Overpeinzende

Ritueel, je verheugen en kleine stapjes – overzicht afgelopen maand

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 25 Jan 2012 10:30:59 +0000

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Ritueel en spirituele beoefening: Tibetaans Boeddhisme

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 28 Dec 2011 12:45:18 +0000

Het afgelopen jaar heb ik ervaring opgedaan met (Gelugpa Tibetaans) Boeddhistische rituelen. Als geboren agnost met een protestantse achtergrond zijn rituelen voor mij een beetje verdacht. Ik was zelfs van plan om de selectie van een Boeddhistische traditie onder andere af te laten hangen van de hoeveelheid ritueel in die traditie (weinig is beter dan veel).

Curieus genoeg ben ik beland bij een traditie die juist heel veel ritueel naar het Westen geëxporteerd heeft, samen met teksten en meditaties: gebeden, neerbuigingen, rituele offerandes en dergelijke spelen een gigantisch grote rol in de spirituele praktijk van het Maitreya instituut, zowel tijdens retreats als bij de individuele beoefening van haar leden. Overigens zijn leden gewoon vrij die rituelen in meer of mindere mate ‘mee naar huis te nemen’, dus we moeten het niet zwaarder maken dan het is.

De positieve kant is dat studie en meditatie ook een belangrijke rol spelen in deze traditie en dat past dan wel weer goed bij mij. Twee van de drie, toch niet gek…

Mijn realisme vertelt me dat ik niet kan verwachten dat er een traditie bestaat die precies bij mijn wensen aan sluit: compromissen zijn noodzakelijk.

Tegelijkertijd ben ik me ook gaan realiseren dat rituelen helemaal zo gek nog niet zijn: niet alleen in het algemeen, maar ook voor mij persoonlijk.

Vanuit het perspectief van godsdienstantropologie zijn rituelen en religie onlosmakelijk verbonden. De Protestantse zondagsdienst is net zo goed een ritueel als de Katholieke Maria devotie. Persoonlijke meditatie beoefeningen zijn rituelen op de zelfde manier als ‘Maria Wees Gegroetjes’ dat zijn. Feitelijk hebben zelfs verkiezingen en voetbalwedstrijden rituele kanten: hele straten worden oranje als ‘Oranje’ wint.

Op individueel niveau helpen rituelen om idealen in ons emotionele leven te integreren. Ik merk dat ik het erg fijn vind om Boeddhistische gebeden te zingen bij mijn ochtend meditatie. Dat voegt echt wat toe. Begrijp me niet verkeerd: ik word meestal al heel vrolijk van het visualiseren van Boeddha, mijn centrale meditatie object op dit moment, maar het voelt vreedzaam om in gezang devotie te uiten.

Devotie is hier het cruciale woord: daar wil ik al maanden over schrijven. Ik voel me nog steeds niet helemaal gekwalificeerd, maar het is een onderwerp waar we in Nederland ten onrechte al snel lacherig over doen. Toewijding werkt.

Devotie werkt – dat klinkt wel erg praktisch voor toewijding aan het Heilige, maar het is wel precies wat ik bedoel.

Toewijding is het nemen van een emotioneel risico. Toewijding aan een partner betekent dat ze in staat zijn je pijn te doen, maar aan de andere kant heeft liefde geen kans als er geen toewijding is.

In mijn dagelijkse meditatie probeer ik Boeddha te visualiseren en devotie aan hem te voelen. Die devotie is veel minder riskant dan toewijding aan een man: een man kan weg lopen, de Boeddha is daar alleen maar in mijn ervaring aanwezig omdat ik hem daar gevisualiseerd heb. Hij vertegenwoordigt mijn idealen en is hopelijk gelinkt aan zowel mijn eigen Boeddha Natuur als de Universele Boeddha Natuur die in alles aanwezig is.

Vanuit de ervaring gerekend is het helemaal niet van belang of hij er ‘echt’ is. Zoals Dumbledore (Perkamentus) tegen Harry Potter zegt in De Relieken van de Dood: “Natuurlijk gebeurt dit alleen in je hoofd, maar dat betekent nog niet dat het niet echt is” (mijn vertaling).

De vraag wordt dan: hoe definieer je ‘echt’.

In onze cultuur vinden op dit moment zulke grote sociale verschuivingen plaats dat we collectief bezig zijn nieuwe rituelen te vinden die uitdrukking geven aan onze gevoelde spirituele realiteit.

Deze week vroeg iemand mij wat ze aan moest met een set tarotkaarten waar de hond aan gekauwd had. Ik schreef terug dat in het Tibetaans Boeddhisme oude heilige teksten ritueel verbrand worden, onder het zingen van gebeden. Dat kan ze ook doen met haar tarotkaarten: verbranden en onderwijl gebeden opzeggen of zingen die ze van toepassing vindt.

