Over lezen en schrijven

Leeghoofden

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 28 Apr 2026 22:35:00 +0000

Een prentenboek als politieke satire, het had de recensietafel niet eerder bereikt, maar daar is het dan.

En wat er verder gebeurde? Ik zou het niet weten.

Iedereen is die prinses en haar naam allang weer vergeten.

Maar terwijl niemand ter wereld prinses Snottebelle nog kent,

spelen de Leeghoofden tegenwoordig

nog overal voor president.

Einde verhaal.

Nou ja, ze spelen het niet, ze zíjn het en zo leeg zijn die hoofden niet, ze zitten vol honger naar macht en rijkdom en strategieën om die honger te stillen.

Het verhaal reikt niet diep. Een erg op zichzelf gestelde prinses wordt betoverd door een passerende 'soort lieve heks'. Ze gaat er uitzien zoals ze heet.

Uiteindelijk vindt ze toch een echtgenoot, ene Graaf Leeghoofd.

De kolderieke illustraties moeten het doen. Ja, die zijn best geinig.

Als politieke satire voldoet het echter niet. Nogmaals, de machthebbers die hier op de hak worden genomen zijn geen leeghoofden, was het maar waar, zo gezellig is het niet in maffioze kringen. Helaas, juist door die laatste pagina's voldoet het ook niet echt als voorleesverhaaltje voor het slapen gaan. Dit is geen en-ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig-verhaaltje. Op de vraag van die 'soort lieve heks' komt geen antwoord en met deze tekst eindig je toch geen verhaal?

Niks 'verrassend sprookje en hilarisch actueel' (flaptekst). Meer nachtkaars: begint grappig, eindigt in het vage en met niet doeltreffende satire. Jammer, had zoveel scherper en leuker kunnen zijn.

Kling, Marc-Uwe. Prinses Snottebelle. Met tekeningen van Astrid Henn. Vertaald door Jaap Robben. Volt, 2026. ISBN 978 90214 8322 1, 28 p.

Nog eens: alles wat je weet is fout

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 27 Apr 2026 10:18:00 +0000

Wat klopt er niet aan de kop 'Alles wat je weet over vogels is fout'?

Dat hij niet te bewijzen is. Dat de bewering extreem onwaarschijnlijk is. En hij is heel erg ontmoedigend. Een goede leraar begint geen enkele les met deze rare uitspraak.

Hoe weet je alles wat je weet? Hoe weet je alles wat een ander weet? Wie zou er niet uiterst somber worden van het idee dat echt álles wat je denkt te weten niet klopt. En als je denkt te weten dat niets klopt, klopt dat dus ook niet. De zogenoemde Kretenzische paradox, ofwel die van Epimenides. Alle Nederlanders liegen, zegt de Nederlander. Wat is dan waar? Dat je het nooit bij het rechte eind hebt, is ook nog eens heel onwaarschijnlijk.

Tot zover grotendeels een herhaling van de eerste alinea's van de bespreking van Alles wat je weet over het menselijk lichaam is FOUT in 2025.

Er belandde dus nóg zo'n boek op de redactietafel: Alles wat je weet over vogels is FOUT. Dat laatste woord dan nog in een dubbellijns kader.

Deze keer is het echt van Dr. Nick Crumpton. De kleurige illustraties zijn van Gavin Scott en daar is niets mis mee, al zijn ze ook niet heel bijzonder. Met de geboden wetenswaardigheden is ook niets mis en de introductie is ook wel grappig, al doet het gebruik van hoofdletters (overal in dit boek) denken aan de berichten van een geschifte president.

Als je naar buiten gaat, is het eerste dier dat je tegenkomt waarschijnlijk een VOGEL. Overal kruipen insecten rond, in een boom in de buurt ligt vast een pluizig zoogdier te slapen en als je aan zee bent, bevindt zich daar een complete vissenwereld. Maar ook al is er overal leven om je heen, je ziet vrijwel zeker als eerste een vogel: zittend op een tak, huppend over de rand van een tuinhek of hoog in de lucht boven je hoofd. Vliegende vogels met veren: ze zijn er overal!

Jaja, vliegende vogels met veren... En we rekenen onze medemensen, die we natuurlijk het allereerst tegenkomen, even niet tot de dieren. Geen groot stilist, deze schrijver. Jammer. Je kan denken dat zo'n non-fictie-boek geen poëzie, geen woordkunstwerk is, maar het is wel een boek dat zou moeten verleiden tot lezen over vogels, dat is af te leiden uit de wat joviale stijl.

De gimmick om dan iets te presenteren op deze manier...

Vergeet dus die valse meeuwen, de eenden die je broodpakken en de vieze duiven. Dit boek laat je zien dat vogels briljant en adembenemend zijn, en dat alles wat je over vogels denkt te weten ... FOUT is!

... is didactisch gezien de slechtst denkbare manier om iets te vertellen, waar dan ook over.

Volgen dertig uitspraken die '' zijn, waarna wordt verteld wat dan wel. Had het bij dat laatste gehouden en die dertig uitspraken vervangen door wel kloppende en even pakkende uitspraken. Hoeft helemaal niet saai te zijn. Sommige uitspraken zijn trouwens oordelen, zoals 'Kuikens zijn schattig'. Daarvan kun je niet zeggen dat die fout is, want dat is een kwestie van smaak.

Net als een hoofdstuktitel als 'Vogelzang is prachtig'. Natuurlijk zijn we niet zo uniek in onze smaak als we denken en er zijn weinig mensen die een koekoeksjong schattig vinden, maar er zijn genoeg mensen die kuikens sowieso niet 'schattig' vinden en zich ook aan vogelzang weinig gelegen laten liggen. Het zijn geen feiten, dat is het.

Ook uitspraken als 'Alle vogels zijn geweldige huisdieren' en 'Vliegen is makkelijk' zijn tamelijk onbenullig, want wie zou dat ooit hebben beweerd, en dat 'Alle vogels eten zaden' niet waar is weet iedereen en vooral potentiële lezertjes die wel eens zwaluwen hebben bekeken.

Nou ja, enfin, zoals gemeld zijn de weetjes verder wel zinnig, zij het erg hapsnap en over vogels uit alle werelddelen. In praktisch opzicht heb je er niets aan. Er zitten een register en een woordenlijst in.

En de uitspraak 'Nu weten we alles' ', ja, het is wel te waarderen dat daaronder staat: 'Nou... echt niet!'.

Maar er zijn betere vogelboeken, ook voor kinderen, zie ook hier.

Er zijn meer van die 'Alles wat je weet'...-boeken verschenen, namelijk over 'kriebelbeestjes', 'dinosaurussen' en 'haaien'. Er mag gevreesd worden dat bovengenoemde bezwaren ook deze boeken gelden. Niet meer aanvragen...

Crumpton, Dr. Nick, en Gavin Scott. Alles wat je weet over vogels is FOUT! Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1690 7, 64 p. Oorspr.: Everything You Know About Birds is Wrong, 2026.

De saal is geen onderwerp, meneer

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 25 Apr 2026 21:48:00 +0000

Per toeval kwam een gedicht langs van een oude bekende: Hans Vlek.

Het gedicht heet 'Geranium' en het kwam op 24 april langs middels de reeks poëzie die je per e-mail van 'Laurens Jz Coster' kan krijgen. (Zie hier.)

Prompt kwam een oude herinnering naar boven. Eindhoven, eerste klas Eindhovens Protestants Lyceum, vak Nederlands, 1960, naam docent vergeten. Maar niet de scène.

Wat is het onderwerp in de zin 'De zaal loopt vol'? De docent trachtte uit te leggen dat hier 'de zaal' onderwerp is, maar kreeg krachtig tegenspel van een wat ouder ogende leerling, de baard net in de keel en voorzien van een zeer nasaal Amsterdams accent, die tegenwierp dat 'de saal' beslist geen onderwerp kon zijn want, meneer, 'de saal doet niks, die kan toch geen onderwerp sijn?' De docent kreeg het niet goed uitgelegd en koos de voor slechte docenten gebruikelijke uitweg: hij stuurde de eigenwijze leerling de klas uit.

Naam leerling: Hans Vlek. In de tweede klas ontbrak hij.

Tik, tik, tik

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 14 Apr 2026 12:57:00 +0000

Op p. 102 last Elle ineens een fraaie kanttekening in:

De tijd is een wonder. Niemand begrijpt het echt. We kunnen de tel kwijtraken. We zoeken dan ons hele leven. We kunnen op onze tellen passen. Dat doe ik. Maar meestal hoef je nergens aan te denken. De tijd tikt gewoon door.

Tik, tik, tik.

De essentie van het verhaal.

Welk verhaal?

Wij lijken een gewoon gezin. Een vader met een baan. Een moeder met een baan.

Een oudere zus Lila. Een jongere zus, Elle, ik dus.

Samen met mijn knuffel, waar ik volgens Lila te oud voor ben. We wonen met z'n allen in een gewoon huis.

Maar ik ken geen enkel gezin waar de vader tijdwaker is. En de moeder eigenlijk ook een soort van tijdwaker is. Mijn vader zorgt dat de tijd zich keurig gedraagt.

En mijn moeder zorgt dat iedereen meer tijd krijgt. Meer tijd van leven.

Zij als dokter en hij als waker.

Mijn moeder ligt weleens wakker van haar belangrijke werk, maar mijn vader kan niet gaan slapen, omdat hij waker is. Nooit.

Nou ja, nooit meer slapen... dat kan natuurlijk niet.

Eenmaal per dag, op een moment naar keuze, kan hij de veel te grote tijdwakersbril voor vijftig tellen afzetten Hij zet een wekker die aftelt en sluit zijn ogen voor die vijftig seconden. Dan kan hij rusten of slapen. Tik, tik, tik.

Alleen raakt vader toch vermoeid. Elle biedt hulp en na veel verwikkelingen slaagt ze erin een nieuwe tijdwaker te vinden.

Dat is het verhaal wel heel erg kort door de bocht. Er is veel meer aan de hand. Dat ontdekt Elle als ze die grote tijdwakersbril op zet, want dan 'gaat de tijd leven'. Zo komt ze erachter dat haar vader en moeder niet haar echte vader en moeder zijn. Waarom ze zo hard groeit en zich zo graag verstopt. Ze kan zelfs een beetje in de toekomst kijken en ziet haar eigen toekomstige geliefde. En ze ziet zowel haar echte vader en moeder en de vader en moeder door wie ze is geadopteerd toen haar echte vader en moeder werden opgehaald door de Reuzenophaaldienst.

