Over lezen en schrijven

Monsters in de Lage Landen

noreply@blogger.com (H.) — Wed, 22 Jul 2026 20:38:57 +0000

Vergeet Transsylvanië, vergeet Loch Ness, laat Ierland met zijn venijnige elfen maar zitten. Hier is waar de engerds sluimeren. Dit is het gebied waar de ware monsters wonen: de Lage Landen. Onze Lage Landen.

Hier verschuilen wezens zich niet tussen de bergen of in de diepte, eeuwenoude meren. Hier zijn geen grote, donkere bossen om in te verstoppen. Overal is licht, overal is zicht. De enige bult in het landschap is een verkeersheuvel. Weiland na weiland, met alleen hier en daar een koe om zich achter te verbergen.

Toch zijn ze hier te vinden. Net over de horizon. In de platte polders en achter de duinen. De venen, de vennen, de enkeldiepe moerassen en schouderhoge heuvels zijn het leefgebied van wezens. Echte monsters. Het zijn de gruwels die uit ons blikveld verdwenen zijn.

Bijna waren we hen vergeten. Bijna dachten we nooit meer aan hen. Maar echt vergeten zou onverstandig zijn. Want de monsters vergeten ons niet. Nooit.

Nogal een inleiding in deze tijden van oeverloos veel loze beweringen en beelden. De geachte inleidster zwakt dit een alinea of wat later in haar 'Voorwoord' wel af, want dan gaat het over oude verhalen. 'Vertellingen uit de tijd dat monsters om ons heen woonden.' Nachtmares, Weerwolven, Bullebakken, Aardmannen... de 'monsters van de Lage Landen'.

Hét voorbeeld op dat gebied blijft Alle Sprookjes van de Lange Landen van Eelke de Jong en Hans Sleutelaar, nu helaas alleen tweedehands te koop en te vinden in de goede bibliotheek, eerste druk 1985. Dat bevatte niet alleen sprookjes maar ook sagen en legenden. Mooie, soepele, onopgesmukte stijl, tamelijk rechttoe-rechtaan. Mooie tekeningen van Peter Vos. Moeilijk te overtreffen en dat is Floor Bal niet gelukt.

Dat ligt vooral aan haar aanpak en stijl. Monsters van de Lage Landen bevat tien verhalen met veelbelovende titels: 'De Kludde', 'De Schoverik', 'Aardmannetjes', 'De heks', 'De basilisk', 'Witte Wieven', 'Lange Wapper', 'De weerwolf', 'Bullebak' en 'Nachtmares'.

Maar de verteller die de ouderwetse griezelspanning moet brengen bij ouderwetse verhalen waarin van alles kan gebeuren is afwezig. De verhalen zijn allemaal opgesteld volgens het recept van het moderne standaard-kinderverhaal. Begin 'medias-in-res', dus middenin een handeling, daarna vooral veel dialoog in vooral niet te lange zinnetjes en personages als herkenbare kinderen tegen een herkenbare achtergrond - en dan duikt ineens, in zo'n alledaags ogend verhaal, het magische wezen op. Je moet het allemaal zo veel mogelijk vóór je zien, alsof het hier en nu en om de hoek zou kunnen gebeuren. Maar dat is soms lastig met rare monsters.

Neem 'De Basilisk', op basis van een oude Utrechtse stadssage over een monster in één van die typisch Utrechtse grachtkelders. Dat begint met een dialoog tussen twee jongens, Ludwig en Havik genaamd, die een poster over een aanstaande huurverhoging staan te bekijken.

Ludwig pulkte aan de hoek van de poster. 'Dan moeten we verhuizen. Weer.' Hij wreef de stukjes papier tussen zijn vingers tot kleine balletjes. 'En het gaat hier juist zo goed. In wijk C in Utrecht doet niemand moeilijk.'

Havik vulde hem aan: 'Want hier heeft iedereen het al moeilijk genoeg.'

Achter hem hoorde Ludwig een flink scheldwoord. Zijn zus Edith stond achter hem. Hij keek naar de voordeur. Die was nog steeds dicht. Waar was zijn moeder als je haar nodig had?

Haar vriendin Adinda, die een straat verderop woonde, las de tekst nu ook. 'Dat is veel geld. En nu?'

Soms verbaasde Ludwig zichzelf met de dingen die hij zei. 'Havik en ik gaan geld verdienen. Na schooltijd.'

Genoeg zo. Zie hoe de verteller het verhaal in een tijd plaatst ('wijk C', nog steeds een bekende wijk in Utrecht), de lezer tussendoor informatie verschaft over personages ('zijn zus', 'die een straat verderop woonde') en omstandigheden ('moeilijk genoeg'), en het citaatwoordje zei vermijdt. Zo dichtbij mogelijk, streven naar maximale inleefbaarheid. In onvoltooid verleden tijd, dat wel, gelukkig.

Even later:

De man greep nog een glas. 'Hoe dan ook: ik heb geen werk voor jullie. Niemand hier op de gracht. Zijn mondhoeken schoten omhoog. 'Misschien mijn buurman... Die heeft een monster in de kelder dat hij verjagen moet.' Hij zette het glas met een klap op de toog. 'Ik denk dat jouw gezicht voldoende moet zijn.'

Een monster als huishoudelijk probleem. Pak een harde bezem, of de stofzuiger, zou je haast denken. En dan blijkt het om een basilisk te gaan en weet zus Edith (die wel eens een boek leest) ineens wat dat is en zelfs die uitleg komt in een dialoog, al lopend op weg naar huis.

Het verslaan van de basilisk duurt zeven pagina's inclusief twee paginagrote afbeeldingen (van Marieke Nelissen). Het kost Havik zijn bril, maar dat brengt hen wel op het winnende idee: een spiegel.

De doek om zijn ogen werd koeler. De ondraaglijke stank in de kelder lichter. Hij schoof de blinddoek van zijn hoofd. Daar lag het. In het donker. Aan zijn voeten. De Basilisk. Verslagen door zijn eigen blik.

Rillingen liepen over Ludwigs lichaam. Zijn handen trilden zo hard dat hij er telkens mee tegen de muurtjes sloeg. Buiten, in het zonlicht, zakte hij naar de grond. De brouwer ving hem net op tijd op. 'Jochie toch. Je hebt het overleefd.' Hoorde hij bewondering in de stem van de man?

Zo verdienden ze geld voor een nieuwe bril en nog wat erbij en het levert Ludwig een bijnaam op. Van Ludwig de Basiliskbrader is in de oude verhalen natuurlijk geen sprake, maar de spiegel is essentieel.

Alleen: gaat dit verhaal nou over de basilisk of over het stel kinderen? Treffend maakte Marike Nelissen een prent van de kinderen, niet van het monster.

Dat past nog steeds een beetje vreemd in dit zo realistisch aandoende verhaal...

Zo gaat het ook in de andere verhalen. Zeer leesbaar, beetje standaard-stijl, en het magisch effect schuurt.

Bal, Floor. Monsters van de Lage Landen. Met illustraties van Marike Nelissen. Volt, 2026. ISBN 978 90 622 2667 2, 142 p.

Pragmatisme betekent tegenwoordig: goed opletten, er gaat gelogen worden

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 21 Jul 2026 09:07:35 +0000

Prachtig, een van de felste en meest cynische stukjes van Sheila Sitalsing ooit. Het verscheen in de Volkskrant 18-7-2026 en draagt de kop 'Pragmatisme betekent tegenwoordig: goed opletten, er gaat gelogen worden'. Retorica-pareltje.

Er moet een tijd zijn geweest dat je niet op je hoede hoefde te zijn als iemand pragmatisme predikte. Prima woord moet het zijn geweest in het Land van Ooit. Goedbedoeld ook, een woord dat om moeilijkheden en gedoetjes slalomt op zoek naar een uitweg. Kool, geit, dat werk. Hier en daar een principe laten vallen zonder dat het superveel pijn gaat doen. Dekmanteltje voor alledaagse kleine lafheid want we hebben geen tijd om de godganse dag de principiële held uit te hangen of met eieren naar elkaar te gooien, en sneuvelen voor de goede zaak kun je maar één keer doen. Polderwoord.

In het Land van Nu betekent pragmatisme: goed opletten, want er gaat gelogen worden. Zegt iemand dat hij iets pragmatisch wil oplossen, dan zegt hij: met cynisme. En met kwaadaardigheid, meedogenloosheid en zielloosheid bovendien, kruipend voor potentaten, buigend voor het grote geld, walsend over de belangen van de stilste mensen, rekenmachine bij de hand waarop kleine levens tegen stapels dollars worden afgestreept. Het hulpwoord daarbij is ‘realistisch’.

[...]

Pragmatisme is zeggen dat je óók vindt dat de CO2-uitstoot van de Europese industrie omlaag moet, omdat je óók ziet dat het hier droogkookt en spontaan ontbrandt en dat het land onleefbaar wordt voor mens en dier. Daar ben je president van Frankrijk voor, of bondskanselier van Duitsland, of regeringsleider van Italië, Hongarije, Polen. Maar dat we wel ‘realistisch’ moeten blijven. En pragmatisch. Want de rekenmachines wijzen het uit: er zijn stapels euro’s, er is veel industrie en er zijn belangen waar we geen weet van hebben, terwijl niemand de hittedoden telt.

Daarom zwakte Wopke Hoekstra de Europese plannen voor minder CO2-uitstoot af en smeerde hij verplichtingen uit over de tijd. In De Telegraaf lees ik dat dit een hele geruststelling is, omdat de pragmatisch afgezwakte groene plannen van de Europese Commissie, uitonderhandeld door Frans Timmermans en Diederik Samsom, te ‘radicaal’ waren.

Radicaal: nog zo’n woord dat wordt verkracht om te verhullen en verdraaien. Verlos ons van de liegtaal.

Waarvan acte.

Voor de hele column: zie de Volkskrant, zoek op haar naam en de kop van dit stukje.

Werkgroep is geen werkgroep meer

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 20 Jul 2026 07:34:26 +0000

Sinds 1955 verenigde de Arbeitskreis für Jugendliteratur iedereen die zich in de Bondsrepubliek Duitsland met kinderboeken bezighield. Na de vereniging met de DDR breidde de Arbeitskreis zich zonder veel moeite uit. Onwennigheid was het grootste probleem tijdens het eerste internationale congres over jeugdliteratuur na de val van de muur in 1989: dat was het IBBY-congres in 1992, nog gepland vóór de 'Wende', uitgevoerd erna, in een locatie in voormalig Oost-Berlijn. Ik had een hotel in West en laveerde elke dag door niemandsland langs de brokken van de muur - de eerste keer om de tulpenbollen af te leveren bedoeld om reclame te maken voor het IBBY-congres in Groningen (1996).

Nu is het gedaan met de Arbeitskreis. Althans, met de naam.

Vanaf heden luidt de nieuwe naam Dachverband Jugendliteratur (DJL). Het blijft een vereniging, een 'eingetragener Verein'. De website blijft hetzelfde: jugendliteratur.org. Ook verder gaat alles als vanouds, inclusief de uitreiking van de Deutsche Jugendliteraturpreis tijdens de Frankfurter Buchmesse op 9 oktober 2026. Genomineerd o.a.: Regenwurm und Anakonda, Was Tiere über sich erzählen van Bibi Dumo Tak, categorie Sachbuch (nonfictie).

Autoriteiten: hup, de boom in

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 19 Jul 2026 14:17:15 +0000

Bijna over het hoofd gezien: een mooi portret van Astrid Lindgren in De Groene Amsterdammer 9-7-2026. Aanleiding: het is een 'dubbeldik zomernummer' met jeugd als thema en kennelijk vond de redactie dat er dan iets over de schepper van Pippi in moest.

Irene van der Linde, lid van de redactie, kweet zich voortreffelijk van haar taak. (Heerlijk oud woord, kwijten.) Astrids jeugd in Vimmerby, haar moeizaam bestaan als alleenstaande moeder, haar huwelijken, het komt allemaal voorbij. Pippi als droom van vooral de auteur zelf, die in 1974 nog zou hebben gezegd: 'Ik ben pessimistisch maar probeer dat eronder te houden. Hoe meer je ziet wat er in de wereld gebeurt, hoe pessimistischer je wordt.'

Ook een mooie uitspraak, uit 1952, in Perspektiv: 'Niets is zekerder dan dat het lot van de wereld in de kinderkamers wordt beslist'.

Wereldwijd zijn er niet zoveel kinderkamers, dus of het nog iets wordt met dat lot... Nog afgezien van wat er in kinderkamers gebeurt.

