Over lezen en schrijven

Koning van Ellia

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 06 Aug 2026 22:06:35 +0000

Ha, een kaart. Hoewel de voorkant al iets weggaf, doet de kaart dat meteen: dit verhaal speelt zich af in een fantasieland.

Zee, 'Het bos', 'Het dal', 'De bergen'... Een pijl naar 'de vijf koninkrijken', een pijl naar 'Drene', zes boten met de wind in de donkere zeilen richting kust, en als je doorkijkt zie je de hut van Tick, het huis van Meg en de Koningsburcht.

Welkom in Ellia.

Wie weet bladert de geroutineerde lezer van dit soort verhalen even snel door de pagina's en het laatste schutblad. Maar nee, dit is de enige kaart en illustraties zijn er ook niet.

Nog voor we de eerste woorden hebben gelezen, geeft de achterkanttekst (ook wel flaptekst geheten, maar er is geen flap) al informatie:

Sinds grootvader er niet meer is, is Tick verantwoordelijk voor zijn kleine broertje Leaf en hun trouwe paard Kiezel. Op een dag verschijnt een levensgevaarlijke Jager bij hun huisje in de bossen en Tick weet wat dat betekent: het koninkrijk wordt aangevallen.

Natuurlijk. Zo'n fantasieland zal eens een republiek zijn of zo. Zelfs Beckmans feministische Thule heeft een soort koningin. Natuurlijk, er zijn ridders en die vechten met zwaarden. Natuurlijk is volstrekt duidelijk wat en wie de goede en de slechte kant zijn. Natuurlijk wordt die aanval met enige moeite en dankzij heldendaden afgeslagen. Het hele leger van de Dreners verdwijnt onder een lawine, dankzij één welgerichte pijl van Tick. O pardon, spoiler.

Wie zich stoort aan dat soort genre-eigen vanzelfsprekendheden of er niets mee heeft kan Klein Wonder beter ongelezen laten.

Wie zich er niet aan stoort of ze als jonge lezer nog helemaal niet kent heeft aan Klein Wonder een vlot verteld verhaal, met een duidelijke opbouw en lekker veel spannende momenten. Ook die typische namen krijgen hun rol.

Het begint hooguit wat haastig. Dat drietal 'grootvader', Tick en Leaf had best eerst wat uitgediept kunnen worden. Het eindigt ook te haastig. De ingenieuze ontknoping wordt wat snel afgedaan, in de twee laatste hoofdstukken, en de cliffhanger die verwijst naar een eventueel volgend verhaal is ronduit slap.

Even had Tick het gevoel dat grootvader naast hem stond. Zijn borstelige baard, de geur van zijn pijp, zijn zachte grijze haar. Het was allemaal hier, bij hem, voor altijd. Tick wist dat grootvader en hij elkaar ooit weer terug zouden zien.

Maar eerst zou hij nog veel meer avonturen beleven, samen met zijn nieuwe vrienden. Samen met Kiezel. Samen met Leaf.

Bleehh, avonturen. Jongens jongens wat een pech, Dappere Dodo gaat nu weg, maar hij komt een volgend keer, met zijn avonturen weer. En dat in zo'n stoer riddersverhaal voor lezers van tien en ouder. Eh, misschien een vertalersuitglijdertje? Geen idee.

Het was wellicht beter geweest als auteur Ross Montgomery zijn verhaal een jaar had laten liggen en dan nog eens zou hebben bekeken, in plaats van het meteen bij zijn uitgever (Walker Books) in te leveren. Wie weet.

Ondanks deze kanttekeningen blijft Klein Wonder zoals gemeld een spannend en vlot verteld verhaal, voor zover te beoordelen goed vertaald.

Montgomery, Ross. Klein Wonder. Vertaald door Pauline Michgelsen. Volt, 2026. Oorspr.: Small Wonder. Walker Books, 2025.

De roep der pool

noreply@blogger.com (H.) — Wed, 05 Aug 2026 09:21:03 +0000

Het stond in de boekenkast van mijn ouders en heette De roep der Pool. Auteur H.H. Houben, uitgegeven door Querido in 1929. Ik las ongeveer alles wat los en vast zat, dus dat ook, ik zal ongeveer twaalf jaar geweest zijn.

Wat een verhalen! Kou, verblindende sneeuw en ijs, ingevroren raken, de weg kwijt raken, honger, zoveel honger dat mannen eerst de honden en dan elkaar opaten. Overwinteren op Nova Zembla. Namen. Heemskerk en Barents, Hudson, Coldewey, Frobisher, Nansen, Amundsen, Cook, Peary, Cagni, de eskimo's Hans en Joseph (in 1929 heetten ze nog geen inuït), ‘op marsch naar de Pool’.

En wat kwam daar langs? Poolliefde, van Anders Bache & Sigri Sandberg, ingeleid en vertaald door Gemma Venhuizen. Ondertitel: Verlangen bij -40° C.

Ja, daar komen ze weer langs, de oude bekenden. Fridtjof Nansen, Roald Amundsen, de ongelukkige Robert Scott, Peary, ... Nu in een ander perspectief, dat van minnaars en beminden. En waarachtig komen er ook vrouwen langs die niets liever deden dan overwinteren op Spitsbergen, zoals Hansine Hansen.

Koude, ontberingen... er zijn er die daarvan houden.

Brrr - maar wel een boek om in één avond uit te lezen. (Als je tenminste niet álle liefdesbrieven gaat lezen.) Met uitgebreide bronvermelding, kaarten en hier en daar een treffende foto.

Bache, Anders, & Sigri Sandberg. Poolliefde, verlangen bij -40° C. De Geus, 2026. Ingeleid en vertaald door Gemma Venhuizen. ISNB 978 90 445 5151 8, 238 p. Oorspr.: Polar kjaerlighet, Gyldendal Norsk Forlag, 2018.

Kleurenfeestje

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 03 Aug 2026 22:50:10 +0000

Er was eens een koning die jaloers was op zijn onderdanen. Die hadden de mooiste kleuren en hij enkel zwart en wit. Dat moest veranderen.

Hij beval zijn onderdanen hem hun kleuren te geven.

'Vanaf vandaag moet iedereen er net zo uitzien als ik,' commandeerde de koning.

'Waarom?' vroegen de dieren van schrik in koor.

'Ik vind het oneerlijk dat sommige dieren de prachtigste kleuren dragen en ik alleen zwart-wit,' antwoordde hij.

'Ik wil ook in kleur, ik hoor de mooiste te zijn, ik ben de koning!'

En zo geschiedde. Je begrijpt, dit speelt zich af in dierenland. Fabeltje volgens beproefd patroon. De koning is een panda.

Alle dieren met mooie kleuren liepen vanaf dat moment in 'pandakostuum' rond. Alleen de ekster, de orka en de pinguïn hoefden niet te wisselen.

Maar niet alle kleuren en patronen bevielen de koning. Sterker nog, steeds minder.

Hij probeerde de mandril-outfit van de aap nog, maar hij vond het gênant.

En toen hij het pak van de naaktslak aantrok, was hij er klaar mee.

Geschrokken keek de koning in de spiegel: 'Zo bloot, je ziet alles! Hoe kan iemand hierin leven?'

Voor het eerst in zijn bestaan bloosde hij.

De naaktslak fluisterde: 'U kunt zich natuurlijk ook onderscheiden door vriendelijk, voorkomend en beleefd te zijn. Dat zal meer opvallen dan een kakelbont velletje.'

De hele dierenwereld hield zijn adem in...

Beschaamd kroop de koning terug in zijn eigen vlekken.

En dat beviel hem ook nog eens.

Het is zo uit, dit grappige verhaal van Annemarie van Haeringen voor kleuters van vier tot honderd. Het moet het hebben van haar prachtige prenten. Let ook op het kroontje.

Haeringen, Annemarie van. De kleur van de panda. Leopold, 2026. ISBN 978 90 258 8957 9, 28 p.

Sita

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 01 Aug 2026 22:37:46 +0000

Het idee voor een verhaal: het moeilijke jaar 1948 in Indonesië in de ogen en geest van een twaalfjarige jongen.

Waarom nu? Zou er een antwoord te horen zijn in aflevering 157 van de zo gul gesubsidieerde De Grote Vriendelijke Podcast, een uur durend gesprek met Robin Raven over zijn recente boek De Lotus en de Waringinboom door Bas Maliepaard en Jaap Friso? Helaas.

Wel levert het op dat de naam van de hoofdpersoon, Jaap Klein, gebaseerd is op de naam van Ravens vader Jack Groot en dat auteur Robin Raven het boek ook ziet als 'een soort wake-up call', 'praat er eens over'. Er hoort een lessenserie bij. Die belandde helaas niet op de recensietafel.

Dat Robin Raven iets heeft met Indonesië is bekend en verklaarbaar en heeft zich geuit in vrijwel al zijn eerdere boeken, vanaf zijn debuut De vloek van Pak in 2006.

In De Lotus en de Waringinboom vertelt de twaalfjarige Jaap over een periode in 1948 op en rond de suikerfabriek die zijn vader beheert in het land waar in 1945 al de onafhankelijkheid was uitgeroepen maar Nederland in 1948 nog dacht te regeren. Verteller Jaap weet niet veel over het land waar hij naar toegaat en dat past in die tijd. In hoog tempo krijgt hij (en krijgen wij) tijdens de reis per schip meer te horen, niet van zijn vader (die er al is) en moeder maar van medereiziger 'meneer Quist', een arts. Die dialogen hebben een hoog Oom Jan leert zijn neefje schaken-gehalte. Leerzaam, niet echt spannend. Dat gaat op voor het hele verhaal, ondanks enkele spannende passages, o.a. met aanvallen door pemuda's.

Ook het meisje Sita, waar Jaap een beetje verliefd op wordt maar met wie hij van zijn vader niet mag omgaan, leert hem van alles, net als Gus, de zoon van een collega van zijn vader, met wie hij ook al niet mag omgaan. Sita is, in de Nederlandse termen van die tijd, een 'inlander' en Gus een 'indo' en dat wordt hem door zijn vader wel ingepeperd. Sadder and wiser vertrekt Jaap einde verhaal terug naar Nederland, opnieuw met moeder en 'meneer Quist'.

Een citaat. Ze zijn per trein op weg naar de plantage:

Beneden aan de spoordijk staan weer blote kinderen. Ze lachen en zwaaien. Een jongetje gooit een steen naar ons, maar de afstand tussen hem en de trein is veel te groot, waardoor de steen in het water belandt. Het maakt de gooier blijkbaar niks uit, want hij slaat op zijn knie van de pret.

'Moeten zij niet naar school?' vraag ik.

Meneer Quist schudt zijn hoofd. 'Indonesische kinderen gaan niet naar school, Jaap. Als ze oud genoeg zijn, moeten ze werken op de rijst- en rietvelden. Sommige kampongs hebben een dessaschool, maar daar leer je niet zoveel.'

'Ze hoeven toch ook niets te weten?' zegt mama. 'Voor het planten van rijst heb je geen rekenen of lezen nodig, lijkt me. Als je maar weet wanneer de tijd rijp is om te oogsten. Ja, toch? Gewoon doen wat je vader ook doet. Tenminste, dat schrijft mijn man altijd in zijn brieven.'

De arts gaat rechtop zitten, alsof mama's woorden iets in hem wakker maken. 'En als ze advocaat willen worden? Of leraar? Of rechter?'

Mama haalt haar schouders op. 'Daar hebben ze ons toch voor?'

'Die tijd is voorbij, mevrouw Klein. Weet u, Indonesië is eeuwenlang een winstkolonie van Nederland geweest. Deze mensen' - de arts tikt tegen het raam, hoewel er niemand te zien is - 'hebben ons schatrijk gemaakt. En wat hebben ze ervoor teruggekregen? Niets. [...]'

Dit bedoel ik met een Oom Jan leert zijn neefje schaken-gehalte. Omdat de wat naïeve en heel oprechte Jaap nu eenmaal als verteller dienstdoet, in de onvoltooid tegenwoordige tijd nog wel, als een soort verslaggever, moet dit soort noodzakelijk geachte informatie per dialoog tot ons komen. Het is nog een hele kunst om zulke dialogen zo natuurlijk mogelijk te maken. Raven slaagt daar niet altijd in.

De verschillende opvattingen in die tijd over het land zijn keurig verdeeld. Vader Klein en collega Willems zijn ervan overtuigd dat die 'inlanders' niet zonder hen kunnen en dat met 'die Soekarna en Hatta' korte metten zal worden gemaakt. Moeder Klein houdt zich op de vlakte. 'Meneer Quist' de arts vindt dat de mensen recht hebben op onafhankelijkheid. Klein en Willems noemen hem achter zijn rug 'Quist communist'. Sita heeft een mooie vergelijking met een hand (Nederland) en de krekel erin (Indiërs). De krekel kan zingen wat hij wil, maar de hand knijpt hem zó fijn.