Ze wisten het. Als tijdwaker kun je nu eenmaal een beetje in de toekomst zien. Daarom leerden ze Elle zich verstoppen. Als het moment daar is, doet ze dat maar ze wordt toch ontdekt - alleen neemt de jonge reuzenophaler haar niet mee.

'Er is niemand', meldde hij zijn kompanen.

Het is de enige illustratie in kleur.

Haar nieuwe vader wordt voorlopig tijdwaker, al is de bril veel te groot voor hem.

Wie uiteindelijk tijdwaker wordt, laat zich raden.

Er is nog meer - maar dat ga ik hier niet weggeven. Tik, tik, tik...

Wat ik bijna zeker weet, is dat je alleen iets kan veranderen als het de bedoeling is dat het anders gaat. Je kunt heus wel altijd denken dat je iets doet en dat het gevolgen heeft. Reusachtige gevolgen.

Ik vind dat grappig, als reus.

Maar niet iedereen moet om hetzelfde lachen.

Die bedoeling, daar hebben we het nog wel eens over.

Vijftig seconden van Mireille Geus, met mooie prenten van Floris Tilanus, is een prachtig verteld verhaal over tijd. Of reizen door de tijd. Of over angst, of over het lot, of Elle, hoe dan ook een rijk verhaal voor wie, tja, de tijd neemt om het met aandacht te lezen.

Dat Elle het zelf vertelt, is in zo'n dromerige omgeving met rekbare tijd en afmetingen helemaal goed, hier paste geen afstandelijke verteller.

Geus, Mireille. Vijftig seconden. Met illustraties van Floris Tilanus. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1676 1, 172 p.

39e uitreiking Woutertje Pieterse Prijs

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 11 Apr 2026 22:39:00 +0000

... en de eerste voor Taalstaat-presentator Ronald Giphart, opvolger van Frits Spits. Plaats: Kinderboekenmuseum/Literatuurmuseum, nu nog in Den Haag, vastgeklonken aan de Koninklijke Bibliotheek. De uitreiking is al enkele jaren een item van het programma De Taalstaat, live radio op zaterdag, NPO1, dit jaar op zaterdag 11 april. Met de genomineerden op de eerste rij, op het podium een vleugel en een tafel voorzien van microfoons, waarachter de presentator en deze keer twee junior-presentatoren. Aan de zijkant een zestal radiomedewerkers en in de zaal aanhang en andere genodigden, die niet in de laatste plaats gewillig als klapvee dienst doen.

Het dient opnieuw vastgesteld: een gouden vondst om de uitreiking van deze ambitieuze bekroning, die de winnaar bovendien € 15.000,- oplevert, in te bedden in dit radioprogramma. Niet héél Nederland zal op zaterdagmorgen aan de radio gekluisterd zitten, maar een enorm bereik heb je toch wel en het is geen programma om je als bestuur voor te schamen.

Het is evenmin een slechte vondst om wat BN-ers in bestuur en jury te hebben, al is het de vraag of de voorzitter van de Eerste Kamer (en van het bestuur van de Stichting WPP) tot de BN-ers mag worden gerekend. De jongste junior-presentator wist wel de voorzitter van de jury te plaatsen - 'van "Wie is de mol?"' (De persoon in kwestie, Gijs van de Westelaken, leek even wat gebelgd dat-ie niet meteen als journalist werd herkend.)

Het is bijzonder dat de jury niet uitsluitend bestaat uit doorgewinterde lezers van jeugdliteratuur. De 155 ingestuurde boeken die deze keer werden beoordeeld, kwamen zo o.a. onder ogen van genoemde tv-producent en schrijver van tv-drama, maar ook van een grafisch vormgever, Eric Huysen. Het zal de beraadslagingen verlevendigd hebben.

De winnaars dit jaar: Bart Moeyaert en Mark Janssen, met Atman.

Alle bijzonderheden over jury, genomineerde titels enzovoort zijn te vinden op de uitstekend bijgehouden website van de prijs.

Een dutje

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 11 Apr 2026 15:52:00 +0000

Kun je zeggen dat een boek gezellig is?

Eigenlijk niet, maar wel als je bedoelt dat het samenlezen, voorlezen, van zo'n boek gezelligheid tussen mensen kan opleveren.

'Doe nou toch eens gezellig!' Nee, dat levert geen gezelligheid op, net zomin als een kleedje op tafel van zichzelf gezellig is, of een lampje, of een glas bier.

Maar denk je dat je knus met kind of kleinkind op kleuterleeftijd op schoot toe bent aan een gezellige voorleessessie, dan is Beer doet een dutje beslist een aanbevelenswaardig boek.

Het verhaal doet een beetje denken aan die kleine mol die wou weten wie er op zijn hoofd gepoept had:

(Voor wie dit boek niet kent: Vom kleinen Maulwurf, der wissen wollte, wer ihm auf den Kopf gemacht hat, 1989, in 1990 in vertaling verschenen en daarna nog minimaal 40 keer herdrukt en nog steeds te koop.)

Beer wil een dutje doen, maar wordt wakker van allerlei dierengeluiden. Een voor een vraagt hij ze stil te zijn, maar als het eindelijk zo ver is, mist hij er een: tjiep tjiep tjiep tjiep, precies het eerste geluid dat hem wekte.

Toen Beer in zijn bedje bijna sliep

hoorde hij iemand die keihard riep

Beer ging zitten en keek rond.

Hij zag een muisje op de grond.

'Zit jij zo te tjiepen, jongeman?

Is het jouw schuld dat ik niet slapen kan?'

'O nee,' zei de muis, 'ik zeg geen "tjiep '.

Als ik iets zeg, dan hoor je...'

Dit stapelrijm is in al zijn eenvoud goed genoeg (let ook op bedje en iemand), maar het zijn vooral de prachtige illustraties van een en dezelfde Emily Gravett, van wie al eerder werk in het Nederlands verscheen, die 't 'm doen. Het is trouwens een stapelrijm in tekst en beeld!

We vergeven het Lemniscaat dat de mus tjiep roept en niet tjielp, en we vergeven het Emily Gravett dat de tjilpende mus ongeveer de kleuren van een kanarie heeft en dat een pad geen kwaak zegt. (Misschien stond er frog in het origineel, dan treft vertaler Steven Blaas een beetje blaam, omdat pad beter rijmt op lelieblad en nat.)

Benieuwd wie het eerst in de gaten krijgt dat het kanariemusje al die tijd op het hoofd van Beer zit, voorlezer of voorgelezene.

Humor... Als Beer eindelijk slaapt, maakt hij zelf een vreselijk lawaai (RONK RONK RONK).

Speciaal zijn ook het colofon, de gebruikelijke tekst is gevat in z z z Z z boven het vignet van slapende Beer, en de blauwe tekeningen op de schutbladen.

En als het even meezit, gaat de bofkont die dit voorgelezen krijgt zelf lekker slapen.

Gavett, Emily. Beer doet een dutje. Lemniscaat, 2025. ISBN 978 90 477 1822 2, 32 p. Oorspr.: Bear's Nap, 2025.

Op pad met de boswachter

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 09 Apr 2026 22:26:00 +0000

Peter Wohlleben is geen BN-er, maar wel een Bekende Duitser, ofwel een Promi, wat de Duitse term is voor een van radio tv enzovoort bekende persoon. Naast tientallen boeken maakt hij films en podcasts en hij werd vooral bekend door zijn boek Das geheime Leben der Bäume (2015), dat veel werd vertaald, waaronder in het Nederlands als Het verborgen leven van bomen (2016), ondertitel Wat ze voelen, hoe ze communiceren - ontdekkingen uit een onbekende wereld. Het idee: bomen zijn voortdurend met elkaar 'in gesprek' door hun fijnvertakte wortelnetwerken. En daaruit vloeien inzichten voort over bosbeheer, beschreven in genoemde boeken, films en podcasts.

Over wat er onder de grond allemaal leeft en woelt valt veel te vertellen, het relatief prille onderzoek daarnaar valt enigszins buiten het bereik van dit blog, maar niet de wijze waarop erover wordt geschreven.

Tot nu toe verscheen er in het Nederlands weinig voor kinderen van deze Promi, maar met Ga je mee naar buiten? Op ontdekkingsreis door tuin en stad produceerde Ploegsma een onvervalst kinderboek, in die zin dat het toegankelijk is voor lezers van 9+ en op bijna iedere pagina zo'n beestje met Disney-oogjes voorkomt waarvan men kennelijk (in navolging van genoemd filmbedrijf) vermoedt dat het kinderen aanspreekt.

of of

Zoiets dus.

Schade, zou je haast op zijn Duits zeggen, want iedereen weet hoe een kat of een wasbeer eruit ziet en wat die laatste betreft staat er op p. 22-23 een wat realistischer afbeelding, van een jonge wasbeer.

Wat doen wasberen in dit boek? Nou, in tuin en stad zijn ze nog erg zeldzaam, maar in de Europese bossen komen ze voor sinds ze in de jaren '30 voor de jacht werden uitgezet.

En dit boek neemt ons mee op een speurtocht naar natuur in tuin en stad maar met die stad ook de natuur om de stad heen. En net als vossen verschijnen wasberen wel eens aan de rafelranden van steden en dorpen, op zoek naar voedsel. Althans, in Duitsland, en dit is de enige plek waar merkbaar werd dat dit een oorspronkelijk Duits boek is.

Dat en veel meer staat in dit zeer toegankelijk en levendig geschreven boek, soepel vertaald door Martine Letterie. Het biedt een excursie in delen, met veel tips om zelf aan de gang te gaan. Zie de inhoudsopgave:

Die tips gaan soms wat ver. Zie bijvoorbeeld p. 102-103. Daar stelt de verteller aan de jonge lezer voor om in plaats van een schutting een heg aan te planten. Uitstekend idee, maar hoe je je ouders ervan overtuigt om maar even naar een kwekerij te gaan en daar het een en ander aan struiken uit toe zoeken, dat staat er niet in. En niet eens de meest gangbare struiken, zoals coniferen, maar struiken met 'vruchten die mensen en dieren lekker vinden', zoals aalbes, framboos, kornoelje, krent, duindoorn en 'hazelnootstruiken'. Beste ouders, dat wordt wel even de portemonnee trekken...

En het kweken van slijmzwammen (p. 92-95) is ook niet mis. Daar wordt trouwens ook een tip gegeven die ook elders in het boek voorkomt, namelijk iets 'quick motion' filmen. Dat is toch echt een duistere term. Uit de context valt te halen wat wordt bedoeld: of een reeks foto's of een film vanuit een vast standpunt die later tot een (sneller) filmpje wordt bewerkt. Zo kan je de groei van een kiemplantje of van een slijmzwam, processen die uren of dagen duren, in een filmpje zichtbaar maken. Niet eenvoudig!