Volgens Irene van er Linde had Astrid Lindgren vooral oog voor de 'eenzaamheid van kinderen'. Dat kón te maken hebben met de wederwaardigheden van haar eigen zoon Lasse, die de eerste drie jaar van zijn leven bij pleegouders in Kopenhagen doorbracht. Pippi woont helemaal alleen. Dat lijkt haar niet te deren, maar toch. En niet voor niets (mijn toevoeging, Irene noemt hem niet) vond Lindgren ook het troostrijke kereltje Karlsson van het dak uit.

Ze eindigt met deze anekdote, inclusief citaat:

Als je macht hebt, moet je lief zijn, vindt Pippi, hoe boos ze ook is, ze blijft vriendelijk glimlachen. Dus als ze boer Bloemveld zijn uitgemergelde paard dat met kar en al in een greppel is beland, met een zweep ziet slaan, gooit ze hem vier, vijf, zes keer de lucht in, laat hem dan zelf met een zware zak lopen en trekt de kar met de andere zakken naar zijn boerderij.

'Ja, lief voor Bloemveld ben ik in ieder geval wel geweest,' zei ze. 'Helemaal gratis vliegen!'

'Daarvoor zijn we op de wereld,' ging de juffrouw verder. 'Om lief en vriendelijk tegen andere mensen te zijn.'

'O, en waarom zijn die andere mensen dan op de wereld?', zei Pippi terwijl ze op de rug van haar paard ging staan en met haar benen zwaaide.'

Kiezen wie je naast je wil hebben

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 14 Jul 2026 22:08:08 +0000

Eindelijk weer eens een (kinder)boek dat geheel afwijkt van de standaardformule volgens welke zoveel (soms lijkt het: steeds meer) kinderboeken gemaakt lijken te zijn: middenin het verhaal beginnen (actie! aandacht trekken!), terugblik, herpakken, tien à vijftien hoofdstukjes met korte, soms uit een woord bestaande titels, onvoltooid tegenwoordige tijd (reportagestijl), veel dialoog, verborgen verteller of dagboekstijl (ik-verteller), beetje karakterontwikkeling, niet al te veel of geen schokkende gebeurtenissen, goede afloop.

Je zou soms denken: verzin een mooie plot, gooi die in ChatGPT, Claude of een vergelijkbaar programma, beetje bijschaven en hoepla, weer een verhaal. Scheelt een cursus aan de Schrijversvakschool. De uitgever denkt aan de jaaromzet (de seizoensaanbieding moet toch wat voorstellen), voegt wat beeld en cover toe, en doet het boek wellicht na een jaar in de ramsj. Hoge doorloopsnelheid tegenwoordig, wordt verzucht.

Nee, dan de negentiende eeuw.

Toen zagen boeken er heel anders uit en waren verhalen anders opgebouwd, vaak met veel omhaal van woorden, een duidelijk aanwezige verteller die zich soms rechtstreeks tot de lezer wendt, en uitvoerige beschrijvingen. Als het ging om boeken voor kinderen waren pedagogische bedoelingen geen bezwaar. Veel van die verhalen worden tegenwoordig al dan niet terecht als onleesbaar bestempeld, maar sommige haalden met gemak de volgende en zelfs deze eeuw, hoewel soms ingekort, 'bewerkt'. Ik noem bijvoorbeeld Sans famille (Alleen op de wereld) van Hector Malot of Notre-Dame de Paris van Victor Hugo, hier bekender als De klokkenluider van de Notre Dame, Treasure Island (Schateiland) van Robert Louis Stevenson, de sprookjes van Grimm, de verhalen van Andersen, werk van Charles Dickens, Frederick Marryat, Anton Tsjechov, Louis Couperus enzovoort en zo verder.

Neem nou Jules Verne. De overwegend blauwe bandjes van zijn verzameld werk zijn bekend, onlangs werd nog een complete reeks op Marktplaats aangeboden. Een van zijn bekendste verhalen is Le tour du monde en quatre-vingts jours (1873), de reis om de wereld in tachtig dagen. De eerste vertaling in het Nederlands verscheen 1874, de laatste (Reis om de wereld in tachtig dagen door Kiki Coumans) in 2004. De integrale Franse tekst is op internet te vinden, bijvoorbeeld bij Project Gutenberg of Wikisource. Het verhaal is vaak bewerkt, ook als film.

Nu verscheen onlangs bij Lemniscaat een verhaal dat erop is gebaseerd, maar met de perspectieven van de personages Passepartout en Aouda. Bovendien voegde auteur Adwin de Kluyver een belangrijk personage toe, Eleanor Fogg, zus van hoofdpersoon Phileas Fogg. Zo werd het een heel ander verhaal, terwijl het toch verloopt volgens de contouren en het reisschema van Verne's versie.

Het heeft hoofdstukken met een beschrijving, zoals bijvoorbeeld

VI - dag 25

waarin de reizigers voor een rechtbank moeten verschijnen en een man met een mes het op Aouda heeft gemunt

Wel een modernisering: twee terugblikken, een op het leven van Passepartout en een op dat van Aouda. Verder laat de anonieme verteller deze personages soms herinneringen beleven. Maar afgezien daarvan verloopt het verhaal chronologisch, van dag 1 tot en met dag 80, inclusief de vergissing van dag 81, dat Fogg aanvankelijk denkt dat hij zijn weddenschap verloren heeft maar dan blijkt dat hij vergat dat hij op de Grote Oceaan de tijdsgrens passeerde. Ook hier wint Fogg dus de weddenschap en een flink fortuin. En eveneens wekt hij de indruk dat geld helemaal niet nodig te hebben, sterker nog, hij schenkt het weg: aan Aouda om in India een meisjesschool te stichten en aan Passepartout om in Parijs een drukkerij op te zetten.

Ook in De reis naar de vrijheid in tachtig dagen achtervolgt inspecteur Fix (hierboven in 19e-eeuwse versie) het gezelschap in de waan (argwaan) dat Fogg de dief is van een enorme som uit de kluis van een Britse bank. Maar in tegenstelling tot het basisverhaal wordt Fix zelf uiteindelijk gearresteerd, door een handigheidje van de reizigers.

En ook in De reis naar de vrijheid in tachtig dagen wordt de treinrit door de VS onderbroken door een kudde bizons, en als die met geweerschoten verdreven zijn door een groep indianen die wraak willen nemen wegens het doden van hún bizons. In de basisversie zijn het Sioux, in de vrijheid Ponca's. Maar waar de Sioux Passepartout gevangennemen en Fogg hem bevrijdt, voegt de andere Passepartout zich bij de Ponca's en duikt hij later op met hun opperhoofd, waarop Fogg zijn excuses aanbiedt voor het deelnemen aan de schietpartij en de Ponca's een vergoeding aanbiedt.

Zo zijn er meer verschillen, al speelt geld wat Phileas betreft in beide verhalen (vrij naar Marten Toonder) geen rol.

Fogg blijkt in de vrijheid dus een zus te hebben, Eleanor, die zich sterk maakt voor vrouwen en als ze daarvoor in Engeland veroordeeld wordt (waarbij haar broer wegkijkt) naar de VS gaat om de strijd voort te zetten, onder een schuilnaam, Red Elk. Aouda en Passepartout zoeken haar op en als Fogg hen komt halen (tijd dringt!) levert dat een unieke ontmoeting op tussen broer en zus:

Daar stond hij: strak in het pak, met het hoge boord dat zijn hals leek te verstikken. Zijn ogen dwaalden over de prairie. Zijn horloge glansde in zijn hand.

'Phileas,' zei ze zonder aarzeling.

'Eleanor?' antwoordde hij verbaasd.

Ze keken elkaar aan als twee schaakspelers die aan een spannend eindspel beginnen. Geen omhelzing, geen handdruk.

'Je loopt achter op schema,' zei Eleanor koeltjes. 'Dat had ik van jou nooit verwacht.'

Fogg knipperde even met zijn ogen. 'Een bezoek aan jou stond inderdaad niet op het programma.'

'Maar hier ben ik dan toch,' zei ze uitdagend. 'Is er nog iets wat je tegen me wilde zeggen?'

Hij zweeg. Zijn vingers speelden even met de ketting van zijn horloge. 'Ik heb je geschreven,' mompelde hij.

'Maar je hebt de brief nooit gepost. Zoals je ook nooit sprak toen ik voor de rechter stond. Zoals je zweeg, terwijl ik in de gevangenis zat.'

Hij haalde adem, maar Eleanor stak haar hand op. 'Je hoeft niets te zeggen. Je reisgenoten weten wie ik ben. En jij weet wie jij bent. Meer is niet nodig.'

Dat de verteller consequent kiest voor de perspectieven van Aouda en Passepartout en hun inzet om de samenleving te verbeteren maakt De reis naar de vrijheid in tachtig dagen een heel ander verhaal en dat verklaart de titel. Aouda, de jonge weduwe die met haar oude echtgenoot verbrand zou worden (sati), wordt door Passepartout van de brandstapel gered (zie onder, versie Verne) en ze vergezelt daarna Fogg en Passepartout op hun reis.

Maar Aouda heeft een goede basisopleiding, leest veel en komt steeds meer tot de overtuiging dat ze iets wil doen voor een betere positie van vrouwen in de samenleving.

Passepartout was actief in de Parijse commune van 1871 en moest vluchten toen die werd vernietigd, waarbij zijn geliefde Clémence omkwam onder het puin van de Tuilerieën. Zijn ideeën over een rechtvaardiger samenleving nam hij mee. Vandaar zijn dromen over een drukkerij waar hij pleidooien voor zo'n samenleving kan drukken.

Beiden krijgen in dit verhaal de kans om iets aan hun idealen in praktijk te brengen - wel dankzij giften van Phileas Fogg. Die blijft de geheimzinnige rijkaard die hij was, maar verandert een beetje van houding. Menig doorgewinterde marxist zou hier kanttekeningen bij plaatsen, maar het verhaal houdt hierdoor wel iets negentiende-eeuws, de tijd waarin het zich afspeelt.

Vrijheid, dat is hun toverwoord. Aouda daarover:

Ze legde haar hand op de zijne. 'Weet je wat vrijheid voor mij betekent?'

Hij schudde zijn hoofd.

'Ik heb geleerd dat vrijheid niet alleen betekent dat ik mag gaan waar ik wil, maar dat ik mag kiezen wie ik naast me wil hebben.

Hij keek op. In haar ogen zag hij iets waar hij geen woorden aan kon geven.

De verteller blijft op de achtergrond maar valt wel op door soms originele beeldspraak.

Een extreem voorbeeldje (p. 107):

Een golf sloeg over het dek alsof de zeegod Neptunus zelf een emmer leeggooide. Lady Griggs kwam naar buiten in een gele regenmantel die haar deed lijken op een verwarde kanarie. 'Dit is barbaars!' schreeuwde ze, terwijl haar paraplu uit haar handen werd gerukt en de lucht invloog als een hysterische vlinder.

Nog een (p. 141):

Zwijgend liepen ze verder tot ze Bush Street bereikten. Boven de deur hing een bord: Pounce & zonen – vrije drukpers sinds 1867. Onder de naam was met rode inkt geschreven: & dochter, als u blieft.

Ze openden de deur na een ferme klop van Passepartout. De geur van inkt en heet ijzer sloeg hen onmiddellijk in het gezicht - als de adem van een mechanische draak.

Nog een (p. 202):

'Mijnheer Fogg!' bulderde de voorzitter, een imposante man met een buik die vooruitliep als een scheepsboeg en een stem die elk glaasje sherry deed trillen. Zijn bakkebaarden leken wel bezems waarmee hij de vloer kon schrobben. Hij zwaaide met zijn armen alsof hij het applaus persoonlijk dirigeerde.

Hoewel een hysterische vlinder wellicht erg exotisch is, zijn de meeste vergelijkingen wel mooi gevonden. Die voorzitter (op de club waar Fogg zijn overwinning viert) zie je meteen voor je.

Er vallen kanttekeningen te plaatsen bij die vrijheid. Die komt wel erg snel in beeld en het is prettig voor Passepartout en Aouda dat ze kansen krijgen en dat ze die blijkens een soort epiloog ook benutten, maar de lezer blijft wellicht ondanks dit heerlijk gelukkig einde achter met de vraag 'en toen?'. Onwaarschijnlijk ook, maar dat geeft niet want dat was Verne's verhaal ook al, het is beter om beide versies te scharen onder de categorie sterke verhalen (visserslatijn), waar ook sommige sagen en cultuursprookjes te vinden zijn.

Al met al is dit een verfrissend verhaal, al was het maar (zie aanhef) dat het lekker afwijkt van de trend, zoals bijvoorbeeld eerder Hele verhalen voor een halve soldaat van Benny Lindelauf. Dat getuigt van een onafhankelijke geest en daar houden we van. Graag meer van dit soort werk.

Kluyver, Adwin de. Reis naar de vrijheid in tachtig dagen. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1805 5, 216 p. inclusief literatuurlijst (!).

