Twee kapiteins

Op 16 mei was ik bij een bijeenkomst van de Ondernemersvereniging Voorschoten en Ondernemend Wassenaar, over de bestuurlijke toekomst van Voorschoten. Daar waren de frustraties over het functioneren van de Werkorganisatie Duivenvoorde voor iedereen hoorbaar. Veel ondernemers hadden zelf negatieve ervaringen over de kwaliteit van dienstverlening. Dat heeft deels, zoals de burgemeester terecht opmerkt, te maken met de ‘twee kapiteins’. Er is immers sprake van twee directeuren die samen de verantwoordelijkheid delen voor de ambtelijke aansturing. Heel goed dat dit nu wordt opgelost. En door de hele organisatie onder één dak te huisvesten, moeten de communicatielijnen tussen ambtenaren korter worden. Ook dat is een goed idee.

Voldoende?

Toch is het zeer de vraag of deze wijziging voldoende is. Met één in plaats van twee directeuren, los je eigenlijk het probleem van de twee kapiteins namelijk niet op. De werkelijke kapitein van de gemeente is immers de gemeenteraad, samen met het college van B&W. En zolang Wassenaar en Voorschoten beiden met hun eigen raad en college eigen beleid maken, moet de werkorganisatie nog steeds verschillend beleid uitwerken en uitvoeren in de beide gemeentes. Wat in Wassenaar wel kan, kan in Voorschoten dan nog steeds niet. En andersom. Voor inwoners en ondernemers blijft het dus lastig om te weten waar men aan toe is en wat er mogelijk is. Ook moeten ambtenaren zich afvragen of ze in de uitvoering van beleid in Voorschoten bezig zijn, of in Wassenaar. Dat leidt tot onduidelijkheid in plaats van helderheid.

Fusie

De Wassenaarse waarnemend burgemeester Charlie Aptroot geeft aan dat deze maatregel geen opmaat is naar een gemeentelijke fusie. Dat lijkt me terecht, want een eventuele fusie is een zeer ingrijpende keuze. Daar moet een fundamentele discussie over gevoerd worden in de gemeenteraden, maar vooral met inwoners en ondernemers in beide gemeenten. Dat gaat ook veel verder dan de vraag hoe we de ambtelijke organisatie weer aan de praat krijgen. Zo lang die discussie niet goed gevoerd is, kunnen we ook geen beleid voeren dat al een ‘opmaat is naar’ een eventuele fusie. Maar gelijktijdig is het zeer de vraag of we de gemeenschappelijke ambtelijke organisatie goed kunnen laten functioneren, zo lang die in dienst van twee gemeenten blijft opereren, die beiden hun eigen beleid hebben. Een goede stap dus van de burgemeesters, maar ik vraag me af of we hiermee de problemen ook echt oplossen.

The post Hechtere samenwerking Voorschoten en Wassenaar appeared first on Adriaan Andringa.

Werkorganisatie

Veel ondernemers is het functioneren van de Werkorganisatie Duivenvoorde een doorn in het oog. Het is pijnlijk om te horen hoeveel frustratie er is over hoe de gezamenlijke ambtelijke organisatie van Voorschoten en Wassenaar werkt. Er is lof voor de inzet waarmee veel ambtenaren hun werk doen, maar op de organisatie en kwaliteit van dienstverlening is veel kritiek. Met twee bestuurlijke kapiteins op één schip, zal de gezamenlijke organisatie nooit naar behoren kunnen functioneren. Dat probleem kunnen we alleen maar oplossen, als we ook keuzes durven maken over hoe de bestuurlijke toekomst er uit moet zien. Dat betekent dat de politieke aansturing van de ambtenaren die voor Voorschoten werken, éénduidig moet zijn.

Verkiezingsprogramma

Ook D66 bepaalt nu de koers voor de toekomst, die verwoord zal worden in het verkiezingsprogramma voor 2018 waaraan ik mee mag schrijven. Dat programma wordt dit najaar gepubliceerd. D66 zal daarin moeilijke keuzes niet uit de weg gaan, ook niet als die soms weerstand oproepen. Ter voorbereiding daarop bepalen de leden deze maand de koers voor de samenwerking in de regio. Op die manier komt D66 tot een duidelijk standpunt over de bestuurlijke toekomst van ons mooie dorp, die de basis zal vormen voor het verkiezingsprogramma. Ik hoop dat andere partijen ook bereid zijn om die duidelijkheid te bieden.

Deze post is tevens gepubliceerd als ingezonden brief in de Voorschotense Krant.
Foto CC: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

The post Kleur bekennen appeared first on Adriaan Andringa.

Rationaliteit

Onderzoek voor het boek dat ik vorig jaar schreef met Daniël Schut, over het ontstaan en het functioneren van de Amerikaanse democratie en de campagnestrategieën van Hillary Clinton en Donald Trump, bracht mij in een keur aan kleine dorpjes en grote steden waar Europees toerisme niet alledaags is. De mensen die ik sprak waren bij tijd en wijlen even verbaasd over de vragen die ik stelde, als ik was over de antwoorden die ik kreeg. In Amerika praat je niet over politiek, zeker niet met vreemden en al helemaal niet als het zo persoonlijk wordt zoals de invloed van eigen gezondheid op politieke keuzes.

De rechtlijnigheid van de man in Vandalia, die zijn principes verkoos boven een zorgverzekering, mag opmerkelijk genoemd worden. In Nederland zullen weinig mensen vinden dat toegankelijke gezondheidszorg geen verantwoordelijkheid is van de overheid. Dat heeft me dan ook altijd gefascineerd in de politiek: de keuzes die mensen maken en de overwegingen op grond waarvan ze dat doen. Het gaat dan vaak om zeer ingrijpende keuzes over hoe we onze directe omgeving en samenleving organiseren en hoe we ons leven inrichten. Vaak veronderstellen we in de politiek een rationaliteit die we in de praktijk vervolgens niet waarneem. Keuzes worden veel meer door emotie ingegeven, dan overheden zich gemakkelijk bij voelen. Hoe maak je beleid rond zorgverzekeringen, wanneer mensen zelf keuzes maken die ze potentieel het leven kan kosten? De man in Vandalia zal onder de nieuwe zorgwet van Trump vermoedelijk zijn zorgverzekering verliezen en daarmee de medische behandelingen en controles die hij nog altijd nodig heeft.

Probleemloos opgroeien

Toch waren de mensen wier verhalen ik in Amerika optekende, en de drijfveren die achter hun keuzes schuil gingen, niet heel anders dan de mensen die ik in mijn dagelijkse werk als adviseur van de wethouder Jeugd in Den Haag meemaak. Sinds de decentralisaties in het sociaal domein van 2015 zijn gemeenten verantwoordelijkheid voor de zorg en hulp die jongeren en gezinnen krijgen bij opvoeding en opgroeien. Voor veel kinderen en gezinnen gaat dat vanzelf of bijna probleemloos, maar ook zijn er veel kinderen en hun ouders die wel wat hulp nodig hebben. Dat kan simpel advies zijn over opvoeding, tot ingewikkelde situaties waarbij de veiligheid van kinderen in gevaar is. En dat komt helaas in alle lagen en delen van de samenleving voor. Veelal gaan daar ook keuzes aan vooraf die we niet op voorhand rationeel zouden noemen – of dat nou om schulden of verslaving draait of bijvoorbeeld om een vechtscheiding waarvan de kinderen de dupe zijn – maar waarvoor je als gemeente wel beleid moet maken. Als adviseur van de wethouder ben ik betrokken bij het hele proces van totstandkoming van het beleid tot de politieke realisatie ervan en vervolgens de uitvoer.

Bij dergelijke beleid moet het algemeen belang voorop staan en het belang van het kind dat bescherming verdient, zonder dat je voorbij gaat aan de individuele vrijheid van diversiteit van mensen. Het schipperen tussen het helpen en beschermen van mensen waar nodig, met respect voor individuele keuzes die je soms moeilijk kan verklaren, is uitdagend. Het geeft mij bijzonder veel voldoening om daaraan bij te mogen dragen, om kinderen, ouders en toegewijde professionals te mogen helpen om ieder kind een eerlijke kans te geven, ook al maken mensen niet altijd de rationele keuzes waar de overheid het liefst op zou willen bouwen.

Foto CC: TownMapsUSA.com

The post Rationaliteit en politiek appeared first on Adriaan Andringa.

Hoewel in het Verenigd Koninkrijk sinds 2011 een wet van kracht is die bepaalt dat de ambtstermijn van het parlement vijf jaar is, genieten politici aan de overzijde van de Noordzee veel vrijheid in het bepalen van een verkiezingsdatum. Als een tweederdemeerderheid besluit dat er vervroegde verkiezingen moeten komen, gebeurt dat. Daarvoor zijn bijvoorbeeld geen moties van wantrouwen nodig, zoals in Nederland.

Twijfels

Al vanaf het moment dat Theresa May (Conservative) het premierschap in juli vorig jaar na het Brexit-referendum over nam van David Cameron, stelde oppositieleider Jeremy Corbyn (Labour) dat er vervroegde verkiezingen moesten komen. Alleen op die manier zou er immers democratische legitimiteit zijn voor het premierschap van May. Lange tijd verzetten de conservatieve parlementariërs zich echter tegen vervroegde verkiezingen; het land had juist in deze tijden volgens hen behoefte aan stabiliteit en leiderschap.

Inmiddels is May dus van gedachte veranderd en zal ze het parlement vragen om toestemming te verlenen voor verkiezingen in juni van dit jaar. De benodigde meerderheid tekent zich daarvoor al af. May heeft gezien dat er twijfels zijn over de manier waarop zij de Brexit aanvliegt – ze sorteert voor op een zogenaamde ‘harde’ Brexit, waarbij het VK zich volledig terugtrekt uit de EU en dus ook geen onderdeel blijft uitmaken van de Europese interne markt – en is niet van plan om toe te geven aan een toenemende roep om een nieuw referendum over de Schotse onafhankelijkheid. In beide besluiten kan ze het zich niet veroorloven om tegen teveel publieke weerstand aan te lopen en dus grijpt ze de vervroegde verkiezingen aan als mogelijkheid om onvrede te kanaliseren.

Kommer en kwel

De keuze om nu toch die vervroegde verkiezingen te organiseren, is natuurlijk vooral een strategische. Peilingen laten al maanden zien dat de conservatieven een enorme overwinning zouden boeken als er nu verkiezingen zouden zijn, terwijl de sociaaldemocraten van Corbyn op een nederlaag afstevenen. De grootste oppositiepartij zoekt al sinds 2010 naar een overtuigend verhaal. Toen nam Gordon Brown afscheid als laatste premier van de zogenaamde ‘New Labour’ beweging, die Tony Blair tien jaar lang als vaandeldrager had gehad. Sinds dien is het vooral electoraal kommer en kwel bij de Britse sociaaldemocraten.

May zou deze verkiezingen nooit uitschrijven, als ze er niet van overtuigd zou zijn dat ze op deze manier legitimiteit zou kunnen verkrijgen voor haar premierschap en beleid. Een nederlaag zou het einde van haar loopbaan betekenen, maar de waarschijnlijkere overwinning levert wel het gewenste resultaat op. Dus dient de vraag zich aan waarom Corbyn zich hiervoor laat lenen. Het zijn immers de sociaaldemocraten die de conservatieven aan de noodzakelijke meerderheid voor de vervroegde verkiezingen helpen.

Schopstoel

Enerzijds lijkt Corbyn geen keuze te hebben: hij was de eerste die vroeg om verkiezingen toen May het stokje over nam. Nu terugkrabbelen op basis van de peilingen, zou niet geloofwaardig zijn. Anderzijds lijkt ook Corbyn een belang te hebben bij deze verkiezingen. In de partij is er veel twijfel over zijn leiderschap. Het zijn echter niet zijn bondgenoten binnen Labour die bij verkiezingen vermoedelijk hun zetel kwijt raken, maar juist zijn grootste criticasters. Het Britse districtenstelsel betekent dat elke parlementariër voor zijn of haar eigen zetel moet strijden en de peilingen duiden erop dat juist de uitdagers van Corbyn op de schopstoel zitten. Het kan dus zomaar zijn dat Corbyn na de vervroegde verkiezingen, ondanks een stevige nederlaag, steviger in het zadel komt te zitten. En bovendien zijn er signalen dat Corbyn achter de schermen een voorstander is van de Brexit; democratische legitimiteit voor dat besluit komt hem wellicht dan ook niet slecht uit.

May lijkt zich gerealiseerd te hebben dat ze nagenoeg zeker is van de steun van Corbyn en zijn partij voor vervroegde verkiezingen en is er van overtuigd dat zij die verkiezingen glorieus zal winnen. Ze zal van de verkiezingen een referendum willen maken over haar functioneren als premier, maar vooral over de beleidskeuzes die zij vertegenwoordigt. Op die manier zorgt ze voor legitimiteit voor haar premierschap en kan ze draagvlak claimen voor de keuzes die ze maakt. Het lijkt een slimme strategische keuze om de oppositie buiten spel te zetten, maar wel één die gestoeld is op de aanname dat de peilingen bewaarheid worden. Of dat verstandig is, zal moeten blijken.

Foto CC: Chatham House.

The post Theresa May zet oppositie buiten spel appeared first on Adriaan Andringa.