Onderwijs in Grafieken

Onderwijsgrafiek #761 - Repareren, renoveren of tijd voor nieuwbouw?

noreply@blogger.com (Reinout) — Thu, 14 Apr 2022 10:49:00 +0000

Grafieken worden meestal gebruikt om te laten zien wat we weten, maar de Inspectie geeft met deze grafiek vooral inzicht in wat we niet weten: een goede vondst om met vraagtekens te werken - het trekt gelijk de aandacht. Het is toch wel erg verontrustend dat we in het primair onderwijs niet kunnen vaststellen of de gestelde doelen op basisvaardigheden worden behaald - terwijl we dat inzicht jarenlang wel hadden. De Inspectie schrijft daar zelf over:

Tot enkele jaren terug werd het jaarlijkse beeld van de prestaties op stelselniveau in het primair onderwijs gebaseerd op de referentieniveaus zoals gemeten in de eindtoets (de Cito-toets). Echter, sinds de komst van meerdere toetsaanbieders in 2015 is er sprake van diversiteit in de eindtoetsen en hun normering. Het is nog niet gelukt om te komen tot vergelijkbaarheid. Dit betekent dat er geen actueel landelijk zicht is op wat leerlingen aan het einde van de basisschool kunnen op het terrein van lezen, taalverzorging en rekenen. Vanaf schooljaar 2017/2018 ontbreekt jaarlijkse informatie over het aandeel basisschoolleerlingen dat de referentieniveaus heeft gehaald.

Bron: Inspectie van het Onderwijs (2022). Rapport de Staat van het Onderwijs.

Basisscholen waren 20 weken aangewezen op afstandsonderwijs, middelbare scholen 40 weken, en hoger onderwijsinstellingen 60 weken. We hebben als samenleving twee jaar lang in één groot veldexperiment geleefd. Dat moet voor onderwijswetenschappers smullen zijn. Voor het eerst sinds Illich begin jaren '70 pleitte om scholen te sluiten in "Deschooling society", is het op grote schaal uitgeprobeerd. Niet alleen de schoolprestaties leden er onder, maar ook het welzijn van leerlingen en docenten. De Inspectie heeft niet aan ouders gevraagd hoe zij deze periode hebben beleefd - dat is jammer. Wellicht is de waardering en bewondering voor het vak van leraar er door gestegen. Ergens in de Staat wordt een sterke stijging van zij-instromers in de lerarenopleidingen vermeld - misschien heeft dat er wel iets mee te maken.

De pandemie laat ons zien dat er meer is in leven dan cognitieve prestaties. Toch is de hoofdboodschap van de Inspectie dat de basisvaardigheden verder achteruit zijn gegaan, en dat het echt tijd wordt om daar iets aan te doen. In het voorwoord ook de opmerking dat goede leerkrachten daarbij essentieel zijn. Daar zien we in het rapport niet heel veel over terug, want we meten wel veel als het gaat om leerlingen en studenten, maar het zicht op de kwaliteit van docenten is er nauwelijks.

De Staat is geschreven door 41 auteurs, en begeleid door 14 wetenschappers. Wie het stuk in één ruk uitleest, wordt een beetje tureluurs van de veelheid aan aanbevelingen. Naast aandacht voor rekenen en taal moet er ook aandacht zijn voor burgerschapsvorming. Alles bij elkaar een ingewikkelde en onmogelijke opdracht. We kunnen leren van Gordon Ramsey: zijn eerste ingreep bij een slechtdraaiend restaurant is het verkleinen van het menu. Stevige coaching van het personeel inclusief leidinggevende, en vervolgens ook het aanpakken van de fysieke uitstraling van een restaurant zijn steevast onderdeel van zijn aanpak. Overigens is de Inspectie helder over de slechte kwaliteit van de schoolgebouwen - als het om werk- en leeromstandigheden gaat moet daar ook een stevige renovatie (of nieuwbouw?) plaatsvinden.

Opvallend detail daarbij: waar schoolbesturen jarenlang werden aangesproken op te grote reserves (1,14 miljard in het po) - dalen die reserves komend jaar met één aanpassing in de verslaggeving over onderhoud van gebouwen, met 500 miljoen.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #760 - Verzuimcijfers onderwijs dalen - is ingrijpen wel nodig?

noreply@blogger.com (Reinout van Brakel) — Sat, 09 Apr 2022 19:34:00 +0000

"Meet met mate" schrijft Berend van der Kolk in het boek "De meetmaatschappij" - en zeker als het gaat om cijfers die betrekking hebben op mensen en organisaties. Hij noemt in zijn boek talloze voorbeelden van cijfers die een funeste uitwerking hebben op gedrag van mensen. Een recente Kamerbrief van OCW, over verzuimcijfers in het basisonderwijs, is volgens mij een goed voorbeeld van waar het monitoren is doorgeschoten. Al jaren worden de verzuimcijfers nauwgezet bijgehouden, en scholen moeten verschillende soorten registreren. Het invoeren van die gegevens is overigens zo ingewikkeld dat ik spontaan zelf zou verzuimen, als ik dat zou moeten bijhouden.

Verzuimcijfers in perspectief: eigen grafiek op basis van Kamerbrief "Verzuimcijfers 2020/2021 en verzuimaanpak", 28 maart 2022, Ministerie van OCW.

De Kamerbrief is erg somber van toon: het gaat niet goed en elk kind dat verzuimt is er één teveel. De tabel met de ontwikkeling van de verzuimcijfers laat echter iets anders zien: sinds 2014 zijn de meeste vormen van verzuim behoorlijk gedaald. Ook in de bijlagen met ontzettend veel gedetailleerde cijfers (is een Kamerlid daar mee geholpen?) zijn er voornamelijk dalingen te zien: zo rond de 17%. Waarom het verzuim is gedaald, wordt overigens nergens duidelijk. Als het verzuim daalt in hetzelfde tempo als in de afgelopen jaren, dan is het probleem over 5 jaar opgelost. Of dat gebeurt weten we niet: want een echte analyse over de trend staat er niet in.

Het rapport dat is bijgevoegd, gaat over het verzuim in coronatijd: logischerwijs is het zicht op verzuim in die periode minder goed geweest, want leerlingen mochten niet naar school. Ik denk dat veel ouders die thuisonderwijs moesten geven, deze ervaring nog jaren zullen herinneren - en wellicht leidt dat tot een verdere daling van het verzuim. Het aantal processen verbaal voor verzuim is overigens sterker gedaald (71% voor relatief verzuim). Misschien is het aantal problematische gevallen van verzuim echt minder geworden, of heeft het uitschrijven van een proces verbaal een afschrikkende werking. Bij "luxe verzuim" is dat goed voor te stellen: Hart van Nederland heeft altijd wel een item op Schiphol als de schoolvakanties voor sommige leerlingen iets te vroeg beginnen. Of is de verklaring voor de daling dat de leerplichtambtenaren het werk niet aankunnen? Een verklaring kan ook zijn dat niemand echt grip heeft op deze cijfers. Als we kijken naar de daling in het aantal echtscheidingen in dezelfde periode, valt op dat die met ongeveer hetzelfde percentage zijn gedaald (-21%), Ik beweer niet dat het leerlingen zijn van gescheiden ouders die vaker verzuimen, maar het zou van invloed kunnen zijn, en daar kun je dan als minister van onderwijs niet veel aan doen.

In de grafiek is een andere vorm van verzuim te zien die sterk gestegen is: de "vrijstelling 5 onder a". Daarbij gaat het om kinderen die door een arts worden vrijgesteld van onderwijs vanwege lichamelijke of psychische redenen. Dat had eigenlijk niet mogen gebeuren met passend onderwijs. Als ik het goed begrijp kunnen ouders zelf naar een huisarts om die vrijstelling aan te vragen. En omdat een arts vaak geen weet heeft van vormen van passend onderwijs, wordt die vrijstelling iets te snel gegeven - zo lees ik in een toelichting bij een nieuwe regeling om deze route iets moeilijker te maken.

Stilzitten en niets doen is voor een nieuwe minister geen optie. De minister schrijft dat hij maatregelen wil nemen. Een van de meest vergaande en vervelende voor het onderwijs lijkt me de verplichte registratie van alle vormen van verzuim: ook als het om geoorloofd verzuim gaat. Waarom dat nodig is, wordt nergens duidelijk.