Jacht op de sneer

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 13 Jul 2026 20:35:28 +0000

Het Lewis Carroll Genootschap houdt op 26 september zijn jaarlijkse symposium en is er deze (tiende!) keer in geslaagd een interessante spreker aan te trekken: vertaler Robbert-Jan Henkes zal een toelichting geven op zijn vertaling van The Hunting of the Snark van Lewis Carroll.

Het symposium vindt plaats in het Logegebouw te Deventer, Rijkmanstraat 10. Deelname is gratis maar het Genootschap stelt het uiteraard op prijs als je begunstiger wordt en aanmelden is nodig: uiterlijk 19 september via info@lewiscarrollgenootschap.nl.

Zie hier voor het hele programma.

Biografie als klaroenstoot

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 12 Jul 2026 11:26:16 +0000

Een biografie over Thea Beckman (1923-2004), toch nog. Natuurlijk, de auteur van Kruistocht in spijkerbroek, Geef me de ruimte en nog veel meer bestsellers is een geëigend onderwerp voor een biografie. Ze verdient het, als het ware.

Maar Dora (Theodora) Beckmann-Petie leidde een leven dat zich ogenschijnlijk in niet heel opmerkelijke fasen voltrok. Ze trouwde op jonge leeftijd (met Dick Beckmann), kreeg kinderen, voedde die op, genoot nog een tijd van grootmoederschap en stierf.

Maar ze schreef ook, dagelijks. En ze haalde na haar vijftigste alsnog de diploma's die ze als kind al wou (maar niet mocht) halen: vwo, universiteit. Zat in de banken tussen de studenten toen Ria Bauer-van Wechem en haar assistent Toin Duijx colleges over jeugdliteratuur gaven aan de Leidse universiteit - en toen was ze al bestseller-auteur.

Een doorzetter, die Dora. Dat blijkt ook uit haar optreden als voorzitter van de Werkboek Jeugdboekenschrijvers van de Vereniging van Letterkundigen (VvL, sinds 2027 Auteursbond).

Het valt niet mee om een biografie te schrijven over een auteur die weinig persoonlijke gegevens naliet en niet de indruk wekte een wild leven te leiden. Notities voor boeken gooide ze weg na gebruik, veel brieven zijn verdwenen, interviews idem. Biografie-auteur Vivian de Gier moest het doen met enkele interviews en toch nog nagelaten brieven en columns, en gesprekken met kinderen en kleinkinderen.

Ze heeft het klaargespeeld en is er zelfs mee gepromoveerd aan de Maastrichtse universiteit, op 5 december 2024. Best verwonderlijk, want zo heel erg wetenschappelijk is deze biografie niet, in die zin dat er weinig onderzoeksresultaten in te vinden zijn, en de uitvoerige besprekingen van Beckmans boeken redelijk wat eigen oordelen bevatten en meer recensie zijn dan wetenschappelijke verhandeling - al citeert ze ook een keur aan andere recensenten en al valt te relativeren dat de grens tussen verhandeling en recensie vaag is en dat beschrijvende wetenschap ook bestaansrecht heeft.

Een interessant deel van de biografie vormen de kanttekeningen (opnieuw: van anderen en haarzelf) bij Thea Beckmans stijl, met name haar verklaring voor die stijl.

Er is nogal wat te doen geweest over Beckmans stijl. Kinderen stoorden zich er niet aan maar recensenten vielen er vaak over: 'stijf', 'clichématig', 'vlak' enzovoort. Je zou kunnen zeggen (mijn woorden) dat Thea Beckman zich er kennelijk nooit van bewust is geweest dat elk verhaal een verteller heeft en dat die niet noodzakelijkerwijs identiek is aan de auteur. Een kundige auteur speelt daarmee. Veelbetekenend is het relletje dat ontstond rond haar kinderboekenweekgeschenk Het wonder van Frieswijck (1991), zie ook Wikipedia. Volgens Vivian de Gier verdedigde Thea Beckman zich door erop te wijzen dat stereotypen in de mond van argeloze, niet beter-wetende vijftiende-eeuwers werd gelegd en dat Alijt (het 'Beckmanmeisje' van dienst) nou juist opkwam voor Danga, maar was ze slordig met perspectieven, waardoor het soms lijkt alsof de verteller die stereotypen bezigt.

Om Beckmans stilistische tekortkomingen te verklaren wijst Vivian de Gier op haar eenvoudige, weinig geletterde komaf en haar neiging zich weinig gelegen te laten liggen aan commentaar. Tja. Die relatieve koppigheid contrasteert dan wel met haar leergierigheid op andere gebieden.

Het ontbreken van academische formuleringen maakt deze biografie beslist prettig om te lezen. Vivian de Gier geeft een geloofwaardig en levendig portret van Thea Beckman en lardeert dat met uitvoerige beschrijvingen van maatschappelijke ontwikkelingen. Daardoor wordt Thea's leven tóch minder saai dan op eerste gezicht lijkt. Een en ander knap samengevat in een epiloog als een klaroenstoot. Thea Beckman heeft de biografie die haar toekomt.

Gier, Vivian de. 'Geef me de ruimte.' Het eigenzinnige leven van Thea Beckman. Balans, 2004. ISBN 978 94 6382 357 9, 448 p.

Boeken in de prullenbak

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 16 Jun 2026 22:31:54 +0000

Een bijzonder berichtje op het platform Biebtobieb:

Je vindt een stapel boeken in de prullenbak. Wat doe je?

Het klinkt als een hypothetische situatie. Maar voor steeds meer leesmediaconsulenten en educatiemedewerkers is het de realiteit. Scholen maken bezwaar tegen titels over genderidentiteit of diversiteit. Medewerkers schuiven boeken stilletjes door de shredder. Of een school weigert de collectie simpelweg van tevoren al.
En dan? Houd je voet bij stuk? Of beweeg je mee om betrokken te blijven?

Op 24 september gaat Ingrid van Osch samen met Esther Erdtsieck-Blaaser, Arjanne Mastenbroek en theoloog Janneke Stegeman dit gesprek aan: het gesprek dat je in jouw bibliotheek ook een keer gaat voeren. Want de signalen zijn er al.
Na deze sessie ga je naar huis met iets wat je meteen kunt gebruiken: de woorden om je eigen standpunt te verwoorden en te verdedigen. Naar scholen, naar samenwerkingspartners en naar jezelf.

Deze sessie is er speciaal voor leesmediaconsulenten, educatiemedewerkers en managers die werken aan de schoolbibliotheek of jeugdcollectie.

Het Kennisfestival Democratie & Burgerschap op 24 september 2026, Prodentfabriek, Amersfoort, 'is er voor bibliotheekprofessionals die merken dat hun werk verandert en die daar niet alleen over willen praten, maar mee aan de slag willen'.
Tickets hier.

Sympathiek: men gaat er op voorhand vanuit dat bibliotheekmedewerkers tegen het verwijderen van boeken 'over genderidentiteit of diversiteit' zijn. Kennelijk zijn er geen bibliotheekmedewerkers van ultraconservatieve annex zwaargelovige snit, of die zijn niet aangesloten bij Biebtobieb, platform voor bibliothecarissen.

Waarbij zij aangetekend dat een goed verhaal nooit over 'over genderidentiteit of diversiteit' gaat, maar over het wel en wee van personages, over vreugde en verlies, leven en dood. Maar als motief kan het wel meespelen, natuurlijk. En goede non-fictie over seksualiteit, identiteitsbeleving of huidskleur verwijderen, tja... dan zijn we ver van huis.

Of zulke zeer conservatieve dan wel zeer nationalistische onderwijsgevenden dan ook het nieuwe 'bouwstenenpakket' voor werken met het nieuwkomersonderwijs van Bibliotheek op school afwijzen...? Wie weet.

Ode aan Pluk

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 15 Jun 2026 17:36:16 +0000

Citaat uit 'Hoe verdedig je een plek waar niets is?' van Arjen van Veelen, NRC 13-6-2026:

Ik was toen allang weer thuis in Nederland. Ik had de kinderen op bed gelegd, op mijn telefoon kwamen foto’s binnen van een ravage alsof een tornado was gepasseerd. Wat bleek: toen Bob even weg was om boodschappen te doen, hadden bulldozers zijn huis verwoest, inclusief al zijn persoonlijke bezittingen en foto’s. En Rusty was kwijt.

Op Facebook las ik boze berichten van buren. 'Hebben die mensen zwarte harten en geen ziel?', vroeg er een (een vraag die ik ook aan het bedrijf heb voorgelegd, vooralsnog geen reactie). Ik voelde een machteloze kwaadheid opkomen, alsof alle vernietiging op aarde zich geconcentreerd had op de trailer van Bob. Ik dacht aan zijn dolende kat en aan het stukje plant – en toen aan een boek dat in de kamer van de kinderen rondslingerde.

Het gaat over een kraker die een heilig grondje redt met behulp van een kluizenaar die hem softdrugs geeft. De held rijdt eerst als een nomade door de stad, dakloos, „want alle huizen waren vol” – aldus Pluk van de Petteflet uit 1971 van Annie M.G. Schmidt. Uit pure noodzaak overweegt hij om maar in het park te overnachten. Daar fluistert een duif hem in dat er bovenin een woontoren van twintig verdiepingen nog een kamertje leeg staat.

„Denk je dat ik hier zomaar mag wonen?”, vraagt Pluk.

„Ja hoor”, zegt die duif, „Het staat leeg.”

Dus hij trekt er in, samen met een „intelligente” en „beleefde” kakkerlak. Die duif woont in de Torteltuin, een „echt, wild, woest bos” met varens, mos en bomen – in feite gewoon een verwilderde tuin, „de struiken groeien er maar raak”. Dit slordige wildernisje wordt bedreigd: het moet een tegelpleintje worden „met een keurig bloemperk”. Pluk gaat hulp zoeken bij de „kluizenaar”, een soort hippie die off grid leeft in het bos. Een lange reis, hij neemt liefst 24 boterhammen mee.

De tocht lijkt uit te lopen op een echec: hij krijgt van de kluizenaar enkel een zielig plantje mee. Maar dat blijken Hasselbramen te zijn, een magische plant die volwassen mensen spelplezier geeft: „zodra je ervan eet wil je spelen in plaats van werken”. De foute types eten van de bramen en vergeten de Torteltuin te betegelen. Eind goed, al goed.

Datacenter in de Torteltuin

Ik vond het schokkend om terug te lezen. Een historische spiegel. Want het boek mag nog steeds razend populair zijn; wat die lieve Pluk deed – een leeg huis betrekken – hebben we als maatschappij een halve eeuw later gebrandmerkt als crimineel gedrag (zie de Wet kraken en leegstand uit 2010). En op lsd of hasj in kinderboeken zijn we ook niet meer zo happig. Het verhaal zou sowieso heel anders gaan. In de Torteltuin zou een datacenter komen, Pluk zou in een participatietraject belanden waarin hij mocht co-creëren over de kleur van de nieuwe bloembakken. Hij zou eindeloos handhavingsverzoeken pennen en quick scans laten uitvoeren om de waarde in euro’s van de zogeheten ‘ecosysteemdiensten’ te berekenen – net op tijd zou hij beseffen dat wat op het spel stond niet dat wildernisje was, maar zijn ziel. Het vermogen om in wat struweel een magisch woud te zien en in een mondje bramen een lsd-trip.

Toen begreep ik waarom Bob de kluizenaar die twinkeling had in een hopeloze situatie. Hij had ook gegeten van de hasselbramen. Hij bezat dat magische voorstellingsvermogen. Hij kon een scheepskerkhof aanzien voor een luxe marina en een caravan voor een kasteel. Hij had die wildheid van hart, die geen bulldozer kan pletten, althans dat hoop ik maar; in ieder geval begreep ik nu welk plantje hij me had meegegeven, dat moesten dan ook vast hasselbramen zijn. En ik wist nu hoe je een heilig grondje redt. Namelijk: niet. Landjes waar je niets hoeft, hoef je zelfs niet te redden. Het enige wat je met je leven moet bevechten is het vermogen om ze te blijven zien.

Einde citaat. Het is ook online te vinden, officieel alleen voor abonnees van NRC, maar misschien gunt de krant je een gratis download. Wie weet.

Die Bob de kluizenaar kwam hij tegen op een bijna (helaas) vergeten stukje Londen.

Goud voor Goudrijder?

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 13 Jun 2026 21:40:42 +0000

Aan het getal zeven worden vanouds magische eigenschappen toegekend. De zevende hemel, de zeven dagen van de week, de zeven geitjes, de zeven raven, de zeven dwergen, de zes zwanen plus Elisa en in de literatuur hebben we nu naast de zeven zussen van Lucinda Riley en de zeven broers van Alexis Kivi ook de zeven broers van Maya, die zo graag goudrijder hadden willen worden.