Niettemin is Ga je mee naar buiten? een van de betere boeken voor kinderen die iets hebben met planten en beesten.

Wohlleben, Peter. Ga je mee naar buiten? Op ontdekkingsreis door tuin en stad. Vertaald door Martine Letterie. Illustraties Stefanie Reich. Ploegsma, 2026. Oorspr.: Kommst du mit nach draussen?, 2021.

Op jacht

noreply@blogger.com (H.) — Wed, 08 Apr 2026 21:58:00 +0000

Het online tijdschrift Phlizz bevat in de editie april 2026 een interessant vertoog, gedateerd op 1 april, door Franke Koksma over het vertalen van The Hunting of the Snark, die droom in ritme en rijm die op 1 april 1876 gepubliceerd werd door Lewis Carroll.

Phlizz is een uitgave van het Lewis Carroll Genootschap. De harde kern van dit gezelschap beijverde zich jarenlang om een vertaling van dit wonderlijke gedicht, An Agony, in Eight Fits, en zou die vertaling bijna publiceren in 1977 toen er dat jaar ineens twee andere vertalingen verschenen, bijna tegelijkertijd: van Erdwin Spits, De Jacht op de Trek, en van Evert Geradts, De Jacht op de Strok.

Niet alleen daardoor kwam het vertaalproject op een lange baan, ook overleed veel later, in 2024, een van de gangmakers, Casper Schuckink Kool. Die hield zich nog steeds bezig met de jacht, schreef zelfs in 2022 nog een vertaalwedstrijd uit, zie hier. Of we dit konden vertalen:

I said it in Hebrew - I said it in Dutch -

I said it in German and Greek;

But I wholly forgot (and it vexes me much)

That English is what you speak!

Inzendingen naar Casper Schuckink Kool. Helaas, dat kan dus niet meer.

In 2007 verscheen bij Polak & van Gennep nog een vertaling door Jan Kuijper, De jacht op de slaai.

Precies 150 jaar na verschijnen is er in Phlizz april 2026 weer aandacht voor de jacht. Franke Koksma vergelijkt onder meer enkele vertalingen van andere fits - en biedt ook een vertaling van dat laatste vers, want hij hoorde tot de mensen die aan Caspers oproep gehoor gaven. En er komt weer een nieuwe vertaling aan: Robbert-Jan Henkes, De klopjacht op de sneer. Naar verwachting komt dat boek uit in juli, bij Van Oorschot. We zien er naar uit.

Intussen bevat Phlizz natuurlijk meer dan deze bijdrage over de jacht op de beste vertaling, maar die springt er wel uit.

Plus, voor wie na 6 juni 2026 naar New York reist, de tip om vooral de tentoonstelling 'Another Wonderland' te gaan zien, in het Museum of the City of New York.

The exhibition celebrates the rescue and decades-long restoration of Alice Of Wonderland Visiting New York, a major New Deal–era mural cycle created for the children’s ward at Gouverneur Hospital between 1938 and 1940. Commissioned through the Works Progress Administration’s Federal Art Project, the sixteen-panel series reimagined Lewis Carroll’s beloved characters exploring 1930s New York City—from the subway and Brooklyn Bridge to Coney Island and Central Park—bringing color, fantasy, and joy to a space dedicated to healing.

De maker van dat moois: Abram Charpanier. Het museum is te vinden op Fifth Avenue, zie de website.

Toen gebeurde het

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 07 Apr 2026 13:49:00 +0000

Klinkt bekend?

Het is een van de meest voorkomende zinnetjes in verhalen met een doorsneestijl, vooral in verhalen voor kinderen. Een zinnetje dat de verdwijnende aandacht terugroept. Niet gapen, blijf wakker, blijf luisteren! Of: blijf lezen.

Het zinnetje moet wel een punt hebben. Want daarna valt er, als het goed is, een kleine, hopelijk verwachtingsvolle pauze.

Dus niet als in

En toen gebeurde het dat zij struikelden over een boomstronk, en door de schok schoot het giftige stuk appel uit haar keel.

Dat lijkt op de quasibijbelse En het geschiedde ... Maar zoals in

Toen gebeurde het. De cirkel die de rotonde moest voorstellen dijde plotseling uit.

Citaat 1 komt uit een knullige versie van 'Sneeuwwitje' (grimmstories.com, een vreemde website zonder bron of verantwoording), en citaat 2 uit een roman van een tot nu toe veel geprezen auteur, Benny Lindelauf.

Daaruit iets meer citaat:

Leerlingen kon je het best beschouwen als niet te snuggere honden. Je corrigeerde het slechte gedrag, beloonde het goede. Walter pakte zijn blocnote, legde hem op zijn knieën en tekende de rotonde na. Visuele informatie bleef beter hangen dan verbale of schriftelijke.

Toen gebeurde het. De cirkel die de rotonde moest voorstellen dijde plotseling uit. In eerste instantie weet hij het aan lijn 9 die hier langskwam, oude rails die een iets te krappe bocht maakten waar de tram schokkend doorheen trok, maar toen hij in zijn achteruitkijkspiegel keek zag hij dat de trambaan leeg was. Toen pas realiseerde hij zich dat het door zijn been kwam. Het zoemde. Zo voelde dat. Het zoemde als een mobiel in de trilstand.

We zijn aan het lezen in Het licht tussen onze vingers van Benny Lindelauf.

Inderdaad was de aandacht aan het verslappen. Een veeg teken.

En dat terwijl het verhaal opent met een in cursieve letters gedrukte episode waarin een man ondersteboven in een eik hangt, met een jonge vogel in zijn armen. De man weet niet hoe hij daar terecht is gekomen.

In romein (gewone letters) begint dan een anonieme verteller over de wederwaardigheden van ene Walter, rij-instructeur, met een mankement aan zijn rechterbeen dat tot een bijna-ongeluk leidt en, zo wordt al snel duidelijk, autistische trekjes. Vaste waarden: zijn Subaru en de oude hond Montgomery. Gaap.

Toen gebeurde het.

Daar haakte ik af. Moest ik zo bij de les gehouden worden? Had ik nog wel zin om door te lezen? Het werd bladeren, om daar achter te komen.

Sowieso al een zwaktebod, zo'n begin met een vooruitblik naar een spannende dan wel dramatische episode. Alsof je meteen wil weten hoe het afloopt met die ondersteboven hangende man en alleen daarom zou willen doorlezen. Geef me dan maar zo'n begin:

Call me Ishmael. Some years ago — never mind how long precisely — having little or no money in my purse, and nothing particular to interest me on shore, I thought I would sail about a little and see the watery part of the world. It is a way I have of driving off the spleen and regulating the circulation.

Dat is van Herman Melville, de bekende start van Moby Dick. Ja, die vestigt de aandacht op de verteller. Waarom zou je niet mogen weten wie het verhaal vertelt? Net als in dit beroemde begin:

Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht, nr. 37. Het is mijn gewoonte niet romans te schrijven of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aan te vangen dat gij, lieve lezer, zo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffie zijt, of als ge wat anders zijt.

De spelling is wat aangepast, maar de meeste lezers, zeker wat oudere lezers, zullen wel weten dat zo het eerste hoofdstuk van Max Havelaar begint.

Bladeren dus. En teruglezen, en weer verder lezen. Gaandeweg wordt duidelijk dat die Walter deel uitmaakt van een gezin waarin veel mis is gegaan. Zoon vermist in de bergen, dochter met eet- en andere stoornissen, heel lastig (en droevig, denkt de lezer). En die Walter houdt graag vast aan bekende patronen.

Als zijn been die rare onwillekeurige bewegingen houdt, waardoor hij een half jaar rust moet houden (het is lastig rijles geven met zo'n been), vertelt hij dat niet aan zijn vrouw Nettie. Hij gaat vrijwilligerswerk doen bij een opvangcentrum voor ooievaars, maar doet net alsof hij naar zijn werk gaat. Hij neemt de mobiel van zijn zoon over en ontdekt dat die rare contacten had met veel berichten met piemels - maar ook daarover praat hij niet. Ze praten sowieso niet veel, die Nettie en Walter. Door die mobiele telefoon komt hij in dat opvangcentrum ook nog eens in de problemen doordat een ongure stagiaire ontdekt dat hij met die contacten van zijn zoon in de weer is en hem ermee chanteert - en opnieuw, hij houdt het allemaal voor zich. De buurt waarin ze wonen wordt gerenoveerd, ze moeten op termijn hun huis uit, maar Walter schuift alles voor zich uit, al wordt het ene na het andere huis ontruimd.

Niet vreemd dat dit leidt tot crises.

Tekenend is wat Walter zegt als Nettie (eindelijk) heeft ontdekt dat hij al drie maanden geen rijles heeft gegeven.

'Ik belde de rijschool,' zei ze. Ze keek hem aan. 'Ze zeiden dat je al drie maanden geen les meer hebt gegeven.'

Hij wilde haar hand pakken, maar ze trok hem terug. Het was geen boos gebaar, eerder een golf die tot de rand van het strand was gespoeld en nu niet anders meer kon dan zich terugtrekken.

'Ik wilde je niet ongerust maken,' zei hij. 'Het is niets ernstigs. Het stelt niks voor en is al over.'

Ammehoela, denk je dan als lezer, inmiddels aanbeland op p. 133.

En dat wordt alleen maar erger. Onenigheid, o.a. over de buurt, een onafwendbare scheiding, gedoe in het ooievaar-opvangcentrum en tussendoor nog meer vooruitblikken op Walter ondersteboven in de boom, en uiteindelijk de verlossing. Hij wordt ontdekt en uit die boom gehaald en naar het ziekenhuis gebracht.

Ze kijken naar de man die omlaag is getakeld, die in de ambulance wordt geschoven. Ze kijken naar de ambulance die hobbelend over het bospad wegrijdt, praten met de politieman ter plaatse. Ze laten hun gegevens achter. Dan lopen ze terug, de vogelaars, allebei een beetje rillerig, en ze vraagt: 'Hing er nou écht een man ondersteboven in een eik die vroeg: "Vraag eens hoeveel kinderen ik heb?"'

De verkeerde plaatsing van het vraagteken is authentiek.

Einde verhaal? Nee, er is nog een soort vervolg. Jammer, want het zou een mooi treurig einde zijn geweest van een tergend somber verhaal.

De operatie duurde vier uur. Toen hij uit de narcose kwam, stond de chirurg voor hem, een jonge man met bolle wangen, hij leek eerder een bakker in opleiding dan arts. Hij zei dat alles 'puik was gegaan'.

