giảm Ls chưa phải thể hiện động thái nới lỏng tiền tệ, thực tế SBV rất thận trọng, đặc biệt sự thận trọng trong xem xét kỹ lưỡng giảm lãi suất có tác động tiêu cực đến giảm lạm phát hay không.

–   Điều kiện hiện tại là phù hợp và thuận lợi trong việc cắt giảm 1 điểm phần trăm.

–   Nghiên cứu thận trọng bỏ trần lãi suất

–   Đã có sự xem xét, đánh giá đa chiều  và chuyên sâu về chi tiết từng NHTM một, áp đặt một sức năng quản lý, giám sát đủ lớn để họ đồng tình với những chỉ tiêu và vòng kiểm soát ban ra (quota tín dụng và các điều kiện giám sát khác), điều này giúp ổn định, lành mạnh hóa hệ thống, trong ngắn hạn có tác động tích cực cho việc giảm lãi suất chung.

–   Lãi suất có giảm nhưng vẫn còn cao. Mục tiêu là phải giảm lãi suất cho vay xuống nữa.

“Khi Ngân hàng Nhà nước thực hiện hạ lãi suất chủ chốt, sẽ tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng có được nguồn vốn giá rẻ và dồi dào hơn để họ hạ lãi suất tiền vay”

Giá rẽ và dồi dào, đồng nghĩa cần thêm với sự hỗ trợ từ SBV. Hôm nay (13/3), lãi suất trên thị trường Mở (OMO) đã giảm 1 điểm % xuống còn 13%/năm.

* Quan điểm về (kiềm chế) lạm phát:

–   Mục tiêu kiềm chế lạm phát là rõ ràng (mặc dù chưa phải là inflation target, nhưng sẽ điều hành theo tín hiệu thị trường) và đang hướng đến sự ổn định của lạm phát trong trung dài hạn khi đảm bảo duy trì lạm phát lõi giảm xuống và duy trì ổn định.

–   Giảm Ls chưa phải thể hiện động thái nới lỏng tiền tệ, thực tế SBV rất thận trọng.

–  Kiềm chế lạm phát cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa rất nhiều các Chính sách (tài khóa, tiền tệ, tỷ giá, quản lý giá cả,…) và ban ngành. Đã đánh giá lạm phát là một “tập hợp” các yếu tố tác động ứng với từng kịch bản.

“Ngân hàng Nhà nước sẽ tạm thời coi mục tiêu kiểm soát lạm phát của Chính phủ năm nay dưới 10% để hướng chính sách tiền tệ theo hướng đó”

Xem thêm: 2012 Interest rate

Cụ thể, lãi suất tái cấp vốn từ 15%/năm xuống 14%/năm; lãi suất tái chiết khấu từ 13%/năm xuống 12%/năm; lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng từ 16%/năm xuống 15%/năm. Trần lãi suất VND đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 1 tháng từ 6%/năm xuống 5%/năm, kỳ hạn từ 1 tháng trở lên từ 14%/năm xuống 13%/năm.

Theo tôi, thời điểm hiện tại là cơ hội để giảm lãi suất, nếu không, có thể muộn và tác dụng không lớn. Đó là, xu hướng lạm phát giảm khá mạnh (cả core và headline) đã tác động vào kỳ vọng của người dân, của các thành phần kinh tế. Trong khi đó, yếu tố đẩy lãi suất vào cuộc đua là thanh khoản đã dư thừa. Lãi suất liên NH thấp một cách rất nhanh, lợi suất TPCP giảm mạnh thể hiện kỳ vọng lạm phát giảm và xu hướng điều hành chính sách theo hướng giảm lãi suất.

Khối lượng trái phiếu trên bảng TKTS của NHTM tăng rất nhanh và cao, đặc biệt cao hơn rất nhiều so với tốc độ tăng nguồn vốn trong thời gian qua. Điều này trên quan điểm phân bổ tài sản, thì i) Tài sản thanh khoản tăng mạnh và ii) Phân bổ tín dụng đã và đang theo định hướng thu hẹp. Do đó, về tín dụng ra thị trường, NHNN đã bớt áp lực cho dù tăng cung tiền (làm tăng thanh khoản nhưng tín dụng hạn chế ra nền kinh tế – có nghĩa, áp lực lên lạm phát ít hơn) và tăng cung tiền thông qua kênh OMO hoặc TCV, CK với kỳ hạn lưu thông linh hoạt thì có tác dụng tăng rất mạnh về thanh khoản và giúp giảm lãi suất nhanh hơn (TPCP là tài sản chính để tham gia OMO). Nếu kết hợp với giảm lãi suất cung ứng tiền từ OMO, TCV, thì có nghĩa lãi suất sẽ giảm mạnh hơn nữa.

* Cơ cấu lại tín dụng. Hệ thống tín dụng của VN cần phải “cơ cấu lại”, do đó, những công cụ lãi suất không phát huy hết tác dụng mà phải kèm theo biện pháp về trần tín dụng. Trong thời gian trước, tín dụng đã tăng quá mạnh, trong tình hình như hiện tại, trần tín dụng ra đời là một công cụ hợp lý và tạo điều kiện rất lớn trong việc điều hành của NHNN. Với trần tín dụng, thì cho dù NH có huy động được bao nhiêu tiền với giá (lãi suất) như thế nào, cũng chỉ cho vay được một mức nhất định, do đó, danh mục tín dụng sẽ ưu tiên khách hàng tốt nhất, đây là điều tối quan trọng. Do đó, nếu NHNN đẩy mạnh bơm tiền với giá rẽ cho hệ thống NH này, lãi suất sẽ giảm ngay, trong khi chất lượng tín dụng sẽ ngày càng tốt lên. Với NH yếu, đã được khoanh vùng, họ không có cơ hội phát triển tín dụng kém cũng như tác động đến việc kích hoạt đẩy lãi suất huy động lên.

* Tỷ giá ổn định là hỗ trợ lớn: theo tôi, lãi suất USD đang ở mức rất thấp, điều hành chính sách tỷ giá đã tạo được niềm tin (kỳ vọng), nếu lãi suất VND có giảm thêm cũng còn trong mức đủ hấp dẫn để không giảm bớt niềm tin vào tiền động (kể cả niềm tin và suất sinh lợi). Còn về phía cầu, lãi suất VND giảm xuống sẽ làm giảm nhu cầu vay USD – vốn đã gây áp lực lớn lên tỷ giá trong những chu kỳ đáo hạn các khoản vay USD trước đây. Lãi suất thực VND có giảm (do giảm Ls hiện tại), nhưng trong tương lai (kỳ vọng) – tính theo năm, thì chưa hẵn!