Ze werden het niet. Maya, de tengere jongste, moet het worden, zij werd gehaald. Zij moest met de goudvogel naar de bergen om goud voor de koning te halen. Tot zover maakt De Goudrijder van Maren Stoffels een sprookjesachtige indruk, met een motief dat ook te vinden is in Krekel, van Annet Schaap, waar we ook de zes broers en Eliza van de gebroeders Grimm tegenkomen.

Maar waar Krekel het hele verhaal door prachtig balanceert op de rand tussen sprookje en werkelijkheid, is in De Goudrijder het sprookjesachtige alleen in het begin aanwezig.

Dat is deels een gevolg van de stijl, die vanaf het begin niet echt sprookjesachtig is, dus niet die van een achteraf verteld verhaal ('er was eens'), maar die van een live radioverslag, bijna een hoorspel als je zelf de beschreven geluiden toevoegt. Dat suggereert een hoog werkelijkheidsgehalte, alsof het verhaal zich hier en nu afspeelt.

Het begint (hoofdstukje 'De nacht van de keuze') zo:

Vier harde klappen op de voordeur.

Maya's hart staat even stil.

Dit was hún voordeur.

Op het bed onder haar hoort ze Carlos naar adem happen.

Haar andere zes broers schieten overeind.

En er klinkt een gil. Hard en schel door de nacht.

Dat is haar moeder...

Maya heeft haar weleens vaker horen gillen, zoals die keer toen Luis uit de boom viel tijdens het klimmen en een paar tellen lang knockout was.

Maar deze gil is nog veel harder.

Er wordt nog viermaal op de voordeur geklopt. Vier doffe bonzen.

Hun moeder moet opendoen, anders krijgt ze een boete. Die is zo hoog dat ze het nooit zal kunnen betalen.

Dat doet de koning van Terwin expres.

Op die manier doet elke moeder uiteindelijk open.

Ook Maya's moeder.

We horen de gil, het bonzen op de deur. Tegelijk zorgt de verslaggever (let ook op de onvoltooid tegenwoordige tijd) voor wat achtergrondinformatie, zo natuurlijk mogelijk, maar toch. Zeven broers, ja. Interessante namen als Maya, Carlos en Luis. En een koning.

Het bijna-hoorspel gaat verder.

Maya hoort voetstappen naar de deur gaan en het slot wordt eraf gehaald.

'Hij komt voor mij,' fluistert Luis. 'Ik weet het zeker.'

'Echt niet,' zegt Benjamin. 'Hij komt voor mij!'

'Ík mag mee,' zegt Carlos.

'Stil nou!' Doordat haar broers allemaal door elkaar praten, kan Maya de stem van de man niet goed horen. Wat zegt hij? Voor wie komt hij?!

'Nee!' hoort Maya haar moeder huilend zeggen. 'Nee, nee, nee...'

Heeft hij al iemand genoemd?

De zware voetstappen komen richting de slaapkamer. Dan gaat de deur open.

Maya ziet een man staan, helemaal in het goud gekleed.

In zijn hand houdt hij een ouderwetse lantaarn, waar een vlammetje in brandt.

Nou ja, zo gaat het verder. Excuses voor het onderbreken van het hoorspel. Je hóórt het slot dat 'eraf wordt gehaald'.

Het is verleidelijk om wat close-reading op zo'n passage los te laten. Drie broers zeggen iets en niet tegelijkertijd want ze reageren op elkaar, dat is niet 'allemaal door elkaar praten' en ook de typografie wekt niet die indruk want elk zinnetje begint op een nieuwe regel. De verteller kruipt even in Maya's hoofd: 'heeft hij al iemand genoemd?'. 'In het goud gekleed' of 'in goud gekleed'? 'Met gouden kleren aan' of 'in een goudkleurig pak' was misschien handiger geweest. 'Ouderwetse lantaarn'? Dat suggereert dat het gewone licht daar met een knop aan en uit gaat, of is het bedoeld voor de luisteraar-lezer die zulke knopjes gewend is?

Dit hoorspeldrama gaat zo nog even door. Vijf pagina's, 105 zinnen in 121 regels, gebruikt de verteller om ons te vertellen dat Maya als goudrijder is uitgekozen. Geschat zo'n 1000 woorden, een kwartiertje voorlezen, 't is een mooie aflevering. En nu naar bed, morgen de volgende. Er zijn 19 hoofdstukjes, 19 afleveringen, maar het idee van een hoorspel wordt op p. 100 e.d. wel doorbroken doordat daar een berichtje en een brief opduiken, in een ander lettertype...

Goudrijder? Nadere uitleg in de tweede aflevering.

Elk jaar moet een kind de nieuwe Goudvogel over de bergen vliegen.

Een levensgevaarlijke opdracht, die alleen een kind kan uitvoeren. Als een volwassene op de rug van de Goudvogel gaat zitten, gebeurt er namelijk niets.

Die Goudvogel groeit op in een buis in het reusachtige Goudgebouw. Ieder jaar wordt een ei uitgebroed. Daarna 'vliegt de eenjarige vogel met een kind op zijn rug terug naar de bergen om goud te zoeken'.

Hier in de tweede aflevering krijgen we op p. 17 te horen waarom: dat goud gaat naar de koning. Wat die met dat goud moet wordt niet verteld. Zo gaat dat in sprookjes. We horen ook dat die goudvogels tamelijk gevaarlijk kunnen zijn. En ettelijke afleveringen verder komen we erachter dat ze kunnen praten, althans op hun manier. Sommige goudrijders hebben geleerd hoe, Maya zal dat ook leren. En er zijn goudrovers die het gemunt hebben op goudrijders en hun vogels.

Misschien is de Engelse term fantasy geschikter voor wat ons wordt voorgeschoteld dan sprookje. In oude sprookjes is meestal weinig aandacht voor de zieleroerselen van personages, hier volop, zo niet teveel. En er is een onverwachte wending die maakt dat onze hoofdpersoon iets leert, zich ontwikkelt. Haar vlucht met de goudvogel verloopt niet volgens plan. Er duikt ook nog een kind op dat als vermist werd beschouwd, haar buurjongen Tomas, broer van haar hartsvriendin Lia, en na de nodige verwikkelingen samen leren ze de volwassenen een lesje: goudvogels zijn helemaal niet zo gevaarlijk, maar worden wel uitgebuit en slecht behandeld. Ja, er is zelfs een Goudvogel-bevrijdingsfront! Toe maar. En de goudrovers blijken zich, heel eigentijds, met pickup-trucks te verplaatsen. We zijn nu echt aangeland in een rasecht modern verhaal voor kinderen, met 'avonturen' (p. 134)! Dus loopt het ook onwaarschijnlijk goed af. Hoe precies, dat blijft hier in het midden.

Jammer.

Met het originele idee van de goudvogels en goudrijders had auteur Maren Stoffels een prachtig cultuursprookje kunnen schrijven, à la Hans Christian Andersen. Met motieven als de nog immer actuele tegenstelling tussen arm en rijk, de vertroebelende werking van goud, en ouder-kind-relatie.

Door de gekozen stijl, die van de live verslaggeving met de vele vele dialogen, verzandt het in een gewoon doorsnee verhaal waarvan er al zoveel zijn. Niets mis mee hoor, en wellicht spannend genoeg voor de negenjarige lezer, maar niet opvallend. Leuk hoor, dat het zo goed komt met mens en goudvogel dankzij Maya en Tomas, maar kinderen die volwassenen een lesje leren is echt een afgekloven motief en dan gaat het verhaal nog niet eens in op de prangende vraag wat de koning (of de roversbende) met al dat goud moet. En dan die stijl...

Gemiste kans.

Temeer daar de illustraties van illustrator Jeska Verstegen dat sprookjesachtige wel hebben. Mooi gedaan, die dubbelpagina-platen.

Stoffels, Maren. De Goudrijder. Illustraties Jeska Verstegen. Leopold, 2026. ISBN 978 90 258 8954 8, 142 p.

Europa is best wel groot

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 06 Jun 2026 15:16:02 +0000

Floris had een avontuurlijk leven.

Hij veroverde allerlei gebieden.

Hij veranderde regels,

zodat boeren baas werden over hun eigen land.

Hij moordde een heel dorp uit,

op zoek naar het lichaam van zijn vader.

Hij zorgde dat er dijken kwamen,

om het lage land te beschermen tegen de zee.

Hij bouwde kastelen, zoals het beroemde Muiderslot.

Hij werd bondgenoot van Engeland en later van de Fransen.

Floris maakte vrienden van vijanden en vijanden van vrienden.

Dit is een citaat uit ABC van de MIDDELEEUWEN, hoofdstuk 'Floris de Vijfde', met authentieke regelindeling.

Dat van die bondgenootschappen wordt niet verder toegelicht, 'allerlei gebieden' ook niet en waarom hij zo nodig een heel dorp uit moest moorden om het lichaam van zijn vader te vinden evenmin.

Voor welke lezer is dit bedoeld?

Nog een citaat, nu uit ABC van de AARDE, hoofdstukje 'Aardbeving'.

De aarde is een planeet: een grote bol die om de zon draait.

Wij leven op planeet aarde.

Kijk maar onder je voeten.

Daar is ze: planeet aarde.

Onder je voeten beweegt de grond..

Net zo snel als je nagels groeien.

Heel langzaam dus.

Daar merk je helemaal niks van.

Of toch wel?

De aarde lijkt wel op een leren voetbal.

De buitenkant bestaat uit losse stukken.

Die stukken noem je platen.

En nog een, uit het hoofdstuk Uitbarsting.

Teken eens een vulkaan. Ik wacht wel even.

Je mag ook kleur gebruiken. Rood, oranje, geel...

Klaar?

Dan ga ik raden hoe hij eruitziet.

Is het een soort driehoek?

Komt er rook uit je vulkaan?

Dat laatste citaat als voorbeeld van een verteller die zich hier en daar manifesteert, een 'ik' die zich verder niet voorstelt en zo nu en dan de lezer aanspreekt.

In ABC van de MIDDELEEUWEN onder 'Jong' is een antwoord te vinden op de vraag voor wie dit boek is bedoeld.

Hoe oud ben jij?

Zo! Gefeliciteerd!

In de middeleeuwen haalden veel kinderen die leeftijd niet.

Vooral bij de geboorte ging het vaak mis.

Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks.

Vraag maar aan je moeder.

En die had tenminste nog een schoon bed en schone handen.

Dat had in de middeleeuwen heel wat levens kunnen redden.

Kinderen van jouw leeftijd gingen meestal niet naar school.

Meisjes sowieso niet.

Nergens voor nodig, zei de kerk.

Mochten we even denken dat deze boekjes bedoeld waren voor volwassenen die moeite met lezen hebben, dan worden we hier gecorrigeerd.

Vermoedelijk zijn ze bedoeld voor kinderen die moeite met lezen hebben.

Waarom begin anders elke zin op een nieuwe regel,

soms zelfs een bijzin?

In veel oude boekjes voor het eerste leesonderwijs zien we dat ook.

Men dacht dat kinderen dat makkelijk vonden.

Maar dat is een misverstand.

Er zijn allerlei manieren om te schrijven voor mensen(kinderen) die moeite met lezen hebben.

Iedere zin op een nieuwe regel beginnen hoort bij geen enkele manier.

Dus houden wij er ook maar mee op.

Grosso modo zijn er twee categorieën leesproblemen. De ene heeft te maken met een gebrek aan vaardigheid om letters te kunnen onderscheiden, een baaierd aan ernstige leesproblemen die vaak met het containerbegrip dyslexie worden aangeduid. De andere heeft te maken met te weinig kennis van woorden en beeldspraak. In deze laatste categorie bevinden zich relatief veel mensen (jonge mensen) met een andere moedertaal dan Nederlands, maar niet uitsluitend want er zijn ook mensen met Nederlands als moedertaal (of een dialect ervan) die van huis uit weinig taalkennis meekrijgen.

Het is niet direct duidelijk welke categorie kinderen baat zou hebben met de teksten in zowel ABC van de AARDE als ABC van de MIDDELEEUWEN.

Voor beide categorieën moet je vooral eenduidig schrijven. 'Onder je voeten beweegt de grond', hoezo? Staan we op een cakewalk? Doorgaans beweegt de grond onder je voeten niet, tenzij bij een aardbeving. Als de bedoeling was iets over platentektoniek te vertellen: wij bewegen mee met de grond, dus die 'beweegt' niet 'onder onze voeten'. En wat moeten we met een platitude als 'Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks'?

Laten we aannemen dat deze reeks (als het er een wordt...) voor beide categorieën zijn bedoeld. Preciezer: weetgierige maar niet heel leesvaardige kinderen vanaf een jaar of negen.

Voor komende deeltjes dus alvast drie adviezen voor auteur Marc ter Horst.

Ten eerste, laat taal vloeien en begin niet iedere zin op een nieuwe regel. Bouw mooie, korte alinea's.

