Over lezen en schrijven

Toen gebeurde het

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 07 Apr 2026 13:49:00 +0000

Klinkt bekend?

Het is een van de meest voorkomende zinnetjes in verhalen met een doorsneestijl, vooral in verhalen voor kinderen. Een zinnetje dat de verdwijnende aandacht terugroept. Niet gapen, blijf wakker, blijf luisteren! Of: blijf lezen.

Het zinnetje moet wel een punt hebben. Want daarna valt er, als het goed is, een kleine, hopelijk verwachtingsvolle pauze.

Dus niet als in

En toen gebeurde het dat zij struikelden over een boomstronk, en door de schok schoot het giftige stuk appel uit haar keel.

Dat lijkt op de quasibijbelse En het geschiedde ... Maar zoals in

Toen gebeurde het. De cirkel die de rotonde moest voorstellen dijde plotseling uit.

Citaat 1 komt uit een knullige versie van 'Sneeuwwitje' (grimmstories.com, een vreemde website zonder bron of verantwoording), en citaat 2 uit een roman van een tot nu toe veel geprezen auteur, Benny Lindelauf.

Daaruit iets meer citaat:

Leerlingen kon je het best beschouwen als niet te snuggere honden. Je corrigeerde het slechte gedrag, beloonde het goede. Walter pakte zijn blocnote, legde hem op zijn knieën en tekende de rotonde na. Visuele informatie bleef beter hangen dan verbale of schriftelijke.

Toen gebeurde het. De cirkel die de rotonde moest voorstellen dijde plotseling uit. In eerste instantie weet hij het aan lijn 9 die hier langskwam, oude rails die een iets te krappe bocht maakten waar de tram schokkend doorheen trok, maar toen hij in zijn achteruitkijkspiegel keek zag hij dat de trambaan leeg was. Toen pas realiseerde hij zich dat het door zijn been kwam. Het zoemde. Zo voelde dat. Het zoemde als een mobiel in de trilstand.

We zijn aan het lezen in Het licht tussen onze vingers van Benny Lindelauf.

Inderdaad was de aandacht aan het verslappen. Een veeg teken.

En dat terwijl het verhaal opent met een in cursieve letters gedrukte episode waarin een man ondersteboven in een eik hangt, met een jonge vogel in zijn armen. De man weet niet hoe hij daar terecht is gekomen.

In romein (gewone letters) begint dan een anonieme verteller over de wederwaardigheden van ene Walter, rij-instructeur, met een mankement aan zijn rechterbeen dat tot een bijna-ongeluk leidt en, zo wordt al snel duidelijk, autistische trekjes. Vaste waarden: zijn Subaru en de oude hond Montgomery. Gaap.

Toen gebeurde het.

Daar haakte ik af. Moest ik zo bij de les gehouden worden? Had ik nog wel zin om door te lezen? Het werd bladeren, om daar achter te komen.

Sowieso al een zwaktebod, zo'n begin met een vooruitblik naar een spannende dan wel dramatische episode. Alsof je meteen wil weten hoe het afloopt met die ondersteboven hangende man en alleen daarom zou willen doorlezen. Geef me dan maar zo'n begin:

Call me Ishmael. Some years ago — never mind how long precisely — having little or no money in my purse, and nothing particular to interest me on shore, I thought I would sail about a little and see the watery part of the world. It is a way I have of driving off the spleen and regulating the circulation.

Dat is van Herman Melville, de bekende start van Moby Dick. Ja, die vestigt de aandacht op de verteller. Waarom zou je niet mogen weten wie het verhaal vertelt? Net als in dit beroemde begin:

Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht, nr. 37. Het is mijn gewoonte niet romans te schrijven of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aan te vangen dat gij, lieve lezer, zo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffie zijt, of als ge wat anders zijt.

De spelling is wat aangepast, maar de meeste lezers, zeker wat oudere lezers, zullen wel weten dat zo het eerste hoofdstuk van Max Havelaar begint.

Bladeren dus. En teruglezen, en weer verder lezen. Gaandeweg wordt duidelijk dat die Walter deel uitmaakt van een gezin waarin veel mis is gegaan. Zoon vermist in de bergen, dochter met eet- en andere stoornissen, heel lastig (en droevig, denkt de lezer). En die Walter houdt graag vast aan bekende patronen.

Als zijn been die rare onwillekeurige bewegingen houdt, waardoor hij een half jaar rust moet houden (het is lastig rijles geven met zo'n been), vertelt hij dat niet aan zijn vrouw Nettie. Hij gaat vrijwilligerswerk doen bij een opvangcentrum voor ooievaars, maar doet net alsof hij naar zijn werk gaat. Hij neemt de mobiel van zijn zoon over en ontdekt dat die rare contacten had met veel berichten met piemels - maar ook daarover praat hij niet. Ze praten sowieso niet veel, die Nettie en Walter. Door die mobiele telefoon komt hij in dat opvangcentrum ook nog eens in de problemen doordat een ongure stagiaire ontdekt dat hij met die contacten van zijn zoon in de weer is en hem ermee chanteert - en opnieuw, hij houdt het allemaal voor zich. De buurt waarin ze wonen wordt gerenoveerd, ze moeten op termijn hun huis uit, maar Walter schuift alles voor zich uit, al wordt het ene na het andere huis ontruimd.

Niet vreemd dat dit leidt tot crises.

Tekenend is wat Walter zegt als Nettie (eindelijk) heeft ontdekt dat hij al drie maanden geen rijles heeft gegeven.

'Ik belde de rijschool,' zei ze. Ze keek hem aan. 'Ze zeiden dat je al drie maanden geen les meer hebt gegeven.'

Hij wilde haar hand pakken, maar ze trok hem terug. Het was geen boos gebaar, eerder een golf die tot de rand van het strand was gespoeld en nu niet anders meer kon dan zich terugtrekken.

'Ik wilde je niet ongerust maken,' zei hij. 'Het is niets ernstigs. Het stelt niks voor en is al over.'

Ammehoela, denk je dan als lezer, inmiddels aanbeland op p. 133.

En dat wordt alleen maar erger. Onenigheid, o.a. over de buurt, een onafwendbare scheiding, gedoe in het ooievaar-opvangcentrum en tussendoor nog meer vooruitblikken op Walter ondersteboven in de boom, en uiteindelijk de verlossing. Hij wordt ontdekt en uit die boom gehaald en naar het ziekenhuis gebracht.

Ze kijken naar de man die omlaag is getakeld, die in de ambulance wordt geschoven. Ze kijken naar de ambulance die hobbelend over het bospad wegrijdt, praten met de politieman ter plaatse. Ze laten hun gegevens achter. Dan lopen ze terug, de vogelaars, allebei een beetje rillerig, en ze vraagt: 'Hing er nou écht een man ondersteboven in een eik die vroeg: "Vraag eens hoeveel kinderen ik heb?"'

De verkeerde plaatsing van het vraagteken is authentiek.

Einde verhaal? Nee, er is nog een soort vervolg. Jammer, want het zou een mooi treurig einde zijn geweest van een tergend somber verhaal.

De operatie duurde vier uur. Toen hij uit de narcose kwam, stond de chirurg voor hem, een jonge man met bolle wangen, hij leek eerder een bakker in opleiding dan arts. Hij zei dat alles 'puik was gegaan'.

Nettie kwam één keer langs en stuurde bloemen. Dochter Filippa kwam langs, verrassing, met appels.

En hoewel haar polsen nog steeds aan de dunne kant waren, kon je ze geen satéprikkers meer noemen,

Enfin, dit verhaal loopt niet echt af. Dit is de laatste alinea, afsluiting van een ritje naar zijn oude straat:

Toen ze terugkwamen en hij Montgomery had ingeladen bleef hij een moment bij de Subaru staan. Terwijl er een weifelende regen begon te vallen, tuurde hij naar zijn autosleutels, voelde het gewicht ervan in zijn hand. Hij bekeek de miezerregen die spatjes maakte op de voorruit van de Subaru, geen spatje was hetzelfde. Het had een handschrift kunnen zijn, dacht Walter. Hij staarde naar de spatjes op de ruit, een stokoud handschrift dat ernaar verlangde ontcijferd te worden, het vroeg alleen de aandacht van iemand, een enkel iemand, een regenlezer, een spatontcijferaar, en alle geheimen van de wereld zouden erin te lezen zijn.

Onder de indruk? Ren naar bibliotheek of boekwinkel.

Doe mij zijn andere werk maar. Zie bijvoorbeeld Hele verhalen voor een halve soldaat.

Lindelauf, Benny. Het licht tussen onze vingers. Querido, 2026. ISBN 978 90 253 2083 6, 174 p.

Citaat van de maand (of week)

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 05 Apr 2026 14:30:00 +0000

De ironisering waarvan Wallace last heeft, is dat continue commentaar op wat je doet en wat je zegt, hoe je bent en hoe je wilt zijn et cetera, et cetera ad infinitum. Het is de last van een topzwaar zelfbewustzijn, een geobsedeerd, zeg maar gerust narcistisch brein dat zichzelf geen moment uit het oog verliest.

Het Ik wordt zo een cipier die het Zelf permanent bewaakt. Tegenwoordig bestaan daar hele penitentiaire instellingen voor, ze hebben digitale namen als Instagram, Facebook, TikTok, LinkedIn, Snapchat, Bluesky, X, maar ook in Wallace’ tijd was het al benauwd genoeg in die kruipruimte tussen Ik en Mijzelf.

En:

Wie oprecht wil zijn, kan het niet meer worden.

Uit het opstel 'Eerlijke eenvoud' van P.F. Thomèse, in de Volkskrant 4-4-2026, katern 'Boeken'.

Wie er even niets van snapt, kan het best het hele opstel lezen. Daarvoor moet je waarschijnlijk wel abonnee zijn of worden van de Volkskrant, maar wellicht is het voor niet-abonnees voor één keer gratis.

