<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:blogger='http://schemas.google.com/blogger/2008' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd="http://schemas.google.com/g/2005" xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649</id><updated>2026-07-02T22:06:56.408-06:00</updated><category term="Personal"/><category term="Ktarsis"/><category term="Literatura"/><category term="Politike"/><category term="De dónde me sale tanta paja"/><category term="Malas Pasadas"/><category term="Cultura"/><category term="Educación"/><category term="Fútbol"/><category term="Imágenes"/><category term="Historia Secreta"/><category term="Reportajes"/><category term="Buena Música"/><category term="Humor"/><category term="Efemérides"/><category term="Textos"/><category term="Cine"/><category term="Tecnología"/><category term="No sé"/><category term="La Casa"/><category term="Fotografía"/><category term="Octubre 1"/><category term="violencia"/><category term="Lengua Salvadoreña"/><category term="Futbol"/><category term="Asesinatos"/><category term="Imágenes y Música"/><category term="Octubre 2"/><category term="arte"/><category term="Notas de la escuela"/><category term="Octubre 3"/><category term="Narrativa"/><category term="Octubre 4"/><title type='text'>Octubre Rojo</title><subtitle type='html'>Blog personal de Ricardo Hernández Pereira</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default?redirect=false'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><link rel='next' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default?start-index=26&amp;max-results=25&amp;redirect=false'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>456</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>25</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-5782163940177017690</id><published>2024-12-23T21:47:00.131-06:00</published><updated>2024-12-26T15:33:02.561-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><title type='text'>Los mejores libros de 2024</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgEh7R4iTOE_N82A4VscU4MdXP-02gXFVQFzBuuqOpY5ETQPfO5gA5W4EGiycWFwvJF1BxK8DtgMEcCo2X-pSWiFsSw48UU9nE2HNj9rgAUSsBXSXLDG-MZm4C6sfvgDw9SzzKKKvA_R66lfqeXLNXFGVkp5VRbVO7bTFm-W1DldJLSoGnddPbrDRrkBij0/s2699/20241224_155855.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1824&quot; data-original-width=&quot;2699&quot; height=&quot;270&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgEh7R4iTOE_N82A4VscU4MdXP-02gXFVQFzBuuqOpY5ETQPfO5gA5W4EGiycWFwvJF1BxK8DtgMEcCo2X-pSWiFsSw48UU9nE2HNj9rgAUSsBXSXLDG-MZm4C6sfvgDw9SzzKKKvA_R66lfqeXLNXFGVkp5VRbVO7bTFm-W1DldJLSoGnddPbrDRrkBij0/w400-h270/20241224_155855.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Me encantaría compartir algunas lecturas que disfruté durante este 2024, y que supusieron para mí, un aporte significativo para la literatura salvadoreña. Este es sólo el comentario de un lector acucioso, y nace del deseo de recomendar algunas apuestas editoriales (y porque fueron libros que sencillamente me gustaron). Los autores son salvadoreños/as y no tomé en cuenta reedición alguna. Desde luego, me quedé corto con muchas más publicaciones. No pude conseguirlas todas y no me alcanzaron las noches para leerlas. Sin embargo, si alguien desea recomendar más títulos, siéntanse en la libertad de mencionarlos en los comentarios.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Caminata sobre el fuego&lt;/b&gt;, de Claudia Denise Navas (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/editorialojodecuervo/&quot;&gt;Ojo de Cuervo&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Me gustó mucho más que &lt;b&gt;Criaturas de polvo y sal&lt;/b&gt; (Ojo de Cuervo, 2021) porque siento que es un libro más entrañable, con historias de añoranza, con espacios cotidianos que también se vuelven, en cierto punto de la historia, otros personajes. Aquí hay memoria familiar y lugares de la infancia, entornos donde se fue feliz o se presenció la muerte, pero donde también hubo crecimiento. Claudia tiene un estilo ágil y cada cuento se disfruta de principio a fin. Como el título lo indica, el texto es un recorrido sobre las llamas de la vida, un viaje que vamos viviendo con cada personaje. Mis cuentos favoritos: &lt;i&gt;El taller de la Séptima, Por el mar, Tú sí sabes quererme, mi amor, Travesía, Entre mesones y tenguereches, Por el mercado, Dudas &lt;/i&gt;y&lt;i&gt; Caminata sobre el fuego.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;La breve edad del tiempo&lt;/b&gt;, de Kijadurías (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/indole.editores/?locale=es_LA&quot;&gt;Índole&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Aquí se contiene lo mejor de la narrativa breve de Kijadurías. El libro recoge 80 minificciones que abordan temas como la política, la memoria, la revelación del “otro”, la anagnórisis tanto en el plano onírico como en los hallazgos de la cotidianidad. También está cargado de ironía, un elemento recurrente en el corpus literario de Alfonso, así como la constante reflexión acerca del tiempo y la memoria. El material es un compilado de historias sin mucha unidad temática (el mismo autor lo advierte en un “prólogo” al final del libro); sin embargo, hubo cuentos que disfruté bastante: &lt;i&gt;Otras vidas, otros mundos, Sobre el maestro Seshu, Moscas, El viajero, El duro oficio de soñar &lt;/i&gt;(para mí, este debió ser el título de libro)&lt;i&gt;, El mall, Últimas noticias, Delirio, &lt;/i&gt;y un par más&lt;i&gt;.&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;El barco en la botella&lt;/b&gt;, de Alexander Hernández (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/ESTROediciones/?locale=es_LA&quot;&gt;Estro&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Los textos de Alexander son impecables, con una prosa siempre ágil y diáfana. Todos sus cuentos están muy bien planteados y sus mecanismos denotan ingenio e imaginación. Laura Elisa Vizcaíno, en el texto de la contraportada del libro, comenta: “Las minificciones de Alexander Hernández revierten el orden, las costumbres, las leyes físicas y las tradiciones literarias. En una cuarentena de brevedades, el ajedrez y la escritura conviven con otros temas que incitan a que nuestra imaginación se active”. Pienso que esta publicación revitaliza la minificción en el área, y coloca a Alexander Hernández como gran exponente de este género. Mis cuentos favoritos: &lt;i&gt;La línea de la vida, Sensualidad del ajedrez, Amigos imaginarios, Baile de los solitarios, Se buscan &lt;/i&gt;y &lt;i&gt;Matador&lt;/i&gt;.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Escombros&lt;/b&gt;, de Derlin De León (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/indole.editores/?locale=es_LA&quot;&gt;Índole&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Este es un libro de personajes en vilo, de pie, a la sombra de una gran ola a punto de aplastarlos. Escombros es lo que queda luego de ese impacto. Así, buena parte de estos cuentos versan sobre niños y sus miedos, sobre sueños y travesuras. ¿El anhelo de recibir un pastel que nunca llegará es equivalente al placer de comerse un helado frente a un extraño? Por ahí van las grietas de Derlin. Lo monstruoso en sus historias está en lo cotidiano, agazapado en lo aparentemente trivial, oculto en el detalle, y sólo basta un buen lector para descifrarlo. Un gran libro dentro del catálogo de Índole. Mi relato favorito es &lt;i&gt;Lucas&lt;/i&gt;, porque pienso que define el espíritu de la unidad: historias de asombro y de miedo que simbolizan fracturas. Mis otros cuentos favoritos: &lt;i&gt;Un pastel, Derretido, Vértigo, Muñecas, Hermanos &lt;/i&gt;y&lt;i&gt; Tránsito.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Más allá de la aureola marrón y núbil / Beyond de brown and nubile aureole&lt;/b&gt;, de Lauri García Dueñas (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/KalinaEditorial/?locale=es_LA&quot;&gt;Kalina&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Más allá de la aureola marrón y núbil&lt;/b&gt; fue el poemario ganador del Premio Tessa Bartók de Poesía 2021. Yo definiría este material como un recorrido profundo sobre la maternidad, el dolor, la violencia y la reivindicación de una mujer victoriosa. El poemario fue traducido al inglés por la poeta y editora Alexandra Lytton Regalado, y estuvo al menos tres años viviendo el proceso de edición. Lauri cuestiona entornos públicos y privados, pero a través de un camino cronológico similar al que usó Claudia en &lt;b&gt;Caminata sobre el fuego&lt;/b&gt;. &lt;i&gt;Al final&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;Iniciarás otra familia un día&lt;/i&gt; me parecen poemas poderosos y bellos. Para el jurado, este trabajo “refleja un recorrido y transición en la condición humana de las mujeres. El dolor de pasar de la juventud a la madurez, de redefinirse personalmente, perfilando su propia identidad. Momentos de desesperación y locura que, después de ser superados, expresan esperanza y fe para vivirlos, trascenderlos y seguir caminando”. Esta publicación cuenta además con las ilustraciones de Gabriela Novoa. Un bello libro. &lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/watch/live/?ref=watch_permalink&amp;amp;v=864681592264321&quot;&gt;Aquí &lt;/a&gt;el enlace de una entrevista.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Delmara&lt;/b&gt;, de Ana María Rivas (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/profile.php?id=100093220331987&amp;amp;locale=es_LA&quot;&gt;Equizzero&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;En este material, Ana María interpela la temática familiar y sus costumbres. En su lectura, uno se topa con mujeres en espacios íntimos, espacios que adquieren, también, dimensiones mitológicas. Ese manejo del lenguaje fue lo que más me gustó del libro. &lt;b&gt;Delmara &lt;/b&gt;es un material de mitologías, de crecimiento, de evolución, cargado de símbolos del bosque, del mar, de ritos y de rompimientos violentos con la tradición. Este trabajo ganó el XIII Certamen Literario Ipso Facto 2023 de Editorial Equizzero. De este libro, el jurado dijo: &quot;se tratar de una obra que cuenta con una notable calidad técnica, con fuerza en la utilización de imágenes, educado conocimiento del ritmo y lenguaje y, demás, de tratarse de un proyecto unitario muy bien logrado&quot;. Los poemas que más disfruté: &lt;i&gt;Sepultura de pájaros, Hábitos higiénicos, Canto responsorial, Hit and cry, La jaula es el pájaro, Del-Mara&lt;/i&gt;, y &lt;i&gt;Ars poética.&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;El fin de la felicidad&lt;/b&gt;, de Fabio Rivas Rivera (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/profile.php?id=61555134285541&amp;amp;locale=es_LA&quot;&gt;Ediciones Pirata&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Un libro que explora y define la identidad a partir de diferentes situaciones de la vida: el hogar, el recuerdo de nuestros ancestros, la crítica a nuestra comunidad y nuestra sociedad. &lt;i&gt;La poesía no le rendirá cuentas a nadie. Lo vivido es el regalo&lt;/i&gt;, dice Fabio en su poema &lt;i&gt;Oye&lt;/i&gt;, y este es el tono que define lo que he leído. Lauri García Dueñas, editora de Ediciones Pirata, señala: &quot;Fabio no es condescendiente con él ni con nadie, denuncia las alegres “ceremonias de la futilidad” en las que él y todos participamos. Se ha dado cuenta del sino de nuestra época&quot;. Mi favorito fue &lt;i&gt;Leyla&lt;/i&gt;. De ahí el nombre del Centro Cultural que dirige.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Estrellas que nacen en cunas de polvo&lt;/b&gt; (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/editorialojodecuervo/&quot;&gt;Ojo de Cuervo&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Laura Vadillo nos entrega un libro con historias que nos invitan a cuestionarnos: cuestionamos el cuerpo, el deseo, el amor, la vida y la muerte. Estos cuentos fantásticos son exploraciones de personajes asediados por sus miedos y obsesiones. Un libro con buena prosa, con precisión en la palabra, y con buen ritmo narrativo (Laura tiene un buen oído). Bien por Ojo de Cuervo que ha sabido acompañar a una joven que promete más en algunos años. Mis cuentos favoritos: &lt;i&gt;Todo es culpa de las hormigas, Los ayeres, El cuerpo de Susana &lt;/i&gt;y&lt;i&gt; La carretera.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Historia de un cometa&lt;/b&gt;, de Krisma Mancía (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/profile.php?id=100053880016266&quot;&gt;Ediciones El Pez Soluble&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Quien ha leído a Krisma Mancía conoce una voz inconfundible y poderosa. Con este poemario vuelve al hermoso diálogo entre lo cotidiano y lo sublime, entre el deseo y la muerte, entre la proclamación de un espíritu indómito y la orfandad de nuestra naturaleza humana. Historia de un cometa es también un viaje de redefiniciones, de triunfos y derrotas incompletas, que dialoga sobre lo bello y lo sagrado (o lo que la gente entiende como sagrado). Disfruté mucho los poemas &lt;i&gt;Ágata&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;La Muerte Contratada, Anatomía de la mujer pez, Virginia Woolf tomó mi mano &lt;/i&gt;e&lt;i&gt; Historia de un cometa&lt;/i&gt;. &lt;a href=&quot;https://www.entretmasrevistadigital.com/post/de-la-historia-de-un-comenta-al-reino-de-la-libertad-la-sinfon%C3%ADa-perenne-de-la-poes%C3%ADa-como-forma-d?fbclid=IwY2xjawHVmwJleHRuA2FlbQIxMQABHYpOHcHq1W6XucMJug0WR8xKH_2wu6NOVDR3_GReyWkkiNl2IuyAEL3mbA_aem_yEsQenpn8W4Ftv3m2uDbWA&quot;&gt;Aquí &lt;/a&gt;un comentario de André Cruchaga.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Un pequeño milagro / A small miracle&lt;/b&gt;, de Kijadurías (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/KalinaEditorial/?locale=es_LA&quot;&gt;Kalina&lt;/a&gt;)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Este es un cuento que nos habla del amor, el valor y la esperanza. Con un lenguaje claro y preciso, Alfonso escribió, hace algunos años, este pequeño milagro que tiene el potencial emotivo y filosófico que recuerda a obras como «El Principito». La historia se plantea como un monomito: el joven Mateo Lhu tiene que preservar lo más importante que queda de su tribu: la vida de una planta sagrada. En el camino encuentra pruebas, aliados y enemigos. En un país donde se ven amenazados nuestros recursos naturales, este cuento supone una gran metáfora y una importante reflexión sobre la época que nos ha tocado vivir. La idea nace a partir de uno de los dibujos de la artista plástica Verónica Vides, quien también es la ilustradora de este hermoso libro. Una joya, sin duda.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Daños colaterales&lt;/b&gt; (antología narrativa), AA. VV. (Abrojo Editores)&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Daños &lt;/b&gt;es una antología narrativa que aborda temas como la dignidad, la injusticia social, la impunidad y el abuso de autoridad en tiempos y lugares donde ya nadie habla de eso. Desde distintas perspectivas, estos cuentos abordan el fenómeno del Régimen de Excepción en El Salvador. Me parece una propuesta valiente y honesta en un momento donde la pluralidad de narrativas va disminuyendo. Las historias están muy bien escritas y son, indudablemente, un ejercicio de memoria. Un par de editoriales independientes rechazaron el proyecto. &lt;a href=&quot;https://puntosdeencuentros.wordpress.com/2024/09/&quot;&gt;Aquí hay una nota&lt;/a&gt; sobre la presentación del libro digital&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Para terminar, no quiero dejar de mencionar &lt;b&gt;Motivos breves&lt;/b&gt;, de Salarrué (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/lachifurnia?locale=es_LA&quot;&gt;La Chifurnia&lt;/a&gt;) publicación que llega como resultado de la acuciosa investigación del académico e investigador Carlos Cañas Dinarte, acerca del origen de la fábula en El Salvador y, en consecuencia, sobre los textos que hubiesen sido la primera publicación de Salarrué bajo el título &lt;i&gt;Claves&lt;/i&gt;. &lt;a href=&quot;https://elescarabajo.com.sv/sagatara-eterno/motivos-breves-joyeria-mistica/&quot;&gt;Aquí &lt;/a&gt;mi reseña de hace unos meses. Quisiera creer que la antología &lt;b&gt;Cuentos indispensables, Vol III&lt;/b&gt;, (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/pantografoedi?locale=es_LA&quot;&gt;Pantógrafo Editores&lt;/a&gt;) también puede recomendarse, pues hay buen material narrativo hecho por maestras y maestros salvadoreños. El libro de Dany Díaz (un hondureño muy salvadoreño) pienso que también podría agregarse a este listado. &lt;b&gt;Crónica de lo que dejamos en la orilla&lt;/b&gt; (&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/MezcaldeFlores/&quot;&gt;Flor de Mezcal&lt;/a&gt;) es una profunda reflexión sobre la identidad, la familia y la búsqueda de sus raíces salvadoreñas después de la Guerra de las Cien Horas. &lt;a href=&quot;https://contracorriente.red/2024/07/01/cronicas-de-lo-que-dejamos-en-la-orilla-un-viaje-de-regreso-a-la-esperanza/&quot;&gt;Aquí &lt;/a&gt;un comentario del libro.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Como dije, hubo muchas más publicaciones que no alcancé a leer (leo despacio, a conciencia) o lamentablemente no pude conseguir. Ni modo. Eso sí: agradezco a los autores arriba mencionados por escribir como lo hacen, y por regalarme un buen año de lecturas; también agradezco las publicaciones que aún no he podido leer y que, de haberlo hecho, estoy seguro que hubiesen entrado en este ejercicio personal. Publicar en este país es un acto heroico, y ojalá que el 2025 traiga más títulos y me dé tiempo/espacio para leer.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;P.D. Espero con ansias el Recuento de libros de 2024 de los amigos de &lt;a href=&quot;https://elborrachoabstemio.wordpress.com/&quot;&gt;El borracho abstemio&lt;/a&gt;, una práctica que se ha vuelto una bonita tradición de fin de año. Ahí se mencionarán muchos títulos. También quiero hacer mención de los libros&amp;nbsp;&lt;b&gt;Alberto Masferrer, catador de lo místico&lt;/b&gt;, de Luis Portillo, &lt;b&gt;Entre las sombras de la noche&lt;/b&gt;, de Juan Ríos, y &lt;b&gt;Eterno verano, averno eterno&lt;/b&gt;, de Eric Lombardo Lemus, todos de la &lt;a href=&quot;https://editorial.ues.edu.sv/&quot;&gt;Editorial Universitaria&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Nos seguimos leyendo.&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/5782163940177017690/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/5782163940177017690?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5782163940177017690'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5782163940177017690'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2024/12/los-mejores-libros-de-2024.html' title='Los mejores libros de 2024'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgEh7R4iTOE_N82A4VscU4MdXP-02gXFVQFzBuuqOpY5ETQPfO5gA5W4EGiycWFwvJF1BxK8DtgMEcCo2X-pSWiFsSw48UU9nE2HNj9rgAUSsBXSXLDG-MZm4C6sfvgDw9SzzKKKvA_R66lfqeXLNXFGVkp5VRbVO7bTFm-W1DldJLSoGnddPbrDRrkBij0/s72-w400-h270-c/20241224_155855.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-8346251894479535865</id><published>2024-01-07T22:37:00.021-06:00</published><updated>2024-12-24T10:40:57.412-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Personal"/><title type='text'>De gatos y posesiones</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Hace unas semanas, supimos que un gato vivía en nuestra nueva casa. La primera vez que lo vimos, estaba en el muro de ladrillo rojo del vecino, midiéndonos con sus enormes ojos claros, como lo que seguramente somos para él: dos intrusos instalados en su pequeño castillo. La señora de la tienda, al preguntarle sobre el animal, nos puso al corriente del asunto. Nos dijo que los antiguos inquilinos habían dejado a su suerte al animal, y que el gatito se la había pasado semanas vagando por el vecindario, comiendo desperdicios, robando comida, hasta que al final cedió a los cuidados de doña Miriam, la dueña de la tienda en cuestión.&amp;nbsp;&lt;i&gt;Nino&lt;/i&gt;&amp;nbsp;pesó menos de 3 kilos y presentó, como es de suponer, un cuadro de desnutrición severa.&lt;/p&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjd4G3wKlpYHFhGHsmA7I5Ej5C_z2fLUa7bt-U30GZyn3W3-Y_ChhG3NbRGTRS2Qcejsfpuq5wK31PxeGk_lPzKv9782luTMienInWIvft6xJvdT75TBbxz5e8MwbqAby_uzWQWXjJHkQ2O5qD_aNwpfX_U4BJXhbxe2GcNJaxDg1_tv1kAH0SueQ4M69cZ/s1600/IMG-20231210-WA0004.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1200&quot; data-original-width=&quot;1600&quot; height=&quot;240&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjd4G3wKlpYHFhGHsmA7I5Ej5C_z2fLUa7bt-U30GZyn3W3-Y_ChhG3NbRGTRS2Qcejsfpuq5wK31PxeGk_lPzKv9782luTMienInWIvft6xJvdT75TBbxz5e8MwbqAby_uzWQWXjJHkQ2O5qD_aNwpfX_U4BJXhbxe2GcNJaxDg1_tv1kAH0SueQ4M69cZ/s320/IMG-20231210-WA0004.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;El gato no tiene residencia fija. Lo hemos visto en las gradas de otras casas y nos hemos cruzado con él en la calle, cuando sacamos a pasear a &lt;i&gt;Capi&lt;/i&gt;. Duerme y come donde se lo permiten. Lo hemos visto durmiendo en la capota de algunos carros y saltando en otros techos junto a otros gatos. Nuestra casa, su casa de origen, parece ser la sucursal más visitada donde puede pasar el rato, acicalarse, comer sin vergüenza, pero hasta ahí.&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Una de estas noches, lo sorprendimos cuando íbamos entrando a casa con Ruth. Estaba echado en medio del corredor, cerca de la hamaca. Al notarnos, se puso de pie y saltó al muro del vecino. Yo fui al refrigerador a desmenuzar un par de lascas de jamón y se las dejamos cerquita de donde estaba, en uno de los tantos&amp;nbsp;platos que tiene&amp;nbsp;&lt;i&gt;Capi&lt;/i&gt;. A la mañana siguiente, no hallamos el menor rastro de &lt;i&gt;Nino&amp;nbsp;&lt;/i&gt;ni de la comida.&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEggAAtZuTn3nDSTpss9E43CUZPrnemsONawNpj7QQ5dp2GkKGQR1ABkKMPL1naOkf3WFPN-pUDaaIM3deOArep-I3_Ae7M5quz3mRw5w5l_Ey9xP5P7oXwvR1WXiwIgdlQqIY-_t2HDGmT9evWjWBRxRN5e2sHPiC6f7dK3CVr05ucaN_YCJQ86BxJieVyC/s1477/IMG-20240103-WA0010.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1477&quot; data-original-width=&quot;1109&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEggAAtZuTn3nDSTpss9E43CUZPrnemsONawNpj7QQ5dp2GkKGQR1ABkKMPL1naOkf3WFPN-pUDaaIM3deOArep-I3_Ae7M5quz3mRw5w5l_Ey9xP5P7oXwvR1WXiwIgdlQqIY-_t2HDGmT9evWjWBRxRN5e2sHPiC6f7dK3CVr05ucaN_YCJQ86BxJieVyC/s320/IMG-20240103-WA0010.jpg&quot; width=&quot;240&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;Los amigos Gatólicos nos aconsejan seguir con esa rutina para ganarnos lentamente su corazón. Siempre dejamos un plato con comida cerca de la hamaca, y &lt;i&gt;Nino&lt;/i&gt;, cada día, empieza a tener un acercamiento paulatino. Hace dos noches, nos concedió ¡al fin! el permiso de tocar su cabecita. Aclaro que no soy amante de los gatos, jamás he tenido uno, pero tampoco me desagradan.&amp;nbsp;&lt;i&gt;Capi &lt;/i&gt;llegó a nuestra vida&lt;a href=&quot;https://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2020/05/adopte-un-perrito-abandonado.html&quot;&gt;&amp;nbsp;de un modo insospechado&lt;/a&gt;, y pensamos que el Universo, a lo mejor, planee obrar del mismo modo con &lt;i&gt;Nino &lt;/i&gt;(¿quién soy yo para contrariar al Universo?).&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Esa noche, mientras acariciábamos su cabecita, notamos que tiene la oreja derecha cortada, varios parches en su pelaje (¿cicatrices?) y un ojo más pequeño que el otro, lo que le da un aspecto temible, casi salvaje. Otros achaques saltan a la vista, como evidencias de las malas condiciones que le ha tocado vivir; sin embargo, admito que es una criatura hermosa. Tiene una cola esponjosa con rayas grises que serpentea todo el tiempo y una de sus patas delanteras parece un brazo completamente tatuado (algún día lo tendré así, Dios mediante).&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHauj2G0He3MoEoOnEVjpXNSxRGagQz1VUFe3ci92jtWd_-Ppc21X2VTXDY0nIPwMtg8HYKk5Dg864XR_ma9BtnBTQ0KaR9XXeUM421_Pznp5D6-bUFqRxeAByVCbHCSZglFaef4530PYYsAd5e-3DVRZ_L0cEBA0az3LqqUQJjJ5oaG9AVr1BtXZrhgzH/s1275/IMG-20240103-WA0011.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;966&quot; data-original-width=&quot;1275&quot; height=&quot;242&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHauj2G0He3MoEoOnEVjpXNSxRGagQz1VUFe3ci92jtWd_-Ppc21X2VTXDY0nIPwMtg8HYKk5Dg864XR_ma9BtnBTQ0KaR9XXeUM421_Pznp5D6-bUFqRxeAByVCbHCSZglFaef4530PYYsAd5e-3DVRZ_L0cEBA0az3LqqUQJjJ5oaG9AVr1BtXZrhgzH/s320/IMG-20240103-WA0011.