Rituelen hoeven geen uiting te zijn van een onderdrukkend religieus regime. We kunnen ze in onze persoonlijke spirituele leven gebruiken om toewijding, respect, loslaten en dergelijke uit te drukken, bijvoorbeeld om een belangrijk moment in ons leven te markeren.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Jezelf toestemming geven je te verheugen in wat goed is…

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Sun, 25 Dec 2011 09:25:58 +0000

In het Ontdek het Boeddhisme programma (dat ik voornamelijk online, maar ook in Emst en Amsterdam volg) wordt vaak herhaald dat we spijt horen te hebben van wat we fout doen, zeggen en denken, maar dat we ons mogen verheugen in wat we goed doen.

Je verheugen is geen onderdeel van onze Nederlandse cultuur. We zijn erg goed in klagen: mijn moeder vermoed zelfs dat dit een van de redenen is dat de Nederlanders gemiddeld gelukkiger zijn dan andere volken: het negatieve komt er gewoon uit.

Waar of niet waar, het is wel een beetje vreemd dat het zoveel makkelijker is je op het negatieve te richten dan op het positieve. Gedeeltelijk zal dat komen omdat wat goed gaat niet veranderd hoeft te worden: het gaat al goed, waarom zou je er energie in stoppen?

Aan de andere kant: als we ons alleen op het negatieve in relaties richten, gaan die relaties er aan. Het is misschien een cliché, maar het is ook gewoon waar. Een slechte leerling steunen in wat hij goed doet, kan even goed werken als hem straffen voor wat fout gaat. Als een kind gaat denken dat hij toch alleen maar dingen fout kan doen, zal hij ook niet meer proberen het de docent of de ouder naar de zin te maken.

Vanuit karmisch perspectief is je verheugen een tegenkracht voor egoïsme. Als we in staat zijn ons te verheugen in de goede dingen die iemand als Oprah Winfrey doet, blijft er niet zoveel energie over om haar te benijden. Het lijkt me duidelijk dat het een veel effectiever gebruik van onze energie is om het eerste te doen.

Feitelijk wordt zelfs gezegd dat je verheugen de makkelijkste route naar goed karma is: je hoeft niet de hele dag te mediteren, je kunt je gewoon verheugen in het feit dat iemand anders dat wel doet. Je hoeft niet je hele salaris aan goede doelen te geven, je kunt je verheugen in hoe fijn andere mensen bij dragen aan dat goede doel.

Als je het probeert kom je er waarschijnlijk achter dat het helemaal niet zo makkelijk is als het klinkt: het is lastig je te verheugen in iets wat een ander goed doet, dat je zelf had kunnen doen. Het ligt, jammer genoeg, meer voor de hand weerzin te voelen – een psychologisch mechanisme dat voorkomt dat je je schuldig voelt dat je niet OOK dat goede doet.

In die zin is het makkelijker om je te verheugen in Oprah’s goede werken en intenties: zij doet dingen met haar geld en netwerk waar de meesten van ons simpelweg niet toe in staat zijn. En omdat we er niet toe in staat zijn, hoeven we ons ook niet schuldig te voelen dat we niet net zo handelen.

Toch is het blijkbaar niet vanzelfsprekend om je in Oprah te verheugen. Ik was een paar jaar geleden in Chicago en hoorde tot mijn verassing dat veel mensen haar niet mochten en niet bewonderden. Misschien had het iets van doen met de realisatie van de idioterie achter de schermen bij het maken van een tv programma als het hare: ik ontmoete mensen die mensen kenden die er in verschenen waren. Ze vertelden hoe hun verhaal uit zijn verband werd gerukt en uitvergroot.

Gedeeltelijk is dat gewoon hoe de media werken: ze vertellen een verhaal en als wij de krantenkoppen halen is dat niet meer dan een onderdeel van het verhaal dat zij willen vertellen. Alleen de meest bedreven beroemdheden lukt het om te zorgen dat de media die aspecten van hun verhaal vertellen die ze zelf willen benadrukken. En zelfs in die gevallen is het niet meer dan het verhaal dat de media over die persoon KAN vertellen. Ik denk dat het de Dalai Lama heel goed lukt zijn kant van het verhaal voor het voetlicht te krijgen, bijvoorbeeld.

Laat ons verheugen!

In het Tibetaans Boeddhisme hebben we toestemming ons te verheugen in de dingen die we goed doen. Heb je geld aan goede doelen gegeven dit jaar? Mooi, verheug je! Je hoeft er niet trots op te zijn, jezelf groot te maken of zo, maar je hoeft jezelf ook niet naar beneden te halen en op de kop te geven. Verheug je er in dat je iets goeds gedaan hebt.

Hoewel dit stuk niet op Kerst geschreven is, wordt het wel op die dag gepubliceerd voor de enkeling onder jullie die vandaag niet met familie door brengt.

Misschien kunnen we, in de geest van Kerst, dingen delen waar we ons in verheugen. Persoonlijke dingen, of mensen die we bewonderen, of dingen in ons leven waar we dankbaar voor zijn…

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Fijne kerst en Jaaroverzicht 2011

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 19 Dec 2011 11:35:14 +0000

2011 was voor mij een cruciaal jaar: Ik begon met meditatie, hield er weer mee op, ben weer begonnen, kreeg een hernia (gelukkig genezen) en mijn neusproblemen werden wat minder, ik werd officieel Boeddhist en Theosoof af, en heb genoten van het feit dat ik nu kan leven en sparen van mijn online inkomsten Naar aanleiding van mijn gezondheidsproblemen koos ik ervoor NIET naar India te gaan, jammer genoeg. Maar het jaar was desondanks op allerlei vlakken meer dan avontuurlijk genoeg.

