Blog Jakuba Wozinskiego

W wolnym handlu cd. - w odpowiedzi Pawłowi Nowakowskiemu

2017-05-24T11:37:00.000+02:00

W odpowiedzi na mój ostatni wpis na blogu na moim Facebookowym profilu wywiązała się dyskusja. Głos zabrał m.in. dr Paweł Nowakowski, któremu ze względu na ograniczenia mediów społecznościowych oraz własne skąpe zasoby czasowe odpowiadam dopiero teraz. Wpis wygląda w ten sposób, iż w kolejnych punktach zamieszczone są odpowiedzi Pawła, a moje poniżej w kolorze niebieskim.

1) "Zacznijmy od tego, że wysoce sceptyczny wobec państwowych umów o wolnym handlu był nie kto inny, jak Murray Rothbard, który przekonywał, że prawdziwy wolny handel nie wymaga żadnych państwowych umów o wolnym handlu".

Rothbard był przeciwny takim umowom w identycznym sensie, w jakim jesteśmy przeciwni leczeniu zdrowej osoby. Odwołując się do innego naszego przyjaciela: "Nie potrzebują lekarza ci, którzy się dobrze mają". Jeśli chodzi o ścisłość, to CETA nie jest umową o wolnym handlu, tylko o liberalizacji handlu. Zakłada więc leczenie chorego. Rothbard by nie leczył?

Rothbard był przeciwny tzw. umowom o wolnym handlu dlatego, że wiedział, iż tak naprawdę one go nie liberalizują rynków, tylko je kartelizują i zwiększają zakres państwowej interwencji. Tak jak pisałem, ich celem nie jest zwiększenie zakresu wolności, lecz walka o globalną polityczną i walutową dominację, która nie ma nic wspólnego z prawdziwym wolnym handlem. A co do do sformułowania „umowa o wolnym handlu” to, przyznaję, pewien skrót myślowy. To zapewne dlatego, że po angielsku mówi się zawsze „free trade agreement”

2) "Jako filozofia polityczna stanowi on [libertarianizm] dążenie do secesji jednostek ze struktur państwowych.(...) Jeżeli którykolwiek libertarianin sądzi, że uda mu się wprowadzić libertariański ład z pominięciem strategii secesjonistycznej, jest w wielkim błędzie".

Paradoksalnie, nie była to taktyka Rothbarda, który wierzył w obumarcie państwa w efekcie edukacji libertariańskiej i wzrostu świadomości obywateli (a'la de la Boetie). Trochę ostra krytyka tu więc wychodzi.

Tak, to dość ostra krytyka. Wynika ona z moich przemyśleń na temat tego, na czym tak naprawdę powinien polegać libertarianizm. W moim odczuciu polega on więc przede wszystkim na secesjonizmie, a reformy liberalne (wolnorynkowe) są zdecydowanie wtórne. A dokładniej: o reformy liberalne nie powinniśmy się przesadnie martwić, gdyż przychodzą one same wszędzie tam, gdzie dążymy do secesji.

3) "Poprzestańmy jednak na ideowych przemyśleniach i powróćmy do rzeczywistości. Czym w istocie jest CETA czy TTIP? Mówiąc w skrócie, są to umowy, które mają stworzyć wielki blok gospodarczo-walutowy dekadenckiego i wymierającego Zachodu wymierzony przeciwko Azji, a dokładniej Chinom i innym Wietnamom, które coraz bardziej zagrażają pozycji Wall Street jako światowego centrum dodruku pieniądza oraz zaprzyjaźnionej Unii Europejskiej, raźnie dotrzymującej Amerykanom kroku".

Umknął Ci fakt, że obecnie odbywa się też proces ratyfikacji EVFTA. W tym świetle Twoja interpretacja nie wytrzymuje krytyki.

Moje sformułowanie „Wietnamom” było dość niefortunne, przyznaję. Kluczowym państwem w tej rozgrywce są Chiny, które Zachód próbuje odizolować zawierając sojusze gospodarcze z jego najbliższymi sąsiadami. Przez „Wietnamy” rozumiałem zbiorczo kraje, które w tej globalnej rozgrywce staną po stronie Chin. Przy czym nie do końca pewne jest czy Wietnam w obawie przed wzrostem potęgi Chin faktycznie będzie się dalej zbliżał do Japonii, USA, gdyż od niedawna ma cieplejsze relacje z Rosją. Pamiętając co USA wyrządziły kilka dekad temu Wietnamowi trudno jest uznać go za naturalnego sojusznika w wojnie walutowej.

4) " Jakim zresztą cudem Justin Trudeau czy Jean-Claude Juncker i cała reszta towarzystwa miałaby nagle przerywać swój festiwal totalniackiej polityki po to, żeby wspaniałomyślnie zapewnić wszystkim większy zakres wolności?"

Jest tuzin powodów. Skoro sympatyzujesz z teoriami spiskowymi, to może być skorumpowanie ich przez kanadyjskie korporacje.

O tym, że sympatyzuję z „teoriami spiskowymi” dowiedziałem się z Twojego komentarza. Później wytłumaczyłeś mi, że rozumiesz przez to coś innego niż ja, ale jeśli chodzi o Twoją teorię spiskową to jej słabość polega na tym, że kanadyjskie korporacje nie są wcale tak potężne jak te, których interesów musi bronić na bieżąco Juncker. Zresztą, wg mnie nie trzeba sięgać po „teorie spiskowe” żeby wyjaśnić na czym polega cała sprawa z CETA, gdyż wyjaśnień można szukać w oficjalnych wypowiedziach kluczowych polityków.

5) "Jest to umowa podpisana przez Kanadę oraz Unię Europejską, która stanowi superpaństwo in statu nascendi. CETA jest więc zła chociażby z tego powodu, że wzmacnia kompetencje Unii".

A gdyby UE podpisała dwustronne porozumienie z Kanadą, że pozwala się na bilateralną secesję osiedli, to też byś był przeciwny takiemu zwiększaniu kompetencji superpaństw?

Tu nie ma analogii ponieważ gwarantem tej tzw. „liberalizacji”, którą przewiduje CETA jest istnienie i współpraca wielkich państw, natomiast umowa przewidująca secesję wygasza ich polityczne oddziaływanie: odtąd nie kontrolują już secesjonistycznego tworu. Odtąd są już tworem konkurencyjnym wobec osiedli, a w przypadku umów liberalizujących wolny handel konkurencja polityczna jest ograniczana.

6) "Jako taka wzmacnia także kompetencje organów działających z pominięciem lokalnych struktur władzy, które siłą rzeczy delegują część swoich uprawnień na wyższy szczebel".

To już było tłumaczone.

Patrz odp. 11

7) "Z punktu widzenia wolności lepiej jest zatem, aby zamiast umów o wolnym handlu ograniczających wybrane stawki celne oraz ułatwiających wymianę handlową kompetencje w zakresie polityki handlowej powierzono możliwie jak najbardziej zdecentralizowanym politycznie strukturom".

Słyszałeś o "efekcie spaghetti"?

Ale z tego, co wiem, to efekt spaghetti dotyczy właśnie skomplikowanej sytuacji wywołanej przez podpisywanie licznych „umów o wolnym handlu”.

Chciałbym przypomnieć tu raz jeszcze swoją argumentację głoszącą, że cła przywozowe/wywozowe wynikają przede wszystkim z wielkich rozmiarów państw, które mają naturalną tendencję do autarkii – dlatego dążmy do maksymalnej decentralizacji, żeby cła opłacały się w coraz mniejszym stopniu. Jeśli zaś chodzi o cła tranzytowe, to również mały rozmiar państw (decentralizacja polityczna) sprzyja unikaniu sytuacji, w których można je stosować.

8) "Jeśli nawet doraźnie CETA oferuje doraźnie niższe cła i ułatwioną wymianę handlową z określonym obszarem globu, to jej ukrytym kosztem jest centralizacja władzy, czyli scenariusz dla libertarian najgorszy z możliwych".

Mateusz to wyjaśnił.

Patrz odp. 11

9) "Libertarianie powinni dążyć do zupełnego zniesienia ceł, a droga do takiego stanu rzeczy prowadzi nie poprzez umowy międzynarodowe stanowiące odbicie wojen walutowych, lecz poprzez walkę o secesję i decentralizację władzy".

Non sequitur.

Wymagałoby wyjaśnienia.

10) Z tym inflacjonizmem to jedynie publicystyczna hipoteza. Poza tym, jeśli dobrze rozumiem ten ekonomiczny mechanizm, to problem nie znika wraz z "przedłużeniem" go poza granice. Każdy "szczebel" drabiny inflacjonizmu generuje poszkodowanych, jak piszesz, więc przeniesienie "ostatniego" szczebla poza granicę niewiele zmienia (dla ścisłości, z uwagi na niezamknięty charakter obiegu pieniądza, chyba nie można mówić o "ostatnich odbiorcach dodrukowanego pieniądza").

Wydaje mi się, że efekt Cantillona został opisany bardzo obszernie w wielu pracach, dlatego nie ma sensu, żebym go tu po raz kolejny omawiał. Uważam, że właśnie przeniesienie kolejnych szczebli poza własne granice stanowi właśnie klucz do zrozumienia polityki gospodarczej ostatnich stuleci. Rzecz jasna, zarządzającym tą machiną nie zawsze się to w pełni udaje, a wiele kryzysów wywołuje negatywne skutki także w granicach imperiów, lecz w dłuższej perspektywie cała zabawa polega na tym, aby podatek inflacyjny pobierać od całego świata: tak jak to się dzieje dziś w ramach imperium dolara.

Co zaś się tyczy „ostatnich” odbiorców to można by też wprawdzie mówić o „późniejszych”, lecz moje sformułowanie jest uprawnione. Przecież po wprowadzeniu do obiegu dodatkowej ilości pieniądza proces dostosowywania się cen do nowych realiów jest rozłożony w czasie i nie dokonuje się w milisekundzie. Pieniądze krążą cały czas, ale proces korekty cen jest ograniczony czasowo.

11) Jak pisał Mateusztu nie ma żadnej zwiększonej centralizacji. Bo niby Kanada centralizuje władzę nad UE albo na odwrót?

Oczywiście, że jest centralizacja, bo przekreśla się rywalizację, konkurencję między ośrodkami władzy. Jeśli poszczególne ośrodki władzy jednoczą się w ramach walki ze wspólnym wrogiem, to władza się centralizuje. Środowiska władzy UE, USA, Kanady, Japonii itd. nie kryją się zresztą z ideami zaprowadzenia tzw. rządu światowego – wystarczy poczytać trochę o tematach spotkań Komisji Trójstronnej, Grupy Bilderberg, Rady Stosunków Międzynarodowych itd. O tym się mówi od kilku dekad co najmniej.

- - - -

Na marginesie powyższych rozważań chciałbym dodać, iż umowy o liberalizacji handlu powinny być zawsze rozpatrywane w perspektywie politycznej i historycznej. Przyjmując toporne, abstrahujące od otaczającej nas rzeczywistości stanowisko, że każde cło jest bezwarunkowo złe a każda umowa liberalizująca wybrane aspekty handlu dobra zapominamy, że wokół nas rozgrywa się nieustannie batalia o władzę. Libertarianie walczą oczywiście o w pełni wolny handel i swobodę działań, lecz droga prowadząca ku temu prowadzi niekiedy przez wyrażenie strategicznej aprobaty dla ograniczenia handlu. W identyczny sposób walka o libertariańskie społeczeństwo wymaga udzielenia strategicznej pomocy siłom, które walczą z koncentracją władzy/dążą do jej rozproszenia, choć wcale nie są one libertariańskie. Nikt przy zdrowych zmysłach nie kazałby np. w sierpniu 1939 roku zaprzestać poboru podatków na cele obronne w imię – skądinąd słusznych – zasad libertariańskich. Podobnie w 1925 roku Polska musiała odpowiedzieć na agresję celną Niemiec, gdyż w przeciwnym razie zagrożona byłaby jej niepodległość. W moim odczuciu stoimy dziś w analogicznej sytuacji, w której wobec przyspieszającej wojny walutowej możemy albo biernie akceptować koncentrację władzy (patrz zapowiedź Komisji Europejskiej, że wymusi na Polsce przyjęcie euro do 2025) albo próbować temu złu przeciwdziałać, choć wymaga to ograniczania swobód handlowych. I jest to moim zdaniem w 100% zgodne z duchem libertarianizmu.

Libertarianizm a wolny handel

2017-03-04T12:59:00.000+01:00

Ratyfikowanie umowy CETA oraz zbliżające się podpisanie umowy TTIP sprawiają, że dyskusje o wolnym handlu w środowisku libertariańskim nie cichną, wywołując coraz większe kontrowersje.

Pozornie mogłoby się wydawać, że nie ma nad czym dyskutować: skoro umowy przewidują obniżenie stawek celnych oraz ułatwienia w zakresie wymiany towarów to libertarianie – jako zwolennicy zwiększania zakresu wolności – nie powinni mieć żadnych wątpliwości i popierać tego rodzaju środki. Koniec dyskusji. Idziemy do domu.

Czy na pewno?

Zacznijmy od tego, że wysoce sceptyczny wobec państwowych umów o wolnym handlu był nie kto inny, jak Murray Rothbard, który przekonywał, że prawdziwy wolny handel nie wymaga żadnych państwowych umów o wolnym handlu. Opinię Rothbarda podziela współcześnie także m.in. Ron Paul, który sprzeciwiał się umowie NAFTA, a obecnie walczy z kolejnymi umowami tego typu zawieranymi przez amerykańskiego Lewiatana.

Argument z autorytetu to jednak żaden argument, dlatego postaram się pokrótce wytłumaczyć dlaczego zawieranie przez państwa umów o wolnym handlu nie stanowi jednoznacznie dobrego pomysłu.

Po pierwsze, przypomnijmy sobie czym w istocie jest libertarianizm. Jako filozofia polityczna stanowi on dążenie do secesji jednostek ze struktur państwowych. Innymi słowy, dąży do zaprowadzenia społecznego ładu bez udziału państwa. Taka sytuacja może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy secesja stanie się akceptowanym społecznie rozwiązaniem służącym wzrostowi pokoju i współpracy na świecie.

Jeżeli którykolwiek libertarianin sądzi, że uda mu się wprowadzić libertariański ład z pominięciem strategii secesjonistycznej, jest w wielkim błędzie. Obrażanie się na politykę i wiązanie nadziei z kosmopolitycznymi utopiami nie przyniesie nigdy pożądanego skutku. Trzeba zacząć od pracy u podstaw, czyli wspierania niezależności małych państw wobec agresji mocarstw i struktur międzynarodowych, następnie wspierania secesji regionów, w dalszej kolejności secesji miast i osiedli, a dopiero później możemy marzyć o społeczeństwie libertariańskim. Jak widać na załączonym obrazku, jesteśmy jeszcze baaaaaardzo daleko od upragnionego ideału.

Poprzestańmy jednak na ideowych przemyśleniach i powróćmy do rzeczywistości. Czym w istocie jest CETA czy TTIP? Mówiąc w skrócie, są to umowy, które mają stworzyć wielki blok gospodarczo-walutowy dekadenckiego i wymierającego Zachodu wymierzony przeciwko Azji, a dokładniej Chinom i innym Wietnamom, które coraz bardziej zagrażają pozycji Wall Street jako światowego centrum dodruku pieniądza oraz zaprzyjaźnionej Unii Europejskiej, raźnie dotrzymującej Amerykanom kroku.

W CETA, NAFTA i wszystkich innych tego typu rzeczach nie chodzi o wolny rynek i wolny handel, lecz o polityczną grę na najwyższym szczeblu. Jakim zresztą cudem Justin Trudeau czy Jean-Claude Juncker i cała reszta towarzystwa miałaby nagle przerywać swój festiwal totalniackiej polityki po to, żeby wspaniałomyślnie zapewnić wszystkim większy zakres wolności? Takie cuda się nie zdarzają. Tu chodzi wprost o władzę, a dokładniej mówiąc o zwiększenie siły własnych walut po to, aby przejąć (lub zachować) władzę nakładania podatku inflacyjnego.

Libertarianin, (jeśli już komuś zależy na wspieraniu tego typu idei), powinien niejako automatycznie wspierać wszelkie polityczne rozwiązania, które mają na celu decentralizację władzy politycznej. Mając to na uwadze przypomnijmy jeszcze raz czym z formalnego punktu widzenia jest CETA. Jest to umowa podpisana przez Kanadę oraz Unię Europejską, która stanowi superpaństwo in statu nascendi.CETA jest więc zła chociażby z tego powodu, że wzmacnia kompetencje Unii. Jako taka wzmacnia także kompetencje organów działających z pominięciem lokalnych struktur władzy, które siłą rzeczy delegują część swoich uprawnień na wyższy szczebel. Libertarianizm jest zaś dążeniem do decentralizacji kompetencji politycznych, dlatego tego typu umowy mają z nim niewiele wspólnego.

Za całkowicie mylny należy uznać czysto ekonomicznyargument głoszący, że umowy o wolnym handlu przyczyniają się do globalnego obniżenia stawek celnych i ułatwień w wymianach handlowych i dlatego należy je wspierać. Ekonomia to dla libertarian bardzo użyteczne narzędzie, ale powinno się ją stosować umiejętnie.Jako nauka jest niezawodna w swoich sądach, które orzekają o spodziewanych skutkach określonych działań, jednakże ekonomia jest absolutnie bezradna w zakresie doboru wartości. Ekonomia jako taka nie potrafi dostrzec celów, jakie wyznacza społeczeństwu filozofia libertariańska, a tymi są właśnie dążenia secesjonistyczne. I wreszcie, ekonomia jako taka jest apolityczna, a libertarianizm posiada dość jasno określony zestaw celów politycznych, do których powinien dążyć, dlatego przyjmowanie wyłącznie ekonomicznego kryterium oceny umów międzypaństwowych jest wyjątkowo chybione.

Z punktu widzenia wolności lepiej jest zatem, aby zamiast umów o wolnym handlu ograniczających wybrane stawki celne oraz ułatwiających wymianę handlową kompetencje w zakresie polityki handlowej powierzono możliwie jak najbardziej zdecentralizowanym politycznie strukturom. Jeśli nawet doraźnie CETA oferuje doraźnie niższe cła i ułatwioną wymianę handlową z określonym obszarem globu, to jej ukrytym kosztem jest centralizacja władzy, czyli scenariusz dla libertarian najgorszy z możliwych. Libertarianie powinni dążyć do zupełnego zniesienia ceł, a droga do takiego stanu rzeczy prowadzi nie poprzez umowy międzynarodowe stanowiące odbicie wojen walutowych, lecz poprzez walkę o secesję i decentralizację władzy.

Moje argumenty staną się być może lepiej zrozumiałe jeśli zwrócimy uwagę, że tak naprawdę propagowanie tzw. wolnego handlu przez imperia wynika z bardzo przeoczanego faktu. Pierwszymi zwolennikami wolnego handlu w nowożytności byli Brytyjczycy, którzy fałszywie przedstawiali się jako orędownicy zasad wolności (więcej o tym wmojej najnowszej książce pt. „Dzieje kapitalizmu”). Jak wiadomo, od końca XVII wieku państwo zarządzane z Londynu dokonywało licznych podbojów, które zapewniły mu ostatecznie kontrolą nad ¼ ludności oraz ¼ całkowitej powierzchni świata. Choć Brytyjczycy bardzo umiejętnie „sprzedali” swoje podboje jako wielkie dzieło cywilizujące podbite narody, tak naprawdę prowadzili brutalne rządy, nie stroniące nawet od ludobójstw czy obozów koncentracyjnych.

Ktoś mógłby zadać pytanie: dlaczego takie skurczybyki wspierały idee wolnego handlu? Może faktycznie nie byli tacy źli? Otóż wspieranie wolnego handlu przez Brytyjczyków, tak jak współcześnie przez Amerykanów i ich sojuszników, wynika przede wszystkim z tego, że sprawując kontrolę nad nieuczciwym systemem kreacji pustego pieniądza, imperia stoją zawsze przed wielkim problemem. Każde sztuczne zwiększanie podaży pieniądza prowadzi do wystąpienia efektu Cantillona, czyli zjawiska polegającego na tym, że pierwsi użytkownicy świeżo stworzonych pieniędzy zyskują kosztem użytkowników do których podły pieniądz trafia później. Hołdując merkantylizmowi, władcy psujący pieniądz sprawiali zawsze, że negatywne skutki ich działań rozlewały się po ich własnym państwie zubażając ludność oraz podkopując potencjał całego kraju (zubożałą ludność trudniej opodatkować). Brytyjczycy byli jednak o wiele bardziej przebiegli i otworzyli swoje granice (wiele krajów do tego nawet zmusili), dzięki czemu ostatnimi użytkownikami dodrukowanych pieniędzy stawali się mieszkańcy innych państw.

Jeśli więc współcześnie Amerykanie czy też Unia Europejska dążą do wprowadzenia umów o wolnym handlu, to pamiętajmy, że mają na uwadze przede wszystkim to, że nie chcą się „zamknąć” ze swoimi nadliczbowymi dolarami i euro we własnych granicach i poszukują naiwniaków do współpracy. Niektóre amerykańskie czy unijne branże mogą w wyniku otwarcia granic ucierpieć, lecz zwycięzcą jest zawsze system finansowy i polityczny imperium dzierżącego władzę kreacji pieniądza.

Jeśli więc rozmawiamy o CETA, TTIP czy też samej Unii Europejskiej rozumianej jako unia celna to pamiętajmy zawsze, że pozorne korzyści w postaci doraźnej obniżki ceł czy ograniczenia regulacji nie zrekompensują nigdy ogromnych strat w postaci centralizacji władzy politycznej i finansowej. Zresztą, w tego typu umowach obniżka ceł i deregulacja są ostatnimi rzeczami, które przyświecają politykom dążącym do ich wprowadzenia.

Aby zrozumieć właściwy dla libertarianizmu stosunek do wolnego handlu należy sobie przede wszystkim uświadomić, iż źródłem wszelkiego rodzaju protekcjonizmów jest autarkia państw. Ta zaś wynika z wielkiej powierzchni oraz wielkiej liczby ludności państw. Zasoby na kuli ziemskiej są niezwykle rozproszone i dlatego małe państewka siłą rzeczy nie są w stanie zapewnić sobie samowystarczalności w jakimkolwiek zakresie. Natomiast wielkie państwa wręcz przeciwnie: kontrolując niekiedy powierzchnię nawet kilkanaście milionów km²są w stanie narzucać nawet cła zaporowe i całkowicie blokować dostęp obcych towarów, bazując wyłącznie na własnych zasobach. Oznacza to, że z punktu widzenia wolności o wiele bardziej istotne jest, aby władza ograniczania handlu była jak najbardziej rozproszona (przypadkiem skrajnym jest tu pełna secesja zakończona ustanowieniem społeczeństwa bezpaństwowego), nie zaś scentralizowana, choćby nawet w krótkiej perspektywie obiecywała ona niższe stawki celne. Jeśli władza regulowania polityki celnej będzie delegowana na coraz niższy poziom, to docelowo prawdziwym decydentem w zakresie wymian międzyludzkich na powrót stanie się jednostka, dla której jakiekolwiek cła nie mają najmniejszego sensu.

Rewolucja przemysłowa, austrolibertarianie i Oświecenie

2016-12-27T20:33:00.004+01:00

Jak słusznie przewidywałem, najbardziej jaskrawa i odważna teza mojej najnowszej książki pt. „Dzieje kapitalizmu” już wywołuje polemiki.

O tym, że tak będzie wiedziałem jeszcze zanim przystąpiłem do pisania swojej kolejnej pracy. Teza głosząca, że rewolucja przemysłowa dokonała się przede wszystkim za sprawą imperialno-inflacyjnej działalności Anglii, a następnie Imperium Brytyjskiego była mi bliska od bardzo dawna, choć w środowisku libertariańsko-austriacko-wolnościowym jej wypowiadanie nie należało nigdy (i nadal nie należy) do popularnych. Tego typu poglądy można było zawsze usłyszeć w środowiskach wrogich filozofii wolności oraz austriackiej szkole ekonomii, które cynicznie zalecają ręczne sterowanie polityką pieniężną zgodnie z określonym paradygmatem (czy to marksistowskim, keynesistowskim, monetarystycznym czy jakimkolwiek innym).

Czując naturalny wstręt do teorii Keynesa, Friedmana i im podobnych instynktownie rozumiałem jednak, że o ile w zakresie swoich ogólnych zaleceń i wniosków są one chybione i prowadzą do bardzo szkodliwych, jeśli nie katastrofalnych, wniosków, o tyle opisywany przez nie mechanizm kontroli waluty, czy budżetu państwa odzwierciedla pewną rzeczywistość funkcjonowania Lewiatana. Na tej zasadzie powtarzana niczym mantra przez niezliczone rzesze mainstreamowych ekonomistów i historyków gospodarki teza o tym, że zwiększanie ilości pieniądza w gospodarce (np. w wyniku odkryć nowych złóż czy też działalności systemu bankowego) pobudza gospodarkę i zwiększa efektywność wydawała mi się zawsze ciekawa o tyle, że zdradzała sposób myślenia wszystkich etatystów. Jako zwolennik austriackiej szkoły ekonomii nie zgadzałem się nigdy z tego typu teoriami, lecz miały one dla mnie ogromną wartość poznawczą.