De plaat van Fien Jorissen die boven het opstel staat, is mooi maar verduidelijkt niets - tot je het opstel leest.

Hints: zie het al in 1998 verschenen opstel ‘E unibus pluram – Television and U.S. Fiction’ (1993), opgenomen in de essaybundel A Supposedly Fun Thing I’ll Never Do Again – Essays and Arguments (1997) van David Foster Wallace, en 'Un coeur simple' van Gustave Flaubert.

Internationale Kinderboekendag

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 02 Apr 2026 13:37:00 +0000

Die begon zo:

Since 1967, on or around Hans Christian Andersen's birthday, 2 April, International Children's Book Day (ICBD) is celebrated to inspire a love of reading and to call attention to children's books.

Ieder jaar neemt een nationale sectie van de International Board on Books for Young people (IBBY) op zich om hiervoor een poster te maken. Of, zoals IBBY het formuleert:

Each year a different National Section of IBBY has the opportunity to be the international sponsor of ICBD. It decides upon a theme and invites a prominent author from the host country to write a message to the children of the world and a well-known illustrator to design a poster.

Veel aandacht krijgt die Internationale Kinderboekendag niet in onze streken, ook al deden en doen de Nederlandse en Vlaamse IBBY-secties hun best. De Nederlandse sectie was vorig jaar aan de beurt.

Dit jaar was de beurt aan de sectie van Cyprus. Thema: 'Plant stories and the world will bloom!'. Een mooi staaltje hoopvol denken...

PS. Internationale Kinderboekendag was wél de dag dat veel kinderen in Nederlandse asielzoekerscentra het mooie boek Dit boek is voor jou in hun eigen taal cadeau kregen.

Verouderde boeken

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 31 Mar 2026 13:27:00 +0000

Zomaar een citaatje uit NRC 30-3-2026, uit een artikel over iemand die kinderen helpt met leren lezen en een schoolbibliotheek beheert. Ze (natuurlijk, een ze...)

heeft zes scholen voor speciaal onderwijs in Rotterdam onder haar hoede. Ze helpt onder meer om hun bibliotheek actueel en gevarieerd te houden. Wijzend naar een aantal lege planken: „Vorig jaar hebben we een heleboel boeken weggedaan die verouderd waren.” Nu helpt ze de collectie weer aan te vullen.

En dat is prima hoor. Maar een echt goed verteld verhaal raakt nooit verouderd. Hooguit wordt het door veranderde spellingsregels en veranderd vocabulaire lastiger om te lezen. Maar lastig om te lezen is niet hetzelfde als verouderd.

Het toont hoeveel verhalen (het gaat vrijwel altijd over verhalen, romans, haast nooit over dichtbundels) er dusdanig middelmatig (doorsnee, voorspelbaar) zijn dat ze kennelijk worden ervaren als 'verouderd'. Sommige non-fictie kan uiteraard ook verouderd raken, althans, achterhaald. Hoewel Oom Jan leert zijn neefje schaken, van grootmeester Max Euwe, verschenen in 1936, nog altijd verkrijgbaar is. En leesbaar. Als je maar wil leren schaken.

Het artikel (niet het citaat) toont ook hoe lastig het is om boeken te kiezen voor kinderen van 8+ die hulp nodig hebben om te leren lezen.

Nog een citaat:

Wat lastig is: veel boeken voor beginnende lezers zijn gericht op kinderen van zes jaar. Maar stel je voor dat je acht of negen bent, dan vind je daar niks aan. Het is heel fijn dat de bibliotheek ons kan ondersteunen bij het zoeken van boeken die wel aansluiten bij hun belevingswereld.

En warempel, dat helpt. Niet iedereen heeft het doorzettingsvermogen om Nederlands te leren lezen met hulp van boeken die voor een heel andere leeftijd zijn geschreven. Hossein Farahani ofwel Kader Abdolah, ja, die leerde het op zijn vijfendertigste door kinderboeken van Annie M.G. Schmidt te lezen. Hij heeft haar ervoor gehuldigd. Maar niet iedere achtjarige is dat vermogen gegeven.

Overigens kunnen boeken natuurlijk slijten. Ook een vorm van 'veroudering'. Een goede beheerder van een schoolbibliotheek vervangt kapotgelezen boeken door nieuwere versies van dezelfde titel. Zodat er, pakweg, nog steeds titels als De brief voor de koning (1962) en Met de poppen gooien (1975) te vinden zijn. Die zijn niet verouderd. Want een echt goed verteld verhaal raakt nooit verouderd. Dat is vaak een kwestie van stijl.

Van ding naar mens

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 27 Mar 2026 23:20:00 +0000

Een wonderlijk prentenboek.

Alleen in het colofon staan in heel kleine lettertjes, nog slechter leesbaar dan sommige tekstjes in de voorafgaande bladzijden, de volledige namen van de makers: Jacques Maes en Lise Braeckens. Op cover en titelpagina prijken ze als Jacques & Lise, hun handelsnaam, en hun website toont naast een vrolijke foto een flinke lijst bekroningen.

Kom, we pakken de etiologie, het verhaal over het ontstaan van alles, eens heel anders aan, zoiets moeten ze gedacht hebben.

In het begin zweefden er miljarden piepkleine stukjes plastic in het water, afkomstig van 'verpakkingen, autobanden en zelfs sommige kledij'. Die klonterden samen en op zeker moment kroop zo'n klonter ('sarculum plasticum') aan land.

Het aantal soorten breidde zich snel uit, het wordt een complexe samenleving inclusief depressies en

Ze dromen van iets anders en vinden het leven uit.

Maar al gauw blijkt dat 'het Leven zich razendsnel vermenigvuldigt' en soms Dingen kapotmaakt, 'de situatie wordt onleefbaar' en dus

Tijd om alles op te ruimen.

Eindelijk rust. Maar nu gaan de Dingen elkáár te lijf en dat leidt tot een 'allesvernietigend gevecht en het 'einde der Dingen'.

Het Leven brokkelt verder af.

Dat was dus opruimen zoals de mensheid dat tegenwoordig ook graag doet: gewoon de rommel overboord gooien. Maar afijn:

Ergens op aarde, onder water, komen de microscopisch kleine, afgebrokkelde deeltjes weer samen.

Dat waren dus niet die Dingen maar het overboord gegooide Leven. Er 'ontstaat nieuw Leven' en dat kruipt, net als ooit dat Ding sarculum plasticum, 'uiteindelijk' aan land. Eerst nog in de vorm van een soort heremietkreeft, maar één pagina verder:

De geschiedenis zal nooit meer hetzelfde zijn.

Zeg dat, hoewel de sprong van kreeft naar mens (en schildpad) hier wel heel snel gaat.

Het mannetje krijgt na de pagina met colofon een vrouwtje en

Wordt ons hier weer iets met Dingen beloofd? Hm.

Eerst Dingen, dan Leven, dan mensen (ook leven). Wonderlijke volgorde, wel origineel en grappig maar op de een of andere manier ontbreekt een sterke innerlijke logica die verklaart hoe het een uit het ander zou moeten voorkomen.

Het sterkst (en daarom afgebeeld) is nog het einde. Sterk is verder dat het verhaal begint en eindigt pal na en voor de schutpagina's, in een vrolijke, ietwat cartooneske stijl. Titelpagina (zie boven) en colofon zijn ergens in het verhaal geplaatst. Zou vaker moeten gebeuren! Afgekeken van wat in films gebruikelijk is? Daar krijg je vaak al een verhaalbegin voorgeschoteld voor de titel verschijnt.

Jacques & Lise (Maes, Jacques, en Lise ). De oorsprong der dingen. Pelckmans, 2026. ISBN 978 94 6234 859 2, 64 p.

PS. De oorsprong der dingen stond april 2026 op het lijstje nominaties voor de Woutertje Pieterse Prijs.

Citaat van de maand

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 27 Mar 2026 10:11:00 +0000

Vanochtend wandelde ik langs een heg waar behoorlijk wat gekwetter uit kwam, het leek wel een luidspreker van takken. Zodra de beestjes mij opmerkten vlogen ze massaal uit. Het getjilp, gekwek en gefluit ging over in een zwaar geruis, alsof er een reusachtige dame met zware rokken voorbij schreed.
Ze streken verderop neer in een struik. Even was het stil, en toen begon de symfonie aan gefluit en getjilp van voren af aan.
Ik dacht aan alle jaren die ik onder een koptelefoon had doorgebracht.
Ik dacht aan alle rust die ik was misgelopen, juist doordat ik ernaar op zoek was.

Ellen Deckwitz, column NRC 24-3-2026, over de wereld die ze ontdekte zonder 'noicecancelling koptelefoon'.

Lezen Centraal uitverkocht

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 26 Mar 2026 22:26:00 +0000

Op 8 april 2026 vindt (of vond, als je dit later leest) het zoveelste symposium Lezen Centraal plaats. Opnieuw in Utrecht, in het Beatrix Theater.

'Lezen is denken', is de titel.

Is dat zo? Lezen zet je aan het denken, zelfs het boekenweekgeschenk van 2026, blijkt uit de recensies. Je kan immers geen recensie schrijven zonder te denken. Toch?

Maar of lezen hetzelfde is als denken, daarover mag nog wel eens nagedacht worden.

Uit de aankondigingen zou je kunnen afleiden dat organisator Stichting Lezen mensen heeft ingehuurd die goed zijn in reclameteksten.

Zo heet (heette) het bij voorbaat al een 'inspirerend en informatief congres'. Dat stel je doorgaans toch pas achteraf vast?

Onderwerp: 'over de laatste ontwikkelingen in het denken rond leesbevordering, met als centraal thema kritische geletterdheid: identiteit, burgerschap en digitale cultuur'.