Quist blijkt contacten te hebben in de kampong waar Sita woont, ontdekt Jaap, die zich niet veel aantrekt van zijn vaders verbod en regelmatig met Gus op pad gaat en ook contact zoekt met Sita. Deze Sita ontmoet hij als ze hem redt uit een netelige situatie als hij met een mes wordt bedreigd door een jongen omdat hij op een ongepaste wijze zou omgaan met de lotus en de waringinboom vlakbij huis.

Daarbij raakt hij zijn bril kwijt maar zowaar - ineens kan hij scherp zien. Bril niet meer nodig. Eerder was door de aanraking met dit water ook al een lelijke wrat op zijn duim verdwenen en later verdwijnt de pijn in het oor waaraan schoolmeester Li zo hard trok. Magie! Die verder in het verhaal helaas hoegenaamd geen rol speelt, dus die magie bungelt er een beetje bij. De lotus en de waringin zelf bungelen overigens niet, die vertegenwoordigen de aantrekkingskracht van het vreemde, het onbekende. Dat wordt mooi beschreven.

De heftigste aanval van pemuda's is die op de plantage en het ouderlijk huis. Bij de verdediging worden ze bijgestaan door soldaten van het KNIL, Molukkers. Zo komen die ook nog het verhaal in.

Die aanval is wel de opmaat tot het vertrek van Jaap, zijn moeder en 'meneer Quist'. Onderweg naar het schip worden ze opnieuw aangevallen en het is te danken aan Quist en vooral Sita, die tot de aanvallers blijkt te horen, dat ze het er levend vanaf brengen, al reizen ze verder met zwaar gehavende Molukse soldaten, hun begeleiders. Schrale troost voor Jaap: op het schip blijkt dat Sita aan Quist een liefdevolle boodschap voor hem heeft meegegeven.

Als je niets wist van de geschiedenis van Indonesië c.q. Nederlands-Indië dan ben je door dit verhaal wel het een en ander te weten gekomen. Dat lijkt ook eigenlijk het hoofddoel en daardoor is het meer een leerzaam verhaal dan een echt sterk verhaal. Doordat je als jonge lezer kan meeleven met de verteller blijft er wellicht meer hangen dan na lezen van Het begon met peper, de geschiedenis van Indonesië en Nederland. Dat is non-fictie en wellicht komt het daardoor dat Jaap Friso en Bas Maliepaard het niet eens noemen. Jammer, want het is een heel goed boek.

Robin Raven heeft een prima verhaal geschreven, maar het had sterker kunnen zijn als hij voor een andere verteller had gekozen, met een eigen stijl. Dat had zomaar Sita kunnen zijn, maar ook (of misschien beter) een anonieme verteller met iets meer afstand tot de hoofdpersonen en de vrijheid om niet uitsluitend die Jaap te volgen en ook iets meer te doen met de magie van de lotus en de waringinboom die nota bene de titel van het verhaal hebben geleverd en Eva Verburg inspireerden voor de omslagillustratie.

Fijn dat er een kaart van Java is opgenomen met de namen van plaatsen die in het verhaal voorkomen.

Raven, Robin. De Lotus en de waringinboom. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1857 4, 462 p.

Wat stond daar?

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 31 Jul 2026 09:18:30 +0000

Na een ruim half jaar Poëziekalender een vervolg op de eerste recensie, d.d. 29 januari dit jaar.

Eén gedicht is me dierbaar geworden:

mijn lied

dit is mijn taal
mijn last, mijn lied

ik kan het wel
ik kan het niet

dit is mijn taal
mijn muur, mijn spel

ik kan het wel
ik kan het niet

dit is mijn taal
mijn wil, mijn stem

hoor hoe ik zing
ik ben, ik ben

Joke van Leeuwen, Poëziekalender 2026, 26 mei. Een tekst om een lied van te maken.

Het blinde lot wou dat enkele dagen later, op 4 juni, het overlijden van Lieke Marsman bekend werd gemaakt.

Er stonden tot nu toe zeker meer citabele teksten in de Poëziekalender 2026, zoals dit simpele liedje van Jos van Hest (9 juni),

Gevonden liedje voor aardrijkskunde

Tarwe vlas en haver

bonen peulen klaver

suikerbieten en karwij

groeien op de malse klei

zomerdijk slaperdijk

waker dromer winterdijk

of dit tekstje van Wim Hofman (18 mei)

Tafel / stoel

We verzagen de tafel
Maken een stoel.
Het hout is hard en oud.

Wij maken een stoel
Met een stevige leuning
En een gladde zitting.

We zetten de zelfgemaakte stoel
Voor het raam.
We gaan zitten.

Eindelijk zitten we.
We missen de tafel.

Of dit grappige versje van Bette Westera (19 juni):

Vandaag

Hoera, het is vandaag!

Dat moet gevierd.

Mijn vader heeft het hele huis versierd

en appeltaart gehaald voor hem en mij.

Met slagroom, want vandaag is zo voorbij.

De appeltaart gaat op,

er wordt geen kruimel van bewaard,

want morgen is het weer vandaag,

maar dan met mokkataart.

... maar het eindoordeel blijft dat de opmaak niet geslaagd was. 'Alleen wc's met een flinke felle leeslamp bieden voldoende licht om dit te lezen, want de lettertjes zijn ook al niet zo groot en duidelijk en helaas schreefloos.' Citaat van 29 januari, maar zo is het ook nu. Het geldt voor de meeste blaadjes, zoals bijvoorbeeld dat van 27 juli, hierboven, met een tekst van Liz Ditters, treffend 'In de nacht' getiteld. Jammer!

Tip voor de makers van de Poëziekalender 2027: maak de teksten goed leesbaar. En een iets kritischer selectie mag ook wel.

In iets mindere mate geldt dat ook voor de reeks Dichter. gedichten voor kinderen van 6 tot 106, bijvoorbeeld nummer 37, Op avontuur, het thema van Kinderboekenweek 2025.

Ook hierin pareltjes, maar ook veel mwah, en nogal wat gedichten die geen gedichten zijn maar stukjes proza met veel wit eromheen. En een wat moeilijk lettertype, zeker tegen een donkere achtergrond, ook al wordt de kleur van de letter dan soms wit.

Luchthaven 1

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 28 Jul 2026 09:32:24 +0000

Voorin Sterren verpakt in huid staat een 'Trigger warning'.

Dit boek gaat over zelfdoding. Je bent zeker niet de enige die daar soms aan denkt. Gelukkig zijn er ook heel veel mensen die naar je willen luisteren. Bijvoorbeeld bij 0800-0113.

Dat vooronderstelt dat iedere potentiële lezer van deze roman wel eens aan zelfdoding denkt! En aangezien iedereen van 12 en ouder tot de potentiële lezers hoort, gaat de uitgever annex auteur er kennelijk van uit dat iedereen van die leeftijd wel eens zelfdoding overweegt... (Het vermelde telefoonnummer werkt overigens alleen in Nederland, niet in Vlaanderen, daar kun je 1813 bellen.)

Ook is die potentiële lezer thuis in Engels. Zie de 'trigger warning', maar ook het citaat tegenover het colofon:

Through early morning fog I see
Visions of the things to be
The pains that are withheld for me
I realize and I can see
That suicide is painless
It brings on many changes
And I can take or leave it
if I please

M.A.S.H.

Eigenlijk ook een soort 'trigger warning', dit citaat uit een liedje van Johnny Mandel.

Er zou best nog zo'n waarschuwing bij kunnen staan: dit verhaal gaat over liefde en verdriet.

Verdriet. Liefde. Gek hoe die twee op elkaar lijken, een soort tweeling zijn. Dubbele Lotje.

In ieder goed verhaal zit een sprankje van die tweeling, en ook een sprankje vergankelijkheid. In Sterren verpakt in huid zijn ze ruimschoots aanwezig.

Dat begint al met een ander citaat, ook al vóór het verhaal begint:

Over de liefde

hebben we het vanavond.

Morgen trouwens ook.

Hafez van Shiraz

Dan bedoelen we uiteraard niet de voor het vermaak van kijkers (en aandacht voor advertenties) bedoelde 'liefde' van B&B vol liefde of andere 'reality'-soaps. Helaas, het woord liefde wordt nogal eens misbruikt.

En nóg een waarschuwing: ouderwets-gelovige lezers zouden geschokt kunnen raken. Goden spelen geen enkele rol, het lot wel. Een moderne katholieke gelovige zou kunnen opmerken dat het verhaal een mooie beschrijving van het voorgeborchte is. (Dat overigens officieel niet meer bestaat.)

Als ik mijn leven eens zou mogen overdoen... wat dan?

Het is een belangrijke gedachteoefening in dit verhaal. Het einde laat open of die ook wordt uitgevoerd.

'Wat?'

Ik zucht. 'Als we zo meteen in dat vliegtuig stappen, gaan we dan dood of juist niet?'

'De bedoeling is leven,' Ik voel zijn hart razen tegen het mijne.

'Ja,' fluister ik, 'de bedoeling is leven.'

Verteller-hoofdpersoon is de zeventienjarige Aïsha, die verslag doet van wat haar overkomt nadat ze onder de trein stapt. Dat laatste wordt in een soort cursief vooraf beschreven door een verteller (Aïsha?) die haar en/of ons met 'je' aanspreekt. Dat eindigt zo:

Het lijkt alsof het geluid van de spoorwegovergang steeds luider wordt, je hoort nu ook de trein al aan komen razen.

Het gaat nu, deze keer, om jou.

Stoep af, straat op.

Nog dertig stappen.

Auto's. Mensen.

Nog twintig stappen.

En dan wordt ze wakker.

Licht!

Niet licht van een lamp, maar alsof ik net een enorme rugzak van me af heb laten glijden, mijn armen trillen nog helemaal. Een rugzak van zeker vijfentwintig kilo waar ik al dagen, weken, nee maanden mee liep te sjouwen, ook in bed ging-ie niet weg.

Ik strek mijn armen, laat mijn spieren werken. Het tintelt.

Ze is in Luchthaven 1 en komt vrijwel tegelijk aan met 'een jongen, ongeveer mijn leeftijd', die woest tegen een kast staat te trappen.

'O, jij bent het maar,' zegt hij dan, 'ik dacht even dat je een engel was,'

'Dat dacht ik ook van... Hoezo jij bent het maar?'

'Ik heb jou al gezien,' zegt hij vaag. Hij heeft een fijne stem. Zacht, hij praat een beetje slordig.

Ik kijk weer naar de kast. 'Wilde je hem slopen?'

Hij haalt zijn schouders op. 'Sorry,' zegt hij weer. 'Ik was een beetje opgefokt.'

'Ja,' zeg ik. 'Ze hebben hier verrassend lekkere thee.' Nu ben ik geen leraar, maar een verpleegster.

'Thee?' Hij kijkt me weer zo aan.

'Wat is er?'

'Je ogen.'

'O.' Ik ben nog steeds een beetje misselijk, dus ik ga op de hoek van zijn bed zitten. 'We zijn dus dood?'

Zijn gezicht betrekt. 'Dat was niet helemaal de bedoeling.'

'Van mij wel.'

Hij negeert me. 'Ik liep gewoon met mijn telefoon over straat. Ik was kwaad op mijn vader, een of andere stomme ruzie, ik lette niet op...' Hij geeft weer een ram tegen de arme kast.

'Die vrachtwagen,' zeg ik langzaam.

'Ja.' Weer een schop. En nog een.

Ik laat me van het bed glijden en loop de kamer weer uit.

Luchthaven 1 blijkt een verblijf voor wie nog niet helemaal klaar is met leven. Aïsha en Armin (die jongen) verblijven er voor het idee van de lezer heel lang, laten we zeggen zo'n 247 pagina's of 36 hoofdstukjes. Een precieze tijdsaanduiding is er niet.

Aïsha en Armin blijken enkele tellen voor hun overlijden vlakbij elkaar te zijn geweest. Een vrachtwagen, een dode hoek, een spoorwegovergang... Ze hebben elkaar even in beeld gehad, zonder aandacht.

Mét aandacht zouden ze elkaar gered kunnen hebben, ontdekken ze.

Ze ontwikkelen langzaam maar zeker een diepe liefde voor elkaar. Ja, ze willen het nog eens overdoen. Met het risico dat het niet lukt.

Er is een bekende van Aïsha in Luchthaven 1: haar oma, moeder van haar bekende moeder de actrice Audrey Adelaar (wat een mooie naam!). En er zijn mensen die een kleine rol in haar leven hebben gespeeld. Grote troost is de immer hartelijke Lotta, met haar lichte Zweedse accent, zachte armen en taarten. (Genoemd naar Lotta uit de Kabaalstraat, eerbetoon aan Astrid Lindgren?)

Een belangrijke plek in Luchtgaven 1 is de Toren. Daar kun je heen om beelden uit je leven terug te zien en niet alleen dat, ook je begrafenis en Aïsha maakt zelfs mee hoe maar moeder om haar rouwt. Aïsha en Armin gaan er regelmatig naar toe en houden soms stevig hun handen vast, want pijnlijk is het soms wel. Zo worden ze sadder and wiser, om het ook maar eens in het Engels uit te drukken.