W najbardziej bliskim mi środowisku myślicieli „austrolibertariańskich” przekonanie o bliskich związkach łącząych ze sobą kreację pustego pieniądza z wybuchem rewolucji przemysłowej jest – i mam tego pełną świadomość – niezwykle rzadkie, by nie powiedzieć nieobecne. Jeśli przeczytamy prace Misesa, Hoppego, czy nawet Rothbarda, nie znajdziemy nigdzie wyrażonej wprost tezy, iż dodruk pieniądza mógł mieć coś wspólnego z nagłą eksplozją wydajności, efektywności i innowacyjności gospodarki. Wręcz przeciwnie, szkoła austriacka jest na tyle oddana krytyce kreacji pustego pieniądza, że odejmuje temu procederowi jakiekolwiek władze i czyni z niego „ultraimpotenta”. W pewnym sensie nie dziwi to, gdyż austriacy są bodajże jedyną szkoła ekonomiczną ukazującą w pełni wszystkie negatywne skutki nierynkowych rozwiązań walutowych. Z drugiej jednak strony przedstawiciele szkoły austriackiej są tak bardzo skupieni na ukazywaniu zniszczeń i „błędów w alokacji zasobów” wywołanych przez interwencje państwa na rynku pieniądza, że zapominają kompletnie o tym, że „błedy w alokacji” nie ograniczają się wcale do tych przedsięwzięć, które w wyniku kryzysu upadają, lecz obejmują także tysiące przedsięwzięć, które za sprawą polityki i działań władzy mają przed sobą czasami jeszcze bardzo długie życie. W „Dziejach kapitalizmu” pokazuję właśnie jak bardzo lekceważona przez wielu austriaków sfera „błędnie ulokowanych” zasobów gospodarczych przyczyniła się do stworzenia wielkiej iluzji dobrobytu

Wielki problem związany z przedstawicielami austriackiej szkoły ekonomii polega przede wszystkim na tym (stwierdzam to z bólem serca, a nie z satysfakcją) polega na tym, że ulegli lub ulegają oświeceniowej wizji dziejów, zgodnie z którą świat został wyrwany z „okresu niemowlęctwa” za sprawą skrajnej ideologii głoszonej od ok. XVIII wieku. Najlepszym przykładem jest tu Mises, który – z całym szacunkiem dla jego dorobku – wypowiadał się na temat wieków średnich czy też chrześcijańskiej filozofii niczym Wolter. Z perspektywy środowiska, w którym wyrósł, czyli blisko współpracujących z władzą Żydów zamieszkujących Galicję, XIX wiek mógł faktycznie przedstawiać się jako apogeum wolności, choć niekoniecznie dla pozostałych narodowości, dla których życie w etatystycznym państwie skłaniało co najwyżej do emigracji. Dla Misesa, którego rodzina została w czasie rewolucji przemysłowej nobilitowana w uznaniu za usługi świadczone na rzecz państwa, wcześniejsze wieki faktycznie musiały wydawać się „ciemnościami”.

Największą świadomość filozoficzną i historyczną w całej szkole austriackiej miał bez wątpienia Rothbard, który bez skrupułów czerpał z dawnej filozofii oraz wyśmiewał intelektualne bożki Oświecenia, lecz mimo wszystko nawet u niego teza o inflacyjnych korzeniach rewolucji przemysłowej była nieobecna. Co ciekawe, Rothbard poświęcił kilka książek analizom ukazującym jak bardzo „kolesiowski” i wypaczony był XIX i XX wieczny kapitalizm, mimo to nie zdobył się nigdy jednak na postawienie tezy, którą przedstawiłem w „Dziejach kapitalizmu”. Moim zdaniem przypomina to kwestię aborcji, gdzie Mr Libertarian najpierw zaprezentował zasady filozofii prawa własności, a następnie błędnie zaaplikował je do rozważań o życiu płodowym człowieka. W identyczny sposób Rothbard zachował się w kwestii rewolucji przemysłowej: najpierw w błyskotliwy sposób przedstawił wielką fikcję kapitalizmu państwowego (m.in. w „Tajnikach bankowości”, „Classical Economics”, „History of Banking in the United States” czy też „Wall Street, Banks and American Foreign Policy”), a następnie skapitulował i nie pokusił się o tezę stanowiącą konsekwentną ewaluację opisywanych wydarzeń.

Wielu osobom, które są zwolennikami libertarianizmu oraz sympatyzują z austriacką szkołą ekonomii teza, iż rewolucja przemysłowa, która zapewniła ogrommy skok cywilizacyjny i technologiczny ma swoje źródło w środkach na wskroś etatystycznych może się wydawać obrazoburcza. Wyobrażam sobie, że właśnie tak właśnie pomyśleliby nawet Mises, Rothbard; tak myśli nawet sam Hans-Hermann Hoppe (o czym świadczą jego tezy). Nie dziwi mnie więc, że moja teza nastraja polemicznie oraz wzbudza kontrowersje. Uważam jednak, że nie odbiegam w swoich rozważaniach w żaden sposób od austriackiej teorii pieniądza, gdyż swoją tezę uzupełniam kolejną, o równie istotnym znaczeniu: świat powstały w wyniku rewolucji przemysłowej nie zapewnił nam pokojowej i rzetelnej metody bogacenia się społeczeństw, lecz wprowadził świat na ścieżkę złudnego rozwoju. Otacza nas ogromna ilość przedmiotów i usług dostępnych dziś za sprawą wielkiego skoku cywilizacyjnego, ale jednocześnie ta mnogość dóbr nie oznacza realnego bogactwa, gdyż państwo jest dziś tak potężne, jak jeszcze nigdy. Mamy wokół siebie miliony przedmiotów, ale przecież sama mnogość przedmiotów nie stanowi żadnej miary bogactwa. Szkoła austriacka uczy wszak, że zysk jest czymś subiektywnym, a ogromnym kosztem wielkiego przyrostu przedmiotów i technologii stał się wzrost potęgi państwa. Rozrośnięte, olbrzymie państwa współczesności kontrolują dziś więcej niż kiedykolwiek wcześniej i pomimo propagandy „demokracji i praw człowieka” żyjemy w skrajnie zetatyzowanych społeczeństwach, będących de facto miękkimi totalitaryzmami.

Szkoła austriacka uczy, że sztuczne zwiększanie pieniądza w obiegu nie tworzy realnego bogactwa, lecz ma jedynie efekt redystrybucyjny. I dokładnie taką tezę stawiam w „Dziejach kapitalizmu”: nasz świat odznacza się tym, że mamy wokół siebie tysiące przedmiotów, jest ich nieporównanie więcej niż 200 lat temu, ale jednocześnie nasza wolność, stanowiąca absolutną podstawę jakkolwiek rozumianego bogactwa, bardzo przez ten czas zmalała, a mechanizm, na bazie którego Brytyjczycy zapoczątkowali ok. 300 lat temu okres bezprecedensowego wzrostu materialnej obfitości jest z góry skazany na porażkę. „Dzieje kapitalizmu” są w tym względzie bardzo pesymistyczne: inflacyjna fikcja rewolucji przemysłowej wpędziła w nas w pułapkę wielkich, światowych wojen oraz totalitaryzmu i wcześniej czy później ulegnie rozpadowi. W obecnym modelu najwięcej dóbr i usług potrafi wyprodukować ten, kto jest najbardziej agresywny. Tak dłużej się nie da; musimy sięgnąć po zasady twardego pieniądza przy możliwie jak najdalej posuniętej decentralizacji w zakresie produkcji pieniądza – trudno o bardziej jednoznacznie „austriacki” przekaz.

Głoszona przeze mnie teza o tym, że rewolucja przemysłowa dokonała się przede wszystkim w wyniku imperialnego dodruku pieniądza może także budzić zastrzeżenia, iż stanowi milczącą pochwałę środków etatystycznych. Ten fałszywy zarzut może zostać sformułowany przez tych, którzy uważają, iż moje tłumaczenie ogromnego wzrostu technologicznego oraz produktywności z okresu rewolucji przemysłowej imperializmem, handlem niewolnikami, kreacją pieniądza itd. zakłada, iż prawdziwe bogactwo tworzy się dzięki zastosowaniu środków etatystycznych. Nic bardziej mylnego. Po pierwsze, jak już wspomniałem, ogromna liczba dóbr nie świadczy jeszcze o realnym bogactwie. Po drugie, z moich ust nigdy nie pada ani jedna pochwała pod adresem systemu opartego na kreacji pieniądza. I wreszcie, stosowanie środków etatystycznych na dużą skalę może przecież zapewnić osobom związanym z państwem dużą liczbę dóbr (co prawda zawsze czyimś kosztem). W przypadku rewolucji przemysłowej pewna komplikacja polega na tym, że w społeczeństwach zachodnich pojawiło się wiele dóbr, których nie odebrano wszak podbitym ludom Afryki czy Azji, lecz – jak opisuję to dokładnie w „Dziejach” – kluczowe było to, że kolonie zapewniły przewagę w handlu, zwiększony popyt na własną walutę oraz umożliwiały kontrolę lądów i mórz w kontekście militarnym.

Mam świadomość, że moja książka i postawiona w niej teza są czymś nowym i nieobecnym do tej pory w tym kształcie w ramach tzw. nurtu „asutrolibertariańskiego”, niemniej jednak nie widzę sensu w pisaniu książek, którym wszyscy by wyłącznie potakiwali i mówili „jest tak, jak mówisz”. Mam nadzieję, że zaprezentowane przeze mnie podejście w sposób twórczy odmieni sposób postrzegania dziejów kapitalizmu w naszym środowisku, choć w sporej mierze kwestia odniesienia się do moich tez wynika z wyznawanego światopoglądu. Osoby, które przyjęły oświeceniowy światopogląd wraz z całym dobytkiem (stosunek do filozofii, historii, religii) będą zapewne patrzały na moją tezę wilkiem; z kolei osoby, które podchodzą do Oświecenia realistycznie, mają o wiele większą szansę na to, żeby poprawnie odczytać moją tezę.

Zagubiona w narracji, czyli kilka uwag o Bourgeois Dignity Deirdre McCloskey

2016-12-21T13:53:00.002+01:00

Niedługo nakładem Instytutu Misesa ukazać ma się książka Deirdre McCloskey pt. Bourgeois Dignity. Ponieważ książka ta dotyczy bezpośrednio głównej tezy mojej najnowszej książki pt. Dzieje kapitalizmu, postanowiłem już teraz, wyprzedzająco, odnieść się do jej zawartości. Czynię tak m.in. dlatego, że pojawiły się sądy polemiczne wobec moich właśnie w oparciu o tezy McCloskey. Chciałbym tym samym ustosunkować się do kilku sformułowanych już zarzutów.

Nie ukrywam, że informację o wydaniu Bourgeois Dignity przyjąłem z pewnym rozczarowaniem. Przypomnijmy, że decyzję podjęli gremialnie sympatycy polskiego Instytutu Misesa w otwartym głosowaniu. Każda z książek-kandydatów do przetłumaczenia otrzymała własne dossier, a pozycja McCloskey już wtedy wydawała mi się niezwykle naiwna w swej wymowie, dlatego z sympatii do Instytutu odradzałem jej wydanie.

Kierowałem się także faktem, że każdemu badaczowi i sympatykowi myśli Murraya Rothbarda nazwisko McCloskey kojarzy się zdecydowanie negatywnie. W 1988 roku w „Quarterly Journal of Austrian Economics” ukazała się bowiem recenzja The Rhetoric of Economics Donalda McCloskeya, w której najsłynniejszy libertarianin w historii przeprowadził gruntowną krytykę narzędzi naukowych i filozoficznych proponowanych przez autora. Moim zdaniem tekst Rothbarda (Hermeneutyczna inwazja na filozofię i ekonomię)to jeden z jego lepszych tekstów, stanowiący swego rodzaju manifest filozoficznego „twardego kręgosłupa” i przywiązania do filozoficznego realizmu. Błędy McCloskeya stanowiły tak naprawdę punkt wyjścia do o wiele szerszych rozważań na kluczowe tematy dotyczące klasycznych zagadnień teorii poznania i nie tylko.

Rzecz jasna, chybiona praca McCloskeya sprzed kilku dekad, nie może unieważniać na starcie wszystkich jego kolejnych prac, lecz głoszenie określonych tez pociąga za sobą określone konsekwencje. Jedną z takich konsekwencji była moja podejrzliwość wobec autora, który przy pomocy skrajnego filozoficznego relatywizmu podjął się próby wyjaśnienia tego, dlaczego Zachód dokonał wielkiego, cywilizacyjnego skoku. Niestety, po lekturze Bourgeois Dignity ze smutkiem stwierdzam, że moje najgorsze obawy się potwierdziły.

Nim przejdę do omówienia wszystkich moich zastrzeżeń chciałbym tylko wyrazić ubolewanie, że Instytut Misesa przedstawił do wyboru pacę McCloskey, która na dobrą sprawę nie ma nic wspólnego z austriacką szkołą ekonomii. Rzecz jasna, odpowiedzialność za wybór Bourgeois Dignity a nie innych lektur spoczywa na sympatykach wolnościowego think tanku, lecz ci mieli prawo wierzyć w to, że przedstawiono im do wyboru pozycję z szeroko rozumianego nurtu „austriackiego”. Na przetłumaczenie oczekują wciąż kluczowe pozycje, m.in. samego Rothbarda, lecz pierwszeństwo uzyskują pozycje, w których trudno doszukać się choćby krzty podobieństwa w zakresie metododologicznym do tego, co proponował Ludwig von Mises. Staranne i precyzyjne sformułowania Misesa oraz „narracja” i „gadka” McCloskeya to dwa zupełnie różne światy, których nie da się pogodzić. Mises czy Rothbard nigdy nie pozwoliliby sobie na wypowiadanie stwierdzeń w rodzaju „ekonomia dzieje się między ludzkimi uszami” (s. 8), czy też, że „to, co wiemy, nie jest ani subiektywne, ani obiektywne, lecz kobiektywne” (s. 44).

Deirdre McCloskey (czyli nowa tożsamość Donalda McCloskeya) jest przekonana o tym, że żyjemy w nowym, wspaniałym świecie. Na pierwszych stronach książki przytacza badania, które pokazały, że ok. 1800 roku gospodarka światowa stała na poziomie Bangladeszu, a przeciętny człowiek musiał się utrzymywać za 3 dolary dziennie, za co mógł sobie kupić „kilka funtów ziemniaków, troszę mleka” itd. (s. 1). Przywołując przykład Bangladeszu, McCloskey sprytnie uzyskała efekt nędzy i beznadziei, które większość osób kojarzy z azjatyckim państwem. Wielokrotnie powtarza później twierdzenie, że przed 1800 rokiem „typowe życie było nędzne, ograniczone, analfabetyczne, chore i krótkie” (s. 19). Autorka wspomina wprawdzie, że niektórym „panom i biskupom” żyło się lepiej, lecz ogólnie rzecz biorąc przeciętny człowiek żył niczym nędzarz znad Zatoki Bengalskiej.

A obecnie? Obecnie mamy coraz więcej wszystkiego: „samochodów, komputerów, tolerancji [podkr. własne], antybiotyków, mrożonej pizzy, centralnego ogrzewania (...)” (s. 6). Umiejętność czytania oraz długość życia są na rekordowo wysokim poziomie, „wolności jest coraz więcej”, a „niewolnictwo zanika” (s. 2). Co prawda McCloskey błyskawicznie przyznaje, że na świecie żyje wciąż 27 mln niewolników, ale ogólnie rzecz biorąc każe nam wierzyć w to, że jeszcze nigdy nie było tak dobrze.

Ocena tego „jak jest dobrze” to w gruncie rzeczy ocena subiektywna, dlatego ciężko jest wejść z McCloskey w jakąkolwiek polemikę w tym zakresie. Skoro według niej tolerancji przybywa nam nieustannie tak samo jak samochodów i mrożonej pizzy, wypada tylko pozazdrościć dobrego samopoczucia. Jednakże zrównanie świata sprzed 1800 roku z Bangladeszem jest już zwyczajną manipulacją. Bangladesz to wszak konkretne państwo z konkretną przeszłością oraz czynnikami, które sprawiły, że dziś życie wygląda tam właśnie tak, a nie inaczej. Z kolei przed 1800 rokiem świat składał się z kilkuset państw, w których obowiązywały różne rozwiązania instytucjonalne, przynoszące różnorakie skutki. Wizja świata sprzed „Wielkiego Faktu” (jak McCloskey określa wielki skok cywilizacyjny osiągnięty w wyniku rewolucji przemysłowej) to niestety wizja propagandowa stworzona przez ideologów Oświecenia. Świadczy o tym chociażby nieodzowne odwołanie do „bogatych biskupów” oraz bogactwa i „chwały” bazyliki św. Piotra.

Dyskusje na temat tego, gdzie komu żyje się lepiej, są zawsze z gruntu skazane na porażkę, gdyż nie ma żadnej obiektywnej miary pozwalającej porównywać rozmaite konfiguracje instytucjonalno-społeczne; ta ocena jest zawsze zrelatywizowana do jednostki. Problem stwarza jednak sama McCloskey, gdyż jej praca stanowi jedną wielką pochwałę życia współczesnego, na dodatek w oparciu o niektóre dane statystyczne i liczbowe, jak choćby wspomniane 3 dolary dziennie zrównujące wszystkich z Bangladeszem. Największe zastrzeżenia budzi jednak argumentacja wyjaśniająca przyczyny „Wielkiego Faktu”.

Otóż, zdaniem McCloskey, podstawowa różnicą, czynnikiem, który wyrwał ludzkość z bangladeskiej nędzy była... zmiana narracji (lub też, jak kto woli, gadki lub rozmowy). Jak na zwolennika hermeneutycznego paradygmatu w filozofii przystało, autorka Bourgeois Dignity skupia uwagę przede wszystkim na tym, jak społeczeństwo odnosiło się do burżuazji, czyli klasy społecznej obejmującej handlarzy, rzemieślników, kupców, odkrywców i przedsiębiorców. Zdaniem McCloskey ok. 1700 roku w Amsterdamie i Londynie dokonała się wielka zmiana w zakresie języka stosowanego w odniesieniu do burżuazji, co wkrótce doprowadziło do wielkiego skoku cywilizacyjnego i nastania nowoczesności (s. 397). Nowe pokolenia szlachty w krajach basenu Morza Północnego miały zerwać z arystokratyczną pogardą wobec burżuazji i same zaangażować się w działalność gospodarczą typową dla niej, doprowadzając do wielkich zmian w zakresie języka, a także społecznego stosunku wobec tejże klasy społecznej (s. 387).

McCloskey wypadałoby w tym miejscu uświadomić, że ok. 1700 roku być może zmieniła się „gadka” i „narracja”, lecz doszło również do kolosalnej zmiany instytucjonalnej i politycznej. Otóż w wyniku Chwalebnej Rewolucji Wilhelm III Orański przejął władzę w Anglii oraz doprowadził do powołania do życia Banku Anglii w 1694 roku. W ten sposób finansowy know-how światowego centrum finansowego, jakim był Amsterdam, zawitał do metropolii nad Tamizą, a wraz z nim kapitał tamtejszych kupców. Anglicy w ciągu kilkunastu lat przejęli kluczowe rozwiązania instytucjonalne i prawne, dzięki czemu udało im się stworzyć potężny i nowatorski system redystrybucji dochodów, którego centrum dowodzenia był właśnie wspomniany bank. Co szczególnie istotne, włodarze Banku Anglii jako pierwsi wpadli na demoniczny pomysł, aby zyski ze sztucznie wywoływanej inflacji przeznaczać na rozwój gospodarki. Tym czymś, co stało się ok. 1700 roku, Wielkim Faktem – jak by to powiedziała McCloskey, było więc skierowanie strumienia zysków z psucia pieniądza ku giełdzie. Do tej pory monarchowie i książęta przeznaczali zyski z nieuczciwego i sztucznego zwiększania podaży pieniądza na cele prywatne lub wojny. Wielką innowacją Anglików (wątpliwej moralności) było zaś to, iż dodruk pieniądza posłużył im przede wszystkim do napompowania rynku obligacji, który z kolei umożliwił zaistnienie niezwykle zróżnicowanego rynku spółek giełdowych, a następnie rozbudowanego sektora bankowego z siecią banków komercyjnych. Ostatecznie rzecz biorąc zyski z całego procederu i tak zasiliły przede wszystkim kieszenie establishmentu, lecz po drodze pozwoliły zwiększyć moce przerobowe gospodarki.

Rzecz jasna, Anglikom nie udałoby się nigdy wprowadzić w życie tego właśnie procederu, gdyby nie okoliczności natury militarnej i politycznej. We Francji John Law równie umiejętnie „wpompował” inflacyjne zyski w swoją Kompanię Missisippi – teoretycznie mógł więc osiągnąć sukces podobny do tego, który stał się udziałem Anglików. Otóż wielką różnicę uczyniło to, że zawarłszy ze sobą sojusz, Anglia i Niderlandy posiadały najlepszą flotę wojenną na świecie oraz kontrolowały najbardziej konkurencyjny obszar kolonialny. Kompania Mississippi Johna Lawa była zaś potęga tylko na papierze. Dzięki temu Londyn stał się światową stolicą handlu, a związany z każdą stucznie wywoływaną inflacją efekt Cantillona mógł zadziałać w ten magiczny sposób, iż „świeże” funty dostawali zawsze Anglicy i ich gospodarka, a te nieco bardziej „czerstwe” trafiały do rąk obcokrajowców, którzy w kluczowe towary i surowce musieli zaopatrywać się u angielskich kupców. Schemat ten oczywiście dojrzewał stopniowo i nie był w pełni gotowy już w 1700 roku, lecz w XIX wieku właśnie tak przedstawiała się sytuacja. Tyle o „Wielkim Fakcie” – więcej Czytelnik znajdzie w Dziejach kapitalizmu.

McCloskey stosunkowo wiele miejsca poświęca rozważaniom dotyczącym przyczyn, dla których w innych konfiguracjach „Wielki Fakt” się nie dokonał. Porusza m.in. przypadek Imperium Habsburgów i jego ogromnych zasobów srebra i złota (s. 154), całkowicie pomijając kluczowy fakt, iż w państwie tym nie istniał żaden bank emisyjny o monopolistycznych uprawnieniach oraz że zyski z przywozu złota i srebra były w sporej mierze konsumowane przez monarchę i jego dwór, nie zasilając giełdy czy też jakichkolwiek konkretnych branż gospodarki.

Według McCloskey „Wielkiego Faktu” nie wyjaśnia także innowacyjność, choć Chińczycy byli niezwykle innowacyjni wiele wieków przed Zachodem (s. 102). Oczywiście, Chińczycy nie dokonali nigdy rewolucji przemysłowej, ponieważ nie mieli Banku Anglii, nie kontrolowali nigdy centrum światowego handlu, nie podbili czwartej części świata, nie kontrolowali militarnie większości lądów ani też nie posiadali tak rozbudowanego jak w Anglii instrumentarium finansowego typowego dla kapitalizmu państwowego – proste i logiczne, choć takiego wyjaśnienia próżno szukać u McCloskey.

Wydaje się jednak, że autorka Bourgeis Dignity podskórnie zdaje sobie sprawę z prawdziwych przyczyn „Wielkiego Faktu”, gdyż w pewnym momencie stwierdza: „Nie można zbudować fabryki przy pomocy banknotów ani też wykopać kanału przy pomocy świadectwa akcyjnego. Potrzebne są cegły, taczki oraz (..) wykwalifikowani ludzie (...). Samo finansowanie lub własność nie wyjaśniają sedna sprawy, w przeciwnym razie Kościół Katolicki w 1300 roku (...) stworzyłby społeczeństwo industrialne” (s.155). Pomijając już fakt, że u McCloskey Kościół pojawia się po raz kolejny w raczej mało przychylnym kontekście (co świadczy o dość tendencyjnym postrzeganiu dziejów), warto zauważyć, że autorka jest bardzo niekonsekwentna w wygłaszanych tezach. Otóż wcześniej przekonywała, iż praprzyczyną rewolucji przemysłowej była zmiana narracji, zaś w przytoczonym fragmencie wyraźnie sugeruje, iż motorem napędowym wielkich zmian była obfitość materiałów oraz liczna populacja. Po drugie, McCloskey wydaje się nie rozumieć, jak wielką moc posiadają wspomniane banknoty i świadectwa akcyjne, jeśli tylko są wsparte państwowymi regulacjami oraz jak potężny środek oddziaływania stanowią, gdy ich interesów chroni najpotężniejsza armia na świecie, kontrolująca w szczytowym momencie nawet 25% powierzchni świata.