De hoofdsprekers ('keynotes'):

- Maryanne Wolf (VS), internationaal expert op het gebied van lezen en het brein, is via een live verbinding aanwezig en laat zien waarom diep lezen essentieel is voor kritisch denken in een digitale wereld.
- Barend Last en Alexander Smit verbinden actuele ontwikkelingen rond leren, lezen en digitale cultuur aan vragen over kritisch denken, burgerschap en inclusie in onderwijs en bibliotheken.
- Sinan Çankaya, socioloog en schrijver, reflecteert op de rol van taal en verhalen in identiteit en maatschappelijke verhoudingen.

Zie hier de rest van het programma, zolang de link werkt. Tickets kopen kon d.d. 25-3 niet meer, want uitverkocht. Best een prestatie, want de toegang was prijzig: € 200,- voor de vroegboekers, daarna € 240,-.

Er werden heel handig 'tips voor financiering' gegeven voor eventuele declaratie van deelnamekosten.

Voor wie geen tijd, zin of geld had:

Kun je er niet bij zijn op 8 april? Tijdens Lezen Centraal worden de talkshows gestreamd op Springlezend Live. Kijk je mee vanuit de personeelskamer of tijdens een rustig moment thuis? Na afloop blijven de videoregistraties natuurlijk beschikbaar om terug te kijken.

'Kijk je mee vanuit de personeelskamer?' Best een goed idee. Met evaluatie, discussie en daarna met zijn allen uit eten voor een fractie van de niet-betaalde toegangsprijzen.

Vervolgens maar weer hopen dat deze bijscholing enige invloed heeft op de praktijk.

Nominiert

noreply@blogger.com (H.) — Wed, 25 Mar 2026 10:53:00 +0000

Al houden we hier geen complete lijst bekroningen bij, toch even vermelden dat Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda van Bibi Dumon Tak (2022, illustraties Annemarie van Haeringen, 2023 Woutertje Pieterse Prijs en Zilveren Penseel) door de jury van de Jugendliteraturpreis is genomineerd in de categorie Sachbuch (non-fictie). Duitse titel: Regenwurm und Anakonda. Was Tiere über sich erzählen, 2025, Gerstenberg, vertaling Meike Blatnik.

Eén foefje

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 24 Mar 2026 16:50:00 +0000

Fossielen: meestal interessant, soms spectaculair. Als je een boek maakt voor lezers van 8+ (van 8 tot 80 jaar en ouder), wat moet er dan minstens in staan?

Allereerst natuurlijk wat fossielen zijn, hoe men ze ontdekt heeft, hoe men ontdekt heeft dat het om resten van levende wezens gaat en hoe men de ouderdom vaststelt.

Daarbij hoort een geloofwaardig, goed onderbouwd betoog over de ouderdom van de aarde: hoe is die berekend. En een tijdsschaal die toont dat er heel lang helemaal geen leven op aarde was. (In veel geologische tijdsschalen wordt die periode verkleind weergegeven.)

Als je zo ver bent, wordt het tijd voor afbeeldingen van fossielen en dan is het ook wel aardig om te schilderen hoe die beesten en planten er wellicht hebben uitgezien. Nadruk op wellicht. Liefst ook hier even uitleggen hoe men tot zo'n beeld is gekomen.

Toon tenslotte de tien bekendste fossielen, van ammoniet en varens tot Tyrannosaurus Rex. Maak heel duidelijk hoe groot ze in werkelijkheid zijn.

Voldoet Fossielenschatkist van Amy Atwater en Natalia Cardozo hieraan?

Niet helemaal, helaas.

Het foefje van dit boek is dat diverse afbeeldingen van fossielen in reliëf zijn afgedrukt, zodat je ze kan voelen. Zoals deze trilobiet op p. 5, waarmee het boek opent na een algemene, erg beknopte uitleg over fossielen.

Leuk gevonden, maar helaas zijn ze niet op ware schaal. Dat is uiteraard niet mogelijk.

Om bij die trilobiet te blijven (de enige die wel een beetje op schaal wordt weergegeven), het beest wordt beschreven en de vindplaats van het fossiel wordt vermeld, evenals de ouderdom en daar gaat het meteen mis, ook al na de 'miljoenen jaren geleden' van p. 2.

Want wat betekent '505 ma', en was de Cambrische Explosie een echte explosie en hetzelfde als het Cambrium of toch niet, en wanneer was dan het Paleozoïcum?

Het wordt ons niet uitgelegd.

Op de laatste twee pagina's, eigenlijk de laatste bladzijde en het schutblad, staat een soort overzicht van tijdperken, een 'tijdschaal om de geschiedenis van de aarde in eonen, era's, periodes en tijdvakken' in te delen, echter zonder vermelding van tijd. Hoezo 'Fossielen door de tijd' en tijdschaal? Wel meldt de auteur dat de aarde 4,6 miljard jaar oud zou zijn, helaas zonder uitleg hoe men die berekening heeft gemaakt.

Na die trilobiet volgen negen fossielen, die op vergelijkbare wijze worden gepresenteerd. De eennalaatste is australopithecus afarensis ofwel de eerste mensachtige, ofwel Lucy (Plioceen, ruim 3 miljoen jaar geleden), de laatste is smilodon ofwel de sabeltandkat, die in Zuid-Amerika leefde en tienduizend jaar geleden uitstierf. Ruim na Lucy dus, toch is er in het landschap geen mensachtige afgebeeld, terwijl die er in die contreien toch al waren. Of dat landschap er echt zo bij lag wordt niet uitgelegd.

Er zit zo'n 500 miljoen jaar tussen het eerst en het laatst afgebeelde fossiel, tussen trilobiet en sabeltandkat. Dat is ongeveer een achtste van de totale leeftijd van de aarde.

Wat er in de voorgaande tijd, zeven-achtste deel van de geschiedenis van de aarde, gebeurde: geen woord.

Kortom: leuk, dat foefje van die 'aanraakbare' fossielen, maar verder niet zo'n heel goed boek.

Atwater, Amy, en Natalia Cardozo. Fossielenschatkist. Vertaling: Steven Blaas. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1749 2, 24 p. Oorspr.a; The Fossil Keeper's Treasure. Magic Cat Publishing, 2025.

Ted

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 21 Mar 2026 23:20:00 +0000

Tjezus, wat een dikke pil. En dat allemaal over Ted van Lieshout! Heb je daar zin in?

Nou, het boek lijkt dikker dan het is doordat het mooi, stevig papier is, 380 p. Ja, het is helemaal Ted van A tot Z. Je hebt het zelf aangevraagd, hoor.

Moet toch even zuchten, geloof ik. Wat een ijdeltuit.

Zo zou ik het niet noemen, meer een enorme behoefte om te tonen wat hij met zijn talenten gedaan heeft, gepaard aan een even enorme nauwkeurigheid en zucht naar volledigheid. Lees alvast maar wat bladzijden en je ziet, alles staat precies waar het moet staan. Deze man schrijft en tekent niet alleen maar geeft ook zijn boeken vorm, tot in detail, en zo kan hij bijvoorbeeld op p. 74 (derde kolom) in de tekst verwijzen naar een afbeelding 'op de bladzijde hiernaast'.

Hoewel, dat hij zich op p. 334-339 uitgebreid bezighoudt met hoe hij eruit ziet en zijn kop zelfs het register verlucht (of verluchtigt) zou wel op ijdelheid kunnen wijzen. Bij elkaar één grote schreeuw: zie mij, dit ben ik!

Kun je het in één zin afdoen? Scheelt een hoop tijd.

Prachtboek!

Dat is wel heel erg beknopt. Maar nu ik wat gebladerd heb, moet ik je wel gelijk geven. Toch maar iets meer over melden?

O.k.

Om te beginnen de aanleiding. Die vult p. 6. Een 'uitnodiging' van het 'Illustratiehuis Amsterdam' om een overzichtstentoonstelling te maken ter gelegenheid van veertig jaar schrijverschap en zijn zeventigste verjaardag.

Apart, een Illustratiehuis dat een overzichtstentoonstelling wil om veertig jaar schrijverschap te vieren, dus niet veertig jaar illustratorschap of iets dergelijks. Niet te vinden trouwens, dat Illustratiehuis, of het moet de Illustratie-ambassade zijn geweest. Maar die vermeldt geen overzichtstentoonstelling van hem.

Nog aparter was dat er slechts 'twintig lijsten' ter beschikking werden gesteld. Ted van Lieshout haalt ze aardig over de hekel.

Ik ben heus wel vereerd dat ze me vragen, want het Illustratiehuis is een prima plek, maar als er een schele minnaar langskomt die stinkt uit zijn bek, is het toch logisch dat je in de verte tuurt om te zien of er een knappere kandidaat aangegaloppeerd komt? Helaas, ik zie er geen verschijnen aan de horizon. Deze dan maar doen?

Ik neem eigenlijk aan dat die uitnodiging verzonnen is of hooguit losjes gebaseerd op een ooit ontvangen en afgewezen uitnodiging. Ted doet niet zomaar iets en de uitgeverij evenmin. Het boek is tot stand gekomen 'met subsidie van het Jaap Harten Fonds' en zorgvuldig voorbereid. Zelfs met subsidie siert het uitgeverij Leopold dat ze dit boek heeft uitgegeven.

Die tentoonstelling blijft een thema in het boek. 'Deze dan maar doen?', jawel, en dus gaat de kunstenaar zogenaamd met frisse tegenzin graven in zijn archief. Want er moest vroeg werk in, het moest per slot een overzichtstentoonstelling zijn, en als je zo veel gemaakt hebt en je hebt maar twintig 'lijsten', wat kies je dan?

Archief? Dus hij bewaart alles?

Ergens beschrijft de zeventigjarige Ted zijn huis aan de zeventienjarige Ted.