Nettie kwam één keer langs en stuurde bloemen. Dochter Filippa kwam langs, verrassing, met appels.

En hoewel haar polsen nog steeds aan de dunne kant waren, kon je ze geen satéprikkers meer noemen,

Enfin, dit verhaal loopt niet echt af. Dit is de laatste alinea, afsluiting van een ritje naar zijn oude straat:

Toen ze terugkwamen en hij Montgomery had ingeladen bleef hij een moment bij de Subaru staan. Terwijl er een weifelende regen begon te vallen, tuurde hij naar zijn autosleutels, voelde het gewicht ervan in zijn hand. Hij bekeek de miezerregen die spatjes maakte op de voorruit van de Subaru, geen spatje was hetzelfde. Het had een handschrift kunnen zijn, dacht Walter. Hij staarde naar de spatjes op de ruit, een stokoud handschrift dat ernaar verlangde ontcijferd te worden, het vroeg alleen de aandacht van iemand, een enkel iemand, een regenlezer, een spatontcijferaar, en alle geheimen van de wereld zouden erin te lezen zijn.

Onder de indruk? Ren naar bibliotheek of boekwinkel.

Doe mij zijn andere werk maar. Zie bijvoorbeeld Hele verhalen voor een halve soldaat.

Lindelauf, Benny. Het licht tussen onze vingers. Querido, 2026. ISBN 978 90 253 2083 6, 174 p.

Citaat van de maand (of week)

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 05 Apr 2026 14:30:00 +0000

De ironisering waarvan Wallace last heeft, is dat continue commentaar op wat je doet en wat je zegt, hoe je bent en hoe je wilt zijn et cetera, et cetera ad infinitum. Het is de last van een topzwaar zelfbewustzijn, een geobsedeerd, zeg maar gerust narcistisch brein dat zichzelf geen moment uit het oog verliest.

Het Ik wordt zo een cipier die het Zelf permanent bewaakt. Tegenwoordig bestaan daar hele penitentiaire instellingen voor, ze hebben digitale namen als Instagram, Facebook, TikTok, LinkedIn, Snapchat, Bluesky, X, maar ook in Wallace’ tijd was het al benauwd genoeg in die kruipruimte tussen Ik en Mijzelf.

En:

Wie oprecht wil zijn, kan het niet meer worden.

Uit het opstel 'Eerlijke eenvoud' van P.F. Thomèse, in de Volkskrant 4-4-2026, katern 'Boeken'.

Wie er even niets van snapt, kan het best het hele opstel lezen. Daarvoor moet je waarschijnlijk wel abonnee zijn of worden van de Volkskrant, maar wellicht is het voor niet-abonnees voor één keer gratis.

De plaat van Fien Jorissen die boven het opstel staat, is mooi maar verduidelijkt niets - tot je het opstel leest.

Hints: zie het al in 1998 verschenen opstel ‘E unibus pluram – Television and U.S. Fiction’ (1993), opgenomen in de essaybundel A Supposedly Fun Thing I’ll Never Do Again – Essays and Arguments (1997) van David Foster Wallace, en 'Un coeur simple' van Gustave Flaubert.

Internationale Kinderboekendag

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 02 Apr 2026 13:37:00 +0000

Die begon zo:

Since 1967, on or around Hans Christian Andersen's birthday, 2 April, International Children's Book Day (ICBD) is celebrated to inspire a love of reading and to call attention to children's books.

Ieder jaar neemt een nationale sectie van de International Board on Books for Young people (IBBY) op zich om hiervoor een poster te maken. Of, zoals IBBY het formuleert:

Each year a different National Section of IBBY has the opportunity to be the international sponsor of ICBD. It decides upon a theme and invites a prominent author from the host country to write a message to the children of the world and a well-known illustrator to design a poster.

Veel aandacht krijgt die Internationale Kinderboekendag niet in onze streken, ook al deden en doen de Nederlandse en Vlaamse IBBY-secties hun best. De Nederlandse sectie was vorig jaar aan de beurt.

Dit jaar was de beurt aan de sectie van Cyprus. Thema: 'Plant stories and the world will bloom!'. Een mooi staaltje hoopvol denken...

PS. Internationale Kinderboekendag was wél de dag dat veel kinderen in Nederlandse asielzoekerscentra het mooie boek Dit boek is voor jou in hun eigen taal cadeau kregen.

Verouderde boeken

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 31 Mar 2026 13:27:00 +0000

Zomaar een citaatje uit NRC 30-3-2026, uit een artikel over iemand die kinderen helpt met leren lezen en een schoolbibliotheek beheert. Ze (natuurlijk, een ze...)

heeft zes scholen voor speciaal onderwijs in Rotterdam onder haar hoede. Ze helpt onder meer om hun bibliotheek actueel en gevarieerd te houden. Wijzend naar een aantal lege planken: „Vorig jaar hebben we een heleboel boeken weggedaan die verouderd waren.” Nu helpt ze de collectie weer aan te vullen.

En dat is prima hoor. Maar een echt goed verteld verhaal raakt nooit verouderd. Hooguit wordt het door veranderde spellingsregels en veranderd vocabulaire lastiger om te lezen. Maar lastig om te lezen is niet hetzelfde als verouderd.

Het toont hoeveel verhalen (het gaat vrijwel altijd over verhalen, romans, haast nooit over dichtbundels) er dusdanig middelmatig (doorsnee, voorspelbaar) zijn dat ze kennelijk worden ervaren als 'verouderd'. Sommige non-fictie kan uiteraard ook verouderd raken, althans, achterhaald. Hoewel Oom Jan leert zijn neefje schaken, van grootmeester Max Euwe, verschenen in 1936, nog altijd verkrijgbaar is. En leesbaar. Als je maar wil leren schaken.

Het artikel (niet het citaat) toont ook hoe lastig het is om boeken te kiezen voor kinderen van 8+ die hulp nodig hebben om te leren lezen.

Nog een citaat:

Wat lastig is: veel boeken voor beginnende lezers zijn gericht op kinderen van zes jaar. Maar stel je voor dat je acht of negen bent, dan vind je daar niks aan. Het is heel fijn dat de bibliotheek ons kan ondersteunen bij het zoeken van boeken die wel aansluiten bij hun belevingswereld.

En warempel, dat helpt. Niet iedereen heeft het doorzettingsvermogen om Nederlands te leren lezen met hulp van boeken die voor een heel andere leeftijd zijn geschreven. Hossein Farahani ofwel Kader Abdolah, ja, die leerde het op zijn vijfendertigste door kinderboeken van Annie M.G. Schmidt te lezen. Hij heeft haar ervoor gehuldigd. Maar niet iedere achtjarige is dat vermogen gegeven.

Overigens kunnen boeken natuurlijk slijten. Ook een vorm van 'veroudering'. Een goede beheerder van een schoolbibliotheek vervangt kapotgelezen boeken door nieuwere versies van dezelfde titel. Zodat er, pakweg, nog steeds titels als De brief voor de koning (1962) en Met de poppen gooien (1975) te vinden zijn. Die zijn niet verouderd. Want een echt goed verteld verhaal raakt nooit verouderd. Dat is vaak een kwestie van stijl.

Van ding naar mens

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 27 Mar 2026 23:20:00 +0000

Een wonderlijk prentenboek.

Alleen in het colofon staan in heel kleine lettertjes, nog slechter leesbaar dan sommige tekstjes in de voorafgaande bladzijden, de volledige namen van de makers: Jacques Maes en Lise Braeckens. Op cover en titelpagina prijken ze als Jacques & Lise, hun handelsnaam, en hun website toont naast een vrolijke foto een flinke lijst bekroningen.

Kom, we pakken de etiologie, het verhaal over het ontstaan van alles, eens heel anders aan, zoiets moeten ze gedacht hebben.

In het begin zweefden er miljarden piepkleine stukjes plastic in het water, afkomstig van 'verpakkingen, autobanden en zelfs sommige kledij'. Die klonterden samen en op zeker moment kroop zo'n klonter ('sarculum plasticum') aan land.

Het aantal soorten breidde zich snel uit, het wordt een complexe samenleving inclusief depressies en

Ze dromen van iets anders en vinden het leven uit.

Maar al gauw blijkt dat 'het Leven zich razendsnel vermenigvuldigt' en soms Dingen kapotmaakt, 'de situatie wordt onleefbaar' en dus

Tijd om alles op te ruimen.

Eindelijk rust. Maar nu gaan de Dingen elkáár te lijf en dat leidt tot een 'allesvernietigend gevecht en het 'einde der Dingen'.

Het Leven brokkelt verder af.

Dat was dus opruimen zoals de mensheid dat tegenwoordig ook graag doet: gewoon de rommel overboord gooien. Maar afijn:

Ergens op aarde, onder water, komen de microscopisch kleine, afgebrokkelde deeltjes weer samen.

Dat waren dus niet die Dingen maar het overboord gegooide Leven. Er 'ontstaat nieuw Leven' en dat kruipt, net als ooit dat Ding sarculum plasticum, 'uiteindelijk' aan land. Eerst nog in de vorm van een soort heremietkreeft, maar één pagina verder:

De geschiedenis zal nooit meer hetzelfde zijn.

Zeg dat, hoewel de sprong van kreeft naar mens (en schildpad) hier wel heel snel gaat.

Het mannetje krijgt na de pagina met colofon een vrouwtje en

Wordt ons hier weer iets met Dingen beloofd? Hm.

Eerst Dingen, dan Leven, dan mensen (ook leven). Wonderlijke volgorde, wel origineel en grappig maar op de een of andere manier ontbreekt een sterke innerlijke logica die verklaart hoe het een uit het ander zou moeten voorkomen.

Het sterkst (en daarom afgebeeld) is nog het einde. Sterk is verder dat het verhaal begint en eindigt pal na en voor de schutpagina's, in een vrolijke, ietwat cartooneske stijl. Titelpagina (zie boven) en colofon zijn ergens in het verhaal geplaatst. Zou vaker moeten gebeuren! Afgekeken van wat in films gebruikelijk is? Daar krijg je vaak al een verhaalbegin voorgeschoteld voor de titel verschijnt.

Jacques & Lise (Maes, Jacques, en Lise ). De oorsprong der dingen. Pelckmans, 2026. ISBN 978 94 6234 859 2, 64 p.

PS. De oorsprong der dingen stond april 2026 op het lijstje nominaties voor de Woutertje Pieterse Prijs. Het auteurskoppel werd (zoals alle genomineerden) geïnterviewd in De Taalstaat op 11-4-2026. Het vertelde dat het echt een gezamenlijke creatie is. Ideeën 'pingpongen' over en weer. De prijs ging evenwel niet naar hen maar nar Bart Moeyaert wegens Atman.

Citaat van de maand

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 27 Mar 2026 10:11:00 +0000

Vanochtend wandelde ik langs een heg waar behoorlijk wat gekwetter uit kwam, het leek wel een luidspreker van takken. Zodra de beestjes mij opmerkten vlogen ze massaal uit. Het getjilp, gekwek en gefluit ging over in een zwaar geruis, alsof er een reusachtige dame met zware rokken voorbij schreed.
Ze streken verderop neer in een struik. Even was het stil, en toen begon de symfonie aan gefluit en getjilp van voren af aan.
Ik dacht aan alle jaren die ik onder een koptelefoon had doorgebracht.
Ik dacht aan alle rust die ik was misgelopen, juist doordat ik ernaar op zoek was.

Ellen Deckwitz, column NRC 24-3-2026, over de wereld die ze ontdekte zonder 'noicecancelling koptelefoon'.

Lezen Centraal uitverkocht

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 26 Mar 2026 22:26:00 +0000

Op 8 april 2026 vindt (of vond, als je dit later leest) het zoveelste symposium Lezen Centraal plaats. Opnieuw in Utrecht, in het Beatrix Theater.

'Lezen is denken', is de titel.

Is dat zo? Lezen zet je aan het denken, zelfs het boekenweekgeschenk van 2026, blijkt uit de recensies. Je kan immers geen recensie schrijven zonder te denken. Toch?

Maar of lezen hetzelfde is als denken, daarover mag nog wel eens nagedacht worden.

Uit de aankondigingen zou je kunnen afleiden dat organisator Stichting Lezen mensen heeft ingehuurd die goed zijn in reclameteksten.

Zo heet (heette) het bij voorbaat al een 'inspirerend en informatief congres'. Dat stel je doorgaans toch pas achteraf vast?

Onderwerp: 'over de laatste ontwikkelingen in het denken rond leesbevordering, met als centraal thema kritische geletterdheid: identiteit, burgerschap en digitale cultuur'.

De hoofdsprekers ('keynotes'):

- Maryanne Wolf (VS), internationaal expert op het gebied van lezen en het brein, is via een live verbinding aanwezig en laat zien waarom diep lezen essentieel is voor kritisch denken in een digitale wereld.
- Barend Last en Alexander Smit verbinden actuele ontwikkelingen rond leren, lezen en digitale cultuur aan vragen over kritisch denken, burgerschap en inclusie in onderwijs en bibliotheken.
- Sinan Çankaya, socioloog en schrijver, reflecteert op de rol van taal en verhalen in identiteit en maatschappelijke verhoudingen.

Zie hier de rest van het programma, zolang de link werkt. Tickets kopen kon d.d. 25-3 niet meer, want uitverkocht. Best een prestatie, want de toegang was prijzig: € 200,- voor de vroegboekers, daarna € 240,-.

Er werden heel handig 'tips voor financiering' gegeven voor eventuele declaratie van deelnamekosten.

Voor wie geen tijd, zin of geld had:

Kun je er niet bij zijn op 8 april? Tijdens Lezen Centraal worden de talkshows gestreamd op Springlezend Live. Kijk je mee vanuit de personeelskamer of tijdens een rustig moment thuis? Na afloop blijven de videoregistraties natuurlijk beschikbaar om terug te kijken.

'Kijk je mee vanuit de personeelskamer?' Best een goed idee. Met evaluatie, discussie en daarna met zijn allen uit eten voor een fractie van de niet-betaalde toegangsprijzen.

Vervolgens maar weer hopen dat deze bijscholing enige invloed heeft op de praktijk.

Nominiert

noreply@blogger.com (H.) — Wed, 25 Mar 2026 10:53:00 +0000

Al houden we hier geen complete lijst bekroningen bij, toch even vermelden dat Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda van Bibi Dumon Tak (2022, illustraties Annemarie van Haeringen, 2023 Woutertje Pieterse Prijs en Zilveren Penseel) door de jury van de Jugendliteraturpreis is genomineerd in de categorie Sachbuch (non-fictie). Duitse titel: Regenwurm und Anakonda. Was Tiere über sich erzählen, 2025, Gerstenberg, vertaling Meike Blatnik.

Eén foefje

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 24 Mar 2026 16:50:00 +0000

Fossielen: meestal interessant, soms spectaculair. Als je een boek maakt voor lezers van 8+ (van 8 tot 80 jaar en ouder), wat moet er dan minstens in staan?

Allereerst natuurlijk wat fossielen zijn, hoe men ze ontdekt heeft, hoe men ontdekt heeft dat het om resten van levende wezens gaat en hoe men de ouderdom vaststelt.

Daarbij hoort een geloofwaardig, goed onderbouwd betoog over de ouderdom van de aarde: hoe is die berekend. En een tijdsschaal die toont dat er heel lang helemaal geen leven op aarde was. (In veel geologische tijdsschalen wordt die periode verkleind weergegeven.)

Als je zo ver bent, wordt het tijd voor afbeeldingen van fossielen en dan is het ook wel aardig om te schilderen hoe die beesten en planten er wellicht hebben uitgezien. Nadruk op wellicht. Liefst ook hier even uitleggen hoe men tot zo'n beeld is gekomen.

Toon tenslotte de tien bekendste fossielen, van ammoniet en varens tot Tyrannosaurus Rex. Maak heel duidelijk hoe groot ze in werkelijkheid zijn.

Voldoet Fossielenschatkist van Amy Atwater en Natalia Cardozo hieraan?

Niet helemaal, helaas.

Het foefje van dit boek is dat diverse afbeeldingen van fossielen in reliëf zijn afgedrukt, zodat je ze kan voelen. Zoals deze trilobiet op p. 5, waarmee het boek opent na een algemene, erg beknopte uitleg over fossielen.

Leuk gevonden, maar helaas zijn ze niet op ware schaal. Dat is uiteraard niet mogelijk.

Om bij die trilobiet te blijven (de enige die wel een beetje op schaal wordt weergegeven), het beest wordt beschreven en de vindplaats van het fossiel wordt vermeld, evenals de ouderdom en daar gaat het meteen mis, ook al na de 'miljoenen jaren geleden' van p. 2.

Want wat betekent '505 ma', en was de Cambrische Explosie een echte explosie en hetzelfde als het Cambrium of toch niet, en wanneer was dan het Paleozoïcum?

Het wordt ons niet uitgelegd.

Op de laatste twee pagina's, eigenlijk de laatste bladzijde en het schutblad, staat een soort overzicht van tijdperken, een 'tijdschaal om de geschiedenis van de aarde in eonen, era's, periodes en tijdvakken' in te delen, echter zonder vermelding van tijd. Hoezo 'Fossielen door de tijd' en tijdschaal? Wel meldt de auteur dat de aarde 4,6 miljard jaar oud zou zijn, helaas zonder uitleg hoe men die berekening heeft gemaakt.

Na die trilobiet volgen negen fossielen, die op vergelijkbare wijze worden gepresenteerd. De eennalaatste is australopithecus afarensis ofwel de eerste mensachtige, ofwel Lucy (Plioceen, ruim 3 miljoen jaar geleden), de laatste is smilodon ofwel de sabeltandkat, die in Zuid-Amerika leefde en tienduizend jaar geleden uitstierf. Ruim na Lucy dus, toch is er in het landschap geen mensachtige afgebeeld, terwijl die er in die contreien toch al waren. Of dat landschap er echt zo bij lag wordt niet uitgelegd.

Er zit zo'n 500 miljoen jaar tussen het eerst en het laatst afgebeelde fossiel, tussen trilobiet en sabeltandkat. Dat is ongeveer een achtste van de totale leeftijd van de aarde.

Wat er in de voorgaande tijd, zeven-achtste deel van de geschiedenis van de aarde, gebeurde: geen woord.

Kortom: leuk, dat foefje van die 'aanraakbare' fossielen, maar verder niet zo'n heel goed boek.

Atwater, Amy, en Natalia Cardozo. Fossielenschatkist. Vertaling: Steven Blaas. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1749 2, 24 p. Oorspr.a; The Fossil Keeper's Treasure. Magic Cat Publishing, 2025.

Ted

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 21 Mar 2026 23:20:00 +0000

Tjezus, wat een dikke pil. En dat allemaal over Ted van Lieshout! Heb je daar zin in?

Nou, het boek lijkt dikker dan het is doordat het mooi, stevig papier is, 380 p. Ja, het is helemaal Ted van A tot Z. Je hebt het zelf aangevraagd, hoor.

Moet toch even zuchten, geloof ik. Wat een ijdeltuit.

Zo zou ik het niet noemen, meer een enorme behoefte om te tonen wat hij met zijn talenten gedaan heeft, gepaard aan een even enorme nauwkeurigheid en zucht naar volledigheid. Lees alvast maar wat bladzijden en je ziet, alles staat precies waar het moet staan. Deze man schrijft en tekent niet alleen maar geeft ook zijn boeken vorm, tot in detail, en zo kan hij bijvoorbeeld op p. 74 (derde kolom) in de tekst verwijzen naar een afbeelding 'op de bladzijde hiernaast'.

Hoewel, dat hij zich op p. 334-339 uitgebreid bezighoudt met hoe hij eruit ziet en zijn kop zelfs het register verlucht (of verluchtigt) zou wel op ijdelheid kunnen wijzen. Bij elkaar één grote schreeuw: zie mij, dit ben ik!

Kun je het in één zin afdoen? Scheelt een hoop tijd.

Prachtboek!

Dat is wel heel erg beknopt. Maar nu ik wat gebladerd heb, moet ik je wel gelijk geven. Toch maar iets meer over melden?

O.k.

Om te beginnen de aanleiding. Die vult p. 6. Een 'uitnodiging' van het 'Illustratiehuis Amsterdam' om een overzichtstentoonstelling te maken ter gelegenheid van veertig jaar schrijverschap en zijn zeventigste verjaardag.

Apart, een Illustratiehuis dat een overzichtstentoonstelling wil om veertig jaar schrijverschap te vieren, dus niet veertig jaar illustratorschap of iets dergelijks. Niet te vinden trouwens, dat Illustratiehuis, of het moet de Illustratie-ambassade zijn geweest. Maar die vermeldt geen overzichtstentoonstelling van hem.

Nog aparter was dat er slechts 'twintig lijsten' ter beschikking werden gesteld. Ted van Lieshout haalt ze aardig over de hekel.

Ik ben heus wel vereerd dat ze me vragen, want het Illustratiehuis is een prima plek, maar als er een schele minnaar langskomt die stinkt uit zijn bek, is het toch logisch dat je in de verte tuurt om te zien of er een knappere kandidaat aangegaloppeerd komt? Helaas, ik zie er geen verschijnen aan de horizon. Deze dan maar doen?

Ik neem eigenlijk aan dat die uitnodiging verzonnen is of hooguit losjes gebaseerd op een ooit ontvangen en afgewezen uitnodiging. Ted doet niet zomaar iets en de uitgeverij evenmin. Het boek is tot stand gekomen 'met subsidie van het Jaap Harten Fonds' en zorgvuldig voorbereid. Zelfs met subsidie siert het uitgeverij Leopold dat ze dit boek heeft uitgegeven.

Die tentoonstelling blijft een thema in het boek. 'Deze dan maar doen?', jawel, en dus gaat de kunstenaar zogenaamd met frisse tegenzin graven in zijn archief. Want er moest vroeg werk in, het moest per slot een overzichtstentoonstelling zijn, en als je zo veel gemaakt hebt en je hebt maar twintig 'lijsten', wat kies je dan?

Archief? Dus hij bewaart alles?

Ergens beschrijft de zeventigjarige Ted zijn huis aan de zeventienjarige Ted.

Dat moet ik eerst even toelichten. De tekst is een dialoog. De zeventigjarige Ted praat (in zwarte letters) met de zeventienjarige Ted (in vettere, gekleurde letters). Dat levert hier en daar grappige dialogen op. Zoals op p. 146, over Mijn botjes zijn bekleed met deftig vel:

Ik moest tijdens mijn opleiding aan de academie bepaalde grafische technieken uitproberen en dat heb ik ook wel gedaan, maar ik vond het lastig en omslachtig.

Dat heb je al verteld.

Linosnedes maken vond ik nog wel aardig.

Enzovoort. Hier trekt de zeventigjarige zich niets van de tussenwerping aan en gaat gewoon door over linosnedes en etsen. Ja, je komt in dit boek heel wat te weten over druk- en tekentechniek. Maar op p. 63-64 staat een mooi stuk dialoog over de dood van Teds broer Harry in 1979, als Ted 23 is en hoewel ernstig zit zelfs daarin nog wat onderkoelde humor ('O nee, dat kan niet'):

Wat dan?

Eh, ik weet niet of ik dat moet vertellen.

Kom ik het uiteindelijk toch te weten?

Ja, als je drieëntwintig bent.

Vertel het dan maar.

Je zult ervan schrikken.

Vertel.

Ik weet niet hoe ik het je moet vertellen.

Je maakt me bang.

In 1979 gebeurt er iets ergs.

Hoe erg?

Het ergst van alles.

Ik ga dood! O nee, dat kan niet. Iemand anders gaat dood.

Ja.

Wie?

Je broer.

Nee!

Ik vrees van wel.

Enzovoort. Het levert ontroerende passages op, net als die over zijn Meneer.

Maar nu dat huis. Ted koopt op zeker moment een zeer ruim appartement, bovenin een oud pakhuis. En hij kan niets weggooien, schrijft hij. Dus dat ruime appartement van hem moet wel tjokvol zitten, hij geeft ook toe dat hij soms struikelt over de spullen en dat hij zou moeten opruimen.

Voordelen heeft het ook, want na bijna veertig jaar weet hij bijvoorbeeld vijftien poppenkoppen tevoorschijn te halen, waarvoor hij ineens een bestemming weet: zie Onder mijn matras de erwt (2017). Ted besteedt er uiteraard veel meer woorden aan, ja, die hang naar volledigheid hè...

Alles staat erin?

Nou, dat durf ik niet te zeggen. Zijn persoonlijk liefdesleven laat hij eruit. Het is geen autobiografie, het is een overzichtstentoonstelling in boekvorm, met zeer uitgebreid commentaar in dialoogvorm, waar persoonlijke ontboezemingen enkel een rol spelen als die invloed hadden op zijn werk. Het meest persoonlijke deel vind je in het hoofdstuk 'Verzoening' en dat gaat over de vraag die de titel van het boek is: Wat heb jij gedaan om mij gelukkig te maken?

Ik dacht dat die vraag aan mij, de lezer, gesteld werd. Kwam een beetje klagerig over.

Nou, je had na enkele bladzijden al kunnen bedenken dat Ted die vraag aan zichzelf zou stellen. Hoewel de oude Ted het ook interpreteert als een verwijt. Hij verweert zich krachtig. Ja, het leven blijkt niet volmaakt, maar wel goed genoeg.

Dus ik misluk niet totáál?

Niet totaal, nee. Totaal niet, zou ik eigenlijk willen zeggen.

Deze laatste dialoog, in 'Verzoening', bevat ook een soort verantwoording van de tentoonstelling. Ik zou hem het liefst in zijn geheel willen citeren, maar dat gaat echt buiten de grenzen van een recensie. Hooguit die onverwacht korte uitspraak:

Daar gaat het om bij alles wat je maakt: je vel moet ertegenaan gezeten hebben.

Van doorleefde kunst gesproken.

Koop het boek maar. Een mooiere tentoonstellingscatalogus is in tijden niet verschenen.

Moeten er geen plaatjes bij deze recensie?

Nee, voor een keer niet. De vraag, welke dan?, is bijna even moeilijk als die van die twintig lijsten. Dus geen. Nogmaals: koop het boek maar, het is niet alleen een overzichtstentoonstelling in boekvorm, maar ook een schatkamer.

Lieshout, Ted van. Wat heb jij gedaan om mij gelukkig te maken? De tentoonstelling. Leopold, 2026. ISBN 978 90 258 8912 8, 380 p.

Kikker even terug

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 20 Mar 2026 10:13:00 +0000

De prentenboeken van Max Velthuijs over Kikker waren een hit en werden een soort klassieker. Even ter herinnering: het eerste boek, Kikker is verliefd, verscheen in 1989. Daarna volgden Kikker en het vogeltje (1991), Kikker in de kou (1992), Kikker en de vreemdeling (1993), Kikker is bang (1994), Kikker is een held (1995), Kikker is kikker (1996), Kikker en de horizon (1998), Kikker en een heel bijzondere dag (1999), Kikker vindt een vriendje (2001), Kikker vindt een schat (2002) en Kikker is bedroefd (2003). En nog allerlei afgeleide uitgaven.

Ook jury's waardeerden zijn werk. Drie Gouden en twee Zilveren Penselen, één Gouden en twee Zilveren Griffels en de Andersen Medaille (voor zijn hele werk) vielen hem ten deel. In 2003 verscheen de biografie Ik bof dat ik een kikker ben, door Joke Linders. En er is een prijs naar hem vernoemd.

Voor hij overleed (25 januari 2005) werkte hij nog aan schetsen voor Kikkers laatste avontuur. Die werden toen als schetsboek uitgegeven, maar nu alsnog licht bewerkt en ingekleurd. Door wie? Staat helaas niet in het colofon.

Kikker in de wind is een echt Kikker-boek.

Het waait zo hard dat Kikker, als hij gaat kijken wat er aan de hand is, eerst zijn huisje in wordt geblazen en vervolgens valt de boom naast zijn huis om - dwars over zijn dak. En hij kan zijn huis niet meer uit!

Als de wind is gaan liggen komen zijn vrienden hem redden.

Dan hebben ze honger en toevallig heeft Varkentje een taart gebakken.

Toen alles op was, moest Kikker een beetje huilen.

Het komt allemaal goed. Zoals het hoort in deze prentenboeken over de goedhartige Kikker, decennia geleden verschenen maar veelal nog te koop. Wat leuk dat dit twintig jaar na dato is uitgebracht.

Velthuijs, Max, naar. Kikker in de wind. Leopold, 2025. ISBN 978 90 258 8911 1, 26 p.

Vernieuw het boek?

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 19 Mar 2026 20:27:00 +0000

Ach nee, we zijn in het land van de snelle jongens (en hier en daar een meid) van de consultants en marketeers. De Groep Algemene Uitgevers heeft ze ingehuurd om wat vernieuwing op gang te brengen in 'het boekenvak', zoals dat jaren heette, en nu nog.

Dus heet zoiets een 'innovatieprogramma', met de titel Renew The Book. Ook een podium, trouwens.

Het innovatieprogramma van het boekenvak. Wie zijn de innovatoren in het vak? Wat zijn de laatste vernieuwingen die het vak?

Daarover nadenken gaat zo:

Volgens het plaatje op de website, en de resultaten mogen worden ingestuurd. Renew The Book roept op

tot het indienen van concrete vernieuwingen binnen die waardeketen op onder meer het gebied van content-creatie, digitalisatie, marketing, data(toepassing), productontwikkeling en product-marktcombinaties.

En er is uiteraard een bekroning, pardon, een Award.

Nog wat van dat heerlijke proza?

De inzending dient vernieuwend, gevalideerd, haalbaar, schaalbaar en herhaalbaar van karakter te zijn. Ook kan een innovatief plan of idee worden ingediend, mits ondersteund door een gevalideerd proof of concept. Belangrijk is dat de Innovation Award niet is bedoeld voor een in het verleden bewezen innovatie, maar een vernieuwend product is dat impact heeft op het boekenvak van 2026 en verder. Inzendingen vanuit de Educatieve en de Wetenschappelijke uitgeefsector zijn welkom, maar dienen toegepast te kunnen worden of overdraagbaar te zijn voor de algemene boekenmarkt.

Content-creatie - je ziet het hierboven gebeuren. Of zouden ze het hebben over de gevalideerd (gevalideerde?) proof of concept.

Meestal doet de inhoud er dan niet echt toe. Het gaat om geld verdienen. Content is de nieuwe term voor inhoud waarmee je geld verdient.

Is daar iets mis mee, dan?

Hm, zei Tom Poes.

Literatuur als fundament

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 14 Mar 2026 18:09:00 +0000

staat boven een artikel in Lezen 2026-1 waarin drie 'uitgevers' mogen uitpakken over hun pogingen om 'taal en literatuur te integreren in nieuw lesmateriaal'. Het woord methodes wordt zorgvuldig vermeden. Achtereenvolgens Annemiek Neefjes over Taalklasse (Stichting De Schoolschrijver), Annemarie Heuts over Blink Taal & Lezen (Blink) en Michelle van Dijk over een nog naamloze 'leerlijn voor wereldoriëntatie, waarin taal is geïntegreerd' (Neon).

Het is prachtig, maar cijfers over oplagen worden niet verstrekt, al is duidelijk dat die leerlijn van Neon er nog niet is. Het is allemaal in lijn met de Nieuwe Kerndoelen. Ja, dat zijn die 'definitieve conceptkerndoelen' waarover SLO een hele webpagina vol schrijft, en zie ook hier. 'Deze doelen worden naar verwachting per 1 augustus 2026 in de wet worden vastgelegd', meldt onze overheid. Op enig sneven in het parlement wordt kennelijk niet gerekend. Dat zal ook niet, want dan moeten onze arme parlementariërs al die bepaald niet beknopte teksten over oude en nieuwe en al dan niet conceptuele kerndoelen gaan lezen en dat gaan ze vast niet doen. Dus geen nood, de Nederlandse basisscholen kunnen er alvast mee aan de gang.

Benieuwd of dát de nodige verandering in het Nederlandse lees- en taalonderwijs tot stand gaat brengen, deze inzet van 'rijke teksten' (ja, de term heeft de kerndoelen gehaald) in 'lesmateriaal'. 'De school zorgt voor een rijke taal- en leesomgeving' staat in die kerndoelen, jawel, maar de termen bibliotheek en mediatheek zijn onvindbaar. Toch is en blijft een goed beheerde schoolbibliotheek de basis voor die 'rijke taal- en leesomgeving'.

Veel divers boekennieuws in dit nummer van Lezen, en ook twee pagina's over de Kinderboekenambassadeur. Dat was Rian Visser en die neemt afscheid. Haar opvolger wordt tijdens het symposium Lezen Centraal op 8 april bekend gemaakt.

Aardig citaat:

Ondanks alle inspanningen aarzelt Visser om haar Kinderboekenambassadeurschap een succes te noemen. Kijk naar de tijdsbestedingen van ouders. Ze zitten nog altijd vaker op hun telefoon dan met hun kind achter een boek.

'Maar dat gevoel ligt misschien aan mij. Als Schoolschrijver vond ik mijn project na een half jaar óók altijd mislukt. Later hoorde ik dan dat ik heus bij veel kinderen zaadjes had geplant.'

Aldus interviewer Maarten Dessing.

Tja, het is roeien tegen de stroom in, Rian. Je hebt heus je best gedaan.

Lezen is het kwartaaltijdschrift van Stichting Lezen, bedoeld voor 'voor professionals die leesbevordering in de praktijk vorm en inhoud geven'. Een abonnement kost niets, maar een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.

Tournee door het hele land

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 10 Mar 2026 21:33:00 +0000

Een van de talenten die Kelly van Kempen beslist heeft is zichzelf verkopen en daarmee ook haar boek Hotel Zweefkees. Zie haar website, met de mooie, gelikte foto, de aanprijzing 'schrijver, leesbevorderaar, theatermaker', alle loftuitingen door anderen (o.a. Jaap Friso) en haar logo.

Hotel Zweefkees gaat over een levend hotel en de avonturen die de tienjarige jongen Kalani ermee beleeft. Een verhaal dat nu eens godzijdank géén 'ik-verteller' heeft maar gewoon rechttoe rechtaan door een anonieme verteller in een doorsnee-stijl wordt verteld. Het is te lang en was beter geworden als een strenge redacteur de opdracht had gegeven om het in de helft of driekwart van het aantal woorden te doen. Dan waren er heel wat licht overbodige dialogen en details geschrapt.

Waar het verhaal zich afspeelt, is al duidelijk bij het openslaan van het boek. Er is een kaart op de schutbladen afgedrukt. Een fijne kaart, met mooie streeknamen als Flonkerkliffen, De Verre Zompige Landen en het Rijk der Zeepadden.

Dat het een soort queeste is, wordt in de eerste hoofdstukken wel bij stukjes en beetjes duidelijk. Er moet een reis gemaakt worden naar het Land van de Tovenaressen, vanuit het Land van Rein, welke naam overigens pas op p. 24, in hoofdstuk 3, wordt genoemd. Anders gaat het niet goed met Hotel Zweefkees.

Het verhaal lijkt na een wat snelle en rommelige start schijnbaar zonder kop of staart voort te hobbelen van enerverend moment naar enerverend moment, met veel cliffhangers, alsof een fantasierijke verteller iedere avond (64 keer) een verhaaltje opdiste voor het slapen gaan en soms ter plekke verzon hoe het verder zou gaan.

Enerverende momenten, jawel, er valt dus veel te beleven, jazeker. Monsters genoeg om te overwinnen en het gaat vaak nèt niet mis. En er zitten mooie vondsten in, zoals op p. 92 de kikker die in een prins verandert... nou ja, een haan dus, maar in de ogen van de verliefde kip naast hem beslist een prins. Dit kunstje herhaalt hij later met andere gasten. Of op p. 107 de memorabele uitspraak:

'Een fee eet geen kastanjepap,' sprak de fee streng.

Zo is het maar net.

Ook de drakenfamilie en de kwelgeesten van de Kliffen van Izil mogen er zijn. Of dit wat slordige lied van de fee en de kikker:

Verdriet is als sneeuw en dat klinkt wat triest

het ligt er koud en hard, zolang het vriest

Maar als de zon komt, en die komt geheid

- misschien wel pas na lange tijd -

dan smelt de sneeuw en die voedt de grond

en zo groeien er bloemen, uit elke wond

De gasten applaudisseerden. 'Ach, dat is goed nieuws,' zeiden ze. 'En het rijmde ook nog. jawel!'

Na onder veel meer slikkebijters, marktkramen met opschriften als 'Tranen van een bestolen oma' en 'Bonkend hart van een geliefde', een geweldige (maar ook weer wat lange) passage over ongesteldheid (p. 251-253), en bijna tot slot een grot vol kwaadaardige vieze grote padden komt het eind-goed-al-goed in zicht in de laatste drie hoofdstukken en tegen die tijd is een zinnetje als

Kees vertrok geen baksteen

heel gewoon. En eerlijk is eerlijk, na al die woorden moet erkend worden dat dit verhaal niet enkel een reeks spannende avonturen is maar ook iets vertelt over vriendschap, verdriet en afscheid.

Wel jammer dat de terugreis kennelijk zo vlekkeloos verloopt dat er geen woord aan wordt besteed. In de Epiloog (eigenlijk dus hoofdstuk 65) zijn we ineens terug in het Land van Rein.

Dat betekent dat er waarschijnlijk geen vervolg komt. Dat Hotel Zweefkees ook een theatervoorstelling is, heeft er wellicht mee te maken. Gebracht door jawel, Kelly van Kempen, en Kelvin Allison plus band. Enkele liedjes zijn in het verhaal opgenomen en kunnen worden beluisterd met een QR-code die naar een pagina van Kelly's website leidt.

'Kelly en Kelvin spelen graag met z'n tweeën hun show in uw school, bibliotheek of kleine zaal.
De volledige voorstelling met live band is te boeken voor de grotere theaterzalen!'

Het verhaal hád zonder illustraties gekund, maar het boek is wel veel mooier geworden door de illustraties van Marieke Nelissen, die duidelijk met plezier aan het werk is geweest.

Zeer benieuwd wat er nog meer gaat komen van deze zo hard aan de weg timmerende auteur.

Kempen, Kelly van. Hotel Zweefkees. Met illustraties van Marieke Nelissen en muziek van Kelvin Allison. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1786 7, 416 p.

Alice opnieuw

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 08 Mar 2026 11:45:00 +0000

Alsof drie recente vertalingen van Alice in Wonderland niet genoeg zijn, zie ook hier, hier en hier, verscheen er onlangs bij uitgeverij Volt nog een bewerking door Tiny Fisscher & Jeska Verstegen, 'naar het beroemde verhaal van Lewis Carroll', getiteld Alice tuimelt in Wonderland.

Wat een wonder, binnen twaalf jaar vier vertalingen (nou ja, drie en een bewerking) van een vermoedelijk wat lastig te verkopen boek, ondanks de aanwezigheid van het Witte Konijn, de Gekke Hoedenmaker en de Maartse Haas in De Efteling.

Nu toert in 2026 wel Theater Terra door Nederland met een 'familiemusical' Alice in Wonderland, wellicht heeft iemand bij Volt een verband gelegd, maar dan nog.

Het lijkt erop dat Tiny Fisscher, die meer van dit soort bewerkingen op haar naam heeft staan, vooral een boek heeft willen maken dat jonge lezers aantrekt en aan het lezen houdt. Er is een reeks absurde verzen weggelaten en er zit meer vaart in dan in het origineel. Achterin staat een soort verantwoording in de vorm van een dialoog:

Nog even nakaarten

'Waar gaat dit verhaal eigenlijk over?'

'Volgens mij over dat de tijd een spelletje met ons speelt.'

'Ik denk dat het gaat over dat je nieuwsgierig moet blijven. En dat je de boel van meerdere kanten kunt bekijken.'

'Je eigen vorm vinden, dat zit er ook in. En dat je je niet op je kop moet laten zitten.'

'O, grappig, ik dacht dat het alleen maar een hoop gekkigheid was.'

'Nou ja, dat ook.'

'Waar zijn die lange liedjes en versjes eigenlijk gebleven?'

'Die waren veels te 1865.'

'Had ik toen een grotere rol?'

'Ik geloof het wel, maar die mocht vast een kopje kleiner. En jij, Rups: beetje blij met de kaleidoscoop?'

'Nou en of, geeft een hoop lucht.'

Dat is het, daar moeten we het mee doen. Met op de tegenoverliggende pagina een silhouet van de theetafel van de Gekke Hoedenmaker en de Maartse Haas met nog wat figuren in de schemering, bij zonsondergang. Die 'gekkigheid', die je ook speelsheid kan noemen, wordt daarna nog even voortgezet.

De twee genoemde figuren (oorspronkelijk de Mad Hatter en de March Hare) heten in dit verhaal overigens de hoedenmaker en Maarten Haas. Had van mij niet gehoeven, want de hoedenmaker is echt gek en Maartse Haas is spannender dan Maarten Haas. Rups mag volgens de verteller blij zijn met zijn kaleidoscoop, wat mij betreft had hij zijn waterpijp mogen houden, past beter bij hem. Bovendien lijkt hij een beetje te wankelen op die paddenstoel, dat had John Tenniel toch beter voor elkaar.

Dit is wel meteen een voorbeeld van goede samenwerking van auteur en illustrator. (Of Jeska Verstegen heeft de tekst goed gelezen, dat kan ook.) Zie ook de Cheshire Cat, die in iedere Nederlandse vertaling een andere naam kreeg en hier ook.

Even de hertogin aan het woord.

'Mag ik u iets vragen?' vroeg Alice een beetje verlegen aan de hertogin.