* Do đó, theo tôi, NHNN nên “tranh thủ” giảm mặt bằng lãi suất xuống bằng việc giảm lãi suất điều hành (lãi suất chính sách từ 1 đến 2 điểm %), đồng thời tăng liều lượng cung ứng tiền linh hoạt trên kênh OMO, TCV và Chiết khấu cho hệ thống NH. Đông thời, xem xét bỏ nhanh trần lãi suất huy động.

Đôi lúc, quá nhiều Chính sách kết hợp với nhau mà không tận dụng được ưu thế của từng loại, sẽ tạo nên sự ách tắc của dòng tiền và đẩy cả hệ thống vào sự khó khăn, bế tắc, vòng luẩn quẩn! (Như, trần lãi suất huy động (nhưng không nghiêm) + hạn chế cho vay + siết cung ứng tiền cung ứng + không hạn chế lãi suất cho vay + lãi suất chính sách ở mức rất cao trong khi yêu cầu lãi suất cho vay giảm và nâng cao thanh khoản hệ thống!!!…Còn về mặt kỳ vọng, người dân sẽ nghĩ thế nào nếu yêu cầu họ giảm đòi hỏi và kỳ vọng về lãi suất tiền gửi vào NHTM trong khi các loại lãi suất chính sách còn ở mức rất cao/thậm chí cao hơn yêu cầu của họ, và NH cũng thế, yêu cầu giảm lãi suất vay trong khi các lãi suất chủ chốt “chưa dám” giảm), tỷ giá sẽ được kỳ vọng và đặt niềm tin như thế nào nếu chỉ dựa vào lãi suât cao để giữ sự ổn định (của đồng nội tệ)?….

* Tôi lo ngại kiểu đánh lừa dư luận là vì, trước áp lực của những tín hiệu lãi suất cao khiến nền kinh tế lao đao và những “yêu cầu” liện tục từ CP buộc người đứng đầu NHNN phải công bố như vậy, nhưng công bố lựa chọn dựa vào một chính sách vốn đã mất tác dụng từ bản chất cho đến hình thức. Đó là trần lãi suất, hình thức là 14% thì cũng không còn, bản chất là giảm lãi suất cho vay cũng không thực hiện được trong thời gian qua tương ứng với trần lãi suất đầu vào. Vậy công bố để làm gì?

* Giải pháp mạnh? Con đường đi đến giảm lãi suất phải khơi thông được dòng vốn chứ không phải trần. Do đó, động thái giảm trần này có thể sẽ là áp cả hai đầu, lãi suất đầu vào sẽ tiếp tục làm nghiêm lại như tháng 9/2011 (sau một thời gian để lỏng đến hiện tại). Tiếp theo, với lãi suất cứng nhắc như thế, sẽ có một loạt các NH tiếp tục điêu đứng. Giải pháp đầu ra đã được thực thi bằng trần tín dụng các loại (tổng trần, trần tín dụng không khuyến khích, tín dụng lệch kỳ hạn,…) đi kèm với nỗ lực giải quyết nợ xấu.

Vậy, quá trình giảm lãi suất lần này có thể gói gọn: Dựa vào NH tốt – tạo lập thị trường và cách ly hoàn toàn NH yếu kém (động lực của lãi suất cao), lãi suất giảm nhờ cạnh tranh và bơm vốn giá rẽ một cách linh hoạt. Tức là, tăng liều lượng những giải pháp mạnh đã làm trong thời gian qua.

Như vậy, có thể phán đoán, giải pháp tiếp theo sẽ là hạ một số lãi suất chính sách, nhằm bơm không hạn chế nhưng có điều kiện đến nhóm NH bị rơi vào khó khăn (nhóm 4), lần này khác các lần trước, nhóm yếu kém có thể sẽ bị bắt buộc phải được hỗ trợ kèm điều kiện (trước đây, dù khó khăn, cũng ít khi vay vốn NHNN với các điều kiện kèm theo – mà đẩy lãi suất trên thị trường 1 lên cao – dù bất cứ giá nào). Điều kiện thì có thể rất rõ ràng rồi (một trong số đó là như trong đề án tái cơ cấu NH vừa công bố cùng với chỉ thị 01).

Phần còn lại là một cơ chế lãi suất đủ rẽ và vốn đủ lớn bơm ra thị trường cho nhóm NH tốt (Chúng ta cũng không lo sợ lạm phát khi bơm tiền thông qua các NH tốt, NH lớn với định hướng tín dụng như công bố, cũng như, đã có những điều kiện cần cho việc thực thi chính sách này). Thị trường OMO và Tái cấp vốn đang được cơ cấu lại (đang dự thảo) theo hướng chuyên nghiệp, muốn chuyên nghiệp thì phải có market makers. Giảm lãi suất cũng vậy, cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ sẽ hiệu quả hơn khi có nhóm NH đủ mạnh này tham gia khởi tạo. Lãi suất sẽ tự giảm từ NH tốt, tiếp theo là lãi suất cho vay giảm bằng cơ chế cầu vốn thực của nền kinh tế và cơ chế cạnh tranh. Lãi suất trên thị trường liên NH và trái phiếu chính phủ trong thời gian qua giảm rất mạnh là cơ sở cho việc thực thi điều này, và NHNN nhận ra điều này cũng như dựa vào nhóm các NH tốt, lành mạnh (như những nhà tiên phong, market makers) là một định hướng hoàn toàn đúng đắn.

Kỳ vọng của NHNN có lẽ là, tách cái xấu ra khỏi hệ thống, lãi suất cao sẽ không còn động lực bộc phát do NH yếu kém không còn tham gia vào quá trình tạo tín dụng lãi suất cao, còn lãi suất đầu vào sẽ không có khả năng đẩy lên do sự kiểm soát chặt chẽ (kiểm soát đặc biệt) từ chính NH yếu kém đó và chính sách tái cấp vốn và xử lý các vấn đề thanh khoản, nợ xấu (tái cấu trúc). Việc NHNN “đủ sức” áp đặt nhóm tín dụng (đặc biệt nhóm 3 và nhóm 4) thì tôi nghĩ đã vượt qua rất nhiều khó khăn rồi! NHNN đã có cái nhìn toàn cục (dựa trên tín hiệu vĩ mô nhưng giải pháp phải dựa trên nội lực – chi tiết của hệ thống NH)

Xem thêm:

• Waiting…
• So lower yield và Bond auction signal
• Directive No 01
• 2012 Interest rate

View tích cực chắc hẵn là đang chờ đợi (giảm ls), nhưng view tiêu cực có lẽ cũng thể hiện ra phần nào. Yield curve bao giờ cũng thế, nó chậm chạm nhưng…chắc chắn, là một tín hiệu vĩ mô không thể bỏ qua. Điều gì khiến yield giảm mạnh trong tương quan với chính nó (cấu trúc kỳ hạn) và tương quan với các asset khác (lợi suất TPCP chỉ còn bằng khoảng ½ lãi suất cho vay của nền kinh tế! Một điều hiếm thấy – xem hình bên dưới, và xu hướng, có lẽ sẽ giảm xuống cả hai biến!) đứng trên gốc độ kỳ vọng vĩ mô của nền kinh tế?