De populairste stukjes bij het publiek dit jaar waren vaak in eerdere jaren geschreven. Zoals je kunt zien: allemaal uit vorige jaren. De getallen geven het totaal aantal bezoekers aan dat het stuk het afgelopen jaar gehad heeft:

10 korte Oefeningen in Aandacht en Mindfulness (2009)	15,406
Meditatie niveaus: ontspanning, concentratie, contemplatie, bewustzijn (2009)	1,999
Spiritualiteit Leuk? Spirituele groei is een moeilijk pad (2009)	1,826
Over kracht en kwetsbaarheid (2009)	1,588
Wat is het doel van het spirituele pad? (2010)	1,487
Boeddha over Goed en Slecht karma (citaat en uitleg) (2010)	1,429
Verlangen & spirituele ontwikkeling: wat gedachten (2009)	1,351
Verleiding, adverteren en zwarte magie… (2009)	1,232
Feitjes over Verlichting: neurologisch en spiritueel (2009)	1,194
Over het belang van religieuze symbolen (2009)	1,156

2012 belooft voor mij een rustig jaar te worden. Ik ben van plan wat ik bij het Maitreya instituut geleerd heb in mijn leven te integreren, zal proberen te blijven mediteren, en een beetje te genieten. Ik ben met plezier aan een cursus keramiek begonnen waarvan het eerste resultaat hierboven te bewonderen valt. Ik zal een vak of misschien twee aan de universiteit volgen, puur voor mijn plezier en ga deze lente twee lezingen geven. Ik heb het meeste zin in de lezing over gezondheid en spirituele transformatie.

Voor de wereld in het algemeen wordt 2012 natuurlijk cruciaal als je de Maya voorspellingen mag geloven. Persoonlijk denk ik dat moeder aarde het wel overleeft, maar dat de euro blijft dalen, dat de wereld economie serieus in de problemen komt en dat als de Euro valt alleen het milieu er op vooruit gaat.

Terug naar dit blog: Omdat wat ik dit jaar geschreven heb misschien ook wel interessant is, hierbij de populairste stukjes uit 2011:

Jiddu Krishnamurti als mens van zijn tijd	756
Geen reincarnatie meer… de gemiddelde motivatie in Mahayana Boeddhisme	748
Wat ze je niet over meditatie vertellen	729
Ego, altruisme, ‘van jezelf houden’, je buren liefhebben	625
Vrije wil en karma	515
Voor anderen Boeddha worden, Bodhicitta, Verlichtingsgeest ofwel de Bodhisattva motivatie	501
Zekerheid, onzekerheid en spiritualiteit	462
Hoe celibatair te blijven / kuisheid betrachten	451
De basis van het leven, van meditatie – wat ongezegd bleef	422
Mensen een lesje leren, in het echt …	356

In het nieuwe jaar ben ik van plan de volgende thema’s op te pakken: 1) De verschillen tussen mijn interpretatie van Blavatsky’s leer van Karma met de Boeddhistische interpretatie; 2) reïncarnatie vs wedergeboorte en 3) vragen over de ziel en bewustzijn. Uiteraard blijf ik schrijven over aspecten van het spirituele pad die me aanspreken.

Ondanks, of dankzij, de controverses in de reacties heeft dit blog op dit moment 91 abonnees.

Voor wie dit stuk uitgelezen heeft: waarover vinden jullie dat ik moet gaan schrijven? Hebben jullie vragen of (spirituele) onderwerpen waarover je meer wilt weten?

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Kleine stapjes of grote veranderingen – over zelfbeheersing en gewoonte

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 12 Dec 2011 14:01:58 +0000

Op mijn 21ste besloot ik dat het tijd was aan mijn sociale vaardigheden te werken. In plaats van er een hobby bij te nemen of iets dergelijks hield ik op met mijn studie en besloot een baan te nemen. Dat vonden mijn ouders maar niets en uiteindelijk ging ik naar een MBO opleiding verzorging. Daar werd ik na een paar maanden weg gestuurd omdat het wassen van bejaarden niets voor mij was: ik wou vooral met ze praten. Gelukkig was ik begonnen met bijles geven en was ik daar vrij goed in, dus ging ik naar de lerarenopleiding. Na een paar jaar had ik een diploma en ging ik aan het werk op middelbare school na middelbare school – waar ik steeds weer ontslagen werd omdat orde houden me niet gegeven was.

De les? Het werkt niet om jezelf in een richting te forceren die niet bij je past. Ik ben een introvert al zien valt dat tegenwoordig niet meer zoveel op. Vijf jaar na mijn laatste onderwijsbaan voelt het alsof de stress die ik daar opgedaan heb eindelijk uit mijn systeem is verdwenen.