Ten tweede, vermijd beeldspraak die misverstand teweeg kan brengen. Dit advies voor alle zekerheid, hij heeft er zich al goed aan gehouden.

Ten derde, schrijf geen onzin, zie die grond die onder onze voeten zou bewegen.

O ja, en bedenk dat niet ieder lezertje in de Randstad woont, en CO2 dus niet als seejootwee maar mogelijk gewoon als seotwee uitspreekt. Wellicht wordt het dan nog wat met deze reeks.

Dat klinkt wat zuur, dus toch nog een compliment. Leuk idee onder Berg in ABC van de AARDE om de lezer het boek te laten 'omdraaien' (met de omslag naar boven leggen bedoelde hij) en tegen de zijkanten te duwen, om te tonen hoe bergen ontstonden.

Horst, Marc ter, & Tjarko van der Pol. ABC van de AARDE en ABC van de MIDDELEEUWEN. Gottmer, 2025. ISBN 978 90 257 8143 9 en 978 90 257 8144 6, 60 p.

Nationale voorleeswedstrijd

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 22 May 2026 12:29:06 +0000

De (Nederlandse) Nationale Voorleeswedstrijd is een evergreen, en daarmee ook een van de meest succesvolle leesbevorderingscampagnes. Dit jaar vond de 33e aflevering plaats, met voorrondes op school, rondes per provincie en ten slotte een landelijke finale die een Nationale Voorleeskampioen opleverde.

Dat werd Daen Baeten (leerling RKBS Scharn uit Maastricht), hieronder op de foto met kinderboekenambassadeur Astrid Sy.

(Foto: Annemarie Terhell.)

En uit welk boek las hij voor?

Juist, nog zo'n evergreen: Achtste-groepers huilen niet, van Jacques Vriens (eerste druk 1999).

De tweede plaats ging naar Hossein Hasjemi (CBS De Horizon, Delft), Jesmay Fliers (basisschool Cypressenhof, Middelburg) eindigde als derde.

De jury bestond uit Kinderboekenambassadeur en auteur Astrid Sy, illustrator en ontwerper van de nieuwe Nationale Voorleeskampioen-trofee Rick Haas en Benjamin Kat (NOS Jeugdjournaal).

U verliest, jij wint?

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 21 May 2026 08:32:17 +0000

Laatst weer een grappig contrast. Vitens waarschuwde per e-post dat er leidingen doorgespoeld zullen worden. Spuien is de term.

Binnenkort voert Vitens werkzaamheden uit aan de drinkwaterleiding bij u in de buurt. Zo zorgen wij voor betrouwbaar en beschikbaar drinkwater. Voor nu en later.

Wat gaan we doen?
Om de kwaliteit van het drinkwater te waarborgen spoelen wij ons leidingnet door, per dag een paar straten. U hoeft hiervoor niet thuis te blijven.

Er werd verwezen naar een video voor 'korte uitleg'. 'Je zou misschien denken: dat spuien is zonde van het water'.

Ofwel, in de video worden we getutoyeerd, in de tekst van het bericht gevouvoyeerd.

Voer voor 'eenvoudige tekstschrijvers' (Marcel van Roosmalen, NRC 21-5-2026, heeft verder niets met dit bericht te maken).

Moeder Aarde

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 18 May 2026 22:36:00 +0000

Marco Kunst heeft het goed voor met mensen. En zijn manier om dat te uiten is schrijven:

Ik schrijf omdat ik dol ben op verhalen: ze geven kleur, spanning en betekenis aan de wereld. Ze laten je zien hoe anderen zijn en hoe die anderen dealen met de wereld. Ik schrijf ook omdat taal iets geweldigs is, én omdat het (meestal) leuk is om te schrijven.

Aldus zijn website. Hij schrijft dus omdat hij graag 'kleur, spanning en betekenis' aan de wereld wil geven. En, interpreteer ik, omdat hij anderen wil tonen hoe anderen zijn en 'dealen met de wereld'. Een ernstig motief, met goede bedoelingen.

Gelukkig ontbreekt het hem niet aan verbeeldingskracht, dat is mooi meegenomen. Zijn verhalen gaan alle kanten op, met soms sterke intriges. Heel vaak gaat het om levensvragen of de verwerking van een ingrijpende gebeurtenis, zie bijvoorbeeld de bespreking in dit blog van Patroon (2022) of De macht van Algas (2024).

De Bron, recent verschenen, is ook zo'n soort verhaal. De jonge verteller Nour mag met haar ouders mee naar Oost-Turkije. Terwijl haar ouders gaten in de grond laten boren op zoek naar delfstoffen wordt zij door de herdersjongen Omar meegenomen op een reis door onderaardse gangen, op zoek naar een middel om de doodzieke Gaia, zijn moeder, te genezen. Door die gangen stroomt water dat Nour naar andere tijden en plaatsen brengt als ze het drinkt. Ze worden ook nog gevolgd door Loki, die van vernietiging houdt, 'een sluwe bedrieger, een oplichter'. Niemand minder dan de god uit de Noorse mythologie. Maar misschien ook de chauffeur Lokman, van het mijnbouwbedrijf. Loki, die zegt: 'Mensen moeten in alle vrijheid kunnen doen wat ze maar willen. Geen grenzen, geen suffe regels om het zwakke te beschermen... Dat vertraagt de boel alleen maar. Het sterkste wint, zo gaat dat... en de menselijke techniek is duizend keer sterker dan de natuur.'

Ja, zo zet hij de lezer wel aan het denken.

Zijn sommige uitstapjes in dit verhaal een soort dromen, hallucinaties, de mythologie dringt ook de intrige binnen, vooral met moeder Gaia, die op de laatste pagina Nour vertelt dat er 'meer krachten in deze wereld te zijn dan alleen ik. Zo is het nu eenmaal. Ook dat moet je niet vergeten, lieverd.' Meer krachten, waaronder Loki. 'Een machtige god, die hou je niet zomaar tegen.'

Vreest niet, onze verteller (of haar auteur) besloot het verhaal in harmonie te laten eindigen.

Dan laat ze me los. 'Nu is het echt tijd om te gaan. Hup hup hup! Ga! Ik moet de geiten in veiligheid brengen, voordat de boel hier omlaagkomt. De groeten aan je ouders. Ik hoop voor ze dat ze vinden wat ze nodig hebben,'

'Dank je wel,' zeg ik. 'Misschien heb ik al gevonden wat ik nodig had.'

Zo'n verhaal is een manier om lezers te laten kennismaken met oude mythen en sagen. Een spannende intrige zet ze aan tot doorlezen en intussen maken ze kennis met Prometheus, Charon, Pandora, Grootmoeder Spin, Gilgamesj, het paradijs, Theseus en de minotaurus en meer, zelfs een lied uit de droomtijd.

Om er zeker van te zijn dat lezers niet verdwalen in die mythes voegde Marco Kunst ruim vijftig pagina's toe waarin hij uitleg geeft over 'mythen: verhalen over goden, monsters, helden en meer'. Een 'rommelige verzameling verhalen over hele families goden en helden, geesten, vreemde wezens en magische krachten.' Een 'soort schatkist'. Heel interessant. zoals hij die presenteert, compleet met ideeën over hoe die verhalen zijn ontstaan.

Dat is een gok, natuurlijk. Niemand weet hoe die oude verhalen zijn ontstaan. Maar waarschijnlijk toch niet doordat ouders niets beters wisten te vinden als antwoord op aanhoudende vragen van hun kinderen. De dialoog op p. 225-226 is wel erg hedendaags.

'Mama, waar kwamen de eerste mensen vandaan?'

'Gewoon, uit het bos, of zo.'

En zo verder, als een standaard-dialoogje uit een doorsnee kinderboek.

Taal is 'iets geweldigs', jazeker.

Maar door het verhaal quasi-realistisch te laten vertellen door de jonge Nour, liet Marco Kunst geweldige kansen schieten, kansen die veel vertellers van deze verhalen uit een andere werkelijkheid wel grepen om ervoor te zorgen dat ze voldoende indruk maakten om overgeleverd te worden. Van heel vroeger (pakweg de Edda) tot bijvoorbeeld de sobere, doeltreffende stijl die Eelke de Jong hanteerde in zijn Alle sprookjes van de Lage Landen (1985, alleen nog tweedehands te koop), of de lossere maar even doeltreffende stijl die The Tjong Khing hanteert in zijn sprookjesbundels.

Om te beginnen is het vreemd dat het hele verhaal in onvoltooid tegenwoordige tijd wordt verteld, alsof er een soort radioverslag wordt geleverd. Juist in een verhaal waarin hier en daar met tijd en fantasie wordt gespeeld is dat raar. Kansen te over voor een iets afstandelijker, anonieme verteller, die ook van stijl had kunnen wisselen bij diverse episodes en behendig had kunnen spelen met taal en stijl waar 'realistische' en 'mythische' werkelijkheid elkaar raken.

Helaas.

Twee citaten.

Toen ik vanochtend wakker werd, wist ik dat ik weer naar die kloof moest gaan. Soms moet je dingen doen die je eigenlijk niet wil doen. Nu bijvoorbeeld, want ik word gek als ik twee maanden in die camper blijf zitten. Bovendien werd ik vanochtend wakker met die stem weer in mijn hoofd. Helderder dan ooit. Het is een vrouwenstem, droevig en vermoeid. Ook bedacht ik (nu pas!) dat het erg vreemd was dat die Cansu tegen me zei dat het goed was dat ik er eindelijk was. En dat ze vroeg of ik snel terug wilde komen.

Vannacht trouwens ook over die Omar gedroomd. Hij keek dwars door me heen met die donkere ogen van hem.

Als dat niet bijna een dagboek is... Even verder.

Er is een vuurplaats waarin nog wat kooltjes smeulen. Ruikt lekker. Bij de bergwand is een omheininkje van ruwe boomstammetjes. Er liggen stro en keutels, maar de geiten zijn er niet. Verderop liggen rieten manden en er staan een paar aardewerken potten. Dan draait mijn maag zich om: aan een lange stok die rechtop staat, hangen twee dode konijnen. Hun oogjes kijken me glazig aan, en hun bekjes met de witte snijtanden staan wijd open. Eronder, op de kale rots, donker, gestold bloed en twee bebloede pijlen.

Nu pas zie ik dat die hond, Ylva, naast de ingang ligt te slapen op een bed van gedroogde varenbladeren. Ze opent lui een oog, kwispelt als ze me ziet en slaapt verder.

Tja. Als razende reporter moet je de luisteraar natuurlijk wel beschrijven hoe het er uitziet. Goed dat ze ons er nog even aan herinnert hoe die hond ook alweer heette.

Het gaat zo door. Alsof je geen boek leest maar met je oor aan de radio zit. Of voor een beeldscherm. Geen tijd voor pauzes. En dat geldt evengoed als het gaat om de avonturen van Theseus en de minotaurus, waar nota bene onze reporter ook nog een rolletje in speelt, of wanneer ze ene Prometheus ontmoet die met een eeuwig gapende wond aan een rots geklonken hangt.

Een stijl als een eenheidsworst, doorsnee alom.

Extra jammer omdat Djenné Fila ruim vijftien schitterende illustraties mocht maken, deels dubbelpagina, die helemaal passen bij de mythische kant van het verhaal en helemaal niet bij dat meisje dat zich verveelt in de camper bij haar ouders en op onderzoek gaat en zo dat als het ware onderaardse deel van het verhaal in loopt.

Deze mix van alledaags 'realistisch' verhaal en mythes is kortom niet echt geslaagd. Jammer van de gemiste kansen. Marco Kunst kan vast beter, als hij de conventies van het moderne kinderverhaal durft los te laten.

Kunst, Marco. De bron. Met illustraties van Djenné Fila. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 4771680 8, 275 p.

Tel uit je voordeel en hijg na

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 16 May 2026 14:56:16 +0000

Dezer dagen kwam een bericht binnen van 'Progressief Nederland via ActionNetwork.org'.

Opgetogen werd kond gedaan van een mogelijk voordeeltje voor wie van treinen houdt: onze regering zou ons beloofd hebben dat we deze zomer drie maanden lang voor € 49,- per maand onbeperkt met trein en bus zouden kunnen reizen. Dat was een idee van een politieke partij die in de meeste krantenberichten nog GroenLinks-PvdA heet maar in de nabije toekomst Progressief Nederland gaat heten. De website is er al, een beetje vroeg want de websites van GroenLinks en PvdA zijn er ook nog steeds.

De inhoud: prima hoor, al was het vergelijkbare kaartje in Duitsland in 2022 veel goedkoper, namelijk 9 euro. (Inmiddels 58, en sneltreinen uitgesloten.) Er zijn vreemdere bestemmingen van gemeenschappelijke middelen denkbaar, straaljagers bijvoorbeeld.