1. Lợi nhuận của nền kinh tế kỳ vọng sẽ thấp xuống. Điều này là nguy hiểm, và có hàm ý chính sách không thể chậm trễ hơn.

2. Dòng tiền ồ ạt vào trái phiếu chính phủ trong khi tín dụng khu vực kinh tế không tăng ắt hẵn đang thể hiện sự “co lại” của tổng cầu khu vực tư nhân.

3. Nếu phần lớn nhà đầu tư và tỷ trọng đầu tư vào bond là từ các NHTM, thì có thể thấy rằng, i. Lãi suất cho vay chưa đủ cao để có thể thực hiện đối với một bộ phận lới các debtors (chênh lệch ls cho vay và bond yield giãn ra), phần còn lại vững chắc hơn nhưng chưa có kế hoạch mỡ rộng sxkd do trong quá trình hồi phục. (Nói điều này hơi vô lý! Nhưng, con số hơn 50 nghìn doanh nghiệp phá sản, triển vọng đầu tư thêm không nhiều, với khoảng 32% có kế hoạch mở rộng kinh doanh và chỉ khoảng 40% DN có khả năng tiếp cận vốn, thì lãi suất cho vay không bù lại được những rủi ro tiềm ẩn và cơ cấu tài sản cần phải điều chỉnh). Tình hình thị trường đang thể hiện một sự dư thừa thanh khoản cục bộ, điều đó có nghĩa, sự sụt giảm lợi suất này sẽ kéo giảm lãi suất huy động xuống (cùng với các gói giảm lãi suất cho vay đang được các big bank công bố), thì, tỷ lệ nợ xấu khá cao sẽ càng kéo nhanh lãi suất huy động xuống hơn (chứ chưa hẵn đã được biểu hiện ở lãi suất cho vay trong môi trường này), kỳ vọng vòng lặp này sẽ kéo mặt bằng lãi suất xuống mạnh hơn. Bên cạnh đó, điều cũng đáng chú ý là nhiều chính sách (của SBV) đang buộc các NHTM tăng tài sản tốt (như hạn chế tín dụng, tăng TS thanh khoản,…)

4. Kỳ vọng một chu kỳ nới lỏng và ổn định xảy ra trong ngắn hạn, thử quan sát, loại 2 năm chuyển biến chậm hơn so với loại 3 và 5 năm, trong khi các yếu tố tác động đến sự dịch chuyển lợi suất ngắn hạn là lạm phát và lãi suất (chính sách, và lãi suất thị trường) đã khá rõ ràng). Nếu phần nhỏ nhà đầu tư vào bond còn lại là ngoài các NHTM, thì có nghĩa, TTCK vẫn chưa có lối ra rõ ràng và ổn định.

5. Vấn đề thâm hụt ngân sách sẽ cao trong 3 – 5 năm tới, nhưng chắc chắn sẽ được mỗ xẻ và trong xu hướng giảm dần. Tuy nhiên, vấn đề nợ công vẫn là lo ngại. Có lẽ biến chuyển yield curve cũng đang e ngại điều này, lợi suất cao kéo dài trong 3 năm qua thực sự là một gánh nặng của ngân sách và có thể vượt quá khả năng chịu đựng.

5. Nhà đầu tư nước ngoài tham gia là một điều cần chú trọng, dòng tiền này tích cực, rõ ràng là thế. Nếu các vụ như Vinashin sẽ gây nên một chút ảnh hưởng bên ngoài (Eurobond) thì thị trường local đang rất hấp dẫn với sự ổn định của tỷ giá được show ra bằng yếu tố vĩ mô và cam kết khá vững chắc của cơ quan điều hành (SBV), lợi suất lại rất cao.

6. Tất cả các vấn đề trên đều không đúng, có lẽ điểm này hợp lý! Vì lợi suất giảm nhanh nhưng chưa phải thấp, cũng chỉ mới xấp xỉ bình quân trong 3 năm khủng hoảng, có nghĩa là, điểm trước khủng hoảng vẫn ở trạng thái pending. Chỉ là trong quá trình làm cân bằng lại giữa Financial asset với real asset thôi! Những cơ sở của quá khứ không còn hiệu lực!

7. Chiến lược đầu tư nào ở trạng thái này?….!

Tôi tính spread dựa trên Ls và yield bình quân năm (12 tháng) Giai đoạn trước 2008  cực thịnh của CSTT mở rộng, lạm phát khá thấp, NS thâm hụt được tài trợ bằng một cơ chế in tiền liên tục (monetizing debt), nắm TP chắc chắn được lợi với lợi suất yêu cầu khá thấp. từ 2009 trở đi có thể là hậu quả. Việc Ngân sách thâm hụt tích lũy tăng nhanh, nhu cầu vốn TPCP lớn, trong chừng mực nào đó, lợi suất có thể bị “giữ” lệch với bản chất của nó, trong khi đó, dòng vốn xã hội bị chèn ép, các vấn đề khác như thanh khoản, đua lãi suất, lạm phát, đặc biệt là cầu vốn và mức độ rủi ro của tín dụng (nợ xấu, lựa chọn nghịch, rủi ro đạo đức) trong môi trường thắt chặt khiến chênh lệch tăng lên rất mạnh.

“Những tín hiệu từ đấu thầu trái phiếu chính phủ cho thấy: trong khi vốn cho đầu tư công có thể được đảm bảo sớm thì khơi vốn cho kênh đầu tư tư nhân vẫn chưa mở nhiều và các sectors mở cho đầu tư tư nhân của hệ thống tài chính là tương đối thận trọng. Vì vậy, nếu đầu tư công mặc dù có thể có đủ vốn nhưng không cải thiện được hiệu quả, tăng trưởng nhờ gia tăng đầu tư năm 2012 sẽ khó khăn. Vì vậy, tổng thể nền kinh tế sẽ khó có tăng trưởng cao được.”