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;No sabemos qué va a pasar con el gatito. Queremos seguir siendo amables con él, alimentarlo todos los días y ganarnos poquito a poco su confianza. Ayer, por ejemplo, le dimos de comer en la sala. &lt;i&gt;Capi&lt;/i&gt;&amp;nbsp;ya se acostumbró a su presencia, y los signos de reticencia parece que van mermando. Si el Universo lo permite, planeamos llevarlo al veterinario para que lo bañen, lo desparatisiten y posiblemente lo castren, aunque esto último está en veremos. En el fondo, me gustaría que, con el tiempo, nos reconozca como &lt;i&gt;sus&lt;/i&gt; humanos y nosotros a él como &lt;i&gt;nuestro&lt;/i&gt; gato.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Escribir esto en mi blog me ayuda a que esa idea comience a allanar camino en alguna parte de mi cerebro.&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;En este momento, &lt;i&gt;Nino&lt;/i&gt; cena en nuestra sala.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Seguimos pendientes.&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/8346251894479535865/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/8346251894479535865?isPopup=true' title='2 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/8346251894479535865'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/8346251894479535865'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2024/01/un-gato-y-muchas-casas.html' title='De gatos y posesiones'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjd4G3wKlpYHFhGHsmA7I5Ej5C_z2fLUa7bt-U30GZyn3W3-Y_ChhG3NbRGTRS2Qcejsfpuq5wK31PxeGk_lPzKv9782luTMienInWIvft6xJvdT75TBbxz5e8MwbqAby_uzWQWXjJHkQ2O5qD_aNwpfX_U4BJXhbxe2GcNJaxDg1_tv1kAH0SueQ4M69cZ/s72-c/IMG-20231210-WA0004.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-5525538044969655677</id><published>2023-12-09T16:42:00.025-06:00</published><updated>2024-12-24T10:50:26.503-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Personal"/><title type='text'>Sobre Los lugares que abandonamos </title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi2FRA97eSwgDvzrmtjMd7TYo8qP54ABVw57sPfwYCpxy4yMC6uqjt6a8amKW1Tw0_7pCJnKxwvTjWdsWiTSRKIW4ebEIqOG3LnKArq-GIhMJjapFYUzofasWd-g7ubIN-aQrcqAQvxfxqAUWqZJCMZnapo4hKLXuuO_vDGSqsSV8BE0EsKXdebqqiZ0kVz/s1153/WhatsApp%20Image%202023-12-07%20at%2011.34.16%20AM.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;891&quot; data-original-width=&quot;1153&quot; height=&quot;247&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi2FRA97eSwgDvzrmtjMd7TYo8qP54ABVw57sPfwYCpxy4yMC6uqjt6a8amKW1Tw0_7pCJnKxwvTjWdsWiTSRKIW4ebEIqOG3LnKArq-GIhMJjapFYUzofasWd-g7ubIN-aQrcqAQvxfxqAUWqZJCMZnapo4hKLXuuO_vDGSqsSV8BE0EsKXdebqqiZ0kVz/s320/WhatsApp%20Image%202023-12-07%20at%2011.34.16%20AM.jpeg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;Pintura de David H P&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;Ayer participé de la premiación de la Cuarta Edición del Premio Nacional de Literatura de la Universidad de El Salvador. El material &lt;i&gt;Los lugares que abandonamos&lt;/i&gt;, que llevaba trabajándose un par de años, ganó&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/photo/?fbid=737736571719731&amp;amp;set=a.622398739920182&quot;&gt;en la rama de cuento&lt;/a&gt;.&amp;nbsp;Comparto el discurso que leí durante la premiación. Espero que a mediados de 2024 pueda tener esta publicación en mis manos.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: right;&quot;&gt;&lt;i&gt;Ciudad Universitaria, viernes 08 de diciembre de 2023&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;Intento sobrevivir escribiendo en medio de un mar de evaluaciones que no van a calificarse solas. Eso sí, trato de ponerle empeño a cada proyecto. Intento ser, como decía Julio Ramón Ribeyro, fiel a mí mismo en el intento por producir algo que me satisfaga. Por eso creo que escribir es algo así como cortar rocas: es una cuestión de sensibilidad y paciencia. Si uno hace demasiada fuerza, se puede arruinar todo. Hay que saber golpear en el lugar indicado, y para eso siento que hay que ser paciente y saber sentir y observar, no sólo afuera, sino también adentro. Dijo alguna vez José Luis Sampedro: “uno escribe a base de ser minero de sí mismo”, y creo que es la mejor forma de definir lo que todos aquí hacemos. Para mí, escribir es como extraer pepitas de oro desde muy adentro, porque es un ejercicio de recordación, de imaginación, que requiere tiempo y energía.&amp;nbsp; Por supuesto, sería hermoso que hubiesen más lectores con quienes compartir este ejercicio de memoria e imaginación. En varios cuentos de Jack London se habla precisamente de esto: los personajes que son incapaces de imaginar, están condenados a morir. Intento vivir desde el asombro, desde el transitar por otras vidas, y ser de vez en cuando “el otro”, el dopplegänger, el habitante del dolor, de la risa, del misterio o el tormento en el que nos vemos reflejados. Decía José Emilio Pacheco que no leemos a otros: nos leemos en ellos.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;La Literatura, pues, nos mantiene humanos. Pienso que hacen falta más asignaturas en los planes de estudio universitarios que aborden directamente la Lectura y la Redacción en todas las carreras. Hacen falta más espacios dedicados a las artes, como esta Pinacoteca, y más Certámenes como este, que impulsa la Universidad de El Salvador a través de la Editorial Universitaria, gracias a la iniciativa del poeta Luis Borja (QDDG). Agradezco especialmente a mi esposa Ruth por su incondicional apoyo: ninguno de mis proyectos existiría si no fuera por tu apoyo y paciencia. Agradezco a mis padres, a mi hermano, a mis hijos, a mis amigos aquí presentes, a las autoridades universitarias y a quienes comparten este mismo sentir. Napoleón Rodríguez Ruiz, quien una vez dijo que la Cultura es la que contribuye a abrir los caminos de la Libertad, sabía perfectamente de lo que hablo.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;Apostemos, pues, por más Arte, por más Literatura.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;Hacia la Libertad por la Cultura.&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gracias&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/5525538044969655677/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/5525538044969655677?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5525538044969655677'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5525538044969655677'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2023/12/sobre-los-lugares-que-abandonamos.html' title='Sobre Los lugares que abandonamos '/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi2FRA97eSwgDvzrmtjMd7TYo8qP54ABVw57sPfwYCpxy4yMC6uqjt6a8amKW1Tw0_7pCJnKxwvTjWdsWiTSRKIW4ebEIqOG3LnKArq-GIhMJjapFYUzofasWd-g7ubIN-aQrcqAQvxfxqAUWqZJCMZnapo4hKLXuuO_vDGSqsSV8BE0EsKXdebqqiZ0kVz/s72-c/WhatsApp%20Image%202023-12-07%20at%2011.34.16%20AM.jpeg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-175171320096072514</id><published>2023-08-06T12:07:00.046-06:00</published><updated>2024-01-08T10:11:37.450-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Personal"/><title type='text'>Cosmogénesis del lector o el viaje en paracaídas   </title><content type='html'>&lt;p align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 18.4px; margin-bottom: 0cm; text-align: right; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 21.4667px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgsID0qTBv-NeWMcKJswPXWCb4DXaZXOSaZ13212PvlihuPtw_ZHRmvKnib7QQnxJQelDckoRWf-3y-rAexMxp-kwhn25MmLOFZkO57mTMeYZov8R0paK1C4Q5ZXYQiR1bp8G4_6YXGEbG8ga7XXW2bTNoQSOa-lGwjXGXloC7wyM0OEmxEc5Jx2_5ZZLJg/s655/altazor.webp&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;655&quot; data-original-width=&quot;548&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgsID0qTBv-NeWMcKJswPXWCb4DXaZXOSaZ13212PvlihuPtw_ZHRmvKnib7QQnxJQelDckoRWf-3y-rAexMxp-kwhn25MmLOFZkO57mTMeYZov8R0paK1C4Q5ZXYQiR1bp8G4_6YXGEbG8ga7XXW2bTNoQSOa-lGwjXGXloC7wyM0OEmxEc5Jx2_5ZZLJg/s320/altazor.webp&quot; width=&quot;268&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;p align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: right;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;Arial, sans-serif&quot; style=&quot;background: white; font-size: 9pt;&quot;&gt;La
vida es un viaje en paracaídas y no lo que tú quieres creer&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif&quot; style=&quot;background: white; font-size: 9pt; font-style: normal;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: right;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;Arial, sans-serif&quot; style=&quot;background: white; font-size: 9pt; font-style: normal;&quot;&gt;Vicente
Huidobro&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;s&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Arial&amp;quot;,sans-serif&quot; style=&quot;font-size: 10pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/s&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0cm; text-align: right;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;span face=&quot;Arial, sans-serif&quot; style=&quot;background: white; font-size: 9pt; font-style: normal;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;Una estudiante se me acercó hace unos meses y me preguntó por qué leía tanto. Me preguntó si no me aburría leer demasiados libros, y que cómo hacía yo para no dormirme. Le dije que me apasiona leer, quizás tanto como a otros los videojuegos, la música o el fútbol. Para mí, leer es una forma de acercarme a lo que me asombra, a lo que me divierte, a lo que me hace sentir cosas. El hecho se repitió un par de veces más ese mismo mes, a través de otros chicos, y eso me hizo pensar en el significado que adquiere la lectura en estos jóvenes: para ellos, leer es un acto de aburrimiento.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;Eso me empujó a meditar sobre mi cosmogénesis de lector, y a realizar una autoexploración sobre este proceso, sobre la genealogía de mis lecturas, y cómo ellas llegaron a determinar, quizás, mi estilo y la forma de ver y entender la literatura. Piglia lo llamó “la historia de mi relación con el lenguaje”. Yo lo veo algo así como un viaje en paracaídas.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;I&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Creo que la&amp;nbsp;&lt;/span&gt;primera aproximación a la lectura, o al menos a la ficción, fue desde la voz de mi mamá. No estaba seguro de si eran historias inventadas o no las que me contaba algunas noches —se lo pregunté hace poco y me confesó que algunas sí lo eran— pero esos relatos, pese a su sencillez, dejaban una profunda huella de imágenes y sensaciones que me acercaron al mundo del asombro. Como sus protagonistas siempre reaccionaban ante un acontecimiento desafortunado, tuve así, la primera noción de causalidad que posee toda narración. Supongo que haber nacido a la mitad de una guerra, hizo que la lectura fuera otro modo de evadir ese asunto. Para 1991 ya leía &lt;i&gt;El Lobo Pastor&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;El Gigante&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;La Codicia&lt;/i&gt;, y &lt;i&gt;La Desobediencia&lt;/i&gt; en el Silabario que usábamos en la escuela. Nunca me faltaron libros en la casa. Mi tía, que también era maestra, como mi madre, solía regalarnos cuentos infantiles a mi prima Sandra y a mí, además de juegos de mesa y artículos que estimularon de alguna manera nuestra imaginación. La primera vez que fui al teatro fue gracias a ella: el grupo Hamlet presentó &lt;i&gt;Hansel y Gretel&lt;/i&gt; en el Teatro Presidente, creo que en 1993, y tuve la oportunidad de ir con ella.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;De cualquier forma, recuerdo que a mediados de los 90, iniciamos una especie de competencia con mi prima Sandra. El juego consistía en escribir la historia más estúpida, más graciosa, más disparatada e irreverente, donde nuestros personajes soportaran toda clase de situaciones absurdas y bizarras. El chiste era cagarnos de la risa cuando nos leíamos. Para nosotros, escribir se trataba de eso: un juego de fin de semana. Escribíamos para reír, para asombrar, para evadirnos, hasta que nos llegó la pubertad y creo que Caló, OV7 y Amistades Peligrosas hicieron que mandáramos todo a la mierda.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;No fue hasta 1998, cuando al director de mi escuela se le ocurrió hacer una campaña de lectura durante el mes de junio, que entendí/sentí la lectura de otro modo. No sé por qué escogí &lt;i&gt;El fabricante de lluvias &lt;/i&gt;de William Camus. Quizás por su portada, o tal vez por el enigma que guardaba su título. Pertenecía a la serie roja de Barco de Vapor, y fue ese el primer libro que leí completo en mi vida, el primer libro que me atrapó, el primero que me asustó, y el que, al terminarlo, me dejó esa sensación de vacío que sentí después con otros grandes libros al finalizarlos. Por supuesto, otros títulos de Barco de Vapor pasaron por mis manos, pero ninguno me estremeció tanto como el de Camus (sin parentesco con Albert Camus, sí, yo también lo pensé). Luego, vinieron otros libros, como &lt;i&gt;Juventud en éxtasis&lt;/i&gt; (¡jein!) y otros de ese estilo que nos dejaban en la clase de Psicología. Sin embargo, no me aburría leerlos porque les agarraba el ritmo, me divertían, me evadía, y para 1999 era ya un lector más o menos formal.

 Para cuando aterricé en el bachillerato, no me costó leer los títulos que nos asignaba Álvaro Darío Lara en primer año. Además, Álvaro era poeta —lo sigue siendo, y muy bueno—, y era imposible que no nos contagiara de su entusiasmo por los libros. Leí muchas veces por obligación, sí; pero en medio de esa obligación encontré la imaginación, la emoción, y el asombro en las lecturas de bachillerato: tuve la impresión de haber vivido muchas vidas, de haber visitado otros lugares, enfrentado batallas épicas y haber sufrido toda clase de iniquidades.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;Por esos días, le confesé a uno de mis amigos que quería dedicarme a esto de escribir. Era 2002 y no escribía nada más allá de un descuidado diario personal. Cuando me metí a estudiar Periodismo, y tiempo después, Literatura, me sentí obligado a prepararme más, a leer más, a formarme más.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;Creo que fue a finales de 2003, que tuve la suerte de ver a Rafael Menjívar Ochoa en una entrevista por canal 10. El programa se llamaba &lt;i&gt;Universo crítico&lt;/i&gt;, y lo dirigía un sujeto que ahora escribe libros sobre políticos y cosas parecidas. Pero Rafa, en medio de aquel set, era un sol: hablaba con seriedad sobre un proyecto para la formación de jóvenes escritores, que el espacio se llamaba La Casa del Escritor y que ahí se daban talleres los fines de semana totalmente gratis. Luego, leyó un poema del más joven de los participantes, Gerardo Alas, y finalizó su intervención invitando a que llegáramos a los Planes de Renderos con materiales ya escritos. ¿Cómo no iba a entusiasmarme? ¿Cómo rayos iba a dejar de ir? Estaba por cumplir 19, pasaba leyendo a Márquez, a Vargas Llosa, y ya había perdido en todos los certámenes de cuento que organizaba cada ciclo la carrera de Literatura de mi U. ¿Qué podía perder? Menjívar era una voz autorizada que podría valorar mi trabajo. Hasta el día de hoy, no recuerdo el nombre de aquel primer cuento, pero sí las observaciones que me dio sobre mi trabajo. Me recomendó leer&amp;nbsp;&lt;i&gt;Dublineses&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;El llano en llamas&lt;/i&gt;, leímos juntos &lt;i&gt;Semos malos&lt;/i&gt;, y me habló sobre el reír de los niños de un planeta extraño.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;A&lt;/span&gt;&amp;nbsp;partir de los 22, hasta más o menos los 32 años, mi vida tuvo una serie de altibajos que no vienen al caso mencionar en esta entrada. En el poco tiempo que estuve en el taller, me hice de cheros con quienes compartimos cosas de este rollo hasta el día de hoy, leí muchos libros más, comencé a escribir pequeñas cosas (lo mencioné en &lt;a href=&quot;http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2023/05/sobre-proyectos-y-proyecciones.html&quot;&gt;el post anterior&lt;/a&gt;), y abrí este blog.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&amp;nbsp;II&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; N&lt;/span&gt;o sabía muy bien lo que quería en mi vida en ese entonces. No tenía la estabilidad que alcancé hasta cuando muchas cosas quedaron en su sitio (comenzando por mí). Hace cinco años, era un educador que escribía de vez en cuando. Hoy escribo tanto que hasta ya me estorba impartir mis clases.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;La pandemia fue un parteaguas epifánico para mí. A partir de entonces, me pasó algo parecido a lo que le ocurrió a Eduardo Halfon cuando decidió dedicarse a la escritura: comencé a leer de manera desaforada, voraz, anárquica, como si pudiera, así, recuperar los años de poca lectura. Comencé a leer para aprender, para llenarme, con una actitud de descubrimiento ante las estructuras, los estilos, y los recursos de los autores que me emocionaban, como supongo que le sucede a cualquiera que escribe. Leí mucho &lt;i&gt;weird fiction&lt;/i&gt;, sobre todo, y autoficción. Comencé a llevar un &lt;b&gt;Diario de Lecturas&lt;/b&gt;, y otros diarios que me han permitido sistematizar mis procesos y desarrollar proyectos más personales (en ese sentido van estas palabras).&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;Soy un lector que intenta escribir sobre lo que le gusta y lo que le parece interesante. Estoy aprendiendo, y asumo esto con la actitud que amerita. “Mi oficio es escribir. Es mi obligación, no mi privilegio, ser un buen escritor”, decía Rafael en &lt;a href=&quot;http://rmenjivar.blogspot.com/2013/12/lo-que-rafael-escribio-y-se-quedo-en-el.html&quot;&gt;su último post&lt;/a&gt; y ahuevo que es cierto. Creo que mucha gente debería dedicarse a escribir y a leer bien antes de presentarse como grandes escritores en un medio tan reducido y pobre como el centroamericano. Creo que todos deberíamos estar conscientes de nuestro propio canon literario, ser cada vez más exigentes con lo que leemos, y mucho más con lo que escribimos. Creo que las editoriales deberían editar (y editar bien) movidos por la calidad del manuscrito, ante todo. Creo que las autoridades culturales deberían hacer bien su trabajo y colocar en puestos clave a gente que sepa articular todos los esfuerzos literarios que están surgiendo. Se valoran las iniciativas de todo tipo, pues, pero como ya se terminó la caída en este paracaídas, y sólo son dos cantos, antes de que comience a caer mal, voy a dejar este post hasta acá.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Pero quienes me entienden, me entienden.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;P.D. En cuanto al problema de mis estudiantes, &lt;a href=&quot;https://elescarabajo.com.sv/opinion/la-escuela-salvadorena-ensena-a-leer-pero-no-forma-lectores-competentes/&quot;&gt;acá escribí algo sobre el asunto&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/175171320096072514/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/175171320096072514?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/175171320096072514'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/175171320096072514'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2023/08/cosmogenesis-del-lector-o-el-viaje-en.html' title='Cosmogénesis del lector o el viaje en paracaídas   '/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgsID0qTBv-NeWMcKJswPXWCb4DXaZXOSaZ13212PvlihuPtw_ZHRmvKnib7QQnxJQelDckoRWf-3y-rAexMxp-kwhn25MmLOFZkO57mTMeYZov8R0paK1C4Q5ZXYQiR1bp8G4_6YXGEbG8ga7XXW2bTNoQSOa-lGwjXGXloC7wyM0OEmxEc5Jx2_5ZZLJg/s72-c/altazor.webp" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-1204244632741646750</id><published>2023-05-17T08:05:00.023-06:00</published><updated>2024-06-02T16:50:17.887-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Personal"/><title type='text'>Sobre proyectos y proyecciones</title><content type='html'>&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg7Tibfpca-eGS89lFXUpg2--YFoZ0FQm-67ysB5T93o6rdkRyOpI0t6jP5UWIGA9mBr9jOO01H7Lt6FqsRK-BO7uD3RxoVyJvLfvvNLhrAjH_A53bseFzsb6wmOKWwMQV_hnhs4G4da6KuXW_Q4NZtowQPEN4-Kr_aYfrq7IbBiYsFS6mgDX4w0XPFgg/s2226/20211221_151411.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2226&quot; data-original-width=&quot;1771&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg7Tibfpca-eGS89lFXUpg2--YFoZ0FQm-67ysB5T93o6rdkRyOpI0t6jP5UWIGA9mBr9jOO01H7Lt6FqsRK-BO7uD3RxoVyJvLfvvNLhrAjH_A53bseFzsb6wmOKWwMQV_hnhs4G4da6KuXW_Q4NZtowQPEN4-Kr_aYfrq7IbBiYsFS6mgDX4w0XPFgg/s320/20211221_151411.jpg&quot; width=&quot;255&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #444444; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;Hace un par de meses, &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://josueralvarez.com/about/&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;Josué R
Álvarez&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt; escribió &lt;a href=&quot;https://josueralvarez.com/2022/12/27/soft-machine-sugerencias-para-pensar/&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;esta reseña&lt;/a&gt; sobre
mi primer libro de cuentos. Me tomó por sorpresa porque uno nunca espera que
hagan reseña de sus proyectos, y menos que el reseñista sea un escritor de otro
país. Me resultó conmovedor leerla porque, por lo general, los lectores
exigentes encuentran siempre detalles, signos, o situaciones dentro de las historias que uno, como narrador, no tiene conciencia plena al momento de armarlas. En
este caso, varios de esos relatos conectaron muy fuerte con Josué. También Walter
Meléndez, quien vive en Estados Unidos, escribió &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://medium.com/@wmelenfuentes/soft-machine-de-ricardo-pereira-una-lecci%C3%B3n-de-honradez-literaria-352aeec397cb&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;esta otra entrada&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt; que igualmente agradezco, porque rescata lo que intento hacer
día a día en este oficio de ficcionar: ser honesto con lo que escribo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #444444; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;Ambos comentarios me hicieron pensar en cómo fue concebido
el proyecto &lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://www.libreriauca.com/products/soft-machine&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Soft Machine&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, y en el recorrido que tuvieron que pasar varios
de estos textos para que se transformaran en un pequeño libro de historias cortas. Muchos de ellos no tenían patas ni cola hace
10 o 12 años. Poseía algo así como una suerte de colección de inicios&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;, pero no tenía idea de cómo continuar esas historias y, cuando las continuaba, me daba cuenta de que lo que seguía no tenía ningún sentido, no
latía, no vivía, porque la verdadera historia no saltaba para golpearme la cara. Tuvieron
que pasarme muchos libros encima, estrellarme con la vida, y acostumbrarme a la
insistencia en el proceso, &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;este
oficio no es otra cosa más que eso&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;,
para que algo se desenrollara con toda plenitud en mi interior y se reflejara en esos textos. No paré de buscar. No paré de volver a escribir. Y me di cuenta de
que mucho de este rollo se trata precisamente de eso. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #444444; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;No fue hasta el confinamiento que me dejé atrapar por la telaraña de ficcionar. Leí mucho más de lo que
acostumbraba, porque tenía tiempo de sobra. Aprendí a leer como en el oficio se debe, para que la mayoría de
esos relatos (&lt;i&gt;Mutilaciones&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;Nunca es demasiado lejos para el amor&lt;/i&gt;,
&lt;i&gt;Simbiosis&lt;/i&gt;, por mencionar algunos) pasaran del primer párrafo a cobrar su
forma definitiva. Otros textos, como los del apartado &lt;i&gt;Extravíos&lt;/i&gt;,
habían madurado un poco más rápido y llevaban un buen tiempo editándose.