Het is hier niet de plek om de gehele intrige van dit rijke verhaal uit de doeken te doen, met alle zijlijntjes en details, noch om een toelichting te geven over Aïsha's motieven om een einde aan haar leven te maken. Dat komt ruim voldoende aan bod. Hints: verwaarlozing, afwijzing.

Dat Aïsha de verteller is, deert niet, is nauwelijks ongeloofwaardig. Een redelijk begaafde zeventienjarige die verslag doet van haar wedervaren, inzichten en ontluikende liefde: het kan. Dat Armin van Iraanse afkomst is, speelt een rol in die zin dat hij heel andere familietaferelen ziet en zo nu en dan regeltjes mompelt van Perzische dichters (zoals Hafez van Shiraz) - van zijn vader geleerd. 'Sterren verpakt in huid' komt uit zo'n Perzisch gedicht. En Serendip komt langs, uit het Perzische sprookje De drie prinsen van Serendip.

Dat de uitgebreide beschrijving van haar moeders (overigens oprechte) rouw theatraal lijkt, op het larmoyante af, klopt keurig: haar moeder is een beroemde actrice die een doorlopende podcast over zichzelf maakt. Hun bespiegelingen over leven, déjà vu's, serendipiteit, het lot, werkelijkheid of droom in de laatste hoofdstukken zijn mooi uitgewerkt.

Achter ons gaat de deur dicht. Armin en ik pakken weer elkaars hand en beginnen te lopen. Zijn vingers zijn nat, ik pak zijn arm en houd hem stevig vast. Kijk nou. Deze fijne jongen naast me, onze stappen die precies gelijkgaan, zijn warmte. Beter kan het niet worden.

Eindelijk.

Een heel bijzonder verhaal, verpakt in een door Eef Verburg mooi vormgegeven boek!

Praag, Anna van. Sterren verpakt in huid. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1776 8, 268 p.

Iris

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 27 Jul 2026 11:34:28 +0000

'Juffie Iris' heeft geen website (zoals ex-'Juffrouw Femke' 1 en ex-juf Femke 2) - wel een Facebookpagina, die ze 'de enige officiële pagina van mij' noemt, een Instagram-account, een Snapchat-account, een Youtube-account ('Hi! Welkom op mijn kanaal! Een kanaal met voornamelijk video's over mijn avonturen en belevingen als juf van groep 4. Enjoy!') - en een TikTok-account, aldus aangeprezen: 'Doe mee met 315.6K volgers op TikTok voor meer content over teacher, sixseven, lerenoptiktok.' Die 'content' (officieel een Engels woord voor inhoud, tegenwoordig jargon voor inhoudsloze inhoud waarmee je inkomen en aandacht kan voortbrengen) bestaat vooral uit filmpjes, met veel grappen en raadsels.

Hemeltjelief, je moet ervan houden om zo voortdurend met je gezicht op schermpjes te verschijnen. Geen wonder dat ze op haar Facebookpagina op 27 mei klaagde over grollen die men met behulp van kunstmatige intelligentie met haar plaatjes uithaalt. Kon je op wachten, Iris.

In het echt bestaat ze ook. Ze heet Iris Posthuma en geeft les aan groep 6/7/8 op de openbare basisschool Ollie B. Bommel in Den Bommel, een plaatsje op Goeree-Overflakkee. Kennelijk kan ze goed overweg met haar leerlingen want toen ze het plan opvatte om zelf eens een kinderboek te schrijven riep ze hun hulp in.

Het resultaat: een vrolijk en redelijk spannend niemendalletje getiteld Juffie Iris - Escape uit de school.

Gezien haar onstuitbare verlangen om heel veel in beeld te zijn mag het geen verrassing heten dat ze zelf als verteller optreedt. Tussen de episodes door staan pagina's met raadseltjes en moppen. En die escape, ja, ook daarin spelen raadsels een rol. Een onbekende belaagt haar met 'DM's' - ik moest het opzoeken maar dat zijn TikTok-berichten - met het doel (blijkt later) een hindernis op te werpen voor komende sportdag, zodat de ándere deelnemende school zou winnen. Een sportdag voor twee scholen! Uiteraard loopt alles goed af.

Grappig, laat Den Bommel nu net twee basisscholen tellen...

We mogen hopen dat in de bibliotheken van beide scholen naast dit gezellige middle-of-the-road niemendalletje nog wat betere boeken te vinden zijn ... al zijn het maar die van goede oude Thea Beckman, wier Thule-trilogie net opnieuw is uitgebracht, of die van Tonke Dragt of Imme Dros, wier werk ook nog steeds wordt herdrukt. Maar die van jongere talenten als Anna van Praag, Annet Schaap of Mireille Geus mogen ook. O, enkel vrouwen. Dan voegen we Paul Biegel, Guus Kuijer, Ted van Lieshout en naamgenoot Sieb Posthuma toe.

Zomaar wat voorbeelden waar Iris Posthuma, als ze serieus werk van schrijven wil maken, iets aan zou kunnen hebben.

Posthuma, Iris ('Juffie Iris'). Juffie Iris. Escape uit de school! Met illustraties van Hester van de Grift. Witte Leeuw, 2026. ISBN 978 94 933 5490 6, 132 p.

Wat je niet hoort...

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 26 Jul 2026 08:04:49 +0000

... in het boek van Nicola Davies en Britta Teckentrup over Het lied van de walvis is precies dat lied.

Dat is opmerkelijk: een prentenboek met mooie platen over het zingen door bultruggen, zonder geluid.

Op de Nederlandstalige Wikipedia-pagina over de bultrug staat gelukkig een opname, op de website Sound Dino is meer te horen.

En dat terwijl er na de titelpagina meteen een dubbelpagina-prent verschijnt met de uitnodiging 'Luister!'.

Wat we zouden moeten horen wordt beschreven:

Hoepen en

jammeren,

knorren en

grommen...

kreunen en

brullen en

fluiten

Het is heel suggestief, de platen zijn prachtig en de uitleg klopt. Het is geen prentenboek om voor te lezen, eerder een beeldrijk uitgevoerd naslagwerkje. Eventueel een goed uitgangspunt voor een spreekbeurt over het lied van de walvis. Met geluid.

Davies, Nicola. Het lied van de walvis. Met tekeningen van Britta Teckentrup. Vert. Steven Blaas. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1802 4, 32 p. Oorspr.: Whale Song, Walker Books Ltd., 2026.

'Dat lezen een ziekte is, besefte ik nog niet'

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 23 Jul 2026 21:22:41 +0000

Die zin om op te kauwen staat in de bijdrage die Kees 't Hart leverde voor het reeksje herinneringen aan in pubertijd gelezen boeken door recensenten van De Groene Amsterdammer, in De Groene Amsterdammer 6-7-2026, datzelfde nummer waarin ook dat mooie portret van Astrid Lindgren stond.

Het volledig citaat:

Ik las natuurlijk op mijn zestiende alles door elkaar, niet in deze volgorde: Arendsoog, Dostojevski, Vicky Baum, Nietzsche ('Also sprach...'), Dick Bos, Eeuwig zingen de bossen, Jan de Hartog, Sartre, Arthur van Schendel, Moby Dick (strip), Kapitein Rob, Hella Haasse, Graham Greene, Don Quichotte (helemaal) en honderden andere boeken. Duizenden. Ze gingen altijd over anderen, wat ik een sterk voordeel van lezen vond, dan kon ik fijn over mezelf blijven dromen. Dat lezen een ziekte was, besefte ik nog niet. Helemaal niet waar die mee te maken had. Ik dacht toen nog dat boeken verhalen bevatten, die toevallig uit zinnen bestonden.

Toen was er ineens Bint (1934) van Bordewijk, waar ik zowel alles als niets van snapte.

En wie wil weten hoe dit verder gaat, kope het weekblad. (Leuk ouderwets, zo'n aanvoegende wijs.) (Gebruikten reclamemakers die maar wat vaker, in plaats van al die gebiedende aansporingen.)

De elf recensenten komen met zeer uitleenlopende titels aanzetten. Georges Bataille, De geschiedenis van het oog; Édouard Levé, Zelfmoord; Wissily Kandinski, Het abstracte in de kunst; Annelies Jorna, Tarantella; Franz Kafka, Het Proces; Donna Tartt, De verborgen geschiedenis; Christinae F., Felscherinov; Yukio Mishima, Forbidden Colours; Tonke Dragt, Ogen van tijgers; Anaïs Nin, Dagboek 1931-1934 en dus Bordewijks Bint.

En hun verhalen erbij zijn al even uiteenlopend en daardoor een feestje om te lezen.

Monsters in de Lage Landen

noreply@blogger.com (H.) — Wed, 22 Jul 2026 20:38:57 +0000

Vergeet Transsylvanië, vergeet Loch Ness, laat Ierland met zijn venijnige elfen maar zitten. Hier is waar de engerds sluimeren. Dit is het gebied waar de ware monsters wonen: de Lage Landen. Onze Lage Landen.

Hier verschuilen wezens zich niet tussen de bergen of in de diepte, eeuwenoude meren. Hier zijn geen grote, donkere bossen om in te verstoppen. Overal is licht, overal is zicht. De enige bult in het landschap is een verkeersheuvel. Weiland na weiland, met alleen hier en daar een koe om zich achter te verbergen.

Toch zijn ze hier te vinden. Net over de horizon. In de platte polders en achter de duinen. De venen, de vennen, de enkeldiepe moerassen en schouderhoge heuvels zijn het leefgebied van wezens. Echte monsters. Het zijn de gruwels die uit ons blikveld verdwenen zijn.

Bijna waren we hen vergeten. Bijna dachten we nooit meer aan hen. Maar echt vergeten zou onverstandig zijn. Want de monsters vergeten ons niet. Nooit.

Nogal een inleiding in deze tijden van oeverloos veel loze beweringen en beelden. De geachte inleidster zwakt dit een alinea of wat later in haar 'Voorwoord' wel af, want dan gaat het over oude verhalen. 'Vertellingen uit de tijd dat monsters om ons heen woonden.' Nachtmares, Weerwolven, Bullebakken, Aardmannen... de 'monsters van de Lage Landen'.

Hét voorbeeld op dat gebied blijft Alle Sprookjes van de Lange Landen van Eelke de Jong en Hans Sleutelaar, nu helaas alleen tweedehands te koop en te vinden in de goede bibliotheek, eerste druk 1985. Dat bevatte niet alleen sprookjes maar ook sagen en legenden. Mooie, soepele, onopgesmukte stijl, tamelijk rechttoe-rechtaan. Mooie tekeningen van Peter Vos. Moeilijk te overtreffen en dat is Floor Bal niet gelukt.

Dat ligt vooral aan haar aanpak en stijl. Monsters van de Lage Landen bevat tien verhalen met veelbelovende titels: 'De Kludde', 'De Schoverik', 'Aardmannetjes', 'De heks', 'De basilisk', 'Witte Wieven', 'Lange Wapper', 'De weerwolf', 'Bullebak' en 'Nachtmares'.

Maar de verteller die de ouderwetse griezelspanning moet brengen bij ouderwetse verhalen waarin van alles kan gebeuren is afwezig. De verhalen zijn allemaal opgesteld volgens het recept van het moderne standaard-kinderverhaal. Begin 'medias-in-res', dus middenin een handeling, daarna vooral veel dialoog in vooral niet te lange zinnetjes en personages als herkenbare kinderen tegen een herkenbare achtergrond - en dan duikt ineens, in zo'n alledaags ogend verhaal, het magische wezen op. Je moet het allemaal zo veel mogelijk vóór je zien, alsof het hier en nu en om de hoek zou kunnen gebeuren. Maar dat is soms lastig met rare monsters.

Neem 'De Basilisk', op basis van een oude Utrechtse stadssage over een monster in één van die typisch Utrechtse grachtkelders. Dat begint met een dialoog tussen twee jongens, Ludwig en Havik genaamd, die een poster over een aanstaande huurverhoging staan te bekijken.

Ludwig pulkte aan de hoek van de poster. 'Dan moeten we verhuizen. Weer.' Hij wreef de stukjes papier tussen zijn vingers tot kleine balletjes. 'En het gaat hier juist zo goed. In wijk C in Utrecht doet niemand moeilijk.'

Havik vulde hem aan: 'Want hier heeft iedereen het al moeilijk genoeg.'

Achter hem hoorde Ludwig een flink scheldwoord. Zijn zus Edith stond achter hem. Hij keek naar de voordeur. Die was nog steeds dicht. Waar was zijn moeder als je haar nodig had?

Haar vriendin Adinda, die een straat verderop woonde, las de tekst nu ook. 'Dat is veel geld. En nu?'

Soms verbaasde Ludwig zichzelf met de dingen die hij zei. 'Havik en ik gaan geld verdienen. Na schooltijd.'

Genoeg zo. Zie hoe de verteller het verhaal in een tijd plaatst ('wijk C', nog steeds een bekende wijk in Utrecht), de lezer tussendoor informatie verschaft over personages ('zijn zus', 'die een straat verderop woonde') en omstandigheden ('moeilijk genoeg'), en het citaatwoordje zei vermijdt. Zo dichtbij mogelijk, streven naar maximale inleefbaarheid. In onvoltooid verleden tijd, dat wel, gelukkig.