Ik zou mensen nooit aanraden te doen wat ik deed: kleine stapjes zijn veel minder riskant. Ik had de IT in kunnen gaan, meer kunnen verdienen en redelijke sociale vaardigheden op kunnen doen in het bedrijfsleven. Vermoedelijk zou ik dan nerveuzer zijn bij het idee om voor een groep te staan dan ik nu ben, maar dat is ongeveer het enige voordeel van de route die ik genomen heb.

Een zelfde soort verhaal kun je houden bij doelen als afvallen, meer gaan bewegen etc. Vind een manier om stap voor stap in een gezonde richting te bewegen. Als je dat doet is de kans dat je het vol houdt een stuk groter en de kans op terugval een stuk kleiner. En dan raak je ook minder snel ontmoedigd.

Ik ken een stel dat zich aan het voorbereiden is op de Boeddhistische Lekengeloften. Zoals geldt voor de meeste goed opgeleide succesvolle mensen was alcohol onderdeel van hun routine. In hun pogingen om te minderen zijn ze al een aantal keer terug gevallen. De voornaamste uitdaging zijn sociale situaties waarin ze gewend zijn alcohol te schenken en te consumeren. Een tijdje terug kondigden ze trots aan dat ze nu maar een glas wijn per week drinken.

Omdat ze dit als stel op zich genomen hebben kunnen ze elkaar in de gaten houden. Ze kunnen hun thuiscultuur veranderen en alle andere obstakels ook samen onder ogen zien. Dit maakt het makkelijker om dit soort fundamentele veranderingen in levensstijl tot stand te brengen. Toch is het geen verassing dat ze er zo’n moeite mee hebben: gewoonte is een belangrijk deel van ons dagelijks leven.

Het klinkt zo klein: geen alcohol meer drinken… zeker voor mij na bijna 20 jaar geheelonthouding klinkt het niet zo heel drastisch. Maar vanwege alle sociale implicaties is het toch een moeilijke gewoonte om overheen te komen.

Wilskracht is een belangrijke factor in zulke situaties. Aan het eind van het jaar zullen veel mensen weer goede voornemens op zich nemen en doelen voor zichzelf stellen. We weten allemaal hoe onwaarschijnlijk het is dat mensen die goede voornemens handhaven en hun doelen bereiken. Maar ja, als het om onze eigen goede voornemens gaan negeren we die statistieken natuurlijk net zo hard als iedereen.

De reden dat het vaak niet werkt is dat er wilskracht nodig is om ingebakken gewoontes aan te pakken. Zolang nieuw gedrag nog geen gewoonte is, is er elke keer weer wilskracht voor nodig om bij die zoete snacks weg te blijven, dat glas wijn niet in te schenken of ‘s ochtends te gaan joggen.

Jammer genoeg is wilskracht een beperkte psychologische resource. Als er wilskracht nodig is om niet te roken, wordt het moeilijker om niet te snacken. Dat verklaart dat mensen vaak aankomen als ze oph0uden met roken.

Het goede nieuws is dat zodra het nieuwe gedrag een gewoonte is, je aan een volgend punt op je zelf-ontwikkelings lijstje kunt gaan werken.

Nog meer goed nieuws: wilskracht kan getraind worden, maar verwacht niet dat terwijl je aan het trainen bent alle aspecten van je leven even goed op rolletjes blijven lopen.

Sommige onderzoekers denken zelfs dat een van de redenen dat arme mensen arm blijven is dat het zo veel energie kost om voortdurend de goedkoopste boodschappen te doen, dat ze geen energie over hebben om hun leven anders in te richten.

Grote veranderingen hebben wel een voordeel: ze brengen een verandering van context met zich mee. Dat is de reden dat mensen in de verslavingszorg eerst helemaal geïssoleerd worden en dat een retreat kan werken: In een nieuwe context bouwen we nieuwe gedragspatronen op. Die nieuwe gedragspatronen in het oude leven integreren is een stuk moeilijker: oude gewoonten, oude triggers (zoals dat café waar je je drankmaatjes ontmoet)…

De reden dat ik niet meer bang ben voor groepen te staan is dat ik ze uur na uur, dag na dag, week na week onder ogen moest zien. Het werkte om mijn omstandigheden drastisch te veranderen en aangezien ik het lang genoeg heb volgehouden is dat nu een vaardigheid die ik voor de rest van mijn leven op zak heb. Maar er is altijd een prijs die betaald moet worden.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Fijne feestdagen & overzicht: meditatie, schuld en spijt en meer

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Thu, 08 Dec 2011 09:13:06 +0000

Sinterklaas is geweest – op naar Kerst en andere feestdagen! Ik herinner jullie er graag aan dat ik commissie krijg als jullie cadeaus kopen bij Bol.Com vanaf mijn pagina’s met spiriuele boeken en cadeau‘s.

Overpeinzende

Katinka Hesselink Net

De Tao van Lucebert: Over de invloed van het Taoïsme op Luceberts vroege poëzie, Door Krijn Peter Hesselink

Zen Boeddha (spirituele boeken en cadeaus)

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Spijt, schuld en je leven veranderen

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 14 Nov 2011 10:27:48 +0000

In Eten, bidden, beminnen van Elizabeth Gilbert (boek en film) ontmoeten we Richard, een westerse volgeling van een Indiase guru die bij alles wat Elisabeth doet kritiek lijkt te hebben- zo helpt hij haar omgaan met de moeilijkheden van leven in een ashram en leren mediteren.