También, por esas fechas, comencé a leer todo lo relacionado a la
ficción especulativa, que ya conocía gracias a Poe y Lovecraft, y que se veía reflejado en la Claudia Hernández de sus inicios (las &lt;i&gt;Antologías del cuento
extraño&lt;/i&gt; de Walsh llegaron a través de un buen amigo). Necesitaba golpearme
con esos ambientes, con ese tipo de personajes y de situaciones
inusuales que desenterraban lo perturbador de la vida y que, sencillamente, hacían que me volara la cabeza &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;n&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt; puedo describirlo de
otro modo&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;. Ya lo decía Ítalo Calvino: “Los buenos libros son
siempre campos magnéticos de cuya atracción no se puede huir”.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #444444; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;Por supuesto, en el proceso, también están los cheros: esos
que pueden, desde recomendarte una lectura, hasta meterte a editar narrativa
emergente, como me sucedió con el buen licenciado Lunde y la &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://twitter.com/trichinobezoar?lang=es&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;Trichinobezoar&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt; Prods,&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt; a quienes aprecio mucho, p&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;orque, cuando uno lee como editor, &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;aprende a leer con un criterio más severo, como intento emular en los volúmenes de&amp;nbsp;&lt;i&gt;Pantógrafo Editores&lt;/i&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;color: #444444; font-family: inherit; line-height: 107%;&quot;&gt;Decía
Rafael Menjívar Ochoa que el secreto de todo este rollo es que no hay secreto:
sólo lecturas, mucha disciplina, y terquedad en abundancia. Los a&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;tajos no existen, pero sí una serie de estrategias que cada uno debe construirse (las recetas varían según la persona) y estoy en eso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #444444; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;ES&quot; style=&quot;line-height: 107%;&quot;&gt;Samanta Schweblin, en una entrevista que leí hace poco, decía que “un texto &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background: white; line-height: 107%;&quot;&gt;es una pista de indicaciones para hacer un determinado recorrido
sentimental”. Me gusta esa idea de juego, como si de armar la estructura de una montaña rusa se tratara. Espero que, una vez esté listo, pueda compartir un
proyecto que va encaminado en ese sentido.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/1204244632741646750/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/1204244632741646750?isPopup=true' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1204244632741646750'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1204244632741646750'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2023/05/sobre-proyectos-y-proyecciones.html' title='Sobre proyectos y proyecciones'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg7Tibfpca-eGS89lFXUpg2--YFoZ0FQm-67ysB5T93o6rdkRyOpI0t6jP5UWIGA9mBr9jOO01H7Lt6FqsRK-BO7uD3RxoVyJvLfvvNLhrAjH_A53bseFzsb6wmOKWwMQV_hnhs4G4da6KuXW_Q4NZtowQPEN4-Kr_aYfrq7IbBiYsFS6mgDX4w0XPFgg/s72-c/20211221_151411.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-2892257803882130714</id><published>2023-01-28T18:21:00.006-06:00</published><updated>2023-09-03T16:44:37.100-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Personal"/><title type='text'>Nuevas rutas</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiq2A2J6xN9kpNFu3bEzEYW6BhUZDEI6rBDjpGMk1fVOmQubg9kzOZTflc1R_hUAZzNqrQzNqfhOB8e0fdsL-efmjbWX0PwHNHC9mMvjtjyndotjIGcQRnCfUMyyGLp1QEgDruJ4veST4f-W7ROfAvKbET60kjsSxRz5dPYCfWsfZy_bpNlTLN-qM1_sQ/s4032/pexels-dn-milk-935484.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;4032&quot; data-original-width=&quot;3024&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiq2A2J6xN9kpNFu3bEzEYW6BhUZDEI6rBDjpGMk1fVOmQubg9kzOZTflc1R_hUAZzNqrQzNqfhOB8e0fdsL-efmjbWX0PwHNHC9mMvjtjyndotjIGcQRnCfUMyyGLp1QEgDruJ4veST4f-W7ROfAvKbET60kjsSxRz5dPYCfWsfZy_bpNlTLN-qM1_sQ/s320/pexels-dn-milk-935484.jpg&quot; width=&quot;240&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;En enero cambié de
trabajo, y viajar a este nuevo lugar, implica recorrer un nuevo camino. Transitar una nueva ruta conlleva tener
que conocerla, ir descubriéndola día con día, familiarizarse con ella, con sus baches, con los túmulos, aprenderse los atajos, las rutas alternas, memorizarse las
vueltas legales y prohibidas. Haber cambiado de trabajo me ha permitido descubrir
un &lt;i&gt;nuevo&lt;/i&gt; &lt;i&gt;camino&lt;/i&gt;, y mientras más lo hago, más aprendo de mí mismo. Me gusta ese
juego&lt;/span&gt;. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Me gusta pensar que este nuevo año trae consigo nuevas rutas de aprendizaje, nuevos baches, nuevas calles alternas hacia un sólo destino, nuevas personas, nuevos retos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Deseo un buen año.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/2892257803882130714/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/2892257803882130714?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2892257803882130714'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2892257803882130714'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2023/01/nuevas-rutas.html' title='Nuevas rutas'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiq2A2J6xN9kpNFu3bEzEYW6BhUZDEI6rBDjpGMk1fVOmQubg9kzOZTflc1R_hUAZzNqrQzNqfhOB8e0fdsL-efmjbWX0PwHNHC9mMvjtjyndotjIGcQRnCfUMyyGLp1QEgDruJ4veST4f-W7ROfAvKbET60kjsSxRz5dPYCfWsfZy_bpNlTLN-qM1_sQ/s72-c/pexels-dn-milk-935484.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-8143965123473380617</id><published>2023-01-22T13:21:00.004-06:00</published><updated>2023-01-22T13:25:36.792-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><title type='text'>Rapsodia 92</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;em style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; font-family: Lora, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; font-family: Lora, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhyXzz0UQths42WYMUTOQXD7mkW_R15dLGAkDj3EJ7oU5vyYLHZMOPFp0Rr909cK7hA1MBCJuvEIc5oOHTvti97_iVqV_CNiD_gOcbfuOx_v0q7Vl3sXi6Shxh5wigGCw9xihxuOKzN3A9BiXT3bSFKxIz7KpJUjnd8D6uNFf-xih8nhLStYByTqNdBdQ/s2048/1025340_10151550116333952_1617174579_o.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1606&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhyXzz0UQths42WYMUTOQXD7mkW_R15dLGAkDj3EJ7oU5vyYLHZMOPFp0Rr909cK7hA1MBCJuvEIc5oOHTvti97_iVqV_CNiD_gOcbfuOx_v0q7Vl3sXi6Shxh5wigGCw9xihxuOKzN3A9BiXT3bSFKxIz7KpJUjnd8D6uNFf-xih8nhLStYByTqNdBdQ/s320/1025340_10151550116333952_1617174579_o.jpg&quot; width=&quot;251&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;em style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; font-family: Lora, serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;br /&gt;Cuento ganador del XV Certamen Literario Conmemorativo a los Mártires de la UCA 2022 publicado en &lt;a href=&quot;https://elescarabajo.com.sv/creacion/narrativa/rapsodia-92-un-cuento-de-ricardo-hernandez-pereira/&quot;&gt;El Escarabajo.&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;A la memoria de Gilberto Ramírez&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;has-text-align-right&quot; style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: right;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;Lo que querría es salvarlo todo,&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;/em&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;lo que ha existido alrededor suyo,&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;/em&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;salvar su circunstancia.&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Annie Ernaux&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Mi abuelo murió con los ojos abiertos. Al menos eso fue lo que escuché al día siguiente, cuando nos trasladamos a la funeraria. Mi mamá me vistió con un jean negro y una camisa de igual color que tenía la figura de un venado mirando hacia la derecha, y una vez en el lugar, alguien me contó lo sucedido: el viejo había pasado las tres últimas noches sin pegar un ojo porque temía no volver a despertar. Me gusta pensar que mi abuelo se murió cuando se le dio la gana. Me gusta pensarlo un hombre terco. Supongo también que tendría mucho miedo, como cualquiera que tiene la certeza de que le queda muy poco tiempo por vivir.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En la flor de mi memoria, descubrí que aún guardo algunos recuerdos significativos de mi abuelo.&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;box-sizing: border-box; line-height: 0; position: relative; top: -0.5em; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Una voz como de armónica oxidada, que sonaba particularmente dura cuando se molestaba con alguien; un entrecejo fruncido, como herida indeleble; y la enorme cicatriz que le recorría desde la boca del estómago hasta el vientre bajo —una serpiente aplastada que le bordeaba el ombligo y se escondía debajo de sus pantalones oscuros y empaletonados—. Seis años antes había perdido uno de sus riñones. Un tumor o un cáncer dijeron. Yo evocaba su riñón ausente mientras veía la panza del viejo deambulando por la casa, sin camisa, o cuando lo contemplaba serruchando en su taller. Durante algunos años, aquella imagen me resultó monstruosa, pero con el tiempo fue volviéndose tan familiar que aún hoy en día, cuando la recuerdo, no puedo evitar un dejo de felicidad.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La vivienda, en el reparto San Fernando de Soyapango, no era muy espaciosa: apenas contaba con dos habitaciones, un patio pequeño con un árbol de granada, y la construcción en el frente que había sido adaptada para instalar un banco de trabajo, dos herramientas para corte, y varios estantes que tapizaban las paredes con martillos, espátulas, clavos y serruchos. En ese reducido espacio elaboró los últimos muebles de su vida. El botiquín que fabricó con un par de tablas largas aún cuelga en el baño de mis padres. Una juguetera y una repisa también son vestigios de su paso por el mundo, nuestro mundo, y un par de fotos de cumpleaños donde aparece en segundo plano, con una camisa de botones, discreto, sonriendo acaso por compromiso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Odio no tener ninguna fotografía con él.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Fue durante su velorio que vi una vela de aceite por primera vez en mi vida. El vaso estaba a escasos centímetros del ataúd, bajo la imagen ampliada de su cédula de identidad personal. Creo que me asomé para contemplarla mejor, hipnotizado por el reflejo de la luz en el líquido amarillo, y fue entonces cuando lo vi: tenía la cabeza echada hacia atrás, de sus fosas nasales salían las puntitas de dos rollos de algodón, y estaba pálido, casi tan verde como un vegetal; pero con el rictus inflexible, como contestándole a la muerte. Mi madre se me acercó y dijo algo sobre el daño que producía el&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;ijillo&lt;/em&gt;&amp;nbsp;en niños pequeños y me ordenó que no estuviera al lado de la caja.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Eché un último vistazo: tenía algodones en los oídos también.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Mi vieja me sacó al jardín. Recuerdo que caminé por el engramado hasta la verja de la funeraria y luego miré hacia el cielo preguntándome qué era el&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;ijillo&lt;/em&gt;&amp;nbsp;y por qué habían rellenado al abuelo completamente de algodón. Imaginé a los empleados de la funeraria abriendo al viejo y atiborrándolo como a un enorme peluche de felpa y cociéndolo nuevamente siguiendo el trazo de su cicatriz. Fastidiado, recuerdo haber notado la velocidad de las nubes, su vertiginoso desplazamiento.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En eso, la tía Rosi se me acercó y me dijo que me sentara en la banqueta de hierro, a su lado, que quería platicar con alguien porque el café estaba demasiado fuerte y la había&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;alebrestado&lt;/em&gt;&amp;nbsp;más de lo normal. Yo me adelanté y le dije que necesitaba saber qué era el&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;ijillo&lt;/em&gt;&amp;nbsp;y ella me contestó, como si se tratara de una tontería: «Es el olor que echan los muertos, niño». Se recompuso en el asiento, sacó un cigarrillo de la cartera y luego de echar un chorro de humo blanco por la nariz, me contó que las otras hijas de mi abuelo llegarían en cualquier momento. ¿Cuáles otras hijas? Yo no lograba entender cómo aquello podía ser posible, hasta que me explicó que eran hijas de un primer matrimonio. Que casi todas ellas llevaban el imborrable nombre de Rosario, contrario a las hijas de mi abuela, que persistían con el nombre de Carmen en su mayoría. Que aquellas hijas, las Rosario, debían ser bien recibidas y que tenían permitido mezclar sus lágrimas con las nuestras. Que antes de ser carpintero, el viejo había sido un molinero muy dado a la bebida, a las supercherías y a las consejas, hasta el día que conoció a mi abuela mientras ella ofrecía pañuelos bordados en uno de los portales del centro de Usulután.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Y fue con ella que comenzó su segunda vida.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En algún punto de esa etapa sé, por mi madre y mis tías, que migraron hacia la capital porque la jefatura de mantenimiento de la Universidad de El Salvador debía ser asumida por el viejo. Mi madre lo rememora como un viaje de dimensiones épicas, con todos sus&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;malitates&lt;/em&gt;&amp;nbsp;sobre un camión con cama de madera a inicios de los 70. Aún recuerda a sus primas despidiéndose con las manos en medio de la calle empedrada cuando el vehículo inició su marcha. Se recuerda a sí misma respondiendo aquel gesto con lágrimas en los ojos, como si se estuviese embarcando hacia aguas profundas, como si estuviese siendo arrancada de su infancia más ignota. «Viajar a San Salvador era como viajar a otro país», me confesó años después, durante un almuerzo de cumpleaños. «San Miguel era un pueblón, donde se podía salir y conocías a medio mundo. San Salvador era distinto». La mayoría de las hijas, durante aquella década, culminarían el bachillerato, conseguirían trabajos modestos, y dos de ellas, incluida mi madre, coronarían una carrera universitaria.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Eran aproximadamente las tres de la tarde cuando alguien nos dijo que debíamos alistarnos para el&amp;nbsp;cortejo fúnebre.&lt;span style=&quot;box-sizing: border-box; font-weight: bolder;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Recuerdo que, a esas alturas, el cielo era una sábana oscura y la humedad de la brisa se hacía sentir en los huesos. La tía Rosi, mi madre, mi abuela y mis demás tías, incluidas las Rosario, tomaron su lugar a la cabeza del cortejo. Mi primo Beto, que ya era un muchacho de edad para ese entonces, mi prima Sandra y yo nos colamos en medio de la pequeña multitud de desconocidos—parientes lejanos, amistades y un par de vecinos— que caminaba a paso de tortuga detrás del vehículo que llevaba el ataúd. Beto nos dijo que serían sólo un par de cuadras, pero la marcha era tan lenta que sentí que el tiempo no transcurría de modo lineal sino en forma de ondas expansivas, como si el asfalto se extendiera infinitamente hacia otras dimensiones donde las leyes de la realidad eran tan volátiles como el clima, las nubes y la llovizna que comenzaba a golpearnos cada vez más fuerte en la cara.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Cuando entramos a la Colonia Guadalupe, de pronto, de una de aquellas casas me llegaron las notas de varias voces superpuestas, a capela, que comenzaron a desatornillarme lentamente la razón. Era algo que yo jamás había escuchado en mi vida, salvo en uno u otro canto parecido en alguna película del canal 6, y que quedó fijado para siempre en mi memoria auditiva.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;has-text-align-center&quot; style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Is this the real life?&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;Is this just fantasy?&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;Caught in a landside,&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;No escape from reality&amp;nbsp;&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Luego, un piano armonizaba con una poderosa voz que arrastraba las palabras de manera sublime, casi llorando. No entendía nada de inglés, pero en mi corazón descifré la desolación que embargaba aquellas&amp;nbsp;&amp;nbsp;notas, y me pareció —y me lo sigue pareciendo hoy— que aquella melodía coincidía con el desconsuelo que levitaba en ese momento, con el ritmo doloroso hacia el camposanto, con el color del cielo y la llovizna que comenzaba a azotar, y con los ánimos que se cernían en el espíritu de mi niñez.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;has-text-align-center&quot; style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Mama, oooh,&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;Didn’t mean to make you cry,&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;If I’m not back again this time tomorrow,&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;/em&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;Carry on, carry on as if nothing really matters&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;/em&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Le pregunté a Beto, que por aquel entonces sólo escuchaba la Radio Astral, que quién era aquel cantante, y me contestó con esa voz rara, como de pato que le caracterizaba: «Es Freddie Mercury». Y luego añadió, poniéndose la capucha de la chumpa en la cabeza: «Le hicieron un homenaje la semana pasada. Por eso no dejan de pasar esa canción». No sería hasta muchos años después que me enteraría de su muerte ocurrida en noviembre del 91. Que era el vocalista de la mítica banda británica Queen, y cuyo verdadero nombre era Farrokh Bulsara, nacido en el sultanato de Zanzíbar un jueves 05 de septiembre del 1946.&amp;nbsp;Me enteré de esto más o menos la misma fecha en que conocí los talleres de mantenimiento de la UES, jefatura que ostentó el viejo por casi diez años antes de que el rector Félix Ulloa —de estirpe abominada— lo despidiera por negarse a formar parte de las organizaciones revolucionarias a inicios de 1980.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Pasaron varios minutos. La canción seguía retumbándome en la cabeza.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;A mi prima y a mí nos dejaron a la entrada del cementerio general de Soyapango con el tío Tony, el único hijo varón de mis abuelos, que había llegado con retraso desde el aeropuerto y que no parecía comprometido con el ritual luctuoso. Los adultos no querían que los viéramos llorar, concluí, y me sentí decepcionado por no participar directamente en el entierro.&amp;nbsp;Pero al tío Tony se le miraba tranquilo, como si sus hombros no soportaran ningún pesar. Se puso a contarnos chistes que no nos hacían gracia. Luego, sacó un cigarrillo y lo encendió. «¿Quién de ustedes le cerró los ojos a papá Gilberto?», preguntó a bocajarro y mi prima levantó la mano y contestó que había sido ella. «¿Y cómo fue que le hiciste?», pregunté yo, de metido. «Sólo le cerré los ojos y ya», se limitó a decir y se encogió de hombros. Nadie, ni siquiera la tía Cecilia, quien lo había estado cuidado durante aquella madrugada, había logrado cerrárselos. Desde entonces, mi prima Sandra adquirió para mí un estatus de leyenda.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La lluvia arreció y nos apiñamos debajo del techo de la caseta de vigilancia. El tío nos contaba algo sobre los planes de la nueva vivienda, sobre la nueva casa en la que vivirían la abuela y el primo Beto, porque el esposo de la tía Cecilia los acababa de echar aquella misma tarde, al final del velorio.&amp;nbsp;Y comencé a pesar en la posibilidad real de que nunca más volveríamos a ver la casa de la San Fernando, ni sabríamos más del taller, ni de las herramientas colgantes del abuelo. Fue entonces cuando recordé la última conversación que tuve con el viejo, un par de días atrás, y no fue precisamente una conversación.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Yo miraba Los Picapiedra a volumen demasiado alto cuando escuché al abuelo llamándome desde el fondo de su cuarto y yo corrí para ver qué era lo que quería. Mi abuela ya me había dicho que le bajara al televisor, pero el viejo me llamó, se incorporó en el lecho, frunció el ceño y me dijo con voz de lija: «El hecho de que yo me vaya a morir no significa que usted va a hacer lo que se le dé la gana». Estaba pálido, delgadísimo, casi sin cabello por la quimioterapia. Yo moví la cabeza afirmativamente y me fui a bajarle el volumen al televisor. No le dije «Abuelo, no diga eso», o «No, abuelito, usted no se va a morir». Sólo moví la cabeza de arriba abajo y regresé corriendo a la sala a seguir viendo Los Picapiedra porque mi mamá llegaría en cualquier momento a recogerme.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Dos días después, el viejo era un bulto metido en un ataúd.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Me gusta pensar que el término de rapsodia significa «partes ensambladas de una canción» y refiere al fragmento de un poema épico. Una rapsodia puede ser entendida como una manifestación de terquedad para perpetuar la memoria, para salvarnos del olvido, que es también una forma de acabar con la vida.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 24px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Me gusta pensarme un hombre terco. Me gusta pensar que, al igual que mi abuelo, yo también le tengo mucho miedo a la muerte.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/8143965123473380617/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/8143965123473380617?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/8143965123473380617'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/8143965123473380617'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2023/01/rapsodia-92.html' title='Rapsodia 92'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhyXzz0UQths42WYMUTOQXD7mkW_R15dLGAkDj3EJ7oU5vyYLHZMOPFp0Rr909cK7hA1MBCJuvEIc5oOHTvti97_iVqV_CNiD_gOcbfuOx_v0q7Vl3sXi6Shxh5wigGCw9xihxuOKzN3A9BiXT3bSFKxIz7KpJUjnd8D6uNFf-xih8nhLStYByTqNdBdQ/s72-c/1025340_10151550116333952_1617174579_o.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-2067513826413160253</id><published>2022-11-08T16:13:00.009-06:00</published><updated>2023-08-08T14:23:08.382-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><title type='text'>Pantógrafo Editores: una nueva antología de educadores</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-family: inherit; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;span&gt;El pasado sábado 22 de octubre presenté mi primer proyecto antológico: &quot;Cuentos Indispensables&quot; bajo el sello&lt;/span&gt;&lt;span&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;de &lt;b&gt;Pantógrafo Editores&lt;/b&gt;. Fue una tarde muy especial donde pude compartir con amigos y colegas que nos acompañaron, que leyeron, y que compraron el libro. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-family: inherit; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;Creo que lo más importante de todo esto ha sido la propuesta literaria: el haber reunido a varios colegas narradores y poder compartir sus historias en un pequeño y bonito libro. También lo veo como un enorme aprendizaje para mi formación literaria y editorial (uno va aprendiendo en el camino), y me entusiasma haber creado una plataforma de difusión y un espacio de encuentro de muchas voces interesantes. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;background-color: white; text-align: justify; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El amigo Manuel Cerón escribió una breve &lt;a href=&quot;https://www.textos.info/manuel-ceron/cuentos-indispensables-pantografo-editores-volumen-1/ebook?fbclid=IwAR1wb5jGWXYcF1qwJwjOHpCOzupKSPypzIG0ObfjzKy5DflZ7JpTy6WArcI&quot;&gt;reseña del evento&lt;/a&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;background-color: white; text-align: justify; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgi4Tct211Hs9jGaF_o0U2ZQqDwbmAwfF8op3OOcdhoZh236mrhDrtQhZZES9pBgXCTDEoJky0ybEVWrVETbyINVzz-dkXNh_yetWtoHhy3Tfld9WAyvqN4ue-Rj5fGLLFUkBfi27OUqQXlHbj7iIqKlJr78us0iadKB2TqfPXZxGCdiYxbTVFKCK47XQ/s1041/311144161_1816803515319870_280010371643521993_n.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1011&quot; data-original-width=&quot;1041&quot; height=&quot;311&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgi4Tct211Hs9jGaF_o0U2ZQqDwbmAwfF8op3OOcdhoZh236mrhDrtQhZZES9pBgXCTDEoJky0ybEVWrVETbyINVzz-dkXNh_yetWtoHhy3Tfld9WAyvqN4ue-Rj5fGLLFUkBfi27OUqQXlHbj7iIqKlJr78us0iadKB2TqfPXZxGCdiYxbTVFKCK47XQ/s320/311144161_1816803515319870_280010371643521993_n.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;background-color: white; text-align: justify; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Y comparto acá las palabras preliminares de la antología:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;background-color: white; text-align: justify; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div dir=&quot;auto&quot; style=&quot;background-color: white; text-align: justify; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;A lo largo de la historia salvadoreña hemos contado con una cantidad considerable de educadores que han sabido combinar la enseñanza con la pasión por la literatura de manera asombrosa. Juan Ramón Uriarte, Alberto Masferrer, Eva Alcaine de Palomo y Francisco Andrés Escobar son solo algunos ejemplos, quienes no sólo dedicaron gran parte de su tiempo a una intensa labor educativa, sino que supieron transmitir el amor por este oficio, ejerciéndolo, es decir, escribiendo y publicando periódicamente.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;Durante el siglo XX y a inicios del XXI, uno de los retos de las sociedades latinoamericanas ha sido el aumentar los niveles de calidad educativa en sus respectivos países, y dos de las habilidades fundamentales para que esto se logre son, indudablemente, aprender a leer y escribir. El maestro &lt;span style=&quot;background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial;&quot;&gt;Alberto Masferrer señaló, en su ensayo&amp;nbsp;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Calibri&amp;quot;,sans-serif&quot;&gt;Leer y escribir&lt;/span&gt;, que el principal problema que debíamos tratar en nuestra vida intelectual como salvadoreños era aprender a leer, porque «una nación inculta es una nación fácil de manipular y de dominar».&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;Sin embargo, hasta la fecha, no ha existido ningún plan nacional que fomente seria y prolongadamente este tipo de iniciativas en las escuelas; de hecho, en el sector público ni siquiera se cuenta con las condiciones necesarias para implementarlas. Y los maestros, aquellos quienes alternan su vida como docentes y escritores, y que buscan estimular la creatividad y el aprendizaje autónomo en sus chicos y chicas, ¿quiénes son? ¿Dónde se encuentran? ¿Dónde podemos leer sus trabajos? Lamentablemente, las autoridades educativas tampoco han tenido una visión clara sobre cómo estimular el talento de sus educadores y, de algún modo, este es uno de los principales propósitos que conlleva también esta publicación. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;El talento que los colegas proyectan en cada uno de estos relatos nos hace pensar en la buena salud que goza hoy en día la narrativa salvadoreña. En cada una de estas historias se hilvanan detalles, hechos y emociones que nos encaminan a un descubrimiento tierno o atroz, a través de vidas comunes, en lo pequeño y hasta en lo íntimo, para comprender así a una sociedad entera. ¿Cómo duele lo social en los rincones personales? En estos relatos, escritos con honestidad y valentía, no vamos a encontrar respuestas, sino un estado de constante interrogación. Relatos como Mi hogar ya no está, de Dámaris Marroquín, La granjita poética de Edelmira Morales, y La audición de Esaú Deleón, tienen claramente un público infantil. El primero es un retrato de la destrucción de los hábitats y cómo esto afecta a diferentes especies animales, mientras que el segundo y el tercero se conjugan perfectamente para demostrar que el arte y el juego son siempre sinónimos de libertad, incluso en tiempos de confinamiento. El trencito de Alberto Pocasangre, Eugenia de Kenny López y El dolor
de la risa de Astrid Menjívar perfilan relaciones íntimas, poderosas, escritas desde el asomo de la despedida o el rencuentro; mientras que Gestiones públicas de Antonio Cruz y La mujer del revólver de Mario Juárez bordean la temática social y realista en el contexto salvadoreño. El presentimiento de Jacqueline Zamora y La flor violeta de Erick Sánchez, en cambio, son relatos que se revelan desde lo fantástico, el primero desde lo insólito en el espacio cotidiano, y el segundo, desde la configuración de un mundo mitológico de ensueño. &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;Deseamos que disfruten de esta compilación que esperamos sea la primera de muchas, pues uno de los objetivos de Pantógrafo Editores es canalizar esos talentos y dibujar así un mapa de educadores literatos en el sistema nacional. Tenemos la certeza de que la relación entre educadores y estudiantes es simbiótica: en la medida que estimulemos a nuestros maestros y maestras, estaremos estimulando también el talento de nuestros niños y niñas. &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;Confiamos que el buen lector halle en estas páginas el peso y la urgencia de sus premisas.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-indent: 35.4pt;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;Los editores.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg9S7W2_jO4cCGVHlRAb3x6Fk6yGrngIS_-ZThGXfuw-PtiihUcWrGtr1oVQlhlkNBvp1BamcAXsDIkq0Nj6Q6ax9H4DjXK4huZ8igk15l2ys61qYx1uM_TM4q5qQC_OrMNbllKBKjaLZFQCq7mQ-pXC62onv-yXbaj8imOkGMN0wVAITCCIioKyk_oDg/s1600/311336867_3371903036379905_4082189575447645909_n.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1600&quot; data-original-width=&quot;1200&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg9S7W2_jO4cCGVHlRAb3x6Fk6yGrngIS_-ZThGXfuw-PtiihUcWrGtr1oVQlhlkNBvp1BamcAXsDIkq0Nj6Q6ax9H4DjXK4huZ8igk15l2ys61qYx1uM_TM4q5qQC_OrMNbllKBKjaLZFQCq7mQ-pXC62onv-yXbaj8imOkGMN0wVAITCCIioKyk_oDg/s320/311336867_3371903036379905_4082189575447645909_n.jpg&quot; width=&quot;240&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Aún no estoy seguro de sacar otra antología en el 2023, pero me la he pasado bien, me he divertido y me gusta creer que mucha gente se la ha pasado bien también.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #666666; font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/2067513826413160253/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/2067513826413160253?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2067513826413160253'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2067513826413160253'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2022/11/pantografo-editores-una-nueva-antologia.html' title='Pantógrafo Editores: una nueva antología de educadores'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgi4Tct211Hs9jGaF_o0U2ZQqDwbmAwfF8op3OOcdhoZh236mrhDrtQhZZES9pBgXCTDEoJky0ybEVWrVETbyINVzz-dkXNh_yetWtoHhy3Tfld9WAyvqN4ue-Rj5fGLLFUkBfi27OUqQXlHbj7iIqKlJr78us0iadKB2TqfPXZxGCdiYxbTVFKCK47XQ/s72-c/311144161_1816803515319870_280010371643521993_n.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-9161295074201491849</id><published>2022-03-11T09:12:00.003-06:00</published><updated>2022-06-10T11:38:48.538-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Ktarsis"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><title type='text'> 11 03 22   </title><content type='html'>&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Me siento muy feliz porque acabo de terminar la escaleta uno y dos de mi novela. El capítulo uno está listo y voy a medias por el capítulo dos. Me falta
la escaleta del capítulo 3 que espero escribir la próxima semana. Los viernes,
como este, son días buenos porque tengo tiempo para leer y escribir, a excepción
de un par de clases que debo dar en las tardes. Se me estaba ocurriendo que,
eventualmente, podría abandonar el Liceo una vez me pase al INAM. Se me ocurre
que puedo trabajar ahí por las mañanas y conseguir, eventualmente, unas horas
clase durante la tarde, sólo unas horas nada más. La presión y el ritmo serían
soportables y tendría más tiempo para leer y escribir, que es, al final de cuentas,
lo que quiero y necesito. Quizá eso se materialice dentro de dos años o tres. Sin
embargo, lo comienzo a considerar desde ya.&amp;nbsp;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-ansi-language: ES-SV;&quot;&gt;Este año tendré que tomar una actitud diferente: hay ciertas cosas que
deben comenzar a valerme verga. Ya no estoy en edad para andar con prisas,
corriendo, intentando llegar antes de la hora establecida, mordiéndome las uñas.
Ya no estoy para esas carreras. Tampoco estoy para andar pendiente de lo
que los otros piensen de mí, por preocuparme de proyectar una imagen pulcra y
súper profesional. La verdad es que me vale. Quiero estar relax todo el
tiempo y hacer lo que me ronque la gana. Lo único que realmente me interesa es
leer y escribir. Quiero sentirme en total libertad para hacer lo que me gusta. Quiero relajarme. Mi mente y cuerpo me lo agradecerán.
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-ansi-language: ES-SV;&quot;&gt;Por lo demás, todo está bien. Mi familia está bien. Ruth está bien.
Ricardo Gabriel está en el Liceo Salvadoreño y como él es talentoso e
inteligente, no le está yendo mal. Mi niña, María José está feliz por estar con
sus compañeras de octavo. Eunice también está muy bien. No hay nada qué
lamentar.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-ansi-language: ES-SV;&quot;&gt;Mi familia y escribir me mantienen a flote en este mundo, me mantienen
contento, a salvo, feliz. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/9161295074201491849/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/9161295074201491849?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/9161295074201491849'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/9161295074201491849'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2022/03/11-03-22.html' title=' 11 03 22   '/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-5998647677360263215</id><published>2021-11-10T08:52:00.002-06:00</published><updated>2022-03-11T09:26:44.990-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><title type='text'>El boxeador polaco</title><content type='html'>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjSoo2bk1OrSTyjGm142xUgIZU_6gATtxFojUzcSpAcyN5eKpMhckCrab6USXavGoz2CGp188X164v6FfJeR3k7ZxFxcBql4kI0DPePXmoNFhg549I_MmsjAnYnY3J4GYgA17o6X26EZyLN/s2048/el-boxeador-polaco-de-eduardo-halfon.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;2048&quot; data-original-width=&quot;1331&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjSoo2bk1OrSTyjGm142xUgIZU_6gATtxFojUzcSpAcyN5eKpMhckCrab6USXavGoz2CGp188X164v6FfJeR3k7ZxFxcBql4kI0DPePXmoNFhg549I_MmsjAnYnY3J4GYgA17o6X26EZyLN/s320/el-boxeador-polaco-de-eduardo-halfon.jpg&quot; width=&quot;208&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Un cuento de Eduardo Halfón. Un narrador que vale la pena seguir leyendo.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;69752&lt;/i&gt;. Que era su número de teléfono. Que lo tenía tatuado allí, sobre su antebrazo izquierdo, para no olvidarlo. Eso me
decía mi abuelo. Y eso creí mientras crecía. En los años setenta, los números telefónicos del país eran de cinco dígitos.
Yo le decía Oitze, porque él me decía Oitze, que en yiddish significa alguna cursilería. Me gustaba su acento polaco. Me gustaba mojar el meñique (único rasgo físico que le heredé: ese par de meñiques cada día más combados) en su vasito de whisky. Me gustaba pedirle que me hiciera dibujos, aunque en realidad sólo sabía hacer un dibujo, trazado vertiginosamente, siempre idéntico, de un sinuoso y desfigurado sombrero. Me gustaba el color remolacha de la salsa (jrein&#39; en yiddish) que él vertía encima de su bola blanca de pescado (guefiltefish, en yiddish). Me gustaba acompañarle en sus caminatas por el barrio, ese mismo barrio donde alguna noche, en medio de un inmenso terreno baldío, se había estrellado un avión lleno de vacas. pero sobre todo me gustaba aquel número. Su número. No tardé tanto, sin embargo, en comprender su broma telefónica, y la importancia psicológica de esa broma, y eventualmente, aunque nunca nadie lo admitía, el origen histórico de ese número. Entonces, cuando caminábamos juntos o cuando él se ponía a dibujarme una serie de sombreros, yo me quedaba viendo aquellos cinco dígitos, y extrañamente feliz, jugaba a inventarme la escena secreta de cómo los había conseguido. Mi abuelo boca arriba en una camilla de hospital mientras, sentado a horcajadas sobre é1, un inmenso comandante alemán (vestido de cuero negro) le gritaba número por número a una anémica enfermera alemana (también vestida de cuero negro) y ella entonces le iba entregando a é1, uno por uno, los hierros calientes. O mi abuelo sentado en un banquito de madera frente a una media luna de alemanes en batas blancas y guantes blancos y luces blancas atadas alrededor de sus cabezas, como de mineros, cuando de
repente uno de los alemanes balbucía un número y entraba un payaso en monociclo y todas las luces blancas lo iluminaban de blanco mientras el payaso -con un gran marcador cuya mágica tinta verde jamás se borraba- escribía ese número sobre el antebrazo de mi abuelo, y todos los científicos alemanes aplaudían. O mi abuelo, de pie ante una taquilla de cine, insertando el brazo izquierdo a través de la redonda apertura en el vidrio por donde se pasan los billetes, y entonces, del otro lado de la ventanilla, una alemana
gorda y peluda se ponía a ajustar los cinco dígitos en uno de esos selladores como de fecha variable que usan los bancos (los mismos selladores que mi papá mantenía sobre el escritorio de su oficina y con los que tanto me gustaba jugar), y luego, como si fuese una fecha importantísima, estampaba ella con ímpetu siempre el antebrazo de mi abuelo. Así jugaba yo con su número. Clandestinamente. Hipnotizado por aquellos cinco dígitos verdes y misteriosos que, mucho más que en el antebrazo, me parecía que él llevaba tatuados en alguna parte del alma. Verdes y misteriosos hasta hace poco. A media tarde, sentados sobre su viejo soflí de cuero color manteca, estaba tomándome un whisky con mi abuelo. Noté que el verde ya no era verde, sino un grisáceo diluido y pálido que me hizo pensar en algo pudriéndose. El 7 se había casi amalgamado con el 5. El 6 y el 9, irreconocibles, eran ahora dos masas hinchadas, deformes, fuera de foco. El 2, en plena huida, daba la impresión de haberse separado unos cuantos milímetros de todos los demás. Observé el rostro de mi abuelo y de pronto caí en la cuenta de que en aquel juego de niño, en cada una de aquellas fantasías de niño, me lo había imaginado ya viejo, ya abuelo. Como si hubiese nacido un abuelo o como si hubiese envejecido para siempre en el momento mismo que recibió aquel número que yo ahora examinaba con tanta meticulosidad.