Even later:

De man greep nog een glas. 'Hoe dan ook: ik heb geen werk voor jullie. Niemand hier op de gracht. Zijn mondhoeken schoten omhoog. 'Misschien mijn buurman... Die heeft een monster in de kelder dat hij verjagen moet.' Hij zette het glas met een klap op de toog. 'Ik denk dat jouw gezicht voldoende moet zijn.'

Een monster als huishoudelijk probleem. Pak een harde bezem, of de stofzuiger, zou je haast denken. En dan blijkt het om een basilisk te gaan en weet zus Edith (die wel eens een boek leest) ineens wat dat is en zelfs die uitleg komt in een dialoog, al lopend op weg naar huis.

Het verslaan van de basilisk duurt zeven pagina's inclusief twee paginagrote afbeeldingen (van Marieke Nelissen). Het kost Havik zijn bril, maar dat brengt hen wel op het winnende idee: een spiegel.

De doek om zijn ogen werd koeler. De ondraaglijke stank in de kelder lichter. Hij schoof de blinddoek van zijn hoofd. Daar lag het. In het donker. Aan zijn voeten. De Basilisk. Verslagen door zijn eigen blik.

Rillingen liepen over Ludwigs lichaam. Zijn handen trilden zo hard dat hij er telkens mee tegen de muurtjes sloeg. Buiten, in het zonlicht, zakte hij naar de grond. De brouwer ving hem net op tijd op. 'Jochie toch. Je hebt het overleefd.' Hoorde hij bewondering in de stem van de man?

Zo verdienden ze geld voor een nieuwe bril en nog wat erbij en het levert Ludwig een bijnaam op. Van Ludwig de Basiliskbrader is in de oude verhalen natuurlijk geen sprake, maar de spiegel is essentieel.

Alleen: gaat dit verhaal nou over de basilisk of over het stel kinderen? Treffend maakte Marike Nelissen een prent van de kinderen, niet van het monster.

Dat past nog steeds een beetje vreemd in dit zo realistisch aandoende verhaal...

Zo gaat het ook in de andere verhalen. Zeer leesbaar, beetje standaard-stijl, en het magisch effect schuurt.

Bal, Floor. Monsters van de Lage Landen. Met illustraties van Marike Nelissen. Volt, 2026. ISBN 978 90 622 2667 2, 142 p.

Pragmatisme betekent tegenwoordig: goed opletten, er gaat gelogen worden

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 21 Jul 2026 09:07:35 +0000

Prachtig, een van de felste en meest cynische stukjes van Sheila Sitalsing ooit. Het verscheen in de Volkskrant 18-7-2026 en draagt de kop 'Pragmatisme betekent tegenwoordig: goed opletten, er gaat gelogen worden'. Retorica-pareltje.

Er moet een tijd zijn geweest dat je niet op je hoede hoefde te zijn als iemand pragmatisme predikte. Prima woord moet het zijn geweest in het Land van Ooit. Goedbedoeld ook, een woord dat om moeilijkheden en gedoetjes slalomt op zoek naar een uitweg. Kool, geit, dat werk. Hier en daar een principe laten vallen zonder dat het superveel pijn gaat doen. Dekmanteltje voor alledaagse kleine lafheid want we hebben geen tijd om de godganse dag de principiële held uit te hangen of met eieren naar elkaar te gooien, en sneuvelen voor de goede zaak kun je maar één keer doen. Polderwoord.

In het Land van Nu betekent pragmatisme: goed opletten, want er gaat gelogen worden. Zegt iemand dat hij iets pragmatisch wil oplossen, dan zegt hij: met cynisme. En met kwaadaardigheid, meedogenloosheid en zielloosheid bovendien, kruipend voor potentaten, buigend voor het grote geld, walsend over de belangen van de stilste mensen, rekenmachine bij de hand waarop kleine levens tegen stapels dollars worden afgestreept. Het hulpwoord daarbij is ‘realistisch’.

[...]

Pragmatisme is zeggen dat je óók vindt dat de CO2-uitstoot van de Europese industrie omlaag moet, omdat je óók ziet dat het hier droogkookt en spontaan ontbrandt en dat het land onleefbaar wordt voor mens en dier. Daar ben je president van Frankrijk voor, of bondskanselier van Duitsland, of regeringsleider van Italië, Hongarije, Polen. Maar dat we wel ‘realistisch’ moeten blijven. En pragmatisch. Want de rekenmachines wijzen het uit: er zijn stapels euro’s, er is veel industrie en er zijn belangen waar we geen weet van hebben, terwijl niemand de hittedoden telt.

Daarom zwakte Wopke Hoekstra de Europese plannen voor minder CO2-uitstoot af en smeerde hij verplichtingen uit over de tijd. In De Telegraaf lees ik dat dit een hele geruststelling is, omdat de pragmatisch afgezwakte groene plannen van de Europese Commissie, uitonderhandeld door Frans Timmermans en Diederik Samsom, te ‘radicaal’ waren.

Radicaal: nog zo’n woord dat wordt verkracht om te verhullen en verdraaien. Verlos ons van de liegtaal.

Waarvan acte.

Voor de hele column: zie de Volkskrant, zoek op haar naam en de kop van dit stukje.

Werkgroep is geen werkgroep meer

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 20 Jul 2026 07:34:26 +0000

Sinds 1955 verenigde de Arbeitskreis für Jugendliteratur iedereen die zich in de Bondsrepubliek Duitsland met kinderboeken bezighield. Na de vereniging met de DDR breidde de Arbeitskreis zich zonder veel moeite uit. Onwennigheid was het grootste probleem tijdens het eerste internationale congres over jeugdliteratuur na de val van de muur in 1989: dat was het IBBY-congres in 1992, nog gepland vóór de 'Wende', uitgevoerd erna, in een locatie in voormalig Oost-Berlijn. Ik had een hotel in West en laveerde elke dag door niemandsland langs de brokken van de muur - de eerste keer om de tulpenbollen af te leveren bedoeld om reclame te maken voor het IBBY-congres in Groningen (1996).

Nu is het gedaan met de Arbeitskreis. Althans, met de naam.

Vanaf heden luidt de nieuwe naam Dachverband Jugendliteratur (DJL). Het blijft een vereniging, een 'eingetragener Verein'. De website blijft hetzelfde: jugendliteratur.org. Ook verder gaat alles als vanouds, inclusief de uitreiking van de Deutsche Jugendliteraturpreis tijdens de Frankfurter Buchmesse op 9 oktober 2026. Genomineerd o.a.: Regenwurm und Anakonda, Was Tiere über sich erzählen van Bibi Dumo Tak, categorie Sachbuch (nonfictie).

Autoriteiten: hup, de boom in

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 19 Jul 2026 14:17:15 +0000

Bijna over het hoofd gezien: een mooi portret van Astrid Lindgren in De Groene Amsterdammer 9-7-2026. Aanleiding: het is een 'dubbeldik zomernummer' met jeugd als thema en kennelijk vond de redactie dat er dan iets over de schepper van Pippi in moest.

Irene van der Linde, lid van de redactie, kweet zich voortreffelijk van haar taak. (Heerlijk oud woord, kwijten.) Astrids jeugd in Vimmerby, haar moeizaam bestaan als alleenstaande moeder, haar huwelijken, het komt allemaal voorbij. Pippi als droom van vooral de auteur zelf, die in 1974 nog zou hebben gezegd: 'Ik ben pessimistisch maar probeer dat eronder te houden. Hoe meer je ziet wat er in de wereld gebeurt, hoe pessimistischer je wordt.'

Ook een mooie uitspraak, uit 1952, in Perspektiv: 'Niets is zekerder dan dat het lot van de wereld in de kinderkamers wordt beslist'.

Wereldwijd zijn er niet zoveel kinderkamers, dus of het nog iets wordt met dat lot... Nog afgezien van wat er in kinderkamers gebeurt.

Volgens Irene van er Linde had Astrid Lindgren vooral oog voor de 'eenzaamheid van kinderen'. Dat kón te maken hebben met de wederwaardigheden van haar eigen zoon Lasse, die de eerste drie jaar van zijn leven bij pleegouders in Kopenhagen doorbracht. Pippi woont helemaal alleen. Dat lijkt haar niet te deren, maar toch. En niet voor niets (mijn toevoeging, Irene noemt hem niet) vond Lindgren ook het troostrijke kereltje Karlsson van het dak uit.

Ze eindigt met deze anekdote, inclusief citaat:

Als je macht hebt, moet je lief zijn, vindt Pippi, hoe boos ze ook is, ze blijft vriendelijk glimlachen. Dus als ze boer Bloemveld zijn uitgemergelde paard dat met kar en al in een greppel is beland, met een zweep ziet slaan, gooit ze hem vier, vijf, zes keer de lucht in, laat hem dan zelf met een zware zak lopen en trekt de kar met de andere zakken naar zijn boerderij.

'Ja, lief voor Bloemveld ben ik in ieder geval wel geweest,' zei ze. 'Helemaal gratis vliegen!'

'Daarvoor zijn we op de wereld,' ging de juffrouw verder. 'Om lief en vriendelijk tegen andere mensen te zijn.'

'O, en waarom zijn die andere mensen dan op de wereld?', zei Pippi terwijl ze op de rug van haar paard ging staan en met haar benen zwaaide.'

Kiezen wie je naast je wil hebben

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 14 Jul 2026 22:08:08 +0000

Eindelijk weer eens een (kinder)boek dat geheel afwijkt van de standaardformule volgens welke zoveel (soms lijkt het: steeds meer) kinderboeken gemaakt lijken te zijn: middenin het verhaal beginnen (actie! aandacht trekken!), terugblik, herpakken, tien à vijftien hoofdstukjes met korte, soms uit een woord bestaande titels, onvoltooid tegenwoordige tijd (reportagestijl), veel dialoog, verborgen verteller of dagboekstijl (ik-verteller), beetje karakterontwikkeling, niet al te veel of geen schokkende gebeurtenissen, goede afloop.

Je zou soms denken: verzin een mooie plot, gooi die in ChatGPT, Claude of een vergelijkbaar programma, beetje bijschaven en hoepla, weer een verhaal. Scheelt een cursus aan de Schrijversvakschool. De uitgever denkt aan de jaaromzet (de seizoensaanbieding moet toch wat voorstellen), voegt wat beeld en cover toe, en doet het boek wellicht na een jaar in de ramsj. Hoge doorloopsnelheid tegenwoordig, wordt verzucht.

Nee, dan de negentiende eeuw.

Toen zagen boeken er heel anders uit en waren verhalen anders opgebouwd, vaak met veel omhaal van woorden, een duidelijk aanwezige verteller die zich soms rechtstreeks tot de lezer wendt, en uitvoerige beschrijvingen. Als het ging om boeken voor kinderen waren pedagogische bedoelingen geen bezwaar. Veel van die verhalen worden tegenwoordig al dan niet terecht als onleesbaar bestempeld, maar sommige haalden met gemak de volgende en zelfs deze eeuw, hoewel soms ingekort, 'bewerkt'. Ik noem bijvoorbeeld Sans famille (Alleen op de wereld) van Hector Malot of Notre-Dame de Paris van Victor Hugo, hier bekender als De klokkenluider van de Notre Dame, Treasure Island (Schateiland) van Robert Louis Stevenson, de sprookjes van Grimm, de verhalen van Andersen, werk van Charles Dickens, Frederick Marryat, Anton Tsjechov, Louis Couperus enzovoort en zo verder.

Neem nou Jules Verne. De overwegend blauwe bandjes van zijn verzameld werk zijn bekend, onlangs werd nog een complete reeks op Marktplaats aangeboden. Een van zijn bekendste verhalen is Le tour du monde en quatre-vingts jours (1873), de reis om de wereld in tachtig dagen. De eerste vertaling in het Nederlands verscheen 1874, de laatste (Reis om de wereld in tachtig dagen door Kiki Coumans) in 2004. De integrale Franse tekst is op internet te vinden, bijvoorbeeld bij Project Gutenberg of Wikisource. Het verhaal is vaak bewerkt, ook als film.

Nu verscheen onlangs bij Lemniscaat een verhaal dat erop is gebaseerd, maar met de perspectieven van de personages Passepartout en Aouda. Bovendien voegde auteur Adwin de Kluyver een belangrijk personage toe, Eleanor Fogg, zus van hoofdpersoon Phileas Fogg. Zo werd het een heel ander verhaal, terwijl het toch verloopt volgens de contouren en het reisschema van Verne's versie.