Tín dụng tháng 1 sụt giảm, tuy chưa nói lên điều gì, nhưng, trái phiếu trúng thầu với tỷ lệ lớn cùng lãi suất rớt rất mạnh, và khả năng 25 nghìn tỷ trong quý 1 sẽ đạt tỷ lệ cao thì đáng lo ngại cho tăng trưởng.

Từ 5/2011 tôi có ghi chú về trần lãi suất, thanh khoản và crowding out. Điều này sẽ làm “chết” hệ thống SMEs!

* Lạm phát có nguyên nhân từ rất nhiều vấn đề, nhưng gốc rễ được quy về vấn đề tiền tệ. Chung quy lại, ở VN chúng ta, có lẽ vấn đề thâm hụt ngân sách (và in tiền) tồn tại quá dai dẵng gây áp lực lên lạm phát, mà các hiện tượng của CSTT ngắn hạn chỉ cầm cơn chứ không thể giải quyết dứt điểm được khi chúng ta không giải quyết vấn đề thâm hụt này. Một khi thâm hụt ngân sách chưa được nhìn nhận gốc rễ và giải quyết một cách triệt để (cùng với hiệu quả sử dụng vốn công – từ cách hiểu, con số cho đến chất lượng cùng với cơ chế “in tiền” liên thông giữa tiền tệ và tài khóa, thì có lẽ, lạm phát, lãi suất cao và crowding out còn đó, tăng trưởng sẽ không thể bền vững.

Một nhầm lẫn lớn trong việc quản lý rủi ro (thanh khoản) và các indicators như những signal level để ra quyết định đó là không phân biệt được chỉ số và dòng tiền (cashflow). Nói đến thanh khoản là nói đến dòng tiền chứ không phải số dư/chỉ số. Mà dòng tiền thì “đồng tiền mua mắm, khác đồng tiền mua muối”, cái khác lớn nhất đó chính là run off rate và illiquidity level của dòng tiền vào hoặc tài sản đến hạn/liquidate.

Ví dụ, với chỉ tiêu thanh khoản ngày hôm sau là 15% (cuối ngày hôm nay phải duy trì được mức này – theo quy định của NHNN), có nghĩa là, NHNN giả định xác suất huy động được nguồn cũ là 85% – đó chính là “trường hợp bình thường” (base scanerio).

Một cách đơn giản, ví dụ, nếu ngày mai có 100 đồng tiền gửi của KH đáo hạn, trong khi tín dụng đến hạn chỉ có 15 đồng, vẫn đáp ứng được yêu cầu về khả năng chi trả của NHNN như quy định. Ngày mai, trong 100 đồng tiền gửi phải trả (outflow), có ít nhất là 85 đồng gửi lại , hoặc 80 đồng gửi lại và 5 đồng gửi thêm vào của khách hàng mới (ví dụ là vậy), thì NH hoàn toàn bình yên, nhưng giả sử rằng, chỉ có 70 đồng gửi lại và không có thêm dòng tiền mới vào, thì NH rơi vào khó khăn ngay. Điều này cũng tương đương với 15 đồng tín dụng inflow, nếu có KH vay nào đó không trả kịp (mặc dù chưa phải là nợ xấu), thì NH cũng bị hụt chi trả. Và phải bổ sung bằng các nguồn khác nhau.

Vấn đề này sẽ xảy ra thường xuyên với áp lực lớn hơn khi tiền gửi dồn về kỳ hạn ngắn và rất ngắn, trong khi cho vay chủ yếu là kỳ hạn dài hơn gấp đôi và các khoản cho vay trung dài hạn/hoặc bản chất tương đương, cùng với quá hạn cao (nợ quá hạn chưa hẵn đã là nợ xấu). Một ví dụ, vài tháng trước có một NH công bố rằng doanh số huy động bình quân hàng tháng khoảng 30 nghìn tỷ, trong khi kiểm tra thấy số dư huy động tiền gửi KH của NH này chỉ hơn 30 nghìn tỷ. Điều đó có nghĩa là, dòng tiền ra (do KH hàng gửi tiền đáo hạn) và dòng tiền vào của các khoản tiền gửi (do KH gửi tiếp hoặc KH mới gửi vào) trong tháng chiếm tỷ lệ rất lớn (phát sinh Nợ và phát sinh Có so với số dư là rất lớn), trong khi, tăng ròng (net) của khoản tiền gửi không bao nhiêu, có nghĩa là, áp lực phải giữ cho bằng được KH đó không mang tiền ra khỏi NH này là vô cùng lớn và có thể bằng mọi giá.

Trong môi trường lạm phát cao, bất ổn vĩ mô lớn, dòng tiền gửi chuyển về kỳ hạn rất ngắn và rất biến động, lãi suất (huy động) là công cụ duy nhất để giữ lại khoản ít nhất là 85 đồng kia, tức là làm tăng xác suất cao ổn định của dòng tiền ròng ra khỏi ngân hàng môt cách nhỏ nhất. Như một vòng xoáy toàn hệ thống, sức mạnh thỏa thuận của khách hàng được tăng lên nhanh nhất và cao nhất.

* Trần tín dụng và phân loại NH: Điểm một nội dung mang tính quyết liệt và quan trọng trong Chỉ thị là trần tín dụng! Sẽ có 4 mức tăng trưởng ứng với 4 nhóm NH: 17%, 15%, 8% và 0%, tỷ trọng tín dụng đối với lĩnh vực “không khuyến khích” là 16%. Tổng tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống không vượt quá 15 – 17%.

Chuyện gì đến sẽ đến! Việc phân loại rõ ràng sẽ tạo nên “mặt bằng” hợp lý cho thị trường, góp phần ổn định hệ thống (ví dụ qua lãi suất, thanh khoản, hiệu quả sử dụng vốn,…). Cũng không có gì phải bất ngờ! Lộ trình hơn hai năm qua không quá dài, nhưng cũng đủ dài với những chính sách “phanh” liên tục, một bức tranh “thay đổi hay là chết” được vẽ ra ngày càng đậm nét, đến nay, không thể kéo dài hơn nữa. Chuyện gì đến cũng sẽ đến, ngưng cho vay là “tự chịu tổn thất”/chắc chắn sẽ phải tìm đường “bán” NH. (có 6 tháng để cải thiện tình hình – đánh giá lại).