Fue en Auschwitz. Al principio no estaba seguro de haberlo escuchado. Subí la mirada. Él estaba tapándose el número con la mano derecha. Llovizna ronroneaba sobre las tejas. Esto, dijo frotándose suave el antebrazo. Fue en Auschwjtz, dijo. Fue con el boxeador, dijo sin mirarme y sin emoción alguna y empleando un acento que ya no era el suyo. Me hubiese gustado preguntarle qué sintió cuando final mente, tras casi sesenta años de silencio, dijo algo verídico sobre el origen de ese número. preguntarle por qué me lo había dicho a mí. Preguntarle si soltar palabras almacenadas durante tanto tiempo provoca algún efecto liberador. Preguntarle si palabras almacenadas durante tanto tiempo tienen el mismo saborcillo al deslizarse ásperas sobre la lengua. Pero me quedé callado, impaciente, escuchando la lluvia, temiéndole a algo, quizás a la violenta trascendencia del momento, quizás a que ya no me dijera nada más, quizás a que la verdadera historia detrás de esos cinco dígitos no fuera tan fantástica como todas mis versiones de niño.
Écheme un dedo más, eh, Oitze, me dijo entregándome su vasito. Yo lo hice, sabiendo que si mi abuela regresaba pronto de hacer sus compras me 1o habría reprochado. Desde que empezó con problemas cardíacos, mi abuelo se tomaba dos onzas de whisky a mediodía y otras dos onzas antes de la cena. No más. Salvo en ocasiones especiales, claro, como alguna fiesta o boda o partido de fútbol o aparición televisiva de Isabel Pantoja. Pero pensé que estaba agarrando fierza para aquello que quería contarme. Luego pensé que, bebiendo más de la cuenta en su actual estado físico, aquello que quería contarme podría alterarlo, posiblemente demasiado. Se acomodó sobre el viejo sofá y se gozó ese primer sorbo dulzón y yo recordé una vez que, de niño, lo escuché diciéndole a mi abuela que ya necesitaba comprar más Etiqueta Roja, el único whisky que él tomaba, cuando yo recién había descubierto más de treinta botellas guardadas en la
despensa. Nuevitas. Y así se lo dije. Y mi abuelo me respondió con una sonrisa llena de misterio, con una sabiduría llena de algún tipo de dolor que yo jamás entendería: Por si hay guerra, Oitze. Estaba él alejado. Tenía la mirada opaca y fija en un gran ventanal por donde se podían contemplar las crestas de lluvia descendiendo sobre casi toda la inmensidad del verde barranco de la Colonia Elgin. No dejaba de masticar algo, alguna semilla o basurita o algo así. Entonces me percaté de que llevaba él desabrochado el pantalón de gabardina y abierta a medias la bragueta. Estuve.en el campo de concentración de Sachsenhausen. Cerca de Berlín. Desde noviembre dél treinta y nueve. Y se lamió los labios, bastante, como si lo que acababa de decir fuese comestible. Seguía cubriéndose el número con la mano derecha mientras, con la izquierda, sostenía el vasito sin whisky. Tomé la botella y le pregunté si deseaba que
le sirviera un poco más, pero no me respondió o quizás no me escuchó.
En Sachsenhausen, cerca de Berlín, continuó, había dos bloques de judíos y muchos bloques de alemanes,tal vez cincuenta bloques de alemanes, muchos prisioneros alemanes, ladrones alemanes y asesinos alemanes y alemanes que se habían casado con mujeres judías. Rassenschande, les decían en alemán. La vergüen za de la raza. Calló de nuevo y me pareció que su discurso era como un sosegado oleaje. A lo mejor porque la memoria es también pendular. A lo mejor porque el dolor únicamente se tolera dosificado. Quería pedirle que me hablara de LódLy de sus hermanos y de sus padres (conservaba una foto familiar, una sola, que había conseguido muchos años más tarde a través de un tío emigrado antes de estallar la guerra, y que mantenía colgada junto a su cama, y que a mí no me hacía sentir
nada, como si aquellos pálidos rostros no fuesen de personas reales sino de personajes grises y anónimos arrancados de algún libro escolar de historia), pedirle que me hablara de todo aquello que le había sucedido antes del treinta y nueve, antes de Sachsenhausen.
Amainó un poco la lluvia y de la entrañas del barranco empezó a trepar una nube blanca y saturada. Yo era el stubendienst de nuestro bloque. El encargado de nuestro bloque. Trescientos hombres. Doscientos ochenta hombres. Tiescientos diez hombres. Cada día unos cuantos más, cada día unos cuantos menos.Entiende, Oitze, me dijo a manera de afirmación, no de pregunta, y yo pensé que estaba cerciorándose de mi presencia, de mi compañía, como para no quedarse solito con las palabras. Dijo, y se llevó comida invisible a los labios: Yo era el encargado de conseguirles el café por las mañanas y después, por las tardes, la sopa de papa y el trozo de pan. Dijo, y abanicó el aire con la mano: Yo era el encargado de la limpieza, de barrer, de limpiar los catres. Dijo, y continuó abanicando el aire con la mano: yo era el encargado de sacar los cuerpos de aquellos hombres que amanecían muertos. Dijo, casi brindando: Pero también era el encargado de recibir a los judíos nuevos cuando llegaban a mi bloque, cuando gritaban en alemán juden eintreffen, juden eintreffen, y yo salía a recibirlos y me daba cuenta de que casi todos los judíos que llegaban a mi bloque traían escondido algún objeto valioso. Alguna cadenita o reloj o anillo o diamante. Algo bien guardado. Bien oculto en alguna parte. A veces hasta se lo habían tragado, y entonces unos días después les salía en la mierda. Me ofreció su vasito y yo le serví otro chorro de whisky. Era la primera vez que escuchaba a mi abuelo decir mierda,y la palabra, en ese momento, en ese contexto, me pareció hermosa. ¿Por qué usted, Oitze?,le pregunté, aprovechando un breve silencio. Él frunció el entrecejo y cerró un poquito los ojos y se quedó mirándome como si de repente hablásemos lenguajes distintos. ¿Por qué lo nombraron a usted encargado? Y en su viejo rostro, en su vieja mano que había terminado ya de gesticular y ahora se estaba tapando de nuevo el número, comprendí todas las implicaciones de esa pregunta.
Comprendí la pregunta disfrazada adentro de esa pregunta: ¿qué tuvo que hacer usted para que lo nombraran encargado? Comprendí la pregunta que jamás se pregunta: ¿qué tuvo que hacer usted para sobrevivir? Sonrió, encogiéndose de hombros. Un día, nuestro lagerleiter, nuestro director, sólo me anunció que yo sería el encargado, y ya. Como si se pudiese decir lo indecible.
Aunque mucho antes, prosiguió tras tomar un trago, en el treinta y nueve, cuando recién había llegado yo a Sachsenhausen, cerca de Berlín, nuestro lagerleiter me descubrió una mañana escondido debajo del catre. yo no quería ir a trabajar, entiende, y pensé que podía quedarme todo el día escondido debajo del catre. No sé cómo, el lagerleiter me encontró escondido debajo del catre y me arrastró hacia fuera y empezó a golpearme aquí, en el cóccix) con una varilla de madera o talvez de hierro. No sé cuántas veces. Hasta que
perdí el conocimiento. Estuve diez o doce días en cama, sin poder caminar. Desde entonces el lagerleiter cambió su trato para conmigo. Me decía buenos días y buenas noches. Me ecía que le gustaba cómo mantenía mi catre de limpio. Yun día me dijo que yo sería el stubendienst, el encargado d limpiar mi bloque. Así nomás. se quedó pensativo, sacudiendo la cabeza. No recuerdo su nombre, ni su cara, dijo, masticó algo un ar de veces, lo escupió hacia un lado ¡ como si eso lo absolviera, como si eso fuese suficiente, añadió: Sus manos eran muy bonitas. Ni modo. Mi abuelo mantenía sus propias manos impecables. Semanalmente, sentados frente a un televisor cada
vez más recio, mi abuela le arrancaba las cutículas con una pequeña pinza, le cortaba las uñas y se las limaba y después, mientras hacía lo mismo con la otra mano) se las dejaba remojando en una pequeña bacinica llena de un líquido viscoso y transparente y con olor a barniz. Al terminar ambas manos, tomaba un bote azul de Niveay le iba untando y masajeando la pomada blanquecina en cada dedo, lento, tierno, hasta que ambas manos la absorbían por completo y mi abuelo entonces se volvía a colocar el anillo de piedra negra
que usaba en el meñique derecho, desde hacía casi sesenta años, en forma de luto.
Todos los judíos al entrar me daban a mí esos objetos que traían en secreto a sachsenhausen, cerca de Berlín. Entiende.
Como yo era el encargado. Y yo les recibía esos objetos y los negociaba también en secreto con los cocineros polacos y les conseguía a los judíos que entraban algo aún más valioso. Cambiaba un reloj por un trozo adicional de pan. Una cadena de oro por un poco más de café. Un diamante por el último cucharón de la olla de sopa, el cucharón más deseado de la olla de sopa, donde siempre estaban hundidas las únicas dos o tres papas. Inició otra vez el murmullo sobre las tejas y yo me puse a pensar en esas dos o tres papas insípidas y sobrecocidas adentro de un mundo demarcado por alambre de púas, tanto más valiosas que cualquier lúcido diamante.
Un día, decidí darle al lagerleiter una moneda de veinte dólares en oro. Saqué mis cigarros y me quedé jugando con uno. Podría
decir que no lo encendí por pena, por respeto a mi abuelo, por pleitesía a esa moneda de veinte dólares en oro que de
inmediato me imaginé negra y oxidada. Pero mejor no lo digo. Decidí darle una moneda de veinte dólares en oro al lagerleiter. Tal vez creí que ya había logrado la confianza dellagerleiter o talvez deseaba quedar bien con el lagerleiter. Un día, en el grupo de judíos que entraba, llegó un ucraniano y me pasó una moneda de veinte dólares en oro. El ucraniano la había escondido debajo de la lengua. Días y días con una moneda de veinte dólares en oro escondida debajo de la lengua, y el ucraniano me la entregó,yyo esperé a que todos salieran del bloque y se fueran a trabajar al campo y entonces llegué con el lagerleiter y se la di. El lagerleiter no me dijo
nada. Só1o la guardó en la bolsa superior de su chaqueta, dio media vuelta y se marchó. Algunos días después, me despertaron a medianoche con una patada en el estómago. Me empujaron hacia fuera y allí estaba de pie el lagerleiter, vestido en un impermeable negro y con las manos detrás de la espalda, y entonces reaccioné y entendí por qué me seguían golpeando y pateando. Había nieve en el suelo. Ninguno hablaba. Me echaron en la parte trasera de un camión y cerraron la portezuela y yo me quedé medio dormido y temblando
durante todo el trayecto. Era ya de día cuando el camión finalmente se detuvo. Por una rendija en la madera pude ver el gran rótulo sobre el portón de metal. Arbeit Macht Frei, decía. El trabajo libera. Escuché risas. pero risas cínicas, entiende, risas sucias, como burlándose de mí a través de ese estúpido rótulo. Abrieron la portezuela. Me ordenaron que bajara. Había nieve por todas partes. Vi el Muro Negro. Después vi el Bloque Once de Auschwitz. Era ya el año cuarenta y dos y todos habíamos oído hablar del Bloque Once de
Auschwitz. Sabíamos que la gente que se iba al Bloque Once de Auschwitz nunca regresaba. Me dejaron tirado en el suelo de un calabozo del Bloque Once de Auschwitz. En un gesto inútil pero de alguna manera necesario, mi abuelo se llevó a los labios su vasito ya sin nada de whisky. Era un calabozo oscuro. Muy húmedo. De techo bajo. Casino había nada de luz. Ni aire. Sólo humedad. y personas
amontonadas. Muchas personas amontonadas. Algunas personas llorando. Otras personas rezando en susurros el Kaddish. Encendí mi cigarro.
Me solía decir mi abuelo que yo tenía la edad de los semáforos, porque el primer semáforo del país se había instalado en no sé qué intersección del centro el mismo día en que yo nací. También estaba vibrando ante un semáforo cuando le pregunté a mi mamá cómo llegaban los bebés a las panzas de las mujeres. Yo seguía medio hincado sobre el asiento trasero de un Volvo inmenso y color jade que, por alguna razón, vibraba al detenerse en los semáforos. Callé que un amigo (Hasbun) nos había secreteado durante el recreo que una mujer resultaba embarazada cuando un hombre le daba un beso en la boca, y que otro amigo (Asturias) había argumentado, con mucha más audacia, que un hombre y una mujer tenían que desnudarse juntos y luego bañarse juntos y luego hasta dormir juntos en la misma cama ,sin tener que tocarse. Me puse de pie en ese maravilloso espacio ubicado entre el asiento trasero y los dos asientos de enfrente, y
aguardé una respuesta. El Volvo vibrando ante un semáforo rojo del bulevar Vista Hermosa, el cielo enteramente azul, el
olor a tabaco y chicle de anís, la mirada negra y azucarada de un campesino en caites que se acercó a pedirnos limosna,
la vergüenza silenciosa de mi mamá tratando de encontrar algunas palabras, las siguientes palabras: Pues cuando una
mujer quiere un bebé, va al doctor y éste le da una pastilla celeste si ella quiere un niñito o le da una pastilla rosada si
ella quiere una niñita, y entonces la mujer se toma esa pastilla y ya está, queda embarazada. El semáforo cambió a verde. El Volvo dejó de vibrar y yo, aún de pie y sosteniéndome de cualquier cosa para no salir volando) me imaginé a mí mismo metido en un pequeño frasco de vidrio, bien revuelto entre un montón de niñitos celestes y niñitas rosadas, mi nombre grabado en bajorrelieve (igual que la palabra
Bayer en las aspirinas que me tomaba de vez en cuando y que tanto me sabían a yeso), inmóvil y calladito mientras esperaba que alguna señora llegase a la clínica del doctor (la observé ancha y deforme a través del cristal, como en uno de esos espejos ondulados de circo) y me tragara con un poquito de agua (y percibí, con la percepción ingenua de un niño, por supuesto, la crueldad del azar, la violencia casual que me tumbaría sobre la mano abierta de alguna señora, cualquier señora, esa mano grande y sudada y fortuita que luego me lanzaría hacia una boca igualmente grande y sudada y fortuita),para así, por fin, introducirme en una panza desconocida y poder nacer. Jamás he logrado sacudirme la sensación de soledad y abandono que sentí metido en aquel frasco de vidrio. A veces la olvido o quizás decido olvidarla o quizás, absurdamente, me aseguro a mí mismo que ya la he olvidado por completo. Hasta que algo, cualquier cosa, la más mínima cosa, me vuelve a meter en aquel frasco de vidrio. Por ejemplo: mi primer encuentro sexual, a los quince
años, con una prostituta de un burdel de cinco pesos llamado El Puente. Por ejemplo: una equivocada habitación al final
de un viaje balcánico. Por ejemplo: un canario amarillo que,a media plaza de Tecpán, escogió una profecía secreta y rosadita. Por ejemplo: la mano helada de un amigo tartamudo, estrechada por última vez. Por ejemplo: la imagen claustrofóbica del calabozo oscuro y húmedo y apretado y harto de susurros donde estuvo encerrado mi abuelo, sesenta años atrás, en el Bloque Once, en Auschwitz.
Personas lloraban y personas rezaban el Kaddish. Acerqué el cenicero. Me sentía ya un poco mareado, pero igual nos serví lo que restaba del whisky. Qué más le queda a uno cuando sabe que al día siguiente lo van a fusilar, eh. Nada más. O se tira a llorar o se tira atezar
el Kaddish. Yo no sabía el Kaddish. Pero esa noche, por primera vez en mi vida, también recé el Kaddish. Recé el Kaddish pensando en mis padres y recé el Kaddish pensando que al día siguiente me fusilarían hincado de frente al Muro Negro de Auschwitz. Era ya el año cuarenta y dos y todos habíamos oído hablar del Muro Negro de Auschwitz y yo mismo había visto ese Muro Negro de Auschwitz al bajarme
del camión y bien sabía que era donde fusilaban. Gnadenschuss, un solo tiro en la nuca. Pero el Muro Negro de Auschwitz no me pareció tan grande como lo había supuesto.Tampoco me pareció tan negro. Era negro con manchitas blancas. Por todas partes tenía manchitas blancas, dijo mi abuelo mientras presionaba teclas aéreas con el índice y yo, fumando, me imaginaba un cielo estrellado. Dijo: Salpicaduras blancas. Dijo: Hechas quizás por las mismas balas después de atravesar tantas nucas.Estaba muy oscuro en el calabozo, continuó rápidamente, como para no perderse en esa misma oscuridad. Y un hombre sentado a mi lado empezó a hablarme en polaco. No sé
por qué empezó a hablarme en polaco. Talvez me oyó rezando el Kaddish y reconoció mi acento. Él era un judío delódL. Los dos éramos judíos del-ódí., pero yo dela calle Zeromskiego, cerca del mercadoLelony Rinek, y él del lado opuesto, cerca del parque Poniatowski. Él era un boxeadordef-ódL. Un boxeador polaco. Y hablamos toda la noche en polaco. Más bien él me habló toda la noche en polaco. Me
dijo en polaco que llevaba mucho tiempo allí, en el Bloque Once, y que los alemanes 1o mantenían vivo porque les gustaba verlo boxear. Me dijo en polaco que al día siguiente me harían un juicio y me dijo en polaco qué cosas sí decir durante ese juicio y qué cosas no decir durante ese juicio. Y así pasó. Al día siguiente, dos alemanes me sacaron del calabozo, me llevaron con un joven judío que me tatuó este número en el brazo y después me dejaron en una oficina donde se llevó a cabo mi juicio, ante una señorita, y yo me salvé diciéndole a la señorita todo lo que el boxeador polaco me había dicho que dijera y no diciéndole a la señorita todo lo
que el boxeador polaco me había dicho que no dijera. Entiende. Usé sus palabras y sus palabras me salvaron la vida
y yo jamás supe el nombre del boxeador polaco ni le conocí el rostro. A lo mejor murió fusilado.
Machaqué mi cigarro en el cenicero y me empiné el último traguito de whisky. Quería preguntarle algo sobre el número o sobre aquel joven judío que se lo tatuó. Pero sólo le pregunté qué le había dicho el boxeador polaco. Él pareció no entender mi pregunta y entonces se la repetí, un poco más ansioso, un poco más recio. ¿Qué cosas , Oitze, le dijo el boxeador que dijera y no dijera durante aquel juicio? Mi abuelo se rio aún confundido y se echó para atrás y yo recordé que él se negaba a hablar en polaco, que é1 llevaba
sesenta años negándose a decir una sola palabra en su lengua materna, en la lengua materna de aquellos que, en noviembre del treinta y nueve, decía é1,1o habían traicionado. Nunca supe si mi abuelo no recordaba las palabras del boxeador polaco, o si eligió no decírmelas, o si sencillamente ya no importaban, si habían cumplido ya su propósito como palabras y entonces habían desaparecido para siempre junto con el boxeador polaco que alguna noche oscura las pronunció. Una vez más, me quedé viendo el número de mi abue1o, 69752, tatuado una mañana del invierno del cuarenta y dos, por un joven judío, en Auschwitz. Intenté imaginarme l rostro del boxeador polaco, imaginarme sus puños, imaginarme el posible chisguetazo blanco que había hecho la bala después de atravesar su nuca, imaginarme sus palabras en polaco que lograron salvarle la vida a mi abuelo, pero ya sólo logré imaginarme una cola eterna de individuos, todos desnudos, todos pálidos, todos enflaquecidos, todos llorando y rezando el Kaddish en absoluto silencio, todos piadosos de una religión cuya fe está basada en los números mientras esperan en cola para ser ellos mismos numerados.&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/5998647677360263215/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/5998647677360263215?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5998647677360263215'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5998647677360263215'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2021/02/el-boxeador-polaco.html' title='El boxeador polaco'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjSoo2bk1OrSTyjGm142xUgIZU_6gATtxFojUzcSpAcyN5eKpMhckCrab6USXavGoz2CGp188X164v6FfJeR3k7ZxFxcBql4kI0DPePXmoNFhg549I_MmsjAnYnY3J4GYgA17o6X26EZyLN/s72-c/el-boxeador-polaco-de-eduardo-halfon.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-1841755737866147526</id><published>2021-05-07T11:51:00.010-06:00</published><updated>2022-03-11T09:30:01.198-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Narrativa"/><title type='text'>Del problema de enamorarse de cosas prácticas</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgvuUWP1roHq6PvY80q-e_DsUdw3_ahHSQn_7zeDgRN41vOdrQ6oCq0YfhOFyO6lpw-nwTgbVLU-mY_sLcawn_p0NPNAP1N9gRwOG6Y8JeIsWKkCjaWLKmFGk2r_SJK0aTdGia0-dSwa6UZ/s626/banco-parque-verano-sendero_43525-905.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;414&quot; data-original-width=&quot;626&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgvuUWP1roHq6PvY80q-e_DsUdw3_ahHSQn_7zeDgRN41vOdrQ6oCq0YfhOFyO6lpw-nwTgbVLU-mY_sLcawn_p0NPNAP1N9gRwOG6Y8JeIsWKkCjaWLKmFGk2r_SJK0aTdGia0-dSwa6UZ/s320/banco-parque-verano-sendero_43525-905.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Me enamoré de Práctica en el verano del 98, cuando la vi por primera vez en un parque cualquiera, en medio de gente común y corriente que fue testigo de nuestro amor a primera vista, ¿o fue a segunda vista? Realmente, todavía no lo sé.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;El hecho es que comenzamos a pasar tiempo juntos. Yo disfrutaba como loco besar su piel brillante, casi tan adictiva como la cocaína, hundirme en su sexo, embriagarme con su olor… pero como todo jovencito inexperto, resulté ser un inútil para cumplir con todas sus necesidades, por lo que la fui perdiendo poco a poco, día con día, como se escurre un puñado de arena seca entre las manos.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Cuando terminamos, me costó digerir esa ruptura. Práctica había dejado una profunda huella en mi manera de percibir y comprender las cosas, en mi forma de amar y vivir, por lo que me entregué irremediablemente a las drogas y al alcohol.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Unos amigos que tenía por aquel entonces, me invitaban frecuentemente al bar, y yo me emborrachaba tomando dos o tres cervezas, ya que nunca había sido un asiduo bebedor. Entonces, ellos se reían, se burlaban de mí y me decían: “amigo, te falta práctica, te falta práctica, amigo”, y yo no podía hacer otra cosa más que ponerme a llorar, porque, aunque yo no lo quisiera, era algo totalmente cierto.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;Me hacía falta Práctica, y mucho.&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/1841755737866147526/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/1841755737866147526?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1841755737866147526'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1841755737866147526'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2021/05/del-problema-de-enamorarse-de-cosas.html' title='Del problema de enamorarse de cosas prácticas'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgvuUWP1roHq6PvY80q-e_DsUdw3_ahHSQn_7zeDgRN41vOdrQ6oCq0YfhOFyO6lpw-nwTgbVLU-mY_sLcawn_p0NPNAP1N9gRwOG6Y8JeIsWKkCjaWLKmFGk2r_SJK0aTdGia0-dSwa6UZ/s72-c/banco-parque-verano-sendero_43525-905.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-2783781034801347320</id><published>2020-11-24T17:14:00.009-06:00</published><updated>2020-11-24T17:26:38.805-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Cultura"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Educación"/><title type='text'>El reto de una reforma educativa en El Salvador</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;post-body&quot; style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353535; line-height: 24px; margin-top: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;ng-pristine ng-untouched ng-valid ta-bind&quot; ng-model=&quot;contenido.contenido&quot; style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; ta-bind=&quot;&quot;&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.contrapunto.com.sv/opinion/columnistas/retos-de-la-educacion-publica-luego-de-la-pandemia-de-covid-19/2390&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Publicado en Contrapunto.&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Decir que esta pandemia vino a desnudar las falencias de nuestro sistema educativo público no sería nada nuevo. Las carencias de la escuela salvadoreña son crónicas, y se han venido arrastrando desde hace décadas: pocas habilidades tecnológicas de los más de 30 mil maestros en servicio, carencia de equipo tecnológico adecuado, falta de recursos como internet y computadoras, son sólo algunos ejemplos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En conversaciones con amigos y&lt;a href=&quot;https://www.facebook.com/institutodeprofesionalesdelaeducacion/videos/1270643939947620/&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: border-box; color: rgb(66, 133, 244) !important; text-decoration-line: none;&quot;&gt;&amp;nbsp;profesionales de la educación&lt;/a&gt;,&lt;span style=&quot;box-sizing: border-box; color: #4472c4;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;hemos analizado la posibilidad de resumir los retos de la educación pública, luego de la pandemia, en una sola y perentoria apuesta: promover una reforma educativa acorde a las necesidades y exigencias de nuestra sociedad en el siglo XXI.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Esta reforma debería iniciar con la dotación de los recursos necesarios para un aprovechamiento académico exitoso en todas las instituciones públicas. Por ejemplo, sólo el 20% de las escuelas cuentan con una biblioteca escolar, el 25% de ellas poseen acceso a internet, y sólo el 40% cuenta con un centro de cómputo,&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:LVFl0uUb0ZcJ:https://www.transparencia.gob.sv/institutions/mined/documents/281033/download+&amp;amp;cd=1&amp;amp;hl=es&amp;amp;ct=clnk&amp;amp;gl=sv&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: border-box; color: rgb(66, 133, 244) !important; text-decoration-line: none;&quot;&gt;según fuentes del Ministerio&lt;/a&gt;&lt;span class=&quot;MsoHyperlink&quot; style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&amp;nbsp;de Educación.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;En otras palabras, nuestras instituciones necesitan convertirse, en primer lugar, en centros de estudio equipados para garantizar la adquisición de habilidades básicas y tecnológicas de nuestros niños y niñas, además de contar con una infraestructura adecuada y en buen estado.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En segundo lugar, es inevitable una actualización curricular. El documento de la Unesco titulado&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/FIELD/Santiago/pdf/Habilidades-SXXI-Buenos-Aires-Spa.pdf&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: border-box; color: rgb(66, 133, 244) !important; text-decoration-line: none;&quot;&gt;“Educación y habilidades para el siglo XXI”&lt;/a&gt;&amp;nbsp;hace énfasis en la necesidad de formular un currículo pertinente que favorezca la producción científica e investigativa, así como el desarrollo de una conciencia crítica en los maestros y estudiantes. Luego de esta crisis, resulta imprescindible desarrollar en nuestra niñez habilidades blandas como la empatía, la comunicación asertiva y la mediación para la resolución de conflictos, así como la toma de conciencia del valor de nuestros recursos naturales (alfabetización ecológica). Hasta la fecha, seguimos formando ciudadanos con muy poca lectura y con un enorme desconocimiento de nuestra historia nacional, sin capacidades creativas, ni reflexivas ni críticas… precisamente las habilidades que&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;el&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;Global Education and Skills Forum 2018&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://www.educaweb.com/noticia/2018/03/20/habilidades-deben-desarrollar-jovenes-trabajar-2030-16362/#:~:text=Pensamiento%20cr%C3%ADtico%2C%20creatividad%2C%20empat%C3%ADa%20y,and%20Skills%20Forum%20(GESF).&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: border-box; color: rgb(66, 133, 244) !important; text-decoration-line: none;&quot;&gt;recomienda fomentar&lt;/a&gt;&lt;em style=&quot;box-sizing: border-box;&quot;&gt;.&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Por último, y no menos importante: el recurso humano. No se trata sólo de educadores en servicio, sino de profesionales de la salud mental y artistas que deberían ser un pilar fundamental dentro de nuestro sistema educativo.&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Educacion-tiene-88-psicologos-para-un-millon-de-alumnos-20170515-0065.html&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: border-box; color: rgb(66, 133, 244) !important; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Casi un centenar de psicólogos&lt;/a&gt;&amp;nbsp;están disponibles para más de un millón de estudiantes y existe&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Faltan-mas-de-3000-docentes-para-educacion-artistica-20190306-0572.html&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: border-box; color: rgb(66, 133, 244) !important; text-decoration-line: none;&quot;&gt;una carencia de más 3,000 maestros de educación artística&lt;/a&gt;&amp;nbsp;en las aulas salvadoreñas. La formación y actualización académica es otro tema que debería abordarse: casi un 80% de colegas tienen únicamente estudios de profesorado, mientras que el resto posee título de licenciatura o de maestría.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Iniciar esta reforma educativa implicaría no sólo un mayor presupuesto para esta área, sino una serie de diálogos y consultas con amplia participación de sectores académicos y fuerzas vivas de la sociedad. Un diálogo que debería liderar la ministra Carla Hananía de Varela a la mayor brevedad posible.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;¿&lt;a href=&quot;https://www.mined.gob.sv/noticias/item/1015571-mined-continua-entregando-computadoras-portatiles-a-docentes.html&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: border-box; color: rgb(66, 133, 244) !important; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Computadoras para maestros&lt;/a&gt;&amp;nbsp;y estudiantes?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Dudo que un ordenador pueda aprovecharse al máximo si nuestros estudiantes apenas poseen habilidades de escritura y la lectura comprensiva o cuando el tema de la jubilación y retiro digno está en la mente de miles de colegas con más de 30 años de servicio. Si bien es cierto, este año se han capacitado casi 30,000 maestros en el uso y manejo de Google Classroom, esto podría no ser suficiente si las herramientas no van de la mano con una mayor formación profesional y un incentivo salarial acorde a la experiencia y grado académico del formador, y no manera generalizada como pretenden hacerlo el ejecutivo para el próximo año.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 30px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;No podemos construir una casa sin antes trabajar bien sus cimientos. Cualquier propuesta que se formule sin una base técnica, legal y sin acuerdos entre los actores educativos, vendría a ser un parche más que poco impactará en el desarrollo humano de las y los salvadoreños.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;font-family: &amp;quot;Helvetica Neue&amp;quot;, Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 16px;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/2783781034801347320/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/2783781034801347320?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2783781034801347320'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2783781034801347320'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2020/11/el-reto-de-una-reforma-educativa-en-el.html' title='El reto de una reforma educativa en El Salvador'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-6185749799548920500</id><published>2020-07-19T13:55:00.001-06:00</published><updated>2020-07-19T14:11:00.979-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Educación"/><title type='text'>Los docentes también son héroes en esta pandemia</title><content type='html'>&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh1cyIBxD1EdZpuUi1dL5nTvaflvpKBwoYURJplpymn7oDS6zZ4boTR9DubQJL29fDDhkuksFt_1toFM2kWKGEv7tJhII9YTGLsbGDZPYd5dte4aYfIWa4cH5gOJp119JBRwcxwapZFq1FZ/s1600/20190207_120929.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1236&quot; data-original-width=&quot;1600&quot; height=&quot;247&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh1cyIBxD1EdZpuUi1dL5nTvaflvpKBwoYURJplpymn7oDS6zZ4boTR9DubQJL29fDDhkuksFt_1toFM2kWKGEv7tJhII9YTGLsbGDZPYd5dte4aYfIWa4cH5gOJp119JBRwcxwapZFq1FZ/s320/20190207_120929.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