Het heeft hoofdstukken met een beschrijving, zoals bijvoorbeeld

VI - dag 25

waarin de reizigers voor een rechtbank moeten verschijnen en een man met een mes het op Aouda heeft gemunt

Wel een modernisering: twee terugblikken, een op het leven van Passepartout en een op dat van Aouda. Verder laat de anonieme verteller deze personages soms herinneringen beleven. Maar afgezien daarvan verloopt het verhaal chronologisch, van dag 1 tot en met dag 80, inclusief de vergissing van dag 81, dat Fogg aanvankelijk denkt dat hij zijn weddenschap verloren heeft maar dan blijkt dat hij vergat dat hij op de Grote Oceaan de tijdsgrens passeerde. Ook hier wint Fogg dus de weddenschap en een flink fortuin. En eveneens wekt hij de indruk dat geld helemaal niet nodig te hebben, sterker nog, hij schenkt het weg: aan Aouda om in India een meisjesschool te stichten en aan Passepartout om in Parijs een drukkerij op te zetten.

Ook in De reis naar de vrijheid in tachtig dagen achtervolgt inspecteur Fix (hierboven in 19e-eeuwse versie) het gezelschap in de waan (argwaan) dat Fogg de dief is van een enorme som uit de kluis van een Britse bank. Maar in tegenstelling tot het basisverhaal wordt Fix zelf uiteindelijk gearresteerd, door een handigheidje van de reizigers.

En ook in De reis naar de vrijheid in tachtig dagen wordt de treinrit door de VS onderbroken door een kudde bizons, en als die met geweerschoten verdreven zijn door een groep indianen die wraak willen nemen wegens het doden van hún bizons. In de basisversie zijn het Sioux, in de vrijheid Ponca's. Maar waar de Sioux Passepartout gevangennemen en Fogg hem bevrijdt, voegt de andere Passepartout zich bij de Ponca's en duikt hij later op met hun opperhoofd, waarop Fogg zijn excuses aanbiedt voor het deelnemen aan de schietpartij en de Ponca's een vergoeding aanbiedt.

Zo zijn er meer verschillen, al speelt geld wat Phileas betreft in beide verhalen (vrij naar Marten Toonder) geen rol.

Fogg blijkt in de vrijheid dus een zus te hebben, Eleanor, die zich sterk maakt voor vrouwen en als ze daarvoor in Engeland veroordeeld wordt (waarbij haar broer wegkijkt) naar de VS gaat om de strijd voort te zetten, onder een schuilnaam, Red Elk. Aouda en Passepartout zoeken haar op en als Fogg hen komt halen (tijd dringt!) levert dat een unieke ontmoeting op tussen broer en zus:

Daar stond hij: strak in het pak, met het hoge boord dat zijn hals leek te verstikken. Zijn ogen dwaalden over de prairie. Zijn horloge glansde in zijn hand.

'Phileas,' zei ze zonder aarzeling.

'Eleanor?' antwoordde hij verbaasd.

Ze keken elkaar aan als twee schaakspelers die aan een spannend eindspel beginnen. Geen omhelzing, geen handdruk.

'Je loopt achter op schema,' zei Eleanor koeltjes. 'Dat had ik van jou nooit verwacht.'

Fogg knipperde even met zijn ogen. 'Een bezoek aan jou stond inderdaad niet op het programma.'

'Maar hier ben ik dan toch,' zei ze uitdagend. 'Is er nog iets wat je tegen me wilde zeggen?'

Hij zweeg. Zijn vingers speelden even met de ketting van zijn horloge. 'Ik heb je geschreven,' mompelde hij.

'Maar je hebt de brief nooit gepost. Zoals je ook nooit sprak toen ik voor de rechter stond. Zoals je zweeg, terwijl ik in de gevangenis zat.'

Hij haalde adem, maar Eleanor stak haar hand op. 'Je hoeft niets te zeggen. Je reisgenoten weten wie ik ben. En jij weet wie jij bent. Meer is niet nodig.'

Dat de verteller consequent kiest voor de perspectieven van Aouda en Passepartout en hun inzet om de samenleving te verbeteren maakt De reis naar de vrijheid in tachtig dagen een heel ander verhaal en dat verklaart de titel. Aouda, de jonge weduwe die met haar oude echtgenoot verbrand zou worden (sati), wordt door Passepartout van de brandstapel gered (zie onder, versie Verne) en ze vergezelt daarna Fogg en Passepartout op hun reis.

Maar Aouda heeft een goede basisopleiding, leest veel en komt steeds meer tot de overtuiging dat ze iets wil doen voor een betere positie van vrouwen in de samenleving.

Passepartout was actief in de Parijse commune van 1871 en moest vluchten toen die werd vernietigd, waarbij zijn geliefde Clémence omkwam onder het puin van de Tuilerieën. Zijn ideeën over een rechtvaardiger samenleving nam hij mee. Vandaar zijn dromen over een drukkerij waar hij pleidooien voor zo'n samenleving kan drukken.

Beiden krijgen in dit verhaal de kans om iets aan hun idealen in praktijk te brengen - wel dankzij giften van Phileas Fogg. Die blijft de geheimzinnige rijkaard die hij was, maar verandert een beetje van houding. Menig doorgewinterde marxist zou hier kanttekeningen bij plaatsen, maar het verhaal houdt hierdoor wel iets negentiende-eeuws, de tijd waarin het zich afspeelt.

Vrijheid, dat is hun toverwoord. Aouda daarover:

Ze legde haar hand op de zijne. 'Weet je wat vrijheid voor mij betekent?'

Hij schudde zijn hoofd.

'Ik heb geleerd dat vrijheid niet alleen betekent dat ik mag gaan waar ik wil, maar dat ik mag kiezen wie ik naast me wil hebben.

Hij keek op. In haar ogen zag hij iets waar hij geen woorden aan kon geven.

De verteller blijft op de achtergrond maar valt wel op door soms originele beeldspraak.

Een extreem voorbeeldje (p. 107):

Een golf sloeg over het dek alsof de zeegod Neptunus zelf een emmer leeggooide. Lady Griggs kwam naar buiten in een gele regenmantel die haar deed lijken op een verwarde kanarie. 'Dit is barbaars!' schreeuwde ze, terwijl haar paraplu uit haar handen werd gerukt en de lucht invloog als een hysterische vlinder.

Nog een (p. 141):

Zwijgend liepen ze verder tot ze Bush Street bereikten. Boven de deur hing een bord: Pounce & zonen – vrije drukpers sinds 1867. Onder de naam was met rode inkt geschreven: & dochter, als u blieft.

Ze openden de deur na een ferme klop van Passepartout. De geur van inkt en heet ijzer sloeg hen onmiddellijk in het gezicht - als de adem van een mechanische draak.

Nog een (p. 202):

'Mijnheer Fogg!' bulderde de voorzitter, een imposante man met een buik die vooruitliep als een scheepsboeg en een stem die elk glaasje sherry deed trillen. Zijn bakkebaarden leken wel bezems waarmee hij de vloer kon schrobben. Hij zwaaide met zijn armen alsof hij het applaus persoonlijk dirigeerde.

Hoewel een hysterische vlinder wellicht erg exotisch is, zijn de meeste vergelijkingen wel mooi gevonden. Die voorzitter (op de club waar Fogg zijn overwinning viert) zie je meteen voor je.

Er vallen kanttekeningen te plaatsen bij die vrijheid. Die komt wel erg snel in beeld en het is prettig voor Passepartout en Aouda dat ze kansen krijgen en dat ze die blijkens een soort epiloog ook benutten, maar de lezer blijft wellicht ondanks dit heerlijk gelukkig einde achter met de vraag 'en toen?'. Onwaarschijnlijk ook, maar dat geeft niet want dat was Verne's verhaal ook al, het is beter om beide versies te scharen onder de categorie sterke verhalen (visserslatijn), waar ook sommige sagen en cultuursprookjes te vinden zijn.

Al met al is dit een verfrissend verhaal, al was het maar (zie aanhef) dat het lekker afwijkt van de trend, zoals bijvoorbeeld eerder Hele verhalen voor een halve soldaat van Benny Lindelauf. Dat getuigt van een onafhankelijke geest en daar houden we van. Graag meer van dit soort werk.

Kluyver, Adwin de. Aouda & Passepartout. Reis naar de vrijheid in tachtig dagen. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1805 5, 216 p. inclusief literatuurlijst (!).

Jacht op de sneer

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 13 Jul 2026 20:35:28 +0000

Het Lewis Carroll Genootschap houdt op 26 september zijn jaarlijkse symposium en is er deze (tiende!) keer in geslaagd een interessante spreker aan te trekken: vertaler Robbert-Jan Henkes zal een toelichting geven op zijn vertaling van The Hunting of the Snark van Lewis Carroll.

Het symposium vindt plaats in het Logegebouw te Deventer, Rijkmanstraat 10. Deelname is gratis maar het Genootschap stelt het uiteraard op prijs als je begunstiger wordt en aanmelden is nodig: uiterlijk 19 september via info@lewiscarrollgenootschap.nl.

Zie hier voor het hele programma.

Biografie als klaroenstoot

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 12 Jul 2026 11:26:16 +0000

Een biografie over Thea Beckman (1923-2004), toch nog. Natuurlijk, de auteur van Kruistocht in spijkerbroek, Geef me de ruimte en nog veel meer bestsellers is een geëigend onderwerp voor een biografie. Ze verdient het, als het ware.

Maar Dora (Theodora) Beckmann-Petie leidde een leven dat zich ogenschijnlijk in niet heel opmerkelijke fasen voltrok. Ze trouwde op jonge leeftijd (met Dick Beckmann), kreeg kinderen, voedde die op, genoot nog een tijd van grootmoederschap en stierf.

Maar ze schreef ook, dagelijks. En ze haalde na haar vijftigste alsnog de diploma's die ze als kind al wou (maar niet mocht) halen: vwo, universiteit. Zat in de banken tussen de studenten toen Ria Bauer-van Wechem en haar assistent Toin Duijx colleges over jeugdliteratuur gaven aan de Leidse universiteit - en toen was ze al bestseller-auteur.

Een doorzetter, die Dora. Dat blijkt ook uit haar optreden als voorzitter van de Werkboek Jeugdboekenschrijvers van de Vereniging van Letterkundigen (VvL, sinds 2027 Auteursbond).

Het valt niet mee om een biografie te schrijven over een auteur die weinig persoonlijke gegevens naliet en niet de indruk wekte een wild leven te leiden. Notities voor boeken gooide ze weg na gebruik, veel brieven zijn verdwenen, interviews idem. Biografie-auteur Vivian de Gier moest het doen met enkele interviews en toch nog nagelaten brieven en columns, en gesprekken met kinderen en kleinkinderen.

Ze heeft het klaargespeeld en is er zelfs mee gepromoveerd aan de Maastrichtse universiteit, op 5 december 2024. Best verwonderlijk, want zo heel erg wetenschappelijk is deze biografie niet, in die zin dat er weinig onderzoeksresultaten in te vinden zijn, en de uitvoerige besprekingen van Beckmans boeken redelijk wat eigen oordelen bevatten en meer recensie zijn dan wetenschappelijke verhandeling - al citeert ze ook een keur aan andere recensenten en al valt te relativeren dat de grens tussen verhandeling en recensie vaag is en dat beschrijvende wetenschap ook bestaansrecht heeft.

Een interessant deel van de biografie vormen de kanttekeningen (opnieuw: van anderen en haarzelf) bij Thea Beckmans stijl, met name haar verklaring voor die stijl.

Er is nogal wat te doen geweest over Beckmans stijl. Kinderen stoorden zich er niet aan maar recensenten vielen er vaak over: 'stijf', 'clichématig', 'vlak' enzovoort. Je zou kunnen zeggen (mijn woorden) dat Thea Beckman zich er kennelijk nooit van bewust is geweest dat elk verhaal een verteller heeft en dat die niet noodzakelijkerwijs identiek is aan de auteur. Een kundige auteur speelt daarmee. Veelbetekenend is het relletje dat ontstond rond haar kinderboekenweekgeschenk Het wonder van Frieswijck (1991), zie ook Wikipedia. Volgens Vivian de Gier verdedigde Thea Beckman zich door erop te wijzen dat stereotypen in de mond van argeloze, niet beter-wetende vijftiende-eeuwers werd gelegd en dat Alijt (het 'Beckmanmeisje' van dienst) nou juist opkwam voor Danga, maar was ze slordig met perspectieven, waardoor het soms lijkt alsof de verteller die stereotypen bezigt.

Om Beckmans stilistische tekortkomingen te verklaren wijst Vivian de Gier op haar eenvoudige, weinig geletterde komaf en haar neiging zich weinig gelegen te laten liggen aan commentaar. Tja. Die relatieve koppigheid contrasteert dan wel met haar leergierigheid op andere gebieden.

Het ontbreken van academische formuleringen maakt deze biografie beslist prettig om te lezen. Vivian de Gier geeft een geloofwaardig en levendig portret van Thea Beckman en lardeert dat met uitvoerige beschrijvingen van maatschappelijke ontwikkelingen. Daardoor wordt Thea's leven tóch minder saai dan op eerste gezicht lijkt. Een en ander knap samengevat in een epiloog als een klaroenstoot. Thea Beckman heeft de biografie die haar toekomt.

Gier, Vivian de. 'Geef me de ruimte.' Het eigenzinnige leven van Thea Beckman. Balans, 2004. ISBN 978 94 6382 357 9, 448 p.