Tác động của quy định này sẽ sốc lại tình hình thanh khoản, mất cân đối cơ cấu TS Có – TS Nợ, dòng tiền (tín dụng) sẽ có hiệu quả hơn (như đã nói ở entry trước, NH tốt sẽ tăng trưởng tín dụng mạnh, và tất nhiên, DN tốt sẽ tiếp cận được lãi suất tốt. Gánh nặng tín dụng được đặt lên vai của NH tốt, lớn, đủ trình độ.

Mặt bằng Ls chắc chắn sẽ có động lực tốt để giảm xuống khi sức mạnh thỏa thuận sẽ triệt tiêu khi không còn lớn xuất phát từ các NH yếu. Lãi suất liên NH sẽ giảm khi các NHTM tốt chỉ vận hành với một mức lãi suất vừa phải đối với một đối tượng (NH) nhất định, trong khi NH yếu bắt buộc phải giảm lãi suất đầu vào xuống dần dựa trên sự cân đối nguồn tích lũy dần tốt hơn (không cho vay được).

Nợ xấu? Chắc chắn một điều, đây là nguy cơ với các NH yếu, bởi khi tín dụng không tăng, trong khi gia tốc tăng nợ xấu khá lớn, tỷ lệ sẽ cao lên, nhưng đây là thời gian họ tập trung vào việc thu hồi – xử lý nợ. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành có thể không tăng.

Sẽ nhiều doanh nghiệp “đứt nguồn” do đã vay từ nhóm NH thứ 4 này, sẽ tiếp tục tăng số lượng phá sản nếu không may mắn được các NH nhóm trên “tiếp nhận”. Dù gì, với kinh nghiệm, trình độ quản lý của nhóm NH lớn, tin tưởng rằng, dòng tín dụng thực sự cung ra nền kinh tế là dòng tiền có chất lượng, hiệu quả hơn, thực hiện tốt chức năng trung chuyển và sang lọc của của mình, đây là động lực của tăng trưởng bền vững và giúp giảm lạm phát.

Cũng sẽ là hợp lý, nếu NHNN thực hiện easing dần chính sách của mình để kết hợp với chỉ thị quy định về trần tín dụng này để giảm lãi suất và duy trì tăng trưởng, vì target cung tiền/tín dụng rất lớn và chỉ NH lớn, tốt, cho vay được mới vay tiền từ SBV cho những mục đích của mình. Các NH không có tăng tín dụng, thì chỉ tập trung huy động TT1 phục vụ mục đích cơ cấu lại bảng TKTS và hoạt động tái cấu trúc của mình.

Sẽ còn đó dấu hỏi về chỉ tiêu, phương pháp,…(có lẽ đến tháng 6/2012 mới ban hành) để phân loại NH, nhưng trước mắt, những NH nào mất thanh khoản trong đợt vừa rồi, những NH nào bị Kiểm soát đặc biệt có thể chắc chắn sẽ thuộc nhóm này. Đó cũng là hợp lý trong ngắn hạn (đua lãi suất, trần lãi suất – giảm lãi suất, trần tín dụng) lẫn dài hạn (một hệ thống NH ổn định, vững mạnh, hiệu quả).

* Update 16/02: Việc để thời gian 6 tháng sẽ xem xét, đánh giá lại, có nghĩa cũng là phân nhóm lại. Liệu sẽ có những điều gì phát sinh ở đây không? Có phải là sự linh hoạt hoặc là “cửa” để các NH yếu có thể lách? Khi tốc độ tăng trưởng ban hành theo năm (annual), còn điều chỉnh nữa năm (semi-annual). Giả sử NH nào đó tăng tới 14 – 15% trong nữa năm rồi rớt hạng thì sao? Hoặc những NH tương đối và có thể lên hạng thì hiện tại, vẫn tiếp tục xu hướng cho vay và huy động (có thể đua lãi suất) để “chờ làm cách nào đó” lên hạng?! Điều này có thể làm giảm tác dụng của chỉ thị khi lực tác động còn bỏ ngõ. Có lẽ, nên rõ ràng ở tốc độ tăng trường hàng quý và đánh giá sát tình hình trước khi phân hạng lại.

Thành công, với 4 nghìn tỷ bán hết ở kỳ hạn 3 yr và 5yr với lãi suất trúng thầu làm 11,90% và 11,98%/năm, xuống dưới ngưỡng cản 12%/năm đối với cả hai kỳ hạn, giảm mạnh 20 và 17bps so với kỳ trước. Lãi suất đăng ký thấp nhất cho hai kỳ hạn chỉ 11,7%/năm (đợt trước là 11,9 và 11,95%)!

Nhu cầu rất lớn và tăng đột biến đối với hai kỳ hạn 3 và 5 năm, tổng khối lượng bid lên đến gần 18 nghìn tỷ (đây là con số rất lớn đối với một phiên đấu thầu, và rất lớn so với phiên đấu thầu cùng loại kỳ trước:5.300 tỷ), Bid-to-Cover Ratio đối với hai kỳ hạn này là…450% (có lẽ cao nhất từ trước đến nay)!

Tình hình này phù hợp với diễn biến trên thị trường thứ cấp: loại 3yr và 5yrcũng đánh dấu mức thấp nhất kể từ tháng 10/2011, và có sự sụt giảm (lợi suất) khoảng 20bps và 18 bps liên tục kể từ đầu năm.

Tình hình này cũng phù hợp với xu hướng giảm của lạm phát, tình hình thanh khoản dư thừa đối với các TCTD lớn và lãi suất liên NH giảm mạnh (trong khi thị trường Liên NH bị tắc nghẽn) và đặc biệt là phù hợp vơi view giảm mạnh của lãi suất trung hạn. Kỳ hạn 3 và 5 yr được bid khá lớn do nhu cầu tái cơ cấu danh mục, gia tăng tài sản ít rủi ro trong bảng TKTS của NH và bù lại phần TPCP đáo hạn trong tháng khá lớn (cũng là nguyên nhân giúp thanh khoản NH tốt lên, lãi suất giảm xuống).

Tuy nhiên, với sự “phản ứng” mạnh như thế của thị trường (lãi suất và kỳ hạn), thông thường, sẽ có một động thái chính sách của cơ quan chức năng (SBV) đi kèm. Đánh giá: tích cực

• Tái cấu trúc là cơ hội để cải thiện tính minh bạch,
• Tái cấu trúc là cơ hội để nâng cao cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng.
  