Texto publicado en &lt;a href=&quot;https://www.disruptiva.media/los-docentes-tambien-son-heroes/&quot;&gt;Disruptiva&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; margin-bottom: 1.75em; outline: 0px; padding: 0px; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background-color: white; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;El reconocimiento al trabajo que realizan los cuerpos de seguridad y personal de salud durante la presente crisis ha sido evidente, y con justa razón: son héroes y heroínas en primera línea, a pesar de los pocos recursos con los que cuentan, a pesar de la amenaza latente de contagiarse&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;y morir por Covid-19&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;. Sin embargo, dentro de la estrategia comunicacional del gobierno no se percibe una valoración similar al trabajo de otro sector que está luchando para garantizar el derecho a la educación&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;y la salud mental&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;de miles de niños, niñas y adolescentes: las y los&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;profesionales en educación&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:240}&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; margin-bottom: 1.75em; outline: 0px; padding: 0px; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;El liderazgo asumido por cientos de directores, por ejemplo, es digno de admirar. En este&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;momento&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;, muchos se encuentran gestionando la entrega de guías a estudiantes sin conectividad, organizando entregas de alimento, brindando indicaciones al personal docente, recogiendo datos para las departamentales de educación, coordinando el registro de calificaciones. Todo esto para garantizar la continuidad educativa y brindar acompañamiento&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;cercano&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;a sus comunidades. Hoy más que nunca, el liderazgo y la comunicación efectiva nunca habían sido más necesarias&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;, m&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;áxime en comunidades donde los servicios del&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;stado son precarios y la conectividad es casi nula&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: whitesmoke;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:240}&quot; style=&quot;background-color: whitesmoke; border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; margin-bottom: 1.75em; outline: 0px; padding: 0px; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;Por otro lado, el compromiso asumido por&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;miles de&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;maestros&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;es digno al menos de un spot de cinco minutos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;: l&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;a explicación de las guías&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;p&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;roporciona&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;das por&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;el Ministerio de Educación&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;(Mined)&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;, la elaboración de videotutoriales, clases en línea, revisión de tareas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;consultas a cualquier hora del día, son&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;parte de las tareas que muchos colegas están llevando a cabo en este preciso instante. Según datos de la Encuesta a Docentes en Emergencia por Covid19, el 83% de los docentes han logrado establecer contacto con su grupo de alumnos, y el 74.9% continúa en contacto constante con ellos a través de su aparato celular, auxiliado de whatsapp y redes sociales. &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;E&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;ducar en crisis ha significado guiar a los estudiantes y padres de familia en el manejo de las nuevas tecnologías&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;y&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;en el manejo de las emociones&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;Directores, d&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;ocentes&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;y psicólogos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;del sector privado y público se han visto en la necesidad de aprender&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;, de la noche a la mañana,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;a utilizar diversas aplicaciones&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;tecnológicas&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;y a&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;brindar un acompañamiento socioafectivo a estudiantes y padres incluso a costa de sus mismos recursos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;(&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;computadoras, teléfonos, energía eléctrica e internet&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;. Al igual que el sector Salud, el sector Educación ha tenido que aprender rápido&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;improvisar para garantizar los aprendizajes de millones de niños y niñas en medio de la incertidumbre, a pesar del&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;incremento del&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;número de deserciones&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;escolares&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;a pesar de la disminución salarial que han experimentado&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;las y los maestros de pequeños&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;colegios privados que&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;han asumido valientemente su labor a pesar de&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;que algunos padres&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;de familia&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;se resisten a pagar la&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;colegiatura&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;, ya sea porque las prioridades en el hogar han cambiado o porque ha perdido sus empleos&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: whitesmoke;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:240}&quot; style=&quot;background-color: whitesmoke; border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; margin-bottom: 1.75em; outline: 0px; padding: 0px; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;No podemos dejar de lado a los profesionales de la salud mental y&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;trabajadores sociales&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;que también están haciendo lo suyo en las distintas municipalidades.&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;También son héroes y heroínas&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: whitesmoke;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:240}&quot; style=&quot;background-color: whitesmoke; border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; margin-bottom: 1.75em; outline: 0px; padding: 0px; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;background-color: whitesmoke; border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;Es por todo esto y más que&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;el sector docente no solo merece que se le otorgue un reconocimiento&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;público&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;, sino mayor autonomía en su poder de decisión&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;dentro de&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;sus comunidades, un mayor acercamiento por parte de las autoridades del&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;Mined para que lideren un constante&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;diálogo&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;efectivo y gestionar, ¿por qué no? hasta un subsidio a aquellos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;maestros de colegios privados pequeños para que puedan solventar sus necesidades más inmediatas.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; margin-bottom: 1.75em; outline: 0px; padding: 0px; text-align: justify; vertical-align: baseline;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background-color: white; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;Aplaudo a mis colegas docentes, amigos directores, psicólogos y psicólogas, a los maestros de mis hijos, quienes están dejando el alma por el bien de nuestra niñez y juventud salvadoreña, a pesar de que no se les reconozca o les&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;tilde&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;de locos o exagerados. Hoy más que nunca, los docentes también son héroes&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;, y es perentorio comenzar a&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;decirlo,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;reconocerlo&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;y valorarlo&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:240}&quot; style=&quot;border: 0px; box-sizing: border-box; font-style: inherit; font-weight: inherit; margin: 0px; outline: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/6185749799548920500/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/6185749799548920500?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/6185749799548920500'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/6185749799548920500'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2020/07/los-docentes-tambien-son-heroes-en-esta.html' title='Los docentes también son héroes en esta pandemia'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh1cyIBxD1EdZpuUi1dL5nTvaflvpKBwoYURJplpymn7oDS6zZ4boTR9DubQJL29fDDhkuksFt_1toFM2kWKGEv7tJhII9YTGLsbGDZPYd5dte4aYfIWa4cH5gOJp119JBRwcxwapZFq1FZ/s72-c/20190207_120929.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-2390305881346754152</id><published>2020-06-30T17:09:00.002-06:00</published><updated>2020-06-30T17:17:09.746-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><title type='text'>Poemas para confinados</title><content type='html'>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_5Zn4dRcmif3Mqo4e0xOpPhC-JAMwpdLVt4Iv9XbmTEWpz0Sx6LtMCDq9N7MigdPRMV_mmUQb3seOM10TP_cezFcAO0cscvPx-t603XsQaEgd_cHNdGPe53cUdqsNrTAKETQZ2_HrgjZ3/s1600/20200630_165927.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1130&quot; data-original-width=&quot;1080&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_5Zn4dRcmif3Mqo4e0xOpPhC-JAMwpdLVt4Iv9XbmTEWpz0Sx6LtMCDq9N7MigdPRMV_mmUQb3seOM10TP_cezFcAO0cscvPx-t603XsQaEgd_cHNdGPe53cUdqsNrTAKETQZ2_HrgjZ3/s320/20200630_165927.jpg&quot; width=&quot;305&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Han pasado tres meses de confinamiento. Tres meses desde que la normalidad del país se rompió y nuestras hábitos fueron sustituidos por otros nuevos: saludar con los codos, portar mascarilla, evitar acercarnos o peor aún, intentar tocarnos y abrazarnos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;A pesar de todo, he sabido sacar oro de este aislamiento y he invertido horas en lecturas y nuevos proyectos educativos y narrativos. Para mí todo esto fue una sorpresa, debo admitirlo, porque me permitió concentrarme en actividades más creativas, a reconectar con viejas amistades y permitirme un espacio para la experimentación y la autoexploración.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Hace unas semanas, Revista La Zebra &lt;a href=&quot;https://lazebra.net/2020/06/18/ricardo-hernandez-pereira-poemas-para-confinados-poesia/&quot;&gt;publicó unos textos&lt;/a&gt; que justamente nacieron de esa experiencia creativa y que recibieron por nombre &quot;Poemas para confinados&quot;. Guardo la esperanza de desarrollar una propuesta poética en una sola unidad y retomar los temas que saltan a la vista en dichos versos. Agradezco a Jorge Ávalos por el espacio y la confianza y a Alberto López Serrano por permitirme compartirlos en el miércoles de poesía del día de mañana.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; clear: both; color: #171617; line-height: 1.33333; margin: 1.33333em 0px 0.75em; padding: 0px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit; font-size: small;&quot;&gt;La patria del ridículo&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Habitamos una tierra de nadie&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;una tierra extraña&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;donde año con año plantan su carpa los eternos titiriteros&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;meten sus clavos en la entraña de nuestros hijos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y martillan rabiosos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;con la sonrisa estampada en la mirada&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Vienen a cambiarnos la vida, dicen&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;aseguran un regalo para nuestros ojos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y si realmente creemos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;podremos hacer esos sueños&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;una entera realidad para nuestra carne&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Se visten de lino&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;se pintan la cara&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y nos presentan el estrafalario circo de las pulgas&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y en medio de su sonrisa ridícula y atroz&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;nos narran, con altibajos, las proezas de sus alimañas&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;nos gritan en la cara sus acrobacias&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y nos exhortan&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;a que imitemos sus portentos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;porque nosotros también somos (ellos bien lo saben)&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;hijos de la pulga&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;el piojo&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;la lombriz&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y la cucaracha.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Y mientras nos cantan sus canciones de feria&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;mientras nos muestran sus títeres siniestros&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y danzan y lanzan&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;papelitos que la audiencia come&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;como palomitas de maíz&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;nos envuelven en su telaraña de ideas infinitas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;“Estas ideas son maravillosas”, sentencian&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;al mismo tiempo que nos sacan de los bolsillos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;las pocas monedas que nos quedan para soportar el hambre de las horas&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;nos sustraen los sueños&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;mientras depositan en nuestras manos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;un espejo para reírnos de lo que hallamos&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;en el fondo de su reflejo&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;“Respetaréis estas ideas”, dicen&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;mientras levantan su carpa&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;y nos anudan con sus lazos y correas&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;“¡Respetaréis las ideas!”&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;gritan&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;“¡Respetaréis!”&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;gruñen, mientras se alejaban afanosos,&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;sin dejar de apuntar con sus cañones de ensueños celestiales&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #3d3e40; line-height: 1.5; margin-bottom: 0.75em; padding: 0px; text-align: start;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Y así&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;se marchan&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;dejando a los habitantes de aquella extraña tierra&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;con una enorme sensación de desasosiego&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;deseando olvidar&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;por al menos unos cuantos años&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;la enorme vergüenza que les carcome la cara&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;anhelando a que llegue otro nuevo circo&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;que nos haga reír y olvidar&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;al menos por unos instantes&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;los días de miseria y desencuentros&lt;br style=&quot;box-sizing: border-box;&quot; /&gt;que nos dejaran los actores del circo anterior.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/2390305881346754152/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/2390305881346754152?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2390305881346754152'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2390305881346754152'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2020/06/poemas-para-confinados.html' title='Poemas para confinados'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_5Zn4dRcmif3Mqo4e0xOpPhC-JAMwpdLVt4Iv9XbmTEWpz0Sx6LtMCDq9N7MigdPRMV_mmUQb3seOM10TP_cezFcAO0cscvPx-t603XsQaEgd_cHNdGPe53cUdqsNrTAKETQZ2_HrgjZ3/s72-c/20200630_165927.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-2377221506182479914</id><published>2020-05-01T23:27:00.001-06:00</published><updated>2024-01-08T07:26:24.475-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Personal"/><title type='text'>Adopté a un perrito abandonado</title><content type='html'>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
A finales del año pasado, en medio de una actividad educativa con mis estudiantes de quinto grado, nos topamos con un perrito en medio de nuestro huerto escolar.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Las indagaciones nos llevaron a concluir que el animal procedía del mercado de San Ramón, a unos pasos de donde se halla nuestro huerto. Una de las vendedoras lo había encontrado semanas atrás, lo adoptó, pero decidió abandonarlo luego de que un gato le sacara un ojito. El perrito se encontraba herido, con su ojo todavía colgando de su cuenca.&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHmlhovCh4KjwOwwc7sLTvafHSCKTJB7-pL7RAJNE_9zytVXShBjImWaqSKDLRFp37Y__u9nNlH8nRos8lKFMhaSDV5o4vg7XBeOG4Gv7JIwrknqYdtsF_w4OM0DDgZ1TT5s1OigJNECos/s1600/IMG-20200108-WA0076.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1152&quot; data-original-width=&quot;864&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHmlhovCh4KjwOwwc7sLTvafHSCKTJB7-pL7RAJNE_9zytVXShBjImWaqSKDLRFp37Y__u9nNlH8nRos8lKFMhaSDV5o4vg7XBeOG4Gv7JIwrknqYdtsF_w4OM0DDgZ1TT5s1OigJNECos/s320/IMG-20200108-WA0076.jpg&quot; width=&quot;240&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Yo no estaba en condiciones de adoptar a un perrito. Pensé que sería difícil cuidarlo y brindarle todas las atenciones que necesitaba. Ese día me fui con la esperanza de que alguien de buen corazón se apiadaría de él y se lo llevaría (esa esperanza cómoda que nos impide actuar en el momento), y así pasé el martes, miércoles y jueves.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
El viernes comprobé que el animal seguía ahí, sufriendo, con su ojo totalmente infectado y en peor estado de como se hallaba el lunes, entonces tomé la decisión de llevarlo a una veterinaria para que lo trataran de emergencia y lo curaran. Pensé que luego decidiría qué hacer con él.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
A veces el destino nos obliga a tomar ciertas decisiones, y el corazón nos dicta cuál es la correcta. Yo supe que no podía dejar a ese cachorro ahí, a esperar que se muriera de una infección y malnutrición. Tampoco podía seguir con la esperanza de que alguien llegara a traerlo. Por eso, al día siguiente,&amp;nbsp; llegamos con Ruth y lo llevamos para que recibiera asistencia médica.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg5HegijaPZZrvVgHyYOuZnKTfL1WhiPsj-lz_-QLqbFr8Z0Okcqsgp52t_X-LrpvSKwBtebDoUJeviq8D5UWqI011gNcwPMIiv8nkAkW8N65yd77OukhCqZStX3o7SwlZK-pQcVCO_a85I/s1600/20191109_091132.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1600&quot; data-original-width=&quot;1200&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg5HegijaPZZrvVgHyYOuZnKTfL1WhiPsj-lz_-QLqbFr8Z0Okcqsgp52t_X-LrpvSKwBtebDoUJeviq8D5UWqI011gNcwPMIiv8nkAkW8N65yd77OukhCqZStX3o7SwlZK-pQcVCO_a85I/s320/20191109_091132.jpg&quot; width=&quot;240&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Julián Alegría de la veterinaria Modelo nos recibió amablemente y decidió intervenirlo. Debo decir que hizo un gran trabajo. El perrito salió muy bien de la operación, y luego de un par de días, una vez recuperado, decidimos adoptarlo y llamarle &lt;i&gt;Capi&lt;/i&gt;.&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjNIctF5oil7p6dO8omkzdXnFbMDkVSKAM_sqwxT1CMDPEmjMxLdNBYJkOTcWnUv30AFuHDZKB-iFWVkm8wFJFvOMLNG9k5EX3fO4RH_asowchPyEEBhMVu9Jf-XqGk737AXWjhz039kulV/s1600/IMG-20191109-WA0002.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1032&quot; data-original-width=&quot;581&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjNIctF5oil7p6dO8omkzdXnFbMDkVSKAM_sqwxT1CMDPEmjMxLdNBYJkOTcWnUv30AFuHDZKB-iFWVkm8wFJFvOMLNG9k5EX3fO4RH_asowchPyEEBhMVu9Jf-XqGk737AXWjhz039kulV/s320/IMG-20191109-WA0002.jpg&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgrFv-dbMovhYPgz4RjlVE4NI1CfQ7IT_mO-hlGWf1GQdH3wJNRCHii1vUwCRKfRQPu0eI2sgnAFmDZKC0Omu4QAaKtkAeVu_R5ti58l5Fok28ANiKauOYyv_xLfikMPI2mqNDklDQh9NXF/s1600/IMG-20191114-WA0019.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1032&quot; data-original-width=&quot;581&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgrFv-dbMovhYPgz4RjlVE4NI1CfQ7IT_mO-hlGWf1GQdH3wJNRCHii1vUwCRKfRQPu0eI2sgnAFmDZKC0Omu4QAaKtkAeVu_R5ti58l5Fok28ANiKauOYyv_xLfikMPI2mqNDklDQh9NXF/s320/IMG-20191114-WA0019.jpg&quot; width=&quot;180&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
No fue una decisión fácil, porque ambos sabíamos de los cuidados que requiere tener un perro; sin embargo, nos arreglamos y vimos con buenos ojos el comportamiento amable del animal. Es un perrito muy educado, juguetón y cariñoso, y no tardó mucho en conquistarnos el corazón.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Después de meses de cuidados y atenciones puedo decir que &lt;i&gt;Capi &lt;/i&gt;se encuentra gozando de buena salud. Ha subido de peso y cumple sus funciones de perro guardián (sabe ganarse muy bien sus tortillas), y tengo que admitir que ha sido una de las mejores decisiones que he tomado en mi vida. &lt;i&gt;Capi &lt;/i&gt;ahora es parte de nuestra familia. Muchos amigos lo conocen ya. Otros, nos aportaron mucho en su proceso de recuperación (a esos amigos les estaremos eternamente agradecidos). No sabemos mucho de su vida pasada, calculamos que tiene de 2 a 3 años, pero de lo que sí estoy seguro es que ha traído compañía y cariño a nuestro hogar.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVN3WXjjlcsCeznfVvdCj32ijyBjcfBIPHdiXDvQBN29o3sNLKdFGiC2vDs3nn2EhyphenhyphenaE7ADsg4OXO-JCVqqmybCuDYb_dc1e9B9L-GObtF4feiRQ59v34W0chwHfLt39eg6WpmvMBG9p0t/s1600/IMG-20200331-WA0069.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;721&quot; data-original-width=&quot;1600&quot; height=&quot;144&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVN3WXjjlcsCeznfVvdCj32ijyBjcfBIPHdiXDvQBN29o3sNLKdFGiC2vDs3nn2EhyphenhyphenaE7ADsg4OXO-JCVqqmybCuDYb_dc1e9B9L-GObtF4feiRQ59v34W0chwHfLt39eg6WpmvMBG9p0t/s320/IMG-20200331-WA0069.jpeg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Dejo estas palabras como experiencia positiva para quienes tienen pensado adoptar algún cachorro. Estos animales están necesitados de amor y cariño, y saben retribuir esas atenciones en un 100%&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;i&gt;Capi &lt;/i&gt;ha cambiado nuestras vidas. Aveces me pregunto si fue él quien nos rescató a nosotros.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/2377221506182479914/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/2377221506182479914?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2377221506182479914'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/2377221506182479914'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2020/05/adopte-un-perrito-abandonado.html' title='Adopté a un perrito abandonado'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHmlhovCh4KjwOwwc7sLTvafHSCKTJB7-pL7RAJNE_9zytVXShBjImWaqSKDLRFp37Y__u9nNlH8nRos8lKFMhaSDV5o4vg7XBeOG4Gv7JIwrknqYdtsF_w4OM0DDgZ1TT5s1OigJNECos/s72-c/IMG-20200108-WA0076.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-3013901813406075201</id><published>2020-04-27T13:25:00.000-06:00</published><updated>2020-05-01T22:46:08.924-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Educación"/><title type='text'>Desafíos de nuestro sistema educativo, luego del Covid-19</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjYPaiw3kqqkyj8SVu5nZPuCAWfiFuicbNeUisYoc86vmz1rISd1CH8-nB2NOHdj8P8Zw0bJWWvBkIaGNkthFO_KRkH0rV2of8hwJ0fLBPDnyiDHS56Krpvq0hbSQvel1ilkzyRgFWN0tke/s1600/imagen.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;418&quot; data-original-width=&quot;607&quot; height=&quot;220&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjYPaiw3kqqkyj8SVu5nZPuCAWfiFuicbNeUisYoc86vmz1rISd1CH8-nB2NOHdj8P8Zw0bJWWvBkIaGNkthFO_KRkH0rV2of8hwJ0fLBPDnyiDHS56Krpvq0hbSQvel1ilkzyRgFWN0tke/s320/imagen.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Nadie puede negar los profundos cambios que dejará la pandemia del COVID-19 en nuestras sociedades una vez que termine. Tampoco podemos ignorar que este virus ha puesto a prueba a nuestras instituciones públicas, nuestro sistema económico, de salud, y por supuesto, nuestro sistema educativo.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Dicho impacto debería llevarnos a reflexionar sobre algunos aspectos que caracterizan a nuestra educación pública y que convendría mejorar durante la etapa postpandemia. Sé que a lo mejor es demasiado pronto para hacer este tipo de valoraciones; sin embargo, hay elementos que deben considerarse en la marcha y que deberían repensarse.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Ante la emergencia, ¿cómo ha sido la capacidad de respuesta de la escuela pública? ¿Con qué recursos, herramientas y asignaturas deberíamos contar o mejorar una vez termine esta situación de aislamiento?&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Analicemos el recurso humano. 

La edad promedio de las y los docentes en el sistema público, según esta investigación publicada en la UCR, es de 46 años. Podemos decir que contamos con una planta docente bastante madura. En el centro educativo donde me desempeño, por mencionar un ejemplo, solo dos docentes somos menores de 40 años, mientras que mis diez colegas restantes rondan los 50.  

En cuanto a la formación académica, un 71.74 % de las y los docentes cuentan con el grado de profesor, y sólo el 21.76 % tienen el grado de licenciatura, según el boletín estadístico N° 16 del año 2018 del Ministerio de Educación, MINED; mientras que los colegas que poseen un posgrado no llegan ni al 1 %. Podríamos interpretar, pues, que el nivel académico del magisterio nacional es bastante bajo, tomando en cuenta que los años de formación para optar por el título de profesor son solo tres.  

Si bien, el MINED cuenta con un Plan de Formación Docente orientado a formar especialistas en distintas áreas, dicho proceso no cuenta con una participación masiva de maestros. Tampoco se implementan capacitaciones para desarrollar habilidades tecnológicas e informáticas, como el manejo de programas educativos, herramientas tecnológicas, plataformas educativas, entre otras.  

El reto, en este caso, es renovar la planta docente y especializarla no sólo en las áreas disciplinares del programa, sino en el manejo de la tecnología como apoyo didáctico.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Este año tuvimos dos excelentes oportunidades para que los maestros en edad de retiro se jubilaran y dieran espacio a maestros jóvenes. Lamentablemente, el ejecutivo vetó las reformas a la Ley de la Carrera Docente que impidieron que esto se pusiera en marcha.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&amp;nbsp;En cuanto a las herramientas tecnológicas, la ministra Carla Hananía de Varela reportó hace algunos meses que los centros educativos que cuentan con internet son solamente el 25 %, y que su apuesta para este año será ampliarla al 52 %. Sin embargo, hasta el momento el MINED no cuenta con una plataforma virtual para el acompañamiento educativo en casa; mucho menos con un centro de cómputo o aula informática en las escuelas, pues sólo el 29 % de las instituciones cuenta con este recurso. ¿Se imaginan nuestro sistema educativo totalmente virtualizado? Esa ha sido una de las apuestas que pretende llevar a cabo el presente gobierno, y esperaría que comenzaran a implementarla lo antes posible.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Otro reto por considerar es el desarrollo de competencias socioemocionales en nuestra comunidad educativa. Hasta la fecha, no he logrado identificar asignaturas ni contenidos en nuestros programas de estudio que nos orienten al fortalecer la empatía, el autocontrol, el trabajo colaborativo, la resolución de conflictos, entre otros. Edgar Morin, en su libro “Los siete saberes necesarios para la educación del futuro” nos plantea la necesidad de saber enfrentar las incertidumbres. La situación que estamos viviendo hoy en día genera zozobra, ansiedad, ¿no deberíamos saber gestionarla? ¿No convendría mejorar nuestra capacidad de abordar las problemáticas de nuestra comunidad desde una dimensión social y ética? Es perentorio, pues, reorganizar el currículo y adaptarlo para educar en convivencia e interdependencia social.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Por otro lado, estamos siendo testigos de un resurgimiento maravilloso de la naturaleza: ríos, lagos y playas menos contaminadas, distintas especies salvajes en un espacio libre de la depredación humana, menos emisiones de CO2… la pregunta del millón es: ¿estamos educando para esto?  Sería el momento oportuno para adecuar también nuestros programas educativos y comenzar a potenciar temas como la conservación y protección de la biodiversidad en nuestro entorno.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Me parece urgente hacer estas y otras consideraciones sobre los cambios que se vienen y la forma de superarlos satisfactoriamente. Suponer que la vida, tal y como la conocemos, no cambiará luego de esta crisis sería totalmente ingenuo. Es de esperarse, por tanto, que para iniciar estos cambios se cuente con una mayor carga presupuestaria para el MINED para el próximo año fiscal.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
En el Plan Educativo Cuscatlán, afortunadamente, hay cabida para estas y otras reformas, puesto que sus prioridades son: la dignificación docente; la pertinencia pedagógica y curricular holística; el fortalecimiento de la gestión instituciona; innovación de la legislación educativa; y tecnologías e innovación educativa. 

Para finalizar, pienso que esta cuarentena debería ser vista como una oportunidad para reflexionar y hacer de nuestra escuela pública un espacio más efectivo para el aprendizaje, o incluso, ir un poco más allá e involucrar a la televisión y radio estatal para que vuelvan a ser un poco más culturales y educativas.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Esperemos que cuando la emergencia termine, las autoridades del MINED hagan esta misma reflexión y sienten las bases para iniciar con estos y otros cambios pertinentes para la educación de la niñez y juventud salvadoreña.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Texto publicado en&lt;a href=&quot;https://www.disruptiva.media/los-desafios-de-nuestro-sistema-educativo-luego-del-covid-19/&quot;&gt; Disruptiva.&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/3013901813406075201/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/3013901813406075201?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/3013901813406075201'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/3013901813406075201'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2020/04/desafios-de-nuestro-sistema-educativo.html' title='Desafíos de nuestro sistema educativo, luego del Covid-19'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjYPaiw3kqqkyj8SVu5nZPuCAWfiFuicbNeUisYoc86vmz1rISd1CH8-nB2NOHdj8P8Zw0bJWWvBkIaGNkthFO_KRkH0rV2of8hwJ0fLBPDnyiDHS56Krpvq0hbSQvel1ilkzyRgFWN0tke/s72-c/imagen.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-1062295369997748357</id><published>2020-04-05T17:48:00.000-06:00</published><updated>2020-06-30T18:10:24.192-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Cultura"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Historia Secreta"/><title type='text'>¿A qué debe su nombre el municipio de Mejicanos?</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiGc9L_kSn_rDoHh6u9VlRXzyO9Mef-ZkYZeCheA5Eqp4Cg6pD9D7TZDx-H6OyqphZ3PTRgWkPJZP0QxmvTmf3vLiKGWBtd2mqARaY8wZBFUS8XvIJ9mmbXYHVbP-DdR5Ct6wchh3Yiuzhs/s1600/Guerra_de_Cuzcatl%25C3%25A1n.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1333&quot; data-original-width=&quot;1001&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiGc9L_kSn_rDoHh6u9VlRXzyO9Mef-ZkYZeCheA5Eqp4Cg6pD9D7TZDx-H6OyqphZ3PTRgWkPJZP0QxmvTmf3vLiKGWBtd2mqARaY8wZBFUS8XvIJ9mmbXYHVbP-DdR5Ct6wchh3Yiuzhs/s320/Guerra_de_Cuzcatl%25C3%25A1n.png&quot; width=&quot;240&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span id=&quot;goog_1111448601&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span id=&quot;goog_1111448602&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , serif; font-size: xx-small; line-height: 107%;&quot;&gt;&lt;span id=&quot;goog_1268160465&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span id=&quot;goog_1268160466&quot;&gt;&lt;/span&gt;Porción del Lienzo de Tlaxcala&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 115%; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;A mediados de 1524, Pedro de Alvarado y Contreras emprendió la conquista
de los territorios del señorío de Cuscatlán con más de un centenar de españoles
y con miles de nativos tlaxcaltecas, cholulecos, mexicas, acolhuas, mixtecas,
entre otros, conocidos genéricamente como “mejicanos” y mencionados en los documentos
históricos como “indios auxiliares” o “indios conquistadores”. El mismo
Alvarado describió en &lt;a href=&quot;https://pueblosoriginarios.com/textos/alvarado/julio_28.html&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt;sus cartas de relación&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
el papel que jugaron estos guerreros y la bravura de los defensores nahuas, conocidos
posteriormente como “pipiles”. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;Luego de la fundación y la refundación de la villa de San Salvador, en 1528,
la zona se convirtió en un centro de operaciones militares destinada a
apaciguar las constantes insurrecciones pipiles, y al igual que Almolonga (posteriormente
Ciudad Vieja, en Guatemala), la villa de San Salvador tuvo un nutrido barrio de
mejicanos que servía a la vez como destacamento auxiliar. Estos “puestos de
avanzada” no fueron exclusivos para Guatemala y San Salvador. Según Pedro
Escalante Arce, en su investigación &lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://www.libreriauca.com/products/los-tlaxcaltecas-en-centro-america&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt;Los tlaxcaltecas en Centro&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt; A&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt;mérica&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, &lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;(principal fuente para el presente texto) existieron asentamientos similares en la antigua villa de La Trinidad de
Sonsonate y en la villa de San Miguel de la Frontera, así como en la actual Comayagua,
Honduras. &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;Estos “indios conquistadores”, cuyo fin era poblar y resguardar la zona
ocupada, contaron también con algunos privilegios a diferencia de los nativos
sometidos: recibieron la categoría de caciques, nunca fueron sujetos a
repartición de encomienda entre españoles, y conservaron cierta autonomía
social y económica por un tiempo. Las relaciones de confianza entre europeos y
mejicanos fue tan estrecha que incluso &lt;a href=&quot;https://www.elsalvador.com/entretenimiento/cultura/como-era-san-salvador-el-ano-que-se-fundo/466452/2018/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-color: black;&quot;&gt;el primer matrimonio documentado en
nuestro país&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; fue entre el español Francisco Castellón y
Catalina Gutiérrez, una mestiza de madre mixteca&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;.&lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;Luego del traslado de San Salvador al Valle de las Hamacas, en 1545, el
barrio de los Mejicanos se estableció al norte de la actual capital, lugar
donde aún perdura. Para 1740, la descripción del alcalde Manuel Gálvez Corral,
mencionó la existencia de 213 indios tributarios en la villa de los Mejicanos.
En 1770, el arzobispo Pedro Cortés y Larraz, en su &lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;Descripción geográfico-moral de la Diócesis de Goathemala,&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt; documentó un total de 1746
habitantes. Para 1807, el intendente Gutiérrez y Ulloa en su &lt;i&gt;Estado general
de la Provincia de San Salvador&lt;/i&gt;, contabilizó &lt;i&gt;“1800 almas que cultivan
maíz, caña dulce y brava”. &lt;/i&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;Para finales del siglo XIX, podríamos decir que la personalidad de
Mejicanos ya se había diluido totalmente: su cercanía con San Salvador y su
abundante comercio y destino de paso atrajeron a nuevos pobladores y personajes&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;. En un informe &lt;span style=&quot;background: white; color: black;&quot;&gt;municipal del 24
de noviembre de 1860, se establece lo siguiente: &lt;/span&gt;&lt;i&gt;“...los primitivos
del pueblo conservan idea, que el nombre de Mejicanos significa lugar de
refugio en que se situaron los tlaxcaltecas de México, comprobando los
vestuarios que los antiguos usaban, llenos de colores y alegorías bordadas y el
idioma que hablaban y que ahora han olvidado es el náhuat”.&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;background: #F9F9F9;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;En la actualidad, el municipio de Mejicanos cuenta con 140,751 habitantes,
y sus principales actividades económicas son la industria y el comercio. A
excepción de su escudo, que contiene la figura de un indígena sosteniendo una
mazorca de maíz, poco o nada hace referencia a su pasado tlaxcalteca: ni una
calle, ni un parque, ni siquiera un mural o una tienda. El desconocimiento de esta
trascendencia histórica en sus propios habitantes parece más que evidente: sin
Mejicanos, quizás nunca hubiese existido San Salvador. Es decir, sin el apoyo de
sus principales aliados, nuestra ciudad capital probablemente nunca se hubiese
establecido ni prosperado como lo hizo a través del tiempo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;Este año 2020 podría ser un buen momento para proyectar nuestro municipio
como el referente histórico y cultural que es, no sólo a nivel nacional, sino a
nivel internacional. Dicha proyección podría alcanzar incluso hasta el Estado
de Tlaxcala, México, y (¿por qué no?) aprovechar la oportunidad para realizar
un&lt;span style=&quot;color: #c00000;&quot;&gt; &lt;/span&gt;hermanamiento de ambas ciudades. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;Es necesario reconocer y promover la particular ascendencia de nuestro lugar
de origen. Divulgar documentos históricos como el Lienzo de Tlaxcala, por
ejemplo, sería reafirmar la importancia de nuestro pasado innegable, un pasado
indígena que contribuyó a nuestro presente mestizo, producto de la unión de sangre
europea, africana e indígena, tanto lenca, pipil como tlaxcalteca.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif; text-indent: 36pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif; text-indent: 36pt;&quot;&gt;¿Estarían dispuestas nuestras autoridades a potenciar esta
iniciativa?&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif; text-indent: 36pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif; text-indent: 36pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif; text-indent: 36pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif; text-indent: 36pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;georgia&amp;quot; , &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;Me gustaría pensar que sí.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 36.0pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/1062295369997748357/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/1062295369997748357?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1062295369997748357'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1062295369997748357'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2020/04/a-que-debe-su-nombre-el-municipio-de.html' title='¿A qué debe su nombre el municipio de Mejicanos?'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiGc9L_kSn_rDoHh6u9VlRXzyO9Mef-ZkYZeCheA5Eqp4Cg6pD9D7TZDx-H6OyqphZ3PTRgWkPJZP0QxmvTmf3vLiKGWBtd2mqARaY8wZBFUS8XvIJ9mmbXYHVbP-DdR5Ct6wchh3Yiuzhs/s72-c/Guerra_de_Cuzcatl%25C3%25A1n.png" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-5526687268137394143</id><published>2019-11-05T14:43:00.003-06:00</published><updated>2019-11-05T14:43:41.770-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Cultura"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Lengua Salvadoreña"/><title type='text'>Enchuchar, pepenar, chimar y otros salvadoreñismos </title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiBumxJwd9b9j8eRlTxBAEw_VVjQATQGmDapRrdma7lA00-BPceb-1u4MD9ay5Xy59saC0k0zkNTnaGLRkWFEa9r4LzaqDcW-7ip5u-K5YACIfcYOo_9BD5myFmGJd4-xT_Hr3Waavm2GAP/s1600/palabras-salvadorenas.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;218&quot; data-original-width=&quot;412&quot; height=&quot;169&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiBumxJwd9b9j8eRlTxBAEw_VVjQATQGmDapRrdma7lA00-BPceb-1u4MD9ay5Xy59saC0k0zkNTnaGLRkWFEa9r4LzaqDcW-7ip5u-K5YACIfcYOo_9BD5myFmGJd4-xT_Hr3Waavm2GAP/s320/palabras-salvadorenas.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px;&quot;&gt;
&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Nuestra forma de hablar&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;dice mucho&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;sobre&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;la&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;manera&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;en cómo vemos&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;l mundo. De hecho, si hiciéramos un&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;riguroso&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;examen,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;probablemente&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nos permitiría comprender&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;más sobre&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nuestros orígenes culturales y&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;perfil psicológico&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Nuestra&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;habla nos define,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;pues es una manifestación de&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;nuestra identidad&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Escritores como&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Salarrué&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;con sus&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Cuentos de barro&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;José María Peralta Lagos, y aún antes,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Arturo Ambrogi,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;plasmaron&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;el registro lingüístico&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;de&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;l&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ambiente rural&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;salvadoreño&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;a inicios del siglo XX&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;en sus obras costumbristas&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:276}&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;A&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;lgun&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;de est&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;os&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://dle.rae.es/srv/search?m=30&amp;amp;w=salvadore%C3%B1ismo&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: transparent; box-shadow: none; box-sizing: border-box; color: #222222; margin: 0px; padding: 0px; text-decoration-line: none;&quot;&gt;salvadoreñismos&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;todavía&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;perduran, otr&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;s han ido evolucionando,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;y&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;están los&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;que se han adherido a nuestro léxico gracias a la ingeniosidad de nuestros hablantes&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;(&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;los&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;neologismos).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Pedro_Geoffroy_Rivas&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: transparent; box-shadow: none; box-sizing: border-box; color: #222222; margin: 0px; padding: 0px; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Pedro Geoffroy Rivas&lt;/a&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;brindó&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;valiosos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;aportes&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;al respecto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;en&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;su&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;libros&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Lengua salvadoreña (1978)&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;y&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;El español que hablamos en El Salvador (1969)&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;donde&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;sentó las bases del primer estudio moderno sobre&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;el legado&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;indígena&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;nuestro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;léxico&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;adaptaciones fonológicas, cambios semánticos, sintaxis,&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;etc&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:276}&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;C&lt;/i&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;h&lt;/i&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ú&lt;/i&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;chu&lt;/i&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;por ejemplo,&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;es perro en náhuat, y se modificó a chucho.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Chunchucúyu&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;hoy&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;pronunciado&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;chunchucuyo, signific&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ó&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;vagina&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;, pero&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;hoy en día&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;hace referencia&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;a la cola de las aves (&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;es el&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nombre&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;incluso&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://www.youtube.com/watch?v=Z9YTIY9JcKA&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: transparent; box-shadow: none; box-sizing: border-box; color: #222222; margin: 0px; padding: 0px; text-decoration-line: none;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;un&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;tema musical&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;salvadoreño&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Xima&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;o&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;shima&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;cuyo significado original&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;fue&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;raspar, se le&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;atribuye&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;hoy&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;a la&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ejecución&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;el coito&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;(chimar)&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Pehpena&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;es recoger, y podría decirse que aún conserva su significado original cuando decimos pepenar.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Malacat&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;, hace referencia&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;a un instrumento para hilar,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;y mutó a malacate o persona perversa.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Encontramos, también,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;ejemplos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;del náhuat en varios&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;topónimos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;tales&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;como&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Ayutuxtepeque,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;o&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;“Cerro de los armadillos”&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;o&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Texistepeque&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;o “Lugar o cerro de caracoles”, o Teotepeque, o “Lugar o cerro sagrado”.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:276}&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Sin embargo,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;sería un error limitar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;los salvadoreñismo&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;única&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;mente&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;a los&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nahuatismos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;El&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Diccionario de salvadoreñismos&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Mat%C3%ADas_Romero_Coto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: transparent; box-shadow: none; box-sizing: border-box; color: #222222; margin: 0px; padding: 0px; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Matías Romero&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;es otro texto fundamental para comprender&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;los referentes de&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;la creatividad lingüística&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;los salvadoreños&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;En él encontramos neologismos o palabras inventadas, así como cambios semánticos aún de uso,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;como&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;chero o chera&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;que refiere&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;amigo&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;o amiga&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;(usado exclusivamente en El Salvador)&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;i style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Jumper&lt;/i&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;es un&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;anglicismo&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;que&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;significa&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;abrigo,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;y&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;fue modificado por nosotros a chumpa&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Capturar, detener&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;, es también enchuchar;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;y para&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;sustitu&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ir&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;una expresión soez&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;solemos decir&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;“vos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;tumblimbli&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:276}&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;¿&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;C&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;uándo aparecieron&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;estas palabras&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;? ¿Quiénes&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;las&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;popularizar&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Es&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ta&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;s son&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;incógnitas que muchos lingüistas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;todavía&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ignoran&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;E&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;l término&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;guanaco&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;tan popular entre nosotros,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;es&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;aún&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;centro de discusión de&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;muchos académicos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;: mientras u&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;remiten su origen&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;al nombre de&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;l&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikipedia.org/wiki/Lama_guanicoe&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: transparent; box-shadow: none; box-sizing: border-box; color: #222222; margin: 0px; padding: 0px; text-decoration-line: none;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;camélido&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;sudamericano&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;, otros&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;apuntan a&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;un&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;apodo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;https://historico.elsalvador.com/historico/195197/los-posibles-origenes-del-termino-guanaco.html&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: transparent; box-shadow: none; box-sizing: border-box; color: #222222; margin: 0px; padding: 0px; text-decoration-line: none;&quot;&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;originado&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;none&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;en Guatemala&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;para referirse&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;a los&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;“provincianos” durante el&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;siglo XIX&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:276}&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;De cualquier modo,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;no podemos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;negar&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;que&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;todo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;es&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;t&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;e “caliche” guarda una carga&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;significativa sobre&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;n&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;uestr&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;a&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;identidad&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;. E&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;xaminarlo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;es&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;explorarnos a nosotros mismos&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;. P&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;alabras&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;vienen y&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;van&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;; ot&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;ras&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;seguirán cambiando&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;como&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;producto de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;diferentes fenómenos sociales (&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;migración,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;violencia&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;, etc.&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Lo que no podemos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;olvidar&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;es que&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nuestras expresiones&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;son&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;también&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;testimonio de&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;nuestro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;tiempo&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;. ¿&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Cómo habla&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;actualmente&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;un salvadoreño&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;?&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;¿Qué&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;palabras&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nuevas está utilizando?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;¿Cuáles ha dejado de usar y por qué?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Y&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;nuestros comunicadores,&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;políticos y escritores, ¿qué clase de registro están promoviendo/utilizando?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-ccp-props=&quot;{&amp;quot;201341983&amp;quot;:0,&amp;quot;335551550&amp;quot;:6,&amp;quot;335551620&amp;quot;:6,&amp;quot;335559739&amp;quot;:160,&amp;quot;335559740&amp;quot;:276}&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; box-sizing: border-box; color: #7a7a7a; font-family: Roboto, roboto; font-size: 16px; margin-bottom: 1.5em; padding: 0px; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;Convendría&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;también reflexionar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;sobre&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;eso&lt;/span&gt;&lt;span data-contrast=&quot;auto&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/5526687268137394143/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/5526687268137394143?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5526687268137394143'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/5526687268137394143'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2019/11/enchuchar-pepenar-chimar-y-otros.html' title='Enchuchar, pepenar, chimar y otros salvadoreñismos '/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiBumxJwd9b9j8eRlTxBAEw_VVjQATQGmDapRrdma7lA00-BPceb-1u4MD9ay5Xy59saC0k0zkNTnaGLRkWFEa9r4LzaqDcW-7ip5u-K5YACIfcYOo_9BD5myFmGJd4-xT_Hr3Waavm2GAP/s72-c/palabras-salvadorenas.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-4339293242440168270</id><published>2019-01-11T16:06:00.002-06:00</published><updated>2019-01-11T16:06:54.641-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Educación"/><title type='text'>Los desafíos de la formación docente y el Infod</title><content type='html'>Entrada publicada originalmente en &lt;a href=&quot;http://disruptiva.media/los-desafios-de-la-formacion-docente-y-el-infod/&quot;&gt;Disruptiva.&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7kRUsp4LsBylN42UX4DyP3H4QtecNbmbMpyQgkdr48PWxjGbgdpOR0fpAE6w4qZGRiCxEkgX4f1uROV-dmYMdqqRFDWfPoTzsI9nXaxXGOb-tIluSDpQgBbo97gUZNJ-XxbIRLkoTUGl6/s1600/phoca_thumb_l_01.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;426&quot; data-original-width=&quot;640&quot; height=&quot;213&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7kRUsp4LsBylN42UX4DyP3H4QtecNbmbMpyQgkdr48PWxjGbgdpOR0fpAE6w4qZGRiCxEkgX4f1uROV-dmYMdqqRFDWfPoTzsI9nXaxXGOb-tIluSDpQgBbo97gUZNJ-XxbIRLkoTUGl6/s320/phoca_thumb_l_01.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
Hace unas semanas me invitaron a disertar sobre algunas situaciones que viven los estudiantes que realizan&amp;nbsp;prácticas docentes&amp;nbsp;en los centros educativos del país. Para quienes desconocen el proceso, lo explico: dichas prácticas son requisitos indispensables para egresar de la carrera de profesorado o licenciatura en educación. Muchos de estos practicantes (jóvenes en su mayoría), les son asignados a maestros tutores que, lejos de instruirles como orientadores en su formación, los toman como “auxiliares”, designándoles tareas que no les competen en su condición de aprendientes.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
La organización de las prácticas docentes les corresponde a las universidades que ofertan carreras de educación. Las escuelas brindan el espacio educativo y, previo convenio, garantizan que dichas prácticas se desarrollen bajo los términos y exigencias&amp;nbsp;acordados por las Instituciones de Educación Superior (IES) y el Ministerio de Educación (MINED) (Art. 7 del Reglamento para las carreras que habilitan para el ejercicio de la docencia en El Salvador). Este es el&amp;nbsp;&lt;em style=&quot;box-sizing: inherit;&quot;&gt;deber ser&lt;/em&gt;, por supuesto, pero en la práctica da la sensación de que no existe la supervisión adecuada de estas instituciones ni de los responsables del centro escolar, abriendo así la posibilidad para que se desarrollen prácticas antipedagógicas, actitudes irresponsables y poco éticas de muchos tutores.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
En realidad, el problema es complejo y básicamente radica en: a) la deficiente o poca regulación del sistema de formación inicial docente, b) en los mecanismos actuales de nombramiento de plazas por parte del Tribunal Calificador y c) la poca profesionalización de los maestros en servicio.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
Para dimensionar un poco la situación, nombraré algunas de las falencias existentes en nuestro sistema educativo que ilustrarán la situación real en la que nos encontramos:&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
1) Tendríamos que cuestionarnos la efectividad de los filtros de las universidades que ofertan las carreras de educación, si estas realmente garantizan que se reciban a las personas con las aptitudes y actitudes adecuadas para el ejercicio docente. Hoy en día, podría pensarse que cualquier candidato tendría la posibilidad de recibirse como profesor, sin importar si tiene o no una vocación de servicio. Muestra de ello es la masiva cantidad de docentes que se gradúan anualmente en estas instituciones.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
2) El sistema educativo absorbe, a través del Tribunal Calificador de la Carrera Docente, a cualquier persona con el título de profesor o licenciado basándose primordialmente en la antigüedad y la especialidad de estudio (Art. 18, Ley de la Carrera Docente), sin tomar en cuenta otros requisitos como la experiencia laboral, el nivel de estudios y la formación de los candidatos. Es decir, no existe una rigurosa selección para integrar a los mejores elementos a las escuelas públicas, y como consecuencia, nos encontramos con maestros que aún no parecen entender su rol trascendental en la transformación de nuestro país.&amp;nbsp;Algunas políticas han sido propuestas con respecto a este tema por parte de instituciones como Fusades y el Banco Interamericano de Desarrollo. Pero, ¿se está atrayendo, incorporando e incentivando a los buenos maestros en El Salvador?&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
3) Hasta el momento, no existe un incentivo que permita la profesionalización docente que haga “mover las aguas estancadas” de nuestro sistema educativo. No existe ningún aliciente para que los maestros del sistema público quieran seguir formándose y exista una retribución por ello. Por ejemplo, un profesor y un máster en educación poseen casi el mismo salario en el sistema público. Aunque existe un aumento salarial por categorías (es decir, por tiempo), este no responde a rendimiento o formación profesional.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
Hace menos de un año se creó, por Decreto Legislativo, el&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;http://disruptiva.media/debemos-superar-el-proceso-de-formacion-docente-como-algo-donde-solo-estan-los-docentes/&quot; style=&quot;background-color: transparent; box-sizing: inherit; text-decoration-line: none;&quot;&gt;Instituto Nacional de Formación Docente (Infod)&lt;/a&gt;, institución destinada a “regular el sistema de formación inicial de maestros y la permanente formación de los docentes en servicio”. Probablemente una valoración de sus logros hasta el momento sería demasiado anticipada, pero no cabe duda que mientras no se lleve a cabo una reforma a estas leyes que contribuyan a atraer, seleccionar y retener a los mejores maestros, los esfuerzos que lidera el Instituto serán insuficientes. Dicho de otro modo: es necesario un ajuste legal que coadyuve a alcanzar el objetivo de contar con un magisterio comprometido, motivado y actualizado, y dicho desafío deberá llevarse a cabo, irremediablemente, desde el órgano legislativo.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
Sin ninguna duda, la oportunidad de la profesionalización y actualización docente es valiosa, pero mientras no exista un respaldo legal que toque los problemas de raíz, las contrariedades en el sistema educativo seguirán en un círculo vicioso: maestros desmotivados, tutores poco comprometidos, experiencias negativas en las prácticas docentes, y por ende, grandes deficiencias en la formación inicial para maestros.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; font-family: &amp;quot;Source Serif Pro&amp;quot;; font-size: 18px; margin-bottom: 15px; text-align: justify;&quot;&gt;
Creo que este es un tema prioritario y del que todas las fuerzas vivas de la academia deberíamos comenzar a demandar cambios, cambios que creo que el Infod también debería comenzar a discutir y liderar.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/4339293242440168270/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/4339293242440168270?isPopup=true' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/4339293242440168270'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/4339293242440168270'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2019/01/los-desafios-de-la-formacion-docente-y_11.html' title='Los desafíos de la formación docente y el Infod'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7kRUsp4LsBylN42UX4DyP3H4QtecNbmbMpyQgkdr48PWxjGbgdpOR0fpAE6w4qZGRiCxEkgX4f1uROV-dmYMdqqRFDWfPoTzsI9nXaxXGOb-tIluSDpQgBbo97gUZNJ-XxbIRLkoTUGl6/s72-c/phoca_thumb_l_01.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-6203317890999078117</id><published>2018-11-29T21:34:00.004-06:00</published><updated>2021-11-10T08:51:40.056-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Literatura"/><title type='text'>José María Peralta Lagos &quot;T. P. Mechín&quot; y su cuento &quot;Pura fórmula&quot;</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHr5eHMDRwpY1RwZAELtNMmuSQNUFyB8GeeXUKk_HFOyQhFcCUH9koSkc9WRkwIswE9KBKoeTjEMhaJAQd-w-nxukovhl3oIpLBhCxEf83MwF1kmMygsVi_tEkbgzpn32HxLKa4pUyDmhg/s1600/PeraltaLagos.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1600&quot; data-original-width=&quot;1284&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHr5eHMDRwpY1RwZAELtNMmuSQNUFyB8GeeXUKk_HFOyQhFcCUH9koSkc9WRkwIswE9KBKoeTjEMhaJAQd-w-nxukovhl3oIpLBhCxEf83MwF1kmMygsVi_tEkbgzpn32HxLKa4pUyDmhg/s320/PeraltaLagos.jpg&quot; width=&quot;256&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;
José María Peralta Lagos nació en Santa Tecla el 25 de julio de 1873 y murió en Guatemala el 22 de julio de 1944. Ingeniero y militar, el general Peralta hizo sus estudios en la Academia Militar de Toledo, en España. Escribió desde los albores de su juventud cultivando el humorismo al trazar cuadros de costumbres. Fue hombre público de singulares méritos, diplomático y arquitecto. Desempeñó los cargos de Ministro de Guerra y Marina, Ministro de El Salvador en España, Director General de Obras Públicas y Director General de Estadística.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;
Obras: &lt;i&gt;Burla burlando&lt;/i&gt; (1923), &lt;i&gt;Brochazos&lt;/i&gt; (1925), &lt;i&gt;Doctor Gonorreitigorrea,&lt;/i&gt; (1926), &lt;i&gt;Candidato&lt;/i&gt; (Comedia, 1931), &lt;i&gt;La muerte de la tórtola&lt;/i&gt; (1932), entre otros.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;
Transcribo, a continuación, su cuento &lt;i&gt;Pura fórmula&lt;/i&gt;&amp;nbsp;retomado de la &lt;i&gt;Antología del cuento salvadoreño&lt;/i&gt;&amp;nbsp;de Manuel Barba Salinas. Dirección de Publicaciones e Impresos (DPI) Tercera edición, San Salvador, 1980. Sé que hay poca información de este gran escritor salvadoreño y las muestras de sus obras en internet son nulas. Ese es el motivo de este post.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Acá, una muestra de uno de sus relatos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;PURA FÓRMULA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhrHxQCkKY08zrNCeCDs043aaPc__gF3bAj_fo7OrjJD4T-Cn4VW35IGSaWJKouQrA1gX1Ew-9qUAB6Y-9sauevNuTt9TtJ-8AOlJyKrGszn7cDiRxb-2V7QsFxqmEagyp2GY8ANSmOR5uz/s1600/Finca.JPG&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;671&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;209&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhrHxQCkKY08zrNCeCDs043aaPc__gF3bAj_fo7OrjJD4T-Cn4VW35IGSaWJKouQrA1gX1Ew-9qUAB6Y-9sauevNuTt9TtJ-8AOlJyKrGszn7cDiRxb-2V7QsFxqmEagyp2GY8ANSmOR5uz/s320/Finca.JPG&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;
Un grupo de jinetes se detuvo frente a la puerta.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
-¡Buenos días! ¿Está Modesto?- preguntó uno de ellos.&lt;br /&gt;
- Anda trayendo un buey, pero ya no tarda- respondió una mujer-. Pase adelante...-añadió luego-. (Corré hijo: andá quitá las trancas...).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
- Gracias... Entremos, señores...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El que esto decía era nada menos que el &quot;capitalista&quot; del pueblo cercano, el &quot;protector&quot; de aquel pueblo, el paño de lágrimas de aquella pobre gente.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Los que le acompañaban eran el juez y sus acólitos, que si a caballo hacían reír, pie en tierra metían miedo con sus fachas patibularias.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iban únicamente a embargar aquella finca, porque Modesto, su propietario, le había dado una fianza a un cuñado suyo, el cual le debía &quot;cantidad de pesos&quot; al protector del pueblo, y el plazo se había vencido.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
-&lt;i&gt;Apéyense&lt;/i&gt;... descansen un ratito- les dijo la Tránsito, la mujer de Modesto. Al mismo tiempo sacaban entre ella y sus hijas, al corredor, unos taburetes y una silla medio derrengada para el capitalista.&lt;br /&gt;
-Siéntense, señores, descansen- les decía amablemente la madre.&lt;br /&gt;
-¿Tendrás zacatillo para las bestias?- le preguntó este último.&lt;br /&gt;
-Ya van a ir a cortar, no tenga cuidado...&lt;br /&gt;
-Y ve: que le avisen a Modesto, no sea que tarde mucho, porque no queremos molestarle pidiéndole de comer...&lt;br /&gt;
-No es molestia, don Gabriel... Ya es tarde para que vuelvan al pueblo. Les arreglaré cualquier cosita... Como avisada maté esa gallina...&lt;br /&gt;
Y señalaba el cadáver de una que, acabadita de pelar, colgaba de las patas en un horcón.&lt;br /&gt;
-¿Tendrás caldito de frijoles? ¿Sí? Con eso, unos huevitos, la gallina, cuajadita, cafecito y un pedacito de esa panela tan blanquita que veo allí, creo que los señores quedarán satisfechos...¡Vaya con la Tancho! ¡No te entran los años, mujer! Siempre tan entera... parecés más joven...&lt;br /&gt;
-Cállese, don Gabriel, que estoy arruinada completamente. ¿No ve que no me acabo de componer?&lt;br /&gt;
-Hay que ir donde el médico, mujer...Si no, nunca te vas a curar...&lt;br /&gt;
-Pues sí ya ve usted con tanto atraso no se puede... Pero primero Dios, después de la fiesta vamos a ir a la ciudad.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El juez pidió un poco de agua.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
-Espérese- le dijo don Gabriel- tómela con un traguito. ¡Tancho! ¿Qué no tenés un traguito para los señores? A mí se me olvidó poner la botella de coñá en la arganilla. ¡Tengo una memoria...!&lt;br /&gt;
-Debe de haber un poquito, don Gabriel, ya vengo.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
La pobre mujer sacó una media botella casi llena.&lt;br /&gt;
-Es &lt;i&gt;guarito&lt;/i&gt;, señor, cosa de pobres... Van a dispensar.&lt;br /&gt;
-¡Lo mejor del mundo! ¡No hay whisky que se le compare! ¡A ver, probemos...!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Olió, vertió un poco en la palma de la mano y lo paladeó.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
- ¡Magnífico! ¡Superior! Acérquense, señores...-. Bebieron.&lt;br /&gt;
-¡Ahí viene mi &quot;papa&quot;!- dijo una de las pequeñas de Modesto.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Modesto amarró el buey debajo de un amate, y se acercó al grupo con el sombrero en la mano.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
-Buenos días, señores...- Y les dio la mano a todos, empezando por el paño de lágrimas, que se había recostado en una hamaca.&lt;br /&gt;
-¿Y qué has hecho, Modesto? ¿Trabajando mucho? Supongo que habrás sembrado bastante tunalmil... el maíz va a valer...&lt;br /&gt;
-He sembrado algo, don Gabriel; tanteo que son ocho manzanas...&lt;br /&gt;
-Ajá, magnífico! ¿y tabaquito?&lt;br /&gt;
-Tengo unas quince tareas, señor.&lt;br /&gt;
-Pero, hombre...¡debías haber sembrado más! Dicen que está valiendo... y de cañita, ¿cómo andamos? ¿Sembraste más el año pasado?&lt;br /&gt;
-Sembré dos manzanitas, para ajustar las cuatro...&lt;br /&gt;
-Debías haber sembrado más. El dulcito parece que también va a valer...&lt;br /&gt;
-Primero Dios, don Gabriel, después de tanto año malo...&lt;br /&gt;
-¿De qué número es el trapiche?&lt;br /&gt;
-Es chiquito... número uno. No se hacen más que cuatro peroles...&lt;br /&gt;
-Debiste comprar un número dos.&lt;br /&gt;
-No me alcanzaba el pisto...&lt;br /&gt;
-Pero me hubieses dicho, hombre... Ustedes se lo pierden por no hablar.&lt;br /&gt;
-Es que no me gusta deber, don Gabriel. ¿Y se puede saber para &lt;i&gt;ónde &lt;/i&gt;van &lt;i&gt;agora&lt;/i&gt;?&lt;br /&gt;
-Pues, aquí nomás... Hemos venido a verte y... para &quot;llegar a una formalidad&quot;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Modesto ya presentía algo malo: la visita del &quot;protector&quot; de los pobres no le parecía de buen agüero. Y desconfiado preguntó:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
-¿Cuál &lt;i&gt;formalidá&lt;/i&gt;?&lt;br /&gt;
-Nada... es decir, casi nada. ¡Tené calma y no pongás esa cara...! Vos sos fiador de Pascasio, tu cuñado, ¿verdad? Pues bien: Pascasio se ha atrasado... se le dieron plazos y no ha cumplido. Los intereses se han ido acumulando. El puede pagar... yo creo que puede pagar, pero haciéndole fuercecita. Claro que él no te dejará colgado, ¡qué te ha de dejar!, ni se lo consentiría... En cuanto sepa que la ley manda que te ejecuten o que ya te ejecutaron, pues... no le queda más remedio que ir a pagar.&lt;br /&gt;
Bien sabés que soy enemigo de estas cosas, y no tenés una idea de lo que me duele, pero la ley es la ley, y la palabra es la palabra. El señor juez aquí presente creyó conveniente ordenar el embargo de tu finca, pero ya te digo que es &quot;pura fórmula&quot;, nada más que una formalidad indispensable, ¿no es verdad, señores?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El juez y sus acólitos hicieron lúgubres signos afirmativos con la cabeza.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Modesto, lívido, hacía un hoyo en el sueño con el dedo gordo del pie derecho. La Tancho &quot;toreaba&quot; y paraba la oreja: la pobre temía...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
-Pero bueno, don Gabriel- se atrevió a decir Modesto-, ¿no se pudiera dejar esto para mañana mientras yo veo a Pascasio hoy mismo y lo arreglamos entre los dos? Allí tengo un &lt;i&gt;pistillo &lt;/i&gt;que he ajuntado para pagar una carreta, él tiene un poco de maíz, y creo que pudiéramos ajustar...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
-Por mí... no habría ningún inconveniente, pero... la ley no es juguete. El embargo ya está decretado- fíjate: decretado- y no hay efecto retroactivo. Los señores tampoco pueden venir de balde, vienen ganando...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El depositario también ha venido... hay que pagarles a todos. Por supuesto que esos gastos corren por cuenta de Pascasio. En fin... todo esto es una fórmula, y vos no corrés ningún peligro. Total, cuestión de una firma... Conmigo ya sabés que no podés perder...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El infeliz Modesto bajó la cabeza y sólo pudo decir:&lt;/span&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;—Pues si no se puede, no hay que hacer…&lt;br style=&quot;box-sizing: inherit;&quot; /&gt;—Bueno: pues entonces, mientras la Tancho nos prepara el almuercito, vamos a dar una vueltecita por el terreno, y a hacer un inventario a “la ligera”, para garantía tuya y poderle exigir “cabalidá” al depositario.&lt;br style=&quot;box-sizing: inherit;&quot; /&gt;—¿Y que no puedo ser yo el depositario, don Gabriel? La otra vez que le embargaron a don Tacho López, él quedó de depositario.&lt;br style=&quot;box-sizing: inherit;&quot; /&gt;—Es que la ley exige garantías, ser persona “abonada”. Don Tachi tenía su casa par responder: era “abonado” y… cuñado del juez. No es tu caso. Además, no creo que te convenga… Podrían decir que si hiciste o dejaste de hacer; que si vendiste, o te llevaste esto o aquello, y te podría causar molestias, porque la ley es severa y terminante; y ¡recta! No te conviene… El depositario tiene que ser otro.&lt;br style=&quot;box-sizing: inherit;&quot; /&gt;—¿Y a quién ha pensado su mercé que nombren?&lt;br style=&quot;box-sizing: inherit;&quot; /&gt;—Esa es cosa del juez… a él le toca. Claro que ha de nombrar una persona “abonada” que nos garantice a todos… lo que nos conviene es que me nombren a mí, y así te quedás tranquilo, podés estarte aquí, al menos uno días, si la cosa se alarga; pero no será larga porque nos menearemos —eso último lo decía en voz baja, confidencialmente.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Se hizo el inventario, a la ligera, pero sin olvidar nada. Gallinas, patos, cántaros, taburetes, camas, el farol, nada se olvidó: hasta la lora fue inventariada: una lora habladora… ₡1.25.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La Tránsito, con lágrimas en los ojos, advirtió que la lora de la Chusita, su hija pequeña.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;—Como ella es menor de edad —le explicó don Gabriel—, la ley en ese caso es terminante. Pero no te aflijás, mujer: si esto es “pura fórmula”.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Tomaron otros traguitos… ¿Dónde habrían comprado aquel guarito tan rico?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Almorzaron con envidiable apetito. Don Gabriel hizo prodigios con los dos colmillos, últimos restos de una dentadura que había devorado tantos pobres…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Modesto les servía con el corazón traspasado, diciendo a cada rato: “Van a dispensar”.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El humo hacía llorar a la Tancho como nunca. Los chiquillos, apelotonados en un rincón, miraban asombrados… los más chicos suspiraban por la gallina…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Rojo de indignación, el “chumpe” rondaba amenazados, lanzando estridentes gritos de alarma.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Solo la lora, burlona e inconsciente, soltaba unas risotadas insultantes. La Chus la regañaba: comprendía la pobre niña que no era aquella ocasión para reír…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;—¿Sabés que está rica la cuajadita, Modesto?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En una esquina de la mesa firmaba Modesto el “acta”. Le temblaba la mano y puso unos garabatos indescifrables.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Don Gabriel fue nombrado depositario.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;—¡Ya ves, hombre, qué suerte! —le decía a Modesto, dándole palmaditas en la espalda—. Todo sale bien… ¡Dejá ya esa cara de entierro…! Mientras almorzás, vamos a echar una siestecita con los señores, all+i por el trapiche, debajo de los “palos”. Y ve que les den agua a esas bestias.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;»Mañana va a venir Cleto, mi mayordomo, para que disponga, y con él vendrá Juan, su hijo, para que se quede aquí. Ya te digo: ustedes pueden quedar unos días, para ver si esto se arregla pronto; pero no hay que tocar nada, porque ya ves que se hizo inventario, y eso es muy serio, aunque sea “fórmula”. Del “multiquillo” podés disponer.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;»¿Quién dijo que no hay justicia por aquí? ¿Yo?, ¡pues me desdigo! SE MENEARON.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Un mes después don Gabriel entraba en posesión de su nueva finca. En sus libros figuraba con el número 17. Todas habían sido adquiridas por idéntico procedimiento.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Don Gabriel, esta vez, fue generoso. Dejó a Modesto de “mandador”; no le cobró las costas ni los gastos, y le regaló la vaca con todo y la cría.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Verdad es que la finquita valía por lo bajo tres mil persos y que la fianza solo era de doscientos, pero… “la ley es la ley”.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Pocos días después Modesto colocaba debajo del tejadillo de la puerta de su antigua propiedad, el rótulo que don Gabriel le remitió, obra maestra del mayor de sus “tres arcángeles” —así los llamaba él— Miguelito, Rafaelito y Gabrielito, chicos que prometían mucho, sobre todo aquél, que era mero curioso.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;has-text-align-center&quot; style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Finca “LA MISERICORDIA”&lt;br style=&quot;box-sizing: inherit;&quot; /&gt;De Gabriel Garduña p.&lt;br style=&quot;box-sizing: inherit;&quot; /&gt;N.º 17&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Así rezaba aquella tabla, en letras gordas, torcidas y coloradas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Naturalmente todo esto no era más que fórmula.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Para la fiesta la Tancho ya no fue a la ciudad a ver al médico: prefirió abreviar yéndose derecho al Camposanto.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;La paz es con ella: el humo ya no la hace llorar.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Don Gabriel, “el paño de lágrimas” de aquella pobre gente, se portó bien: les dio veinte pesos para el entierro.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Eso sí, Cleto, el mayordomo, mañaneó con el fierro del patrón y “quemó” la vaca, y la cría también.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;background-color: white; box-sizing: inherit; margin-bottom: 30px; margin-top: 0px; overflow-wrap: break-word;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Todo aquello por “fórmula”, nada más que por “pura fórmula”…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;
FIN&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/6203317890999078117/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/6203317890999078117?isPopup=true' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/6203317890999078117'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/6203317890999078117'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2018/11/jose-maria-peralta-lagos-t-p-mechin-y.html' title='José María Peralta Lagos &quot;T. P. Mechín&quot; y su cuento &quot;Pura fórmula&quot;'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHr5eHMDRwpY1RwZAELtNMmuSQNUFyB8GeeXUKk_HFOyQhFcCUH9koSkc9WRkwIswE9KBKoeTjEMhaJAQd-w-nxukovhl3oIpLBhCxEf83MwF1kmMygsVi_tEkbgzpn32HxLKa4pUyDmhg/s72-c/PeraltaLagos.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-4451378910818444338</id><published>2018-07-15T21:00:00.004-06:00</published><updated>2018-07-15T21:00:46.236-06:00</updated><title type='text'>Poemas eróticos</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhDRh2nvVL3EX4BCBo4TGp9N5lI_fFMgrlqcPcL3WZUHjeQKHkDMj6cQDL_r6Mijwwj5UbY9bkJXkhp06CeafR2_O1P-_Ndr8eJ1Biaep2nY5QiYS_19GS-r8MVp2hNRIEYSFhs6-UxVBfT/s1600/1024px-Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;643&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;250&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhDRh2nvVL3EX4BCBo4TGp9N5lI_fFMgrlqcPcL3WZUHjeQKHkDMj6cQDL_r6Mijwwj5UbY9bkJXkhp06CeafR2_O1P-_Ndr8eJ1Biaep2nY5QiYS_19GS-r8MVp2hNRIEYSFhs6-UxVBfT/s400/1024px-Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: xx-small;&quot;&gt;El nacimiento de Venus de Sandro Botticelli&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 14pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 14pt;&quot;&gt;Ayer te soñé&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;Ayer te soñé desnuda, mujer&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;tus piernas colgaban en mi cuello&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;y yo bebía de tu esencia con fruición&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;Navegarte siempre me ha sido intenso,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;te he disfrutado en cada resquicio de tu existencia&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;en cada sueño&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;en cada grito&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;y me he perdido entre las llamas del delirio&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;y he terminado exhausto&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;desecho&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;perdido&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;envuelto en las cenizas de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: garamond, serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;tu ser&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;Quiero perderme en tu sudor de fuego, otra vez, mujer&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;sumergirme en cada uno de tus poros&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;y habitarte&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;completamente&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;en cada una de las hebras de tu frenesí&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;Y al momento de tu cabalgata final&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;aferrarme desesperadamente a tus muslos&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;soportar el ritmo de tu lujuria&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;y beberme tus copas al aire&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;hasta embriagarme de su aroma y de su miel&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;y derramarme&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;como un río&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;entre las puertas del paraíso&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;para quedarme ahí,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;desnudo&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;en silencio&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;en ese estado de deleite&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background: white; line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;deseando no volverme a despertar jamás...&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 13.5pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 13.8pt; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 14pt;&quot;&gt;Deseos&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;background: white; color: #222222; font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 14pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;Esta noche he vuelto a pensar en ti y en tu piel de fuego, mujer&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;en tu aroma a misterio&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;y tus manos ansiosas&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;que saben dónde y cuándo tocar&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;y te confieso&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;que me he hinchado de ganas por incinerarme en tus deseos&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;de lanzarme de cabeza en el laberinto de tu cuerpo&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;y respirarte los sueños&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;devorarte el aliento&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;y hacer que me desarmes con la misma intensidad&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;con que te llevo hasta la punta de tus gemidos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;Por eso&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;déjame deslizarme otra vez en ti, mujer&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;entrar y salir una y mil veces entre las llamas de tu hoguera&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;desbocarme la vida en el centro de tus entrañas&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;mientras me tomas de la cabeza y me obligas a gritar tu nombre&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;mientras me obligas a respirar tu aire&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;mientras exiges hasta la última gota de mi ser&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;y me dejas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;al final&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;tendido&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;moribundo&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;naufragando entre las rosas de tus pechos&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;y aferrado&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;como un niño&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;background-color: white; color: #222222; font-family: arial, sans-serif; font-size: 12.8px; margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;garamond&amp;quot; , serif; font-size: 12pt; line-height: 18.4px;&quot;&gt;a la ribera de tu cintura de mujer.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/4451378910818444338/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/4451378910818444338?isPopup=true' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/4451378910818444338'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/4451378910818444338'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2018/07/poemas-eroticos.html' title='Poemas eróticos'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhDRh2nvVL3EX4BCBo4TGp9N5lI_fFMgrlqcPcL3WZUHjeQKHkDMj6cQDL_r6Mijwwj5UbY9bkJXkhp06CeafR2_O1P-_Ndr8eJ1Biaep2nY5QiYS_19GS-r8MVp2hNRIEYSFhs6-UxVBfT/s72-c/1024px-Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-3353252344406718027</id><published>2018-03-29T19:06:00.000-06:00</published><updated>2018-10-10T18:44:08.941-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Politike"/><title type='text'>Siete preguntas necesarias para Nayib Bukele</title><content type='html'>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCx4zezaViSbafJGrYsdWOFWe3qVXeI4uOCFIKCDPQWnbel3tC40bHSKMhyphenhyphenVsw3s999zO_YjuUly7uNSV8iawSbrPPTwBF2dJ2VR12o78B1sMqieIpyVc02sSi0g2l8NN77WoffTQR-IOW/s1600/nayib-bukele-neto-sanabria.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;334&quot; data-original-width=&quot;296&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCx4zezaViSbafJGrYsdWOFWe3qVXeI4uOCFIKCDPQWnbel3tC40bHSKMhyphenhyphenVsw3s999zO_YjuUly7uNSV8iawSbrPPTwBF2dJ2VR12o78B1sMqieIpyVc02sSi0g2l8NN77WoffTQR-IOW/s320/nayib-bukele-neto-sanabria.jpg&quot; width=&quot;283&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Alcalde:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Por este
medio le solicito las respuestas que a la mayoría de salvadoreños nos interesa saber. Por favor, no se indigne. Respóndalas sinceramente. Muchos necesitamos
saber qué piensa sobre los siguientes temas porque se está perfilando como
candidato presidencial y eso es algo que nos afectaría directamente a todos los salvadoreños:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 36.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;1.&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; A&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;lcalde,&lt;b&gt;&amp;nbsp;¿cuáles son sus propuestas para terminar con la
violencia pandilleril, impulsar la economía, crear fuentes de empleo y mejorar
la calidad educativa?&lt;/b&gt;&amp;nbsp;Se lo pregunto porque lo he visto criticando a
todos los partidos políticos, pero no veo ninguna propuesta seria, coherente,
sólida sobre los temas que más nos atañen a los salvadoreños. No ha hablado de
las políticas que formulará para sacar adelante al país. ¿Cuáles serán sus
estrategias? ¿Cómo las va a financiar? ¿Quiénes serán sus asesores en estos temas?
Muchos nos sentimos en el aire porque no nos conformamos con camisetas ni
chocolates. Sus spots son muy bonitos, pero queremos conocer su plataforma o a
partir de qué estudios la está formulando.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 36.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;2.&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;¿Por
qué dice ser una nueva opción, cuando hace uso de las mismas estrategias de los
partidos tradicionales?&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&amp;nbsp;Es
decir, usted ha asignado a parientes en puestos claves de la comuna, ha
endeudado sus alcaldías, también se guardó como secreto el &lt;a href=&quot;http://diariolatino.net/?p=36458&quot;&gt;supuesto fraude del FMLN en San Miguel&lt;/a&gt;
y del presunto caso de estupro de Eugenio Chicas. Estas dos últimas acciones
son gravísimas y no entiendo cómo alguien que dice tener un nuevo estilo para
hacer política pudo guardárselas y confesarlas muchísimos meses después. Creo
que alguien honesto y fiel a sus ideales lo hubiese revelado inmediatamente. También, hace algunos años se hicieron
notorios sus ataques a ciertos medios de comunicación, atentando contra la
libertad de prensa, de expresión y de pensamiento. En verdad, ¿cree que esta
forma de proceder nos encaminará a construir el país que todos queremos? Si ya
tuvo este tipo de comportamientos,&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt; ¿qué
nos garantiza que no los volverá a tener en un futuro? &lt;/b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 36.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;3.&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;¿Por
qué siempre se indigna cuando lo cuestionan con preguntas incómodas?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;Quiero saberlo&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;porque la vida
real es así: a veces debemos enfrentarnos a cuestionamientos o situaciones
difíciles, pero no por ello vamos a perder el control, ni diremos que nos
atacan o nos haremos las víctimas. Sus reacciones en algunos eventos se parecen
mucho a las que suele tener Mauricio Funes. Cuando veo sus entrevistas, lo veo a
la defensiva. ¿No cree que podría actuar de otra manera si realmente no tuviera
nada que ocultar? Pareciera que no soporta verse confrontado y eso es
preocupante para alguien que desea estar al frente de un país libre y
democrático.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 36.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;4.&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;¿Cómo
pretende resolver los grandes problemas de país si no logró resolver los
problemas más urgentes de la capital?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;Se lo pregunto porque paso por el centro y veo que sigue
siendo la misma ciudad desordenada e insegura de siempre. Hay ventas por todas
partes y las aceras, en algunas cuadras, no se pueden transitar. Tengo que
reconocer que ha remodelado parques y plazas, y que ha iluminado algunos
edificios, pero, en los asuntos más urgentes que nos interesan como
capitalinos, ¿no cree que le hicieron falta estrategias efectivas para atacar
el crimen en algunas zonas y reordenar las principales ventas callejeras? Si no
logró cambiar estas situaciones en San Salvador, dudo mucho que vaya a cambiar
los graves problemas que vivimos como país.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 36.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;5.&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;¿Por
qué no concluyó sus estudios universitarios?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;Esta es una pregunta necesaria porque ya
tuvimos dos presidentes bachilleres y no nos fue nada bien. Creo que si desea
representarnos dignamente, debería hablar claramente sobre ese asunto. Nuestro
país necesita mucho de educación, de cultura y deporte, y sería bueno que
nuestro representante tenga experiencia y logros destacados en estas áreas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 36.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;6.&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;¿Por
qué se presenta como de pensamiento moderado cuando realmente es de izquierda
radical?&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&amp;nbsp;Usted mismo
&lt;a href=&quot;http://www.contrapunto.com.sv/archivo2016/partidos/nayib-bukele-soy-de-izquierda-radical&quot;&gt;lo
ha dicho&lt;/a&gt;. El FMLN falló en acelerar los cambios al socialismo. Le falló a
su militancia histórica, a sus excombatientes. En ese caso, usted &lt;a href=&quot;http://diario1.com/politica/2017/09/nayib-bukele-senala-errores-del-gobierno-y-pide-cambiar-modelo-economico/&quot;&gt;desmontaría
el modelo neoliberal&lt;/a&gt; y transformaría la sociedad salvadoreña en cinco años...
entonces, ¿por qué se presenta como moderado? Tampoco cree en las cúpulas
partidarias, pero supongo que tendrá que conformar una. Si no es así, ¿sus
militantes deberán seguir lo que usted ordene? Supongo que su palabra será
incuestionable, y que pretenderá guiarlos “horizontalmente”, algo así como un
pequeño dictador o un caudillo de izquierda.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 36.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-list: Ignore;&quot;&gt;7.&lt;span style=&quot;font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;¿Por
qué recurre a la grosería y a la informalidad cuando se siente amenazado?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;Se lo pregunto porque en su recorrido político
ha agredido desde periodistas hasta presidentes de otros países. También cerró
las puertas a medios de comunicación &lt;a href=&quot;http://www.elsalvador.com/noticias/nacional/310393/alcalde-capitalino-niega-acceso-a-periodista-de-el-diario-de-hoy-a-conferencia-de-prensa/&quot;&gt;en
alguna ocasión&lt;/a&gt;; además
de girar, supuestamente, órdenes &lt;a href=&quot;https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Querian-sabotear-a-LPG-durante-seis-horas-20160208-0005.html&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-comment-continuation: 1;&quot;&gt;para atacar a quienes no están de acuerdo
con usted&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;mso-comment-continuation: 1;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;MsoCommentReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;mso-special-character: comment;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt; ¿No cree que ya vivimos en una sociedad lo
bastante intolerante como para actuar de esa forma? ¿No cree que este tipo de
actitudes alimenta al fanatismo y violencia en muchos jóvenes? ¿Cree que esa
actitud prepotente lo hace ver &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;cool&lt;/i&gt;?
¿No cree que debería demostrar un poquito más de seriedad en algunos asuntos?&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Me encantaría, por favor, que nos
contestara estas interrogantes desde un plano racional y no desde el plano al
que siempre apela: el emocional. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal;&quot;&gt;Para
dirigir un país se necesita más que páginas de memes, popularidad y fotos
bonitas. &lt;/b&gt;Necesitamos actitudes positivas, capacidad de diálogo y de
gestión, experiencias exitosas de desarrollo social, solidez de carácter,
seriedad en el abordaje de temas de nación, una excelente formación académica y
rodearse de las mejores personas. &lt;span style=&quot;mso-spacerun: yes;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Muchos
se refieren a usted como “el candidato contradictorio”, el que todo lo toma a
chiste; el candidato de los &lt;i style=&quot;mso-bidi-font-style: normal;&quot;&gt;shows&lt;/i&gt;,
pero con nada de sustancia. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Probablemente después de darnos sus
respuestas podríamos aclarar mejor nuestra visión sobre usted y su proyecto “Nuevas
Ideas”.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Espero no nos deje en la espera.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: .0001pt; margin: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/3353252344406718027/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/3353252344406718027?isPopup=true' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/3353252344406718027'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/3353252344406718027'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2018/03/siete-preguntas-necesarias-para-nayib.html' title='Siete preguntas necesarias para Nayib Bukele'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCx4zezaViSbafJGrYsdWOFWe3qVXeI4uOCFIKCDPQWnbel3tC40bHSKMhyphenhyphenVsw3s999zO_YjuUly7uNSV8iawSbrPPTwBF2dJ2VR12o78B1sMqieIpyVc02sSi0g2l8NN77WoffTQR-IOW/s72-c/nayib-bukele-neto-sanabria.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-1820881148898883339</id><published>2018-03-07T17:53:00.000-06:00</published><updated>2018-10-09T20:50:08.552-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Cultura"/><title type='text'>El pensamiento del beato Romero que el Fmln olvida</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhqhZHkilz0Jv3aMRE8QoR-yuLoJ0OtowZ__E0hbF7SpffX3WxQ5A1VFABYIPxjOz6o12CofjTyfR81n0obOeMRfsHlf_b40UlBx4GezmyoyaA6owEpfZMKYkEm70P2DQlWW2AyLhcKKMEd/s1600/IMG_2953.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;797&quot; data-original-width=&quot;1595&quot; height=&quot;316&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhqhZHkilz0Jv3aMRE8QoR-yuLoJ0OtowZ__E0hbF7SpffX3WxQ5A1VFABYIPxjOz6o12CofjTyfR81n0obOeMRfsHlf_b40UlBx4GezmyoyaA6owEpfZMKYkEm70P2DQlWW2AyLhcKKMEd/s640/IMG_2953.jpg&quot; width=&quot;640&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: 0.0001pt; text-align: right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;i&gt;&quot;No puede haber verdadera liberación mientras no se libera el hombre del
pecado… Debían de tenerlo en cuenta todos los grupos liberadores que surgen en
nuestra Patria: que la primera liberación que tiene que propiciar una
agrupación política que de veras quiere la liberación del pueblo, tiene que
ser: liberarse él mismo de su propio pecado. Y mientras sea esclavo del pecado,
del egoísmo, de la violencia, de la crueldad, del odio, no es apto para la
liberación del pueblo…&quot;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: x-small;&quot;&gt;Monseñor Romero&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: x-small;&quot;&gt;Homilía 02 marzo 1980&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;No nos parece extraño encontrar la figura del beato
Romero en murales y pancartas del partido del gobierno. Verlo al lado del Che
Guevara, Hugo Chávez o de Schafik Handal nos parece de lo más normal, como si
de algún modo existiera un vínculo entre el religioso y las principales figuras
de la izquierda latinoamericana. Cualquiera pensaría que la imagen de nuestro
beato tiene afinidad con el Fmln, con su filosofía e historia. De hecho, en
la mayoría de los mítines y marchas del Frente se enarbola la figura de Monseñor para, quizás, justificar su proyecto político bajo la figura de un hombre santo.
Incluso, hasta el expresidente Mauricio Funes, actualmente investigado por
corrupción y enriquecimiento ilícito, le llamó su &quot;guía espiritual&quot; y modelo a seguir. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Con el objetivo de conocer más sobre nuestro futuro
santo y evidenciar esta manipulación que por años ha llevado el Frente en
torno a su figura, me dediqué a recopilar algunas citas donde no sólo critica abiertamente las acciones de algunos grupos oligárquicos y represivos de derecha, sino también repudia las prácticas criminales de algunos otros de izquierda, grupos cuyos
integrantes gobiernan actualmente El Salvador. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Para una lectura completa de sus reflexiones y
homilías comparto el enlace &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;http://romeroes.com/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;http://romeroes.com&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt; así como los libros: &lt;i&gt;Monseñor Romero: pasión por la iglesia&lt;/i&gt; de Santiago Mata y &lt;i&gt;Pastor y mártir: biografía del beato Romero&lt;/i&gt;
de Roberto Morozzo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Entre las principales críticas de Romero hechas a los grupos de izquierda están los &lt;b&gt;actos de terrorismo y secuestro&lt;/b&gt;, hechos
que según él, no hacían más que aumentar la espiral de violencia que
desembocaría poco después en una guerra civil. En enero de 1980 se expresó de
la siguiente manera:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Homilía del 20 de
enero de 1980&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;“A estas organizaciones populares y sobre todo a las de
carácter militar y guerrillero, del signo que sean, les digo también: que c&lt;span class=&quot;textexposedshow&quot;&gt;esen ya esos actos de violencia y terrorismo sin sentido, y que son provocadores de situaciones más violentas. Debemos
recalcar también que cuando una ideología apela a la violencia, está
reconociendo con eso su propia insuficiencia y debilidad (...) Pongamos también
aquí el capítulo de los secuestros. También son hechos violentos que estorban
el proceso pacífico del país (…) Por último, queridos hermanos, quiero hacer un
llamamiento a todos los sectores del país para que evitemos el tener que llegar
a una guerra civil y de todos modos logremos en nuestro país una auténtica
justicia. Para ello es indispensable que todos estemos dispuestos a compartir
con los demás lo que somos y tenemos; y participar, en la medida de nuestras
posibilidades, a crear esa estructura económica-política, que de acuerdo con el
plan de Dios, favorezca equitativamente a todos los salvadoreños”.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;textexposedshow&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;
&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi7-mi46431SC_WeKE6VqtYKCnegD6gZPUIy9e6m_Oyl5N7nf76IHkr7h97glfir334Lo1wmko9ocqQ6tlZSl2oQ22q61di6aKZ6k5izrvqkJq7S3C2skUTvifVuaBFN-ahC1xcVDiscO04/s1600/IMG_0698.JPG&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: black; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;928&quot; data-original-width=&quot;1508&quot; height=&quot;245&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi7-mi46431SC_WeKE6VqtYKCnegD6gZPUIy9e6m_Oyl5N7nf76IHkr7h97glfir334Lo1wmko9ocqQ6tlZSl2oQ22q61di6aKZ6k5izrvqkJq7S3C2skUTvifVuaBFN-ahC1xcVDiscO04/s400/IMG_0698.JPG&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-right: 16.65pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Dentro de estas denuncias encontramos también la quema de
buses, la toma de templos y embajadas, y un esfuerzo considerable por desligar a
la iglesia católica &lt;b&gt;de cualquier bandera política o ideológica&lt;/b&gt;. El mártir fue enfático
en deplorar cualquier acto extremo que afectara a personas inocentes, así como
la violación de los derechos humanos por parte de todas las organizaciones
armadas:&lt;b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-right: 16.65pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;H&lt;span class=&quot;textexposedshow&quot;&gt;omilía del 20 de mayo de 1979&amp;nbsp; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 115%;&quot;&gt;“Existen
otros motivos de carácter popular y aún humanitario que deben moverlos a no ser
intransigentes, sino más reflexivos para terminar con las quemas de los buses,
tomas de templos y embajadas, etc. (…) El pueblo está molesto con las quemas de
buses porque han sido nocivas para sus intereses.&amp;nbsp;Las personas que el
Bloque está reteniendo en las embajadas, necesitan gozar de su libertad y
algunas de ellas restablecerse de la tensión que han vivido en estos
días.&lt;br /&gt;
Hace falta que la Catedral y los demás templos ocupados, prosigan la labor
pastoral en beneficio del pueblo.Continuar manteniendo las tomas y agitando el
país nos parece desproporcionado a los objetivos que les falta por alcanzar.
Queremos decirlo claramente:&amp;nbsp;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;no lo aprobamos&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;b&gt;.&lt;/b&gt; &amp;nbsp;En cualquier sistema o coyuntura política, la Iglesia
-repetimos- no se identifica con ninguna opción concreta política”. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-right: 16.65pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;En el plano ideológico,
Romero fue contundente al rechazar el marxismo ateo, citando al mismo tiempo al
Papa Pablo VI y su documento &lt;i&gt;Octogésima
Adveniens, &lt;/i&gt;publicado en 1971. En la siguiente homilía también rechaza el
capitalismo salvaje, excluyendo ambas doctrinas del pensamiento y las acciones de
un verdadero cristiano:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-right: 16.65pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Homilía del 5 de marzo de 1978&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;“Vuelvo a leer
al Papa Pablo VI, en el mismo documento &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Octogésima
Adveniens&lt;i&gt;: &quot;El cristiano que quiere
vivir su fe en una acción política concebida como servicio -eso es la política,
un servicio, no una ganga, &quot;la política concebida como servicio&quot;-
tampoco puede adherirse sin contradicción a sistemas ideológicos que se oponen
radicalmente, o en los puntos sustanciales, a su fe y a su concepción del
hombre&quot;. Y luego concreta en dos casos. Es el Papa que sigue hablando:
&quot;…ni a la ideología marxista, a su materialismo ateo, a su dialéctica de
violencia, y a la manera como ella entiende la libertad individual dentro de la
colectividad, negando al mismo tiempo toda trascendencia al hombre y a su
historia personal y colectiva&quot;. Aquí está un resumen de la ideología
marxista que no puede ser opción de un cristiano, porque un cristiano no puede
aceptar el materialismo ateo, la dialéctica de la violencia ni concebir una
libertad individual dentro de una colectividad como el marxismo la concibe ni
negar la trascendencia del hombre y de la historia personal y colectiva…
&quot;Pero por otro lado -fíjense bien-, un cristiano tampoco puede optar por
una ideología liberal que cree exaltar la libertad individual sustrayéndola a
toda limitación, estimulándola con la búsqueda exclusiva del interés y del
poder. Aquí quedan, pues, excluidas de la opción política de un cristiano,
tanto del marxismo ateo como el liberalismo capitalista y egoísta (…). Y otra
cosa, finalmente hermanos, no tratar de identificar a la Iglesia con sus
ideologías. La Iglesia cumple su deber de orientar, como lo estoy haciendo
ahora, pero ninguno de los que se sientan orientados por la Iglesia tiene el
derecho de decir: soy aquí la Iglesia, mi agrupación y la Iglesia son una sola
cosa. Eso es falso. La Iglesia mantiene su autonomía, su independencia sobre
todo partido, sobre toda ideología”.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-right: 16.65pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Romero reiteró su distanciamiento con cualquier ideología
extremista. En lugar de ello, se enfocó en hacer un llamado a cambiar las
raíces de los problemas que como salvadoreños hoy por hoy nos siguen afectando:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 16px;&quot;&gt;violencia,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;pobreza, injusticia,&amp;nbsp; exclusión social, falta de oportunidades. Algunas citas, con
un claro enfoque evangelizador, han sido sacadas de contexto en muchas
camisetas y murales del partido de izquierda:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-right: 16.65pt; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Homilía del 10 septiembre de 1978&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&quot;Les invito a
leer en Orientación, la página de Solidaridad y vean allí la intención con que
queremos estar unidos a todos estos sufrimientos. Y cuando se habla del peligro
comunista, que francamente no lo podemos descuidar ante la situación de
Nicaragua, yo quisiera recordarles también, queridos hermanos, que ciertamente,
no somos marxistas, somos antimarxistas por principio de evangelio; pero
queremos recordar también, que la verdadera lucha contra el marxismo consiste
en eliminar las causas que engendran el marxismo. En cambiar el medio de
cultivo en que éste se desarrolla. Es fácil clamar contra el marxismo y señalar
marxismo en todas partes; y ciertamente el peligro de Nicaragua es grande, pero
yo digo también hermanos, estos lodos son de aquellos polvos y a tiempo estamos
tal vez de poner la medicina en la raíz: una sociedad más justa que no sea ambiente
propicio para el marxismo es el mejor anti-marxismo&quot;.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Evidentemente, Romero tenía una
opción preferencial por los pobres, se compadecía por los sectores más
desfavorecidos, y guardaba simpatía con muchas de las peticiones que rubricaban
las organizaciones sociales del momento como propuestas coherentes para un El
Salvador más justo y libre, pero esto jamás significó que estuviera a favor del
proyecto de &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: 12pt;&quot;&gt;las
facciones más radicales que integrarían posteriormente el Fmln (muchos integrantes del actual gobierno)&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: 12pt;&quot;&gt;, o que fuera un símbolo de “su
revolución” como se ha plasmado en algunos monumentos, ni mucho menos un “mártir de lucha” como han tratado de promover durante
las últimas décadas. El mensaje del beato Romero fue un claro llamado al
&lt;b&gt;diálogo, &lt;/b&gt;a la &lt;b&gt;sensatez&lt;/b&gt;, al &lt;b&gt;respeto a la vida desde su concepción&lt;/b&gt;, al &lt;b&gt;amor a Dios&lt;/b&gt;,
a la &lt;b&gt;justicia social&lt;/b&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;y &lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;tanto uno como
otro bando &lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: 12pt;&quot;&gt;se hicieron de oídos sordos ante su llamado&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;/b&gt;
&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b style=&quot;font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhytCBh_tLpA4yHj_gThZ5GuVdzjmra7AMHsKsj_pAesuIvQpWZZDKqbKuFLlX8NnHmtTI9z7x_fji9NPh2Z3Tf4LvaGT77Iha0SbK4aK8XaAvIO1mrnOZ_mRcdg9DRT2ZkCbEh6LBmkPJP/s1600/heidenry-cinquera-che-y-romero.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;785&quot; data-original-width=&quot;1261&quot; height=&quot;248&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhytCBh_tLpA4yHj_gThZ5GuVdzjmra7AMHsKsj_pAesuIvQpWZZDKqbKuFLlX8NnHmtTI9z7x_fji9NPh2Z3Tf4LvaGT77Iha0SbK4aK8XaAvIO1mrnOZ_mRcdg9DRT2ZkCbEh6LBmkPJP/s400/heidenry-cinquera-che-y-romero.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;El Fmln, que por décadas ha manipulado
su mensaje pastoral, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;utiliza su figura
para sacar réditos políticos en contra de sus principales adversarios de
derecha, destacando única y exclusivamente &lt;b&gt;su
martirio,&lt;/b&gt;&amp;nbsp;relegando en un segundo plano su mensaje de paz, diálogo y
reconciliación. La ultraderecha, por otra parte, señalada por la Comisión de la
Verdad como autor intelectual y material del magnicidio de nuestro beato,&amp;nbsp; acusaba y sigue acusando, con odio visceral y
profunda ignorancia, a nuestro beato de “cura guerrillero y marxista”. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;No deja de sorprender, por eso, la radiografía que
hiciera Monseñor de nuestra sociedad salvadoreña, tan violenta y polarizada, pocos
días antes de ser asesinado, radiografía que sigue teniendo, tristemente,
vigencia en nuestros días:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 21.3pt; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Homilía del 16 de marzo de 1980&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 10.0pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 16.65pt; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;“Cuánta falta
nos hace aquí en El Salvador meditar un poquito esta parábola del hijo pródigo.
Como parece irreconciliable la denuncia de la izquierda contra la derecha y el
odio de la derecha contra la izquierda; y el que está en el medio dice:
&quot;La violencia venga de donde viniera, duro con los dos&quot;. Y así
vivimos en grupos, polarizados, y quizá ni los del mismo grupo se aman porque
no puede haber amor donde se parcializa tanto, hasta odiar al otro (…)Hace poco
alguien me criticó como si yo quisiera unir en un solo sector las fuerzas
populares con los grupos guerrilleros. Siempre mi mente está muy clara sobre la
diferencia. A ellos, pues, y a quienes abogan por soluciones violentas, quiero
llamarlos a la comprensión. Saber que nada violento puede ser duradero”.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Difícilmente vamos a encontrar estos pensamientos en
murales, pancartas y afiches del Frente. Probablemente estas palabras, tan llenas
de verdad,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: 12pt;&quot;&gt;no coinciden con sus
objetivos políticos ni con su &lt;a href=&quot;http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2016/08/la-memoria-historica-que-el-fmln-olvida.html&quot;&gt;memoria histórica parcializada&lt;/a&gt;. Un ejemplo de ello lo he visto en muchas camisetas del grupo Maíz: &lt;i&gt;&quot;Hay que cambiar de raíz todo el sistema&quot;,&amp;nbsp;&lt;/i&gt;señala Monseñor, pero la cita completa tomada de su homilía del 25 de septiembre de 1977, desde la perspectiva del evangelio, reza de la siguiente manera:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot;, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;&quot;Es necesario atender la voz de Dios y organizar una sociedad más justa según el corazón de Dios. TODO lo demás son parches. Los nombres de los asesinados irán cambiando, pero siempre habrá asesinados... La violencia seguirá cambiando de nombre, pero siempre habrá violencia si no se cambia la raíz de donde están brotando todas esas cosas horrorosas de nuestro ambiente&quot;.&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot;, sans-serif; font-size: 12pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Creo que conocer a Romero y vivir sus enseñanzas, lejos de dividirnos, nos debería acercar como sociedad salvadoreña. &lt;span style=&quot;background: white;&quot;&gt;¿Será que nos hace falta conocer más y
profundizar sobre su verdadero legado y dejar de guiarnos por las ideas que unos
y otros nos quieren imponer?&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-ideograph;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;background: white; font-size: 12pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;trebuchet ms&amp;quot; , sans-serif;&quot;&gt;Sirvan estas palabras para comenzar esas
lecturas.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;times new roman&amp;quot; , serif;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/1820881148898883339/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/1820881148898883339?isPopup=true' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1820881148898883339'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1820881148898883339'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2017/11/el-pensamiento-del-beato-romero-que-el.html' title='El pensamiento del beato Romero que el Fmln olvida'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhqhZHkilz0Jv3aMRE8QoR-yuLoJ0OtowZ__E0hbF7SpffX3WxQ5A1VFABYIPxjOz6o12CofjTyfR81n0obOeMRfsHlf_b40UlBx4GezmyoyaA6owEpfZMKYkEm70P2DQlWW2AyLhcKKMEd/s72-c/IMG_2953.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-6290807907890589870</id><published>2018-02-21T18:15:00.003-06:00</published><updated>2018-03-07T13:39:31.031-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Politike"/><title type='text'>El extraño caso del gringo que quiere ser alcalde de Santa Tecla</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9kHgtESJh6lhLh5mnnzyA6HQdnu0QHzKgP-0t-cnGRGAJaQQ4h2c8xv7m5k5KNi1EK0RrjG75kFQr-fHV5EBOtwZomfB01JvRmz0VXZ-iiGVCWgnDh6FV0hyphenhyphenXS8vEPso9J_bK172huH-y/s1600/1903008_1079246702108194_1096590608560498201_n-300x225.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;225&quot; data-original-width=&quot;300&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9kHgtESJh6lhLh5mnnzyA6HQdnu0QHzKgP-0t-cnGRGAJaQQ4h2c8xv7m5k5KNi1EK0RrjG75kFQr-fHV5EBOtwZomfB01JvRmz0VXZ-iiGVCWgnDh6FV0hyphenhyphenXS8vEPso9J_bK172huH-y/s1600/1903008_1079246702108194_1096590608560498201_n-300x225.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;Trabajo de construcción del techo de las aulas del Centro Escolar cantón El Matazano&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Conocí a &lt;a href=&quot;http://allen.sv/&quot;&gt;Allen Jones&lt;/a&gt; en una escuela bilingüe. Cruzamos un par de palabras y me pareció un tipo entusiasta, con deseos de colaborar y aprender de los demás.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Tiempo después,&amp;nbsp;alguien me contó &lt;a href=&quot;http://allen.sv/2018/01/07/nace-mi-historia/&quot;&gt;su&amp;nbsp;extraña historia&lt;/a&gt;: de madre salvadoreña y padre estadounidense, Jones&amp;nbsp;se aventuró&amp;nbsp;a este&amp;nbsp;país sin tener a su familia cercana y prácticamente sin conocer a nadie, con el único propósito de ver la casa donde vivieron sus abuelos y aprender más de la cultura salvadoreña. Al parecer, gracias a su&amp;nbsp;inglés, Allen consiguió trabajo como maestro bilingüe, y poco a poco su círculo de amigos creció rápidamente.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Hace unos años conocí su proyecto &lt;a href=&quot;http://www.chocoyo.org/es/espanol/&quot; rel=&quot;noopener&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Equipo Chocoyo&lt;/a&gt;. Me invitó a formar parte de su idea y acepté. Desde entonces he sido testigo de muchas obras en beneficio de los sectores más necesitados de Santa Tecla y otros municipios del país, donde se ha hecho un gran trabajo por niños y adultos. Tal es el caso de cantón El Matazano.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Desde hace unas semanas, Allen nos anunció que correría por la silla edilicia de Santa Tecla, algo que nos entusiasmó como equipo, pues sabemos de su capacidad y voluntad cuando de servir a otros se trata.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Cuando&amp;nbsp;los tecleños&amp;nbsp;lo oyen hablar, le dicen &quot;pero si vos sos gringo&quot;, y&amp;nbsp; no están en un error. Allen Jones es un salvadoreño&amp;nbsp;como muchos otros primos, sobrinos o hermanos que nacieron en USA, de padres estadounidenses, pero de sangre y raíces pipiles o lencas. La única diferencia reside en que él regresó a este país, está aquí y forma parte de ese segmento de profesionales que busca incidir con su trabajo y experiencia para hacer de&amp;nbsp;Santa Tecla&amp;nbsp;un lugar mejor para vivir.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Este gringo guanaco le apuesta a ser parte de las soluciones y no de los problema; y creo que su trayectoria como fundador de una ONG y como educador habla más de sí que estas escuetas palabras.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Espero que&amp;nbsp;el votante&amp;nbsp;reflexivo, aquél&amp;nbsp;que tiene discernimiento a la hora de votar y que está cansado de las extremas, encuentre en Jones a ese &amp;nbsp;ciudadano honrado&amp;nbsp;que llegará a aportar&amp;nbsp;al desarrollo de Santa Tecla, con ideas frescas y espíritu visionario.&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/6290807907890589870/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/6290807907890589870?isPopup=true' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/6290807907890589870'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/6290807907890589870'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2018/02/trabajo-de-construccion-del-techo-de.html' title='El extraño caso del gringo que quiere ser alcalde de Santa Tecla'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9kHgtESJh6lhLh5mnnzyA6HQdnu0QHzKgP-0t-cnGRGAJaQQ4h2c8xv7m5k5KNi1EK0RrjG75kFQr-fHV5EBOtwZomfB01JvRmz0VXZ-iiGVCWgnDh6FV0hyphenhyphenXS8vEPso9J_bK172huH-y/s72-c/1903008_1079246702108194_1096590608560498201_n-300x225.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-427459271794984649.post-1310405743253606814</id><published>2018-02-04T09:46:00.001-06:00</published><updated>2018-02-10T21:47:39.556-06:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Cultura"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Educación"/><title type='text'>Sobre el &quot;Todos y todas&quot; y el lenguaje inclusivo</title><content type='html'>&lt;div style=&quot;background-color: white; box-sizing: border-box; color: #333333; line-height: 1.6em; margin-bottom: 0.75em; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi8JaPL1MklIJa2SZdjRXXuJH039rAjazuO_JJruonO4xDis1NToA9Tx12f-hgAPZfY-QNbajsNGkh7CVjgYuXdQxn2YH2mp8zTjLJq9HOJkdMmeCI6AoL-Voj3eVZ6e1vjwd1lkT0CDl3p/s1600/700_FO30811001_65648584243ce1e15582589f5b5bb156.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;700&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi8JaPL1MklIJa2SZdjRXXuJH039rAjazuO_JJruonO4xDis1NToA9Tx12f-hgAPZfY-QNbajsNGkh7CVjgYuXdQxn2YH2mp8zTjLJq9HOJkdMmeCI6AoL-Voj3eVZ6e1vjwd1lkT0CDl3p/s320/700_FO30811001_65648584243ce1e15582589f5b5bb156.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Hace algunos meses, Alberto Quiñónez respondió a &lt;a href=&quot;http://mediolleno.com.sv/opinion/hablantes-y-hablantas-del-lenguaje-no-sexista&quot;&gt;este artículo&lt;/a&gt; donde expongo mis opiniones sobre el uso del &quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Todos y todas&quot; (el artículo de Alberto &lt;/span&gt;&lt;a href=&quot;http://www.rebelion.org/noticia.php?id=210912&quot; style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;es este&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;En el texto, expresé algunas consideraciones sobre el uso indiscriminado de este desdoblamiento de género porque considero que, dependiendo del contexto y la&amp;nbsp;intención, atenta contra la economía del lenguaje, o &lt;a href=&quot;http://www.perezreverte.com/articulo/patentes-corso/86/la-osadia-de-la-ignorancia/&quot;&gt;como diría Arturo Pérez Reverte&lt;/a&gt;: &quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;obtener la máxima comunicación con el menor esfuerzo posible, no diciendo con cuatro palabras lo que puede resumirse en dos&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Me explico:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Equivocadamente, &quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Todos y todas&quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&amp;nbsp;tiende a utilizarse con la intención de visibilizar a las mujeres.&amp;nbsp; L&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;o que muchos no comprenden es que, en gramática, &quot;género&quot; y &quot;sexo&quot; no son necesariamente lo mismo. Masculino no responde a &quot;macho&quot; ni femenino a &quot;hembra&quot;.&amp;nbsp;En español, el género&amp;nbsp;no marcado que utilizamos para englobar a los dos géneros es el masculino&amp;nbsp;(no sexo, insisto). Ej.:&quot;Hubo reunión de los docentes&quot;. Es decir, aquellos maestros mujeres, hombres y hasta quienes no desean definirse como tales, se congregaron con un determinado fin. En castellano, el género no marcado termina en &quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;o&quot;&lt;/span&gt;, y no por esto nos estamos refiriendo al sexo masculino.&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Muchas de las ideas de Quiñonez son completamente válidas y las comparto totalmente: la historicidad del lenguaje, el androcentrismo occidental (y por qué no decirlo, mundial), el valor político de los discursos (por &lt;a href=&quot;http://www.discursos.org/oldarticles/El%20an%E1lisis%20cr%EDtico%20del%20discurso.pdf&quot;&gt;aquí hay un material&lt;/a&gt; de van Dijk que no tiene desperdicio); pero también hay otras que me parecen un poco desacertados: el ímpetu histórico de &quot;actualización&quot; del lenguaje (el lenguaje lo vamos actualizando día con día), o decir que quienes sostienen que el &quot;todos y todas&quot; es una moda son unos imbéciles (no me parecen sanos ni éticos este tipo de calificativos).&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;De hecho, la mayoría de su discurso radica en la necesidad de luchar por un lenguaje más inclusivo, en donde la mujer no se oculte en el androcentrismo de las palabras,&amp;nbsp;pero yo&amp;nbsp;no estoy en contra de esto, sino del inadecuado y desproporcionado uso del &quot;todos y todas&quot;.&amp;nbsp;A&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;lberto menciona que se puede usar, que no es difícil hacerlo, pero no presenta ejemplos concretos ni pruebas&amp;nbsp;de ello.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
En la expresión: &quot;&lt;u&gt;El mejor vecino&lt;/u&gt; es aquel que tiene &lt;i&gt;wifi &lt;/i&gt;sin contraseña&quot;, a pesar de&amp;nbsp;hablar en&amp;nbsp;singular y usar el género no marcado, entendemos que nos&amp;nbsp;referimos a todos los residentes, sean estos hombres, mujeres, adolescentes, ancianos y ancianas de esta época, las pasadas y las futuras. Este es el número no marcado donde el singular puede indicar el plural, otro mecanismo similar al del género no marcado. ¿Estamos siendo excluyentes al no especificar todos estos aspectos? &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nuestro idioma presenta ciertas dinámicas particulares que a lo mejor parezcan excluyentes para quienes no se detienen a reflexionar un poco sobre ello.&amp;nbsp;Vale la pena analizar cómo los grupos de poder controlan el discurso, pero en otras manifestaciones más concretas, y no en el mal entendido&amp;nbsp;&quot;todos y todas&quot;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;De ser así, Quiñónez tendría que alterar este hermoso poema y hacer el desdoblamiento de género en cada verso, algo que sería una atrocidad&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;
&lt;i&gt;Abril sabe a lunas menguantes y a alambres de púas.&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;El periódico habla
de precios y de guerras y de inviernos pasados.&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;La lluvia esgrime sus muñecas sangrantes.&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;Bien por la saliva de los ermitaños (y las ermitañas).&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;Bien por el labio superior de los tragantes (y las tragantas).&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;Bien por el pómulo de los motores.&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;Bien por el oído que habla de los muertos (y de las muertas).&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;Bien por ellos (y ellas).
&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;font-family: aktivgrotesk, &amp;quot;helvetica neue&amp;quot;, helvetica, arial, sans-serif; font-size: 0.875em;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;No, no me malinterpreten. No estoy en contra del lenguaje inclusivo. Voces como &quot;jueza&quot;, &quot;ingeniera&quot;, &quot;soldada&quot; me parecen&amp;nbsp;atinadas pues éstos eran roles que solían ser únicos para varones. Las mujeres deben ser nombradas, sí, pero en el caso del &quot;todos y todas&quot; ya lo están siendo, aunque algunos perciban lo contrario. &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;El artículo de Alberto, más que gramatical, aborda el asunto desde un enfoque de poder. Si bien es cierto, el lenguaje&amp;nbsp;puede ser una&amp;nbsp;herramienta de poder, está claro que las relaciones, que la realidad, supera al discurso.&amp;nbsp;&amp;nbsp;La constitución de Venezuela está plagada de desdoblamiento de género, ¿es menos machista ahora Venezuela con estos cambios?&amp;nbsp;¿No corresponde hacerlo directamente desde las relaciones sociales?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: inherit;&quot;&gt;Creo que es necesario conocer y comprender las dinámicas de nuestra lengua.&amp;nbsp;Entiendo que nuestro idioma es cambiante y nos pertenece a los usuarios; pero esto no significa que vamos a promover y justificar discursos&amp;nbsp;(a lo mejor bien intencionados) contraviniendo dinámicas válidas sólo porque a algunos les parezca así.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De ser así, en su desconocimiento y mal uso, produciríamos textos como el siguiente:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;“Dedico esta obra de manera muy especial a los maestros y maestras de mi país, y a todos y todas aquellos y aquellas que puedan leerla. Lo hago de esta manera ya que considero que los mismos y las mismas son los y las profesionales más meritorios y meritorias que tiene una nación, un pueblo y el mundo. Son ellos y ellas los padres y madres de las y los profesionales, agentes de cambio, forjadores y forjadoras de una sociedad y el mundo…”&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;
&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;
Me da temor con sólo imaginarlo. ¿Nos dejaríamos enredar por algo así?&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;Comentario&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/feeds/1310405743253606814/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/427459271794984649/1310405743253606814?isPopup=true' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1310405743253606814'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/427459271794984649/posts/default/1310405743253606814'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://ricardo-octubrerojo.blogspot.com/2018/02/hablantes-y-hablantas-del-lenguaje-no.html' title='Sobre el &quot;Todos y todas&quot; y el lenguaje inclusivo'/><author><name>Ricardo Hernández Pereira</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16605295714608965650</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjMv1rg62C7jwtiCiwkLZTc5Xhv_cPcmQko72V_mCvVB-_g5N4Igpx2LHFJ38jLO6qXg2xomE6KfE4DsgNIjr9wuCq3pQ_h3OZ_99Kwr153Lue1sGdTD0RUJMs-Rpf8pSjqWttdAlKUX3YFAaptVTOD8v2uY8TfKbTE4C1do4QS2LcdJUk/s220/IMG_20211226_183235_870.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi8JaPL1MklIJa2SZdjRXXuJH039rAjazuO_JJruonO4xDis1NToA9Tx12f-hgAPZfY-QNbajsNGkh7CVjgYuXdQxn2YH2mp8zTjLJq9HOJkdMmeCI6AoL-Voj3eVZ6e1vjwd1lkT0CDl3p/s72-c/700_FO30811001_65648584243ce1e15582589f5b5bb156.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry></feed>