Dat moet ik eerst even toelichten. De tekst is een dialoog. De zeventigjarige Ted praat (in zwarte letters) met de zeventienjarige Ted (in vettere, gekleurde letters). Dat levert hier en daar grappige dialogen op. Zoals op p. 146, over Mijn botjes zijn bekleed met deftig vel:

Ik moest tijdens mijn opleiding aan de academie bepaalde grafische technieken uitproberen en dat heb ik ook wel gedaan, maar ik vond het lastig en omslachtig.

Dat heb je al verteld.

Linosnedes maken vond ik nog wel aardig.

Enzovoort. Hier trekt de zeventigjarige zich niets van de tussenwerping aan en gaat gewoon door over linosnedes en etsen. Ja, je komt in dit boek heel wat te weten over druk- en tekentechniek. Maar op p. 63-64 staat een mooi stuk dialoog over de dood van Teds broer Harry in 1979, als Ted 23 is en hoewel ernstig zit zelfs daarin nog wat onderkoelde humor ('O nee, dat kan niet'):

Wat dan?

Eh, ik weet niet of ik dat moet vertellen.

Kom ik het uiteindelijk toch te weten?

Ja, als je drieëntwintig bent.

Vertel het dan maar.

Je zult ervan schrikken.

Vertel.

Ik weet niet hoe ik het je moet vertellen.

Je maakt me bang.

In 1979 gebeurt er iets ergs.

Hoe erg?

Het ergst van alles.

Ik ga dood! O nee, dat kan niet. Iemand anders gaat dood.

Ja.

Wie?

Je broer.

Nee!

Ik vrees van wel.

Enzovoort. Het levert ontroerende passages op, net als die over zijn Meneer.

Maar nu dat huis. Ted koopt op zeker moment een zeer ruim appartement, bovenin een oud pakhuis. En hij kan niets weggooien, schrijft hij. Dus dat ruime appartement van hem moet wel tjokvol zitten, hij geeft ook toe dat hij soms struikelt over de spullen en dat hij zou moeten opruimen.

Voordelen heeft het ook, want na bijna veertig jaar weet hij bijvoorbeeld vijftien poppenkoppen tevoorschijn te halen, waarvoor hij ineens een bestemming weet: zie Onder mijn matras de erwt (2017). Ted besteedt er uiteraard veel meer woorden aan, ja, die hang naar volledigheid hè...

Alles staat erin?

Nou, dat durf ik niet te zeggen. Zijn persoonlijk liefdesleven laat hij eruit. Het is geen autobiografie, het is een overzichtstentoonstelling in boekvorm, met zeer uitgebreid commentaar in dialoogvorm, waar persoonlijke ontboezemingen enkel een rol spelen als die invloed hadden op zijn werk. Het meest persoonlijke deel vind je in het hoofdstuk 'Verzoening' en dat gaat over de vraag die de titel van het boek is: Wat heb jij gedaan om mij gelukkig te maken?

Ik dacht dat die vraag aan mij, de lezer, gesteld werd. Kwam een beetje klagerig over.

Nou, je had na enkele bladzijden al kunnen bedenken dat Ted die vraag aan zichzelf zou stellen. Hoewel de oude Ted het ook interpreteert als een verwijt. Hij verweert zich krachtig. Ja, het leven blijkt niet volmaakt, maar wel goed genoeg.

Dus ik misluk niet totáál?

Niet totaal, nee. Totaal niet, zou ik eigenlijk willen zeggen.

Deze laatste dialoog, in 'Verzoening', bevat ook een soort verantwoording van de tentoonstelling. Ik zou hem het liefst in zijn geheel willen citeren, maar dat gaat echt buiten de grenzen van een recensie. Hooguit die onverwacht korte uitspraak:

Daar gaat het om bij alles wat je maakt: je vel moet ertegenaan gezeten hebben.

Van doorleefde kunst gesproken.

Koop het boek maar. Een mooiere tentoonstellingscatalogus is in tijden niet verschenen.

Moeten er geen plaatjes bij deze recensie?

Nee, voor een keer niet. De vraag, welke dan?, is bijna even moeilijk als die van die twintig lijsten. Dus geen. Nogmaals: koop het boek maar, het is niet alleen een overzichtstentoonstelling in boekvorm, maar ook een schatkamer.

Lieshout, Ted van. Wat heb jij gedaan om mij gelukkig te maken? De tentoonstelling. Leopold, 2026. ISBN 978 90 258 8912 8, 380 p.

Kikker even terug

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 20 Mar 2026 10:13:00 +0000

De prentenboeken van Max Velthuijs over Kikker waren een hit en werden een soort klassieker. Even ter herinnering: het eerste boek, Kikker is verliefd, verscheen in 1989. Daarna volgden Kikker en het vogeltje (1991), Kikker in de kou (1992), Kikker en de vreemdeling (1993), Kikker is bang (1994), Kikker is een held (1995), Kikker is kikker (1996), Kikker en de horizon (1998), Kikker en een heel bijzondere dag (1999), Kikker vindt een vriendje (2001), Kikker vindt een schat (2002) en Kikker is bedroefd (2003). En nog allerlei afgeleide uitgaven.

Ook jury's waardeerden zijn werk. Drie Gouden en twee Zilveren Penselen, één Gouden en twee Zilveren Griffels en de Andersen Medaille (voor zijn hele werk) vielen hem ten deel. In 2003 verscheen de biografie Ik bof dat ik een kikker ben, door Joke Linders. En er is een prijs naar hem vernoemd.

Voor hij overleed (25 januari 2005) werkte hij nog aan schetsen voor Kikkers laatste avontuur. Die werden toen als schetsboek uitgegeven, maar nu alsnog licht bewerkt en ingekleurd. Door wie? Staat helaas niet in het colofon.

Kikker in de wind is een echt Kikker-boek.

Het waait zo hard dat Kikker, als hij gaat kijken wat er aan de hand is, eerst zijn huisje in wordt geblazen en vervolgens valt de boom naast zijn huis om - dwars over zijn dak. En hij kan zijn huis niet meer uit!

Als de wind is gaan liggen komen zijn vrienden hem redden.

Dan hebben ze honger en toevallig heeft Varkentje een taart gebakken.

Toen alles op was, moest Kikker een beetje huilen.

Het komt allemaal goed. Zoals het hoort in deze prentenboeken over de goedhartige Kikker, decennia geleden verschenen maar veelal nog te koop. Wat leuk dat dit twintig jaar na dato is uitgebracht.

Velthuijs, Max, naar. Kikker in de wind. Leopold, 2025. ISBN 978 90 258 8911 1, 26 p.

Vernieuw het boek?

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 19 Mar 2026 20:27:00 +0000

Ach nee, we zijn in het land van de snelle jongens (en hier en daar een meid) van de consultants en marketeers. De Groep Algemene Uitgevers heeft ze ingehuurd om wat vernieuwing op gang te brengen in 'het boekenvak', zoals dat jaren heette, en nu nog.

Dus heet zoiets een 'innovatieprogramma', met de titel Renew The Book. Ook een podium, trouwens.

Het innovatieprogramma van het boekenvak. Wie zijn de innovatoren in het vak? Wat zijn de laatste vernieuwingen die het vak?

Daarover nadenken gaat zo:

Volgens het plaatje op de website, en de resultaten mogen worden ingestuurd. Renew The Book roept op

tot het indienen van concrete vernieuwingen binnen die waardeketen op onder meer het gebied van content-creatie, digitalisatie, marketing, data(toepassing), productontwikkeling en product-marktcombinaties.

En er is uiteraard een bekroning, pardon, een Award.

Nog wat van dat heerlijke proza?

De inzending dient vernieuwend, gevalideerd, haalbaar, schaalbaar en herhaalbaar van karakter te zijn. Ook kan een innovatief plan of idee worden ingediend, mits ondersteund door een gevalideerd proof of concept. Belangrijk is dat de Innovation Award niet is bedoeld voor een in het verleden bewezen innovatie, maar een vernieuwend product is dat impact heeft op het boekenvak van 2026 en verder. Inzendingen vanuit de Educatieve en de Wetenschappelijke uitgeefsector zijn welkom, maar dienen toegepast te kunnen worden of overdraagbaar te zijn voor de algemene boekenmarkt.

Content-creatie - je ziet het hierboven gebeuren. Of zouden ze het hebben over de gevalideerd (gevalideerde?) proof of concept.

Meestal doet de inhoud er dan niet echt toe. Het gaat om geld verdienen. Content is de nieuwe term voor inhoud waarmee je geld verdient.

Is daar iets mis mee, dan?

Hm, zei Tom Poes.

Literatuur als fundament

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 14 Mar 2026 18:09:00 +0000

staat boven een artikel in Lezen 2026-1 waarin drie 'uitgevers' mogen uitpakken over hun pogingen om 'taal en literatuur te integreren in nieuw lesmateriaal'. Het woord methodes wordt zorgvuldig vermeden. Achtereenvolgens Annemiek Neefjes over Taalklasse (Stichting De Schoolschrijver), Annemarie Heuts over Blink Taal & Lezen (Blink) en Michelle van Dijk over een nog naamloze 'leerlijn voor wereldoriëntatie, waarin taal is geïntegreerd' (Neon).

Het is prachtig, maar cijfers over oplagen worden niet verstrekt, al is duidelijk dat die leerlijn van Neon er nog niet is. Het is allemaal in lijn met de Nieuwe Kerndoelen. Ja, dat zijn die 'definitieve conceptkerndoelen' waarover SLO een hele webpagina vol schrijft, en zie ook hier. 'Deze doelen worden naar verwachting per 1 augustus 2026 in de wet worden vastgelegd', meldt onze overheid. Op enig sneven in het parlement wordt kennelijk niet gerekend. Dat zal ook niet, want dan moeten onze arme parlementariërs al die bepaald niet beknopte teksten over oude en nieuwe en al dan niet conceptuele kerndoelen gaan lezen en dat gaan ze vast niet doen. Dus geen nood, de Nederlandse basisscholen kunnen er alvast mee aan de gang.