De belangrijkste les die Richard voor Elisabeth heeft is dat ze moet rouwen om de fouten die ze gemaakt heeft en zichzelf moet vergeven.

Uiteindelijk blijkt dat Richard het zelf ook heel moeilijk heeft: gescheiden nadat hij zijn zoon in een dronken bui bijna overreden heeft. Het gevolg is dat hij zijn kinderen al jaren niet gezien heeft en in het reine moet zien te komen met het bijna vermoorden van zijn zoon.

Hoewel ik het boek niet zo boeiend vond, heb ik de film wel met plezier gekeken.

De les die Richard voor Elisabeth heeft is ook de les die hij zelf moet leren – niet omdat het niet onvergefelijk is om je kind bijna te vermoorden, maar omdat het leven door gaat en de enige manier om dat te doen is te rouwen om je verlies en fouten en vervolgens vergeven: jezelf en anderen. Ik weet dat het erg zoet klinkt, maar het is de enige manier.

Als je jezelf eenmaal vergeven hebt is het werk nog niet voorbij: het is ook nodig om te voorkomen dat je die fouten niet herhaalt.

Wat over blijft als het schuldgevoel verdwijnt is spijt. Het onderscheid tussen schuld en spijt wordt expliciet gemaakt in de eerste module van de Discovering Buddhism cursus van de FPMT (in Nederland het Maitreya Instituut). *

Schuld heeft voor velen in Nederland een zware Protestants-Christelijke connotatie – voor mij niet. Als ik het woord gebruik bedoel ik gewoon dat de fouten die we in het verleden gemaakt hebben als een zwarte wolk om ons heen kunnen blijven hangen. Schuldgevoel is als we vast blijven zitten in zelf-verwijt en zelf-medelijden.

Spijt om negatieve handelingen is daarentegen niet meer dan een bewustzijn van die fouten en de bewuste keus ze niet te herhalen.

Persoonlijk denk ik dat Jiddu Krishnamurti wel een punt had wanneer hij zei dat de kans om een fout niet te herhalen het grootst is als we een diep inzicht hebben in de oorzaken en precies waarom het fout was. Boeddhisten zouden dat een realisatie noemen: diep doorvoeld, volledig begrepen…

Toch is een realisatie van hoe fout iets is geweest is niet meer dan het begin: nieuwe gewoonten moeten gevormd worden. De herinnering aan de valkuil, de gevolgen en spijt helpen bij het vormen van nieuwe gezondere patronen.

Ik was recent in de gelegenheid om fouten te herhalen die ik maakte toen ik in de 20 was. Gelukkig bleek het mogelijk niet in die valkuilen te stappen, o.a. omdat ik precies wist waar ze waren. Dat voelde goed, hoe moeilijk de situatie ook was.

Zoet of niet, in de beweging van schuld naar spijt ontstaat de mogelijkheid je leven te veranderen.

Als je hier je eigen schuldgevoelens wil delen – gebruik alsjeblieft een pseudoniem.

Hoe moeilijk is het om fouten uit het verleden NIET te herhalen?

Helpt het om inzicht in het probleem te hebben, in de oorzaken en gevolgen?

*De Discovering Buddhism cursus zoals die in Emst gegeven wordt is bedoeld voor mensen die nog niet veel van het (Tibetaans) Boeddhisme weten. De online versie (zie link hierboven) is gemaakt voor mensen die al wat van het Boeddhisme af weten. In beide gevallen is het doel om kennisoverdracht te combineren met praktische handvaten voor persoonlijke transformatie.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Hoe celibatair te blijven / kuisheid betrachten

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Tue, 08 Nov 2011 09:12:50 +0000

Omdat ik mijn leven lang celibatair geleefd heb (volgens de meeste definities) dacht ik dat het interessant zou kunnen zijn om wat tips te geven Ja, dit is weinig serieus bedoeld, want ik neem aan dat de meesten van jullie NIET celibatair leven, noch daarin geïnteresseerd zijn. Het celibaat heeft een respectabele traditie in zowel Boeddhisme als Katholicisme. Zoals tegenwoordig gebruikelijk heb ik gemengde gevoelens over het instituut.

Aan de ene kant denk ik dat de beste spirituele leraren celibatair leven: ik heb bijvoorbeeld moeite om Stephen Batchelor en zijn vrouw (beiden voormalig celibatair) serieus te nemen. Aan de andere kant: het vermijden van het gedoe van relatie, kinderen en alles daar omheen geeft mensen wel meer tijd voor ‘spirituele ontwikkeling’ (hoe vaag dat ook is). (#)

Voor mij persoonlijk: ik ben celibatair gebleven om slechte relaties te vermijden, maar dat heeft wel eenzaamheid tot gevolg. [En nee, dat is geen uitnodiging... tot nu toe zijn de mannen die me online hebben proberen versieren niet echt mijn type gebleken.]