Ook over andere maatregelen in de brief kun je je afvragen of het daadwerkelijk helpt, of juist het verzuim vergroot. Zo klinkt het geweldig dat er speciaal aanbod komt voor hoogbegaafden. Maar met dit nieuwe aanbod creëer je ook nieuwe verwachtingen. Ouders die vinden dat hun kind hoogbegaafd is, eisen ook passend aanbod. Als dat niet direct beschikbaar is, kan dat ook een reden zijn om je kind thuis te houden.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #759 - Status van beroep leraar

noreply@blogger.com (Reinout) — Sun, 18 Jun 2017 21:01:00 +0000

Al een aantal jaren publiceert de AOb zeer interessante analyses over de status van het beroep leraar. Robert Sikkes, die naam maakte als onderwijsjournalist, schreef in 2015 nog een prikkelende analyse, met een mooi plaatje van de beroepenstatusladder. Daar laat hij zien dat de status van beroepen als hoogleraar, leraar gymnasium en leraar basisonderwijs sinds 1956 is gedaald.

Ondanks die overtuigende analyse, kan een beleidsmaker een dergelijke publicatie terzijde schuiven, simpelweg omdat de boodschapper een bepaald belang heeft. Een recenter rapport, uitgevoerd onder regie van de NRO door vier wetenschappers, is lastiger te negeren. En veel van de boodschappen van de AOb, komen in dit rapport terug.

In het onderzoek is vanuit diverse invalshoeken gekeken naar de status van het beroep. Naast subjectieve indicatoren, gemeten via enquêtes, is een aantal objectieve maatstaven onderzocht.

Bron: Cörvers, F., Mommers, A., Van der Ploeg, S. & Sapulete, S. (2017). Status en imago van de leraar in de 21ste eeuw. Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht en Ecorys, Rotterdam

Ook in het recente onderzoek zijn de figuren over de beroepenstatusladder zeer interessant. En de toelichting is op enkele punten behoorlijk hard:

Dat betekent dat lerarenberoepen redelijk wat maatschappelijk aanzien wordt toegedicht maar dat deze beroepen zeker niet tot de top behoren. Vergeleken met de meer klassieke professies als professionals in de gezondheidszorg of juristen (notariaat / advocatuur) staat de leraar in heel wat minder aanzien. De leraar basisonderwijs laat zich eerder vergelijken met een secretaresse, boekhouder of verzekeringsagent en een leraar in de bovenbouw van havo/vwo met een verloskundige of dominee.

De grafiek met de relatieve salarissen ten opzichte van andere sectoren vind ik een van de meest sprekende. Vooral omdat het om een lange tijdreeks gaat, vanaf 1969. Ik heb wel eens begrepen dat de echte daling van de beroepenstatus begon in de jaren '70, waarbij rond 1984 de inkomens van vo-leraren drastisch werden verlaagd. De heersende opinie was dat leraren veel te veel verdienden, en dat de rest van hardwerkend Nederland gebukt ging onder de crisis.

Als 1984 het keerpunt was, dan zal het met overgangstermijnen een decennium geduurd hebben voordat men gemiddeld "normaal" verdiende. Dat is in de grafiek ook goed te zien. Vanaf midden jaren '90 verdienen leerkrachten evenveel als andere overheidsambtenaren. En daar waren toen juist enorme campagnes voor nodig - want niemand wilde als ambtenaar werken.

Dat we 30 jaar na dato de gevolgen merken van gewijzigd beleid zou een wijze les moeten zijn voor ieder beginnend Kamerlid en politicus. Het wrange is dat als we nu de salarissen in het onderwijs weer zeer substantieel zouden verhogen, het mogelijk ook weer 30 jaar duurt voordat de status van het beroep hoog genoeg is om alleen de besten aan te trekken. Misschien moeten bewindspersonen op onderwijs maximaal voor 1 jaar worden benoemd - zodat ze niet de illusie hebben dat ze in vier jaar iets kunnen bereiken, maar zich volledig richten op de lange termijn.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #758 - Nogmaals Frans en Duits

noreply@blogger.com (Reinout) — Thu, 15 Jun 2017 20:16:00 +0000

Een anonieme tipgever attendeerde me op STAMOS - een website die ik wel kende maar al lang niet meer heb geraadpleegd. Daar is een grappige statistiek te vinden, ontleend aan data van DUO. Ieder jaar worden een peiling gedaan van het aantal lesuren dat totaal wordt gegeven, gedurende een week in oktober. Als die week afwijkt van een gemiddelde week, wordt de week ervoor of erna genomen.

Bron: DUO (2017). Gegeven lesuren in het vo (aantal uren). Het jaar 2007 is op 100 gesteld.

Ook hier is te zien dat het totale volume uren voor Engels het sterkste is gestegen, samen met Scheikunde. Alleen Frans is gedaald. Je zou nog kunnen corrigeren voor aantallen leerlingen, of de verhouding berekenen tussen aantal uren en aantal examenkandidaten.

De data van DUO leveren nog meer interessante inzichten op. Zo selecteerde ik alle kunstvakken in alle onderwijssectoren van het vo in een draaitabel op basis van DUO data.

Het aantal uren Tekenen is in de jaren 2007 tot 2015 met maar liefst 30% gedaald: zowel als je kijkt naar 1ste graads en het totaal (1ste en 2de graads). Het vak muziek is gedaald met 10%. Vakken als Beeldende Vorming en "Kunst Algemeen" zijn daarvoor in de plaats gekomen. Tel je alles bij elkaar op dan is het totale volume aan kunstvakken precies gelijk gebleven.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #757 - De Frans-Duitse as en aantal eindexamens

noreply@blogger.com (Reinout) — Wed, 14 Jun 2017 09:57:00 +0000

Nu de Brexit aanstaande is en de VS haar eigen gang gaat, adviseert Frans Timmermans ons om goede contacten te leggen met de Fransen en Duitsers. Wij mogen blij zijn dat Limburg bij Nederland hoort - daar spreekt men tenminste gemakkelijk de daarvoor benodigde talen. Of Timmermans zich realiseert dat in andere delen van Nederland deze talen veel minder vanzelfsprekend zijn weet ik niet. Hij is er in ieder geval ver mee gekomen.

Hebben we als land wel voldoende mensen opgeleid om te kunnen praten met de Frans-Duitse as?

Je hoort om je heen dat Frans en Duits steeds minder populair worden, en ik dacht dat daar wel een staatje van beschikbaar moest zijn. Ik kon dat niet zo gauw vinden - terwijl het me maatschappelijk toch zeer relevant lijkt.

Het CvTE publiceert wel verslagen van aantallen kandidaten, maar uitsplitsing naar vak ontbreekt. Ook bij OCW kon ik het niet vinden. Het CITO maakt zogenaamde examenverslagen. Daarin is het aantal eindexamens per vak opgenomen. Het gaat dan wel om bestellingen van scholen: die liggen veelal een paar procenten hoger dan het feitelijk aantal kandidaten. Ook staatsexamens, VAVO en de bestellingen uit de Antillen zijn meegenomen.

Bron: Cito Eindexamenverslagen 2000-2016, VWO

Te zien is dat het absolute aantal examenkandidaten voor Frans en Duits na 2001 sterk afnam, en daarna slechts gering groeide. In verhouding tot het totaal aantal examenkandidaten (af te meten aan Nederland en Engels), neemt het aantal kandidaten af.

In 2010 is er ineens een sterke stijging bij Frans en Duits, waar ik geen verklaring voor kan vinden in de CITO-rapportage. Ik zie een zeer voor de hand liggende verklaring waarschijnlijk over het hoofd.

Het vak Frans neemt na 2010 weer verder af, Duits blijft redelijk stabiel. Relatief is het aantal kandidaten bij Scheikunde tussen 2000 en 2016 het sterkst gegroeid.

Zijn er voldoende mensen opgeleid om Frans en Duits te spreken? In totaal zijn er in de periode 2000-2016 ongeveer 610.000 examens Nederlands afgelegd. Ten opzichte hiervan zijn er 1% méér examens Engels besteld. Voor Wiskunde, Natuurkunde en Scheikunde zijn ongeveer 50% van dit aantal besteld. Voor Duits 38% en Frans 33%.

Het verschil met Engels is dus substantieel. Hebben we nog voldoende Franssprekende leerlingen en studenten die onze belangen kunnen vertegenwoordigen? In totaal zijn er in de afgelopen 16 jaar meer dan 200.000 examens VWO-Frans besteld. De "pool" wordt wel steeds kleiner - dus misschien maar goed dat Macron ook in het Engels kan "speechen".

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #756 - Financiële geletterdheid jongeren

noreply@blogger.com (Reinout) — Wed, 31 May 2017 06:00:00 +0000

Globalisatie en digitalisering hebben financiële diensten en producten toegankelijker gemaakt, maar tegelijkertijd ook complexer. 15-jarigen worden tegenwoordig vaker geconfronteerd met situaties waarin ze moeten beslissen over hun uitgaven, ze moeten oppassen voor fraude, ze moeten weten dat sommige aankopen gekoppeld zijn aan langdurige verplichtingen of dat sommige aanbiedingen te mooi zijn om waar te zijn.

Vlaanderen publiceerde vorige week een eigen landenrapport over financiële geletterdheid onder 15-jarigen: gebaseerd op resultaten uit het PISA2015-onderzoek. Een uitgebreide website gaat in op de resultaten. De publicatie viel samen met het wereldwijde OESO-rapport. Het Nederlandse rapport van de OESO verscheen ook op dezelfde dag. Een vergelijkbaar rapport als in Vlaanderen met een verdere verdieping op het OESO-rapport, kon ik zo snel nog niet vinden.

In Vlaanderen behalen 15-jarigen in PISA2015, net als in PISA2012, een gemiddelde score van 541 punten. Dat is, zowel in PISA2015 als in PISA2012, de hoogste score van de OESO-landen die deelnamen aan financiële geletterdheid in PISA2015.

Het tweede vaardigheidsniveau wordt binnen PISA gezien als het basisniveau dat nodig is om te kunnen functioneren in de maatschappij. 1 op 8 Vlaamse leerlingen haalt dit basisniveau niet en beschikt dus niet over de basisvaardigheden voor financiële geletterdheid. In Nederland haalt 1 op de 5 leerlingen het basisniveau niet.

De 15-jarigen in Vlaanderen hebben een hogere financiële geletterdheid dan de Nederlanders. Waarschijnlijk hangt de hogere financiële geletterdheid samen met de expliciete aandacht die het onderwerp in het curriculum krijgt (via zogenaamde vakoverschrijdende eindtermen, afgekort VOETEN). Het NIBUD is verontrust over de resultaten voor Nederland en pleit ook voor structurele inbedding van het onderwerp in het curriculum.

Ook in andere opzichten is er nog veel te verbeteren: zowel in Vlaanderen als in Nederland. De verschillen tussen autochtonen en leerlingen van buitenlandse afkomst zijn in beide landen veel groter dan het OESO-gemiddelde. Dat lijkt me een serieus probleem - en de vraag is hoe het komt dat de verschillen in andere landen veel kleiner zijn.

Bron: Financiële Geletterdheid Bij 15-Jarigen Vlaams Rapport Pisa 2015

Een manier om alle leerlingen de kans te geven om kennis over de financiële wereld te verwerven, los van de kennis die ze meekrijgen van hun ouders of vrienden, is financiële geletterdheid opnemen in het schoolcurriculum. De school kan op die manier de sociale ongelijkheid verkleinen en een meer genuanceerd beeld scheppen over financiële kwesties dan de berichten die 15-jarigen mee krijgen uit reclame en media. In Vlaanderen werd met de nieuwe VOETEN bewust gekozen om financiële kennis op te nemen in alle curricula.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #755 - Net als in de film: een nieuwe dataproductie

noreply@blogger.com (Reinout van Brakel) — Tue, 30 May 2017 06:00:00 +0000

De afgelopen paar jaar maakten wij door de acteerambities van onze zoon nader kennis met de filmbranche. Hoewel onze rol als ouder beperkt is tot die van chauffeur, pikken we meestal ook wel iets mee van de sfeer op de set. Met name de werkwijze van filmcrews is bijzonder leerzaam ook voor teams die "dataproducties" maken.

Een filmproductie start met een idee van een of enkele creatievelingen. Vervolgens wordt het idee uitgebeeld, middels een script of proefaflevering. Om de productie daadwerkelijk te kunnen maken, moet het verkocht worden aan producenten of omroepen. Dan begint een ingewikkeld spel van financiering. Tegen de tijd dat een film echt wordt opgenomen, is vaak al twee jaar voorbereiding gedaan. Dan worden allerlei (tussen)personen ingeschakeld om een compleet nieuwe organisatie op te richten: cast en crew bestaan uit freelancers. Er moet een team gebouwd worden en daar zijn allerlei rituelen voor bedacht.

Allereerst is er het proces van castings: tegen de tijd dat je als acteur geselecteerd bent, voel je je onderdeel van bevoorrecht gezelschap. Acteurs geven elkaar aan het begin vaak een klein cadeau om elkaar succes te wensen. Ook de logistiek rondom opnamen verloopt volgens een vast ritueel. De rollen tijdens opnamen zijn vergaand gestandaardiseerd: er is een geluidsman, een assistent-geluidsman, productieleider, cameraman, licht, kleding, kinderbegeleiding etc. Iedereen krijgt een call sheets op de dag voor opname, waarop precies staat wie waar moet zijn. Er is een gezamenlijk ontbijt om 7:30, er wordt een warme lunch geserveerd, en einde van de dag is er een “wrap”.

Vorig jaar bedachten we bij de VSNU dat we onze cijfers beter wilden presenteren, zodat ze beter bruikbaar zouden zijn voor zowel onze eigen beleidsadviseurs als externen. De totstandkoming heeft wel wat elementen van een filmproductie: in ieder geval zijn we van statisch beeld nu naar interactieve en bewegende grafieken gegaan. En het verhaal dat we willen vertellen staat centraal. Een van de eerste stappen was het visualiseren en verbeelden van ons eindproduct – we verzamelden voorbeelden en vroegen datajournalist Frédérik Ruys van Vizualism om te vertellen over zijn werk.

Vervolgens is een standaardaanpak ontwikkeld die we voor al onze domeinen toepassen. Dat ziet er als volgt uit:

In het datalab worden drie disciplines samengebracht: communicatiespecialisten, inhoudelijk deskundigen en data-experts.
De rollen zijn helder omschreven: er is een opdrachtgever, een projectleider die het proces faciliteert en deskundigen die de nieuwe factsheets maken.
Het eerste datalab staat in het teken van het bepalen van de belangrijkste hoofdboodschappen (wat willen we vertellen) en een inventarisatie van mogelijke databronnen en visualisaties.
In tussentijdse bouwsessies wordt met het team de concepten gemaakt. Daarbij zijn steeds drie componenten van belang: de data zelf, het verhaal bij de data, en de bronvermeldingen.
In een gezamenlijke tussenstap worden keuzes gemaakt welke visualisaties worden uitgewerkt in Tableau – veel valt af omdat de data niet beschikbaar zijn.
In het tweede Datalab worden de resultaten gepresenteerd en waar nodig bijgesteld.

Inmiddels hebben we voor het domein Internationaal drie nieuwe factsheets opgeleverd rondom onze belangrijkste hoofdboodschappen. De interactieve kaart laat zien dat Nederlandse wetenschappers veelvuldig publiceren met collega’s uit landen over de hele wereld. Interessant zijn ook de verschillen in citatie-impact: met sommige landen zijn we succesvoller dan met andere.

We zijn inmiddels gestart met het domein Financiën. Later volgen Onderwijs, HR en Onderzoek. Steeds is de “crew” (enigszins) verschillend, maar de aanpak identiek.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #754 - Geldstromen vanuit Brussel voor onderzoek

noreply@blogger.com (Reinout van Brakel) — Tue, 23 May 2017 07:56:00 +0000

Soms moet je even naar het buitenland om met een scherpe blik te kunnen kijken naar Nederland. Een groep Zweedse studenten verbonden aan het KTH the Royal Institute of Technology ontwikkelden een visualisatie van de Europese subsidies voor onderzoek (Horizon 2020). Als je Nederland selecteert krijg je onderstaand plaatje. Meer dan 2000 projecten, 100 organisaties en 122 landen waarmee Nederlandse instellingen samenwerken.

Het grootste project kreeg bijna 30 mln, waarvan 30% naar Stichting Wageningen Research gaat. Bij doorklikken op projecten krijg je ook prachtige visualisaties.

Bron: Vinnova (2017). h2020viz.vinnova.se, signed grants from eCORDA, date of the release 23-05-2017.

Een mooie toepassing van zogenaamde "Sankey-diagrammen" die goed past bij de data. Een kritische kanttekening: de kleurstelling doet nogal afbreuk aan deze visualisaties.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #753 - Administratieve lasten OCW gedaald

noreply@blogger.com (Reinout) — Mon, 22 May 2017 06:00:00 +0000

Vorig jaar was er nog veel ophef over de regeldruk in het onderwijs. OCW liet onderzoek doen naar de beleving van regeldruk en riep scholen op om praktische voorbeelden te delen. Er kwam een "Meldpunt regeldruk" en een campagne "Operatie Regels Ruimen". Op het YouTube-kanaal van OCW zijn diverse filmpjes over het onderwerp te vinden.

Het Ministerie van EZ publiceerde een rapport over de vermindering van regeldruk tussen 2012 en 2017. In totaal verlaagde OCW de regeldruk met 47,53 miljoen euro. Als we inzoomen op alleen de onderwijsprojecten was het totaal 40,52 miljoen.

Het Passend Onderwijs droeg bij aan de grootste verlaging: volgens de berekeningen is o.a. door vereenvoudigde indicatiestelling een verlaging van structureel 15,5 mln. gerealiseerd voor professionals. Daar komt nog een besparing van 143 000 uur voor burgers bij (omgerekend 2,14 mln), omdat de indicatiestelling gemakkelijker is geworden voor ouders. Of dat ook overeenkomt met de beleving van burgers en professionals is zeer de vraag.

Overigens is het goed opletten: zo zijn de administratieve lasten gedaald door het studievoorschot in het hoger onderwijs, maar in de tekst staat dat de lasten door deze maatregel vanaf 2017 zullen stijgen, tot uiteindelijk 1,32 miljoen per jaar.

Bron: Ministerie van EZ (2017). Goed geregeld. Een verantwoorde vermindering van regeldruk 2012-2017.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #752 - Schoolverschillen

noreply@blogger.com (Reinout) — Fri, 12 May 2017 19:10:00 +0000

De Staat van het Onderwijs verscheen dit jaar voor de 200ste keer. Wie kan bogen op 200 jaar rapporten? Het gehele archief van alle edities is overigens online te bekijken, nog zo'n teken van beschaving.

Eerder heb ik al eens uitgezocht wanneer de Inspectie voor het eerst grafieken ging gebruiken: dat was in 1966 voor zover ik kon nagaan (zie blog #374). De laatste jaren zijn de infographics steeds mooier en functioneler geworden. En het leuke is dat men niet vast blijft zitten in één format - dus het blijft een verrassing. Deze keer is de kers op de taart een interactieve presentatie over schoolverschillen - een teken dat deze statische blog binnen afzienbare tijd ouderwets zal blijken.

De meest schrikbarende grafiek vond ik de grafiek met de TIMMS-trend voor rekenen, waaruit blijkt dat in alle vergelijkbare landen de scores stijgen, terwijl ze in Nederland blijven dalen (p.16). Maar de boodschap die echt overkwam, was de constatering dat in Nederland de verschillen tussen scholen erg groot zijn. Nu werd dat enkele jaren geleden nog als iets positiefs gezien. Hoge autonomie van de school en een schooldirecteur die veel te zeggen heeft, werden gerelateerd aan hoge prestaties van ons stelsel, o.a. in publicaties van de OESO. In de biologie schijnt variatie de overlevingskansen op langere termijn te vergroten. Het is de vraag of scholen nog wel die hoge mate van autonomie hebben - ik vermoed dat de schaalvergroting ze juist minder zeggenschap heeft gegeven.

Bron: Inspectie v h Onderwijs (2017). De Staat van het Onderwijs 2015/2016.

Wat de presentatie in dit rapport zo krachtig maakt is dat men grote hoeveelheden data op een slimme manier heeft gecombineerd. Vervolgens staat onder de pagina een hele concrete uitwerking: dit betekent dat drie scholen in één straat zeer verschillend kunnen zijn. Daar voegt men nog een internationale vergelijking aan toe waarin Nederland bovenaan staat. Gecombineerd met korte teksten in de grafieken zelf zijn deze onderdelen van het rapport zelfstandig leesbaar. Ook als je de rest niet leest, komt de boodschap over.

De technische rapporten die er onder liggen, laten zien welke bewerkingen en koppelingen van bestanden nodig waren om dit mogelijk te maken. Petje af wederom.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #751 - Oud nieuws, nieuwe inzichten

noreply@blogger.com (Reinout) — Wed, 12 Apr 2017 07:01:00 +0000

De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag is al een aantal jaren bezig met een bijzonder project. Alle historische kranten zijn ingescand, en zodanig bewerkt dat ze volledig doorzoekbaar zijn (via Delpher.nl). Dat is een enorm rijke bron aan data. Wie zijn familiegeschiedenis onderzoekt, kan in deze database vrij gemakkelijk oude familieadvertenties terugvinden. In een paar minuten vond ik zo het woonadres van mijn grootouders in de Tweede Wereldoorlog: in die tijd werden verhuizingen nog aangekondigd in de krant. Maar ook alle foto's met bijschriften zijn doorzoekbaar.

De KB gaat verder met innoveren, en heeft nu een website gemaakt met allerlei tools die wetenschappers kunnen gebruiken voor analyses. De complete database met foto's uit kranten is doorzoekbaar en er zijn grafische tools om gegevens in beeld te brengen. De toepassingen zijn legio: zo deed men onderzoek naar de perceptie van Europa in De Telegraaf, de verslaggeving rondom politiek. Daarbij worden resultaten van zoekwoorden in ANP nieuwsberichten en Tweede Kamerhandelingen in één venster getoond.

Ik testte de tool waarmee je zinscombinaties kunt tellen. De grafiek toont de relatieve frequentie van namen van universiteiten door de jaren heen. UvA en VU (dichtbij de krantenredacties?) worden het vaakst vermeld.

Bron: KB Lab (2017). Newspaper Ngram viewer.

Het belang van deze site zit niet alleen in de beschikbare datasets. De combinatie van data, met een overzicht van ontwikkelde analyse- en visualisatietools, maakt deze site uniek. Een voorbeeld ook voor andere instanties die open data beschikbaar stellen.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #750 - De bestuurder in het onderwijs

noreply@blogger.com (Reinout) — Thu, 16 Feb 2017 19:32:00 +0000

Deze week verdedigt Martijn Nolen zijn proefschrift over de juridische positie van de bestuurder in het onderwijs. In het kader van een onderzoek naar nieuwe vormen van samenwerking in het onderwijs, had ik al eens een artikel van hem gelezen. Daarin schetste hij de diverse juridische vormen van samenwerking. Een relevant thema voor bestuurders, omdat vaak helemaal niet duidelijk is wat mag en kan.

Nu verschijnt zijn proefschrift en het thema samenwerkingsvormen is slechts één van de 10 hoofdstukken. Het proefschrift is met dik 650 pagina's een "Handboek Soldaat" voor onderwijsbestuurders en toezichthouders.

Wat betekent eigenlijk "bevoegd gezag"? Welke taken en verantwoordelijkheden hebben bestuurders en toezichthouders? Wat houdt de zorgplicht in? En hoe ver reikt de autonomie? Welke discussies zijn er rond artikel 23 van de Grondwet? Deze en talloze andere juridische thema's en kernbegrippen komen in dit boekwerk aan bod, op een toegankelijke wijze en met steeds een goed historisch overzicht.

Het is geen boek dat je in een keer uitleest (een samenvatting is ook beschikbaar), maar wel een naslagwerk dat nog vele jaren bruikbaar is. Dat er zo'n handboek nodig is geeft tegelijkertijd aan dat de begrippen als bevoegd gezag zo onduidelijk zijn geworden, dat niemand het meer begrijpt. Nolen doet concrete voorstellen om dat te verbeteren.

Het schema in het laatste hoofdstuk illustreert een van de andere hoofdconclusies uit het onderzoek. Waar in de jaren '80 nog overal vóóraf toestemming voor gevraagd moest worden, moet men nu achteraf overal verantwoording voor afleggen. Je zou het de "Wet van Behoud van Toezicht" kunnen noemen.

Bron: Nolen, M.F. (2016). De bestuurder in het onderwijs. De juridische positie van de bestuurder in vijf onderwijssectoren. Proefschrift.

Nolen concludeert:

De verantwoordingsrisico’s van onderwijsorganisaties zijn toegenomen en de positie van bestuurders in alle onderwijssectoren kwetsbaarder is geworden. Honderd jaar na de totstandkoming van artikel 23 Grondwet is hierdoor de autonomie van openbare en bijzondere onderwijsorganisaties en hun bestuurders sterk begrensd.

Een echte aanrader dit proefschrift, voor iedereen die actief is als bestuurder of toezichthouder in het onderwijs.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #749 - Schuldenberg studenten

noreply@blogger.com (Reinout) — Fri, 10 Feb 2017 13:57:00 +0000

Dat de schuldenberg van studenten in de Verenigde Staten erg hoog is, wisten we al lang. Dat studenten soms een rechtszaak aanspannen tegen onderwijsinstellingen die niet voldoen aan de verwachtingen, heeft Donald Trump zelf ook ervaren.

Als je een studieschuld hebt, kom je daar niet makkelijk van af. Zelfs als je failliet gaat, worden leningen voor studies niet kwijtgescholden. De faillisementswetgeving in de VS bepaalt dat, als je geen "extreme hardship" kan aantonen, een studielening blijft bestaan.

In deze lijn zijn nu de eerste scheurtjes ontstaan door nieuwe rechterlijke uitspraken, die met name gaan over leningen die zijn verstrekt door private organisaties (ongeveer 10% van de totale markt). Federale leningen blijven buiten schot.

Bron: The Wall Street Journal (28 dec 2016). New Option to Erase Student Debt.

Als blijkt dat de school waarvoor de lening is aangegaan, niet is geaccrediteerd, dan kan in geval van een faillissement, de lening worden kwijtgescholden. Zo leende iemand 160.000 dollar voor een opleiding aan een College dat uitendelijk geen licenties mocht afgeven voor medische beroepen.

Omdat er geen sprake was van een"educational benefit" werd de lening gelijkgesteld aan een consumentenkrediet. En die kunnen wel worden kwijtgescholden in geval van faillissement.

De grafiek laat de stijging in studieleningen zien sinds 2004, daarnaast het aantal persoonlijke faillissementen. Dat aantal neemt af, maar zou kunnen toenemen als blijkt dat mensen op deze manier van hun studieschulden af kunnen komen.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #748 - Toename jonge leerlingen uit China in de VS

noreply@blogger.com (Reinout) — Wed, 08 Feb 2017 08:28:00 +0000

De kranten in de VS stonden in de kerstperiode vol met artikelen en ingezonden brieven over Obama en Trump. In de periode waarin de "president-elect" nog geen president was, varieerde de toon van de artikelen van hoop tot vrees. Eén schrijver merkte op dat de overheid er in veel gevallen niet zo toe doet. Je hebt een overheid nodig voor het innen van belastingen en het beschermen van het land. Maar er was al transport voordat er een ministerie van transport was, en er was al onderwijs voordat er een minister van onderwijs werd benoemd.

Bron: The Wall Street Journal (4 jan 2017). Chinese Send Younger Students to U.S. Miriam Jordan.

Op dezelfde pagina stond een voorbeeld van een ontwikkeling die vermoedelijk "unstoppable" is. De toegenomen globalisering is al jaren zichtbaar in ons hoger onderwijs. Maar het aantal jonge kinderen dat speciaal voor het onderwijs emigreert, neemt toe.

De Wall Street Journal vertelde het verhaal van een 11-jarige Chinese jongen, die door zijn ouders naar Californië is gestuurd, om daar naar de basisschool te gaan. Het aantal Chinese kinderen dat in Amerika naar school gaat was in 2011 nog 500, en in 2015 gestegen tot 2450. Dat zijn nog kleine aantallen vergeleken met kinderen in het voortgezet onderwijs: dat zijn er inmiddels 46.028.

De ouders vinden het Amerikaanse onderwijs beter: het bevordert onafhankelijk denken, biedt meer kansen en minder prestatie-gedreven.

De meeste kinderen gaan naar privéscholen, die speciale ondersteuning bieden bij het verkrijgen van visa en taalonderwijs. Zowel gastoudergezinnen als bemiddelingsbedrijven krijgen geld en de scholen zelf vragen 10.000 dollar per jaar voor internationale leerlingen (1.500 meer dan voor leerlingen uit eigen land).

De nieuwe onderwijsminister Betsy deVos, wil privéscholen meer ruimte geven. Zij schijnt vooral de belangen van christelijke scholen te dienen. Maar wellicht dat dezelfde ruimte voor privéscholen zal leiden tot een verdere groei van het aantal internationale leerlingen. Ik vind het voor de betreffende leerlingen en hun ouders geen fijne ontwikkeling, maar wellicht is het voor de wereldvrede wel heel goed. De juf van de 11-jarige Chinese jongen vindt zijn komst "a gift to her and to the class of sixth-graders living in their Orange County bubble".

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #747 - Onder (en tussen) professoren

noreply@blogger.com (Reinout) — Tue, 07 Feb 2017 07:00:00 +0000

De frequentie van Onderwijs in Grafieken is niet meer wat het geweest is. Dat heeft vooral te maken met het heugelijke feit dat ik van mijn hobby mijn werk heb kunnen maken. Dagelijks krijg ik met de vele facetten van (hoger) onderwijsdata te maken en dan schiet het vrijwilligerswerk er wel eens bij in.

Dat vind ik zelf ook jammer overigens, want de oorspronkelijke bedoeling van de blog (bijblijven en bijleren) blijft van waarde. Ik heb niet de illusie dat ik alle mooie grafieken van de afgelopen maanden alsnog kan opduiken, dus ik beperk me tot wat ik zoal tegenkom.

Bijgaande grafiek is een detailopname van een poster die een hele wand vult. Het hangt in de gang bij DANS, een instituut van de KNAW. Het PDF-bestand waaruit deze uitsnede komt is 50Mb groot.

Bron: Linda Reijnhoudt, Michael J. Stamper, Katy Börner, Chris Baars, Andrea Scharnhorst (2012). Network of Experts and Knowledge Organizations in the Netherlands. NARCIS.

Op basis van een grote database met wetenschappelijke artikelen (NARCIS), is gevisualiseerd welke netwerken hoogleraren in Nederland met hebben. Een zeer interessante analyse, gemaakt door een Amerikaanse wetenschapper die tijdelijk bij DANS werkte.

Deze uitsnede vertegenwoordigt een van de 14 universiteiten (Eindhoven). In totaal zijn er meer dan 8.000 hoogleraren opgenomen in de visualisatie. Iets meer dan 250 hebben een verbintenis met meer dan één universiteit. Die zijn weergegeven met lijnen tussen instellingen. Door co-auteurschap van hoogleraren zijn de netwerken veel dichter verknoopt, maar dat zou de plaat helemaal onleesbaar maken.

Originele publicatie (groot bestand!)

Onderwijsgrafiek #746 - Historische cijferreeksen

noreply@blogger.com (Reinout) — Wed, 14 Dec 2016 13:05:00 +0000

Via de website Open Data Nederland, stuitte ik op een Excel document van het Centraal Plan Bureau, met historische tijdsreeksen van overheidsfinanciën. De reeks gaat terug tot 1812 en kijkt vooruit tot 2021.

Bron: CPB. Lange tijdsreeksen overheidsfinanciën

In de grafiek staan de collectieve uitgaven als % van GDP, en de uitgaven voor defensie, infrastructuur, onderwijs en zorg. Aan defensie en infrastructuur besteden we sinds de jaren '50 steeds minder.

In de jaren '70 aan besteedden we aan onderwijs percentueel evenveel als aan defensie tijdens de Eerste Wereldoorlog. Daarna zijn we daaraan steeds minder gaan besteden. In 1992 werd voor het eerst meer aan zorg besteed dan aan onderwijs. De uitgaven aan zorg zijn daarna alleen maar verder gegroeid.

Geen nieuws, maar toch aardig dat je met de open data bestanden dit soort meerjarige trends snel inzichtelijk kunt maken.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #745 - Relatie tussen TIMSS en PISA

noreply@blogger.com (Reinout) — Sun, 11 Dec 2016 18:28:00 +0000

Naar aanleiding van de vorige grafiek waarin ik simpelweg PISA en TIMSS-scores bij elkaar optelde kreeg ik op mijn kop via LinkedIn dat dit toch echt niet kon. Eens natuurlijk, dus ik zocht even verder naar mooie grafieken over dit onderwerp.

Het is onvoorstelbaar tot hoeveel publicaties beide testen leiden. Veel rapporten verschijnen in dezelfde week, dus er moet toch een vrij grote groep al vroeg betrokken zijn bij interpretatie van de PISA-resultaten. De Europese Commissie heeft in ieder geval een directe lijn met de OESO, en maakt op basis van de PISA-gegevens een eigen beleidsrapport.

Een zeer interessant rapport, omdat men vooral kijkt naar de aspecten die men in EU-verband wil verbeteren: ongelijkheid in sociaal-economische status, de verschillen in prestaties tussen jongens en meisjes en het percentage "low achievers". De verschillen tussen jongens en meisjes zijn gedaald, het percentage low achievers is overal gestegen, waardoor we verder afkomen van het EU streefgetal voor 2020.

Bron: Europese Commissie (2016). PISA 2015 EU performance and initial conclusions regarding education policies in Europe. DOI:10.13140/RG.2.2.35709.36328

Tot mijn verrassing konden ook de schrijvers van dit rapport de verleiding niet weerstaan om PISA en TIMSS in samenhang te bekijken, maar ze waarschuwen wel dat het eigenlijk niet kan. TIMSS gebruikt bij het testen kennis die gerelateerd is aan de nationale curricula, bij PISA wordt getoetst vanuit één internationaal raamwerk. Bij PISA is sprake van zes niveaus, waarbij "low achievers" degenen zijn die beneden niveau 2 scoren. Bij TIMSS gebruikt men een schaal waarbij het midden altijd op 500 staat. Low achievers bij TIMSS scoren lager dan 475, dat gelijk staat aan "intermediate perfomance".

Van de 21 EU landen die zowel meededen aan PISA als TIMSS, werd in slechts 8 landen de TIMSS-versie voor 8th-graders afgenomen. Dat is de doelgroep (14-16-jarigen) die het dichtste aanligt tegen PISA (15-jarigen). Omdat niet alle delen van de UK met beide tests hebben meegedaan, kon met de scores van 7 landen vergelijken.

Zowel voor wiskunde als natuurwetenschappen zijn er overeenkomsten in onderpresteren, Een hoog aandeel met leerlingen die slecht scoren in PISA, correspondeert met een hoog aandeel van laag scorenden in TIMSS.

De onderzoekers concluderen dat, hoewel beide tests dus niet zomaar te vergelijken zijn, hieruit blijkt dat er geen sterke contradicties zijn tussen PISA en TIMSS.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #744 - Ranglijsten PISA en TIMSS

noreply@blogger.com (Reinout) — Fri, 09 Dec 2016 10:47:00 +0000

Sinds 1995 wordt wereldwijd elke vier jaar de kennis van leerlingen in de exacte vakken gemeten met een internationale TIMSS-toets voor het basisonderwijs en/of het voortgezet onderwijs. In die 20 jaar is het niveau van Nederlandse leerlingen alsmaar gedaald. Ook bij de meting in 2015 was er sprake van een daling.

In de kamerbrief van Dekker over de resultaten lees je tot welke dilemma's dit leidt. Er zijn allerlei maatregelen genomen om de kwaliteit te verhogen zoals een entreetoets bij de Pabo, referentieniveaus taal en rekenen, kernvakkenregeling etc. De effecten zijn niet gelijk zichtbaar. We willen het onderwijs ook niet versmallen tot alleen rekentoetsen. Dus wat doe je dan?

Dekker kondigt aan dat de frequentie van TIMSS omhoog gaat: in plaats van om de vier jaar, wordt voortaan om de twee jaar gemeten. Nederland gaat daar aan mee doen. Verder is het nog niet gemakkelijk om oorzaken aan te wijzen. De onderzoekers hebben gekeken naar de match tussen de toets en het Nederlandse curriculum: die is groot, dus dat kan geen verklaring zijn. Aanvullend onderzoek is nodig. Bij Science vind ik opmerkelijk dat slechts 3% van de leerlingen met proefjes in aanraking komt; dat is het laagste percentage ter wereld. Waar leiden al die inspanningen van Platform Bèta Techniek dan toe?

Bron: eigen grafiek op basis van data PISA en TIMSS (2016).

Deze week verschenen vervolgens ook de resultaten van PISA. Ook daar begint de kamerbrief met de constatering dat Nederland bovengemiddeld presteert. Maar ook bij PISA daalt Nederland zowel in absolute als relatieve zin. En ook hier zijn de oorzaken niet direct helder, dus wordt aanvullend onderzoek gedaan.

Ik deed iets wat natuurlijk volstrekt uit den boze is: ik telde alle recente scores van TIMSS en PISA bij elkaar op, en maakte een ranglijst. Niet alle landen doen aan zowel PISA als TIMSS mee, dus de lange lijst werd vanzelf overzichtelijker.

De grafiek laat zien dat we als Nederland precies tussen België en Duitsland liggen qua scores. Alleen Finland scoort echt substantieel beter, en de Aziaten voeren de lijst aan.

Originele publicatie (PISA)
Originele publicatie (TIMSS)

Onderwijsgrafiek #743 - Wet werk en zekerheid

noreply@blogger.com (Reinout) — Wed, 30 Nov 2016 08:24:00 +0000

Twee actuele onderwerpen strijden vandaag om aandacht: de dalende prestaties op rekenen (TIMMS is gisteren verschenen) en de effecten van de Wet Werk en Zekerheid (WWZ). Een telefoontje vanochtend om 6:30 gaf de doorslag: de coördinator van de invalpool belde dat er geen invallers meer te krijgen zijn voor de school waar mijn vrouw werkzaam is als directeur. Drie weken al wordt er op allerlei manieren gefröbeld om geen klas naar huis te hoeven sturen. Want dat is haar eer te na en nog nooit gebeurd in de afgelopen 10 jaar (daarvoor trouwens ook in geen 40 jaar volgens de voormalig directeur).

Hoe komt dat eigenlijk, dat zo'n wet die notabene door een voormalig onderwijswethouder is ingevoerd zo uitpakt? Had niemand dat voorzien? De PO-Raad heeft een zeer toegankelijke website waarin alle stappen en acties in de tijd zichtbaar zijn, Al op 12 mei 2014 luidde de PO-Raad de noodklok en er volgen daarna talloze acties en oproepen in Eerste en Tweede Kamer. De minister is in maart 2016 bereid de WWZ aan te passen "als de sector met concrete plannen komt". Het probleem dat door de wetgever is veroorzaakt, moet kennelijk door het lijdend voorwerp worden opgelost.

Ik heb de afgelopen jaren een aantal keren een wet mogen evalueren, en dan vooral de neveneffecten daarvan. Het "hogere" belang prevaleert en dat de wet dan voor sommige sectoren nadelig uitpakt: pech. En omdat de wet niet door OCW wordt bedacht, kan het even duren voordat men daar doorheeft wat de neveneffecten voor de eigen sector zijn. Vervolgens is het aan de koepel om weerstand te bieden, maar als werkgeversclub zijn die ook altijd meteen "verdacht". Daarnaast hebben zij een verantwoordelijkheid richting de leden, om hen te steunen bij de implementatie van nieuwe wet- en regelgeving. Zo publiceerde de PO-Raad een handreiking voor het omgaan met de WWZ. Met andere woorden: schadelijke neveneffecten worden soms al getemperd door oplossingen die de sector zelf bedenkt.

Dat maakt het lastig om een zuivere discussie te voeren op basis van feiten, en onvoorziene effecten tijdig hersteld te krijgen. Een invaller die nog maar 6 keer een contract mag tekenen, bedenkt zich wel twee keer voordat hij voor 1 dag komt invallen. Moeten al die invallers dan een vast contract krijgen? Misschien wel, maar bij wie?

In het primair onderwijs heeft 93 procent van het personeel een vast contract, zo geeft de PO-Raad aan. Scholen moeten terstond vervanging kunnen regelen bij ziekte. Dat is een vrij uniek kenmerk dat lang niet voor alle sectoren geldt: als een docent zich om 7:30 ziek meldt staat de klas met 30 kinderen (en 60 ouders) een uur later gewoon op de stoep.

De PO-Raad kreeg veel signalen, maar daar beïnvloed je geen beleid mee. Grafieken hebben we nodig. Daaruit blijkt dat de WWZ er toe leidt dat scholen vaker klassen naar huis sturen omdat men geen vervanging kan regelen. Uit de andere data in hetzelfde rapport blijkt dat dat helemaal niets te maken heeft men financiën: het geld is er, en het eigenrisicodragerschap heeft daarop nauwelijks invloed. Wel gaan schoolbesturen meer sparen om de risico's af te dekken. Een ontwikkeling die we enkele jaren geleden zeer ongewenst vonden.

Bron: DUO Onderwijsonderzoek (2016). Ervaringen met vervangen en WWZ.

Een heel klein deel van de respondenten (5%) vindt het goed dat de wet er is. Het helpt om tijdelijke medewerkers sneller aan een vaste baan te helpen, en dat is goed voor jonge leerkrachten. Een iets groter deel (13%) geeft aan dat ze bewuster en planmatiger omgaan met het vervangen op scholen.

De rode lijn zou moeten zijn dat een wet niet leidt tot het wegsturen van klassen. Als dat gebeurt kunnen we nog zoveel testen op rekenvaardigheid, die wordt er in ieder geval niet beter van.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #742 - Cultuuronderwijs met of zonder vakleerkrachten

noreply@blogger.com (Reinout) — Wed, 23 Nov 2016 20:09:00 +0000

Ooit zorgden Thijs van Leer en Berdien Stenberg ervoor dat de dwarsfluit in Nederland zo populair werd, dat je met het aantal fluitisten het IJsselmeer kon dempen. De Nederlandse conservatoria konden het aanbod niet aan en ik vermoed dat de arbeidsmarkt voor de vele afgestudeerden destijds niet erg gunstig was. In Azië zorgt Jasmine Choi nu voor eenzelfde effect (zie hier bijvoorbeeld). Dat leidt er weer toe dat Amerikaanse fabrikanten van topmerken, geconcentreerd rond Boston, overuren draaien. Prijzen van 20k of meer zijn geen uitzondering: de Aziaten houden van goud namelijk.

In 2009 richtte top-fluitiste Emily Beynon van het Koninklijk Concertgebouworkest, samen met zakenvrouw Suzanne Wolff, de Nederlandse Fluitacademie (Neflac) op. Een particulier initiatief, dat inmiddels zeer succesvol is en vele jonge talentvolle musici heeft voortgebracht. Onlangs deed ik mee met een uitvoering van het ensemble: een slim concept waarbij jonge kinderen, amateurs, conservatoriumstudenten en zeer gerenommeerde musici samen repeteren en concerteren. Het was voor mij een van de beste leerervaringen ooit.

In Nederland is de fluithype al lang voorbij en de afbraak van het muziekonderwijs al jaren gaande. Maar er is hoop: niet alleen zijn er prachtige particuliere initiatieven zoals het Neflac, aan de stapel beleidsrapporten te zien lijkt de overheid ook weer meer belang te hechten aan cultuuronderwijs.

Vandaag verscheen een kamerbrief over het Cultuuronderwijs. Deze brief is de laatste jaren voorzien van een monitor cultuuronderwijs. Ook dit jaar is dat weer een omvangrijk rapport, op basis van een enquête, interviews en groepsgesprekken met cultuurcoördinatoren van scholen (ja die zijn er). Daarnaast zijn nog twee omvangrijke documenten toegevoegd aan de Kamerbrief: een over Cultuureducatie met Kwaliteit en een "handreiking voor de toekomst van cultuureducatie".

Ik zocht vooral naar bewijs dat het beter gaat met cultuuronderwijs. En dat is nog lastig te vinden. De Kamerbrief zelf toont een waaier van initiatieven en projecten verpakt in mooie infographics. In het monitoringsrapport staat hier en daar dat de verbeteringen op schoolniveau nog niet erg opschieten. Wel zijn er grote verschillen en profileren scholen zich met een cultuurprofiel.

Bron: Sardes & Oberon (2016). Monitor Cultuuronderwijs in het primair onderwijs en programma Cultuureducatie met kwaliteit (Peiling 2015/16). Eigen grafiek op basis van tabel 12.1, p. 78.

Aan het einde van het rapport presenteert met een zogenaamde "verankeringsmaat": een aantal indicatoren waarmee je kunt zien in hoeverre cultuuronderwijs is verankerd in de school. Mijn gedachte zou zijn dat de aanwezigheid van een vakleerkracht de belangrijkste indicator is. Maar die staat niet in het lijstje. Ongeveer 1 op de 3 scholen heeft zo'n vakleerkracht. Ik vraag me af of al die handreikingen en dikke rapporten wel nodig zijn als je simpelweg zorgt dat er op iedere school een vakleerkracht benoemd kan worden. Bij de gym vinden we dat toch ook belangrijk?

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #741 - Doorstroom naar hbo vanuit het mbo

noreply@blogger.com (Reinout) — Thu, 17 Nov 2016 08:03:00 +0000

Onlangs werd bekend dat een zestal hogescholen de doelstellingen voor de prestatieafspraken met de overheid niet heeft gehaald. Daar zullen mogelijk financiële consequenties aan verbonden worden. Eén van de verklaringen is dat het hbo in de tussentijd te maken heeft gekregen met hogere toelatingseisen, en een grotere nadruk op taal- en rekenvaardigheid. Ron Bormans waarschuwde dat deze ontwikkelingen de emancipatiefunctie van het hbo ondermijnen. Hij pleitte onder andere voor een verplicht schakeljaar mbo-hbo.

Het percentage mbo-instroom in het hbo is in absolute zin sterk gestegen, maar relatief is het aandeel van mbo-ers in de voltijd opleiding stabiel: ongeveer 30%,. Het aandeel mbo 4-studenten dat na jaar één dezelfde studie blijft volgen is in de periode 2005-2015 afgenomen van zo’n 70% naar minder dan 60%. Het aandeel (tijdelijke) uitvallers én switchers is gestegen van 15% naar meer dan 20%. In diezelfde periode is het aandeel havisten dat uitvalt of switcht redelijk stabiel gebleven.

In een nieuw rapport van ECBO wordt gezocht naar verklaringen voor deze hogere uitval. In deze deelstudie, passend in een groter project waarbij de doorstroom van mbo 4-studenten in het hbo wordt onderzocht, zijn analyses gemaakt over deze doorstroom op basis van de DUO BRON gegevens.

De figuur toont het succes van mbo 4-studenten, en daarbij onderscheid gemaakt naar het mbo-domein waar ze uit zijn gestroomd, en het hbo-domein waar ze zijn ingestroomd. Voor de overzichtelijkheid is er een selectie gemaakt op stromen van mbo-domeinen die tenminste 5% van de mbo-instroom in de sector vormen.

Bron: ECBO (2016). Mbo-studenten die uitvallen op het hbo: wie zijn ze en waar vallen zij uit? Analyse van studentenstromen over periode 2005-2015.José Mulder & Joris Cuppen m.m.v. Pieter Aalders

Het rapport staat vol met feiten die mogelijk een verklaring geven voor de grotere uitval. Mbo-studenten zijn relatief vaker eerste generatie niet-westerse allochtonen. De havisten, vwo'ers en wo'ers zijn relatief vaker tweede generatie niet-westerse allochtonen. In vergelijking met de totale bevolking van niet-westerse allochtonen in Nederland (15 tot 24 jaar), zijn de niet-westerse allochtonen studenten van de eerste generatie oververtegenwoordigd onder de mbo-studenten en ondervertegenwoordigd onder de havisten, vwo'ers en wo'ers. In vergelijking met havisten zijn mbo-4 studenten zo'n twee jaar ouder wanneer zijn aan een hbo-bachelor beginnen, vaker niet-westers en komen ze vaker uit wijken met lagere sociaal economische status.

Ook interessant in dit rapport: een klein deel van de hogescholen neemt een relatief groot deel van de mbo-4 studenten op. En omgekeerd: een klein deel van de roc's levert een groot deel van de mbo-4 doorstroom af. Dat roept ook de vraag op of een een hoofdlijnenakkoord met de sector wel een fair systeem is. Hoewel iedere hogeschool zelf zijn ambities kon formuleren, zijn de verschillen tussen instellingen groot. De hogescholen die veel energie stoppen in een "moeilijke" doelgroep, krijgen de rekening gepresenteerd als het niet lukt. Het geld dat ze terug moeten betalen vloeit terug naar de gehele sector, dus ook naar de hogescholen die een minder grote uitdaging hebben.

Maar in die discussie treedt het rapport niet. Het is vooral een uitgebreide weergave van de feiten, die een bijdrage leveren aan de zoektocht naar verklaringen. Uitval en switch zijn complex en hangen samen met een reeks van factoren. Dat er grote verschillen zijn tussen instellingen is interessant: kennelijk is er ruimte om van elkaar te leren.

Maar wellicht moeten we ook gewoon eens nadenken over een ander paradigma. Waarom spreken we steeds over uitval, als we ook kunnen focussen op wat deze leerlingen wél geleerd hebben in hun schoolloopbaan? Hoopvol in dit verband is ook dat veel uitvallers na verloop van tijd weer terugkeren naar school: blijkbaar is er een intrinsieke motivatie om te leren.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #740 - Organogram ministerie van onderwijs

noreply@blogger.com (Reinout) — Tue, 15 Nov 2016 13:02:00 +0000

De website UK Open Public Data is niet alleen interessant vanwege de inhoud van de openbare data: ze weten het ook altijd goed te presenteren.

De nieuwste dataset toont de organisatiestructuren van ministeries. Je kunt doorklikken naar lagere niveaus, en per functiecategorie is te zien hoeveel de functionarissen verdienen. Ook kun je zien hoe een organogram verandert in de tijd.

Bron: data.gov.uk (2016). Improving government organogram data.

Bij de Britse Inspectie (Ofsted) verdienen de "Senior Her Majesty's Inspectors" een salaris van 75.000 pond. De grote baas "Her Majesty's Chief Inspector" verdient bijna 200.000 pond. Dat ligt ver boven onze WNT overigens. Maar wat een prachtige functietitel. Overigens behoort deze functie tot de top-330 van best betaalde overheidsbanen in de UK.

Bij het Department for Education (getoond in het voorbeeld) lijken de salarissen een stuk gematigder. Zouden deze verhoudingen ook iets zeggen over de machtsverhouding tussen beleidsdirecties en controleurs?

Dat is het gevolg van open data: het roept weer allerlei vervolgvragen op.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #739 - Prestatieafspraken hoger onderwijs

noreply@blogger.com (Reinout) — Tue, 25 Oct 2016 16:45:00 +0000

Vandaag publiceerde de zogenaamde Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek haar eindadviezen over de prestaties van universiteiten en hogescholen. Dat is het resultaat van een proces van vele jaren. In 2008 schreef de commissie Veerman een rapport over de toekomst van het hoger onderwijs. De conclusies van dat rapport werden breed gedeeld binnen de sector. In 2012 werden in de geest van Veerman afspraken vastgelegd. Het hoofdlijnenakkoord werd daarbij aangevuld met prestatieafspraken. In het hoger onderwijs zat daar een financiële prikkel aan vast. Alleen als de instellingen bepaalde normen zouden behalen, kregen zij financiering. Op basis van de adviezen van de Reviewcommissie zal de minister daarover een besluit nemen.

De VSNU rapporteerde vorige week al over de afloop van het hoofdlijnenakkoord. De intenties van het akkoord zijn breder dan de prestatieafspraken, die vooral gericht zijn op het behalen van meetbare indicatoren. Zo adviseerde Veerman o,a. meer diversiteit in het bestel te brengen en wilde men profilering van instellingen. Studenten moeten iets te kiezen hebben, en in het internationale geweld zijn herkenbare instellingen noodzakelijk om te overleven.

Dat studenten ook echt kiezen, is af te lezen aan deze grafiek. Waar het voorheen vanzelfsprekender was om een master te volgen bij dezelfde instelling als waar men het bachelordiploma had behaald, gaat een groter deel van de studenten op zoek naar een master die bij hen past.

Bron: VSNU (2016). Prestaties in Perspectief. Eindrapport Hoofdlijnenakkoord en prestatieafspraken.

In de grafiek is te zien dat slechts iets meer dan de helft van de studenten in een master een bachelor aan dezelfde instelling heeft gevolgd. De instroom in de master vanuit een andere universiteit steeg van 7,7 naar 11,7%.

De invoering van de harde knip en het toestaan van selectie aan de poort per 2014 hebben deze trend ondersteund. Daarmee zijn universiteiten niet langer verplicht een doorstroommaster voor iedere bachelor aan te bieden, waarbij studenten zonder nadere eisen worden toegelaten.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #738 - Percentage studenten met cum laude

noreply@blogger.com (Reinout) — Mon, 24 Oct 2016 06:00:00 +0000

Steeds vaker zie je websites waarop interactieve grafieken worden getoond. Op websites zoals Onderwijs in Cijfers gaat het om grafieken waar je tijdreeksen of dataseries kunt aanklikken om de grafiek aan te passen.

De Britse Inspectie van het onderwijs Ofsted lanceerde onlangs een vernieuwde website gemaakt met Tableau Public; een tool die steeds vaker opduikt als alternatief voor websites die gemaakt zijn door gespecialiseerde programmeurs.

De TU Delft gebruikt Tableau voor het weergeven van een aantal gegevens over het onderwijs: bijvoorbeeld diplomarendement, studievoortgang en aantallen inschrijvingen. De leukste grafiek vond ik onder behaalde diploma's, uitgesplitst naar "judicium" (aantekening op het diploma).

Bron: website TU Delft (2016). Gegevens over onderwijs. Behaalde diploma's.

Uit de grafiek blijkt de wet van Jack Welch van General Electric die beweerde dat in iedere populatie werknemers altijd 10% top was (en 10% flop, die dan ook in zijn filosofie ontslagen moesten worden). Het aantal diploma's bij de TU Delft in absolute aantallen is toegenomen, het percentage Cum Laude ligt tussen de 8 en 10%.

Originele publicatie

Onderwijsgrafiek #737 - Nobelprijswinnaars steeds ouder

noreply@blogger.com (Reinout) — Fri, 21 Oct 2016 06:00:00 +0000

Ooit hoorde ik een jonge sociaal wetenschapper zeggen dat zijn beste tijd nog moest komen. Waar wiskundigen vaak al jong hun beste publicaties produceren, zouden sociaal wetenschappers meer levenservaring nodig hebben en veelal pieken rond hun 50ste. Ik weet niet op basis van welk onderzoek hij dat beweerde maar heb het altijd een hoopvol verhaal gevonden. En een goede reden om niet gelijk AIO te worden (daar heb ik soms wel een beetje spijt van: van uitstel komt vaak afstel).

Een grafiek van The Economist laat zien dat de gemiddelde leeftijd van de Nobelprijswinnaars steeds hoger wordt (behalve bij de Nobelprijs voor de Vrede). Dat kan te maken hebben met de toegenomen levensverwachting, maar waarschijnlijker is dat onderzoek steeds vaker experimenteel van aard is en minder vaak puur theoretisch.

Bron: The Economist (2016). Daily chart. Greying of the Nobel laureates.

De Nobelprijs voor de Economie is nog nooit uitgereikt aan iemand onder de 50. Slechts 9 van de 112 winnaars van de literatuurprijs waren jonger dan 50. Sinds 2000 is het aandeel onder de 50 bij Scheikunde, Natuurkunde en Geneeskunde slechts 8%: in de eeuw daarvoor was het percentage nog 36%. De jury van de prijs wacht veel langer met toekennen, om zeker te weten dat een vinding echt tot een revolutie heeft geleid in een bepaald wetenschapsgebied.

De prijs voor de Vrede is de uitzondering, wellicht ook omdat er geen lange academische carrière voor nodig is. Met 17 jaar was Malala Yousafzai in 2014 de jongste winnaar ooit.

Originele publicatie