“Việc tái cấu trúc ngân hàng có thể hình thành những ngân hàng quy mô lớn hoặc rất lớn, có thể dẫn tới sự độc quyền tự nhiên trong lĩnh vực tín dụng. Nếu điều đó xảy ra, tác động đối với toàn bộ nền kinh tế sẽ ngược lại. Khi ấy, năng lực cạnh tranh của các ngân hàng càng cao thì năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp – đối tượng đi vay – càng giảm” (NCĐT)

Một ví dụ điển hình là thật khó để tự nguyện giảm lãi suất cho vay, khi lãi suất huy động giảm một khoảng khá dài! (Nói nôm na là interest spread dãn ra khá lớn mà không “tự nguyện” thu hẹp! Tôi có nêu và comment trước đây)

* Tôi hoàn toàn đồng ý với hai điểm trên, cho dù, khi nói đến interest rate spread là một vấn đề rất phức tạp đối với hệ thống NH, và tất nhiên, nó không thể dùng phép toán cộng, trừ để áp đặt. Ví dụ rằng, môi trường rủi ro cao chắc chắn phải cần một risk premium cao hơn cho chi phí cơ hội phải phân bổ vào khoản cho vay (tài sản) rất rủi ro và ít rủi ro, cho chi phí cơ hội của việc có thể hụt tiền trong tương lai gần và phải trả lãi suất cao cho các khoản bù đắp (do lệch kỳ hạn, sụt giảm tiền gửi,…) và rất nhiều thứ phức tạp khác…(đừng nghĩ rằng NH không đủ khôn khéo để nhận biết rằng, DN vay tiền chính là nguồn thu nhập của mình, các chương trình tư vấn, hỗ trợ, san sẽ, môi giới, tìm kiếm đối tác hợp tác giúp DN,…là một phần của hoạt động của họ). Nói tóm lại, để “kiếm” được cái spread cao như vậy cũng là để bù đắp cho việc chấp nhận rủi ro rất cao, mà cái rủi ro cao được chấp nhận đó chưa tỷ lệ thuận với trình độ quản lý có thể “hấp thụ” nó. Báo cáo lợi nhuận cao như vậy chưa thể hiện hết cái rủi ro của trạng thái rủi ro hiện tại, mà còn cả tương lai. Nói đi, thì đó đó là …sự thông cảm, nhưng cần nói lại…

Nói lại: Tuy nhiên, spread cao cũng chỉ là kết quả, mà chính các NH là một trong những nguyên nhân chính. Ví dụ lạm phát có phần nguyên nhân từ tiền tệ, mà tiền tệ thể hiện qua cung tiền, cung tiền thì chính các NHTM “tự tay mình” cung ra thị trường, nếu không làm tốt chức năng sang lọc và phân phối vốn, cấp vốn cho những đối tượng gây nên hiện tượng tích lũy “tiền lớn hơn hàng”! Đó là vấn đề thanh khoản, là vấn đề thất thoát,…nói đến điều này lại là kết quả của hai từ minh bạch (ví dụ vấn đề lợi ích nhóm, cổ đông thiểu số chiếm dụng vốn, tín dụng chỉ định,.…).

Cũng như lo lắng của vị luật sư ở trên, tôi cũng lo lắng nếu nhà quản lý, ngân hàng hay dư luận (tự nhiên hoặc “bị hướng”) chỉ quan tâm đến mấy từ “hợp nhất” “gộp” hay “về ở chung”, theo chiều rộng giữa các NH.

Update 13/01/2012: Đọc báo: Có ý tưởng gì cho chương trình tái cấu trúc NHVN?

Tyler Cowen từ NYT có có ý “making shareholders liable for big banks”

“If a shareholder invests a dollar in a big bank, why not make that shareholder liable for the first $1.50 — or more — of losses as insolvency approaches? In essence, we would be making the shareholders liable for the costs that bank failures impose on society, and making the banks sort out the right mixes of activities and risks”

Còn Arnold Kling (Econblog) thì muốn “ increase the liability of managers of failed banks by putting them in jail”

* Xu hướng của lạm phát có lẽ là cái mà cả NH và doanh nghiệp trong ngóng nhất, ít nhất cũng từ Quý III năm trước. Đến nay, CPI cũng đã có đến 6 tháng tăng với mức tăng từ 1% (mom) trở xuống, CPI trong tháng 1 vốn với nhiều áp lực (tính chu kỳ: Tết như tiêu dùng cao, lương thưởng lớn; tác động của tăng giá mặt hàng cơ bản: như điện, ga, thời tiết,…) cũng đạt mức thấp thứ 2 trong 9 năm qua.

*  Đặc tính của lãi suất là giá của đồng tiền. Thế nên, mặc nhiên, xu hướng cung cầu quyết định xu hướng “giá cả” này. Tôi vốn bảo lưu quan điểm cung cầu này từ rất lâu và ngụ ý phải duy trì lãi suất cao (bằng thắt chặt) với một cơ chế thông thoáng (không áp đặt) cho đến khi lực cầu suy giảm, đó là cốt lõi của thắt chặt, một khi lãi suất còn cao, có nghĩa là lực cầu vẫn còn rất mạnh.

Hai yếu tố đẩy lãi suất lên ở đây chính là Tín dụng đối với nền kinh tế và tín dụng đối với các TCTD. Cũng không cần nói nhiều rằng, tín dụng với nền kinh tế đang suy giảm rõ rệt, suy giảm (năm 2011 chỉ tăng chưa đến 12%) đến mức không phải “đụng” đến cái “trần” (20%, rồi 15 – 16% cho năm 2011) của cơ quan chủ quản (khác với năm 2008!). Về mặt DN, chắc chắn rằng, đã “ngấm đòn” đối với những DN không quản được dòng tiền một cách trơn tru hoặc sử dụng quá nhiều nợ (cũng có thể nói là “tay không bắt giặc”). Tín dụng sẽ vẫn tăng, nhưng có thể khẳng định, đó là tín dụng đối với DN tốt, tín dụng của NH tốt và tín dụng vào đúng hướng (không đầu cơ). Những NH tốt này, năm 2012 sẽ tiếp tục thoải mái cho vay, DN tốt, năm 2012 cũng tiếp tục được vay, và như một vòng lặp, tín dụng tốt, DN và NH đều tốt, lãi suất cho vay sẽ giảm, nhu cầu vay cũng tăng lên.