Natuurlijk probeert een politieke partij leden en aanhang te winnen. Het ziet ernaar uit dat er bij Progressief Nederland bedacht is dat dit het beste kan met heel kortademige teksten, die verdacht veel lijken op de teksten waarmee we dagelijks bestookt worden om ons over te halen spullen en diensten te kopen.

Citaat uit het bericht:

Deze zomer reis jij buiten de spits onbeperkt met de trein voor 49 euro per maand. Fijn nieuws en eigenlijk ook heel logisch. Want wat is er nodig bij stijgende benzineprijzen en dreigende brandstoftekorten? Een schoon en betaalbaar alternatief natuurlijk: de trein moet goedkoop!

Dat heeft Progressief Nederland nu, samen met jou, voor elkaar gekregen. Ons voorstel voor een Nederland-ticket krijgt de steun van het minderheidskabinet. Het gaat nog dit jaar in!

Wij hadden het liever nog goedkoper gezien. Er is veel meer nodig om het leven weer betaalbaar te maken. Maar toch is dit een goede stap. Mensen zitten klem door de hoge prijzen en dit helpt ze nu vooruit.

Zo strijdt Progressief Nederland elke dag voor een betaalbaar leven en een gezonde toekomst.

Tja. Let op die laatste zin. Stem op ons, want wij maken het leven goedkoper. Tel uit je voordeel. Heeft dat nog iets te maken met politieke idealen, ideeën over hoe de samenleving in elkaar zou moeten zitten?

En hoezo samen met mij? Ben me van niets bewust.

Voor de idealen moeten we naar de website, waar die zijn samengebald tot enkele handige termen en slagzinnen. Die laten we hier even voor wat ze zijn, inclusief de op zich wel interessante retorische trucs ('voor ons allemaal', 'laten we niet over aan anderen', 'welkom thuis'), maar let vooral op de enorme kortademigheid van de tekst:

Verandering komt altijd van onderop

Van mensen die willen bijdragen. Mensen in de zorg en het onderwijs, ondernemers en vrijwilligers, mantelzorgers, zzp’ers. Allemaal mensen zoals jij en ik. Daarom bundelen we de krachten. Progressief Nederland zet zich in voor een eerlijke samenleving. Voor vooruitgang. Niet voor enkelen of alleen de allerrijksten, maar voor ons allemaal.

Nieuw. En toch ken je ons. Als de PvdA en GroenLinks. Nu zijn we één. We strijden voor wat écht van waarde is. De betaalbaarheid van het leven. Een groene toekomst. Kansen voor iedereen. Want onze toekomst, die laten we niet over aan anderen. Die is aan ons. Dus sta op. En doe mee.

Welkom thuis bij Progressief Nederland.

De langste zin telt twaalf woorden, de meeste zinnen zijn niet langer dan gemiddeld vijf woorden.

Nou ja, eerlijk is eerlijk, álle politieke partijen hanteren deze hijgerige stijl, zelfs de SGP en ironisch genoeg FVD nog het minst, wellicht doordat ze net als PVV vooral tégen zijn. Marketing is een 'wetenschap' die tot in de kieren van politieke partijen is doorgedrongen. Beloften en meningen in korte, hapklare brokjes. De kiezer is klant geworden.

Je zou bijna blij worden als je een tekst ontdekt die duidelijk niet door de molen van de marketeers is gehaald. Zoals deze, bij de SGP:

Die op den HEERE vertrouwen, zijn als de berg Sion, die niet wankelt, maar blijft in eeuwigheid. Rondom Jeruzalem zijn bergen; alzo is de HEERE rondom Zijn volk, van nu aan tot in der eeuwigheid.

Kijk, zo kennen we ze weer.

Leeghoofden

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 28 Apr 2026 22:35:00 +0000

Een prentenboek als politieke satire, het had de recensietafel niet eerder bereikt, maar daar is het dan.

En wat er verder gebeurde? Ik zou het niet weten.

Iedereen is die prinses en haar naam allang weer vergeten.

Maar terwijl niemand ter wereld prinses Snottebelle nog kent,

spelen de Leeghoofden tegenwoordig

nog overal voor president.

Einde verhaal.

Nou ja, ze spelen het niet, ze zíjn het en zo leeg zijn die hoofden niet, ze zitten vol honger naar macht en rijkdom en strategieën om die honger te stillen.

Het verhaal reikt niet diep. Een erg op zichzelf gestelde prinses wordt betoverd door een passerende 'soort lieve heks'. Ze gaat er uitzien zoals ze heet.

Uiteindelijk vindt ze toch een echtgenoot, ene Graaf Leeghoofd.

De kolderieke illustraties moeten het doen. Ja, die zijn best geinig.

Als politieke satire voldoet het echter niet. Nogmaals, de machthebbers die hier op de hak worden genomen zijn geen leeghoofden, was het maar waar, zo gezellig is het niet in maffioze kringen. Helaas, juist door die laatste pagina's voldoet het ook niet echt als voorleesverhaaltje voor het slapen gaan. Dit is geen en-ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig-verhaaltje. Op de vraag van die 'soort lieve heks' komt geen antwoord en met deze tekst eindig je toch geen verhaal?

Niks 'verrassend sprookje en hilarisch actueel' (flaptekst). Meer nachtkaars: begint grappig, eindigt in het vage en met niet doeltreffende satire. Jammer, had zoveel scherper en leuker kunnen zijn.

Kling, Marc-Uwe. Prinses Snottebelle. Met tekeningen van Astrid Henn. Vertaald door Jaap Robben. Volt, 2026. ISBN 978 90214 8322 1, 28 p.

Nog eens: alles wat je weet is fout

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 27 Apr 2026 10:18:00 +0000

Wat klopt er niet aan de kop 'Alles wat je weet over vogels is fout'?

Dat hij niet te bewijzen is. Dat de bewering extreem onwaarschijnlijk is. En hij is heel erg ontmoedigend. Een goede leraar begint geen enkele les met deze rare uitspraak.

Hoe weet je alles wat je weet? Hoe weet je alles wat een ander weet? Wie zou er niet uiterst somber worden van het idee dat echt álles wat je denkt te weten niet klopt. En als je denkt te weten dat niets klopt, klopt dat dus ook niet. De zogenoemde Kretenzische paradox, ofwel die van Epimenides. Alle Nederlanders liegen, zegt de Nederlander. Wat is dan waar? Dat je het nooit bij het rechte eind hebt, is ook nog eens heel onwaarschijnlijk.

Tot zover grotendeels een herhaling van de eerste alinea's van de bespreking van Alles wat je weet over het menselijk lichaam is FOUT in 2025.

Er belandde dus nóg zo'n boek op de redactietafel: Alles wat je weet over vogels is FOUT. Dat laatste woord dan nog in een dubbellijns kader.

Deze keer is het echt van Dr. Nick Crumpton. De kleurige illustraties zijn van Gavin Scott en daar is niets mis mee, al zijn ze ook niet heel bijzonder. Met de geboden wetenswaardigheden is ook niets mis en de introductie is ook wel grappig, al doet het gebruik van hoofdletters (overal in dit boek) denken aan de berichten van een geschifte president.

Als je naar buiten gaat, is het eerste dier dat je tegenkomt waarschijnlijk een VOGEL. Overal kruipen insecten rond, in een boom in de buurt ligt vast een pluizig zoogdier te slapen en als je aan zee bent, bevindt zich daar een complete vissenwereld. Maar ook al is er overal leven om je heen, je ziet vrijwel zeker als eerste een vogel: zittend op een tak, huppend over de rand van een tuinhek of hoog in de lucht boven je hoofd. Vliegende vogels met veren: ze zijn er overal!

Jaja, vliegende vogels met veren... En we rekenen onze medemensen, die we natuurlijk het allereerst tegenkomen, even niet tot de dieren. Geen groot stilist, deze schrijver. Jammer. Je kan denken dat zo'n non-fictie-boek geen poëzie, geen woordkunstwerk is, maar het is wel een boek dat zou moeten verleiden tot lezen over vogels, dat is af te leiden uit de wat joviale stijl.

De gimmick om dan iets te presenteren op deze manier...

Vergeet dus die valse meeuwen, de eenden die je broodpakken en de vieze duiven. Dit boek laat je zien dat vogels briljant en adembenemend zijn, en dat alles wat je over vogels denkt te weten ... FOUT is!

... is didactisch gezien de slechtst denkbare manier om iets te vertellen, waar dan ook over.

Volgen dertig uitspraken die '' zijn, waarna wordt verteld wat dan wel. Had het bij dat laatste gehouden en die dertig uitspraken vervangen door wel kloppende en even pakkende uitspraken. Hoeft helemaal niet saai te zijn. Sommige uitspraken zijn trouwens oordelen, zoals 'Kuikens zijn schattig'. Daarvan kun je niet zeggen dat die fout is, want dat is een kwestie van smaak.

Net als een hoofdstuktitel als 'Vogelzang is prachtig'. Natuurlijk zijn we niet zo uniek in onze smaak als we denken en er zijn weinig mensen die een koekoeksjong schattig vinden, maar er zijn genoeg mensen die kuikens sowieso niet 'schattig' vinden en zich ook aan vogelzang weinig gelegen laten liggen. Het zijn geen feiten, dat is het.

Ook uitspraken als 'Alle vogels zijn geweldige huisdieren' en 'Vliegen is makkelijk' zijn tamelijk onbenullig, want wie zou dat ooit hebben beweerd, en dat 'Alle vogels eten zaden' niet waar is weet iedereen en vooral potentiële lezertjes die wel eens zwaluwen hebben bekeken.

Nou ja, enfin, zoals gemeld zijn de weetjes verder wel zinnig, zij het erg hapsnap en over vogels uit alle werelddelen. In praktisch opzicht heb je er niets aan. Er zitten een register en een woordenlijst in.

En de uitspraak 'Nu weten we alles' ', ja, het is wel te waarderen dat daaronder staat: 'Nou... echt niet!'.

Maar er zijn betere vogelboeken, ook voor kinderen, zie ook hier.

Er zijn meer van die 'Alles wat je weet'...-boeken verschenen, namelijk over 'kriebelbeestjes', 'dinosaurussen' en 'haaien'. Er mag gevreesd worden dat bovengenoemde bezwaren ook deze boeken gelden. Niet meer aanvragen...

Crumpton, Dr. Nick, en Gavin Scott. Alles wat je weet over vogels is FOUT! Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1690 7, 64 p. Oorspr.: Everything You Know About Birds is Wrong, 2026.

De saal is geen onderwerp, meneer

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 25 Apr 2026 21:48:00 +0000

Per toeval kwam een gedicht langs van een oude bekende: Hans Vlek.

Het gedicht heet 'Geranium' en het kwam op 24 april langs middels de reeks poëzie die je per e-mail van 'Laurens Jz Coster' kan krijgen. (Zie hier.)

Prompt kwam een oude herinnering naar boven. Eindhoven, eerste klas Eindhovens Protestants Lyceum, vak Nederlands, 1960, naam docent vergeten. Maar niet de scène.

Wat is het onderwerp in de zin 'De zaal loopt vol'? De docent trachtte uit te leggen dat hier 'de zaal' onderwerp is, maar kreeg krachtig tegenspel van een wat ouder ogende leerling, de baard net in de keel en voorzien van een zeer nasaal Amsterdams accent, die tegenwierp dat 'de saal' beslist geen onderwerp kon zijn want, meneer, 'de saal doet niks, die kan toch geen onderwerp sijn?' De docent kreeg het niet goed uitgelegd en koos de voor slechte docenten gebruikelijke uitweg: hij stuurde de eigenwijze leerling de klas uit.

Naam leerling: Hans Vlek. In de tweede klas ontbrak hij.

Tik, tik, tik

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 14 Apr 2026 12:57:00 +0000

Op p. 102 last Elle ineens een fraaie kanttekening in:

De tijd is een wonder. Niemand begrijpt het echt. We kunnen de tel kwijtraken. We zoeken dan ons hele leven. We kunnen op onze tellen passen. Dat doe ik. Maar meestal hoef je nergens aan te denken. De tijd tikt gewoon door.

Tik, tik, tik.

De essentie van het verhaal.

Welk verhaal?

Wij lijken een gewoon gezin. Een vader met een baan. Een moeder met een baan.

Een oudere zus Lila. Een jongere zus, Elle, ik dus.

Samen met mijn knuffel, waar ik volgens Lila te oud voor ben. We wonen met z'n allen in een gewoon huis.

Maar ik ken geen enkel gezin waar de vader tijdwaker is. En de moeder eigenlijk ook een soort van tijdwaker is. Mijn vader zorgt dat de tijd zich keurig gedraagt.

En mijn moeder zorgt dat iedereen meer tijd krijgt. Meer tijd van leven.

Zij als dokter en hij als waker.