Zo te merken was die niet eens verbaasd dat er opeens een wildvreemd meisje in haar keuken stond. 'Vragen staat vrij,' antwoordde ze.

'Hoe heet uw kat en waarom grijnst hij zo?'

'Ach, hoe dat beest allemaal al niet is genoemd,' verzuchtte de hertogin. 'Tsjesjur kat (wat je heel anders schrijft dan hoe je het zegt, zei de hertogin erachteraan), Kolderkat, Grijnskat, Lachjeskat, Grapkat, Gniffelkat, noem maar op. Terwijl hij gewoon Lapjeskat heet.'

Alice bekeek het beest eens goed. Hij zag er niet uit als een lapjeskat, je zou eerder denken dat hij een vacht met een schaakbordpatroon had aangetrokken (als dat al kon, dacht Alice).

'Waarom heet hij zo?' vroeg ze dus.

De hertogin keek haar met opgetrokken wenkbrauwen aan. 'Omdat-ie je altijd voor het lapje houdt, natuurlijk, of weet je niet wat dat betekent?'

Later komt ze die kat nog eens tegen. Hij ziet er volgens Jeska Verstegen zó uit:

In het citaat hierboven vinden we, bewerking of niet, een typisch Carroll-trekje terug: de gedachtes van Alice tussen haakjes, bij Carroll soms nog voorzien van aanhalingstekens), de woordspelingen en de soms lekker bitse manier waarop die vreemde figuren Alice aanspreken.

Fisscher mag dan de 'te 1865'-verzen hebben weggelaten, dat geldt niet voor alle verzen, zoals dat slaapliedje dat de hertogin zingt voor de baby die later in een varkentje verandert:

'Ik scheld je weer eens lekker uit,

jij snotjoch van een kind,

met dat pestgenies van jou

wat ik zo vreselijk vind.'

Waarop de kokkin én de baby het refrein met haar mee begonnen te brullen:

'Woehoe, woehoe!'

De hertogin gooide de baby nu een paar keer woest in de lucht, terwijl ze krijste

Ik peper je het weer eens in:

zolang jij niet stopt met niezen,

heb ik echt totaal geen zin

om een lief slaapliedje te kiezen.

En hup, daar gingen ze weer met z'n drieën:

'Woehoe, woehoe!'

Ook dit is behoorlijk Carroll-achtig voor een 'op een beroemd verhaal gebaseerd' vers, al is dat 'En hup' wellicht erg losjes, in ieder geval niet zijn stijl.

Ook bij Alice's gesprek met de rups werd het vers gehouden, maar wel heel anders. In plaats van het mooie, maar moeilijk te vertalen 'Father William' kwam 'De kat van ome Willem'! Zo:

'De kat van ome Willem is op reis geweest.

Waar reisde hij dan heen?

Hij was zeven weken naar een heel raar land geweest, of was de reis maar zeven dagen, of vijf of zes of één...?

Of was het geen echte reis, maar een droom van tien seconden?

Nou, die kat kon vertellen wat-ie wou,

maar niemand wist of ze hem geloven konden.'

Alice zweeg. Haar lip trilde. 'Dat klopte geloof ik niet helemaal.'

'Sterker nog,' zei de rups, 'het klopte helemaal níét. Maar hoe groot zou je willen zijn?'

Best een aardige vondst, al betwijfel ik of hedendaagse kinderen het oorspronkelijk lied kennen. (Voor de liefhebbers: zie hier.) Curieus: de Kat van Ome Willem dook al eerder op in een vertaling - die van Robbert-Jan Henkes. Daar als de Cheshire Cat...

Er zijn meer fijne vondsten, zoals de treurpad - alleen wordt die wat onverhoeds op p.118 ineens een schildpad en op p. 119 even onverhoeds weer treurpad. Ernstige fout van de eindredactie, lijkt me.

Plotseling leek de griffioen genoeg te hebben van dit vragenvuur. 'Genoeg over de lessen,' zei hij. En tegen zijn vriend de treurpad: 'Vertel haar nu maar eens over de spelletjes.'

Waarna het hoofdstuk over de kreeftendans volgt. Met daarin weer zo'n versje als geheel eigen variant op het origineel.

'Dit is de spin Sebastiaan.

Het is níét goed met hem gegaan.

Hij zei tot alle andere spinnen:

Ik wil niet meer fietsen, ik wil een step

Ik kan niet wachten tot ik die heb.

O, Sebastiaan, zeiden de andere spinnen.

Ik zou daar echt niet aan beginnen.

Een step is zo'n onhandig ding,

Voor je het weet, lig je d'r in.'

Alice stopte abrupt en riep: 'Weer helemaal verkeerd! Ding en in rijmen niet eens, en waar dan in?'

'Ja,' zei de griffioen voorzichtig, 'dit is wel een tikkie anders dan hoe ik het vroeger heb geleerd.'

'Ik ken het sowieso niet,' zei de treurpad, 'maar wat moet je ook met zo'n nonsensversje?'

Goede vraag, treurpad, en leuk gevonden door de verteller.

Kortom (want we kunnen aan het citeren blijven en dat is niet de bedoeling maar wel een compliment), Tiny Fisscher heeft goed werk afgeleverd, de verwarring treurpad-schildpad op p. 118-119 ligt vermoedelijk niet aan haar maar doet helaas wel afbreuk aan het boek. (Maarten Haas is wel van haar, de enige zwakke vondst, wat mij betreft.) De toon van de verteller is niet helemaal die van Carroll, maar ja, die vond ze wellicht 'zo 1865' ... en het is nu eenmaal een verhaal geworden 'op basis van'. En voor een verhaal 'op basis van' soms toch tamelijk dicht bij het origineel

Waar bijvoorbeeld in het origineel de Griffioen dit zegt:

“Why, she,” said the Gryphon. “It’s all her fancy, that: they never executes nobody, you know. Come on!”

Wordt dat bij Fisscher:

'Dat mens heeft nog nooit één kop laten rollen, ze roept maar wat. Oké, kom mee.'

Klinkt een beetje ruw - maar ondanks het verschil is dat misschien een interpretatie van het niet helemaal grammaticaal correcte 'they never executes nobody' van de Griffioen. En nu we daar toch zijn, hier is Tiny Fisschers versie van de bekende passage over de duur van een lesdag, met de moeilijk te vertalen woordspeling lesson / lessen. Eerst het origineel:

'And how many hours a day did you do lessons?' said Alice, in a hurry to change the subject.
'Ten hours the first day,' said the Mock Turtle: 'nine the next, and so on.'
'What a curious plan!' exclaimed Alice.
'That's the reason they're called lessons,' the Gryphon remarked: 'because they lessen from day to day.'
This was quite a new idea to Alice, and she thought it over a little before she made her next remark. 'Then the eleventh day must have been a holiday?'
'Of course it was,' said the Mock Turtle.

'And how did you manage on the twelfth?' Alice went on eagerly.
'That's enough about lessons,' the Gryphon interrupted in a very decided tone: 'tell her something about the games now.'

Zie ook het overzicht van vertaalvondsten in mijn recensie van de vertaling door Robbert-Jan Henkes. Fisscher, inclusief de betreurenswaardige verwarring schildpad-treurpad:

'En hoe lang duurde een lesdag?' wilde ze nog weten.

'De eerste dag tien uur, de tweede dag negen, de derde dag acht, enzovoorts,' antwoordde de schildpad.

'Wat vreemd,'zei Alice.

'Wat is daar vreemd aan?' zei de griffioen. 'Hoe meer je weet, hoe minder les je nodig hebt.'

Zo had Alice het nog nooit bekeken.

'Dus de elfde dag hadden jullie vrij?' vroeg ze. 'Wat deden jullie dan de dagen daarna?'

Plotseling leek de griffioen genoeg te hebben van dit vragenvuur. 'Genoeg over de lessen,' zei hij. En tegen zijn vriend de treurpad: 'Vertel haar nu maar over de spelletjes.'

Jeska Verstegen heeft eveneens mooi werk geleverd. Haar Alice nag er zijn, met haar gestreepte maillot en geruitenblokte jurk, en de andere figuren zijn ook zeer te waarderen. De koningin lijkt een beetje op een dezer dagen bekende politica die ook maar wat roept. Kijk nog maar eens.

Zie ook de beknelde Alice in het huis van het konijn.

En de prachtige theetafel:

De treurpad heeft, zie boven, overigens een schaakbordpatroon op zijn schild, lijkend op het patroon van Alice's jurk en de achtergrond van de omslagillustratie. Mooi, maar curieus, net als de 'lapjes' van de Lapjeskat, want in Alice in Wonderland speelt het schaakspel geen rol - wel in Alice through the Looking-glass. Geen probleem, natuurlijk. Alleen die rups... die onverstoorbaarheid beeldt John Tenniel echt beter uit.

Ben wel benieuwd wat Tiny Fisscher van dat tweede verhaal zou maken. Misschien wacht Volt af hoe deze bewerking, pardon, verhaal 'op basis van', verkoopt, voordat ze die opdracht krijgt.

Fisscher, Tiny, & Jeska Verstegen. Alice tuimelt in Wonderland. Volt, 2026. ISBN 978 90 622 2584 2, 153 p.

Citaat van de week (of maand)

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 05 Mar 2026 09:14:00 +0000

Deze kanttekeningen nemen niet weg dat - naast een Alkibiades voor beginners - Absolute democratie een verademing is in een tijd waarin politici in kikkersprong door het leven gaan, beurtelings gehurkt luisterend naar gasvorming in de maatschappelijke onderbuik en opspringend om kwakend te vertolken waar de gewone mensen zogenaamd behoefte aan hebben.

Menno Hurenkamp in een bespreking van Absolute democratie in NRC 5-3-2026.

Wat een prachtige beeldspraak, die kikkersprong.

Zwaar onderontwikkelde mannetjes

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 16 Feb 2026 11:17:00 +0000

Het is een fraaie verzuchting in een interview door NRC-redacteur Anne Dohmen met Joke van Leeuwen, naar aanleiding van haar recent verschenen, autobiografische boek Plooi u in tweeën:

Er zijn ook veel te veel empathisch zwaar onderontwikkelde mannetjes aan de macht.

Ja, en dat is helaas van alle tijden. Met een behoorlijk ontwikkeld empathisch vermogen is het kennelijk lastig koeioneren.

Ook een mooie uitspraak, een die alle auteurs zich zouden moeten herinneren:

Ik schrijf natuurlijk geen boeken als pamfletten.

Gelukkig maar, anders waren ze waarschijnlijk mislukt.

Het interview verscheen in NRC 14 februari 2026. Foto ontleend aan de biografie op de website.