Benieuwd of dát de nodige verandering in het Nederlandse lees- en taalonderwijs tot stand gaat brengen, deze inzet van 'rijke teksten' (ja, de term heeft de kerndoelen gehaald) in 'lesmateriaal'. 'De school zorgt voor een rijke taal- en leesomgeving' staat in die kerndoelen, jawel, maar de termen bibliotheek en mediatheek zijn onvindbaar. Toch is en blijft een goed beheerde schoolbibliotheek de basis voor die 'rijke taal- en leesomgeving'.

Veel divers boekennieuws in dit nummer van Lezen, en ook twee pagina's over de Kinderboekenambassadeur. Dat was Rian Visser en die neemt afscheid. Haar opvolger wordt tijdens het symposium Lezen Centraal op 8 april bekend gemaakt.

Aardig citaat:

Ondanks alle inspanningen aarzelt Visser om haar Kinderboekenambassadeurschap een succes te noemen. Kijk naar de tijdsbestedingen van ouders. Ze zitten nog altijd vaker op hun telefoon dan met hun kind achter een boek.

'Maar dat gevoel ligt misschien aan mij. Als Schoolschrijver vond ik mijn project na een half jaar óók altijd mislukt. Later hoorde ik dan dat ik heus bij veel kinderen zaadjes had geplant.'

Aldus interviewer Maarten Dessing.

Tja, het is roeien tegen de stroom in, Rian. Je hebt heus je best gedaan.

Lezen is het kwartaaltijdschrift van Stichting Lezen, bedoeld voor 'voor professionals die leesbevordering in de praktijk vorm en inhoud geven'. Een abonnement kost niets, maar een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld.

Tournee door het hele land

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 10 Mar 2026 21:33:00 +0000

Een van de talenten die Kelly van Kempen beslist heeft is zichzelf verkopen en daarmee ook haar boek Hotel Zweefkees. Zie haar website, met de mooie, gelikte foto, de aanprijzing 'schrijver, leesbevorderaar, theatermaker', alle loftuitingen door anderen (o.a. Jaap Friso) en haar logo.

Hotel Zweefkees gaat over een levend hotel en de avonturen die de tienjarige jongen Kalani ermee beleeft. Een verhaal dat nu eens godzijdank géén 'ik-verteller' heeft maar gewoon rechttoe rechtaan door een anonieme verteller in een doorsnee-stijl wordt verteld. Het is te lang en was beter geworden als een strenge redacteur de opdracht had gegeven om het in de helft of driekwart van het aantal woorden te doen. Dan waren er heel wat licht overbodige dialogen en details geschrapt.

Waar het verhaal zich afspeelt, is al duidelijk bij het openslaan van het boek. Er is een kaart op de schutbladen afgedrukt. Een fijne kaart, met mooie streeknamen als Flonkerkliffen, De Verre Zompige Landen en het Rijk der Zeepadden.

Dat het een soort queeste is, wordt in de eerste hoofdstukken wel bij stukjes en beetjes duidelijk. Er moet een reis gemaakt worden naar het Land van de Tovenaressen, vanuit het Land van Rein, welke naam overigens pas op p. 24, in hoofdstuk 3, wordt genoemd. Anders gaat het niet goed met Hotel Zweefkees.

Het verhaal lijkt na een wat snelle en rommelige start schijnbaar zonder kop of staart voort te hobbelen van enerverend moment naar enerverend moment, met veel cliffhangers, alsof een fantasierijke verteller iedere avond (64 keer) een verhaaltje opdiste voor het slapen gaan en soms ter plekke verzon hoe het verder zou gaan.

Enerverende momenten, jawel, er valt dus veel te beleven, jazeker. Monsters genoeg om te overwinnen en het gaat vaak nèt niet mis. En er zitten mooie vondsten in, zoals op p. 92 de kikker die in een prins verandert... nou ja, een haan dus, maar in de ogen van de verliefde kip naast hem beslist een prins. Dit kunstje herhaalt hij later met andere gasten. Of op p. 107 de memorabele uitspraak:

'Een fee eet geen kastanjepap,' sprak de fee streng.

Zo is het maar net.

Ook de drakenfamilie en de kwelgeesten van de Kliffen van Izil mogen er zijn. Of dit wat slordige lied van de fee en de kikker:

Verdriet is als sneeuw en dat klinkt wat triest

het ligt er koud en hard, zolang het vriest

Maar als de zon komt, en die komt geheid

- misschien wel pas na lange tijd -

dan smelt de sneeuw en die voedt de grond

en zo groeien er bloemen, uit elke wond

De gasten applaudisseerden. 'Ach, dat is goed nieuws,' zeiden ze. 'En het rijmde ook nog. jawel!'

Na onder veel meer slikkebijters, marktkramen met opschriften als 'Tranen van een bestolen oma' en 'Bonkend hart van een geliefde', een geweldige (maar ook weer wat lange) passage over ongesteldheid (p. 251-253), en bijna tot slot een grot vol kwaadaardige vieze grote padden komt het eind-goed-al-goed in zicht in de laatste drie hoofdstukken en tegen die tijd is een zinnetje als

Kees vertrok geen baksteen

heel gewoon. En eerlijk is eerlijk, na al die woorden moet erkend worden dat dit verhaal niet enkel een reeks spannende avonturen is maar ook iets vertelt over vriendschap, verdriet en afscheid.

Wel jammer dat de terugreis kennelijk zo vlekkeloos verloopt dat er geen woord aan wordt besteed. In de Epiloog (eigenlijk dus hoofdstuk 65) zijn we ineens terug in het Land van Rein.

Dat betekent dat er waarschijnlijk geen vervolg komt. Dat Hotel Zweefkees ook een theatervoorstelling is, heeft er wellicht mee te maken. Gebracht door jawel, Kelly van Kempen, en Kelvin Allison plus band. Enkele liedjes zijn in het verhaal opgenomen en kunnen worden beluisterd met een QR-code die naar een pagina van Kelly's website leidt.

'Kelly en Kelvin spelen graag met z'n tweeën hun show in uw school, bibliotheek of kleine zaal.
De volledige voorstelling met live band is te boeken voor de grotere theaterzalen!'

Het verhaal hád zonder illustraties gekund, maar het boek is wel veel mooier geworden door de illustraties van Marieke Nelissen, die duidelijk met plezier aan het werk is geweest.

Zeer benieuwd wat er nog meer gaat komen van deze zo hard aan de weg timmerende auteur.

Kempen, Kelly van. Hotel Zweefkees. Met illustraties van Marieke Nelissen en muziek van Kelvin Allison. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1786 7, 416 p.

Alice opnieuw

noreply@blogger.com (H.) — Sun, 08 Mar 2026 11:45:00 +0000

Alsof drie recente vertalingen van Alice in Wonderland niet genoeg zijn, zie ook hier, hier en hier, verscheen er onlangs bij uitgeverij Volt nog een bewerking door Tiny Fisscher & Jeska Verstegen, 'naar het beroemde verhaal van Lewis Carroll', getiteld Alice tuimelt in Wonderland.

Wat een wonder, binnen twaalf jaar vier vertalingen (nou ja, drie en een bewerking) van een vermoedelijk wat lastig te verkopen boek, ondanks de aanwezigheid van het Witte Konijn, de Gekke Hoedenmaker en de Maartse Haas in De Efteling.

Nu toert in 2026 wel Theater Terra door Nederland met een 'familiemusical' Alice in Wonderland, wellicht heeft iemand bij Volt een verband gelegd, maar dan nog.

Het lijkt erop dat Tiny Fisscher, die meer van dit soort bewerkingen op haar naam heeft staan, vooral een boek heeft willen maken dat jonge lezers aantrekt en aan het lezen houdt. Er is een reeks absurde verzen weggelaten en er zit meer vaart in dan in het origineel. Achterin staat een soort verantwoording in de vorm van een dialoog:

Nog even nakaarten

'Waar gaat dit verhaal eigenlijk over?'

'Volgens mij over dat de tijd een spelletje met ons speelt.'

'Ik denk dat het gaat over dat je nieuwsgierig moet blijven. En dat je de boel van meerdere kanten kunt bekijken.'

'Je eigen vorm vinden, dat zit er ook in. En dat je je niet op je kop moet laten zitten.'

'O, grappig, ik dacht dat het alleen maar een hoop gekkigheid was.'

'Nou ja, dat ook.'

'Waar zijn die lange liedjes en versjes eigenlijk gebleven?'

'Die waren veels te 1865.'

'Had ik toen een grotere rol?'

'Ik geloof het wel, maar die mocht vast een kopje kleiner. En jij, Rups: beetje blij met de kaleidoscoop?'

'Nou en of, geeft een hoop lucht.'

Dat is het, daar moeten we het mee doen. Met op de tegenoverliggende pagina een silhouet van de theetafel van de Gekke Hoedenmaker en de Maartse Haas met nog wat figuren in de schemering, bij zonsondergang. Die 'gekkigheid', die je ook speelsheid kan noemen, wordt daarna nog even voortgezet.

De twee genoemde figuren (oorspronkelijk de Mad Hatter en de March Hare) heten in dit verhaal overigens de hoedenmaker en Maarten Haas. Had van mij niet gehoeven, want de hoedenmaker is echt gek en Maartse Haas is spannender dan Maarten Haas. Rups mag volgens de verteller blij zijn met zijn kaleidoscoop, wat mij betreft had hij zijn waterpijp mogen houden, past beter bij hem. Bovendien lijkt hij een beetje te wankelen op die paddenstoel, dat had John Tenniel toch beter voor elkaar.

Dit is wel meteen een voorbeeld van goede samenwerking van auteur en illustrator. (Of Jeska Verstegen heeft de tekst goed gelezen, dat kan ook.) Zie ook de Cheshire Cat, die in iedere Nederlandse vertaling een andere naam kreeg en hier ook.