Wat ook schijnt voor te komen: het celibaat als een soort gedragstherapie voor mensen met een sex verslaving. Ik vind het een logische oplossing: niemand verwacht dat alcoholisten genezen zonder alcohol helemaal te vermijden, waarom zou het met sex anders zijn?

Aan de andere kant: als methode om tienerzwangerschap te voorkomen geloof ik er, heel Nederlands, niet in. Ons beleid om kinderen gewoon goed te informeren en toegang tot voorbehoedsmiddelen te geven is veel verstandiger en effectiever.

Ok, tot zover de algemene beschouwingen: voor wie helemaal kuis wil leven zijn hier wat tips:

Ten eerste is de makkelijkste methode om kuis te leven te vermijden dat je iemand echt aantrekkelijk vindt. Dit is misschien nogal voor de hand liggend, maar het voornaamste punt is hier niet eens zozeer je eigen verlangen als de interactie… het wederzijdse verlangen dat zich op bouwt. Niets is aantrekkelijker voor een vrouw dan een man die haar aantrekkelijk vindt. Dit werkt beide kanten op, natuurlijk.

Als je je al tot iemand aangetrokken voelt wordt het lastig. Monastieke gewaden zullen een gedeelte van de vrouwen (en mannen) weg houden, dus dat vermindert het probleem. Toch laat het voorbeeld van the Batchelor’s zien dat het daarmee nog niet helemaal weg is.

Het eerste instinct van mensen in deze situatie is om die persoon gewoon te negeren. Dit werkt in een bar of op het station. Het werkt niet als je die persoon regelmatig tegen komt. Ze zullen merken dat je ze negeert, over de oorzaken na gaan denken etc. Toch is het als eerste voorzorgsmaatregel niet zo gek: die ander kan gewoon besluiten dat het de moeite niet waard is en de interesse verliezen. Dit maakt het dan voor jou weer makkelijker om hen te vergeten.

Negeren als strategie is wel een lastige: een jonge man in mijn kennissenkring schepte altijd op dat hij het gebruikte als onderdeel van zijn versier trukendoos. Ik zal jullie de details besparen, maar het werkte.

Aan de andere kant: je opsluiten in een klooster zonder mensen van het andere geslacht werkt natuurlijk ook. Het vermijden van verleiding is wel zo veilig. Maar de meeste kloosters laten tegenwoordig (op tijdelijke basis) vrouwen toe voor retreats en studie, dus zelfs zo’n klooster is geen garantie.

In het normale leven is het veel effectiever om die ander te behandelen alsof ze je niet zoveel kunnen schelen. Gewoon groeten, normaal praten, maar nooit een hint van seksuele aantrekkingskracht in je houding. Kijk niet langer in hun ogen dan je bij iemand anders doet, maar vermijd hun ogen ook niet. Zoek die persoon niet op, maar vermijd ze ook niet.

Nogmaals: makkelijker als het je niets kan schelen.

Wat absoluut vermeden dient te worden is intimiteit van welke vorm dan ook. Niet voor niets is het Boeddhistische monniken niet toegestaan alleen in een ruimte te zijn met een vrouw. Emotionele intimiteit met iemand van het geslacht waar je je toe voelt aangetrokken is ook lastig – je kunt het ‘t beste vermijden. Emotionele intimiteit leidt tot meer als je beide beschikbaar bent en de aantrekkingskracht wederzijds is.

Dus oppervlakkige vriendelijkheid kan prima, maar overschrijdt nooit die grens.

Het is niet voor niets dat Facebook (in Nederland waarschijnlijk Hyves ook) tegenwoordig DE manier is waarop ontrouw begint. Nu ja begint… het begin is uiteraard een verwijdering tussen partners, een ruzie of zo. In plaats van het uit te praten gaat een van beide partners online en uit zijn gram bij een ex. Dat leidt tot emotionele intimiteit. Ze besluiten een kopje koffie samen te drinken en voor je het weet delen ze een bed.

Omdat het moeilijkste deel van dit verhaal de basale aantrekkingskracht is, zijn er allerlei meditaties in Boeddhistische handboeken om juist die aantrekkingskracht te ondermijnen. Zulke teksten zijn geschreven voor en door monniken om te vermijden dat ze zich tot vrouwen aangetrokken voelen. In de beroemde Bodhisattvacharyavatara (*) wordt bijvoorbeeld aangeraden om vrouwen te visualiseren als bestaande uit pis en pus en alles wat vies is. Uiteraard kan dit advies aangepast worden voor vrouwen: mannen zo zien en ook homoseksuelen zullen weten wat ze met dit advies aan moeten, neem ik aan.

Het is echt een meditatie onderwerp dat aangeraden wordt! Op die manier wordt seksuele energie omgezet in meditatieve energie, maar persoonlijk gaat het me toch wat ver. Tenslotte (en dit is een van de lastige issues met de wereld waarin we leven) moeten mannen en vrouwen tegenwoordig samen werken en het helpt niet als de ene helft de andere helft visualiseert als bestaande uit pis en pus etc.