McCloskey czyni w pewnym momencie swojej „narracji” niespodziewaną uwagę, iż gospodarka rynkowa mogła istnieć nawet w świecie jaskiniowców (s. 16), w czym zbliża się mocno to tez głoszonych przeze mnie w Dziejach kapitalizmu. Na tym jednak punkty wspólne się kończą, gdyż np. polityczne rozdrobnienie stanowi dla niej wątpliwą korzyść. Zdaniem McCloskey, w czasach gdy Europa była podzielona na setki małych państw, istniały wprawdzie warunki sprzyjające „wolnej przedsiębiorczości”, lecz jednocześnie taki model sprzyjał nieustannym wojnom (s. 109). Autorka Bourgeis Dignity zdaje się zapominać o tym, że najbardziej brutalne i obfitujące w ofiary wojny miały miejsce od czasów epoki Oświecenia, gdy miejsce małych państewek zajęły wielkie imperia (ten aspekt opisałem dokładniej w mojej drugiej książce pt. To nie musi być państwowe). Nieprzekonanym polecam zadać sobie pytanie: czy współcześnie wielkie i brutalne wojny prowadzą ze sobą kraje w rodzaju San Marino, Estonii, Malediwów i Barbadosu, czy może raczej takie państwa, jak Stany Zjednoczone, Rosja i Turcja?

Jednym z najbardziej niewygodnych przypadków dla wszystkich zwolenników „Wielkiego Faktu” i jego nieskalanej charakterystyki pozostaje niezmiennie niewolnictwo. To wszak dość kłopotliwe, że ten sam kraj, który prześcignął wszystkie pozostałe w zakresie technologicznym i finansowym, był jednocześnie liderem w zakresie zniewalania innych, nie wspominając oczywiście o tłumieniu buntów, czy też o podbojach. McCloskey próbuje usprawiedliwić swoich bohaterów w klasyczny sposób, wskazując m.in. na to, że niewolnictwo nie było szczególnie opłacalne, a zyski w sektorze korzystającym z pracy niewolników nie przewyższały tych, które można było osiągnąć w innych sektorach (s. 229). Jednocześnie przytacza fałszywą informację, jakoby produkowany przez czarnoskórych niewolników cukier nie był wcale taki ważny dla brytyjskiej gospodarki (s 230). W rzeczywistości, o czym wspominam w mojej książce, w latach 1650-1820 cukier był najczęściej sprowadzanym towarem kolonialnym, a karaibskie kolonie cukrowe były jeszcze w XVIII wieku bardziej dochodowe niż kolonie północnoamerykańskie. I skoro niewolnictwo było tak nieopłacalne, to dlaczego europejskie imperia toczyły tak zażarte konflikty o dostęp do niewolniczej siły roboczej?

McCloskey, omawiając kwestię niewolnictwa, wygłasza kuriozalne twierdzenia, którymi w istocie sama podważa swoje własne tezy. Według niej przeciętny Anglik nie zyskał na niewolnictwie praktycznie nic, a korzyści mogli czerpać co najwyżej osobnicy w stylu Cecila Rhodesa (s. 236). Bingo! Na tym właśnie polegał kapitalizm imperialny (na tym polega ostatecznie każde państwo), że niektóre jednostki wykorzystują całą resztę podatników do własnych korzyści. Brytyjskie imperium zdobyło potęgę właśnie w ten sposób, iż najbardziej energiczne jednostki posłużyły się państwem w dziele światowej ekspansji swoich paraprywatnych przedsięwzięć. Zainteresowanych tematem odsyłam ponownie do Dziejów kapitalizmu, w których można przeczytać o tym, kim były osoby, które odnosiły największe materialne korzyści z istnienia brytyjskiego imperium kolonialnego. Imperium Brytyjskie jako takie mogło nawet dopłacać do swoich kolonii – najważniejsze było to, że niektóre osoby zbijały na koloniach fortunę. Śmieszy więc stwierdzenie McCloskey, że PKB Zjednoczonego Królestwa wzrósł najmocniej w ciągu dekady po utracie Indii (s. 156) – „Wielki Fakt” dokonał się przecież niemal dwa wieki wcześniej. McCloskey argumentuje, że obecnie PKB Zjednoczonego Królestwa jest większe niż kiedykolwiek wcześniej, choć państwo to nie posiada już kolonii (s.238). To prawda, lecz autorka całkowicie pomija fakt, iż Brytyjczycy przez prawie dwa wieki dominowali nad światem i właśnie wówczas awansowali do światowej „pierwszej ligi” w zakresie bogactwa, a także całkowicie abstrahuje od obecnego układ sił na międzynarodowej scenie politycznej. Od II wojny światowej globalnym hegemonem świata finansów są Stany Zjednoczone, a najbogatszymi i najzamożniejszymi państwami świata są ich bliscy polityczni sojusznicy (rzecz jasna, Amerykanom rośnie konkurencja w postaci BRICS, lecz to już temat na osobną dyskusję, choć kraje kwestionujące amerykańską władzę nie mają zbyt wielkiego PKB per capita). Od ponad dwóch wieków brytyjskie i amerykańskie elity finansowo-korporacyjne ściśle ze sobą współpracują, a brytyjskie wojska, choć opuściły własne kolonie, regularnie biorą udział w wojnach prowadzonych przez amerykańskie imperium. Brytyjczycy po upadku własnego imperium znaleźli więc nowy sposób na gromadzenie bogactwa: polityczny sojusz z USA, które mają ogromny wpływ na to, gdzie i jak płynie strumień pieniędzy.

Podążając wyznaczoną przez siebie ścieżką rozumowania, McCloskey stawia coraz bardziej absurdalne tezy. Tak dzieje się właśnie m.in. przy okazji omawiania przez nią przyczyn bogactwa Hongkongu i chińskiego Shenzhen, które jeszcze stosunkowo niedawno były małymi, rybackimi wioskami. Co, zdaniem McCloskey, uczyniło te miejsca bogatymi? Przede wszystkim... zmiana retoryki (!). Milionerów przestano wsadzać do więzień i zaczęto ich podziwiać, zaczęto „mówić pozytywnie” o innowacjach oraz zaprzestano regulacji rynku (s. 397). Choć ostatniemu ze wspomnianych czynników można przyznać spore znaczenie, wyjaśnienia McCloskey są całkowicie komiczne. Tajemnica bogactwa Hongkongu nie polegała bynajmniej na zmianie „narracji” wobec bogatych, lecz na tym, że Brytyjczycy zakupili ten maleńki kawałek Chin na potrzeby handlu opium, aby następnie uczynić z niego azjatyckie centrum swojego kolonialnego, imperialnego handlu. Pomogło również to, że Chińczycy przez pół wieku „bawili się” w komunizm i dopiero w latach 80. pomyśleli o tym, że przecież sami mogą założyć Shenzhen, w którym na mocy państwowych przywilejów pozwolono na „zabawę” w kapitalizm. W typowy dla siebie sposób McCloskey pisze, że w Shenzhen nie obyło się bez „paskudnego uganiania się za zyskiem przez partyjnych urzędników i ich przyjaciół”, lecz mimo to każe nam wierzyć w to, że kluczowa była zmiana narracji. Oczywiście, zmiana narracji przez władzę była w przypadku Hongkongu i Shenzhen kluczowa, ale tylko dlatego, że za słowami (narracją) władz stały potężne argumenty w postaci sprawowanej władzy. Tak samo było zresztą ok. 1700 roku w Anglii.

A skoro już o „narracji” czy też o „gadce” mowa, to sugerowałbym, aby McCloskey została doradcą ds. wzbogacenia w krajach rozwijających się. Jestem ciekaw reakcji miejscowych, gdyby usłyszeli jej argumenty, że jeśli chcą się bogacić, muszą zmienić narrację i wypowiadać się ciepło na temat innowacji.

Wszystko to jednak kłóci się z innym stwierdzeniem McCloskey, iż fabryki nie da się zbudować przy pomocy banknotów, lecz cegieł i taczek. Skąd jednak kraje rozwijające się mają wziąć cegły i taczki, skoro obecny światowy system finansowy stanowi wielki schemat redystrybucyjny, w ramach którego cegły i taczki są zawsze bardziej obfite w USA i Zjednoczonym Królestwie?

Prawdziwym szczytem enigmatyczności tez głoszonych przez McCloskey jest jednak zaproponowany przez nią nietypowy model funkcji produktu narodowego. Przyjmuje on następujący kształt: Q = I(D, B, R) * F(K, sL), gdzie I to funkcja innowacyjności, D to godność (szacunek) wobec innowatorów, B wolność innowatorów, R to zysk z innowacji, F funkcja produkcji, K fizyczny kapitał i ziemia, L praca, a s to współczynnik edukacji i umiejętności. W tym niezwykle ciekawym wzorze brakuje jedynie współczynnika narracji N, a może raczej funkcji gadki T (od ang. talk). Nie wspominając już o tym, że podane czynniki nie są w żaden sposób mierzalne, zatem tworzenie tego typu modeli nie wnosi niczego wartościowego do nauki.

Niefortunność pracy McCloskey polega przede wszystkim na tym, że omawiając kolejne wątki i przedstawiając racje przeciwne jej własnym tezom, autorka tak naprawdę dostarcza o wiele lepsze wyjaśnienia poszczególnych tez od tych, które sama zaproponowała. Jest tak chociażby w momencie, gdy McCloskey przytacza definicję kapitalizmu Josepha Schumpetera. Schumpeter, jako teoretyk innowacji, miał jej posłużyć jako punkt odniesienia w dyskusji, pokazujący, że sama innowacyjność nie przyczyniła się do rewolucji przemysłowej. Nieopatrznie zaś dostarczył najlepszego wyjaśnienia dla całej rewolucji przemysłowej i tzw. Wielkiego Faktu. Jak pisze McCloskey, zdaniem Schumpetera powinniśmy poszukiwać początków kapitalizmu w elementach kreacji kredytu, czyli bankowości rezerw cząstkowych. Dokładnie! Właśnie ten czynnik, tak bardzo lekceważony przez narrację McCloskey, należy uznać za kluczowy w zakresie wyjaśnienia przyczyn „Wielkiego Faktu”.

Niejako uprzedzając wszelkie zastrzeżenia, pragnę po raz kolejny wyjaśnić, że w swojej pracy nie poddałem krytyce kapitalizmu jako takiego, lecz jedynie jego wynaturzenie w postaci kapitalizmu państwowego. Jako libertarianin i zwolennik rozwiązań wolnorynkowych jestem szczerze oddany zasadom wolności, lecz narracja takich osób, jak McCloskey, nie stanowi moim zdaniem apologii wolnego rynku, lecz kapitalizmu państwowego. Świadczą o tym chociażby wypowiedzi autorki Bourgeois Dignity, w których wychwala pod niebiosa wątpliwej reputacji inwestora Warrena Buffeta (s. 167).

Nie przeczę, że rewolucja przemysłowa i ogromny skok cywilizacyjny, który dokonał się za sprawą brytyjskiego imperium, spowodowały wielką obfitość dóbr, jednakże skupianie się na samej obfitości (tak, jak to czyni McCloskey), przyczynia się do całkowitego pomijania szeregu innych, niezwykle istotnych czynników. Rewolucja przemysłowa dokonała się przy pomocy sił państwowych, a jak uczył Fryderyk Bastiat każde działanie państwa oprócz tego, co widać, mieści w sobie także to, czego nie widać. Obecnie widzimy materialne efekty rewolucji technologicznej i bezprecedensową podaż przedmiotów. To, czego nie widzimy, to świat, który mógłby się rozwijać o wiele bardziej harmonijnie niż przez ostanie wieki, świat z mniejszą ilością ludzkiej krzywdy, z mniejszą liczbą wojen i kryzysów. W świecie zdominowanym przez kapitalizm państwowy teoretyk oddany ideom wolności powinien bardzo mocno skupiać się właśnie na „tym, czego nie widać”. McCloskey zaś stworzyła hymn pochwalny „tego, co widać”.

Szczerze wierzę w to, że wydanie Bourgeois Dignity będzie jedynie epizodem wydawniczym. Do wydania pozostało bowiem jeszcze mnóstwo wartościowych pozycji. Pozycji, które napisano w duchu Ludwiga von Misesa czy też Murraya Rothbarda.

Autorekomendacja "Dziejów Kapitalizmu"

2016-11-29T17:15:00.002+01:00

Długo już na blogu nie pisałem. Były różne tego powody:

- po pierwsze, od dłuższego czasu piszę do 4 tytułów prasowych, co skutecznie nasyca mnie słowem pisanym,

- po drugie, jestem ojcem dwójki (a wkrótce trójki) synów, których strasznie nie lubię zaniedbywać,

- i wreszcie: od prawie 2 lat intensywnie pracowałem nad moją najnowszą książką, która właśnie się ukazała. Posiadam więc mocne alibi.

Przy okazji ukazania się moich poprzednich książek na tym blogu napisałem również krótkie wpisy, dlatego tradycji musi się stać zadość. Chociażby ze względów marketingowych: niektórzy nie kupują gazet, w których piszę, a mój blog stanowi główny kanał informacyjny na temat mojej działalności, dlatego warto odnotować fakt wydania książki także w tym miejscu. Tym bardziej, że jest to naprawdę świetna książka (moja najlepsza).

Na temat „Dziejów kapitalizmu” mówiłem sporo w czasie premiery książki w Warszawie 25 listopada (nagranie można obejrzeć tutaj). W tym miejscu dodam przede wszystkim to, że mam ogromną satysfakcję, że ona powstała. Siedząc nad książkami i komputerem przez tyle miesięcy sam nieraz wątpiłem, czy nie porwałem się na zbyt obszerny materiał, a na dodatek pojawiała się presja finansowa: nie dostałem przecież żadnego grantu ani stypendium badawczego, po prostu zainwestowałem swój czas w pokaźny projekt, który nie zapewnia natychmiastowej gratyfikacji pieniężnej (i nadal nie wiem, czy zapewni w stopniu, jaki sobie założyłem).

Ale poprzestańmy na tej martyrologii. „Dzieje” się ukazały i mam nadzieję, że będą niczym kij włożony w dobre samopoczucie środowiska libertariańskiego i wolnościowego w Polsce. Nie chodzi o to, że przeszedłem na drugą stronę mocy, lecz o to, że od wielu lat obserwowałem postępujące zaślepienie mojego środowiska ideowego w zakresie kapitalizmu. Wielu z nas ma tendencję do pryncypialnego odrzucania wszystkiego, co się dzieje i przydawania etykiety „etatyzm” na lewo i na prawo. W rezultacie dziś wielu wolnościowców zabrnęło na dziwaczne pozycje, w ramach których m.in. naiwnie broni kapitalistów państwowych dostrzegając w nich kapitalistów prywatnych, upatruje w Unii Europejskiej obrońcę liberalizmu gospodarczego, czy też bezwiednie wyśmiewa tezę, iż kapitał ma narodowość. W naszym libertariańskim grajdołku dominuje czasem dość naiwna wizja historii, w ramach której bogacili się z reguły ci, którzy wprowadzali reformy wolnorynkowe. Niby nikt tak jak my nie mówi często o krytyce pieniądza fiducjarnego, czy też austriackiej teorii cykli koniunkturalnych, a mimo wszystko chcemy ostatecznie widzieć otaczający nas świat jako rządzący się prawidłami społeczeństwa kształtowanego przez prawo prywatne. Niestety, świat jest o wiele bardziej skomplikowany i odszedł od wolnorynkowych ideałów w tak wielkim stopniu, że bogactwo wynika w sporej mierze ze stosowania środków politycznych, a nie wolnorynkowych.

„Dzieje kapitalizmu” to jeden, wielki prztyczek w nosa tych, którzy ulegli wizji ludzkości wychodzącej za sprawą oświeceniowych idei z „okresu umysłowego niemowlęctwa”. To uderzenie w mit klasycznego liberalizmu brytyjskiego dokonane jednak nie po to, aby sprzeciwić się ideom libertariańskim, lecz aby znaleźć dla nich nowy, stabilny grunt. Książka dopiero się ukazała, a już teraz widzę, że wzbudza pewne kontrowersje, ale właśnie o to mi chodziło. O to, aby libertarianie i wolnorynkowcy przestali zbywać całą lewicową krytykę kapitalizmu, lecz mądrze zagospodarowali pewne jej trafne elementy na własny użytek i potrafili walczyć na rzecz wolności przy pomocy najbardziej skutecznej broni ze wszystkich: secesji.

Ale „Dzieje kapitalizmu” to nie tylko debata na temat środków sprzyjających gromadzeniu bogactwa. To także setki nazwisk, słabo znanych faktów oraz danych liczbowych, które wywracają do góry nogami tradycyjne postrzeganie historii. Największy dług w tym zakresie mam tradycyjnie u Murraya Rothbarda. Bez jego „Wall Street, Banks and American Foreign Policy” oraz „History of Banking in the United States” moja książka pewnie nigdy by nie powstała. Fajnie było przejść się szlakiem, który kiedyś przetarł.

W odpowiedzi Grzegorzowi Słowińskiemu

2016-01-06T21:02:00.003+01:00

Dziś na blogu postaram się odpowiedzieć na listowną polemikę Pana Grzegorza Słowińskiego, który w nr 16 tygodnika "Najwyższy Czas!" odniósł się do etyki libertariańskiej w perspektywie praw dzieci w życiu płodowym. W nr 18-19 NCz udzieliłem mu w artykule „Dzieci w społeczeństwie libertariańskim” (tekst poniżej na zielono) odpowiedzi, która jednak nie spotkała się z jego aprobatą, dlatego napisał odpowiedź, której jednak tygodnik nie opublikował. Pan Grzegorz przesłał więc mi ją osobiście, a ja publikuję ją na samym końcu tego wpisu (tekst pisany kursywą). Zainteresowanych odsyłam do treści listu, najpierw jednak pozwolę sobie się do niego odnieść.

Niczym bumerang w polemice Pana Grzegorza powraca przede wszystkim kwestia kontroli nad dzieckiem znajdującym się w łonie matki. W swoim poprzednim tekście oparłem swoją argumentację na sformułowanej przeze mnie koncepcji własności jako kontroli przestrzennej nad danym przedmiotem. Wskazywałem na to, że dziecko nie może od samego początku swojego istnienia decydować o swoim położeniu przestrzennym, gdyż znajduje się w łonie matki. Pozwolę sobie posłużyć tą koncepcją, aby wykazać sprzeczność w Pana rozumowaniu. Pisze Pan: "Ktoś musi decydować za niego. Jeżeli nieograniczone prawo decyzji przyznamy rodzicom, to de facto przyznajemy im prawo własności do dziecka." Proszę jednak zwrócić uwagę, że jeśli każdy rodzic ma prawo własności do dziecka, to tym samym każdy rodzic stanowi własność swojego własnego rodzica, a jego rodzice własność swoich rodziców itd. itd. Tego typu "łańcuch własnościowy", który tak naprawdę nie ma końca, stanowi oczywisty absurd. Dlatego więc rodzice nigdy nie są właścicielami dzieci, lecz jedynie och powiernikami.
Powiernictwo to wynika z faktu, iż każdy rodzi się w ciele matki, przez co:
1) dziecko nie posiada w pełni władz własnościowych, gdyż jest zdane na kontrolę przestrzenną matki
2) matka nie jest właścicielem żyjącego w niej dziecka, lecz łączy ją z dzieckiem szczególny związek polegający na odpowiedzialności za jego życie - jest to związek powierniczy.

W dalszej części swojej odpowiedzi pisze Pan o wieloznaczności terminów "posiadanie" oraz "własność". Według mnie między tymi terminami nie ma żadnej istotnej różnicy. Termin "samoposiadanie" równie dobrze mógłby brzmieć "samowłasność". W teorii Hoppego, której hołduję, mamy tak naprawdę do czynienia z jednym i tym samym prawowitym związkiem jaki łączy daną osobę z jej ciałem lub własnością. Nieprawidłowa z punktu widzenia kontrola nad danym przedmiotem lub osobą jest tylko i wyłącznie kontrolą - tak właśnie państwo niczego nie posiada ani nie ma na własność, lecz jedynie kontroluje określone zasoby.
Czasem mówi się też, że ludzie pożyczają lub wynajmują pewne przedmioty i je posiadają - moim zdaniem jest to błędne sformułowanie. Analogicznie nikt nie może posiadać niewolników, gdyż czasownik "posiadać" jest tu używany tylko metaforycznie, gdyż prawo własności wyklucza posiadanie innej osoby. Nawet w przypadku zmuszenia przestępcy do wypłacenia lub wypracowania odszkodowania za przestępstwo ofiara nie staje się jego właścicielem, lecz przejmuje nad nim kontrolę.
Powtarzam więc; rozróżnienie na własność i posiadanie jest absolutnie sztuczne i niepotrzebnie mnoży pojęciowe byty. Jeśli odsyła mnie Pan do analogii ze świata przyrodniczego, to mogę jedynie powiedzieć, że ludzka własność to coś jakościowo różnego od własności (atrybutów, cech, relacji) pozostałych bytów występujących. Tylko człowiek jest bytem duchowo-cielesnym, który zdobywa przedmioty materialne na własność - to jest jego wyróżnik, nie ma drugiego takiego bytu w całym świecie. Więcej na ten temat napisałem w swojej pracy doktorskiej, którą wydałem pod tytułem "Antropologia libertarianizmu". Własność to właściwa tylko człowiekowi relacja wiążąca jego duszę z ciałem oraz przedmiotami zewnętrznymi. Jest to relacja, do której świat przyrody nie ma dostępu.

Pana polemika dała mi sporo do myślenia, gdyż tak naprawdę wydaje mi się, że może warto by było wypracować pewne nowe pojęcie, które oznaczałoby prawowite, pełne prawo własności danej osoby do przywłaszczonych przez nie zasobów. Być może byłoby to pojęcie sztucznie brzmiące, ale na pewno oddałoby samą istotę rzeczy, którą jest nieredukowalny i nieporównywalny do innego rodzaju "własności" lub relacji przyporządkowania związek, jaki łączy nas z naszą własnością. Jest to związek dostępny wyłącznie ludziom oraz zachodzący jedynie wówczas, gdy dana osoba przejmie realną i prawą kontrolę nad danym przedmiotem materialnym,
Z tego właśnie względu dzieci nie są własnością rodziców, lecz jedynie przedmiotem relacji powierniczej. Powiernictwo wyklucza władztwo nad innym człowiekiem na wzór własności przedmiotów materialnych; dopuszcza jednak spory zakres ingerencji w życie dziecka.
Nie chcę się jednak na ten temat ponownie rozpisywać, gdyż uczyniłem to obszernie w swoim ebooku "A priori sprawiedliwości".

Co zaś się tyczy stosunku Rothbarda do Związku Radzieckiego, to pragnę Panu przypomnieć, że jak by na to nie patrzeć, było to państwo wyjątkowo kiepskie pod względem agresji poza swoimi granicami. Wewnątrz swoich granic Sowieci stworzyli prawdziwe piekło: wywózki, łagry, tortury. Jednakże ich system gospodarczy był skrajnie niewydolny. Dlatego właśnie, w porównaniu do USA, nie byli w stanie dokonać praktycznie żadnej agresji poza swoimi granicami. Potwierdza się tu słynna teza Hansa-Hermanna Hoppego głosząca, że kraje wewnętrznie liberalne (np. USA) są bardzo agresywne w polityce podbojów, zaś kraje socjalistyczne nie są w stanie podbijać innych krajów. W przypadku ZSRS wielkie złudzenie ich polityki podbojów wynikało z tego, że w 1918 roku rewolucję bolszewicką sfinansowali bankierzy z Niemiec, Wielkiej Brytanii i USA, choć zachodnie pieniądze i tak nie wystarczyły, aby pokonać w 1920 Polskę. Natomiast w 1939 roku była to ćwierć-inwazja, gdyż główne siły polskie były związane w walce z Niemcami. Natomiast gdyby nie pomoc finansowa USA w czasie II wojny światowej Sowieci już dawno by upadli, a na pewno nie doszliby do Berlina.
Poza tym: czy potrafi Pan wskazać choć jedną udaną interwencję zagraniczną ZSRR przez cały okres jego istnienia? Wygrali z nimi Polacy, Finowie, Afgańczycy i wielu innych.
Rothbard bywa w ocenie ZSRR niesłusznie ośmieszany i bagatelizowany, choć był niezwykle przenikliwy w swoich ocenach i głośno mówił, że to państwo runie już w latach 50.

Pozdrawiam!

Dzieci w społeczeństwie libertariańskim

Kwestia praw dzieci pozostaje wciąż jednym z najbardziej dyskutowanych i kontrowersyjnych elementów libertariańskiej etyki społecznej.

Niniejszy tekst stanowi próbę odpowiedzi na wątpliwości, które w liście do redakcji „Najwyższego Czasu!” zasygnalizował Pan Grzegorz Słowiński. Odnosząc się do mojego wcześniejszego tekstu pt. „Dlaczego Rothbard?”, Autor listu zasugerował, iż libertariańska zasada samoposiadania prowadzi do sprzeczności dlatego, iż uniemożliwia wychowanie dzieci. Rodzice muszą wszak zmuszać dzieci do szeregu czynności, aby zapewnić im wychowanie lub też uchronić ich np. przed pedofilami. A jeśli relacja rodzic-dziecko, która wymaga naruszenia libertariańskiej zasady samoposiadania (czyli stanowienia o samym sobie), wówczas jesteśmy zmuszeni uznać, iż – jak sugeruje Pan Słowiński – libertarianizm jest teorią nie nadającą się opisu relacji społecznych, dopuszczających wiele asymetrii. Tym samym, choć Autor listu docenia wkład Rothbarda w wyjaśnianie zjawisk związanych z bankowością i pieniędzmi, zdaje się nie żywić wobec jego teorii społecznej zbyt wielkiej sympatii.