Even de hertogin aan het woord.

'Mag ik u iets vragen?' vroeg Alice een beetje verlegen aan de hertogin.

Zo te merken was die niet eens verbaasd dat er opeens een wildvreemd meisje in haar keuken stond. 'Vragen staat vrij,' antwoordde ze.

'Hoe heet uw kat en waarom grijnst hij zo?'

'Ach, hoe dat beest allemaal al niet is genoemd,' verzuchtte de hertogin. 'Tsjesjur kat (wat je heel anders schrijft dan hoe je het zegt, zei de hertogin erachteraan), Kolderkat, Grijnskat, Lachjeskat, Grapkat, Gniffelkat, noem maar op. Terwijl hij gewoon Lapjeskat heet.'

Alice bekeek het beest eens goed. Hij zag er niet uit als een lapjeskat, je zou eerder denken dat hij een vacht met een schaakbordpatroon had aangetrokken (als dat al kon, dacht Alice).

'Waarom heet hij zo?' vroeg ze dus.

De hertogin keek haar met opgetrokken wenkbrauwen aan. 'Omdat-ie je altijd voor het lapje houdt, natuurlijk, of weet je niet wat dat betekent?'

Later komt ze die kat nog eens tegen. Hij ziet er volgens Jeska Verstegen zó uit:

In het citaat hierboven vinden we, bewerking of niet, een typisch Carroll-trekje terug: de gedachtes van Alice tussen haakjes, bij Carroll soms nog voorzien van aanhalingstekens), de woordspelingen en de soms lekker bitse manier waarop die vreemde figuren Alice aanspreken.

Fisscher mag dan de 'te 1865'-verzen hebben weggelaten, dat geldt niet voor alle verzen, zoals dat slaapliedje dat de hertogin zingt voor de baby die later in een varkentje verandert:

'Ik scheld je weer eens lekker uit,

jij snotjoch van een kind,

met dat pestgenies van jou

wat ik zo vreselijk vind.'

Waarop de kokkin én de baby het refrein met haar mee begonnen te brullen:

'Woehoe, woehoe!'

De hertogin gooide de baby nu een paar keer woest in de lucht, terwijl ze krijste

Ik peper je het weer eens in:

zolang jij niet stopt met niezen,

heb ik echt totaal geen zin

om een lief slaapliedje te kiezen.

En hup, daar gingen ze weer met z'n drieën:

'Woehoe, woehoe!'

Ook dit is behoorlijk Carroll-achtig voor een 'op een beroemd verhaal gebaseerd' vers, al is dat 'En hup' wellicht erg losjes, in ieder geval niet zijn stijl.

Ook bij Alice's gesprek met de rups werd het vers gehouden, maar wel heel anders. In plaats van het mooie, maar moeilijk te vertalen 'Father William' kwam 'De kat van ome Willem'! Zo:

'De kat van ome Willem is op reis geweest.

Waar reisde hij dan heen?

Hij was zeven weken naar een heel raar land geweest, of was de reis maar zeven dagen, of vijf of zes of één...?

Of was het geen echte reis, maar een droom van tien seconden?

Nou, die kat kon vertellen wat-ie wou,

maar niemand wist of ze hem geloven konden.'

Alice zweeg. Haar lip trilde. 'Dat klopte geloof ik niet helemaal.'

'Sterker nog,' zei de rups, 'het klopte helemaal níét. Maar hoe groot zou je willen zijn?'

Best een aardige vondst, al betwijfel ik of hedendaagse kinderen het oorspronkelijk lied kennen. (Voor de liefhebbers: zie hier.) Curieus: de Kat van Ome Willem dook al eerder op in een vertaling - die van Robbert-Jan Henkes. Daar als de Cheshire Cat...

Er zijn meer fijne vondsten, zoals de treurpad - alleen wordt die wat onverhoeds op p.118 ineens een schildpad en op p. 119 even onverhoeds weer treurpad. Ernstige fout van de eindredactie, lijkt me.

Plotseling leek de griffioen genoeg te hebben van dit vragenvuur. 'Genoeg over de lessen,' zei hij. En tegen zijn vriend de treurpad: 'Vertel haar nu maar eens over de spelletjes.'

Waarna het hoofdstuk over de kreeftendans volgt. Met daarin weer zo'n versje als geheel eigen variant op het origineel.

'Dit is de spin Sebastiaan.

Het is níét goed met hem gegaan.

Hij zei tot alle andere spinnen:

Ik wil niet meer fietsen, ik wil een step

Ik kan niet wachten tot ik die heb.

O, Sebastiaan, zeiden de andere spinnen.

Ik zou daar echt niet aan beginnen.

Een step is zo'n onhandig ding,

Voor je het weet, lig je d'r in.'

Alice stopte abrupt en riep: 'Weer helemaal verkeerd! Ding en in rijmen niet eens, en waar dan in?'

'Ja,' zei de griffioen voorzichtig, 'dit is wel een tikkie anders dan hoe ik het vroeger heb geleerd.'

'Ik ken het sowieso niet,' zei de treurpad, 'maar wat moet je ook met zo'n nonsensversje?'

Goede vraag, treurpad, en leuk gevonden door de verteller.

Kortom (want we kunnen aan het citeren blijven en dat is niet de bedoeling maar wel een compliment), Tiny Fisscher heeft goed werk afgeleverd, de verwarring treurpad-schildpad op p. 118-119 ligt vermoedelijk niet aan haar maar doet helaas wel afbreuk aan het boek. (Maarten Haas is wel van haar, de enige zwakke vondst, wat mij betreft.) De toon van de verteller is niet helemaal die van Carroll, maar ja, die vond ze wellicht 'zo 1865' ... en het is nu eenmaal een verhaal geworden 'op basis van'. En voor een verhaal 'op basis van' soms toch tamelijk dicht bij het origineel

Waar bijvoorbeeld in het origineel de Griffioen dit zegt:

“Why, she,” said the Gryphon. “It’s all her fancy, that: they never executes nobody, you know. Come on!”

Wordt dat bij Fisscher:

'Dat mens heeft nog nooit één kop laten rollen, ze roept maar wat. Oké, kom mee.'

Klinkt een beetje ruw - maar ondanks het verschil is dat misschien een interpretatie van het niet helemaal grammaticaal correcte 'they never executes nobody' van de Griffioen. En nu we daar toch zijn, hier is Tiny Fisschers versie van de bekende passage over de duur van een lesdag, met de moeilijk te vertalen woordspeling lesson / lessen. Eerst het origineel:

'And how many hours a day did you do lessons?' said Alice, in a hurry to change the subject.
'Ten hours the first day,' said the Mock Turtle: 'nine the next, and so on.'
'What a curious plan!' exclaimed Alice.
'That's the reason they're called lessons,' the Gryphon remarked: 'because they lessen from day to day.'
This was quite a new idea to Alice, and she thought it over a little before she made her next remark. 'Then the eleventh day must have been a holiday?'
'Of course it was,' said the Mock Turtle.

'And how did you manage on the twelfth?' Alice went on eagerly.
'That's enough about lessons,' the Gryphon interrupted in a very decided tone: 'tell her something about the games now.'

Zie ook het overzicht van vertaalvondsten in mijn recensie van de vertaling door Robbert-Jan Henkes. Fisscher, inclusief de betreurenswaardige verwarring schildpad-treurpad:

'En hoe lang duurde een lesdag?' wilde ze nog weten.

'De eerste dag tien uur, de tweede dag negen, de derde dag acht, enzovoorts,' antwoordde de schildpad.

'Wat vreemd,'zei Alice.

'Wat is daar vreemd aan?' zei de griffioen. 'Hoe meer je weet, hoe minder les je nodig hebt.'

Zo had Alice het nog nooit bekeken.

'Dus de elfde dag hadden jullie vrij?' vroeg ze. 'Wat deden jullie dan de dagen daarna?'

Plotseling leek de griffioen genoeg te hebben van dit vragenvuur. 'Genoeg over de lessen,' zei hij. En tegen zijn vriend de treurpad: 'Vertel haar nu maar over de spelletjes.'

Jeska Verstegen heeft eveneens mooi werk geleverd. Haar Alice nag er zijn, met haar gestreepte maillot en geruitenblokte jurk, en de andere figuren zijn ook zeer te waarderen. De koningin lijkt een beetje op een dezer dagen bekende politica die ook maar wat roept. Kijk nog maar eens.

Zie ook de beknelde Alice in het huis van het konijn.

En de prachtige theetafel:

De treurpad heeft, zie boven, overigens een schaakbordpatroon op zijn schild, lijkend op het patroon van Alice's jurk en de achtergrond van de omslagillustratie. Mooi, maar curieus, net als de 'lapjes' van de Lapjeskat, want in Alice in Wonderland speelt het schaakspel geen rol - wel in Alice through the Looking-glass. Geen probleem, natuurlijk. Alleen die rups... die onverstoorbaarheid beeldt John Tenniel echt beter uit.

Ben wel benieuwd wat Tiny Fisscher van dat tweede verhaal zou maken. Misschien wacht Volt af hoe deze bewerking, pardon, verhaal 'op basis van', verkoopt, voordat ze die opdracht krijgt.

Fisscher, Tiny, & Jeska Verstegen. Alice tuimelt in Wonderland. Volt, 2026. ISBN 978 90 622 2584 2, 153 p.

Citaat van de week (of maand)

noreply@blogger.com (H.) — Thu, 05 Mar 2026 09:14:00 +0000

Deze kanttekeningen nemen niet weg dat - naast een Alkibiades voor beginners - Absolute democratie een verademing is in een tijd waarin politici in kikkersprong door het leven gaan, beurtelings gehurkt luisterend naar gasvorming in de maatschappelijke onderbuik en opspringend om kwakend te vertolken waar de gewone mensen zogenaamd behoefte aan hebben.