Kort en goed: celibatair leven is alleen makkelijk voor die weinigen onder ons die zich niet echt seksueel tot anderen aangetrokken voelen. Ja, er is me verteld dat zulke mensen bestaan. Wat de rest van ons betreft: zo eerlijk mogelijk met die energie om gaan, zonder anderen te schaden, is het beste wat we kunnen doen. Celibatair of niet. En, maar dit is off topic, er is mij verteld dat een emotioneel gezonde relatie het makkelijker maakt om niet buiten de pot te pissen.

#) Nu ik het Boeddhisme vanuit de eerste hand ervaar heb ik een hernieuwd respect voor Stephen Batchelor: hij gaat eerlijk en goed gefundeerd om met de uitdagingen van Boeddhisme in de moderne tijd.

*) ‘Het pad van de Bodhisattva Krijger: Het ondernemen van de beoefeningen van bodhisattva’s‘, Acharya Shantideva.

[edit] In het Boeddhisme kan een kuisheidsgelofte overigens terug gegeven worden. Dus als een Boeddhistische monnik verliefd wordt, kan hij er onderuit. [/edit]

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Over het proces – reacties en discussie op dit blog

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Thu, 03 Nov 2011 10:10:28 +0000

Zoals jullie gemerkt hebben heb ik hier al een tijdje niet geblogd. Dat komt niet omdat ik niets te schrijven had: in het Engels heb ik wel nog een stuk geschreven.

Het feit is dat ik me niet prettig voel bij hoe er hier gereageerd wordt. In het Engels gaat het allemaal een stuk beleefder. Ik weet niet of het aan het feit ligt dat dit een Nederlands blog is, of dat dit blog gewoon een ander type publiek heeft dan mijn Engelstalige blog, maar veel van de reacties op mijn stukjes hier geven me een vies gevoel.

Het voordeel van reacties op een blog is dat er diverse meningen en perspectieven op een onderwerp langs komen. Er is alleen, wat mij betreft, een verschil tussen constructieve opmerkingen die te maken hebben met het oorspronkelijke stuk en dat respecteren en reacties die gewoon onbeleefd en onaardig zijn.

Ik ga niet actiever modereren dan ik al doe. De keus is tussen de volgende alternatieven:

Ik blog niet meer in het Nederlands omdat de reacties me niet bevallen
Jullie passen je reacties aan: mee levender, aardiger, bij het oorspronkelijke onderwerp blijvend
Ik sluit de mogelijkheid om reacties te geven helemaal af.

Het feit is dat ik vrij veel van mezelf laat zien in deze stukjes – de ene keer meer dan de andere. Als ik van te voren al weet dat ik daarop aangevallen ga worden, voelt het niet veilig om daar mee door te gaan.

Dus het is aan jullie: waarderen jullie het als ik persoonlijke aspecten van mijn leven in mijn stukjes verwerk? Zo ja, waarom hoor ik dat dan niet in de reacties terug? Wat vinden jullie van de sfeer in de reacties op dit blog? Moet ik de mogelijkheid te reageren maar gewoon helemaal af schaffen? Kunnen jullie je reacties aan passen?

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Fijne kerst en Jaaroverzicht 2011

Voor anderen Boeddha worden, Bodhicitta, Verlichtingsgeest ofwel de Bodhisattva motivatie

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 10 Oct 2011 07:42:33 +0000

Het is hoog tijd dat ik schrijf over wat ze in het Tibetaans Boeddhisme de ‘hoogste motivatie’ noemen.

Vanwege parallellen met het Christendom is deze motivatie voor ons Westerlingen heel goed als religieuze motivatie te begrijpen. We kunnen ook denken aan mensen als Nelson Mandela, Mahatma Gandhi, Moeder Teresa, de Dalai Lama etc. Waar het bij de ‘verlichtingsgeest’ om gaat is universele en onpersoonlijke liefde. Alle grote namen die ik zojuist opgenoemd heb lijken mij duidelijke voorbeelden van Bodhisattvas ## : mensen die niet alleen voor zichzelf leefden, maar voor het verlichten van het lijden van de gehele mensheid – of op zijn minst dat deel dat ze konden bereiken.

Minder dramatische voorbeelden zijn pleegouders die echt moeite doen kinderen te helpen, leraren die het lukt meer te doen dan overleven, vrijwilligers in kerken, verpleeg- en buurthuizen etc.

Al die handelingen kunnen, als de motivatie zuiver is, voorbeelden zijn van ‘Bodhicitta’ # ofwel de Verlichtingsgeest. Althans, volgens sommige Boeddhistische leraren.

Mijn leraren echter, uit de Gelugpa traditie binnen het Tibetaans Boeddhisme, zien dit als niet meer dan het begin. Zeker, het is heel belangrijk om die onzelfzuchtige liefdevolle houding te ontwikkelen, maar de echte Bodhicitta is de spontane wens iets te doen aan het lijden van alle bewuste wezens – en voor zo lang als nodig is. En om al die wezens te kunnen helpen kan er maar een ding gebeuren, volgens het Boeddhisme: we moeten ze uit samsara, de cyclus van wedergeboorte, helpen.