Nim odniosę się do argumentacji Pana Sowińskiego dotyczącej praw dzieci, pozwolę sobie jeszcze tylko poświęcić jeden krótki akapit na odparcie zarzutu o skrajnie naiwnym stosunku Rothbarda wobec Związku Radzieckiego. To niewątpliwie często wyrażana kontrowersja, jednakże zgłaszający ją zbyt rzadko zadają sobie trud, aby przeczytać dokładnie co Rothbard faktycznie miał na ten temat do powiedzenia.

Otóż Rothbard przekonywał, iż komuniści są z natury rzeczy niezdolni do agresji międzynarodowej (sam pisałem o tym w NCz! – „Jakie państwo jest agresorem?” Nr 4/2015). Komuniści preferują rewolucję oraz dywersję, lecz wojny inicjują państwa „kapitalistyczne”, takie jak USA. Rothbard już w latach 50. pisał, że w dłuższej perspektywie czasowej zagrożenie ze strony komunizmu zniknie, gdyż, jak pisał „komuszki” posługują się „nieefektywnym systemem ekonomicznym”. W tekście z 1954 roku noszącym tytuł „Prawdziwy agresor” Rothbard uzasadniał, że prawdziwym wrogiem Amerykanów było samo państwo amerykańskie. „Powinniśmy tak naprawdę zwalczać wszelką państwowość, a nie tylko tę spod znaku komunizmu. Występowanie przeciwko jednemu typowi socjalistów nie jest sposobem na powstrzymanie socjalizmu – tak naprawdę skazane jest ono na wzmocnienie socjalizmu, tak ja uczyniły to wszystkie współczesne wojny”. Według Rothbarda „prawdziwym wrogiem jest państwo, nie zaś sam komunizm”.

Powróćmy jednak do kwestii praw dzieci oraz zasady samoposiadania. Kwestią ta zająłem się w sposób obszerny w swoim e-booku „A priori sprawiedliwości. Libertariańska teoria prawa”. Postaram się w sposób nieco bardziej przystępny omówić tą kwestię i pokazać, że wbrew zarzutom Pana Sowińskiego, nie istnieje potrzeba rezygnacji z libertariańskiej zasady samoposiadania.

Przede wszystkim, zwróćmy uwagę na fakt, iż zasada samoposiadania – samo „jądro” libertariańskiej etyki społecznej – nie jest wcale postulatem dobranym ad hoc, lecz posiada bardzo silne uzasadnienie filozoficzne. Kwestii tej najwięcej uwagi poświęcił wspomniany przez Pana Sowińskiego Hans-Hermann Hoppe, który uzasadnił ją poprzez odwołanie do zasad argumentacji. Nikt nie może powiedzieć, że nie posiada własnego ciała (nie obowiązuje go zasada samoposiadania), gdyż chcąc wyrazić swój sprzeciw musi w tym celu posłużyć się właśnie swoim ciałem, którego jest jego własnością. Tego faktu nie przekreślą nawet stosowane często zabiegi słowne (np. „ja nie posiadam swojego ciała, tylko je akurat się nim posługuje” itd.) W związku z czym, wbrew intuicjom zgłaszanym przez Pana Grzegorza Słowińskiego, zasada samoposiadania bezsprzecznie obowiązuje wszystkich i wszędzie, w tym i dzieci. Problem polega tylko na tym, jak pogodzić ją z praktyką relacji rodzic-dziecko.

Problem to nie byle jaki, o czym świadczy fakt, że nie poradził sobie z nim nawet sam Murray Rothbard. Oto bowiem musimy pogodzić dwa, pozornie nie dające się ze sobą pogodzić, komponenty: niczym nieograniczoną zasadę samoposiadania oraz intuicyjnie słuszną praktykę ograniczania praw dzieci przez ich rodziców.

Moja własna próba odpowiedzi na ten dylemat odwołuje się do koncepcji manifestacji prawa własności poprzez kontrolę przestrzenną nad przedmiotami. Intuicję zawartą w tej koncepcji dosyć dobrze wyraża przykład osoby pragnącej ujarzmić dzikiego mustanga. Wiele osób może próbować złapać dzikiego konia, ale jego właścicielem może się stać tylko ten, kto go ujarzmi i sprawi, że będzie mu posłuszny. Innymi słowy, jesteśmy właścicielami różnych przedmiotów właśnie dlatego, że panujemy nad ich położeniem w przestrzeni. (Potwierdzeniem tej intuicji jest nawet sama argumentacja na rzecz zasady samoposiadania, która opiera się przecież na odpowiednim przemieszczaniu naszego ciała w celu komunikacji z innymi ludźmi)

U Johna Locke’a, na którego argumentacji w tym zakresie w sporej mierze bazował Murray Rothbard, kluczem do zdobycia własności była praca (energia) włożona w pozyskanie przedmiotu z natury. Locke posługiwał się przykładem jabłka zrywanego z drzewa, kładąc nacisk w typowy dla protestantów sposób na pracę włożoną w jego zerwanie, lecz przecież sam wysiłek nie sprawia jeszcze, że dana rzecz zostaje przez nas przywłaszczona. Stajemy się właścicielami zerwanego jabłka właśnie dlatego, że potrafimy zapanować nad miejscem zajmowanym przez niego w przestrzeni: możemy je zjeść, podarować komuś innemu, lub schować do chłodni.

Odwołanie się do koncepcji prawa własności jako przestrzennego panowania nad przedmiotami (oraz nad własnym ciałem) okazuje się niezwykle pomocne gdy chcemy zgłębić naturę praw dzieci. Od momentu poczęcia, które stanowi początek istnienia ludzkiej istoty, żaden z nas nie sprawuje przestrzennej kontroli nad samym sobą. Dziecko znajdujące się w łonie matki zwyczajnie nie może zająć takiego miejsca w przestrzeni, jakie by chciało, lecz musi zdać się na swoją matkę. Pierwotny dla każdego z nas jest zatem stan, w którym nasza zdolność do nabywanie praw własności znajduje się w zawieszeniu.

Z perspektywy praw własności poród nie stanowi tak naprawdę żadnej istotnej linii demarkacyjnej. Wychodząc poza łono matki dziecko jest przecież w dalszym ciągu niezdolne do samodzielnej egzystencji i nie potrafi sprawować przestrzennej kontroli nad żadnymi przedmiotami. Okres dzieciństwa, zaczynający się w momencie poczęcia dziecka, stanowi więc tak naprawdę naturalny dla każdego człowieka okres, w którym rodzice sprawują powierniczą opiekę nad dzieckiem.

Kres okresu powiernictwa następuje dopiero w momencie, gdy dziecko nauczy się sprawować kontrolę przestrzenną nad zasobami materialnymi. Ogromna większość z dzieci gdy tylko nauczy się bycia podmiotem zdolnym do działania zgodnym z prawem własności decyduje się jednak żyć razem ze swoimi powiernikami (Nawiasem mówiąc, okres dojrzewania polega m.in. na tym, że kończy się okres powiernictwa i młodzi ludzie wchodzą w konflikt ze swoimi opiekunami w zakresie sprawowania kontroli nad swoim ciałem i własnością). Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby nastolatkowie zaczęli dorosłe życie, gdyby tylko taka była ich wola. Obecnie wchodzenie w dorosłość jest znacznie opóźnione przez państwo, które zakazuje pracy nieletnim, narzuca im obowiązek szkolny oraz upośledza ich prawa uzależniając nabycie wszystkich uprawnień od skończenia 18 roku życia.

W odniesieniu do zasady powiernictwa może paść zastrzeżenie, że zdaje się z niej wynikać, iż każdy człowiek, który nie panuje nad swoim ciałem i własnością (np. w wyniku złego stanu zdrowia) w sporym zakresie traci swoje prawa własności. Choć może się to wydawać brutalne, w rzeczywistości tak właśnie działa prawo własności. Opiekujący się chorą osobą, która np. zapada w śpiączkę, staje się jej powiernikiem dokładnie w ten sam sposób, co rodzice małego dziecka. Powiernictwo nad małym dzieckiem jest jednak silniejszym zobowiązaniem niż powiernictwo nad chorym, gdyż opiekujący się ciężko chorymi czynią tak najczęściej z własnej, nieprzymuszonej woli (bez zobowiązania o charakterze wiążącej umowy). Natomiast rodzice/opiekunowie opiekujący się małym dzieckiem są przez prawo naturalne „zmuszeni” do czynności zapewniających mu przeżycie. To bowiem ich decyzja spowodowała przyjście dziecka na świat.

Podsumowując, wbrew sugestiom Pana Grzegorza Sowińskiego, opieka rodzicielska nie przekreśla zasady samoposiadania, lecz stanowi naturalny istotny etap na drodze do jej pełnego wybrzmienia. Każdy z nas jest właścicielem swojego ciała od momentu poczęcia, lecz poprzez niemożność poszerzenia stanu posiadania o kolejne przedmioty w pierwszych latach swojego istnienia, zasada samoposiadania przez długi czas pozostaje w „fazie embrionalnej”.

Stpehan Kinsella opisując proces dorastania posługuje się nawet wyrażeniem „przywłaszczanie ciała”, które odnosi do ustalania obiektywnego związku bezpośredniej kontroli nad własnym ciałem przez racjonalnie działającego człowieka. Podkreśla przy tym, że nie chodzi tu o przywłaszczanie ciała, które wcześniej nie należało do nikogo, lecz o przejmowanie nad nim pełnej i kompleksowej kontroli. Libertariańska etyka społeczna wydaje się być w tej kwestii niezwykle zgodna ze zdroworozsądkowym rozumieniem kwestii dorastania i dojrzałości.

Rzecz jasna, omawiając kwestię praw dzieci Rothbard nie wystrzegł się błędów, o czym przesądziła nade wszystko przyjęta na samym starcie fatalna w skutkach koncepcja płodu jako pasożyta w ciele matki. Popełniwszy ten fatalny w skutkach błąd, Rothbard nie był w stanie odpowiednio przeanalizować wszystkich aspektów uzyskiwania przez dziecko niezależności oraz powiernictwa. Niemniej jednak, wydaje się, że nie zasługuje przez to na całkowite potępienie i odrzucenie, gdyż przed jego „Etyką wolności” liczbę osób, które starały się rozwiązać problem praw dzieci odwołując się wyłącznie do prawa własności można było policzyć na palcach jednej ręki.

ODPOWIEDŹ GRZEGORZA SŁOWIŃSKIEGO:

W nr 18-19 NCz Pan Jakub Woziński w artykule „Dzieci w społeczeństwie libertariańskim”
odniósł się do mojego listu „Pułapki etyki libertariańskiej” (tytuł od redakcji) opublikowanego w Nr
16. List ten zaś był odpowiedzią na artykuł p. Wozińskiego z nr 12 o Murrayu Rothbardzie.
Fakt podjęcia przez p. Wozińskiego polemiki, ucieszył mnie wielce, kilkukrotne przekręcenie
mojego nazwiska nieco mniej, natomiast argumentacja p. Wozińskiego (którego skądinąd cenię i
chętnie czytam) dotycząca relacji rodzic-dziecko nie tylko mnie nie przekonała, ale wręcz
utwierdziła w moim stanowisku, że etyka libertariańska nie jest systemem spójnym.
Niestety pan Woziński nie odniósł się wprost do wyartykułowanej przez mnie sprzeczności.
Spróbuję wyartykułować ją tu ponownie możliwie zwięźle: Człowiek we wczesnym, a już zupełnie
w najwcześniejszym okresie życia nie może decydować sam o sobie, nie jest w ogóle zdolny do
wyrażenia swej woli. Ktoś musi decydować za niego. Jeżeli nieograniczone prawo decyzji
przyznamy rodzicom, to de facto przyznajemy im prawo własności do dziecka. Jeśli rodzicom
przyznamy jedynie „ograniczone prawo powiernicze”, jak postuluje Rothbard, to pojawia się
konieczność, aby ktoś (1) określił ramy tego ograniczenia (np. czy można dać klapsa) i (2)
kontrolował rodziców, czy nie przekraczają tego prawa. Stąd musi istnieć jakiś rząd i rodzice nie
żyją w społeczeństwie anarcho-kapitalistycznym, tylko w państwie. Innymi słowy stajemy przed
alternatywą: albo dziecko należy do rodziców, albo i rodzice i dziecko należą do państwa.
Prawo własności rodziców do dziecka można uzasadnić również następująco. Otóż każdy
przyzna, że plemnik należy do ojca, komórka jajowa do matki. Stąd naturalne trzeba uznać, że efekt
połączenia tych komórek należy do ojca i matki (jak dokładnie dzielą tę własność pomiędzy siebie
ojciec i matka, to kwestia ich umowy), czyli, że zygota, zarodek, płód, dziecko jest po prostu
własnością ojca i matki.
Jak twierdzi p. Woziński samym „jądrem” etyki libertariańskiej jest zasada samoposiadania.
Rothbard ujmuje to następująco: „Fundamentalnym aksjomatem teorii libertariańskiej jest to, że
każda osoba musi być posiadaczem samej siebie i że nikt nie ma prawa do ingerowania w takie
samoposiadanie. Z tego wynika całkowita niedopuszczalność własności innej osoby. Rzucającym
się w oczy przypadkiem tego rodzaju własności jest instytucja niewolnictwa.” (Etyka Wolności s.
147).
Jednakże już kilkadziesiąt stron dalej, omawiając kwestię kary i zasady proporcjonalności
Rothbard konkluduje, że „W sytuacji idealnej przestępca staje się niewolnikiem swej ofiary,
pozostając nim aż do momentu pełnego zadość uczynienia osobie, wobec której zawinił.”(Etyka... s.
175). W ten sposób Rothbard osobiście stwierdza, że niedopuszczalność własności innej osoby nie
jest znowu taka zupełnie fundamentalna i istnieje od niej przynajmniej ten jeden wyjątek.
P. Woziński za Hansem Hermanem Hoppe podkreśla, że zasada samoposiadania ma silne
uzasadnienie filozoficzne bazujące na „zasadzie argumentacji”. O ile dobrze zrozumiałem to
uzasadnienie, to jest ono następujące. Otóż nikt nie może powiedzieć, że nie posiada własnego
ciała, gdyż chcąc to powiedzieć musi tego ciała użyć. Wygłaszając takie stwierdzenie popadałby w
sprzeczność. Stąd każda etyka, która zakładałaby, że jeden człowiek może posiadać drugiego
prowadziłaby do sprzeczności. Więc etyczne jest, że każdy powinien być właścicielem własnego
ciała.
Wydaje mi się, że argumentacja ta ma dwie luki. Luka 1 polega na tym, że nie zauważa się,
że terminu „posiadanie” używa się w 2 różnych znaczeniach. Luka 2, że nie odróżnia się pojęć
„posiadania” i „własności”.
Oczywistym jest fakt, że tylko człowiek może swojemu ciału wydawać bezpośrednio
polecenia. Tylko człowiek może chodzić, machać dłońmi, jeść, gwizdać itp. W tym sensie posiada
siebie, posiada swoje ciało. To samo można powiedzieć jednak i o zwierzętach lub roślinach. Krowa
posiada siebie, bo tylko ona może wydać swej paszczy polecenie, aby żuć trawę. Gospodarz nie
może zmusić krowy, by żuła trawę, piła wodę i dawała mleko. W tym sensie krowa posiada samą
siebie. Posiadanie krowy przez gospodarza polega na tym, że trzyma krowę na postronku, zabiera
jej mleko, a gdy krowa przestanie dawać mleko, to odda ją do rzeźni.
Podobnie drzewo posiada samo siebie, bo tylko ono może użyć swoich liści, aby prowadzić
proces fotosyntezy i tylko ono może wydać owoce. A przecież jednocześnie człowiek posiada
drzewo, bo zbiera owoce, które ono wydaje i może zadecydować o wycięciu drzewa. Nie może być
tak, że drzewo posiada samo siebie i jednocześnie człowiek posiada drzewo w tym samym sensie.
Stąd widać, że słowo posiadanie jest użyte w dwu różnych znaczeniach.
Podobnie człowiek posiada sam siebie w znaczeniu takim, że on sam jedynie może „od
wewnątrz” używać swojego ciała. Ale nie wyklucza to, że taki człowiek może być posiadany przez
drugiego „od zewnątrz”. Więzień osadzony w celi nadal posiada sam siebie w tym sensie, że tylko
on może używać swojego ciała, aby mówić, chodzić, stać itp., ale zarazem jest posiadany przez
tego, kto go uwięził i może więźniowi grozić np. pobiciem, głodzeniem, polewaniem zimną wodą,
jeśli ten nie będzie posłuszny.
Powyższe rozróżnienie dwu znaczeń słowa posiadanie nie mówi jeszcze nic o własności.
Fakt posiadania danej rzeczy przez daną osobę, nie mówi nic o tym, kto jest właścicielem rzeczy.
Przykładowo: książka, którą czytam może być moją własnością, ale równie dobrze mogłem ją od
kogoś pożyczyć lub wręcz ukraść. Niewolnik może być niewolnikiem, bo ktoś go bezprawnie
porwał i obrócił w niewolnika (jak np. działo się z Murzynami w Ameryce) lub może cierpieć tę
karę, gdyż jest mordercą i przymusowo pracuje, aby płacić rentę rodzinie zamordowanego.
W argumentacji libertariańskiej raz pojawia się termin samoposiadania, a raz mówi się o
własności. Dokonuje się niejako mimochodem wnioskowania, że skoro człowiek jest swoim
samoposiadaczem, to musi być swoim samowłaścicielem. A wnioskowanie z faktu posiadania o
fakcie własności jest błędem. (Por. wyżej cytowany fragment Etyka... s. 147).
Postulat niezbywalnej samowłasności każdego człowieka (to byłby termin lepszy od
„zasady samoposiadania”) ukazał mi swoją słabość po raz pierwszy, przy analizie relacji rodzicdziecko.
Jednakże również na innych polach konsekwentne trzymanie się go prowadzi do
opłakanych skutków.
Warto zauważyć, że pomimo oficjalnego zniesienia niewolnictwa na całym świecie,
niewolnictwo wciąż istnieje. I nie chodzi mi o społecznie potępiane przypadki sprowadzania sobie
niewolników z krajów Trzeciego Świata. Chodzi mi tu przede wszystkim o społecznie
akceptowalną i sprawiedliwą karę więzienia, którą stosuje się powszechnie wobec przestępców.
Kara ta nazywa się karą „pozbawienia wolności”. Z samej nazwy widać, że skoro kogoś
„pozbawiamy wolności”, to nie jest on już „wolny, tylko staje się „nie-wolny”, czyli jest to
niewolnictwo. Oczywiście jest to niewolnictwo dość cywilizowane, bo nie znęcamy się nad
niewolnikiem, karmimy go, dajemy dostęp do lekarza itd. Ale jednak odbieramy więźniowi prawo
do decydowania o samym sobie o zajmowaniu miejsca w przestrzeni itd.
Podobnie jest z karą śmierci. Aby wykonać na kimś etyczną i sprawiedliwą karę śmierci
musimy wpierw ustalić, że skazany nie ma prawa decydować sam o sobie i może o nim
zadecydować ktoś inny. Czyli skazany nie jest już człowiekiem wolnym, ale niewolnikiem.
Sytuacja przeciwna, konsekwentne trwanie przy zasadzie niezbywalnego, absolutnego
prawa do samowłasności musi prowadzić do uznania wszelkich kar pozbawienia wolności, kary
śmierci, kary chłosty itp. za nieetyczne. W takim układzie człowiek odpowiadałby za swoje czyny
jedynie do wysokości posiadanego majątku, ale nie swoją własną osobą. Taka sytuacja
prowadziłaby do rozkładu cywilizacji.
Nie chciałbym jednak, aby powyższy wywód sprawił wrażenie, że jestem przeciwnikiem
libertarianizmu. Przeciwnie, uważam się za jego zwolennika i przeciwnika instytucji państwa.
Wydaje mi się jednak, że sednem myśli libertariańskiej jest nie postulat fundamentalnej
samowłasności, ale postulat konsekwentnego bronienia prawa własności oraz konsekwentnego
egzekwowania zasady, że każdy ponosi pełną odpowiedzialność, za skutki swych działań.
PS. Nie chcę szerzej rozwijać kwestii stosunku Rothbarda do Związku Sowieckiego, bo
sam tego nie przemyślałem, zacytuję tylko stosowny przypis tłumacza, Witolda Falkowskiego :
„Cały wywód Rothbarda na temat rzekomo pokojowej polityki Związku Sowieckiego jest
oczywiście mocno kontrowersyjny. Teza o tym, że w roku 1939 Sowieci zajęli wschód Polski bez
walki, podobnie jak twierdzenie, że wojna 1920 roku była agresją Polski i innych państw przeciwko
Rosji Sowieckiej, jest – najdelikatniej mówiąc – daleko idącym uproszczeniem. Podobnie
wybielony obraz sowieckiej polityki wyłania się z następnych akapitów, co polskiego czytelnika
wprawi zapewne w zadumę”.

Mini-almanach obiektywistycznych świrów

2015-12-15T21:57:00.000+01:00

Stało się. Do Polski zaczęli przybywać przedstawiciele amerykańskiego Instytutu Ayn Rand wraz ze swoimi chorymi ideami.

Przedstawianie po raz kolejny na tym blogu Ayn Rand i jej pokracznych idei mija się z celem, warto jednak mieć na uwadze to, iż choroba moralności i człowieczeństwa, zwana także obiektywizmem, niestety wciąż ma się dobrze i żyje w umysłach wielu osób. Część z tych osób przybywa nawet do Polski ze specjalnymi wykładami – warto więc wiedzieć, z kim mamy do czynienia.

Murray Rothbard był chyba jednym z niewielu (jedynym?) normalnych nowojorskich Żydów, którzy poświęcili swoje życie naukom o człowieku. Zeświecczona społeczność żydowska tej wielkiej metropolii zrodziła już całe zastępy wywrotowych lub lewackich intelektualistów, by wymienić tylko Hannah Arendt, Thomasa Nagela, czy też Noama Chomsky’ego i ciężko w niej znaleźć normalnych libertarian. O wiele łatwiej znaleźć można za to obiektywistów, czyli zwolenników groteskowych poglądów Ayn Rand.

Przez wiele rolę „świętego Piotra” religii obiektywizmu pełnił Nathaniel Branden. Zmarł w 2014 roku i na szczęście nie przyjedzie już do Polski. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało: Blumenthal, ale postanowił je zmienić za namową samej prorokini Rozumu. Branden przeczytał powieść Rand „Źródło” w wieku 14 lat i był, jak sam mówił, „zahipnotyzowany”. Rzeczywiście, było w tym coś z hipnozy, gdyż po kilkuletniej wymianie korespondencji Rand zadzwoniła wreszcie do niego i gdy miał 20 lat uczyniła z niego swojego seksualnego partnera. Co ciekawe, zanim tak się stało Rand zorganizowała wspólne spotkanie z swoim małżonkiem oraz żoną młodego Nathaniela, na którym wyjaśniła wszystkim, że zgodne z rozumem jest to, aby ich romans pozostał niezakłócony.

Nathaniel Branden był psychoterapeutą, który mniej więcej od początku lat 70. zaczął publikować swoje własne prace cieszące się pewnym uznaniem w środowisku. Nie jestem specjalistą od psychologii i dlatego nie potrafię wypowiedzieć się na temat ich wartości, lecz sporo wątpliwości budzi jego pogmatwane życie moralne a także fakt, iż prowadziwszy swego czasu terapię Murraya Rothbarda zdradzał wszystkim członkom randowskiej sekty tajemnice i sekrety, które powierzał mu Mr Libertarian. Tego typu zachowania są dyskredytujące w środowisku terapeutów – być może jednak nie w środowisku zbuntowanych atlasów.

Branden sypiał z Ayn Rand mniej więcej 9 lat, lecz wówczas poznał młodszą i piękniejszą, dlatego został wydalony z samego jądra Rozumu (dlatego zresztą zajął się przede wszystkim psychologią). Wówczas miejsce Brandena (niekoniecznie w łożu Ayn Rand) zajął Leonard Peikoff, krewny Brandenów z Kanady.

Rosyjska Żydówka uczyniła z Peikoffa swojego prawnego i intelektualnego spadkobiercę. Ten wziął sobie jej wolę do serca, gdyż w 1985 założył wspomniany instytut noszący jej imię, który niestrudzenie uświadamia wszystkich chętnych o tym, że kilka dekad temu po Nowym Jorku kroczyła wielka filozof nauczająca o tym, że „fakty to fakty”, czy też, że „A jest A”.

Leonard Peikoff to „myśliciel” tyleż kuriozalny, co nawet groźny. Jak wiadomo, obiektywiści gardzą altruizmem (a przynajmniej go „nie cenią”). Założyciel Instytutu Ayn Rand pokazał na czym polega to przekonanie w praktyce gdy po wybuchu wojny w Iraku w 2003 roku żalił się w czasie wystąpień publicznych, że opinia publiczna niepotrzebnie przejmuje się losem cywilów, którzy ginęli w czasie walk (!). Jako zwolennik wojen prowadzonych przez amerykańskiego Lewiatana uważał zresztą, że USA powinno od razu uderzyć na Iran i czynił z tego powodu wielkie wyrzuty prezydentowi Bushowi.