Mijn moeder ligt weleens wakker van haar belangrijke werk, maar mijn vader kan niet gaan slapen, omdat hij waker is. Nooit.

Nou ja, nooit meer slapen... dat kan natuurlijk niet.

Eenmaal per dag, op een moment naar keuze, kan hij de veel te grote tijdwakersbril voor vijftig tellen afzetten Hij zet een wekker die aftelt en sluit zijn ogen voor die vijftig seconden. Dan kan hij rusten of slapen. Tik, tik, tik.

Alleen raakt vader toch vermoeid. Elle biedt hulp en na veel verwikkelingen slaagt ze erin een nieuwe tijdwaker te vinden.

Dat is het verhaal wel heel erg kort door de bocht. Er is veel meer aan de hand. Dat ontdekt Elle als ze die grote tijdwakersbril op zet, want dan 'gaat de tijd leven'. Zo komt ze erachter dat haar vader en moeder niet haar echte vader en moeder zijn. Waarom ze zo hard groeit en zich zo graag verstopt. Ze kan zelfs een beetje in de toekomst kijken en ziet haar eigen toekomstige geliefde. En ze ziet zowel haar echte vader en moeder en de vader en moeder door wie ze is geadopteerd toen haar echte vader en moeder werden opgehaald door de Reuzenophaaldienst.

Ze wisten het. Als tijdwaker kun je nu eenmaal een beetje in de toekomst zien. Daarom leerden ze Elle zich verstoppen. Als het moment daar is, doet ze dat maar ze wordt toch ontdekt - alleen neemt de jonge reuzenophaler haar niet mee.

'Er is niemand', meldde hij zijn kompanen.

Het is de enige illustratie in kleur.

Haar nieuwe vader wordt voorlopig tijdwaker, al is de bril veel te groot voor hem.

Wie uiteindelijk tijdwaker wordt, laat zich raden.

Er is nog meer - maar dat ga ik hier niet weggeven. Tik, tik, tik...

Wat ik bijna zeker weet, is dat je alleen iets kan veranderen als het de bedoeling is dat het anders gaat. Je kunt heus wel altijd denken dat je iets doet en dat het gevolgen heeft. Reusachtige gevolgen.

Ik vind dat grappig, als reus.

Maar niet iedereen moet om hetzelfde lachen.

Die bedoeling, daar hebben we het nog wel eens over.

Vijftig seconden van Mireille Geus, met mooie prenten van Floris Tilanus, is een prachtig verteld verhaal over tijd. Of reizen door de tijd. Of over angst, of over het lot, of Elle, hoe dan ook een rijk verhaal voor wie, tja, de tijd neemt om het met aandacht te lezen.

Dat Elle het zelf vertelt, is in zo'n dromerige omgeving met rekbare tijd en afmetingen helemaal goed, hier paste geen afstandelijke verteller.

Geus, Mireille. Vijftig seconden. Met illustraties van Floris Tilanus. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1676 1, 172 p.

39e uitreiking Woutertje Pieterse Prijs

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 11 Apr 2026 22:39:00 +0000

... en de eerste voor Taalstaat-presentator Ronald Giphart, opvolger van Frits Spits. Plaats: Kinderboekenmuseum/Literatuurmuseum, nu nog in Den Haag, vastgeklonken aan de Koninklijke Bibliotheek. De uitreiking is al enkele jaren een item van het programma De Taalstaat, live radio op zaterdag, NPO1, dit jaar op zaterdag 11 april. Met de genomineerden op de eerste rij, op het podium een vleugel en een tafel voorzien van microfoons, waarachter de presentator en deze keer twee junior-presentatoren. Aan de zijkant een zestal radiomedewerkers en in de zaal aanhang en andere genodigden, die niet in de laatste plaats gewillig als klapvee dienst doen.

Het dient opnieuw vastgesteld: een gouden vondst om de uitreiking van deze ambitieuze bekroning, die de winnaar bovendien € 15.000,- oplevert, in te bedden in dit radioprogramma. Niet héél Nederland zal op zaterdagmorgen aan de radio gekluisterd zitten, maar een enorm bereik heb je toch wel en het is geen programma om je als bestuur voor te schamen.

Het is evenmin een slechte vondst om wat BN-ers in bestuur en jury te hebben, al is het de vraag of de voorzitter van de Eerste Kamer (en van het bestuur van de Stichting WPP) tot de BN-ers mag worden gerekend. De jongste junior-presentator wist wel de voorzitter van de jury te plaatsen - 'van "Wie is de mol?"' (De persoon in kwestie, Gijs van de Westelaken, leek even wat gebelgd dat-ie niet meteen als journalist werd herkend.)

Het is bijzonder dat de jury niet uitsluitend bestaat uit doorgewinterde lezers van jeugdliteratuur. De 155 ingestuurde boeken die deze keer werden beoordeeld, kwamen zo o.a. onder ogen van genoemde tv-producent en schrijver van tv-drama, maar ook van een grafisch vormgever, Eric Huysen. Het zal de beraadslagingen verlevendigd hebben.

De winnaars dit jaar: Bart Moeyaert en Mark Janssen, met Atman.

Alle bijzonderheden over jury, genomineerde titels enzovoort zijn te vinden op de uitstekend bijgehouden website van de prijs.

Een dutje

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 11 Apr 2026 15:52:00 +0000

Kun je zeggen dat een boek gezellig is?

Eigenlijk niet, maar wel als je bedoelt dat het samenlezen, voorlezen, van zo'n boek gezelligheid tussen mensen kan opleveren.

'Doe nou toch eens gezellig!' Nee, dat levert geen gezelligheid op, net zomin als een kleedje op tafel van zichzelf gezellig is, of een lampje, of een glas bier.

Maar denk je dat je knus met kind of kleinkind op kleuterleeftijd op schoot toe bent aan een gezellige voorleessessie, dan is Beer doet een dutje beslist een aanbevelenswaardig boek.

Het verhaal doet een beetje denken aan die kleine mol die wou weten wie er op zijn hoofd gepoept had:

(Voor wie dit boek niet kent: Vom kleinen Maulwurf, der wissen wollte, wer ihm auf den Kopf gemacht hat, 1989, in 1990 in vertaling verschenen en daarna nog minimaal 40 keer herdrukt en nog steeds te koop.)

Beer wil een dutje doen, maar wordt wakker van allerlei dierengeluiden. Een voor een vraagt hij ze stil te zijn, maar als het eindelijk zo ver is, mist hij er een: tjiep tjiep tjiep tjiep, precies het eerste geluid dat hem wekte.

Toen Beer in zijn bedje bijna sliep

hoorde hij iemand die keihard riep

Beer ging zitten en keek rond.

Hij zag een muisje op de grond.

'Zit jij zo te tjiepen, jongeman?

Is het jouw schuld dat ik niet slapen kan?'

'O nee,' zei de muis, 'ik zeg geen "tjiep '.

Als ik iets zeg, dan hoor je...'

Dit stapelrijm is in al zijn eenvoud goed genoeg (let ook op bedje en iemand), maar het zijn vooral de prachtige illustraties van een en dezelfde Emily Gravett, van wie al eerder werk in het Nederlands verscheen, die 't 'm doen. Het is trouwens een stapelrijm in tekst en beeld!

We vergeven het Lemniscaat dat de mus tjiep roept en niet tjielp, en we vergeven het Emily Gravett dat de tjilpende mus ongeveer de kleuren van een kanarie heeft en dat een pad geen kwaak zegt. (Misschien stond er frog in het origineel, dan treft vertaler Steven Blaas een beetje blaam, omdat pad beter rijmt op lelieblad en nat.)

Benieuwd wie het eerst in de gaten krijgt dat het kanariemusje al die tijd op het hoofd van Beer zit, voorlezer of voorgelezene.

Humor... Als Beer eindelijk slaapt, maakt hij zelf een vreselijk lawaai (RONK RONK RONK).

Speciaal zijn ook het colofon, de gebruikelijke tekst is gevat in z z z Z z boven het vignet van slapende Beer, en de blauwe tekeningen op de schutbladen.

En als het even meezit, gaat de bofkont die dit voorgelezen krijgt zelf lekker slapen.

Gavett, Emily. Beer doet een dutje. Lemniscaat, 2025. ISBN 978 90 477 1822 2, 32 p. Oorspr.: Bear's Nap, 2025.

Op pad met de boswachter

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 09 Apr 2026 22:26:00 +0000

Peter Wohlleben is geen BN-er, maar wel een Bekende Duitser, ofwel een Promi, wat de Duitse term is voor een van radio tv enzovoort bekende persoon. Naast tientallen boeken maakt hij films en podcasts en hij werd vooral bekend door zijn boek Das geheime Leben der Bäume (2015), dat veel werd vertaald, waaronder in het Nederlands als Het verborgen leven van bomen (2016), ondertitel Wat ze voelen, hoe ze communiceren - ontdekkingen uit een onbekende wereld. Het idee: bomen zijn voortdurend met elkaar 'in gesprek' door hun fijnvertakte wortelnetwerken. En daaruit vloeien inzichten voort over bosbeheer, beschreven in genoemde boeken, films en podcasts.

Over wat er onder de grond allemaal leeft en woelt valt veel te vertellen, het relatief prille onderzoek daarnaar valt enigszins buiten het bereik van dit blog, maar niet de wijze waarop erover wordt geschreven.

Tot nu toe verscheen er in het Nederlands weinig voor kinderen van deze Promi, maar met Ga je mee naar buiten? Op ontdekkingsreis door tuin en stad produceerde Ploegsma een onvervalst kinderboek, in die zin dat het toegankelijk is voor lezers van 9+ en op bijna iedere pagina zo'n beestje met Disney-oogjes voorkomt waarvan men kennelijk (in navolging van genoemd filmbedrijf) vermoedt dat het kinderen aanspreekt.

of of

Zoiets dus.

Schade, zou je haast op zijn Duits zeggen, want iedereen weet hoe een kat of een wasbeer eruit ziet en wat die laatste betreft staat er op p. 22-23 een wat realistischer afbeelding, van een jonge wasbeer.

Wat doen wasberen in dit boek? Nou, in tuin en stad zijn ze nog erg zeldzaam, maar in de Europese bossen komen ze voor sinds ze in de jaren '30 voor de jacht werden uitgezet.

En dit boek neemt ons mee op een speurtocht naar natuur in tuin en stad maar met die stad ook de natuur om de stad heen. En net als vossen verschijnen wasberen wel eens aan de rafelranden van steden en dorpen, op zoek naar voedsel. Althans, in Duitsland, en dit is de enige plek waar merkbaar werd dat dit een oorspronkelijk Duits boek is.

Dat en veel meer staat in dit zeer toegankelijk en levendig geschreven boek, soepel vertaald door Martine Letterie. Het biedt een excursie in delen, met veel tips om zelf aan de gang te gaan. Zie de inhoudsopgave:

Die tips gaan soms wat ver. Zie bijvoorbeeld p. 102-103. Daar stelt de verteller aan de jonge lezer voor om in plaats van een schutting een heg aan te planten. Uitstekend idee, maar hoe je je ouders ervan overtuigt om maar even naar een kwekerij te gaan en daar het een en ander aan struiken uit toe zoeken, dat staat er niet in. En niet eens de meest gangbare struiken, zoals coniferen, maar struiken met 'vruchten die mensen en dieren lekker vinden', zoals aalbes, framboos, kornoelje, krent, duindoorn en 'hazelnootstruiken'. Beste ouders, dat wordt wel even de portemonnee trekken...

En het kweken van slijmzwammen (p. 92-95) is ook niet mis. Daar wordt trouwens ook een tip gegeven die ook elders in het boek voorkomt, namelijk iets 'quick motion' filmen. Dat is toch echt een duistere term. Uit de context valt te halen wat wordt bedoeld: of een reeks foto's of een film vanuit een vast standpunt die later tot een (sneller) filmpje wordt bewerkt. Zo kan je de groei van een kiemplantje of van een slijmzwam, processen die uren of dagen duren, in een filmpje zichtbaar maken. Niet eenvoudig!

Niettemin is Ga je mee naar buiten? een van de betere boeken voor kinderen die iets hebben met planten en beesten.

Wohlleben, Peter. Ga je mee naar buiten? Op ontdekkingsreis door tuin en stad. Vertaald door Martine Letterie. Illustraties Stefanie Reich. Ploegsma, 2026. Oorspr.: Kommst du mit nach draussen?, 2021.

Op jacht

noreply@blogger.com (H.) — Wed, 08 Apr 2026 21:58:00 +0000

Het online tijdschrift Phlizz bevat in de editie april 2026 een interessant vertoog, gedateerd op 1 april, door Franke Koksma over het vertalen van The Hunting of the Snark, die droom in ritme en rijm die op 1 april 1876 gepubliceerd werd door Lewis Carroll.