PS. Haast nog vergeten te melden dat de Thule-trilogie, dus Kinderen van Moeder Aarde, Het helse paradijs en Het gulden vlies van Thule, door uitgeverij Lemniscaat opnieuw is uitgegeven! Drie kloeke, stevig gebonden boeken.

Boeken in de prullenbak

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 16 Jun 2026 22:31:54 +0000

Een bijzonder berichtje op het platform Biebtobieb:

Je vindt een stapel boeken in de prullenbak. Wat doe je?

Het klinkt als een hypothetische situatie. Maar voor steeds meer leesmediaconsulenten en educatiemedewerkers is het de realiteit. Scholen maken bezwaar tegen titels over genderidentiteit of diversiteit. Medewerkers schuiven boeken stilletjes door de shredder. Of een school weigert de collectie simpelweg van tevoren al.
En dan? Houd je voet bij stuk? Of beweeg je mee om betrokken te blijven?

Op 24 september gaat Ingrid van Osch samen met Esther Erdtsieck-Blaaser, Arjanne Mastenbroek en theoloog Janneke Stegeman dit gesprek aan: het gesprek dat je in jouw bibliotheek ook een keer gaat voeren. Want de signalen zijn er al.
Na deze sessie ga je naar huis met iets wat je meteen kunt gebruiken: de woorden om je eigen standpunt te verwoorden en te verdedigen. Naar scholen, naar samenwerkingspartners en naar jezelf.

Deze sessie is er speciaal voor leesmediaconsulenten, educatiemedewerkers en managers die werken aan de schoolbibliotheek of jeugdcollectie.

Het Kennisfestival Democratie & Burgerschap op 24 september 2026, Prodentfabriek, Amersfoort, 'is er voor bibliotheekprofessionals die merken dat hun werk verandert en die daar niet alleen over willen praten, maar mee aan de slag willen'.
Tickets hier.

Sympathiek: men gaat er op voorhand vanuit dat bibliotheekmedewerkers tegen het verwijderen van boeken 'over genderidentiteit of diversiteit' zijn. Kennelijk zijn er geen bibliotheekmedewerkers van ultraconservatieve annex zwaargelovige snit, of die zijn niet aangesloten bij Biebtobieb, platform voor bibliothecarissen.

Waarbij zij aangetekend dat een goed verhaal nooit over 'over genderidentiteit of diversiteit' gaat, maar over het wel en wee van personages, over vreugde en verlies, leven en dood. Maar als motief kan het wel meespelen, natuurlijk. En goede non-fictie over seksualiteit, identiteitsbeleving of huidskleur verwijderen, tja... dan zijn we ver van huis.

Of zulke zeer conservatieve dan wel zeer nationalistische onderwijsgevenden dan ook het nieuwe 'bouwstenenpakket' voor werken met het nieuwkomersonderwijs van Bibliotheek op school afwijzen...? Wie weet.

Ode aan Pluk

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 15 Jun 2026 17:36:16 +0000

Citaat uit 'Hoe verdedig je een plek waar niets is?' van Arjen van Veelen, NRC 13-6-2026:

Ik was toen allang weer thuis in Nederland. Ik had de kinderen op bed gelegd, op mijn telefoon kwamen foto’s binnen van een ravage alsof een tornado was gepasseerd. Wat bleek: toen Bob even weg was om boodschappen te doen, hadden bulldozers zijn huis verwoest, inclusief al zijn persoonlijke bezittingen en foto’s. En Rusty was kwijt.

Op Facebook las ik boze berichten van buren. 'Hebben die mensen zwarte harten en geen ziel?', vroeg er een (een vraag die ik ook aan het bedrijf heb voorgelegd, vooralsnog geen reactie). Ik voelde een machteloze kwaadheid opkomen, alsof alle vernietiging op aarde zich geconcentreerd had op de trailer van Bob. Ik dacht aan zijn dolende kat en aan het stukje plant – en toen aan een boek dat in de kamer van de kinderen rondslingerde.

Het gaat over een kraker die een heilig grondje redt met behulp van een kluizenaar die hem softdrugs geeft. De held rijdt eerst als een nomade door de stad, dakloos, „want alle huizen waren vol” – aldus Pluk van de Petteflet uit 1971 van Annie M.G. Schmidt. Uit pure noodzaak overweegt hij om maar in het park te overnachten. Daar fluistert een duif hem in dat er bovenin een woontoren van twintig verdiepingen nog een kamertje leeg staat.

„Denk je dat ik hier zomaar mag wonen?”, vraagt Pluk.

„Ja hoor”, zegt die duif, „Het staat leeg.”

Dus hij trekt er in, samen met een „intelligente” en „beleefde” kakkerlak. Die duif woont in de Torteltuin, een „echt, wild, woest bos” met varens, mos en bomen – in feite gewoon een verwilderde tuin, „de struiken groeien er maar raak”. Dit slordige wildernisje wordt bedreigd: het moet een tegelpleintje worden „met een keurig bloemperk”. Pluk gaat hulp zoeken bij de „kluizenaar”, een soort hippie die off grid leeft in het bos. Een lange reis, hij neemt liefst 24 boterhammen mee.

De tocht lijkt uit te lopen op een echec: hij krijgt van de kluizenaar enkel een zielig plantje mee. Maar dat blijken Hasselbramen te zijn, een magische plant die volwassen mensen spelplezier geeft: „zodra je ervan eet wil je spelen in plaats van werken”. De foute types eten van de bramen en vergeten de Torteltuin te betegelen. Eind goed, al goed.

Datacenter in de Torteltuin

Ik vond het schokkend om terug te lezen. Een historische spiegel. Want het boek mag nog steeds razend populair zijn; wat die lieve Pluk deed – een leeg huis betrekken – hebben we als maatschappij een halve eeuw later gebrandmerkt als crimineel gedrag (zie de Wet kraken en leegstand uit 2010). En op lsd of hasj in kinderboeken zijn we ook niet meer zo happig. Het verhaal zou sowieso heel anders gaan. In de Torteltuin zou een datacenter komen, Pluk zou in een participatietraject belanden waarin hij mocht co-creëren over de kleur van de nieuwe bloembakken. Hij zou eindeloos handhavingsverzoeken pennen en quick scans laten uitvoeren om de waarde in euro’s van de zogeheten ‘ecosysteemdiensten’ te berekenen – net op tijd zou hij beseffen dat wat op het spel stond niet dat wildernisje was, maar zijn ziel. Het vermogen om in wat struweel een magisch woud te zien en in een mondje bramen een lsd-trip.

Toen begreep ik waarom Bob de kluizenaar die twinkeling had in een hopeloze situatie. Hij had ook gegeten van de hasselbramen. Hij bezat dat magische voorstellingsvermogen. Hij kon een scheepskerkhof aanzien voor een luxe marina en een caravan voor een kasteel. Hij had die wildheid van hart, die geen bulldozer kan pletten, althans dat hoop ik maar; in ieder geval begreep ik nu welk plantje hij me had meegegeven, dat moesten dan ook vast hasselbramen zijn. En ik wist nu hoe je een heilig grondje redt. Namelijk: niet. Landjes waar je niets hoeft, hoef je zelfs niet te redden. Het enige wat je met je leven moet bevechten is het vermogen om ze te blijven zien.

Einde citaat. Het is ook online te vinden, officieel alleen voor abonnees van NRC, maar misschien gunt de krant je een gratis download. Wie weet.

Die Bob de kluizenaar kwam hij tegen op een bijna (helaas) vergeten stukje Londen.

Goud voor Goudrijder?

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 13 Jun 2026 21:40:42 +0000

Aan het getal zeven worden vanouds magische eigenschappen toegekend. De zevende hemel, de zeven dagen van de week, de zeven geitjes, de zeven raven, de zeven dwergen, de zes zwanen plus Elisa en in de literatuur hebben we nu naast de zeven zussen van Lucinda Riley en de zeven broers van Alexis Kivi ook de zeven broers van Maya, die zo graag goudrijder hadden willen worden.

Ze werden het niet. Maya, de tengere jongste, moet het worden, zij werd gehaald. Zij moest met de goudvogel naar de bergen om goud voor de koning te halen. Tot zover maakt De Goudrijder van Maren Stoffels een sprookjesachtige indruk, met een motief dat ook te vinden is in Krekel, van Annet Schaap, waar we ook de zes broers en Eliza van de gebroeders Grimm tegenkomen.

Maar waar Krekel het hele verhaal door prachtig balanceert op de rand tussen sprookje en werkelijkheid, is in De Goudrijder het sprookjesachtige alleen in het begin aanwezig.

Dat is deels een gevolg van de stijl, die vanaf het begin niet echt sprookjesachtig is, dus niet die van een achteraf verteld verhaal ('er was eens'), maar die van een live radioverslag, bijna een hoorspel als je zelf de beschreven geluiden toevoegt. Dat suggereert een hoog werkelijkheidsgehalte, alsof het verhaal zich hier en nu afspeelt.

Het begint (hoofdstukje 'De nacht van de keuze') zo:

Vier harde klappen op de voordeur.

Maya's hart staat even stil.

Dit was hún voordeur.

Op het bed onder haar hoort ze Carlos naar adem happen.

Haar andere zes broers schieten overeind.

En er klinkt een gil. Hard en schel door de nacht.

Dat is haar moeder...

Maya heeft haar weleens vaker horen gillen, zoals die keer toen Luis uit de boom viel tijdens het klimmen en een paar tellen lang knockout was.

Maar deze gil is nog veel harder.

Er wordt nog viermaal op de voordeur geklopt. Vier doffe bonzen.

Hun moeder moet opendoen, anders krijgt ze een boete. Die is zo hoog dat ze het nooit zal kunnen betalen.

Dat doet de koning van Terwin expres.

Op die manier doet elke moeder uiteindelijk open.

Ook Maya's moeder.

We horen de gil, het bonzen op de deur. Tegelijk zorgt de verslaggever (let ook op de onvoltooid tegenwoordige tijd) voor wat achtergrondinformatie, zo natuurlijk mogelijk, maar toch. Zeven broers, ja. Interessante namen als Maya, Carlos en Luis. En een koning.

Het bijna-hoorspel gaat verder.

Maya hoort voetstappen naar de deur gaan en het slot wordt eraf gehaald.

'Hij komt voor mij,' fluistert Luis. 'Ik weet het zeker.'

'Echt niet,' zegt Benjamin. 'Hij komt voor mij!'

'Ík mag mee,' zegt Carlos.

'Stil nou!' Doordat haar broers allemaal door elkaar praten, kan Maya de stem van de man niet goed horen. Wat zegt hij? Voor wie komt hij?!

'Nee!' hoort Maya haar moeder huilend zeggen. 'Nee, nee, nee...'

Heeft hij al iemand genoemd?

De zware voetstappen komen richting de slaapkamer. Dan gaat de deur open.

Maya ziet een man staan, helemaal in het goud gekleed.

In zijn hand houdt hij een ouderwetse lantaarn, waar een vlammetje in brandt.

Nou ja, zo gaat het verder. Excuses voor het onderbreken van het hoorspel. Je hóórt het slot dat 'eraf wordt gehaald'.

Het is verleidelijk om wat close-reading op zo'n passage los te laten. Drie broers zeggen iets en niet tegelijkertijd want ze reageren op elkaar, dat is niet 'allemaal door elkaar praten' en ook de typografie wekt niet die indruk want elk zinnetje begint op een nieuwe regel. De verteller kruipt even in Maya's hoofd: 'heeft hij al iemand genoemd?'. 'In het goud gekleed' of 'in goud gekleed'? 'Met gouden kleren aan' of 'in een goudkleurig pak' was misschien handiger geweest. 'Ouderwetse lantaarn'? Dat suggereert dat het gewone licht daar met een knop aan en uit gaat, of is het bedoeld voor de luisteraar-lezer die zulke knopjes gewend is?

Dit hoorspeldrama gaat zo nog even door. Vijf pagina's, 105 zinnen in 121 regels, gebruikt de verteller om ons te vertellen dat Maya als goudrijder is uitgekozen. Geschat zo'n 1000 woorden, een kwartiertje voorlezen, 't is een mooie aflevering. En nu naar bed, morgen de volgende. Er zijn 19 hoofdstukjes, 19 afleveringen, maar het idee van een hoorspel wordt op p. 100 e.d. wel doorbroken doordat daar een berichtje en een brief opduiken, in een ander lettertype...

Goudrijder? Nadere uitleg in de tweede aflevering.

Elk jaar moet een kind de nieuwe Goudvogel over de bergen vliegen.

Een levensgevaarlijke opdracht, die alleen een kind kan uitvoeren. Als een volwassene op de rug van de Goudvogel gaat zitten, gebeurt er namelijk niets.

Die Goudvogel groeit op in een buis in het reusachtige Goudgebouw. Ieder jaar wordt een ei uitgebroed. Daarna 'vliegt de eenjarige vogel met een kind op zijn rug terug naar de bergen om goud te zoeken'.