Menno Hurenkamp in een bespreking van Absolute democratie in NRC 5-3-2026.

Wat een prachtige beeldspraak, die kikkersprong.

Zwaar onderontwikkelde mannetjes

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 16 Feb 2026 11:17:00 +0000

Het is een fraaie verzuchting in een interview door NRC-redacteur Anne Dohmen met Joke van Leeuwen, naar aanleiding van haar recent verschenen, autobiografische boek Plooi u in tweeën:

Er zijn ook veel te veel empathisch zwaar onderontwikkelde mannetjes aan de macht.

Ja, en dat is helaas van alle tijden. Met een behoorlijk ontwikkeld empathisch vermogen is het kennelijk lastig koeioneren.

Ook een mooie uitspraak, een die alle auteurs zich zouden moeten herinneren:

Ik schrijf natuurlijk geen boeken als pamfletten.

Gelukkig maar, anders waren ze waarschijnlijk mislukt.

Het interview verscheen in NRC 14 februari 2026. Foto ontleend aan de biografie op de website.

Waar ben je?

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 09 Feb 2026 18:32:00 +0000

Het was goed... Altijd samen, samen gelukkig.

Maar...

Maar waar ben je nu? Ik kan je nergens vinden.

Ik voel me raar en alleen

Die regels tonen na twee dubbelpagina's mooi uitgebeeld geluk dat er iets droevigs gebeurt in Woeste dagen vol, prentenboek van Floor Paul & Anna Boterman. Of, het is maar hoe je het ziet, dat er iets droevigs is gebeurd.

Over dat droevige vertelt een meisje. Een naamloos meisje, maar op de achterkant, in de flaptekst, krijgt ze een naam, Meis. Die flaptekst geeft te veel weg, inclusief een waarde-oordeel, en is kennelijk niet bedoeld voor de jonge lezer maar richt zich tot de volwassen voorlezer.

Er is iets droevigs gebeurd, ja, maar dat wordt niet met details verteld. Meis' grote zus is er niet meer. Ze rouwt.

Maar ze verschijnt wel in een mooie dagdroom. Dat is troost en daarover gaat het verhaal.

Het is een mooi staaltje samenwerking, dit prentenboek. De sobere tekst van Floor Paul kan zeker niet zonder de prenten, de prachtige prenten van Anna Boterman net niet zonder tekst.

Paul, Floor, en Anna Boterman. Woeste dagen vol. Ploegsma, 2026. ISBN 978 90 216 8703 2, 36 p.

Liedjes voor kinderen

noreply@blogger.com (H.) — Tue, 03 Feb 2026 23:16:00 +0000

Er moet meer gezongen worden, ook op school. Waarom? Daarom. Het is kunst, het kan mooi zijn, ook zelfs helend en troostend en het schijnt ook nog mee te helpen de ontwikkeling van allerlei cognitieve vaardigheden te ondersteunen, zoals tellen, rekenen en taal, en met een vaardige zangjuf of -meester is het ook nog leuk. Dit zou iets uitgebreider kunnen, zeker... Zie voor mijn part, als je in het onderwijs werkt, De wereld in kinderboeken.

Nee, niet per se het Wilhelmus, of zeker niet alleen. Al was het maar omdat het Wilhelmus een tamelijk onbegrijpelijke tekst heeft en vijftien coupletten lang is. Het kan geen kwaad om het eens te hebben over wat eigenlijk Nederlands is, want de gevaarlijke neiging bestaat om dat te associëren met melkboerenhondenhaar, bleke huid en blauwe ogen, Zwarte Piet en stroopwafels, maar het Wilhelmus is helaas daarvoor niet een vanzelfsprekend uitgangspunt. Nederlands als taal wordt bovendien ook buiten Nederland gesproken en is veel ouder dan het Koninklijk der Nederlanden (1815-heden).

Het best voor jonge kinderen zijn korte liedjes, met een sterk ritme en enige vorm van klankrijm. (Hoeft geen eindrijm te zijn.) Daar kan bij bewogen worden. De tekst kan op zich lekker onbegrijpelijk zijn, zoiets als ozewiezewoze wallakristalla bijvoorbeeld.

Voor oudere kinderen doet het er iets meer toe waar het over gaat, maar blijft staan dat ritme belangrijk is, naast melodie: het moet immers duidelijk zijn waarom er gezongen wordt en niet voorgedragen of voorgelezen. Liederen zijn poëzie maar niet alle poëzie is zingbaar.

Erik van Os en Elle van Lieshout maken mooie liedjes voor zeer en iets minder jonge kinderen en hebben die soms gebundeld in een boek, zoals Schatje en Scheetje en laatst nog Blote Billie.

Inge Besaris & Chris Oelmeijer (Theater Snater) kunnen het ook. Onlangs verscheen De Schreeuw van de Meeuw en ander gesnater, een prentenboek met twaalf liedjes 'die we door de jaren heen voor verschillende projecten (Theater Snater, Wijs! en Mannen van Hee) gemaakt hebben'.

Hun teksten zijn niet heel verfijnd poëtisch maar wel leuk en lekker zingbaar:

Ik schreeuw, ik roof en ik pik

De schrik van Terschelling en omtrek ben ik

Een meeuw met karakter, een meeuw uit één stuk

en als ik op je kop schijt

dan brengt dat geluk

Uit het lied 'De meeuw'. Of, als nu toch de naam Terschelling valt:

Ik ben al eens naar Spanje,

Italië en Frankrijk op vakantie geweest

Maar altijd kreeg ik heimwee na een dag of drie

en dat was niet bepaald een feest

Maar op Terschelling is er nooit een vuiltje aan de lucht

totdat we weer thuis zijn, want dan wil ik terug!

Ik wil nooit meer weg

ook al is het windkracht negen

Nooit meer weg van Terschelling

Ik wil nooit meer weg

ook al zeikt het van de regen

Nooit meer weg van Terschelling.

Dat laatste couplet dan vier keer herhaald!

Iets horen? Dat kan op de website van Theater Snater. Het oordeel daarover laat ik aan de luisteraar.

Besaris, Inge, & Chris Oelmeijer. De schreeuw van de meeuw en ander gesnater. Met tekeningen van Donna Kroese. Lemniscaat, 2025. ISBN 978 90 477 1713 3, 26 p.

Rondje Billie

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 02 Feb 2026 16:01:00 +0000

Dit grappige prentenboek bevat de tekst van slechts één liedje, een soort stapelliedje, van het al zo lang zingende duo Erik van Os en Elle van Lieshout. Dat wordt hier niet geciteerd, op de eerste en de laatste regel na.

Blote Billie rent een rondje

in zijn blije, blote kontje.

... allemaal achter Billie aan!

Het deed me denken aan het bekende cirkelliedje

Jantje had een hobbelpaard

zonder kop en zonder staart

daarmee reed hij de kamer rond

zomaar in zijn blote

Nog altijd goed voor blije kleuters. Een soortgelijk bijna gegarandeerd succes valt te halen met het prentenboek Blotte Billie. Niet in het minst door de vrolijke, cartooneske tekeningen van Myriam Berenschot.

Os, Erik van, en Elle van Lieshout. Blote Billie. Illustraties van Myriam Berenschot. Gottmer, 2025. ISBN 978 90 257 8142 2, 26 p.

Sprookjes bieden inspiratie

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 31 Jan 2026 21:50:00 +0000

Dat geldt voor veel auteurs, maar dus ook voor Annet Schaap en Daan Remmerts de Vries, blijkt uit een mooi interview door Mirjam Noorduijn in NRC 29 januari 2026.

Annet Schaap en Daan Remmerts de Vries. (Foto Jagoda Lasota.)

Annet Schaap:

Het is betoverend, zoals ideeën op ideeën en verhalen op verhalen groeien. Eigenlijk dienen die ouderwetse sprookjes en sprookjesfiguren als het canvas waarop je iets kunt verven, waarop je een eigen nieuwe verhaalwereld kunt scheppen en personages tot leven kunt wekken. Krekel is min of meer ook zo ontstaan. Na Lampje dacht ik eerst: dat is klaar. Ik wist al wel dat ik een boek wilde schrijven vanuit De wilde zwanen. Want ik vond dat een mooi sprookje en had dat lang geleden al eens bewerkt als theatervoorstelling. Maar het moest dit keer wel een hedendaags verhaal worden. Dat lukte dus niet. En toen dook juffrouw Amalia uit Lampje ineens weer op en dacht ik: oh ja, en dan zus en zo, waarna ik van mezelf weer mocht terugkeren naar de sprookjeswereld van Lampje.

Daan Remmerts de Vries:

Ideeën groeien op ideeën, dat is ook mijn ervaring. Het Doolwoud bijvoorbeeld ontstond toen ik Flin opeens had gefantaseerd: een jongetje, een flintertje dat los was geraakt van het grotere geheel. Dat gaf ik vorm door hem door twee arenden in een sprookjesbos groot te laten brengen, waarna hij zijn weg terug naar de mensenwereld moet vinden. Vanuit zo’n gegeven stuit ik dan op allerlei vondsten. Er wordt als het ware een snaar geraakt waarmee je onderbewuste geopend wordt. Zo dook ook Mono de tweekoppige dwerg al snel in het verhaal op. En Juniper de eenhoorn, aan wie ik vervolgens zo verslingerd raakte dat ik na de boeken over Flin, prinses Nola en kleine Fons alleen nog maar over hem wilde schrijven.

Dit zijn niet de enige citabele uitspraken in dit interview met twee auteurs die elkaar overigens nog niet persoonlijk hadden ontmoet.