Peikoff i inni randyści (obiektywiści) nie potrafią nigdy wytłumaczyć jak pogodzić głoszony przez nich indywidualizm z wyrażaniem poparcia dla wojen prowadzonych przez USA o dostęp do surowców, lecz najwyraźniej to dla nich nie problem. Tego typu problemów nie dostrzegała także nigdy sama Krynica Racjonalności. Bardzo często można także odnieść wrażenie, że randyści popierają wszystko to, co leży w interesie państwa Izrael – co nie dziwi jeśli uwzględnimy narodowość większości najważniejszych obiektywistów.

Peikoff to także zdecydowany zwolennik aborcji, przy czym jego poparcie przybiera wręcz absurdalne intelektualnie kształty. Otóż założyciel Instytutu Ayn Rand uważa, iż tak naprawdę to zwolennicy aborcji są pro-life, ponieważ zakaz aborcji zmusza kobietę do poświęcenia jej życia (!). A tymczasem, jak wskazywała Sama Ona, dzieci nie posiadają żadnych praw dopóki się nie urodzą.

Jako ciekawostkę warto także przedstawić bezmiernie śmieszne poglądy Peikoffa na temat Świąt Bożego Narodzenia, z którymi można zapoznać się na jego stronie peikoff.com. Otóż, przekonuje randysta, wszyscy powinniśmy dążyć do tego, aby pozbyć się Chrystusa z obchodów Świąt i skupić się na Świętym Mikołaju, który w przeciwieństwie do Nazaretańczyka jest... kapitalistyczny. Chrystus okazuje innym łaskę oraz bezwarunkową miłość – największe grzechy obiektywistycznej religii – a Gwiazdor daje prezenty tylko tym, którzy byli dobrzy, a nie źli.

Wystarczy już chyba słów na temat założyciela Instytutu Ayn Rand – i tak poświęciliśmy mu o wiele więcej uwagi, niż na nią zasługuje.

Leonard Peikoff na szczęście nigdy nie odwiedził Polski, lecz dwukrotnie (a może i więcej razy) z wykładami gościł już w naszym kraju dyrektor wykonawczy Instytutu Ayn Rand – Yaron Brook. Brook nie jest wprawdzie Żydem z Nowego Jorku, ale Żydem z Izraela, co w najlepszy sposób tłumaczy jego wielkie zaangażowanie w zastosowanie zasad randowskiego egoizmu do polityki zagranicznej (wojennej) Stanów Zjednoczonych oraz Izraela. Otóż zdaniem Brooka, a także Peikoffa i innych, w polityce zagranicznej USA powinny się kierować własnym interesem, gdyż moralne jest właśnie to, co jest zgodne z wolą jednostki.

Podstawowy problem związany z takim poglądem polega na tym, że USA nigdy nie były ani nie zostaną wychwalaną przez obiektywistów pod niebiosa jednostką, lecz będą zawsze stanowiły kolektyw. Na dodatek kolektyw, który pobiera ogromne podatki na rzecz coraz większych zbrojeń, choć przecież obiektywiści deklarują się jako zwolennicy kapitalizmu. Brooka to jednak nie zraża.

Naczelny obiektywista to osoba dobrze czująca się w publicznych wystąpieniach. Gdy się wypowiada, można niekiedy odnieść wrażenie, że mamy do czynienia z charyzmatycznym pastorem. Wydaje się, że to nie przypadek. Brook to były pracownik izraelskich służb specjalnych, człowiek doskonale przeszkolony w swoim fachu. Istnieje wiele powodów by sądzić, że Yaron Brook został specjalnie wynajęty przez państwo Izrael lub amerykańskie służby do tego, aby urabiać młode osoby zainteresowane libertarianizmem do wyrażania poparcia dla wojen prowadzonych przez USA i Izrael. Tłumaczyłoby to także, dlaczego Instytut Ayn Rand dysponuje tak sporymi środkami na promocję własnych idei.

Brooka cieszy, że po śmierci Rothbarda libertarianizm w Stanach Zjednoczonych stał się mniej „anarchistyczny”, a przez to mniej nakierowany na realizację libertariańskich ideałów. Cele Brooka i jego obiektywistycznych kolegów są bowiem o wiele bardziej prozaiczne: chcą urobić libertarian do udzielenia masowego poparcia amerykańskiej maszynie „obiektywnych” i zgodnych z „egoistycznym interesem” amerykańskiego narodu wojen. Kto nie wierzy, niech sprawdzi jak często Brook i jego koledzy pojawiają się w republikańskich mediach, które jednocześnie zakazują wstępu libertarianom spod znaku Murraya Rothbarda. Przy okazji pragną także przekonać wszystkich, że religia jest nieracjonalna i że prawdziwy libertarianin powinien nią gardzić.

Do niniejszego małego almanachu mógłbym jeszcze zaliczyć oczywiście m.in. Alana Greenspana, który zasady randowskiego obiektywizmu realizował jako naczelny nadzorca taśmy drukującej pieniądze w amerykańskim banku centralnym. Jego przypadek to chyba najbardziej wyrazisty dowód na to, jak bardzo pozbawiony moralnych fundamentów jest obiektywizm oraz jego zwolennicy.

Niestety - Instytut Ayn Rand i jego przedstawiciele powoli penetrują już polskie środowisko libertarian. Przyjeżdżają z wykładami, przysyłają książki, udzielają wsparcia. Można mieć tylko nadzieję, że polscy libertarianie rozpoznają w nich w porę hochsztaplerów i płatnych agentów oraz dostrzegą, jak bardzo groteskowe są poglądy obiektywistów.

Jakub Wozinski

Odpał projektu open borders

2015-10-24T13:57:00.001+02:00

Dziś na blogu zamieszczam zdjęcie przedstawiające grupkę osób o libertariańskich skłonnościach, które właśnie wcielają w życie program "open borders".

Jak bowiem wszystkim "prawdziwym" libertarianom wiadomo, każdy "prawdziwy" libertarianin powinien być za całkowitym otwarciem granic, bo przecież państwowe granice to etatyzm, socjalizm i czyste zło. Jedynym wyjątkiem jest tu tradycyjnie zły, okropny i do bólu prawicowy Hans-Hermann Hoppe, który ze względów strategicznych opowiada się za zamykaniem granic przed pewnymi osobnikami. Na zdjęciu widać zresztą, że mamy do czynienia z rodakami Hansa, którzy wyraźnie wstydzą się tego, że im taką "siarę" robi i dlatego chcą pospiesznie pokazać, jak bardzo są tolerancyjni.

Na poziomie czysto teoretycznym z "prawdziwymi" libertarianami się zgadzam: tak, państwowe granice to zło i trzeba je zlikwidować. Podstawowy problem z ich argumentacją jest natomiast taki, że kompletnie nie radzą sobie z aplikacją swojego libertarianizmu do otaczającej ich rzeczywistości. Osobno wypowiem się na ten temat niedługo także na portalu Libertarianin.org.

Swoje stanowisko w temacie państwowych granic przedstawiłem niedawno także w ramach debaty: "Filozofia libertariańska a państwowe granice", jej zapis można obejrzeć tutaj:
https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=VCj0MWgdsp0
https://www.youtube.com/watch?v=HJ63SkXZ7xs&feature=player_embedded

Zamieszczone tu zdjęcie to nie żart: skoro granice mają być otwarte, a nie etatystycznie i socjalistycznie zamknięte, to jakim prawem państwa posiadają w ogóle armie, które bronią granic? Jeśli "prawdziwy libertarianin" chce otwarcia wszystkich granic TERAZ oraz pragnie zlikwidować służby graniczne, to jakim prawem - pytam - zgadza się na istnienie państwowej armii? Jakim prawem jakikolwiek przedstawiciel państwa zastępuje drogę przedstawicielowi innego państwa, gdy ten dokonuje agresji? Zwolennik odpałowej teorii open-borders powinien bez wahania odpowiedzieć, że nie ma takiego prawa. A jeśli uważacie, że imigracja obywateli oraz migracje uzbrojonych armii to co innego, to kto ma prawo decydować co jest czym? Czy nie przypadkiem jakiś państwowy urzędnik? Szczególnie, gdy wojnę nowoczesną prowadzi się dziś właśnie przy użyciu zjawiska imigracji.
Konsekwencje takiego stylu myślenia są nie tyle absurdalne, co groźne.

Moi drodzy adwersarze, bez urazy, ale uważam, że mocno błądzicie. Znam Was i wiem, że leży Wam na sercu świat wolny od ograniczeń narzucanych przez państwo, ale zachowajcie odrobinę zdrowego rozsądku.

Nauka, filozofia i libertarianizm

2015-10-11T18:02:00.003+02:00

Dziś będzie trochę filozoficznie.

Zacznę od tego, że do dzisiejszego wpisu skłoniło mnie powszechne w społeczeństwie darzenie słowa "nauka" zbyt wielką czcią, całkowicie jej nienależną. Istnieją w języku takie sformułowania, jak "ludzie nauki" albo "wybitny naukowiec", które stosowane są ilekroć chcemy komuś udzielić prestiżu związanego z działalnością intelektualną. Tymczasem sformułowania "ludzie filozofii" albo "wybitni filozofowie" nie cieszą się już równym prestiżem. Żyjemy wszak w epoce, w której zwyciężyła oświeceniowa propaganda, zgodnie z którą najlepszą i najpewniejszą wiedzą jest wiedza naukowa, a nie filozoficzna. Współcześni filozofowie są najczęściej cenieni przez pozostałych intelektualistów jedynie o tyle, o ile są "filozofami nauki", czyli pozytywistami, którzy przyjęli rolę służebną wobec nauk przyrodniczych i z rozmaitych osiągnięć fizyki, biologii, astronomii i chemii posłusznie klecą teoryjki na temat "filozoficznej analizy wielkiego wybuchu", "ewolucji gatunków" itd. itp.

Zanim wyjaśnię dlaczego nie darzę filozofii pozytywistycznej oraz współczesnej zbyt wielkim szacunkiem, odniosę jeszcze tylko całe zagadnienie do kwestii zakłamania języka w społeczeństwie rządzonym przez państwo. Od kiedy bowiem kradzież państwa przestaje być nazywana kradzieżą, a nazywa się ją niesieniem pomocy społecznej, dbaniem o dobro wspólne, czy też troską o rację stanu, semantycznemu przeobrażeniu ulega cały język. Państwo wyzyskuje wszystkich, lecz każe swoje czynności nazywać służbą (służbą zdrowia, publiczną itd. itp.), państwo tworzy bezrobocie, lecz jednocześnie mówi, że zapewnia ludziom pracę, państwo twierdzi, że zapewnia ludziom ochronę, a jednocześnie zakazuje posiadać broni - zawsze jest dokładnie odwrotnie niż mówi Lewiatan, który jest oparty na wielkim kłamstwie.

To "przesunięcie semantyczne" wpływa oczywiście także na samą filozofię, która obecnie jest w ogromnej mierze sponsorowana przez państwo. Filozofia została przez państwo zneutralizowana, a na jej miejsce wstawiono naukę (czyli nauki przyrodnicze). Dlaczego? Ano dlatego, że nauki przyrodnicze nie są w stanie zakwestionować sensu istnienia państwa - one tylko mierzą, liczą, obserwują i stawiają hipotezy. Filozofia obejmuje także etykę, a tą "nauka" uznała za persona non grata i w sporej mierze usunęła ze świata "intelektualnych wyżyn".
Wydaje się, że współczesny człowiek bardzo łatwo zaakceptował prymat nauki. Znam wiele osób, które uważają, że właśnie prowadzą najbardziej zaawansowaną filozoficzną debatę, tak naprawdę rozprawiając o tym, jak to było z wielkim wybuchem. Jeszcze więcej znam zaś osób, które przy pomocy nauki odrzucają wiarę w Boga, co jest już dość specyficznym intelektualnie zabiegiem - tak jakby nauki przyrodnicze mogły kiedykolwiek coś w kwestii istnienia Absolutu powiedzieć.

Czym zatem jest filozofia? Proszę nie zrozumieć moich rozważań jako zbyt butnych, ponieważ sam z pokorą uznaję to, iż uprawianie filozofii nie zawsze wychodzi mi w sposób poprawny oraz nie unikam błędów w tej dziedzinie. Wydaje mi się jednak, że filozofię uprawiało poprawnie stosunkowo niewiele osób w historii - zdecydowanie mniej, niż się powszechnie uważa.
Platon był ciekawym literatem, lecz tak naprawdę jako pierwszy w sposób systematyczny filozofię uprawiał Arystoteles. To właśnie on jako pierwszy w sposób spójny i rzeczowy przedstawił podstawową prawidłowość filozofowania, czyli to, co Murray Rothbard ujął mniej więcej tymi słowy: aby dana teza miała sens, należy wykazać, że jej zaprzeczenie pociągałoby za sobą absurd. Filozofia zaczęła się od Zachęty do filozofii, Metafizyki, Analityk wtórych i innych prac Arystotelesa. Od tego czasu praktycznie do dziś filozofują według mnie wyłącznie ci, którzy przyswoili sobie jego postulaty i - świadomie lub mniej świadomie - kontynuują tradycję poszukiwania pierwszych, niedowodliwych przesłanek oraz wniosków, które jesteśmy z nich w stanie wyprowadzić. Do tej tradycji zaliczał się tradycyjny tomizm, tomizm współczesny oraz... libertarianizm w wydaniu Hoppego i Rothbarda. Nie miejsce tu na pełne wyjaśnienie jak do tego doszło - próbę ukazania tej zaskakującej kontynuacji tradycyjnej filozofii przedstawiłem w swoich książkach "A priori sprawiedliwości. Libertariańska teoria prawa" oraz "Antropologia libertarianizmu".

Czym w praktyce różni się filozofia od nie-filozofii? Otóż nie-filozof wymyśla wpierw ciekawą, pięknie brzmiącą i równie fascynującą hipotezę, np. że mogłoby istnieć coś takiego jak "zasłona niewiedzy" albo "fałszywa świadomość", a następnie wokół niej tworzy skomplikowaną narrację (nieraz wielotomową), która tworzy otoczkę wielkich i doniosłych przemyśleń.
Z kolei filozof, zanim w ogóle wypowie jakąś tezę, sprawdza wpierw, czy jej zaprzeczenie pociągałoby za sobą absurd. Naukowiec nigdy tak nie pracuje: on stawia tezy na podstawie tego, co ktoś wcześniej zmierzył, przeliczył, zaobserwował, zbadał. Nie osiągnie nigdy stopnia precyzji i siły dowodu filozofa, lecz zawsze tylko pewne uprawdopodobnienie.

Tak przedstawiona filozofia musi się wydawać bardzo nudna. Nie posługuje się przecież żadnymi pięknymi literacko teoriami, nie posiłkuje się zaskakującymi i niecodziennymi metaforami, lecz jest bardzo przyziemna ("człowiek posiada sam siebie" "szukając przyczyn nie można iść w nieskończoność" - to nie brzmi szałowo, czyż nie?). Co więcej, filozofia nie będzie nigdy szczególnie zainteresowana wynikami najnowszych badań fizyków ani biologów, lecz będzie zawsze powtarzała te same, wydawałoby się puste twierdzenia. W filozofii nie można odcisnąć swojego indywidualnego piętna, bo jako taka jest bezosobowa. Nie zmieścimy w nich wzniosłych metafor i epitetów - zawsze będą tylko "suche zwroty". Może dlatego jest dziś tak niepopularna?

Aby jednak zachować pewien balans, chciałbym wyraźnie podkreślić, że Murray Rothbard nie był wybitnym filozofem. Najwięcej uwagi poświęcał ekonomii, która nie jest nauką przyrodniczą, lecz nauką humanistyczną, ale jednak nauką. Naukom humanistycznym bliżej do filozofii niż naukom przyrodniczym, niemniej jednak ekonomia w sporej mierze bazuje nie na filozoficznych prawdach koniecznych, lecz na pewnych typowo empirycznych tezach. Wielką zasługą Rothbarda było jednak to, że był jak na ekonomistę "nieprzyzwoicie" świadomy filozoficznie i zadał sobie trud, aby poczytać co nieco na temat św. Tomasza z Akwinu i Arystotelesa, dzięki czemu dostrzegł na czym polega filozofia i umieścił swoje rozważania na temat prawa własności w najlepszym z możliwych teoretycznie kontekstów.. Wiele osób często zarzuca Rothbardowi to, że w "Etyce" nie rozwinął pojęć "natury", czy też "prawa naturalnego". Ja nie mam mu tego za złe: wg mnie przemawiała przez niego pokora wobec liczącej ponad 2 tys. lat tradycji. Każdy, kto ma wątpliwości na temat pojęć natury, czy też prawa naturalnego, powinien zaopatrzyć się w dzieła Tomasza i Arystototelesa. Rothbard zaglądał do ich dzieł - a ile osób zadaje sobie dzisiaj ten trud?

Na koniec uzupełnię swoje rozważania jeszcze jedną uwagą: nie jestem wrogiem nauki jako takiej. Wręcz przeciwnie, uważam, że jej rozwój jest imponujący. Niemniej jednak, jej rola jest stuprocentowo służebna. Zadaniem nauki jest dostarczenie technicznej wiedzy dotyczącej rozmaitych wycinków rzeczywistości. Na tej zasadzie ekonomia pomaga nam zrozumieć procesy społeczne związane z wymianami, a biologia przebieg rozmaitych procesów w przyrodzie ożywionej. Ponad nimi wszystkimi jest jednak filozofia, która jednak powinna być uprawiana niezależnie wobec jakiejkolwiek nauki, gdyż ma swoją własną metodą oraz inny przedmiot badawczy. Dla libertarian dobra wiadomość jest taka, że etyka społeczna zalicza się właśnie do samej elity, czyli filozofii, a nie nauki.

Kukułcze jajo USA

2015-09-08T12:47:00.002+02:00

Uchodźcy z Bliskiego Wschodu przedostają się do Europy Zachodniej dokładnie tymi kanałami, którymi życzą sobie Stany Zjednoczone.

Nie ma chyba obecnie Polaka korzystającego z mediów społecznościowych, który w ten, czy inny sposób nie odwołałby się do kwestii napływających z Bliskiego Wschodu osób, szukających w Europie azylu. O uchodźcach mówią wszyscy i wszędzie, gdyż po raz pierwszy we współczesnej historii Polski problem ludności islamskiej zalewającej od kilku dekad Stary Kontynent dotknął bezpośrednio także Polski, mającej wedle unijnych dyrektyw przyjąć nawet 10 tysięcy uchodźców.

Polacy, zgodnie z tradycją, podzieli się na dwa obozy: pro- i antyimigrancki. I choć racja wydaje się być po stronie osób występujących przeciwko przyjmowaniu obcych kulturowo uchodźców, wydaje się, że w całym sporze górę biorą ostatecznie amerykańskie władze, które starannie zaplanowały całą sytuację i ogromnie cieszą się z tego, że Europa destabilizuje się ideowo i politycznie.

Przede wszystkim, mało kto zadaje sobie pytanie, dlaczego uchodźcy napływają właśnie przez terytorium Węgier, a wcześniej Serbii i Macedonii. Osoby organizujące przerzut nie czynią tego bez namysłu. Skoro celem są Niemcy, Francja, czy Włochy, dlaczego trasa „migracji” biegnie przez właśnie przez Węgry? Do Niemiec można się przecież dostać co najmniej kilkoma alternatywnymi trasami.

Bardzo często zapomina się, że nielegalny przerzut ludności do krajów bogatego Zachodu to dobrze zorganizowany interes, którym nie zajmują się przypadkowi ludzie. W tym konkretnym przypadku przerzut został z całą pewnością zlecony przez Państwo Islamskie (ISIS), które pragnie w ten sposób dokonać „eksportu” swojej mahometańskiej rewolucji politycznej do krajów Europy Zachodniej.

Jest bardziej niż zastanawiającą kwestią to, że uchodźcy uciekający przed ISIS-em nie zbiegają np. na Półwysep Arabski. To prawda, że od krajów Półwyspu Arabskiego dzieli ich właśnie ISIS, lecz przecież istnieją szlaki pozwalające na okrążenie tych terytoriów. A jeśli nawet przyjmiemy tłumaczenie, że sunnici z Syrii i Libanu nie chcą uciekać do szyitów Arabii Saudyjskiej, pozostaje wciaż jeszcze kilkadziesiąt innych państw na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, w których spotkać można wielomilionowe populacje sunnitów. Kwestią oczywistą jest to, że w krajach tych nie można liczyć nawet na ułamek pomocy socjalnej, jaka czeka w Europie, lecz Europa jest odległa, a przerzut trwa dość długo. Prawdziwi uchodźcy myślą przede wszystkim o ocaleniu życia, a dopiero później o docelowym miejscu spędzenia reszty życia. ISIS bardzo zależy więc, aby uciekinierzy zalewali Europę i ją destabilizowali.

Obecnie dominuje przekonanie, że Państwo Islamskie powstało w wyniku wielu fatalnych błędów, jakich Amerykanie dopuścili się na Bliskim Wschodzie, wszczynając wojny, ingerując w politykę wewnętrzną tamtejszych krajów oraz próbując zaszczepić demokrację na islamistycznym gruncie. Jest w tym wszystkim nieco prawdy, lecz o wiele bardziej prawdopodobna wydaje się hipoteza, że ISIS jest tworem samych Amerykanów, którzy przy jego pomocy starają się osiągać różnego rodzaju cele polityczne.

Pierwowzorem ISIS-u była Al-Kaida, której głównym sponsorem była przez lata Arabia Saudyjska i amerykańskie służby specjalne. Stany Zjednoczone to najpotężniejsze w historii imperium, które politykę podbojów gospodarczych realizuje przy pomocy „spontanicznych” ruchów społecznych i terrorystycznych, które jednak co jakiś czas się zużywają. Dlatego właśnie na początku 2014 roku pojawiło się wcześniej nikomu nie znane Państwo Islamskie, które pomogło odłożyć do lamusa zużytą Al-Kaidę, która wcześniej posłużyła jako pretekst do inwazji na Afganistan oraz globalnej „wojny z terroryzmem”.

W 2011 roku w Syrii wybuchła inspirowana przez USA wojna domowa, którą w mediach próbowano przedstawiać jako wyraz buntu przeciwko krwawym rządom Hafiza al-Asada. W rzeczywistości jednak konflikt ten był karą dla dyktatora, który nie chciał dopuścić do zaistnienia kluczowego z punktu widzenia USA interesu w postaci gazociągu, który miałby przebiegać od Turcji (połączonej systemem gazociągów z Europą Zachodnią) przez terytorium Syrii, Jordanii aż do Morza Czerwonego. Na pograniczu Syrii, Izraela i Jordanii odkryto w 2009 roku bardzo bogate złoża gazu, którego wydobyciem nie mogły się przecież zgodnie z amerykańską racją stanu zająć miejscowe kraje.

Za al-Asadem ujęła się Rosja, która straciłaby wówczas sporą część rynku w Europie. Co ciekawe, bojownicy Państwa Islamskiego zdążyli już nawet publicznie ostrzec państwo rządzone przez Putina, że on także jest ich wrogiem. ISIS nie jest więc żadnym spontanicznie powstałym organizmem, lecz sterowanym z Waszyngtonu i przez Waszyngton finansowany projektem mającym na celu umożliwienie realizacji rozmaitych celów.

Po zakończeniu II wojny światowej podobną rolę spełniał Związek Radziecki, który przecież nie tylko powstał przy pomocy amerykańskich pieniędzy (finansowaniem rewolucji zajmował się m.in. bank Kuhn&Loeb oraz liczne niemieckie banki), lecz później w został reanimowany w 1941 roku przy pomocy mamucich dostaw broni i surowców dokonywanych przez Alaskę i Syberię. Do 1991 roku Sowieci stanowili dla amerykańskiego imperium najbardziej bagatelny pretekst do tego, aby co roku kolonizować ekonomicznie i militarnie kolejne państwa na świecie. W niektórych krajach faktycznie istniały ogniska zapalne komunizmu, lecz w wielu z nich zostały bardzo zręcznie podsycone i podrasowane przez CIA. Cały Zachód kibicował USA, które walczyło z „imperium zła”.

Po upadku ZSRR nowym i naczelnym wrogiem Stanów Zjednoczonych stał się bogaty w ropę świat islamski, w którym służby specjalne Wujka Sama wprowadziły w życie dobrze przećwiczoną strategię w postaci finansowania skrajnych grup, podsycania atmosfery zagrożenia, przy pomocy zamachów terrorystycznych lub innych aktów przemocy oraz tworzenia w mediach atmosfery powszechnego przeświadczenia, że tylko amerykańskie wojsko i państwo jest w stanie ochronić „nas” przed czającym się wszędzie zagrożeniem. ISIS doskonale spełnia swoje zadanie, a medialność dokonywanych przez niego egzekucji skłania ku opinii, że to dobrze przeszkoleni fachowcy.