Hier in de tweede aflevering krijgen we op p. 17 te horen waarom: dat goud gaat naar de koning. Wat die met dat goud moet wordt niet verteld. Zo gaat dat in sprookjes. We horen ook dat die goudvogels tamelijk gevaarlijk kunnen zijn. En ettelijke afleveringen verder komen we erachter dat ze kunnen praten, althans op hun manier. Sommige goudrijders hebben geleerd hoe, Maya zal dat ook leren. En er zijn goudrovers die het gemunt hebben op goudrijders en hun vogels.

Misschien is de Engelse term fantasy geschikter voor wat ons wordt voorgeschoteld dan sprookje. In oude sprookjes is meestal weinig aandacht voor de zieleroerselen van personages, hier volop, zo niet teveel. En er is een onverwachte wending die maakt dat onze hoofdpersoon iets leert, zich ontwikkelt. Haar vlucht met de goudvogel verloopt niet volgens plan. Er duikt ook nog een kind op dat als vermist werd beschouwd, haar buurjongen Tomas, broer van haar hartsvriendin Lia, en na de nodige verwikkelingen samen leren ze de volwassenen een lesje: goudvogels zijn helemaal niet zo gevaarlijk, maar worden wel uitgebuit en slecht behandeld. Ja, er is zelfs een Goudvogel-bevrijdingsfront! Toe maar. En de goudrovers blijken zich, heel eigentijds, met pickup-trucks te verplaatsen. We zijn nu echt aangeland in een rasecht modern verhaal voor kinderen, met 'avonturen' (p. 134)! Dus loopt het ook onwaarschijnlijk goed af. Hoe precies, dat blijft hier in het midden.

Jammer.

Met het originele idee van de goudvogels en goudrijders had auteur Maren Stoffels een prachtig cultuursprookje kunnen schrijven, à la Hans Christian Andersen. Met motieven als de nog immer actuele tegenstelling tussen arm en rijk, de vertroebelende werking van goud, en ouder-kind-relatie.

Door de gekozen stijl, die van de live verslaggeving met de vele vele dialogen, verzandt het in een gewoon doorsnee verhaal waarvan er al zoveel zijn. Niets mis mee hoor, en wellicht spannend genoeg voor de negenjarige lezer, maar niet opvallend. Leuk hoor, dat het zo goed komt met mens en goudvogel dankzij Maya en Tomas, maar kinderen die volwassenen een lesje leren is echt een afgekloven motief en dan gaat het verhaal nog niet eens in op de prangende vraag wat de koning (of de roversbende) met al dat goud moet. En dan die stijl...

Gemiste kans.

Temeer daar de illustraties van illustrator Jeska Verstegen dat sprookjesachtige wel hebben. Mooi gedaan, die dubbelpagina-platen.

Stoffels, Maren. De Goudrijder. Illustraties Jeska Verstegen. Leopold, 2026. ISBN 978 90 258 8954 8, 142 p.

Europa is best wel groot

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 06 Jun 2026 15:16:02 +0000

Floris had een avontuurlijk leven.

Hij veroverde allerlei gebieden.

Hij veranderde regels,

zodat boeren baas werden over hun eigen land.

Hij moordde een heel dorp uit,

op zoek naar het lichaam van zijn vader.

Hij zorgde dat er dijken kwamen,

om het lage land te beschermen tegen de zee.

Hij bouwde kastelen, zoals het beroemde Muiderslot.

Hij werd bondgenoot van Engeland en later van de Fransen.

Floris maakte vrienden van vijanden en vijanden van vrienden.

Dit is een citaat uit ABC van de MIDDELEEUWEN, hoofdstuk 'Floris de Vijfde', met authentieke regelindeling.

Dat van die bondgenootschappen wordt niet verder toegelicht, 'allerlei gebieden' ook niet en waarom hij zo nodig een heel dorp uit moest moorden om het lichaam van zijn vader te vinden evenmin.

Voor welke lezer is dit bedoeld?

Nog een citaat, nu uit ABC van de AARDE, hoofdstukje 'Aardbeving'.

De aarde is een planeet: een grote bol die om de zon draait.

Wij leven op planeet aarde.

Kijk maar onder je voeten.

Daar is ze: planeet aarde.

Onder je voeten beweegt de grond..

Net zo snel als je nagels groeien.

Heel langzaam dus.

Daar merk je helemaal niks van.

Of toch wel?

De aarde lijkt wel op een leren voetbal.

De buitenkant bestaat uit losse stukken.

Die stukken noem je platen.

En nog een, uit het hoofdstuk Uitbarsting.

Teken eens een vulkaan. Ik wacht wel even.

Je mag ook kleur gebruiken. Rood, oranje, geel...

Klaar?

Dan ga ik raden hoe hij eruitziet.

Is het een soort driehoek?

Komt er rook uit je vulkaan?

Dat laatste citaat als voorbeeld van een verteller die zich hier en daar manifesteert, een 'ik' die zich verder niet voorstelt en zo nu en dan de lezer aanspreekt.

In ABC van de MIDDELEEUWEN onder 'Jong' is een antwoord te vinden op de vraag voor wie dit boek is bedoeld.

Hoe oud ben jij?

Zo! Gefeliciteerd!

In de middeleeuwen haalden veel kinderen die leeftijd niet.

Vooral bij de geboorte ging het vaak mis.

Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks.

Vraag maar aan je moeder.

En die had tenminste nog een schoon bed en schone handen.

Dat had in de middeleeuwen heel wat levens kunnen redden.

Kinderen van jouw leeftijd gingen meestal niet naar school.

Meisjes sowieso niet.

Nergens voor nodig, zei de kerk.

Mochten we even denken dat deze boekjes bedoeld waren voor volwassenen die moeite met lezen hebben, dan worden we hier gecorrigeerd.

Vermoedelijk zijn ze bedoeld voor kinderen die moeite met lezen hebben.

Waarom begin anders elke zin op een nieuwe regel,

soms zelfs een bijzin?

In veel oude boekjes voor het eerste leesonderwijs zien we dat ook.

Men dacht dat kinderen dat makkelijk vonden.

Maar dat is een misverstand.

Er zijn allerlei manieren om te schrijven voor mensen(kinderen) die moeite met lezen hebben.

Iedere zin op een nieuwe regel beginnen hoort bij geen enkele manier.

Dus houden wij er ook maar mee op.

Grosso modo zijn er twee categorieën leesproblemen. De ene heeft te maken met een gebrek aan vaardigheid om letters te kunnen onderscheiden, een baaierd aan ernstige leesproblemen die vaak met het containerbegrip dyslexie worden aangeduid. De andere heeft te maken met te weinig kennis van woorden en beeldspraak. In deze laatste categorie bevinden zich relatief veel mensen (jonge mensen) met een andere moedertaal dan Nederlands, maar niet uitsluitend want er zijn ook mensen met Nederlands als moedertaal (of een dialect ervan) die van huis uit weinig taalkennis meekrijgen.

Het is niet direct duidelijk welke categorie kinderen baat zou hebben met de teksten in zowel ABC van de AARDE als ABC van de MIDDELEEUWEN.

Voor beide categorieën moet je vooral eenduidig schrijven. 'Onder je voeten beweegt de grond', hoezo? Staan we op een cakewalk? Doorgaans beweegt de grond onder je voeten niet, tenzij bij een aardbeving. Als de bedoeling was iets over platentektoniek te vertellen: wij bewegen mee met de grond, dus die 'beweegt' niet 'onder onze voeten'. En wat moeten we met een platitude als 'Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks'?

Laten we aannemen dat deze reeks (als het er een wordt...) voor beide categorieën zijn bedoeld. Preciezer: weetgierige maar niet heel leesvaardige kinderen vanaf een jaar of negen.

Voor komende deeltjes dus alvast drie adviezen voor auteur Marc ter Horst.

Ten eerste, laat taal vloeien en begin niet iedere zin op een nieuwe regel. Bouw mooie, korte alinea's.

Ten tweede, vermijd beeldspraak die misverstand teweeg kan brengen. Dit advies voor alle zekerheid, hij heeft er zich al goed aan gehouden.

Ten derde, schrijf geen onzin, zie die grond die onder onze voeten zou bewegen.

O ja, en bedenk dat niet ieder lezertje in de Randstad woont, en CO2 dus niet als seejootwee maar mogelijk gewoon als seotwee uitspreekt. Wellicht wordt het dan nog wat met deze reeks.

Dat klinkt wat zuur, dus toch nog een compliment. Leuk idee onder Berg in ABC van de AARDE om de lezer het boek te laten 'omdraaien' (met de omslag naar boven leggen bedoelde hij) en tegen de zijkanten te duwen, om te tonen hoe bergen ontstonden.

Horst, Marc ter, & Tjarko van der Pol. ABC van de AARDE en ABC van de MIDDELEEUWEN. Gottmer, 2025. ISBN 978 90 257 8143 9 en 978 90 257 8144 6, 60 p.

Nationale voorleeswedstrijd

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 22 May 2026 12:29:06 +0000

De (Nederlandse) Nationale Voorleeswedstrijd is een evergreen, en daarmee ook een van de meest succesvolle leesbevorderingscampagnes. Dit jaar vond de 33e aflevering plaats, met voorrondes op school, rondes per provincie en ten slotte een landelijke finale die een Nationale Voorleeskampioen opleverde.

Dat werd Daen Baeten (leerling RKBS Scharn uit Maastricht), hieronder op de foto met kinderboekenambassadeur Astrid Sy.

(Foto: Annemarie Terhell.)

En uit welk boek las hij voor?

Juist, nog zo'n evergreen: Achtste-groepers huilen niet, van Jacques Vriens (eerste druk 1999).

De tweede plaats ging naar Hossein Hasjemi (CBS De Horizon, Delft), Jesmay Fliers (basisschool Cypressenhof, Middelburg) eindigde als derde.

De jury bestond uit Kinderboekenambassadeur en auteur Astrid Sy, illustrator en ontwerper van de nieuwe Nationale Voorleeskampioen-trofee Rick Haas en Benjamin Kat (NOS Jeugdjournaal).

U verliest, jij wint?

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 21 May 2026 08:32:17 +0000

Laatst weer een grappig contrast. Vitens waarschuwde per e-post dat er leidingen doorgespoeld zullen worden. Spuien is de term.

Binnenkort voert Vitens werkzaamheden uit aan de drinkwaterleiding bij u in de buurt. Zo zorgen wij voor betrouwbaar en beschikbaar drinkwater. Voor nu en later.

Wat gaan we doen?
Om de kwaliteit van het drinkwater te waarborgen spoelen wij ons leidingnet door, per dag een paar straten. U hoeft hiervoor niet thuis te blijven.

Er werd verwezen naar een video voor 'korte uitleg'. 'Je zou misschien denken: dat spuien is zonde van het water'.

Ofwel, in de video worden we getutoyeerd, in de tekst van het bericht gevouvoyeerd.

Voer voor 'eenvoudige tekstschrijvers' (Marcel van Roosmalen, NRC 21-5-2026, heeft verder niets met dit bericht te maken).

Moeder Aarde

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 18 May 2026 22:36:00 +0000

Marco Kunst heeft het goed voor met mensen. En zijn manier om dat te uiten is schrijven:

Ik schrijf omdat ik dol ben op verhalen: ze geven kleur, spanning en betekenis aan de wereld. Ze laten je zien hoe anderen zijn en hoe die anderen dealen met de wereld. Ik schrijf ook omdat taal iets geweldigs is, én omdat het (meestal) leuk is om te schrijven.

Aldus zijn website. Hij schrijft dus omdat hij graag 'kleur, spanning en betekenis' aan de wereld wil geven. En, interpreteer ik, omdat hij anderen wil tonen hoe anderen zijn en 'dealen met de wereld'. Een ernstig motief, met goede bedoelingen.

Gelukkig ontbreekt het hem niet aan verbeeldingskracht, dat is mooi meegenomen. Zijn verhalen gaan alle kanten op, met soms sterke intriges. Heel vaak gaat het om levensvragen of de verwerking van een ingrijpende gebeurtenis, zie bijvoorbeeld de bespreking in dit blog van Patroon (2022) of De macht van Algas (2024).

De Bron, recent verschenen, is ook zo'n soort verhaal. De jonge verteller Nour mag met haar ouders mee naar Oost-Turkije. Terwijl haar ouders gaten in de grond laten boren op zoek naar delfstoffen wordt zij door de herdersjongen Omar meegenomen op een reis door onderaardse gangen, op zoek naar een middel om de doodzieke Gaia, zijn moeder, te genezen. Door die gangen stroomt water dat Nour naar andere tijden en plaatsen brengt als ze het drinkt. Ze worden ook nog gevolgd door Loki, die van vernietiging houdt, 'een sluwe bedrieger, een oplichter'. Niemand minder dan de god uit de Noorse mythologie. Maar misschien ook de chauffeur Lokman, van het mijnbouwbedrijf. Loki, die zegt: 'Mensen moeten in alle vrijheid kunnen doen wat ze maar willen. Geen grenzen, geen suffe regels om het zwakke te beschermen... Dat vertraagt de boel alleen maar. Het sterkste wint, zo gaat dat... en de menselijke techniek is duizend keer sterker dan de natuur.'

Ja, zo zet hij de lezer wel aan het denken.

Zijn sommige uitstapjes in dit verhaal een soort dromen, hallucinaties, de mythologie dringt ook de intrige binnen, vooral met moeder Gaia, die op de laatste pagina Nour vertelt dat er 'meer krachten in deze wereld te zijn dan alleen ik. Zo is het nu eenmaal. Ook dat moet je niet vergeten, lieverd.' Meer krachten, waaronder Loki. 'Een machtige god, die hou je niet zomaar tegen.'

Vreest niet, onze verteller (of haar auteur) besloot het verhaal in harmonie te laten eindigen.

Dan laat ze me los. 'Nu is het echt tijd om te gaan. Hup hup hup! Ga! Ik moet de geiten in veiligheid brengen, voordat de boel hier omlaagkomt. De groeten aan je ouders. Ik hoop voor ze dat ze vinden wat ze nodig hebben,'

'Dank je wel,' zeg ik. 'Misschien heb ik al gevonden wat ik nodig had.'

Zo'n verhaal is een manier om lezers te laten kennismaken met oude mythen en sagen. Een spannende intrige zet ze aan tot doorlezen en intussen maken ze kennis met Prometheus, Charon, Pandora, Grootmoeder Spin, Gilgamesj, het paradijs, Theseus en de minotaurus en meer, zelfs een lied uit de droomtijd.

Om er zeker van te zijn dat lezers niet verdwalen in die mythes voegde Marco Kunst ruim vijftig pagina's toe waarin hij uitleg geeft over 'mythen: verhalen over goden, monsters, helden en meer'. Een 'rommelige verzameling verhalen over hele families goden en helden, geesten, vreemde wezens en magische krachten.' Een 'soort schatkist'. Heel interessant. zoals hij die presenteert, compleet met ideeën over hoe die verhalen zijn ontstaan.

Dat is een gok, natuurlijk. Niemand weet hoe die oude verhalen zijn ontstaan. Maar waarschijnlijk toch niet doordat ouders niets beters wisten te vinden als antwoord op aanhoudende vragen van hun kinderen. De dialoog op p. 225-226 is wel erg hedendaags.

'Mama, waar kwamen de eerste mensen vandaan?'

'Gewoon, uit het bos, of zo.'

En zo verder, als een standaard-dialoogje uit een doorsnee kinderboek.

Taal is 'iets geweldigs', jazeker.

Maar door het verhaal quasi-realistisch te laten vertellen door de jonge Nour, liet Marco Kunst geweldige kansen schieten, kansen die veel vertellers van deze verhalen uit een andere werkelijkheid wel grepen om ervoor te zorgen dat ze voldoende indruk maakten om overgeleverd te worden. Van heel vroeger (pakweg de Edda) tot bijvoorbeeld de sobere, doeltreffende stijl die Eelke de Jong hanteerde in zijn Alle sprookjes van de Lage Landen (1985, alleen nog tweedehands te koop), of de lossere maar even doeltreffende stijl die The Tjong Khing hanteert in zijn sprookjesbundels.

Om te beginnen is het vreemd dat het hele verhaal in onvoltooid tegenwoordige tijd wordt verteld, alsof er een soort radioverslag wordt geleverd. Juist in een verhaal waarin hier en daar met tijd en fantasie wordt gespeeld is dat raar. Kansen te over voor een iets afstandelijker, anonieme verteller, die ook van stijl had kunnen wisselen bij diverse episodes en behendig had kunnen spelen met taal en stijl waar 'realistische' en 'mythische' werkelijkheid elkaar raken.

Helaas.

Twee citaten.

Toen ik vanochtend wakker werd, wist ik dat ik weer naar die kloof moest gaan. Soms moet je dingen doen die je eigenlijk niet wil doen. Nu bijvoorbeeld, want ik word gek als ik twee maanden in die camper blijf zitten. Bovendien werd ik vanochtend wakker met die stem weer in mijn hoofd. Helderder dan ooit. Het is een vrouwenstem, droevig en vermoeid. Ook bedacht ik (nu pas!) dat het erg vreemd was dat die Cansu tegen me zei dat het goed was dat ik er eindelijk was. En dat ze vroeg of ik snel terug wilde komen.

Vannacht trouwens ook over die Omar gedroomd. Hij keek dwars door me heen met die donkere ogen van hem.

Als dat niet bijna een dagboek is... Even verder.

Er is een vuurplaats waarin nog wat kooltjes smeulen. Ruikt lekker. Bij de bergwand is een omheininkje van ruwe boomstammetjes. Er liggen stro en keutels, maar de geiten zijn er niet. Verderop liggen rieten manden en er staan een paar aardewerken potten. Dan draait mijn maag zich om: aan een lange stok die rechtop staat, hangen twee dode konijnen. Hun oogjes kijken me glazig aan, en hun bekjes met de witte snijtanden staan wijd open. Eronder, op de kale rots, donker, gestold bloed en twee bebloede pijlen.

Nu pas zie ik dat die hond, Ylva, naast de ingang ligt te slapen op een bed van gedroogde varenbladeren. Ze opent lui een oog, kwispelt als ze me ziet en slaapt verder.

Tja. Als razende reporter moet je de luisteraar natuurlijk wel beschrijven hoe het er uitziet. Goed dat ze ons er nog even aan herinnert hoe die hond ook alweer heette.

Het gaat zo door. Alsof je geen boek leest maar met je oor aan de radio zit. Of voor een beeldscherm. Geen tijd voor pauzes. En dat geldt evengoed als het gaat om de avonturen van Theseus en de minotaurus, waar nota bene onze reporter ook nog een rolletje in speelt, of wanneer ze ene Prometheus ontmoet die met een eeuwig gapende wond aan een rots geklonken hangt.

Een stijl als een eenheidsworst, doorsnee alom.

Extra jammer omdat Djenné Fila ruim vijftien schitterende illustraties mocht maken, deels dubbelpagina, die helemaal passen bij de mythische kant van het verhaal en helemaal niet bij dat meisje dat zich verveelt in de camper bij haar ouders en op onderzoek gaat en zo dat als het ware onderaardse deel van het verhaal in loopt.

Deze mix van alledaags 'realistisch' verhaal en mythes is kortom niet echt geslaagd. Jammer van de gemiste kansen. Marco Kunst kan vast beter, als hij de conventies van het moderne kinderverhaal durft los te laten.

Kunst, Marco. De bron. Met illustraties van Djenné Fila. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 4771680 8, 275 p.

Tel uit je voordeel en hijg na

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 16 May 2026 14:56:16 +0000

Dezer dagen kwam een bericht binnen van 'Progressief Nederland via ActionNetwork.org'.

Opgetogen werd kond gedaan van een mogelijk voordeeltje voor wie van treinen houdt: onze regering zou ons beloofd hebben dat we deze zomer drie maanden lang voor € 49,- per maand onbeperkt met trein en bus zouden kunnen reizen. Dat was een idee van een politieke partij die in de meeste krantenberichten nog GroenLinks-PvdA heet maar in de nabije toekomst Progressief Nederland gaat heten. De website is er al, een beetje vroeg want de websites van GroenLinks en PvdA zijn er ook nog steeds.

De inhoud: prima hoor, al was het vergelijkbare kaartje in Duitsland in 2022 veel goedkoper, namelijk 9 euro. (Inmiddels 58, en sneltreinen uitgesloten.) Er zijn vreemdere bestemmingen van gemeenschappelijke middelen denkbaar, straaljagers bijvoorbeeld.

Natuurlijk probeert een politieke partij leden en aanhang te winnen. Het ziet ernaar uit dat er bij Progressief Nederland bedacht is dat dit het beste kan met heel kortademige teksten, die verdacht veel lijken op de teksten waarmee we dagelijks bestookt worden om ons over te halen spullen en diensten te kopen.

Citaat uit het bericht:

Deze zomer reis jij buiten de spits onbeperkt met de trein voor 49 euro per maand. Fijn nieuws en eigenlijk ook heel logisch. Want wat is er nodig bij stijgende benzineprijzen en dreigende brandstoftekorten? Een schoon en betaalbaar alternatief natuurlijk: de trein moet goedkoop!

Dat heeft Progressief Nederland nu, samen met jou, voor elkaar gekregen. Ons voorstel voor een Nederland-ticket krijgt de steun van het minderheidskabinet. Het gaat nog dit jaar in!

Wij hadden het liever nog goedkoper gezien. Er is veel meer nodig om het leven weer betaalbaar te maken. Maar toch is dit een goede stap. Mensen zitten klem door de hoge prijzen en dit helpt ze nu vooruit.

Zo strijdt Progressief Nederland elke dag voor een betaalbaar leven en een gezonde toekomst.

Tja. Let op die laatste zin. Stem op ons, want wij maken het leven goedkoper. Tel uit je voordeel. Heeft dat nog iets te maken met politieke idealen, ideeën over hoe de samenleving in elkaar zou moeten zitten?

En hoezo samen met mij? Ben me van niets bewust.

Voor de idealen moeten we naar de website, waar die zijn samengebald tot enkele handige termen en slagzinnen. Die laten we hier even voor wat ze zijn, inclusief de op zich wel interessante retorische trucs ('voor ons allemaal', 'laten we niet over aan anderen', 'welkom thuis'), maar let vooral op de enorme kortademigheid van de tekst:

Verandering komt altijd van onderop

Van mensen die willen bijdragen. Mensen in de zorg en het onderwijs, ondernemers en vrijwilligers, mantelzorgers, zzp’ers. Allemaal mensen zoals jij en ik. Daarom bundelen we de krachten. Progressief Nederland zet zich in voor een eerlijke samenleving. Voor vooruitgang. Niet voor enkelen of alleen de allerrijksten, maar voor ons allemaal.

Nieuw. En toch ken je ons. Als de PvdA en GroenLinks. Nu zijn we één. We strijden voor wat écht van waarde is. De betaalbaarheid van het leven. Een groene toekomst. Kansen voor iedereen. Want onze toekomst, die laten we niet over aan anderen. Die is aan ons. Dus sta op. En doe mee.

Welkom thuis bij Progressief Nederland.

De langste zin telt twaalf woorden, de meeste zinnen zijn niet langer dan gemiddeld vijf woorden.

Nou ja, eerlijk is eerlijk, álle politieke partijen hanteren deze hijgerige stijl, zelfs de SGP en ironisch genoeg FVD nog het minst, wellicht doordat ze net als PVV vooral tégen zijn. Marketing is een 'wetenschap' die tot in de kieren van politieke partijen is doorgedrongen. Beloften en meningen in korte, hapklare brokjes. De kiezer is klant geworden.

Je zou bijna blij worden als je een tekst ontdekt die duidelijk niet door de molen van de marketeers is gehaald. Zoals deze, bij de SGP:

Die op den HEERE vertrouwen, zijn als de berg Sion, die niet wankelt, maar blijft in eeuwigheid. Rondom Jeruzalem zijn bergen; alzo is de HEERE rondom Zijn volk, van nu aan tot in der eeuwigheid.

Kijk, zo kennen we ze weer.

Leeghoofden

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 28 Apr 2026 22:35:00 +0000

Een prentenboek als politieke satire, het had de recensietafel niet eerder bereikt, maar daar is het dan.

En wat er verder gebeurde? Ik zou het niet weten.

Iedereen is die prinses en haar naam allang weer vergeten.

Maar terwijl niemand ter wereld prinses Snottebelle nog kent,

spelen de Leeghoofden tegenwoordig

nog overal voor president.

Einde verhaal.

Nou ja, ze spelen het niet, ze zíjn het en zo leeg zijn die hoofden niet, ze zitten vol honger naar macht en rijkdom en strategieën om die honger te stillen.

Het verhaal reikt niet diep. Een erg op zichzelf gestelde prinses wordt betoverd door een passerende 'soort lieve heks'. Ze gaat er uitzien zoals ze heet.

Uiteindelijk vindt ze toch een echtgenoot, ene Graaf Leeghoofd.

De kolderieke illustraties moeten het doen. Ja, die zijn best geinig.

Als politieke satire voldoet het echter niet. Nogmaals, de machthebbers die hier op de hak worden genomen zijn geen leeghoofden, was het maar waar, zo gezellig is het niet in maffioze kringen. Helaas, juist door die laatste pagina's voldoet het ook niet echt als voorleesverhaaltje voor het slapen gaan. Dit is geen en-ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig-verhaaltje. Op de vraag van die 'soort lieve heks' komt geen antwoord en met deze tekst eindig je toch geen verhaal?

Niks 'verrassend sprookje en hilarisch actueel' (flaptekst). Meer nachtkaars: begint grappig, eindigt in het vage en met niet doeltreffende satire. Jammer, had zoveel scherper en leuker kunnen zijn.

Kling, Marc-Uwe. Prinses Snottebelle. Met tekeningen van Astrid Henn. Vertaald door Jaap Robben. Volt, 2026. ISBN 978 90214 8322 1, 28 p.