Canon en de koralen

noreply@blogger.com (H.) — Fri, 30 Jan 2026 10:04:00 +0000

- Kinderen, dit jaar gaan we op vakantie naar de Seychellen, - zeiden papa en mama.
- Wat? Echt waar? Joepie! Super! - riep Emma.
- De Seychellen? Wat is dat? - vroeg Lucas.
- Dat zijn eilanden, broertje. Een geweldige plek!
- Zijn er ook stranden?
- Natuurlijk! En we kunnen er ook duiken!
- Wauw, ik hou van duiken! - riep Lucas blij.
- En weet je wat het mooiste is? We gaan koraalriffen zien! Dat zijn steden onder water, vol dieren. Ze zijn heel belangrijk voor de natuur.
- zei Emma lachend.
- Papa, mama, Emma… ik kan niet wachten! - riep
Lucas.

Hè ja, laten we dit jaar eens naar de Seychellen gaan!

Met dit tekstje (inclusief 'zet'foutje) opent een boekje met de titel Op zoek naar de kleur van het koraal. Auteur onvermeld. Illustrator ook, al staat achterop: 'Sommige illustraties in dit boek zijn ontwikkeld met ondersteuning van kunstmatige intelligentie (AI), altijd onder de leiding, supervisie en afwerking van het creatieve team.'

Het Brinta-gezin van papa, mama, Emma en Lucas ziet er zo uit:

Ze zijn in een flits op hun bestemming en snorkelen door het water. Ze zien dat het koraal wit is en komen bezorgd boven water.

- Heb je het gezien, Emma? Het koraal is helemaal wit! - zei Lucas toen ze weer op het strand waren.
- Ja… er is iets mis, - zei Emma verdrietig.
- Hoe komt dat toch? - vroeg Lucas.
Op dat moment kwamen er een man en een vrouw voorbij.
- Hallo, ik ben Tess, - zei de vrouw vriendelijk.
Ik ben wetenschapper. Het koraal wordt ziek doordat het water warmer wordt door klimaatverandering. Ook vervuiling en te veel vissen vangen zijn slecht voor de zee.
- En ik ben Makalo, - zei de man. - Maar maak je geen zorgen, want in ons laboratorium doen we onderzoek om de koralen te helpen overleven.
- Wauw! En zouden we dat laboratorium kunnen zien? - vroeg Lucas nieuwsgierig.
- Natuurlijk! Maar eerst gaan we het aan jullie ouders vragen, - zei Tess.

Volgende pagina:

- Welkom in het koraallaboratorium, - zei Tess trots.
- Hier zorgen we voor de koralen.
- Wat vet! - antwoordde Lucas verrast.
- En wat doen jullie om de koralen te helpen? - vroeg Emma.
- Dankzij onze geweldige Canon-camera’s kunnen we koralen onderzoeken. We maken ze sterker en brengen ze daarna terug naar de zee, - legde Tess uit.

Zo eenvoudig is het om de natuur te redden. Dankzij Canon krijgt het koraal weer een blosje. Vat je?

Gedrukt met Canon imagePRESS V1000 op Canon Digital Coated Zero papier.
Hoogwaardig gecoat papier, milieuvriendelijk en CO2-neutraal.

Staat er ook nog...

Zouden ze daar bij Canon nu echt denken dat zo'n boekje goede reclame is? 'Een betoverend en leerzaam kinderboek'?

Wat staat daar?

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 26 Jan 2026 16:34:00 +0000

Tja, het is een intiem plekje, je zou zeggen: ideaal voor gedichten of gedicht-achtige tekstjes. Je bent even alleen, deur dicht, moment van rust., scheurt een blaadje af...

Maar wat stáát daar... kleine, priegelige lettertjes op een, toegegeven, fraai gekleurde achtergrond. Niet te lezen, tot je het afgescheurde blaadje meeneemt naar een plek waar beter licht is.

Zullen we straks -

morgen dan -

hoor je me?

ik dacht dat we -

als je het leuk vindt

tenminste -

luister je?

héé twitter

twetter chatter

héé weet je

ik sta naast je!

Grappig, of het nu een gedicht is of een als gedicht vormgegeven prozatekstje, van Ineke Holzhaus. Mooi groen-rood verlopende achtergrond.

Maar alleen wc's met een flinke felle leeslamp bieden voldoende licht om dit te lezen, want de lettertjes zijn ook al niet zo groot en duidelijk en helaas schreefloos. Dat geldt voor de meeste blaadjes. Jammer! Leuk bedacht, maar niet praktisch.

De teksten zijn divers en in sommige zit tot nu toe genoeg ritme om van poëzie te spreken, al is het soms wel erg weinig.

Neem dit, van Jesse Laport:

Som van ons: ik gaf een deel van mij aan jou, maar nu ben jij opeens van mij, dus heet dat deel geloof ik wij.

Geinig tekstje, maar eerlijk is eerlijk, op het kalenderblaadje staat het zo:

Som van ons

ik gaf een deel

van mij aan jou

maar nu ben jij

opeens van mij

dus heet dat deel

geloof ik wij

Wordt het daardoor ineens poëzie? Om met Top Poes te spreken: hm.

Maar hij mag blijven hangen. We hebben nog elf maanden.

Poëziekalender 2026, Dichter. Plint, 2025.

Op zoek naar mensapen

noreply@blogger.com (H.) — Mon, 19 Jan 2026 17:40:00 +0000

Hallo allemaal, ik ben Huw!

Hee, die kennen we! Zie hier, waar hij verschijnt als vogelexpert en 'experienced polar guide'.

De man blijkt dus ook nog verstand van mensapen te hebben, wat niet echt blijkt uit zijn Wiki-pagina. (Maar misschien moet die een update krijgen...)

Het boek Eten gorilla's bananen? heeft dezelfde opzet als Houden pinguïns van de kou?, met dezelfde voor- en nadelen. Voor het gemak citeer ik:

Huw? Blijkt Welsh te zijn, de Welshe variant op Hugo. Rijmt op het Engelse woord dew (dauw). Toevallig heeft de verteller dezelfde voornaam als een van de auteurs, Huw Lewis Jones en waarachtig, ze lijken op elkaar. Deze Huw is niet alleen auteur, hij is ook een 'experienced polar guide, over the last decade Huw has wandered on both sides of Antarctica and in the Arctic', volgens Poseidon Expeditions. Naast Huw staat 'Sam', die zich presenteert als pinguïntekenaar, in de flaptekst 'vogelkenner' wordt genoemd en volgens haar website een illustrator is met een wat cartooneske stijl.

Werkt zo'n presentatie? Ik weet het niet. Het gevolg is wel dat de lezer rechtstreeks wordt aangesproken, mogelijk vinden sommige kinderen dat aantrekkelijk. Maar het leidt ook tot gewauwel.

De websites waarnaar werd verwezen zijn niet echt veranderd, dus Huw blijft poolexpert en Sam een illustrator met een cartooneske stijl. Ze wordt in de flaptekst van Eten gorilla's bananen? niet aangeduid als apenkenner, Huw evenmin als apenexpert.

Sam Caldwell tekent de mensapen niettemin redelijk adequaat, op de ogen na: die zijn verdisneyficeerd, cartoon-ogen geworden, net als die van de ook wat stripfiguur-achtige mensen. Jammer.

Huw mag dan een poolexpert zijn, hij biedt correcte en levendig geschreven wetenswaardigheden over onze verwanten, de mensapen. Meer dan eens benadrukt hij dat wij mensen ook een soort mensapen zijn, zoals in dit overzicht:

Het zal tegen het zere been zijn van hen die geloven dat de mens en alleen de mens van goddelijke oorsprong is.

Fijn is dat er ook drie bekende onderzoekers van mensapen kort worden voorgesteld, Jane Goodall, Dian Fossey en Biruté Galdikos, en dat er een dubbelpagina is besteed aan King Kong en de Yeti.

Wijs is ten slotte deze passage:

Mensachtig

'Antropomorfisme' betekent dat menselijke eigenschappen, ideeën en emoties worden toegeschreven aan niet-menselijke wezens of dingen. Dit doen we vaak bij dieren, als we vinden dat ze er net als wij uitzien of zich menselijk gedragen. Je voorstellen hoe dieren zich voelen, kan helpen om je ermee verbonden te voelen of je voor ze te interesseren. Maar je moet nooit vergeten dat dieren de wereld op heel andere manieren ervaren dan wij en dat ze vaak niet dezelfde behoeften hebben.

Misschien een van de moeilijkste stukjes in het boek... ook voor volwassenen.

Lewis Jones, Huw, en Sam Caldwell. Eten gorilla's bananen? Vertaling Steven Blaas. Lemniscaat, 2025. ISBN 978 90 477 1691 4, 48 p. Orig.: Do Gorilla's Eat Banana's? Thames & Hudson, 2025.

Bert en Ernie 50

noreply@blogger.com (H.) — Sat, 17 Jan 2026 21:51:00 +0000

Dat uitgerekend Margreet Dolman erop moest wijzen... nou ja, Paul Haenen dus, de stem achter Bert. Het interview in het lifestyle-magazine van de Volkskrant 17-1-2026 ging over Margreet Dolman, want die bestaat 50 jaar.

Maar niet alleen zij! Ook Bert en Ernie van Sesamstraat hebben de vijftig gehaald: op 4 januari 1976 vond de eerste uitzending plaats, zes jaar na de Amerikaanse start van Sesame Street. Op de publieke omroep (NTR Zappelin) zijn ze nog elke dinsdag 's morgens erg vroeg te zien (6.20, fijn dat je kan programmeren) en sinds kort heeft Netflix ze ook.

Paul Haenen:

Wim en ik zijn de oudste Bert en Ernie ter wereld. Ik ben bijna 80, hij is 83.

Hopelijk kunnen ze nog jaren doorgaan. Het verdriet van Bert en het onverwoestbaar optimisme van Ernie - actueler dan ooit. Zeker met de stemmen van Wim T. Schippers en Paul Haenen.