Hou in de gaten dat alle vormen van Boeddhisme dit als een gigantisch moeilijke taak zien: zelfs een Boeddha kan Verlichting niet voor ons creëren. We moeten als het ware zijn hand vastgrijpen zodat hij ons uit het water kan trekken. Op de zelfde manier kunnen we wezens niet opeens op magische wijze verlicht maken als we zelf Boeddha geworden zijn. In plaats daarvan moeten we wachten tot het moment dat zij er aan toe zijn geholpen te worden, stapje voor stapje.

Wat een Bodhisattva dus belooft, vanuit die Verlichtingsgeest of Bodhicitta, is om al die wezens te helpen verlichting te bereiken. Noodzakelijke voorwaarde daarbij: de Bodhisattva moet eerst zelf Boeddha worden. Het voornemen is dus iets gecompliceerder:

‘Ik beloof Boeddha te worden, om alle bewuste wezens uit de cyclus van wedergeboorte te kunnen verlossen’ (Andere formuleringen van de Bodhisattva Gelofte)

Dit is nogal wat, natuurlijk en om het concreet te maken zal de Bodhisattva de 6 perfecties beoefenen:

Vrijgevigheid
Morele zelfdiscipline
Geduld
Enthousiaste volharding
Meditatieve absorptie of concentratie
Wijsheid ofwel de realisatie van leegte. (zie ook de traditionele formulering van de zes paramita’s in de Lankavatara Sutra) *

De eerste vier paramita’s zijn vrij praktisch natuurlijk: we kunnen vrijgevigheid, geduld, morele zelfdiscipline en doorzettingsvermogen (enthousiast of niet) in ons werk beoefenen, in ons contact met de winkeljuffrouw, hoe we met zwervers om gaan enzovoorts. Deze perfecties kunnen ons leven veranderen: wat als we geduld beoefenden in plaats van boos te worden? Wat als vrijgevigheid jaloezie verving? Hoe gaat je leven er uit zien als je op elke morele verleiding (nu heb ik het eens niet over chocolade) met terughoudendheid reageerden? Wat als we gewoon niet opgaven als iets de moeite van het doen waard was? Wat als het zelfs zou lukken blij te blijven terwijl we doorzetten?

Het punt is niet om jezelf op de kop te geven elke keer dat het niet lukt. Wat hier benadrukt moet worden is het oefenen van vrijgevigheid (etc.) Zelfs het alleen maar merken dat je niet vrijgevig bent en geen excuses te verzinnen voor dat gedrag is al een vorm van beoefening. Het zelfde geldt voor alle andere paramita’s.

Meditatieve absorptie en wijsheid (de realisatie van leegte) zijn allebei zo idealistisch geformuleerd dat je haast wel monnik of non moet worden om ze te kunnen vervolmaken. Aangezien ik geen non ben en niet erg geoefend in meditatie, zal ik ze aan anderen laten om uit te leggen.

Heb ik gelijk? Is het inderdaad makkelijker om je iets voor te stellen bij deze hoogste motivatie dan de gemiddelde of beginners motivatie uit de Lam Rim? Hoe voelen jullie je bij het idee van het beoefenen van de perfecties, in het bijzonder de eerste 4, in je eigen leven?

Bronnen

* Voor de formulering van de 6 perfecties steun ik op ‘Lam Rim, Boeddha’s weg naar de verlichting’, p. 179 en de mondelinge uitleg van de perfecties zoals gegeven in de FPMT door Geshe Sonam Gyaltsen, zijn vertaler en leerlingen.

Terminologie zoals door Pema Chodron uitgelegd in ‘The Places That Scare You‘, vertaald als ‘Als je wereld instort‘. Ik heb de Engelse editie geraadpleegd en de vertaling is van mijn hand. (recensie)

# Bodhicitta = “Bodhicitta bestaat op twee niveaus. Ten eerste is er bodhicitta zonder voorwaarden, een onmiddellijke ervaring van die vrij is van concepten, gedachten en onze gebruikelijke ‘er helemaal in meegaan’-heid. Het is iets enorm Goeds dat we zelfs niet een beetje kunnen benoemen of vastleggen, zoals in je diepste binnenste weten dat je absoluut niets te verliezen hebt. Ten tweede is er relatieve Bodhicitta, ons vermogen ons heart en bewustzijn open te houden voor lijden, zonder ons af te sluiten. (The Places That Scare You: a guide to fearlessness in difficult times, p. 6)

## Bodhisattva = “Weinigen van ons zijn tevreden met je terug trekken uit de wereld en alleen voor jezelf werken. We willen dat onze training zich manifesteert en nuttig is. De bodhisattva-krijger belooft om die reden om wakker te worden, niet alleen voor hemzelf, maar voor het welzijn van alle wezens. (The Places That Scare You: a guide to fearlessness in difficult times, p. 122)

[edit] Uit onderstaande gesprek zijn een aantal reacties verwijderd wegens gebrek aan respect voor elkaar. Verder is, omdat men niet bij het onderwerp bleef, de mogelijkheid om te reageren uitgezet. Dec 2011[/edit]