Phần tín dụng thứ 2 chính là Liên ngân hàng. Thực tế từ cuối quý III năm trước đến nay, các NHTM yếu hầu như chỉ lo mỗi chuyện này khi không còn quan tâm đến hoặc bị cấm phát triển tín dụng. Lãi suất liên NH đã duy trì ở mức rất cao trong thời gian rất dài, cao vượt quá cái trần của huy động TT1. Trên quan điểm thanh khỏa (phù hợp với đặc tính của TT2), thì một khi bị sock như vậy, ắt NHNN sẽ can thiệp. Trên quan điểm hạn chế tín dụng TT1, huy động thị trường 1 bị trần khá thấp so với TT2, thì rõ rang, NH dư dã chắc chắn sẽ mở rộng TT2. Lãi suất TT2 sẽ giảm! Nhưng cả hai điều này không xảy ra, lãi suất cũng không giảm bởi tắc cả hai chiều!

* Chủ ý của NHNN, những NH yếu kém được để mặc nhiên lộ diện ra thị trường. NHNN đã ở thế chủ động với các giải pháp của mình, bằng chứng là không “sợ” và chủ động để cho những NH yếu này phát bệnh. Không “sợ” vì đã tách ly và có biện pháp giải quyết, để cho “phát bệnh” (không cứu) là để cho tự nguyện đi đến sáp nhập hay làm cách nào đó để tồn tại. Chắc chắn rằng, để làm được điều này, thì từ hai năm trước, NHNN đã có rất nhiều các công cụ “phanh” hệ thống NH lại, và đỉnh điểm là năm 2011 là một chính sách cung tiền chỉ còn ½ mức cung ứng như trước, OMO và Tái cấp vốn hạn chế đến mức tối thiểu, điều kiện Tái cấp vốn cũng rất đúng với bản chất của nghiệp vụ này là “phạt” (lãi suất cao, hạn chế/cấm cho vay khi tái cấp vốn) – đẩy mọi thiệt hai phải thuộc về các NHTM.

Tiếp theo là gì? Sau khi hợp nhất 3 NH, tiếp theo sẽ là 5 – 8 NHTM nữa (như đã công bố), đầu tiên trong nhóm này sẽ là một “group” 3 NH nhỏ sẽ trình diện trong quý I (với Tổng TTS hợp nhất khoảng 870 nghìn tỷ, update 09/02: với mô thức tương tự phi vụ đầu tiên với “đỡ đầu” là một SOB cổ phần hóa đầu tiên)….

Điểm đặc biệt lần này chính là sự “ép buộc” và “cách ly” NH yếu kém với một sự “lạnh lùng”, một loạt chính sách kiên định và dứt khoát, một sự phối hợp của các NH mạnh và NH trụ cột (NHQD), tất nhiên là đúng hướng của NHNN.

Như vậy, Thanh khoản có lẽ đã nằm trong tầm kiểm soát một cách chủ động và linh hoạt (như hoạt động OMO trong dịp tết, chỉ bằng 1/5 của năm trước đó!) từ NHNN và nỗ lực từ bản thân chính các NHTM (tức đã biết những nguy cơ của chính bản thân mình để có hành động phù hợp), nên, thanh khoản đã tốt lên.

*  Thị trường tỷ giá đã có dấu hiệu ổn định từ hai tháng (trước và sau Tết) cùng với những dự báo cán cân thanh toán thặng dư và chính sách kiểm soát tín dụng ngoại tệ đang đi vào hoạt động, là một hỗ trợ tương đối cho việc giảm lãi suất đồng nội tệ.

*  Sáng nay, update thông tin thị trường, thấy rằng, Ls liên NH (tất nhiên là level) qua đêm chỉ còn 12%/năm, 1 tuần 13,5 – 14, 2 tuần 14 – 14,5, 1 tháng 15%, 3 tháng chỉ 16 – 17%/năm….Trên thị trường hoán đổi interbank (swap, spread), lãi suất cũng đã giảm từ 100 – 150 điểm, kỳ hạn 1 tháng chỉ khoảng 13%, 3 tháng 12,5%.

Khi mọi thứ bắt đầu đi theo đặc tính tự nhiên của nó (yếu tố cơ bản) và bắt đầu đi theo định hướng tốt (như định hướng tín dụng,…), và nếu tiếp tục xu hướng cũ thái quá, điều đó có thể có tác dụng ngược lại. Nên linh hoạt, dư địa và tác động về lãi suất và cung tiền đối với CSTT không phải là vô biên, phần còn lại nên tiếp tục thực hiện triệt để chủ trương vốn được đánh giá đúng đắn về chính sách tài khóa và tái cơ cấu DNNN. Nên thực hiện một cách linh hoạt, có lộ trình theo chiều hướng nới lỏng. Giảm dần lãi suất chính sách (tức, lãi suất giảm những vẫn còn ở mức cao), xem xét đối với trần lãi suất, linh hoạt trong cung ứng tiền sẽ giúp thị trường khơi thông được dòng vốn trong nền kinh tế, có tác dụng tích cực cho tăng trưởng (từ thành phần tốt) kinh tế và hỗ trợ giảm lạm phát, đảo bảo an sinh (có tăng trưởng mới đảm bảo được an sinh). Còn chờ gì?

* Vì sao ưu tiên nông nghiệp? SBV đã định hướng cụ thể cho tín dụng đối với khu vực nông nghiệp và nông thôn, như chủ trương đã đề cập từ năm quý 3 năm 2010 (Thông tư 20/2010). Đây là một hình thức nới lỏng hướng dòng tiền vào mục đích cụ thể. Đặc biệt ảnh hưởng đến sản lượng ngành nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu trong nước và cả xuất khẩu, an ninh lương thực, đặc biệt, tác dụng bình ổn được mặt bằng giá cả khu vực này vốn rất biến động và ảnh hưởng lớn đến an sinh xã hội, mức sống và tạo việc làm ổn định cho người dân (xem thêm: Ngành nông nghiệp). (tuy nhiên, dòng tiền có thể bị sai lệch hay không thì chưa biết – bởi vì nó gắn với lợi ích của NH).

Mặt khác, đây là động thái tích cực trong điều kiện lãi suất cao hiện tại (cao hơn cả quý III /2010), có tác dụng chung đến mặt bằng lãi suất toàn thị trường. Một khi các NHTM này có khả năng cho vay với lãi suất thấp, thì sẽ có tác dụng kéo lãi suất thị trường xuống. DTBB thấp sẽ làm giảm giá vốn và tăng thêm một nguồn vốn kha khá, tín dụng cũng tăng kha khá. Hơn nữa, với target tăng tín dụng đã được fix (toàn hệ thống và từng NH một), thì phát triển tín dụng khu vực này tăng, cũng đồng nghĩa với việc hạn chế tín dụng đối với một số ngành có định hướng (của SBV) hạn chế (như phi SX)

* Có điều, giảm tỷ lệ DTBB trong 6 tháng trong thời gian sắp tới như thế, với ý muốn tiếp tục mở rộng loại hình tín dụng này? (tức tiếp tục tăng tỷ lệ cho vay) hay là một hình thức giảm giá vốn trong thời gian tới? Giảm giá vốn trong thời gian tới thì liệu tín dụng của những NH này có tiếp tục vào lĩnh vực ưu tiên hay vào lĩnh vực khác? Hay chỉ là hình thức tưởng thưởng cho hoạt động đã qua?! (Cùng với các chính sách khác như Tái cấp vốn ưu tiên hồ sơ tín dụng đối với lĩnh vực này) Tôi nghĩ, chủ trương trên nên áp dụng đầu kỳ, tức là, NHTM đăng ký chủ trương tỷ trọng cho vay, và sẽ phải thực hiện mục tiêu đó, SBV sẽ giảm tỷ lệ DTBB cho những NH đăng ký, tất nhiên, nếu không đạt sẽ có hình thức phạt và duy trì DTBB bổ sung!

Có thể “kêu gọi” thêm các NHTM khác phân bổ vốn vào lĩnh vực này. Đây là hình thức “đa dạng” hóa và phù hợp với chủ trương tín dụng trong năm 2012: ưu  tiên vào nông nghiệp, tỷ trọng trọng chiếm hơn 20% tín dụng toàn ngành) như Thống đốc đã nói, chứ nếu cho vay phát triển nông nghiệp tập trung vào một số nhỏ NH và càng kích thích những NH này tiếp tục cho vay nông nghiệp, có lẽ, sẽ biến những NH này thành những “NH Nông nghiệp nhỏ”! (tỷ lệ cho vay nông nghiệp lớn, hiện tại là từ 40 – 70%). Yếu tố cần xét đến là rủi ro nợ xấu đối với lĩnh vực này có thể khá cao và rủi ro tập trung lớn vào một nhóm các NH này, e là tính bất ổn càng cao hơn! (5NH được giảm DTBB lần này cũng có sự thay đổi so với 5 NH hồi 2010)

* Xem thêm tình hình kinh tế xã hội 2011, khu vực nông, lâm, thủy sản (kể cả đóng góp vào xuất khẩu, lao động, GDP,…)

Tôi nói thêm về lộ trình của vấn đề của BIS (thông qua Basel III). Liquidity management yêu cầu trong Basel III có đề cập đến hai chỉ tiêu quản lý.

* Thứ nhất là LCR (Liquidity Coverage Ratio = Stock of high quality liquid assets/Net cash outflows over a 30-day time period >= 100%), tức tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản, tài sản Có thanh khoản cao phải lớn hơn hoặc bằng tài sản Nợ phải thanh toán trong vòng 30 ngày.

Điều đặc biệt là định nghĩa tài sản thanh khoản cao là một điều đáng được lưu tâm và học hỏi. Trong đó, tài sản thanh khoản cao sẽ được chia thành 2 “level” khác nhau. Level 1 cao nhất (như cash, reserves, Gov. bonds….) chiếm tỷ trọng lớn hơn hoặc bằng 60% tổng thanh khoản, TS thanh khoảnlevel 2 (kém thanh khoản hơn) không vượt quá 40% tỷ trọng sau khi đã áp tỷ lệ hair cut (ví dụ 15%). [Tức là, level 2 bị đặt cap không vượt quá 2/3 level 1, công thức: High-Quality Liquid Assets = Level 1 Assets + Level 2 Assets – Max ((Adjusted Level 2 Assets – 2/3*Adjusted Level 1 Assets), 0)].

Thanh khoản thì phải nói tới khả năng chuyển đổi thành tiền (liquidate hoặc monetizing debt), và do đó, các loại TS khác như bond cần có tỷ lệ hair cut hợp lý cũng như tỷ trọng hợp lý, tuy nhiên, nên nhìn nhận vấn đề này tùy vào từng xu hướng/chu kỳ của chính sách. Ở VN, sau khi thông tư 13 ra đời (có quy định về tỷ lệ thanh khoản), thì lượng Gov. bond được nắm giữ chiếm tỷ trọng cao hơn, được phân bổ nhiều hơn, trên quan điểm thanh khoản, đó là tốt, và nó thuộc level 1 assets. Tuy nhiên, như chúng ta đã thấy, khi môi trường thắt chặt, thì những hoạt động monetizing chiếm tỷ lệ rất nhỏ, tức là, illiquid, đẩy lợi suất loại này lên cực cao, NH cũng mất thanh khoản.

Vấn đề tiếp từ định nghĩa đó là cách hiểu về Net cash outflows over a 30-day time period, nó không dừng lại ở giá trị book value, mà là mang yếu tố xác suất! Nó tùy theo source of funding, bởi vì là flow nên phải có run-off rates tùy loại. Tức là, net outflow sẽ tăng thêm nếu run – off rate cao (như repo, các khoản nhận tiền gửi với mức độ ổn định khác nhau, tiền vay liên ngân hàng,…)

* Thứ hai là NSFR, Net Stable Funding Ratio = Available Stable Funding (ASF)/Required Stable Funding (RSF) >= 100%, tức là tỷ lệ nguồn vốn ổn định trung dài hạn (internal or external sources) sử dụng tối thiểu. Tức là nguồn vốn có thời gian đáo hạn từ 1 năm trở lên phải lớn hơn hoặc bằng 100% tài sản kém thanh khoản (như các khoản cho vay trung dài hạn). Tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng cho vay trung dài hạn ở VN là một nhánh của tỷ lệ trên. Tất nhiên cả ASF và RSF đều được đánh giá ở những tình huống khác nhau.

Điều tôi muốn nói ở đây, không phải là công thức (quá dễ dàng áp dụng), mà đó là “chất lượng” – tức nhận thức về vấn đề và khả năng giám sát chúng.

* Đây là hai tỷ lệ được đánh giá là rất căng và có lộ trình thực hiện khá lâu. Xem thêm Basel III: 1, 2, 3

P/s: Thực tế việc chuyển từ level 2 sang level dễ dàng thực hiện (như thông qua repo), nên BIS mới tính toán rất kỹ vụ này, tức sẽ tính level 1 lại (adjusted level 1 asset) để loại khoản level 2 sau khi adjusted vượt quá mức Cap). Với khả năng giám sát như thời gian qua, cũng may là ở VN, nghiệp vụ repo/colatteral swap giữa các NHTM với nhau chưa phát triển!! (điều này làm liên tưởng đến Repo 105 hay 108 (tức 1,05  hoặc 1,08 đổi 1) kinh điển của Lehman Brothers)