Rzecz jasna, ISIS zachowuje pewną niezależność, a być może nawet do pewnego stopnia wymknął się spod kontroli Waszyngtonu i CIA dokładnie tak, jak bolszewicy wymknęli się spod kontroli po rewolucji październikowej. Ostatecznie jednak siła militarna tego państwa jest niczym wobec potęgi USA, a jego sfera wpływów rozciąga się z dala od terytorium zamieszkałego przez Amerykanów.

Bliski Wschód jest za to blisko Europy, co jednak jest dla USA nawet korzystne, gdyż ich własna potęga oparta jest na imperium walutowym dolara. Wspólna waluta europejska stanowi wciąż największe zagrożenie dla waluty amerykańskiej, dlatego z punktu widzenia amerykańskiego państwa zawirowania wewnętrzne w Europie – mateczniku dawnych imperiów – są do pewnego stopnia korzystne.

Zasadniczo jednak Stany Zjednoczone ogromnie zyskują na obecnej sytuacji przede wszystkim na polu psychologicznym i ideowym. Obawiający się fali imigrantów i terrorystów Europejczycy ze zgrozą obserwują bierność i głupotę miejscowych rządów, które udają, że napływający na Stary Kontynent dżihadyści są pokojowo nastawieni do świata. W odróżnieniu od europejskich państw, amerykański Lewiatan wydaje się być ogromną potęgą, która na Bliskim Wschodzie dokonywała już dziesiątek skutecznych interwencji militarnych i która jako jedyna będzie w stanie powstrzymać mahometańską nawałę. Stany Zjednoczone chcą, by cała kultura Zachodu widziały w nich obrońcę cywilizacji.

Na taki właśnie efekt psychologiczny liczy amerykańskie państwo – czy chcemy czy nie jesteśmy obecnie tylko pionkiem na jego szachownicy.

Jakub Wozinski

Antropologia libertarianizmu - czyli moja nowa książka

2015-08-20T09:56:00.000+02:00

Kilka dni temu ukazała się mój ebook pt. "Antropologia libertarianizmu" (można go nabyć tutaj).

Książka ta to moja praca doktorska, którą obroniłem w lutym tego roku na KUL-u. Pisanie pracy naukowej na uniwersytecie posiada swoje wady i zalety. Wadą jest konieczność zachowania pewnego stylu i formatu pracy, lecz zaletą konieczność konfrontowania swoich własnych przemyśleń z promotorem pracy, posiadającym o wiele większe doświadczenie i wiedzę. Swoje dotychczasowe książki pisałem na własną rękę, lecz w tym wypadku byłem w pewnym sensie za rękę prowadzony.

O tym, dlaczego praca powstała na KUL-u, a nie gdzie indziej, pisałem już na tym blogu oraz wyjaśniam to we wstępie do nowej książki. Tu chciałbym tylko dopowiedzieć, że napisanie pracy było motywowane przede wszystkim następującymi czynnikami:
- chciałem pokazać, że libertarianie (a ściślej: rothbardianie) nie są wcale filozoficznymi ekscentrykami i nowinkarzami, lecz antropologiczny fundament ich propozycji jest bardzo "tradycjonalistyczny", spójny i dobrze opisany;
- chciałem pokazać, że libertarianizm (rothbardianizm) to pełnoprawna filozoficznie idea i tą pracą zaznaczyć obecność Rothbarda w polskim świecie akademickim (a ściślej: wśród filozofów) - to przecież jeden z kluczowych myślicieli w historii!;
- chciałem wskazać miejsce ekonomii w szeregu - moim zdaniem to ciekawa i pasjonująca nauka, lecz posiada o wiele mniejszy ciężar gatunkowy niż etyka;
- i wreszcie chciałem powiązać pojęcia z zakresu teorii libertariańskiej z najważniejszymi pojęciami filozoficznymi. Zamierzałem pokazać, jak libertarianizm realizuje dobro wspólne, dlaczego nie jest apoteozą egoizmu, dlaczego nie jest ani idealizmem ani materializmem itd. itp.

Podsumowując: książką tą chciałem uzupełnić rozważania niektórych libertarian, którzy czasami piszą tak, jakby poza ich teorią nie istniała żadna, licząca kilka tysięcy lat tradycja filozoficzna. Libertarianizm jest według mnie bardziej klasyczny od najbardziej klasycznej filozofii w tym sensie, że zachowuje konsekwencję w rozumowaniu tam, gdzie inni czynią całkowicie niezrozumiały wyłom teoretyczny dla państwa.

Brzmi to wszystko bardzo poważnie, ale w rzeczywistości praca jest napisana językiem przystępnym i zrozumiałym. Jestem zwolennikiem opinii, że nawet najtrudniejsze zagadnienia filozoficzne można (i powinno się) przedstawiać prostym i zrozumiałym językiem.

Zapraszam do lektury!

Legenda prawicy namiętnym drukarzem pieniędzy

2015-06-04T23:03:00.000+02:00

5 czerwca mija 11 rocznica śmierci Ronalda Reagana.
Nie muszę chyba nikomu opowiadać, jak wielką estymą cieszy się do dziś wśród wielu prawicowców ów 40. prezydent USA. Wedle panującego dziś mitu Reagan miał obalić komunizm, deregulować, obniżać podatki i być niemalże najbardziej wolnorynkowym politykiem XX wieku.
2 lata temu napisałem do Najwyższego Czasu tekst odbrązowiający Reagana (czytaj tutaj), lecz nigdy dosyć uświadamiania i pokazywania prawdziwej natury tegoż polityka.

Otóż mało kto z prawicowych wielbicieli Pana Reagana zdaje sobie sprawę z tego, że przez większość czasu, gdy rezydował w Białym Domu naciskał na szefa FED, Paula Volckera, aby jeszcze bardziej obniżał stopy procentowe. Parafrazując: REAGAN NACISKAŁ NA BANKSTERA, REZYDENTA WALL STREET NA STANOWISKA SZEFA BANKU CENTRALNEGO, ABY TEN DRUKOWAŁ WIĘCEJ PIENIĘDZY.
Panowie kłócili się o to aż do 1987, gdy Reagan nie odnowił Volckerowi kadencji i dlatego wybrał sobie posłusznego i chętnego do dodruku Alana Greenspana. Gdy tylko na urząd przyszedł do Fed-u. od razu zaczął się karnawał łatwego pieniądza, który skończył się wraz z bańką dot.com.

Warto także wspomnieć, uprzedzając wszystkie rocznicowe słowa zachwytu nad Reaganem, iż był on - takim samym jak wszyscy inni prezydenci USA od ponad wieku - wiernym sługą i marionetką bankierów. To właśnie Reagan mianował na sekretarza skarbu szefa (zmiecionego w czasie kryzysu z 2008) Merrill Lynch, Donalda Regana, zapoczątkowując tym samym żałosną tradycję zgodnie z którą najbardziej wpływowy w danym momencie bank dostaje urząd sekretarza skarbu i urządza gospodarkę pod siebie. Ronald Reagan nie był wprawdzie ze wschodniego wybrzeża, ale szybko otoczył się bankierami, np. Walterem Wristonem z Chase, który był jednym z jego głównych doradców. To właśnie dlatego w czasie prezydentury Reagana Chase rozrósł się aż tak gwałtownie.

Czy ktoś coś mówił o wolnorynkowej rewolucji Reagana?

Typologia libertarian

2015-04-14T13:52:00.002+02:00

Po typologii lewicowców i prawicowców czas wreszcie na typologię libertarian.

Jedyny – liczy się tylko jego wola, bo niby czemu miałby się do czegoś dostosowywać? I tylko mu nie mów, że istnieje jakaś obiektywna rzeczywistość, bo on ją ma tam, gdzie się plecy kończą – a czemu by nie? Nawet prawa własności go nie obowiązują, bo odkrył prawdziwą wolność i nawet nie próbuj mu jej ograniczać.

Komputer-świat – cała własność intelektualna to jeden wielki szit, przecież wszystko idzie ściągnąć w internecie i jakoś nie ma z tym problemu. Przecież jak zostawisz płytę na ławce w parku, a ja ją sobie skopiuję i odłożę, a ty ją później znajdziesz, to wszystko gra: ty wciąż masz swoją płytę, a ja mam swoją. Poza tym świat nie stanie się libertariański, dopóki ludzie nie zaczną korzystać z bitcoinów i wolnego oprogramowania.

Nowa Lewica – Rothbard go irytuje, bo to był przecież najzwyklejszy w świecie prawicowiec i naprawdę nie wiadomo, czemu ludzie tak się nim ekscytują. Co on niby zrobił specjalnego? A już najgorszy to jest Hans-Hermann Hoppe, bo to przecież zwykły prawicowy faszysta (czytałeś, co on pisał o gejach?). Poza tym libertarianizm powinien dążyć do walki z GMO, korporacjami oraz do zalegalizowania małżeństw homoseksualnych.

Naukowy – libertarianizm to radykalna w swoich wnioskach teza głosząca, że państwo jest instytucją niemoralną, ponieważ łamie prawa własności i właśnie dlatego pracuję na państwowej uczelni i utrzymuję się z podatków, żeby tę doktrynę badać.

Austriak – lewacy są w błędzie, bo nigdy nie czytali „Ludzkiego działania’, a przecież wielki austriacki ekonomista Ludwig von Mises już dawno zaorał socjalizm. Libertarianizm jest lepszy od innych systemów społecznych, bo wolny rynek daje większą wydajność, a Mises wielkim ekonomistą był.

Racjonalista – państwo istnieje przede wszystkim dlatego, że ludzie praktykują religię i dlatego religię trzeba zwalczać. Religia nie jest racjonalna, przeszkadza ludziom w racjonalnym myśleniu, które mogłoby im pomóc odrzucić państwo. To nic, że Kościół utrzymuje się w sporej mierze z dobrowolnych datków wiernych – jest szkodliwy, bo jest nieracjonalny.

Agorysta – słuchaj, jest sprawa: napisałem niedawno taki program, który generuje wirtualną walutę w oparciu o punkty zdobyte w Diablo trójce (ale musisz być naprawdę dobry, żeby się dorobić). Jak byśmy się zebrali jeszcze z moim kumplem z gimnazjum i twoim kuzynem ze Śląska, to byśmy sobie nawzajem płacili przy pomocy mojej waluty i w ten sposób stworzylibyśmy szarą strefę. A jak uda nam się namówić jeszcze więcej ludzi z osiedla to później obalimy państwo.

Jamaica – ci, którzy są przeciwko ziołom, najczęściej w ogóle ich nie palili. Jestem przeciwny państwu, bo ono zakazuje miękkich narkotyków, choć przecież np. alkohol pochłania więcej ofiar. A przecież jak palisz zioło, to widzisz świat zupełnie inaczej, czujesz taki pokój w środku, że ci nawet do głowy nie przychodzi, żeby popierać państwo. Dasz jeszcze bucha?

Komunikacyjny – ludziom się wydaje, że państwo jest potrzebne, a przecież gdyby wyłączyć na wszystkich skrzyżowaniach w mieście sygnalizację świetlną, to przecież ludzie by sobie poradzili i to jest najlepszy dowód na to, że państwo nie powinno istnieć.

Forumowicz – nie zgadza się z nikim, bo właśnie na tym polega wolność jednostki. A zresztą, co ty wiesz o libertarianizmie, skoro nigdy nie czytałeś wpisu Rodericka T. Longa na jego blogu z grudnia 2001 roku?

Prawicowy synkretyk – jestem libertarianinem, czytałem kilka książek Rothbarda i uważam, że państwo to zło, ale w najbliższych wyborach będę głosował na Kukiza. Poza tym tak jak Ziemkiewicz uważam, że Polska powinna mieć silne państwo. Generalnie jednak opowiadam się za konserwatywną monarchią – no bo jak, ktoś musi przecież stanowić prawo i budować drogi, prawda?

Wozinski – państwo jest złe, państwo jest złe, a jakby jeszcze ktoś o tym nie słyszał, to państwo jest złe. I jeszcze jedno: państwo jest złe.

Amerykański – rząd robi tyle zła, bo nie trzyma się zasad Konstytucji. Dlatego trzeba zrobić wszystko, żeby odzyskać rząd dla zwykłych ludzi i powstrzymać interwencjonizm. Jak Ron Paul dojdzie do władzy, to wszystko pozamiata.

Wątpiący – widzę to, że państwo jest złe i do jakiego zła się przyczynia, ale z drugiej strony nie możemy liczyć na to, że wszyscy nawrócą się na libertarianizm. Przecież nawet w świecie, do którego dążą libertarianie, w dalszym ciągu żyliby zwolennicy państwa i chcieliby żyć w swoich państwach, prawda? No, a więc dlatego właśnie wydaje mi się, że nic nie damy rady zmienić i najlepiej jest tak, jak jest.

Wspominki doktoranta (autobiograficznie)

2015-03-01T21:25:00.002+01:00

Na początku pochwalę się, że od środy mam tytuł doktora filozofii.
Długo to wszystko trwało, choć nie z mojej winy. Od kiedy w 2008 roku po raz pierwszy pojechałem do Lublina minęło już prawie 7 lat, więc zebrało mi się na refleksje.

Pamiętam czasy, gdy jeszcze studiowałem filozofię na UAM (3 lata) i swoją mordęgę na tej uczelni. Na roku było chyba 80 osób, z których ok. 30 uważało, że filozofia polega na antyklerykalizmie. Było kilku ćpunów, kilku karierowiczów, kilku poetów, ale praktycznie nikt na moim roku nie był zainteresowany filozofią jako taką. Wszyscy łykali to, co im podsuwano na zajęciach nawet nie zastanowiwszy się na nad tym, czy tak naprawdę uczą się filozofii czy tez raczej historii filozofii. W moim przekonaniu na państwowych uniwersytetach w Polsce kształci się bowiem właśnie historyków filozofii, a nie filozofów. Budżetowi filozofowie uczą się więc, że był jakiś Platon, jakiś Arystoteles, potem inni, ale koniec końców nie przedstawia im się żadnej konkretnej propozycji myślowej. Nie uczy się dziś myślenia, tylko żonglowania nazwiskami, postaciami. Tak jest zresztą z każdym przedsiębiorstwem państwowym - zamiast prawdziwego produktu, usługi, dostaje się namiastkę, bubel, który ma naśladować oryginał dostępny na rynku.
Im bardziej więc nabierałem świadomości, że biorę udział w jednej wielkiej państwowej farsie, którą nazywa się dla niepoznaki studiami filozoficznymi, tym bardziej narastał we mnie libertarianin, który miał ochotę wszystko rzucić w cholerę.

Na szczęście w tym właśnie okresie wzrastało moje zainteresowanie lubelską szkołą filozofii. W Poznaniu na filozofii jej osiągnięcia stanowią temat tabu - o tym się zwyczajnie nie mówi.
Swoje ostatnie tygodnie na państwowej filozofii poświęcałem więc na stawianiu wykładowcom niewygodnych pytań o to, czy uniwersytet nie powinien być prywatny oraz na dynamicznym poznawaniu filozofii realistycznej, uprawianej w Polsce tylko na KUL-u, UKSW oraz przez nieliczne osoby na kilku innych uczelniach.

W 2008 roku powziąłem plan: kończę z farsą państwowych studiów filozoficznych, idę do pracy na pełen etat, a zarobione pieniądze przeznaczam na studia doktoranckie na prywatnej uczelni, którą w dalszym ciągu (pomimo sowitych dotacji od państwa) jest Katolicki Uniwersytet Lubelski. Zamiana "darmowych" studiów na państwowej uczelni na płatne studia na prawdziwie prywatnej uczelni była zdecydowanie ozdrowieńcza. Gdyby ktoś nie wiedział, w Lublinie wykładają jeszcze jedni z ostatnich na świecie filozofowie skłonni bez wahania uznać, że świat istnieje naprawdę.

Ponieważ w myśli libertariańskiej odnalazłem jednoznaczne wątki ukazujące tą teorię w filozoficznym realizmie (wypowiedzi Rothbarda, Davida Gordona), zrozumiałem wówczas prostą i banalną prawdę: prawdziwie prywatne uczelnie skłaniają się zawsze ku filozoficznemu realizmowi. Im bardziej zaś dana uczelnia uzależniona od podatków, tym większe prawdopodobieństwo, że będzie na niej królował idealizm.
Wtedy zrozumiałem dobitnie, że filozofowie utrzymujący się z podatków to jedne z najgorszych i najbardziej zakłamanych osób, posługujących się wzniośle brzmiącymi i zawiłymi teoriami, a jednocześnie nie potrafiącymi zmierzyć się moralnie z banalnym faktem własnego zaprzedania państwu.

Choć swoje studia doktoranckie odbywałem uczęszczając na seminarium w zakładzie metafizyki zdecydowałem, że realistyczne wątki w teorii Rothbarda, jego jednoznaczne opowiedzenie się po stronie tradycji arystotelizmu-tomizmu było zbyt istotne, abym mógł je odpuścić i poprzez swoją pracę postarałem się przerzucić pomost pomiędzy tomizmem a libertarianizmem.

Pamiętam dokładnie dzień, w którym na seminarium zakładowym przedstawiłem w formie krótkiego referatu zamiar napisania swojej pracy pt. "Antropologiczne podstawy Murraya Rothbarda teorii działania". Reakcja osób obecnych w sali była co najmniej zaskakująca. Jeden z doktorów habilitowanych, choć doskonale wiedział, że jestem doktorantem, zapytał na głos, czy piszę pracę magisterską czy doktorską. Po seminarium podszedł do mnie i spytał: "A ten cały Rothbard to nie jest przypadkiem Żyd?" Odpowiedziałem: "Tak, a czemu"? Popatrzał na mnie z dziwnym uśmiechem i nic nie powiedział.
Inny z obecnych na sali doktorów powiedział, że mi się na pewno nie uda. Po seminarium on także podszedł do mnie i powiedział mniej więcej tak: "Wie Pan, jak Pan się przyjrzy tematowi z bliska, to Pan zobaczy, że na pewno libertarianizm i filozofia realistyczna są nie do pogodzenia. Zobaczy Pan" - "Chciałbym wpierw dokładnie zbadać sprawę" - odpowiedziałem. "Na pewno się Panu nie uda. Na pewno". Odpowiedziałem w tym samym duchu, co wcześniej, a on patrzał mi w oczy i mówił wciąż, że się nie uda.

Podobne przekonanie, iż na pewno się mi nie uda wygłaszali co jakiś czas różni osobnicy z mojego otoczenia (ich personalia nie są w tej chwili istotne). Ich wspólny, zapewne nieuświadomiony, komunikat był jasny: porzuć to, nie zajmuj się tym. Niestety, im bardziej zagłębiałem się w temat, tym częściej natrafiałem na to, iż najczęstszym argumentem przeciwko Rothbardowi jest bezmyślne przyprawianie mu gęby radykała, bez próby zrozumienia o co mu chodzi. Doprawdy zdumiewające jest to, z jaką częstotliwością i łatwością ludzie ukazują Rothbarda i jego libertarianizm jako zło wcielone, nie próbując nawet przeczytać jego tekstów.

Ostatecznie, po kilku latach, obroniłem swoją pracę doktorską, w której Rothbard został ukazany jako kontynuator tradycji filozoficznego realizmu oraz klasycznej antropologii filozoficznej. Co oczywiste, ukazałem też, iż wnioski, do których doszedł Rothbard różnią się od tych, do których doszedł chociażby św. Tomasz, ale wg mnie pomimo przyjęcia tych samych zasad w punkcie wyjścia to tomiści i arystotelicy popełnili błąd, a nie Rothbard. Napisałem o tym nawet w swojej pracy, ale z pewnych względów, których nie zamierzam obecnie ujawniać, fragment ten został usunięty.

(Kończę już, bo przydługawy wpis.)

Mam więc ogromną satysfakcję, że przebrnąłem ze swoją pracą dotyczącą "radykalnego anarchokapitalisty" przez te wszystkie lata, pomimo prób ukazania moich wysiłków jako gorszych niż rozważania rasowych filozofów, pomimo pewnych prób zastraszenia przeciwko poruszaniu takiej tematyki, pomimo dziesiątek nocy spędzonych w nocnych autobusach i pociągach oraz pomimo pieniędzy, które z własnej kieszeni wyłożyłem na te studia (także przy pomocy rodziców). Jestem cholernie dumny z tego, że mojego doktoratu nie opłacało mi państwo.

Warto było - chociażby po to, żeby odkłamać wszystkie krzywdzące zarzuty stawiane pod adresem Rothbarda przez polskich filozofów utrzymywanych z pieniędzy podatników.

Typologia prawicowców

2015-02-23T20:32:00.001+01:00

Moja gazeta chyba jednak nie opublikuje typologii prawicowców, szkoda. Kilak tygodni temu była "Typologia lewicowców", a żeby nie być posądzany o prawicowe sympatie stworzyłem typologię polskich prawicowców. Oto ona:

Typologia prawicowców

Po przejściach – ma już trzecią żonę, ale najbardziej kocha dzieci z drugiego małżeństwa. Jednocześnie twierdzi, że nauka Kościoła to jedyny trwały fundament życia społecznego. Dorobił się już sporego brzucha, ale nie uprawia żadnego sportu, bo nie będzie się zachowywał jak jakiś leming. Najstarsza córka regularnie kupuje „Wyborczą” i czasami ostentacyjnie przed nim czyta, a jemu wówczas skacze ciśnienie – tak dzieje się zawsze, gdy widzi tę „szmatę załganą”.

Młody aktywista – na fejsie ma awatara z opaską Polski Walczącej na ramieniu. Lubi zakrapiane imprezy oraz podrywać dziewczyny z harcerstwa, choć te rzadko na nich bywają. Kiedyś skradł ulicznemu kolporterowi całą torbę z „Metro”, żeby wyrzucić je na makulaturę, ale nagrała go kamera przemysłowa i musiał zapłacić grzywnę. Pił piwo z Hofmanem, gdy to jeszcze nie było modne. Uważa, że Prawo i Sprawiedliwość to jedyna prawicowa partia w Polsce, która nie jest kanapowa. To nic, że jest finansowana z budżetu państwa, przynajmniej coś realnie zmienia w Polsce.

Kontrwywiadowca – przez telefon nigdy nie powie ci żadnego konkretu, bo jest pewien, że jest na ciągłym podłsuchu tajnych służb. Generalnie, jego zdaniem, połowa przywódców polskiej prawicy to agenci, nie mówiąc już o lewicy. Nie założył konta na Facebooku, bo ten program wymyśliła specjalnie FBI, żeby inwigilować ludzi. Do gazet zagląda już rzadko, nawet prawicowym portalom nie do końca ufa, bo w ich redakcjach siedzi mnóstwo podstawionych osób i specjalnie dezinformuje. Zresztą, my tu pitu-pitu, a i tak wszystko co najważniejsze ustala grupa Bilderberg – tylko kto za nią stoi? A kto stoi za tym, kto stoi za grupą Bilderberg?

Etniczny – nie rozumie, dlaczego tak wciąż dużo osób chce słuchać Ozjasza Szechtera, przecież po nim widać wyraźnie, że ma semickie rysy. Trochę inaczej było z Izaakiem Stolzmanem, który (o zgrozo!) przez 10 lat był prezydentem Polski, bo niestety wcale nie wyglądał na starozakonnego. Boże, coś Polskę! A „Wyborczą” to w stu procentach Żydzi redagują, tylko dla niepoznaki przycinają do zdjęć pejsy, żeby Polaków nabierać. Ma w domu taką książkę, w której jest dokładnie napisane kto jest kim i jakie ma naprawdę nazwisko, to ją następnym razem przyniesie i pokaże.

Sarmata – u fryzjera każe ciąć się „na Kmicica” i uwielbia, gdy mu na wąsach zostaje piana od piwa. Rzeczpospolita miała kiedyś taki cudowny ustrój, że chłopi chodzili w złotych łańcuchach. Polska nigdy nikogo nie atakowała, tylko zawsze się broniła, a jak już zajmowała jakieś tereny to tylko dlatego, że wcześniej nikt tam nie żył. I spróbuj się z nim tylko nie zgodzić, lewaku.

Kaczysta – uważa, że w osobach braci Kaczyńskich trafili się Polsce prawdziwi giganci, ludzie najwyższego światowego formatu. Czasami, bardziej niż „Wyborcza” i jej środowisko, a nawet o wiele bardziej, irytuje go cała ta polska prawica, która nie uznaje w Jarosławie Mojżesza, przecież jako jedyny będącego w stanie wywieść naród z krainy niedoli. Uważa, że w PRL-u nie wszystko było takie złe, bo przecież były polskie stocznie, polski przemysł, a dziś to wszystko liberalne elity poprzejmowały albo podupadało.

Młody kuc – każdy dzień zaczyna od bloga JKM. Połowa osób z jego klasy w szkole to lewactwo, ale nic sobie z tego nie robi, bo jak prawica zrobi w końcu przewrót, to się ich wszystkich zapędzi do roboty. Potrafi godzinami oglądać filmiki na Youtubie, na których Korwin masakruje lewaków. W ogóle to tych rurkowców łatwo zaorać, bo oni chcieliby tylko żyć i żreć, a potrzeba mieć przecież jakieś ambicje. Polsce przydałby się monarcha – taki, co by wziął wszystkich za mordę i wprowadzał liberalizm. Ma już nawet ma swojego faworyta na króla, ale nie chce go zdradzać.