Phlizz is een uitgave van het Lewis Carroll Genootschap. De harde kern van dit gezelschap beijverde zich jarenlang om een vertaling van dit wonderlijke gedicht, An Agony, in Eight Fits, en zou die vertaling bijna publiceren in 1977 toen er dat jaar ineens twee andere vertalingen verschenen, bijna tegelijkertijd: van Erdwin Spits, De Jacht op de Trek, en van Evert Geradts, De Jacht op de Strok.

Niet alleen daardoor kwam het vertaalproject op een lange baan, ook overleed veel later, in 2024, een van de gangmakers, Casper Schuckink Kool. Die hield zich nog steeds bezig met de jacht, schreef zelfs in 2022 nog een vertaalwedstrijd uit, zie hier. Of we dit konden vertalen:

I said it in Hebrew - I said it in Dutch -

I said it in German and Greek;

But I wholly forgot (and it vexes me much)

That English is what you speak!

Inzendingen naar Casper Schuckink Kool. Helaas, dat kan dus niet meer.

In 2007 verscheen bij Polak & van Gennep nog een vertaling door Jan Kuijper, De jacht op de slaai.

Precies 150 jaar na verschijnen is er in Phlizz april 2026 weer aandacht voor de jacht. Franke Koksma vergelijkt onder meer enkele vertalingen van andere fits - en biedt ook een vertaling van dat laatste vers, want hij hoorde tot de mensen die aan Caspers oproep gehoor gaven. En er komt weer een nieuwe vertaling aan: Robbert-Jan Henkes, De klopjacht op de sneer. Naar verwachting komt dat boek uit in juli, bij Van Oorschot. We zien er naar uit.

Intussen bevat Phlizz natuurlijk meer dan deze bijdrage over de jacht op de beste vertaling, maar die springt er wel uit.

Plus, voor wie na 6 juni 2026 naar New York reist, de tip om vooral de tentoonstelling 'Another Wonderland' te gaan zien, in het Museum of the City of New York.

The exhibition celebrates the rescue and decades-long restoration of Alice Of Wonderland Visiting New York, a major New Deal–era mural cycle created for the children’s ward at Gouverneur Hospital between 1938 and 1940. Commissioned through the Works Progress Administration’s Federal Art Project, the sixteen-panel series reimagined Lewis Carroll’s beloved characters exploring 1930s New York City—from the subway and Brooklyn Bridge to Coney Island and Central Park—bringing color, fantasy, and joy to a space dedicated to healing.

De maker van dat moois: Abram Charpanier. Het museum is te vinden op Fifth Avenue, zie de website.

Toen gebeurde het

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 07 Apr 2026 13:49:00 +0000

Klinkt bekend?

Het is een van de meest voorkomende zinnetjes in verhalen met een doorsneestijl, vooral in verhalen voor kinderen. Een zinnetje dat de verdwijnende aandacht terugroept. Niet gapen, blijf wakker, blijf luisteren! Of: blijf lezen.

Het zinnetje moet wel een punt hebben. Want daarna valt er, als het goed is, een kleine, hopelijk verwachtingsvolle pauze.

Dus niet als in

En toen gebeurde het dat zij struikelden over een boomstronk, en door de schok schoot het giftige stuk appel uit haar keel.

Dat lijkt op de quasibijbelse En het geschiedde ... Maar zoals in

Toen gebeurde het. De cirkel die de rotonde moest voorstellen dijde plotseling uit.

Citaat 1 komt uit een knullige versie van 'Sneeuwwitje' (grimmstories.com, een vreemde website zonder bron of verantwoording), en citaat 2 uit een roman van een tot nu toe veel geprezen auteur, Benny Lindelauf.

Daaruit iets meer citaat:

Leerlingen kon je het best beschouwen als niet te snuggere honden. Je corrigeerde het slechte gedrag, beloonde het goede. Walter pakte zijn blocnote, legde hem op zijn knieën en tekende de rotonde na. Visuele informatie bleef beter hangen dan verbale of schriftelijke.

Toen gebeurde het. De cirkel die de rotonde moest voorstellen dijde plotseling uit. In eerste instantie weet hij het aan lijn 9 die hier langskwam, oude rails die een iets te krappe bocht maakten waar de tram schokkend doorheen trok, maar toen hij in zijn achteruitkijkspiegel keek zag hij dat de trambaan leeg was. Toen pas realiseerde hij zich dat het door zijn been kwam. Het zoemde. Zo voelde dat. Het zoemde als een mobiel in de trilstand.

We zijn aan het lezen in Het licht tussen onze vingers van Benny Lindelauf.

Inderdaad was de aandacht aan het verslappen. Een veeg teken.

En dat terwijl het verhaal opent met een in cursieve letters gedrukte episode waarin een man ondersteboven in een eik hangt, met een jonge vogel in zijn armen. De man weet niet hoe hij daar terecht is gekomen.

In romein (gewone letters) begint dan een anonieme verteller over de wederwaardigheden van ene Walter, rij-instructeur, met een mankement aan zijn rechterbeen dat tot een bijna-ongeluk leidt en, zo wordt al snel duidelijk, autistische trekjes. Vaste waarden: zijn Subaru en de oude hond Montgomery. Gaap.

Toen gebeurde het.

Daar haakte ik af. Moest ik zo bij de les gehouden worden? Had ik nog wel zin om door te lezen? Het werd bladeren, om daar achter te komen.

Sowieso al een zwaktebod, zo'n begin met een vooruitblik naar een spannende dan wel dramatische episode. Alsof je meteen wil weten hoe het afloopt met die ondersteboven hangende man en alleen daarom zou willen doorlezen. Geef me dan maar zo'n begin:

Call me Ishmael. Some years ago — never mind how long precisely — having little or no money in my purse, and nothing particular to interest me on shore, I thought I would sail about a little and see the watery part of the world. It is a way I have of driving off the spleen and regulating the circulation.

Dat is van Herman Melville, de bekende start van Moby Dick. Ja, die vestigt de aandacht op de verteller. Waarom zou je niet mogen weten wie het verhaal vertelt? Net als in dit beroemde begin:

Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht, nr. 37. Het is mijn gewoonte niet romans te schrijven of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aan te vangen dat gij, lieve lezer, zo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffie zijt, of als ge wat anders zijt.

De spelling is wat aangepast, maar de meeste lezers, zeker wat oudere lezers, zullen wel weten dat zo het eerste hoofdstuk van Max Havelaar begint.

Bladeren dus. En teruglezen, en weer verder lezen. Gaandeweg wordt duidelijk dat die Walter deel uitmaakt van een gezin waarin veel mis is gegaan. Zoon vermist in de bergen, dochter met eet- en andere stoornissen, heel lastig (en droevig, denkt de lezer). En die Walter houdt graag vast aan bekende patronen.

Als zijn been die rare onwillekeurige bewegingen houdt, waardoor hij een half jaar rust moet houden (het is lastig rijles geven met zo'n been), vertelt hij dat niet aan zijn vrouw Nettie. Hij gaat vrijwilligerswerk doen bij een opvangcentrum voor ooievaars, maar doet net alsof hij naar zijn werk gaat. Hij neemt de mobiel van zijn zoon over en ontdekt dat die rare contacten had met veel berichten met piemels - maar ook daarover praat hij niet. Ze praten sowieso niet veel, die Nettie en Walter. Door die mobiele telefoon komt hij in dat opvangcentrum ook nog eens in de problemen doordat een ongure stagiaire ontdekt dat hij met die contacten van zijn zoon in de weer is en hem ermee chanteert - en opnieuw, hij houdt het allemaal voor zich. De buurt waarin ze wonen wordt gerenoveerd, ze moeten op termijn hun huis uit, maar Walter schuift alles voor zich uit, al wordt het ene na het andere huis ontruimd.

Niet vreemd dat dit leidt tot crises.

Tekenend is wat Walter zegt als Nettie (eindelijk) heeft ontdekt dat hij al drie maanden geen rijles heeft gegeven.

'Ik belde de rijschool,' zei ze. Ze keek hem aan. 'Ze zeiden dat je al drie maanden geen les meer hebt gegeven.'

Hij wilde haar hand pakken, maar ze trok hem terug. Het was geen boos gebaar, eerder een golf die tot de rand van het strand was gespoeld en nu niet anders meer kon dan zich terugtrekken.

'Ik wilde je niet ongerust maken,' zei hij. 'Het is niets ernstigs. Het stelt niks voor en is al over.'

Ammehoela, denk je dan als lezer, inmiddels aanbeland op p. 133.

En dat wordt alleen maar erger. Onenigheid, o.a. over de buurt, een onafwendbare scheiding, gedoe in het ooievaar-opvangcentrum en tussendoor nog meer vooruitblikken op Walter ondersteboven in de boom, en uiteindelijk de verlossing. Hij wordt ontdekt en uit die boom gehaald en naar het ziekenhuis gebracht.

Ze kijken naar de man die omlaag is getakeld, die in de ambulance wordt geschoven. Ze kijken naar de ambulance die hobbelend over het bospad wegrijdt, praten met de politieman ter plaatse. Ze laten hun gegevens achter. Dan lopen ze terug, de vogelaars, allebei een beetje rillerig, en ze vraagt: 'Hing er nou écht een man ondersteboven in een eik die vroeg: "Vraag eens hoeveel kinderen ik heb?"'

De verkeerde plaatsing van het vraagteken is authentiek.

Einde verhaal? Nee, er is nog een soort vervolg. Jammer, want het zou een mooi treurig einde zijn geweest van een tergend somber verhaal.

De operatie duurde vier uur. Toen hij uit de narcose kwam, stond de chirurg voor hem, een jonge man met bolle wangen, hij leek eerder een bakker in opleiding dan arts. Hij zei dat alles 'puik was gegaan'.

Nettie kwam één keer langs en stuurde bloemen. Dochter Filippa kwam langs, verrassing, met appels.

En hoewel haar polsen nog steeds aan de dunne kant waren, kon je ze geen satéprikkers meer noemen,

Enfin, dit verhaal loopt niet echt af. Dit is de laatste alinea, afsluiting van een ritje naar zijn oude straat:

Toen ze terugkwamen en hij Montgomery had ingeladen bleef hij een moment bij de Subaru staan. Terwijl er een weifelende regen begon te vallen, tuurde hij naar zijn autosleutels, voelde het gewicht ervan in zijn hand. Hij bekeek de miezerregen die spatjes maakte op de voorruit van de Subaru, geen spatje was hetzelfde. Het had een handschrift kunnen zijn, dacht Walter. Hij staarde naar de spatjes op de ruit, een stokoud handschrift dat ernaar verlangde ontcijferd te worden, het vroeg alleen de aandacht van iemand, een enkel iemand, een regenlezer, een spatontcijferaar, en alle geheimen van de wereld zouden erin te lezen zijn.

Onder de indruk? Ren naar bibliotheek of boekwinkel.

Doe mij zijn andere werk maar. Zie bijvoorbeeld Hele verhalen voor een halve soldaat.

Lindelauf, Benny. Het licht tussen onze vingers. Querido, 2026. ISBN 978 90 253 2083 6, 174 p.

Citaat van de maand (of week)

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 05 Apr 2026 14:30:00 +0000

De ironisering waarvan Wallace last heeft, is dat continue commentaar op wat je doet en wat je zegt, hoe je bent en hoe je wilt zijn et cetera, et cetera ad infinitum. Het is de last van een topzwaar zelfbewustzijn, een geobsedeerd, zeg maar gerust narcistisch brein dat zichzelf geen moment uit het oog verliest.

Het Ik wordt zo een cipier die het Zelf permanent bewaakt. Tegenwoordig bestaan daar hele penitentiaire instellingen voor, ze hebben digitale namen als Instagram, Facebook, TikTok, LinkedIn, Snapchat, Bluesky, X, maar ook in Wallace’ tijd was het al benauwd genoeg in die kruipruimte tussen Ik en Mijzelf.

En:

Wie oprecht wil zijn, kan het niet meer worden.

Uit het opstel 'Eerlijke eenvoud' van P.F. Thomèse, in de Volkskrant 4-4-2026, katern 'Boeken'.

Wie er even niets van snapt, kan het best het hele opstel lezen. Daarvoor moet je waarschijnlijk wel abonnee zijn of worden van de Volkskrant, maar wellicht is het voor niet-abonnees voor één keer gratis.

De plaat van Fien Jorissen die boven het opstel staat, is mooi maar verduidelijkt niets - tot je het opstel leest.

Hints: zie het al in 1998 verschenen opstel ‘E unibus pluram – Television and U.S. Fiction’ (1993), opgenomen in de essaybundel A Supposedly Fun Thing I’ll Never Do Again – Essays and Arguments (1997) van David Foster Wallace, en 'Un coeur simple' van Gustave Flaubert.