Młodzieżowiec z Radomia – teraz jest prawdziwym studentem – czaisz bazę? – University Warszawski! Elita spod gołębnika. Nie ma drugiego takiego, jak on. Mówi trochę wolno, bo słucha tego Suskiego, rozumiesz, idioty. Ma zdjęcie z Tuskiem.

Gazetopolanin – ruskich agentów widzi nawet wśród członków swojej rodziny. Nie odzywa się do syna, bo ten od dwóch lat pracuje w niemieckiej korporacji. Wcześniej miał dobrą i stabilną pracę w urzędzie, a teraz tak na psy zszedł. Gdy raz mu wyłączyli TV Republikę, bo trwały prace konserwacyjne, to poszedł z sąsiadem organizować pikietę pod lokalnym biurem Platformy, ale go policja przepędziła. Jaka policja zresztą... – ruscy agenci i tyle.

Insurekcjonista – fascynuje się kolorowanymi reprodukcjami ukazującymi powstańcze zrywy Polaków. A jak ktoś mu mówi, że może nie trzeba się było bić, to już wie, że na pewno ma do czynienia z czytelnikiem „Wyborczej”.

Toruński – to nieprawda, że czerpie informacje tylko z jednego źródła. Przecież oprócz słuchania Radia Maryja czyta także Nasz Dziennik oraz ogląda Telewizję TRWAM. To są przecież jedyne polskie i patriotyczne media w Polsce. Uważa, że to skandaliczne, że musimy gwoździe sprowadzać z Chin, przecież tyle mamy fabryk w kraju. A polskie państwo jest takie słabe, że to jest skandal.

Młoda, kształcąca się, z małego miasta – nie poda premierowi Tuskowi ręki, bo udaje patriotę, a jest zdrajcą Polski. Nie wstydzi się swojego patriotyzmu i dlatego zamieszcza wciąż słitfocie na instagramie. Jej fanpejdż na fejsie ma 25 tysięcy lajków. PiS jest lepszy bo wspiera polskie państwo, a nie liberalny jak Platforma, która podnosi podatki. A poza tym kocha różowy puder.

Spirytualista – razem z kolegami ze wspólnoty napisali projekt ustawy zakazującej masturbacji pod karą grzywny. Harry Potter to powieść otwarcie satanistyczna, a kreskówkę „Było sobie życie” napisali masoni. Liberałów i libertarian trzeba traktować wodą święconą, inaczej nie przestaną narzucać wszystkim wolnego rynku.

Siłowy – ma już dość tego pleniącego się wcześnie lewactwa i dlatego uważa, że pora wreszcie na rozwiązania siłowe. Nie żeby tak otwarcie, ale trzeba się organizować, zbroić. Kumpel mu ostatnio wydziarał orła z koroną na łydce – fajnie się teraz komponuje z husarzem na plecach.

Strateg – nie ma sensu paplanie o jakimś standardzie złota, bo Polsce trzeba prawdziwej wizji, planu 30-letniego. Trzeba się wyzbyć wszystkich neoliberalnych przesądów, bo przecież zasady wolnego rynku może i sprawdzają się w krajach anglosaskich, ale na pewno nie w Polsce. Dlatego Polska powinna uniezależnić się w najbliższych latach od obcych dostaw ropy, gazu i technologii informatycznych.

Wujek Zenek – „...tych wszystkich urzędników to ja bym puścił od razu z torbami, niech sobie uczciwą pracę znajdą. No, pewnie! Zobacz, ile tych darmozjadów pobiera w Polsce zasiłki. Jakim prawem, ja się pytam?! Kto nie pracuje, niech też nie je – najwyżej się ludzkość oczyści ze złego materiału genetycznego. Ty się śmiejesz, ale tak to jest. Taka jest prawda. No, a teraz to muszę już kończyć bo jutro muszę wcześnie wstać – wiesz, trzeba zgłosić ofertę do tego przetargu w urzędzie miasta, co ci mówiłem”.

Waldemar Deska, czyli dramat libertarian

2015-02-22T11:41:00.001+01:00

Czy Wy też odnosicie takie wrażenie, że kandydat Ruchu Narodowego na prezydenta, Marian Kowalski, gdyby doszedł do władzy to chciałby wam dać wpier...l?
Przepraszam za język, ale właśnie coś takiego odczytuję zawsze, gdy na niego patrzę.

Kandydaci prawicy jak zwykle plotą swoje tradycyjne bzdury. Twierdzą, że są wolnościowcami i antysystemowcami, a jednocześnie mówią, że mamy słabe państwo i że trzeba je wzmocnić. ŻADEN z nich nie proponuje najważniejszych wolnościowych postulatów: secesji, autonomii regionów, decentralizacji władzy, jej fragmentacji. Wszystko, co mają do powiedzenia sprowadza się mniej więcej do stwierdzenia: "Głosujcie na mnie, bo ja jestem uczciwy i jak dojdę do władzy, to będzie lepsze państwo". Wszyscy, jak jeden mąż zdradzają tę samą fatalną wiarę w utopijną instytucję zwaną państwem, której reformować zwyczajnie się nie da.
Wybaczcie, ale po co nam obniżka podatków pod rządami prawicowców? Żeby powiększyć armię i zwiększyć dochody państwa? Po jakie licho?!

Niestety, niewiele lepszy (lepszy?) jest niejaki Waldemar Deska, oficjalny kandydat Partii Libertariańskiej na stanowisko prezydenta. Facet właściwie wziął się znikąd i niestety wygaduje bzdury, które nie licują nikomu, kto powołuje się na teorię doprowadzoną do świetności przez Murraya Rothbarda.

Oto czytam wywiad z Panem Deską przeprowadzonym dla serwisu Libertarianin.org, na którym mam zaszczyt publikować swoje comiesięczne felietony.
Wybaczcie, drodzy libertarianie, ale facet mnie nie tylko nie przekonuje, ale i zasmuca.
Przede wszystkim, zamiast negować państwo, przekonuje uparcie, że trzeba "przestrzegać konstytucji"? Ale czemu niby, Panie Waldemarze? Czy nasza konstytucja przypomina choć trochę amerykańską konstytucję, żeby jej tak bronić? (choć i to nie ma większego sensu) Od kiedy w ogóle libertarianie uważają, że przed państwem ludzi chroni dokument wystawiony przez samo państwo? Nie czytał Pan nigdy Lysandera Spoonera?
Deska jest także przeciwnikiem prywatyzacji Lasów Państwowych, no nam ich ponoć "wszyscy zazdroszczą". Nie prywatyzowałby też PKP. W ogóle uważa, że choć wolnościowcy "odmieniają wolność na wszelkie możliwe sposoby", "w praktyce z wolnym rynkiem jest gorzej". Libertarianin, który twierdzi, że w praktyce z wolnym rynkiem jest nie najlepiej - ludzie, skąd wyście go wzięli?
Na pytanie o to, kto jest dla niego największym autorytetem wśród wolnościowców, odpowiada: Bob Marley (O Boże, powiedzcie, że ten cały wywiad to jakiś żart...)

To nie koniec. Pan Deska chce także korzystać z pomocy państwa, walcząc z wielkimi korporacjami. Uważa, że "Państwo dotychczas nie radziło sobie, jest słabsze od globalnych graczy."
Człowieku!! Czy ty nigdy nie czytałeś nic na temat teorii monopoli, czym one tak naprawdę są oraz nie uświadomiłeś sobie tego, iż bez państwa zwyczajnie ich nie było? To nie państwo powinno nas bronić przed korporacjami, lecz my powinniśmy być bronieni przed państwem oraz jego pseudo-prywatnymi korporacjami!!

Ale prawdziwą wisienką na torcie jest następujące pytanie serwisu Libertarianin.org oraz odpowiedź Deski:

Czy czytał Pan coś z wolnościowej literatury? Czy ma Pan swoją ulubioną pozycję wśród książek?
Źródeł wolności poszukiwałem w naukach Jezusa Chrystusa, Buddy, Mahometa, Konfucjusza, św. Tomasza, Jana Pawła II i Dalajlamy. To wielcy intelektualiści. Byłem też uczniem Maharishi Mahesh Jogi, liznąłem więc wiedzy wedyjskiej. To główne strumienie światowej kultury. I to doprowadziło mnie do Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, a potem do naszej Konstytucji z 1997 roku, gdzie z zachwytem odnalazłem, jak w pigułce, główny przekaz, istotę myśli humanistycznej i wolnościowej dla wspólnego dobra.

Murray Rothbard, gdy jeszcze żył, musiał także radzić sobie nieustannie z kolejnymi "Deskami", których w latach 80. i 90. nie brakowało w amerykańskiej Partii Libertariańskiej. Rothbard wszystkich "odjechanych" libertarian, którzy poprzez libertarianizm rozumieli promowanie alternatywnego stylu bycia, ekologiczne i para-religijne odpały oraz rezygnację z podstawowych zasad libertarianizmu określał pojęciem wywodzącym się z jidysz: Luftmenschen. Przykładem takiego właśnie, błądzącego w chmurach osobnika, wydaje się być niewątpliwie Waldemar Deska.

Libertarianie: szczerze, to jest dramat.
Możecie mnie za to krytykować, ale wystawiając kogoś takiego w wyborach, jedynie narażamy się na śmieszność. Jeśli Pan Deska chce państwowej własności, kruszyć partyjny beton, wieść alternatywny żywot oraz walczyć GMO i korporacjami, powinien zapisać się do Nowej Lewicy. Nie do libertarian.

Powtórzę jeszcze raz: Waldemar Deska jako kandydat PL na prezydenta to jeden, wielki dramat.

To NIE musi być państwowe już w księgarniach

2014-05-20T22:03:00.001+02:00

Od kilku dni w księgarniach dostępna jest moja nowa książka pt. "To NIE musi być państwowe".
Jestem z niej bardzo dumny. Tym bardziej, że spędziłem na jej pisaniu wiele godzin, co poskutkowało całkiem sporą objętością. Chciałem, aby dzięki niej Czytelnik zrozumiał, że nie jesteśmy skazani na żadne państwo oraz że przyszłosć ludzkości to świat oparty na sieci dobrowolnych wymian, wolny od dyktatu zinstytucjonalizowanej przemocy.

PS. Przy okazji przepraszam wszystkich dotychczasowych czytelników bloga za brak nowych wpisów, ale miesiąc temu urodził mi się drugi syn, a ja zacząłem nową pracę na pełen etat i ciężko mi się wyrobic z wieoma sprawami.

W odpowiedzi Tomaszowi Telukowi

2013-11-27T14:30:00.002+01:00

Gdy tylko przeczytałem tekst Tomasza Teluka krytykujący libertarian, postanowiłem zasiąść do mego złotego laptopa i napisać zdecydowaną ripostę.

Nim podszedłem do swego mahoniowego biurka, przy którym bawiły się jeszcze moje dwa charty, musiałem zawołać służącego, aby wyprowadził je na spacer. Gdy uruchamiał się komputer, przyglądałem się rzeźbionym ornamentom na bokach klawiatury, którą kazałem specjalnie zamówić na północy Włoch. „W życiu liczy się tylko bogactwo, ale nikt oprócz nas, libertarian, tego nie rozumie” – pomyślałem sobie i przystąpiłem do pisania.

Wkrótce w całym pokoju dał się słyszeć charakterystyczny łoskot moich złotych pierścieni uderzających o klawisze. Po kilku napisanych zdaniach urwał mi się jednak wątek, lecz na szczęście na ścianie naprzeciwko biurka miałem porozwieszane wielkie plakaty przedstawiające zdjęcia ludzkiej nędzy. Czarno-białe obrazy przedstawiały ubogich i tych, którym w życiu kompletnie nie wyszło. Ten miły dla każdego libertarianina widok przyprawił mnie o uśmiech na twarzy oraz przywrócił jasność umysłu. Pstryknąłem palcami i wróciłem do pisania.

Szło mi teraz bardzo gładko, przede wszystkim dlatego, że jako libertarianin nie uznaję żadnych zasad, nawet zasad interpunkcji ani ortografii. O, gdyby mój polemista tylko wiedział, jak bardzo jestem nieposłuszny i niesubordynowany! Bywają takie momenty, że bezczelnie przechodzę na czerwonym świetle gdy nie jedzie żaden samochód, że jeżdżę więcej niż 90 km/h w terenie niezabudowanym, a nawet potajemnie nie płacę abonamentu radiowo-telewizyjnego. Lubię prowokować i gardzę tymi, którzy trzymają się zasad.

Gdy razem z kolegami-libertarianami spotykamy się czasami, aby grać w piłkę, każdy z nas gra według własnych zasad. Może nie powinienem tego mówić, ale zawsze kończy się to chaosem, biedą i walką każdego z każdym. Ale nas, atlasów cywilizacji, takie rzeczy nie obchodzą. Jesteśmy egoistami i nie interesuje nas to, czy inni uznają, że strzeliliśmy bramkę, czy nie. Liczy się tylko to, co my myślimy, a nie jakiekolwiek zasady. Każdy ma prawo kopać piłkę tak, jak chce, a kto tego nie rozumie ten jest przebrzydłym zwolennikiem państwa!

Wczoraj po piłce rozmawialiśmy w naszym libertariańskim gronie na temat nadchodzących obchodów święta pieniądza. Kolega, który jest wyższym kapłanem libertariańskiego egoizmu zaproponował, aby w czasie uroczystości oddać hołd naszemu skrywanemu idolowi – Barabaszowi. Facet miał przynajmniej jaja, a nie jak ci chrześcijanie, którymi gardzimy, tfu! Gdyby jeszcze ten cały Jezus pozwolił się bogacić, ale on się zupełnie nie znał na interesach. Z tego, co czytałem w pamiętnikach Barabasza, to chyba się ciesielką zajmował i taki z niego libertarianin.

Ale dość tych dygresji, trzeba było dokończyć polemikę. Tak się rozpisałem, że zmuszony byłem odmówić prostytutki, gdyż my, libertyni… to znaczy: libertarianie!, traktujemy naszą ideologię tylko i wyłącznie jako pretekst do totalnej rozpusty. Wkrótce zadzwonił też znajomy, z którym umówiłem się wcześniej na wyjazd do ośrodka pomocy społecznej w celu wyśmiania osób, które tam przychodzą. Był wściekły i mówił, że jeśli chcemy świata bez biedy i słabości, nie możemy odpuszczać takich okazji, ale gdy tylko mu powiedziałem, że odpisuje na polemikę największego znawcy i wroga libertarianizmu -Tomasza Teluka – od razu dał spokój.

W końcu, powodowany pogardą dla cierpienia, napisałem tekst i wysłałem go do gazety. Buzujące mi w żyłach nienawiść i nieposłuszeństwo podpowiadały mi, że miałem rację. My, libertarianie, nigdy się nie mylimy i gotowi jesteśmy nawet pouczać sprzątaczki jak mają trzymać mopa zgodnie z naszą jedyną, słuszną ideologią, przy pomocy której chcemy tak naprawdę zniszczyć religię.

Cholera, że też jeszcze nikt o nas nie nakręcił horroru!

Ekumenizm a państwo

2013-11-20T19:12:00.000+01:00

Problem ekumenizmu zaczął się w momencie, gdy chrześcijaństwo zaakceptowało patronat państwa.

Przez pierwsze trzy wieki po śmierci Chrystusa Kościół był organizacją zwalczaną przez państwo, a i ludzie Kościoła stronili od władzy. Idea ekumenizmu była wówczas rozumiana jako jedność wszystkich chrześcijan zamieszkujących Europę, Azję i Afrykę. Poszczególne kościoły lokalne zachowywały łączność z następcami św. Piotra oraz jedność wyznawanej wiary. Już wtedy istniały pierwsze herezje, lecz żadna z nich nie była w stanie się utrwalić, gdyż Kościół, jako instytucja prywatna, doskonale radził sobie z wszelkimi błędami doktrynalnymi. Relatywnie największą herezją był wówczas doketyzm, któremu jednak nie udało się nigdy zapuścić trwałych korzeni. Pozbawieni wsparcia ze strony ziemskich władców heretycy byli bezsilni i dlatego Kościół oczyszczał się z nich w dość sprawny sposób.

Pierwsze poważne herezje, które przyczyniły się do dalszego nawarstwienia podziałów w chrześcijaństwie, pojawiły się dopiero po uczynieniu z chrześcijaństwa religii państwowej. Kościół był wciąż nominalnie jeden, ale za sprawą mariażu z władzą niemal w każdej dekadzie rozsadzały go od środka różnego rodzaju herezje. Praktycznie bez wyjątku herezje te były wspierane przez państwo. Cesarz Konstancjusz oficjalnie wspierał arianizm, który w pewnym momencie dominował nawet nad ortodoksją. Była to pierwsza wielka herezja, która swoją siłę czerpała właśnie ze wsparcia udzielanego przez państwo.

W 395 roku Cesarstwo Rzymskie podzieliło się na dwie części, co miało niebagatelny wpływ na dalsze losy chrześcijaństwa oraz idei ekumenizmu. Gdyby Kościół nie przyjął państwowego patronatu, problemy, które wkrótce wynikły, prawdopodobnie nigdy by nie zaistniały. Jako organizacja stroniąca od państwa, mógłby z łatwością uniknąć wszystkich ciosów, które spadły na niego w kolejnych wiekach, lecz niestety górę wzięło mylne przekonanie, że chrześcijaństwo powinno być religią państwową. Kościół podzielił się więc na wzór władzy.

Cesarstwo Zachodnie szybko upadło i dlatego chrześcijanie łacińscy byli przez kolejne wieki prawdziwym wzorem ortodoksji dla swych odpowiedników ze wschodu. Cesarze bizantyjscy aktywnie forsowali kolejne herezje: monofizytyzm, czy też ruch ikonoklastyczny. Gdy wpływy Cesarstwa Wschodniego w Italii całkowicie zanikły, a papiestwo zawarło wielki patronacki sojusz z Frankami tworząc nowe Cesarstwo, pojawiła się najważniejsza przesłanka do wielkiej schizmy. Błędna idea chrześcijaństwa jako religii państwowej zaowocowała tym, iż dwa wielkie „chrześcijańskie” państwa chciały zyskać wyłączność dla swego patronatu. Ostatecznie w 1054 roku doszło do trwającego podziału między chrześcijanami, który jednocześnie stał się matrycą kolejnych podziałów oraz zaczynem dla współczesnej mutacji idei ekumenizmu. Odtąd każdy władca potężnego państwa będzie chciał utworzyć własny kościół i w tym celu aktywnie wspierał twórców kolejnych herezji.

Dopóki władza na zachodzie Europy była słaba, ryzyko zaistnienia nowych podziałów było znikome. Jednakże począwszy od XIV wieku narastały tendencje wzmacniające władze, których motorem napędowym byli późnośredniowieczni heretycy. Zapowiedzią nadchodzącej katastrofy była Wielka Schizma Zachodnia (1378-1417), kiedy to Francja rzuciła wyzwanie Cesarstwu chcąc przejąć rolę wyłącznego państwowego patrona Kościoła. Schizmę udało się na chwilę uciszyć, lecz powróciła niczym wezbrana fala wraz z Reformacją.

Zasadniczym skutkiem Reformacji było pojawienie się setek nowych heretyckich wyznań i sekt, które walczyły ze sobą oraz z katolicyzmem skażonym akceptacją dla państwa o uczynienie z nich religii państwowych. Katolicy zachowali kontrolę w wielu krajach, lecz w wielu innych zwyciężyli kalwini i luteranie, którzy natychmiast przystąpili do utworzenia kościołów państwowych. Schizma z 1054 roku uległa fatalnemu w skutkach zwielokrotnieniu przede wszystkim dlatego, iż ludzkimi umysłami bez reszty zawładnęło przekonanie, iż wiara chrześcijańska może być pogodzona z instytucją państwa. Gdyby nie to przekonanie, żadna ze schizm najprawdopodobniej nigdy nie miałaby miejsca, gdyż heretyków nie broniliby władcy państw. Czemuż zresztą mieliby to czynić, gdyby ortodoksyjnym stanowiskiem chrześcijaństwa było zdystansowanie się od państwa? Reformacją Bóg wystawił chrześcijanom rachunek za wielki błąd, którego dopuścili się w 313 roku.

Wziąwszy przykład z Zachodu, chrześcijanie wschodni dokonali kolejnej schizmy, tworząc w 1589 roku Patriarchat Moskiewski. Przyczyna była dokładnie taka sama – Moskwa chciała być nowym imperium, „nowym Rzymem”. Utworzenie polskiego kościoła państwowego postulowali nawet polscy Sarmaci, lecz na szczęście ich pomysł nie został zrealizowany. W wyniku tych wszystkich schizm jedność chrześcijan stała się wielkim mitem. W XVI i XVII wieku podzieleni chrześcijanie stoczyli na dodatek szereg krwawych wojen, przy pomocy których chcieli sobie udowodnić czyje państwo będzie rzekomo lepszym patronem wiary.

Gdy już upuścili sobie nawzajem zbyt wiele krwi, zaczęli rozmyślać nad tym, w jaki sposób powstrzymać dalsze masakry i wojny. Rozwiązanie było proste: wystarczyło wycofać się z mylnego przekonania o możliwości pogodzenia ze sobą wiary i państwa, lecz zarażone statolatrią umysły tamtej epoki przystąpiły do ideologicznej ofensywy. Tak właśnie zrodził się współczesny ekumenizm, rozumiany jako idea łączności katolików z heretykami za wszelką cenę.

Nowożytny ekumenizm zrodził się w krajach protestanckich, w których liderzy poszczególnych ugrupowań zauważyli z przerażeniem, że podziały w ich łonie coraz bardziej się nasilają, zaś Kościół katolicki pozostaje monolitem (szacuje się, że istnieje dziś aż 33 tysiące odmian protestantyzmu!). Zdawali sobie doskonale sprawę z tego, że podziały w ich własnym gronie osłabiają ich w konfrontacji z ortodoksją i dlatego podjęli intelektualną ofensywę. Podstawowym punktem tejże ofensywy była koncepcja zasadniczych prawd wiary, łączących wszystkie wyznania. Rozmaici teolodzy i filozofowie protestanccy wysuwali różnorakie propozycje tzw. minimum, w które każdy wierzyć powinien, bez względu na wyznanie („wszyscy wierzymy w jednego Boga” itd.). Chciano w ten sposób stworzyć kolejną platformę do dalszych podziałów, gdyż chrześcijaństwo zredukowane do kilku dogmatów dawałoby jeszcze większe pole do teologicznych nadużyć.

Szczytowe zainteresowanie ideami ekumenicznymi w świecie protestanckim przed ich ponownym triumfalnym wypłynięciem na powierzchnię u schyłku XIX wieku miało miejsce tuż po Wojnie Trzydziestoletniej. Głównymi ośrodkami protestanckiego ekumenizmu stały się Moguncja i Hanower. Jednym z najsłynniejszych zwolenników idei połączenia różnych wyznań w jedno w oparciu o tzw. „minimum wiary” był luterański pastor Georg Calixtus (1586-1656). Głoszone przez niego poglądy spolaryzowały cały protestancki świat, otrzymując nazwę „synkretyzmu”. Podobne poglądy głosił także kalwiński duchowny John Dury (1596-1680), który w ramach swojego ekumenicznego zapału przyjechał nawet specjalnie do Niemiec, aby połączyć ze sobą kalwinów, luteranów i pozostałe odłamy protestantyzmu. Swoich apostołów ekumenizm miał też w Polsce, gdzie działali Bartłomiej Bythner (1559-1629), czy też Daniel Kałaj (? – 1681) – kalwińscy ministrowie. Pod wpływem ich działań w 1645 roku w Toruniu doszło nawet z inspiracji króla Władysława IV do tzw. Colloquium Charitativa, czyli braterskiej rozmowy wszystkich wyznań, lecz na szczęście nie udało się wówczas ustalić żadnego minimalnego zestawu prawd wiary.

Podstawową przyczyną, dla której XVII-wieczny ekumenizm inspirowany przez protestantów nie zyskał trwałych podstaw było ich skupienie się na jedności wyznań protestanckich. Niechęć do wyznania rzymskiego była jeszcze wówczas zbyt silna, aby ekumenizm rozumiany jako jedność z heretykami mógł zyskać powodzenie.

Jednakże u schyłku XVII wieku protestanccy teolodzy zyskali nowego sojusznika w postaci Gottfrieda Leibniza. Ów słynny matematyk (i niezbyt wybitny, choć niezmiernie modny filozof), był nominalnie luteraninem, lecz jak to na „racjonalistów” przystało, rzadko lub prawie w ogóle nie nawiedzał świątyń. Ten niezmiernie dumny filozof otwarcie stronił od religii opartej na prawdach wiary i w zamian postulował „religię filozoficzną”, która miałaby stanowić wspólny fundament dla wszystkich wyznań. Traktując swoje własne przemyślenia jako nadrzędne wobec dogmatów, którymi zresztą gardził, Leibniz zaangażował się w pewnym momencie w projekt bliźniaczo podobny do współczesnego ekumenizmu.

W latach 60. XVII wieku nadworny filozof Elektora Hanoweru opracował więc zestaw tzw. „minimum dogmatycznego”, noszący nazwę Demonstrationes Catholicae, który później Elektor przedstawił papieżowi. Nawiązał także kontakty z katolickimi biskupami i duchownymi (jak choćby z Bossuetem), przekonując ich do konieczności stworzenia nowej, ekumenicznej religii. Gdy jego trwające kilka dekad wysiłki spełzły na niczym, tuż przed nastaniem XVIII wieku podjął nowy plan unifikacji protestantyzmu i prawosławia. W swoich działaniach był nieco osamotniony i dlatego nigdy nie udało mu się doprowadzić do obranego przez siebie celu, który, jak można się domyślać, miał potwierdzić jego wielkość jako myśliciela.

Idee Leibniza nie zginęły jednak bezpowrotnie i podjęto je ponownie, gdy sytuacja geopolityczna uległa sporym zmianom. Na przełomie XIX i XX wieku duchowni i teolodzy protestanccy zrozumieli, że nadszedł czas na kolejną, tym razem decydującą ofensywę. Tym razem głównymi rzecznikami idei „redukcji dogmatycznej” byli m.in. anglikański duchowny George Bell (1883-1958) oraz szwedzki pastor Olaf Söderblom (1866-1931), którego uhonorowano nawet w 1930 roku Nagrodą Nobla. W 1948 roku w Amsterdamie założona została Światowa Rada Kościołów, do której na szczęście nie należy nadal Kościół Katolicki. Zgromadzeni w tej organizacji protestanci i przedstawiciele pomniejszych wspólnot wspólnie lobbują od tej pory na rzecz zaprószenia idei ekumenizmu w łonie Kościoła.

To nie przypadek, że inicjatorami ruchu ekumenicznego byli protestanci oraz „racjonalistyczni”, zeświecczeni filozofowie. O ile Kościół katolicki od czasów Konstantyna żył w symbiozie z państwem, o tyle protestantyzm uczynił z religii służkę państwa. W krajach, gdzie protestantyzm uczyniono religią państwową, doszło do najliczniejszych aktów apostazji oraz zeświecczenia (czyli przejęcia przez państwo sfery oddziaływania Kościoła). Herezje Lutra, Kalwina, Zwingliego, czy też Serweta poczyniły wielkie zniszczenia w społeczeństwach żyjących zgodnie z ich nakazami, a następnie poszukiwały nowego gruntu do rozprzestrzenienia. Stąd właśnie dążenie do stworzenia nowej religii ekumenicznej, która dałaby podstawy do dalszych podziałów i herezji. Co jednak najważniejsze, główni ideolodzy ekumenizmu dążyli niezmiennie do tego, aby „nadzorcą” religii ekumenicznej było państwo – do tej idei namawiają także dzisiaj.

Współcześnie ekumenizm bywa wspierany nawet przez wrogów Kościoła, którzy doskonale wiedzą, że fałszywa jedność, którą głosi ekumenizm, tak naprawdę jedynie wzmacnia podziały wśród chrześcijan. Tak właśnie czynili m.in. komuniści w Polsce, aktywnie wspierając wszelkie ekumeniczne tendencje w polskim Kościele. Tworzenie wspólnej płaszczyzny wiary nie pomoże przynieść jedności – ta może zostać przywrócona jedynie wówczas gdy obecne herezje utracą patronat państw. Największe wyznania chrześcijańskie, poza katolicyzmem, są bowiem do dziś religiami państwowymi (np. anglikanizm, luteranizm szwedzki, norweski i duński, czy też prawosławie). Od XIX wieku Kościół nie ma już swojego cesarstwa, które byłoby jego patronem, dlatego współcześnie, jak nigdy przedtem, pojawiła się szansa na samoczynne oczyszczenie się z herezji. Schizmatycy to czują i stąd właśnie ich ogromne wysiłki na rzecz propagowania idei ekumenizmu. Doskonale wiedzą, że jeśli teraz nie uda im się przypuścić ideowej ofensywy, ich własne wyznania czeka naturalna śmierć, szczególnie w obliczu postępującej laicyzacji świata zachodu – wywołanej właśnie przez mariaż z państwem.

Zdecydowana większość dzisiejszych protestantów i prawosławnych pozostaje przy swoich wyznaniach także dlatego, że w ciągu ostatnich wieków stały się one niejako religiami narodowymi. Większość narodów świata ma swoje własne wyznanie, które traktuje jako element państwowej tożsamości i choć najczęściej niewiele jest osób je praktykujących, ludność szanuje je jako element konstytutywny swojego państwa.

Choć wielu osobom może się to wydać paradoksalne, to właśnie idea sojuszu tronu z ołtarzem oraz chęć uniwersalizmu religijnego pod patronatem potężnego władcy przyczyniła się do wystąpienia wszelkich schizm i większości herezji. Współczesny Kościół, który ponownie stał się organizacją prywatną i powszechną, stoi przed wielką szansą na odciągnięcie wielu chrześcijan od schizmatyckich wyznań. Musi tylko stanowczo odmawiać partycypacji w ekumenicznym ruchu oraz trzymać się z dala od państwa. Historia pokazuje, że Kościół doskonale samoczynnie oczyszcza się z większości błędów o ile tylko stroni od Lewiatana.

Geniusz Jana Ludwika Wolzogena

2013-09-26T17:30:00.002+02:00

Moja fascynacja myślą Jana Ludwika Wolzogena (1599-1661) wciąż rośnie. Co prawda nie przyłączam się do jego rozważań natury teologicznej (np. negacji istnienia Trójcy Św., ikonoklazmu, czy też postulatu liczbowej redukcji dogmatów), lecz poglądy, które głosił na temat relacji wierzącego do państwa są absolutnie przełomowe.

Bardzo cieszy mnie, że ktoś zadał sobie trud przetłumaczenia mojego tekstu na temat Wolzogena na język francuski (dostępny tutaj). (Oryginał polski dostępny tutaj). Jego libertariańska niezgoda na państwo była absolutnie przełomowa, choć Wolzogen wskazywał, że pierwotnie właśnie tak myślano. To wielka szkoda, że spośród jego pism na język polski przetłumaczono zaledwie nieliczne fragmenty. (Znających łacinę zachęcam do tłumaczenia).

Dziś zamiast moich własnych przemyśleń postanowiłem więc opublikować kilka genialnych myśli Wolzogena. (Wszystkie cytaty za: (red. i tł. Zbigniew Ogonowski, Filozofia i myśl społeczna XVII wieku, cz. I, PWN, Warszawa 1979).

"Kościół znajduje się wprawdzie wewnątrz królestwa; lecz nigdy (chyba) nie było prawdziwego Kościoła, jak tylko wewnątrz państwa niechrystiańskiego. Apostołowie, ewangeliści, prorocy, pasterze, doktorzy i starsi nie królowali w kościele ani nie królują przez sprawowanie władzy świeckiej, ale pomimo tego kierowali nim i nadal kierują."

"Przy pomocy mądrości przekazanej w Ewangelii mogą starsi w kościele należycie spełniać swój obowiązek, ponieważ tego rodzaju mądrość jawnie zawiera się w Ewangelii; królowie natomiast i sędziowie w królestwie nie mogą, ponieważ w Ewangelii nie ma zawartej żadnej wskazówki co do rządzenia państwem. Co zaś się tyczy rządzenia państwem, nie można było niczego podać dokładniej niż w Zakonie ustanowionym przez Boga za pośrednictwem Mojżesza. A odkąd Zakon został zniesiony, nie ma nic bardziej nieprzydatnego do politycznego i świeckiego rządzenia państwami, niż nauka Chrystusa".

"Nikomu nie wolno czynić przeciwnie, niż czynił Chrystus. Już zaś być małżonkiem, włodarzem, rzemieślnikiem, kupcem nie jest przeciwne temu, co czynił Chrystus, lecz tylko odmienne. Natomiast być królem, żołdakiem, i wrogów ścigać orężem oraz zabijać, jest w ogóle nie tylko odmienne, lecz nadto przeciwne uczynkom Chrystusa".

Wolzogen postulował nie tylko nieinicjowanie przymusu, ale i powstrzymanie się od wszelkiego przymusu, przez co znacznie podwyższył sobie moralną poprzeczkę. Ten element wykracza już poza libertarianizm, który przecież dopuszcza stosowanie przymusu w odwecie lub w obronie. Jednakże Wolzogen idzie jeszcze dalej:

"Że jednak owe środki zwyczajne i prawne, przez które by chrystianie unikali krzyża, nie są orężem, już zostało już wykazane. Mógł również Chrystus przez oręż, bądź ludzki, bądź boski, uniknąć krzyża, lecz nie chciał się nim posłużyć, by nas nauczyć, że nie jest on prawnym środkiem do uniknięcia krzyża. Na nas bowiem nie inaczej niż na Chrytsusa włożony jest obowiązek dźwigania krzyża na co dzień, a zatem nie inaczej niż on winniśmy się powstrzymać od broni"

- brzmi heroicznie i wypada postawić pytanie, czy Wolzogen rzeczywiście nigdy się nie bronił tak właśnie interpretując chrześcijaństwo. Bez względu jednak na to jego pacyfizm można ograniczyć do zasady nieinicjowania agresji - w moim przekonaniu jest to rozwiązanie bardziej zgodne z duchem Ewangelii.

Państwo i jego wyznawcy.

2013-09-24T13:32:00.001+02:00

Od lat mówi się, że Europa staje się coraz bardziej ateistyczna, a w ślad za nią także i inne regiony świata. To nieprawda - wielkim bogiem naszych czasów jest państwo, w które wierzy ogromna liczba ludzi, pomimo deklarowanej przynależności do innych religii, np. chrześcijaństwa, islamu, czy też buddyzmu. Oto kilka punktów, które pozwalają lepiej zrozumieć mój pogląd.

zbawienie - według wyznawców państwa jego wielkim dziełem jest zbawienie człowieka... przed nim samym. Każdy zwolennik państwa przekonuje, że bez Lewiatana panowałyby właściwe ludzkiej naturze chaos, terror i anarchia. Ludzką "grzeszną" naturę może zbawić tylko państwo ustanawiając swój monopol inicjowania przemocy.

święci - każde państwo ma swoich świętych - swoich ojców założycieli i wielkich "mężów stanu". Np. w Polsce trwa wciąż walka o beatyfikację Piłsudskiego czy też Kaczyńskiego, lecz już dawno dokonano wyniesienia na ołtarze królów, np. Bolesława Chrobrego, Kazimierza Wielkiego itd.

modlitwa - głoszenie wielkości państwa jest obowiązkowym elementem wszelkiego rodzaju uroczystości, np. rocznic, meczów sportowych, czasami także obrzędów kościelnych. Każdy wierzący w państwo czuje się w obowiązku oddać hołd wielkiemu dziełu pobierania podatków i stosowania środków przymusu w obliczu niewiernych, tj. libertarian.

wiara w cuda - niewierzącym w potęgę i dobroć państwa każe się nieustannie wierzyć w cuda, które ono rzekomo dokonuje. Według przekazu religijnego państwo wspiera gospodarkę, pobudza inwestycje, zapewnia pokój i dobrobyt, pomaga biednym, rozdziela sprawiedliwość. Nikt nigdy nie widział tego na oczy, ale mimo to wiara w państwo jako sprawcę cudów nie ustaje.

świątynie - każde państwo ma swoje własne świątynie, w których celebruje się "mężów stanu" i ich wiekopomne czyny dokonane dla zbawienia ludzkości. We Francji, czy też Rumunii rolę tą pełnią panteony, w Polsce Wawel i inne nekropolie oraz siedziby władzy. Czasami funkcję tą spełnia np. siedziba parlamentu, którą każe się odwiedzać dzieciom ze szkół.

święte pisma - w świecie zachodu świętymi pismami państwa są pisma chorych na przerost wyobraźni filozofów, jak np. Rousseau, Kanta, Hegla, Hobbesa, czy też współczesnych gwiazd bełkotliwej filozofii, które zawierają ideologiczne usprawiedliwienie instytucji państwa. Za publiczne spalenie ich dzieł nie spotka Cię kara tak, jak w islamie, lecz głoszenie idei godzących w płynący z nich przekaz zaciąga na Ciebie karę milczenia i ostracyzmu.

religijni liderzy - przywódcy państw są bożyszczami tłumów, które błogosławią ich wypowiedziom. Wizyty prezydentów i premierów mają w sobie coś z peregrynacji świętych obrazów lub relikwii - ludzie okazują im szacunek w przekonaniu, że reprezentują ze sobą coś bardzo ważnego.

święta idea państwa - państwo ma status świętości, która zawsze pozostanie czysta. To źli ludzie i złe partie wykorzystują Lewiatana do swoich niecnych celów, ale państwo zawsze będzie krystalicznie dobre i zasługujące na nowy start, pomimo wielomilionowych ludobójstw, rzezi i katastrof przez nie wywołanych.

Dobro państwa dobrem najwyższym - dla dobra państwa ludzie są w stanie oddać życie na wojnie, zrzec się całego swojego dobytku oraz nieustannie godzą się na wzajemne wywłaszczanie wszystkich przez wszystkich. Przedkładają w ten sposób abstrakcyjne dobro państwa nad dobro drugiej osoby i dobro własne. To wymaga naprawdę wielkiego religijnego zapału.

A jeśli chodzi o mnie, to nie potrafię wyznawać dwu religii naraz i dlatego odrzucam wiarę w państwo.

Odebrana dotacja - dramat w jednym akcie

2013-04-16T15:15:00.001+02:00

Niniejszy tekst ukazał się w ostatnim numerze "Najwyższego Czasu!", ale stwierdziłem, że nie wszyscy czytelnicy mojego bloga czytają tą gazetę, więc warto im także przybliżyć ten skromny dramat.

(z boku sceny trwa narada, trzej mężczyźni prowadzą żywą dyskusję)

ZŁY POLITYK I

Kiepska kondycja budżetu, czas na cięcie. Obetnijmy fundusze, bo inaczej czeka nas bankructwo!

ZŁY POLITYK II

Racja, racja. PKB nam spada – brać inwestorska nierada.

KAPITALISTA (ubrany w cylinder, długi frak, zagryza cygaro i podrzuca złotą monetę)

No, szybciej, szybciej. Buahahaha! (wybucha niekontrolowanym śmiechem i wyraźnie widać jego złoty ząb)

(na scenę wchodzą dwa chóry)

CHÓR LEWAKÓW

Ach, zły kapitalisto! I wy, bezduszni politycy! My pełnimy służbę społeczną, a wy służycie pieniądzu.

CHÓR PRAWAKÓW

Okrutne liberały, pieniądze nam zabrały. Naród bez dotacji zginie!

(ktoś po cichu intonuje „Boże, coś Polskę”)

LEWICOWY DZIENNIKARZ

Panie polityku, czy to na pewno dobra decyzja? Wszyscy eksperci mówią, że to krok w złym kierunku. Ja sam podpisałem już dwa listy otwarte sprzeciwiające się zabraniu dotacji.

SUPER NIANIA

Ja też się podpisałam pod tą listą!

ZŁY POLITYK I

Ja chętnie dałbym dotacje, lecz nie ma z czego.

ZŁY POLITYK II

Racja, kolego. Czas, aby górę wzięła prywatna inicjatywa!

PROBOSZCZ

A dobro wspólne? A pomoc biednym? Od czego jest państwo?

FEMINICHA I

I czemu zabieramy kobietom? Może lepiej samcom?

FEMINICHA II

Jak już mamy robić jakieś cięcia, to najpierw u samców (obiefeminichy niekulturalnie chichocą)

CHÓR LEWAKÓW (posępnie)

Neoliberalizm i turbokapitalizm. Turbokapitalizm i neoliberalizm.

CHÓR PRAWAKÓW (jeszcze posępniej)

Liberalizm i brak państwa. Brak państwa i liberalizm.

ZWYKŁY CZŁOWIEK

Ja tam na polityce się nie znam, ale dotacji nie powinni nikomu zabierać.

KAPITALISTA

No szybciej!! Moje pieniądze! Mój egoizm!

PRAWICOWY DZIENNIKARZ

Słyszałem, że kapitalista nie chodzi do kościoła i ostentacyjnie czyta „Wyborczą”.

CHÓR PRAWAKÓW (z przestrachem)

Nie takich ludzi nam trzeba. Nie płacą podatków i rozkradają majątek narodowy.

LEWICOWY DZIENNIKARZ

A ja właśnie słyszałem, że kapitalista daje pieniądze na „Radio Maryja”.

CHÓR LEWAKÓW

Odebrać mu wszystkie licencje! Z antysemityzmem nie będzie dialogu.

ZŁY POLITYK I (wyraźnie poirytowany)

Już dość, decyzja zapadła. Rozejść się!

PRAWICOWY DZIENNIKARZ

W naszej gazecie będziesz obśmiany.

LEWICOWY DZIENNIKARZ

W naszej wykpiony.

PROFESOR DOTOWANEJ UCZELNI

Badania cenionego socjologa z Uniwersytetu Columbia wykazały, że bez dotacji nie wytrzymują nawet żaby.

STARY, BRUDNY KOZIOŁ

Beee...

EKSPERT LEWICOWEJ STACJI TELEWIZYJNEJ

Bez dotacji nie ma demokracji.

KOSMETOLOG

Bez dotacji marszczy się skóra i wychodzą czyraki.

GASTROLOG

Dłuższa ekspozycja na stan bezdotacyjny może się przyczynić do wytworzenia stanów zakaźnych dróg jelitowych.

EKSPERT PRAWICOWEJ STACJI TELEWIZYJNEJ

Odebranie tej dotacji to robota służb specjalnych – nie ma co do tego żadnych wątpliwości.

ROLNIK

Iii tam... No nie zabierajta im tych dotacji, ludziska.

LEWICOWY DZIENNIKARZ

I co pan na to? Jak pan zareaguje na głos ekspertów?

POLITYK I

Będę nieugięty …

FEMINICHA

Faszysta!

PRZEWODNICZĄCY KLUBU GAZETY POLSKIEJ

Komuch!

PRAWICOWY DZIENNIKARZ

Dziś zabieracie dotacje, jutro sprzedacie ojczyznę. Targowica!

LEWICOWY DZIENNIKARZ

No to już jest wyraźna homofobia!

BYŁY PREZYDENT (wyraźnie zawiany)

Nie idźcie tą drogą!

CHÓR LEWAKÓW I PRAWAKÓW (razem, w ramach porozumienia ponad podziałami)

Och, nie bierzcie nam dotacji, bo z czego żyć będziemy?

Bez państwowych pieniędzy wnet wszyscy pomrzemy.

KAPITALISTA

Będziecie zdychać z głodu pod płotem! (bierze do rąk banknot studolarowy, robi z niego samolot i rzuca przed siebie)

PRAWICOWY POLITYK

O nie, miarka się przebrała. Czas na polityczny pucz.

LEWICOWY POLITYK

Popieram, zagrożona jest demokracja oraz dotacje na naszą partię.

(Dochodzi do puczu)

LEWICOWY DZIENNIKARZ

Dobrze się stało, byliśmy o krok od nazizmu. Dziś możemy spać spokojnie.

PRAWICOWY DZIENNIKARZ

Czujemy ulgę, powstrzymaliśmy liberalny zamach stanu.

CHÓR LEWAKÓW I PRAWAKÓW

Nie śmiejcie odbierać dotacji, bo święte są. Wie o tym prawica i lewica wie to.

POLITYK I

No i co teraz? Zbankrutujemy …

PROFESOR DOTOWANEJ UCZELNI

Zdecydowanie zbyt pesymistyczna narracja.

JACEK ŻAKOWSKI

Turbokapitalizm.

(kurtyna w dół).

Kto tak naprawdę ma obsesję.

2013-01-18T22:45:00.000+01:00

Jako libertarianin zbieram nieustannie cięgi za to, że ciągle mówię o państwie. Zarzut ten stawiają mi czasami nawet bliscy, co sprawia, że czuję się podwójnie zażenowany. Niektórzy idą nawet tak daleko, że sugerują, iż padłem ofiarą jakiejś obsesji. Świat nie ogranicza się tylko do Lewiatana - słyszę.
Dokładnie - chciałoby się powiedzieć. Ja też nie chciałbym mówić przeważnie o państwie, ale zadajcie sobie sami pytanie o czym wy mówicie.
- mówicie o "szkole", ale tak naprawdę rozprawiacie o chorym systemie państwowej oświaty;
- mówicie o "polityce", ale tak naprawdę chodzi wam o spektakl walki o władzę nad państwem;
- mówicie o "pracy", ale tak naprawdę wasze stanowiska pracy i płace zależą w przeważającej mierze od państwa;
- mówicie o "korkach", ale tak naprawdę biadolicie nad problemem, który generuje państwowa własność dróg;
- mówicie o "Polsce", ale tak naprawdę mówicie o państwie polskim;
- mówicie o "sprawiedliwości", ale tak naprawdę rozumiecie przez nią działalność państwowych sądów;
- mówicie o "interesach", ale tak naprawdę wiecie, że robi się je głównie przy współpracy z państwem;
- mówicie o "Smoleńsku", ale tak naprawdę bierzecie udział w walce o władzę nad państwem.

Mógłbym podobne przykłady mnożyć. Każdy kolejny z nich pokazałby jeszcze dobitniej, że to nie libertarianin ma problem, lecz leży on po waszej stronie. To nie libertarianin cierpi na obsesję dostrzegania wszędzie państwa, lecz państwowcy cierpią na chorobę irracjonalnego abstrahowania od Lewiatana.

Kto dostrzega Lewiatana i mówi o źle, które dzieje się przy jego udziale, tego nieuchronnie czeka posądzanie o "teorie spiskowe", wyśmiewanie za "monotematyczność" lub też "obsesyjność". Poważni ludzie to rzekomo tylko ci, którzy są ślepi jak kurza noga i udają, że nic nie widzą.

Mam nadzieję, że nastanie kiedyś dzień, w którym o państwie będzie można pisać w czasie przeszłym, a publicyści będą przede wszystkim historykami, piszącymi dla młodszych pokoleń "ku przestrodze". Możecie mi wierzyć, nie jestem żadnym sadystą i nie upajam się opisywaniem zła wyrządzanego przez państwo. Chętnie zająłbym się kiedyś jedną z wielu moich pasji - mam ich naprawdę wiele.

Świat o którym mówię jest możliwy do zaprowadzenia: aby zrozumieć, na czym on mógłby polegać, wyobraźmy sobie salonik prasowy, w którym na półkach leżą czasopisma o tematyce komputerowej, motoryzacyjnej, sportowej, ogrodniczej, gazety z krzyżówkami, pisma dla kobiet, pisma katolickie itd., lecz nigdzie nie można znaleźć "Polityki", "W Sieci", "Gazety Polskiej", "Newsweeka", "Wprost" itd. Zamiast nich znaleźć można tylko kilka periodyków historycznych, w których opisywane są nadużycia z dawnych czasów, kiedy ludzie byli niedojrzali i żyli jeszcze pod jarzmem Lewiatana.

Oficjalna odpowiedź na tekst Jacka Kobusa

2012-12-30T21:54:00.001+01:00

W najnowszym "Najwyższym Czasie!" Jacek Kobus po raz kolejny wypowiada się na temat libertarianizmu. (Coś go ten libertarianizm "uwiera", nie sądzicie? Mógłby przecież pisać o tylu różnych kwestiach miłych konserwatystom i prawicowcom: o potrzebie posiadania silnego państwa, o potrzebie narzucenia pełnej lub pół-dyktatury albo o spiskach lewaków itd. itp. Coś Panu Kobusowi libertartianizm spać jednak nie daje, bo tym razem napisał tekst na co najmniej 15 tysięcy znaków.
Pan Kobus wypada zdecydowanie najlepiej, gdy pisze o koniach - najwidoczniej jego pasji. Gdy jednak zabiera się za teorię społeczną lub filozofię, bywa niestety nie najlepiej. To tak jakby muł chciał startować w Wielkiej Pardubickiej.
Tak też stało się i tym razem: W tekście pt. "O postępie i wolności raz jeszcze", znajdujemy taką oto wypowiedź: Najpierw trzeba ludzi do wolności przymusić, bo dobrowolnie wolni być nie chcą.

A teraz, w celu właściwej kontemplacji tej wielkiej prawdy, polecam usiąść po turecku, wyciszyć się, spojrzeć prosto przed siebie w ścianę i policzyć do stu.

Jeśli już, drogi czytelniku, skończyłeś, posłuchaj dalszej części mojej wypowiedzi.

Proponuję, aby od dziś nazwać ten rodzaj "rozumowania" "dialektyką Kobusa". Jej zastosowanie jest bardzo proste. Proszę bardzo, oto przykład:

Aby odpowiedzieć na polemikę Kobusa, trzeba na nią nie odpowiedzieć.

Koniec wpisu.

Historia pisana pieniądzem cd.

2012-12-06T22:00:00.000+01:00

Tym razem zamiast osobnego wpisu zamieszczam materiały promocyjne.

Wpierw link do nagrania audycji ze mną w Kontestacji: (kliknij tutaj)

A poniżej także nagranie video z premiery mojej książki na Targach Książki Historycznej w Warszawie: