Overpeinzende

Anatma, Geen Ziel, Buddha Natuur, Vedantins vs Boeddhisme

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 16 May 2012 09:56:50 +0000

Een van de moeilijkste kanten van het Boeddhisme, vanuit de metafysica gezien, is de ‘geen ziel’ of anatma (anatta) leer. Om dit te begrijpen is het als eerste van belang om te benadrukken dat Boeddha niet bedoelt dat we zielloze machines zijn of iets dergelijks. Wat hij bedoelt is dat je niets blijvends in je bewustzijn aan kunt wijzen dat ‘ik’ is. Hij ging nog een stap verder: ons hele cyclische bestaan is het resultaat van dit ik-gevoel dat we allemaal hebben.

Moderne psychologie en neurologie zijn het met de Boeddha eens: Als je naar onze brein-activiteit kijkt, vindt je geen centraal punt dat de rest bestuurt. Er is geen ‘God’ neuron. Op de een of andere manier gebeurt er een heleboel in het brein, maar het gevoel van eenheid, van ‘ik doe dit’ is een illusie die het brein produceert zodat het kan denken dat het begrijpt wat het doet. Of zoiets.

Betekent dit nu dat we willoze machines zijn? Het antwoord zou duidelijk moeten zijn, maar dat is blijkbaar niet zo: natuurlijk zijn we geen machines. We zijn geboren uit een moeder en we zijn bewuste wezens. We voelen, handelen, dansen, lachen, kiezen… En als we denken dat we geen keuze hebben worden we minder ethisch. De gedachte dat we slechts machines zijn heeft een effect op ons bewustzijn en helpt ons niet verder.

Boeddhistische filosofie helpt in dit debat omdat het precies in het midden gaat zitten: er IS een continuïteit van bewustzijn dat van het ene leven naar het andere gaat (reïncarnatie, karma), maar deze continuïteit is niet zo onveranderlijk als ze lijkt. Dat bewustzijn is in de praktijk natuurlijk juist heel erg veranderlijk. Bewustzijn is in die zin behoorlijk paradoxaal. Dat wordt het Boeddhisme nogal eens verweten, maar aangezien de paradox essentieel is voor bewustzijn zelf, kunnen we maar beter met de stroom mee gaan.

Aan de ene kant is er iets dat als bewustzijn verschijnt: dat is een universele menselijke ervaring. Het Boeddhisme is het met de meeste andere religieuze filosofieën eens dat dit bewustzijn enigszins onafhankelijk is van het lichaam. Ik zeg ‘enigszins’ omdat het Boeddhisme erkent dat zolang we een lichaam hebben, dit lichaam het bewustzijn duidelijk beïnvloedt. Als we ziek worden, verandert ons bewustzijn. In dementie ondersteunt het lichaam het geheugen niet meer. Dat betekent echter niet dat bewustzijn geen bestaan heeft zonder lichaam. BDE’s zijn aanwijzingen dat bewustzijn WEL door gaat zonder het lichaam.

Laat ik nog een stap dieper gaan: in Gelugpa filosofie is bewustzijn gedefinieerd als iets dat altijd een object heeft. Met andere woorden: bewustzijn zonder object betekent niets.

Aangezien elk bewustzijn een object heeft, is het duidelijk dat bewustzijn altijd veranderd. Het object van bewustzijn verandert tenslotte voortdurend: het ene moment ben ik boos, het volgende doe ik mijn ochtend meditatie.

Tot zover heb ik anatma uitgelegd op een manier die in overeenstemming is met alle soorten Boeddhisme.

Zolang we ons beperken tot het gewone dagelijkse bewustzijn kunnen we Hindoeïsme en theosofie ook nog mee nemen. In de Advaita Vedanta (de voornaamste school van Hindoe filosofie) wordt onderwezen dat de persoonlijkheid voortdurend veranderd en dat niet de persoonlijkheid maar atma plus karma reïncarneert. Grofweg.

Hier komen de meningsverschillen tussen Hindoeïsme en Boeddhisme naar boven: In het Hindoe denken wordt niet benadrukt dat Atma verandert en veel mensen komen tot de conclusie dat Atma wel permanent en onveranderlijk is. Aangezien het object van bewustzijn voortdurend verandert, ook voor Atma, moet Atma zelf ook veranderen. Maar nu speel ik vals: ik pas (Gelugpa) Boeddhistische filosofie op Hindoe gedachten toe.

Terug naar de basis: het verschil tussen ‘Boeddha natuur’ en Atma is niet echt groot. In beide gevallen gaat het om een normaal gesproken onaangebroken bron van universele wijsheid in ieder van ons. Mahayana Boeddhisten noemen dit Boeddha natuur. Hindoe’s noemen het Atma. Zoals ik al aan gaf is het voornaamste verschil dat in het Hindoeïsme de veranderlijke natuur van dit bewustzijn niet benadrukt wordt. Dit verschil is gelijk het belangrijkste filosofische verschil tussen Hindoeïsme en Boeddhisme.

In beide gevallen betekent het in de praktijk dat we iets Goddelijks in ons hebben als potentieel en dat we dit wakker kunnen maken door ethisch te leven, te contempleren en te mediteren. Misschien is het niet van belang of dit goddelijke iets verandert of niet. Logisch gesproken verandert het wel, omdat het object van dit bewustzijn (het universum zelf) verandert.

Een van de basis meditaties in het Ontdek het Boeddhisme programma is mediteren op de continuïteit van bewustzijn. Voor westerlingen is dit een goede meditatie om mee te beginnen omdat het je een gevoel geeft voor reïncarnatie. Als je deze meditatie doet krijg je contact met het gemeenschappelijke Indiase erfgoed in Hindoeïsme en Boeddhisme: het besef dat bewustzijn niet begint met het lichaam, noch eindigt met de dood.

Samenvatting:

Vanuit Gelugpa (Tibetaans Boeddhistisch) perspectief zijn er twee dingen van belang:

Bewustzijn gaat door, net als karma, als in: ‘jou’ voortgaande bewustzijn zal geconfronteerd worden met de gevolgen van wat ‘jij’ vandaag doet.
Bewustzijn verandert, net als al het andere.

Het eerste punt is universeel Indiaas. Het tweede lijkt volkomen vanzelfsprekend als je het zo eenvoudig op schrijft, maar als het een diep gevoelde realisatie wordt, is het de basis van de Boeddhistische Verlichting en geldt het tot de diepte van de Boeddha Natuur.

Terminologie

Atma = ‘Ik’, Goddelijk Zelf in Theosofie en Advaita filosofie. In beide scholen is Atma uiteindelijk het zelfde als Brahma, het Goddelijke Al dat het manifeste universum omvat. In het Sanskriet betekent Atma ook wel gewoon ‘zelf’ of ‘ik’.

Anatma = niet-ik (ook wel anatta). De Boeddhistische leer dat er geen uiteindelijk eeuwig zelf is. Er is geen onveranderlijke persoonlijkheid.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

The Secret, Chittamatrin, Verlangen en Het Pad

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Thu, 10 May 2012 13:00:07 +0000

Overzicht van wat ik de afgelopen tijd geblogd heb:

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Onze ervaren werkelijkheid – Boeddhisme en ‘The Secret’

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Fri, 04 May 2012 08:02:54 +0000

Al zolang als ik lezingen geef over Boeddhistische Filosofie gebruik ik ‘The Law of Attraction’ ofwel ‘The Secret’ om het gezichtspunt van de Chittamatrin (*) uit te leggen. Toch zijn er belangrijke verschillen en daarover gaat dit stuk.

Laat ik beginnen met een Dhammapada citaat dat vaak gebruikt wordt om aan te tonen dat Boeddha de ‘Law of Attraction’ onderwees:

Het bewustzijn gaat aan alle handeling vooraf;
Alle handelingen worden door bewustzijn geleid, gecreëerd.
Als je spreekt of handelt met een corrupte geest,
Volgt lijden, zoals de wielen de hoeven van een Os volgen.

Het bewustzijn gaat aan alle handeling vooraf;
Alle handelingen worden door bewustzijn geleid, gecreëerd.
Als je spreekt of handelt met een serene geest,
Volgt geluk met de zelfde zekerheid als je schaduw.

(bron, vertaling Katinka Hesselink)

Oke, dat is vals spelen: dit is niet precies het Dhammapada citaat dat normaal gesproken gebruikt wordt om aan te tonen dat de Boeddha Het Geheim onderwees. Dat komt omdat hij NIET dat geheim onderwees. De Boeddha leerde karma en hoewel er overeenkomsten zijn tussen de leer van karma en ‘the Law of Attraction’, zijn de voornaamste conclusies tegengesteld.

Wat zeggen de Tibetaans Boeddhisten over onze ervaren werkelijkheid? Ze zeggen dat de manier waarop we de werkelijkheid ervaren het gevolg is van ons eigen bewustzijn en dat bewustzijn is op haar beurt het gevolg van karma uit een oneindig aantal voorgaande levens.

Dat is zelfs algemeen Boeddhisme, hoewel ik niet zou durven zeggen dat alle Boeddhisten het er over eens zijn dat we een oneindig aantal voorgaande levens gehad hebben: Ik vermoed dat dit specifiek Tibetaans Boeddhistisch is.

Hoe werkt het dan? Laten we zeggen dat je welvaart (abundance) voor jezelf visualiseert. Dat is hebzucht. Boeddhisten zouden zeggen dat dit niet alleen de neiging tot hebzucht in je geest versterkt, maar het feit dat je je richt op succes in DIT leven betekent dat je niet gericht bent op de dharma en dus niet op weg naar de uiteindelijke verlossing.

Laten we dit op mij toepassen. Dit stuk is dharma in de zin dat ik Boeddhisme uit leg voor ieder die dit leest. Het is echter alleen een dharma HANDELING als ik het met een zuivere motivatie schreef. Als ik dit schrijf om een goede reputatie als blogger te krijgen, om een toekomstig boek beter te verkopen, meer links naar dit blog te krijgen enz., dan schrijf ik dit met een wereldse motivatie en zal het karmische gevolg wereldlijk zijn. Het stuk kan nog steeds bij dragen aan al die zaken, maar het zal niet bijdragen aan mijn Nirvana of mijn vermogen alle wezens uit Samsara te verlossen.

Aan de andere kant: als ik oprecht gemotiveerd ben door de hoop dat dit stukje een paar mensen helpt iets gezonder in het leven te staan, zodat ze samsara iets sneller weten te ontvluchten, dan kan de moeite die ik in dit schrijven steek nog steeds bij dragen aan succes in dit leven maar zal het ook een oorzaak zijn voor mijn uiteindelijke Bodhisattva en Boeddhaschap in toekomstige levens.

Zo werkt karma volgens het Boeddhisme. Het voornaamste doel van Boeddhistische meditatie is dan ook het creëren van positieve indrukken in de geest zo dat we samsara vrijwillig zo snel mogelijk verlaten.

Hier betekent positief iets anders dan in het normale taalgebruik. Positieve gedachten zijn niet noodzakelijkerwijs vrolijke gedachten. Een positieve gedachte kan bijvoorbeeld de realisatie zijn dat ik dood ga en dat het belangrijk is zoveel mogelijk energie in meditatie te stoppen. Iets vriendelijker gezegd: positieve gedachten zijn alle gedachten die tot ethische handelingen leiden. Vrijgevigheid, geduld als je met woede geconfronteerd wordt, zelf beheersing als je in verleiding gebracht wordt etc.

Hoe staat dit in verband met The Secret? Het karma van al onze vorige levens heeft indrukken in onze geest achter gelaten. Sommige van die indrukken zullen in dit leven bewust worden, anderen blijven slapen. Hoe dan ook: als we dat karma niet op ruimen kan je je ervaren werkelijkheid ook niet aan passen. Gelukkig heeft het Tibetaans Boeddhisme technieken om karma te zuiveren, hoewel ze niet in dit stuk passen.

Voor nu is het van belang te benadrukken dat de manier waarop we onze werkelijkheid ervaren aan ons is. We kunnen dankbaar zijn voor de rijkdommen in dit leven, of geërgerd om alle dingen die mis gaan. We kunnen de regen zien als goed voor de akkers, of als een ergernis. Op dit punt is The Law of Attraction bijna Boeddhisme: dankbaarheid staat in beide systemen centraal.

Maar pas op: voel je niet schuldig als je niet dankbaar bent. Het is genoeg als je spijt hebt van die handelingen uit het verleden die veroorzaken dat je je realiteit ervaart zoals je doet. Dat is de eerste stap naar het zuiveren van karma. Zijn jullie geïnteresseerd in al die stappen of wordt dat te veel bijgeloof?

(*) De Chittamatrin (Mind Only) school van Boeddhistische filosofie zegt in het kort dat alles wat we ervaren de natuur van bewustzijn heeft. Er is geen verschil tussen wat we zien en ons eigen bewustzijn, 0mdat alles letterlijk door ons bewustzijn gecreëerd is. Voor zover we dingen het zelfde ervaren, hebben we een gemeenschappelijk karma. Ons collectief karma veroorzaakt bijvoorbeeld de aarde. Andere Boeddhistische scholen zoals de Madhyamika zijn het er mee eens dat ons karma onze realiteit creëert, maar zien het niet als een-op-een relatie. Als ik op dit moment Verlicht zou worden, transformeert mijn lichaam niet opeens zodanig dat het alle tekenen van een Boeddha heeft. Hoewel in theorie het karma dat dit lichaam creëerde in dit leven gezuiverd kan worden, wordt de vrucht van dat karma niet automatisch mee gezuiverd.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Hoe verlangen zichzelf voedt

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Fri, 27 Apr 2012 06:51:16 +0000

Ik heb een paar weken geleden een laptop gekocht. Mijn oude laptop vertoonde kuren. Toen ik nog dacht dat ik die kon oplossen, ben ik toch voor de zekerheid eens gaan kijken welke laptop ik ZOU kopen als het dan toch moest. Ik schreef (alweer een tijdje geleden) dit stukje over wat dat met mijn bewustzijn deed.

Ik gebruik mijn laptop als desktop, aangesloten op een extern scherm, muis en toetsenbord doet het niet onder voor een ‘gewone’ pc. Het systeem is zelfs beter, want ik heb twee schermen. Dat externe scherm werd geel. Aangezien ik mijn brood op mijn computer online verdien was dat erg irritant. Ik zit de hele dag achter dat scherm. Geen goed idee. Voor de Boeddhisten onder jullie: mijn motivatie hier is duidelijk aversie: een van de drie wortels van Samsara.

Hoe dan ook: ik probeerde een nieuwe kabel voor het scherm en vervolgens een nieuw scherm. Geen van beide werkte. De conclusie was nu onvermijdelijk: het lag aan de laptop.

Nu was ik toch echt uit mijn hum. Die laptop is niet veel meer dan twee jaar oud: net buiten de garantie natuurlijk. Een nieuw scherm is niet zo’n ingewikkelde koop. Een nieuwe laptop daarentegen vraagt onderzoek en veel meer geld. Daar had ik dus echt geen zin in. Zelfs al is het geld zelf tegenwoordig niet echt meer het probleem.

Ik wou er niet eens over nadenken: nog meer aversie.

Maar ja: dat gele scherm drong zich op, dus ik deed twee dingen: Ik had bedacht dat de laptop misschien wel gewoon oververhit was. Ik heb hem open geschroefd, voor zover ik durfde, maar er bleek toch niet zoveel stof in te zitten als ik dacht. Dus dat was het niet. Dan maar aan de laptop koeling.

Hoewel ook de belastingen gedaan moesten worden, ben ik toch maar de lokale pc winkels binnen gewandeld om advies te vragen. De laptop die aan mijn eisen voldeed bleek lichter, sneller heeft een grotere harde schijf en is nog mooier ook…

Op dat moment heb ik hem niet gekocht: mijn laptop-koel-experiment was nog niet voorbij. Maar toch: ik wist welke laptop ik zou kopen als…

Een week later leek het er op dat het koelen genoeg werkte om het voorlopig bij die oude laptop te laten. Maar ja, verlangen was nu toch echt geboren, ik had bijna spijt… Zo’n mooie elegant dingetje…

Weer een week later bleek dat gele scherm terug te komen en heb ik dus de laptop van mijn dromen alsnog gekocht. Tja, ik ben niet voor niets de kapitalist in de familie

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Guru yoga, geloofsvrijheid, rechten van vrouwen en compassie…

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 26 Mar 2012 09:03:01 +0000

Het is lang geleden dat ik een stukje geschreven heb dat niet veel meer is dan een verzameling interessante links met mijn gedachten er over erbij. Wie me volgt op twitter of facebook zal veel bekends tegen komen, overigens. Het is wel allemaal in het Engels.

Guru yoga is voor de meeste westerlingen nogal een lastig aspect van het Tibetaans Boeddhisme om in mee te gaan. Hier is een uitleg van Guru yoga (ENG) die zich met elke andere uitleg die ik tegen ben gekomen kan meten. Maar wie door klikt zal zich vermoedelijk af vragen: waar ben ik nou weer terecht gekomen?

Een gedeelte van het probleem is dat hoeveel zinnigs, wijs en inspirerends je ook kunt horen van een Tibetaanse lama, soms zeggen ze ook dingen waar je moeite mee hebt. Dit is gedeeltelijk een cultureel punt en gedeeltelijk heeft het met verwachtingen te maken.

Guru yoga is zo centraal in de Tibetaanse cultuur dat sommige leraren letterlijk bewierookt worden. De idee is dat je de Dharma (de Boeddhistische leer en praktijk) eer bewijst, niet de persoon. In de praktijk is het toch psychologisch lastig om het met een leraar oneens te zijn, zeker als die leraar je persoonlijke leraar is.

Jetsunma benadrukt in haar artikel over dit onderwerp duidelijk dat het gaat om aanbidding (alleen het woord al) van ALLE Bodhisattvas en Boeddhas – niet alleen leraar die je voor je neus hebt. Zeker, heel logisch, maar best wel lastig. Het is veel makkelijker om toewijding te voelen voor een leraar of lerares vanwege haar liefde, wijsheid, compassie en charisma. Voor theosofen zich er makkelijk af maken en dit hele idee veroordelen, zouden ze het materiaal moeten nalezen dat ik op mijn Esoteric Studies Guide verzameld heb over chelaschap. Zie ook in het Nederlands Blavatsky over Chela’s en de andere artikelen die ik verzameld heb over occultisme in theosofische zin. Wat ze daar beschrijft is niets anders dan guru yoga.

Geshela Sonam Gyaltsen herhaalt het verhaal van Atisha die naar Indonesië gaat keer op keer. Waarom? Atisha ging naar Indonesie om bodhicitta te leren van Dharmarakshita. Atisha was deze leraar zeer toegewijd, ondanks het feit dat ze het fundamenteel oneens waren over de uiteindelijke realisatie van leegte. Aangezien leegte en bodhicitta de twee vleugels zijn van het pad naar het uiteindelijke Boeddhaschap is het nogal een fundamenteel punt. Zie ook wat ik eerder schreef over toevlucht nemen (ENG).

Mijn volgende link volgt hier logisch op: geloofsvrijheid (ENG). Ik maak me al zolang als ik online ben sterk voor vrijheid van denken. Niet voor niets vertegenwoordigt mijn site allerlei spirituele perspectieven. Daar staat tegenover dat ik genoeg van religie wetenschap weet om te te realiseren dat geloof maar een deel van religie is – in de meeste religies en spirituele tradities speelt geloof traditioneel helemaal niet zo’n belangrijke rol. Veel van het debat op mijn Jodendom Quiz (ENG) gaat hier over: hoe definieer je religie? Hoe definieer je een gemeenschap? Hoe ga je om met elkaar tegen sprekende definities over ‘erbij horen’? Recente ontwikkelingen in Israël illustreren dit punt.

Elizabeth Shakman Hurd maakt het punt dat veel religieuze gemeenschappen zichzelf traditioneel helemaal niet in termen van ‘geloof’ definiëren. Het Boeddhisme is een voorbeeld hiervan. Het is een van de redenen waarom de Boeddha zegt dat we niet in iets moeten geloven alleen omdat hij het gezegd heeft. Boeddhisme gaat traditioneel over de Sangha (de monniken en nonnen), studeren, geven aan de sangha door leken, rituelen die de sangha uit voert voor de leken etc. En ja, in zeldzame gevallen ging Boeddhisme ook over meditatie.

Natuurlijk is het een ander verhaal wat het Boeddhisme in het Westen aan het worden is. Wat Boeddhisme in het Westen wordt zal onder andere vorm krijgen vanuit de Westerse verwachting dat religie (geloof) gaat over wat je gelooft. Het hele theosofische project legt daar ook de nadruk op: wat je gelooft en of wat mensen geloven dat het Christendom is wel echt is wat Jezus bedoelde… Het is een heel moderne manier om er naar te kijken.

Waar leggen we de nadruk op? Hoe worden verhalen verteld? De Arabische Lente is essentieel voor vrouwenrechten (ENG). Terwijl Egypte zichzelf opnieuw uit vindt lopen vrouwen het risico rechten te verliezen omdat fundamentalistische moslims (een erg modern fenomeen overigens) ‘niet-westers’ willen zijn. Laten we hopen dat de vrouwen die naast hun broeders vochten voor veranderingen van het regime door gaan hun claim voor vrijheid te bevechten.

Misschien is geloofsvrijheid wel minder essentieel dan compassie. Karen Armstrong (ENG) benadrukt dit zeker met haar ‘Charter voor Compassie’. De site (ENG) is vol met inspirerende verhalen.

Als laatste en totaal niet relevant: chronische zieken zijn geholpen door contact met anderen die met het zelfde worstelen (ENG).

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

3-voudige basis van het pad: ethiek, concentratie en wijsheid

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Fri, 23 Mar 2012 08:58:51 +0000

Boeddhisten zijn goed met lijsten. Tibetaanse Boeddhisten, met de Gelugpa school voorop, hebben een kunst gemaakt van het lijstjes maken. De Lam Rim is in feite een lange lijst van lijsten.

In mijn dagelijkse meditaties werk ik met Thubten Chodron’s Guided meditations on the Stages of the Path. Zij heeft de Lam Rim opgedeeld in handige dagelijkse meditaties. Toen ik aankwam bij meditatie E5 ‘Paths that cease disturbing attitudes’ dacht ik: dat is wel iets voor mijn blog. Hoog tijd dat ik weer eens wat schrijf, tenslotte.

In het Boeddhisme komt ethiek altijd als eerste. Tenslotte is er geen enkele kans om jezelf uit de ronden van wedergeboorten te verlossen als je niet op zijn minst zo veel mogelijk voorkomt dat je andere wezens schaadt. Ethiek is in het Boeddhisme een lange lijst van dingen die je NIET moet doen. Positieve ethiek komt pas om de hoek kijken in de vorm van metta of bodhicitta afhankelijk van de traditie waar je naar kijkt.

Aangezien Boeddhisme een contemplatieve traditie is, komt liefdevolle vriendelijkheid pas aan bod als je er voor zorgt dat je anderen niet schaadt in de zin van haat, moord, stelen, kwaad spreken enz. Dit is logisch: hoe kun je anderen helpen als je mensen nog steeds actief kwaad doet? De volgende stap is het kalmeren van de geest met nog meer actieve ethische discipline: hebzucht overwinnen, het vermijden van roddelen en oppervlakkig spreken etc. (*)

Als de grofste vormen van deze verstorende emoties niet meer in ons bewustzijn aanwezig zijn, kunnen we de volgende stappen zetten: concentratie en wijsheid ontwikkelen. Leken worden ook gestimuleerd om devotie en vrijgevigheid te praktiseren, maar dat hoort niet bij deze specifieke lijst.

We trainen in concentratie door ons op een specifiek object te concentreren, zeg een beeld van Jezus of Boeddha – visualiseer het helder en hou het beeld zo lang mogelijk vast. In eerste instantie zal dat niet langer zijn dan een paar seconden, als het al lukt om te visualiseren. Als het niet lukt: ook prima. Een van mijn leke-Boeddhistische leraressen vertelde dat ze helemaal niet kon visualiseren. Als ze zo’n meditatie doet, herhaalt ze de beschrijving van de visualisatie voor zichzelf. Het voornaamste criterium van succes is of je de aanwezigheid van de Boeddha voelt.

De term wijsheid wordt in het Boeddhisme iets specifieker gedefinieerd dan je op het eerste gezicht zou denken. In een Mahayana Boeddhistische context verwijst het meestal naar de realisatie van Leegte. Ook dat betekent niet wat je misschien denkt dat het betekent. Als je zin hebt in diepe filosofische speculaties, kijk dan naar mijn verzameling materiaal over de Boeddhistische Filosofie van Leegte op mijn site.

Voor vandaag zal ik leegte als volgt samenvatten: de realisatie dat je persoonlijkheid een illusie is – dat wil zeggen, het is geen permanente, onveranderlijke entiteit, het verandert en is de voornaamste bron van al je problemen (en die van mij, uiteraard). In andere woorden: het vastklampen aan ons zelf is de voornaamste bron van onze problemen: het vergroot elke ergernis die we in ons leven tegen komen. Dit kan zich manifesteren als egoïsme, maar ook als opdringerigheid. Teveel nadruk op ons ‘zelf’ kan zich uiten als een gebrek aan zelfvertrouwen, maar ook als trots. Hoewel dit vastklampen de bron van al onze problemen is, volgens het boeddhisme, is de realisatie dat dit waar is behoorlijk lastig. Die realisatie wordt wijsheid genoemd. Deze realisatie van leegte (van inherent bestaan van de persoonlijkheid) is wat het betekent om een Arhat te zijn – althans dat is hoe ik het op dit moment begrijp.

Daarbij moet worden aangetekend dat je niet een arhat bent als je je af en toe realiseert dat je persoonlijkheid zichzelf voor de gek houdt: dat is een begin, maar een arhat voelt het ik helemaal niet meer – ook niet als hij of zij aangevallen wordt, of familie verliest etc. De term ‘realisatie’ wordt gebruikt voor een toestand die permanent is.

Zoals Thubten Chodron het onderwijst omvat Wijsheid ook een ander basaal Boeddhistisch begrip: geloof in karma. In andere boeken over Leegte wordt benadrukt dat je de Boeddhistische filosofie niet verder moet bestuderen dan je kunt zonder geloof in karma te verliezen. Als onze studie van deze zaken het geloof in karma ondergraaft, neem dan een stapje terug.

Dus, dat zijn ze dan: de drie basis ingredienten van het Boeddhistische pad zijn ethiek, concentratie en wijsheid. Wat denken jullie?

(*) N.B. Deze lijst vindt zijn plek in de Lam Rim als beoefening in overeenstemming met het pad van de gemiddelde motivatie. Bodhicitta zit er nog niet bij omdat dit voor de hoogste motivatie bewaard wordt. Bij de ‘gemiddelde’ motivatie realiseren we ons wel al dat we verlost willen worden uit samsara, uit de ronden van wedergeboorte en lijden, maar we zijn nog niet zover dat we willen werken aan de verlossing van alle bewuste wezens.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Ritueel, je verheugen en kleine stapjes – overzicht afgelopen maand

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 25 Jan 2012 10:30:59 +0000

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Ritueel en spirituele beoefening: Tibetaans Boeddhisme

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Wed, 28 Dec 2011 12:45:18 +0000

Het afgelopen jaar heb ik ervaring opgedaan met (Gelugpa Tibetaans) Boeddhistische rituelen. Als geboren agnost met een protestantse achtergrond zijn rituelen voor mij een beetje verdacht. Ik was zelfs van plan om de selectie van een Boeddhistische traditie onder andere af te laten hangen van de hoeveelheid ritueel in die traditie (weinig is beter dan veel).

Curieus genoeg ben ik beland bij een traditie die juist heel veel ritueel naar het Westen geëxporteerd heeft, samen met teksten en meditaties: gebeden, neerbuigingen, rituele offerandes en dergelijke spelen een gigantisch grote rol in de spirituele praktijk van het Maitreya instituut, zowel tijdens retreats als bij de individuele beoefening van haar leden. Overigens zijn leden gewoon vrij die rituelen in meer of mindere mate ‘mee naar huis te nemen’, dus we moeten het niet zwaarder maken dan het is.

De positieve kant is dat studie en meditatie ook een belangrijke rol spelen in deze traditie en dat past dan wel weer goed bij mij. Twee van de drie, toch niet gek…

Mijn realisme vertelt me dat ik niet kan verwachten dat er een traditie bestaat die precies bij mijn wensen aan sluit: compromissen zijn noodzakelijk.

Tegelijkertijd ben ik me ook gaan realiseren dat rituelen helemaal zo gek nog niet zijn: niet alleen in het algemeen, maar ook voor mij persoonlijk.

Vanuit het perspectief van godsdienstantropologie zijn rituelen en religie onlosmakelijk verbonden. De Protestantse zondagsdienst is net zo goed een ritueel als de Katholieke Maria devotie. Persoonlijke meditatie beoefeningen zijn rituelen op de zelfde manier als ‘Maria Wees Gegroetjes’ dat zijn. Feitelijk hebben zelfs verkiezingen en voetbalwedstrijden rituele kanten: hele straten worden oranje als ‘Oranje’ wint.

Op individueel niveau helpen rituelen om idealen in ons emotionele leven te integreren. Ik merk dat ik het erg fijn vind om Boeddhistische gebeden te zingen bij mijn ochtend meditatie. Dat voegt echt wat toe. Begrijp me niet verkeerd: ik word meestal al heel vrolijk van het visualiseren van Boeddha, mijn centrale meditatie object op dit moment, maar het voelt vreedzaam om in gezang devotie te uiten.

Devotie is hier het cruciale woord: daar wil ik al maanden over schrijven. Ik voel me nog steeds niet helemaal gekwalificeerd, maar het is een onderwerp waar we in Nederland ten onrechte al snel lacherig over doen. Toewijding werkt.

Devotie werkt – dat klinkt wel erg praktisch voor toewijding aan het Heilige, maar het is wel precies wat ik bedoel.

Toewijding is het nemen van een emotioneel risico. Toewijding aan een partner betekent dat ze in staat zijn je pijn te doen, maar aan de andere kant heeft liefde geen kans als er geen toewijding is.

In mijn dagelijkse meditatie probeer ik Boeddha te visualiseren en devotie aan hem te voelen. Die devotie is veel minder riskant dan toewijding aan een man: een man kan weg lopen, de Boeddha is daar alleen maar in mijn ervaring aanwezig omdat ik hem daar gevisualiseerd heb. Hij vertegenwoordigt mijn idealen en is hopelijk gelinkt aan zowel mijn eigen Boeddha Natuur als de Universele Boeddha Natuur die in alles aanwezig is.

Vanuit de ervaring gerekend is het helemaal niet van belang of hij er ‘echt’ is. Zoals Dumbledore (Perkamentus) tegen Harry Potter zegt in De Relieken van de Dood: “Natuurlijk gebeurt dit alleen in je hoofd, maar dat betekent nog niet dat het niet echt is” (mijn vertaling).

De vraag wordt dan: hoe definieer je ‘echt’.

In onze cultuur vinden op dit moment zulke grote sociale verschuivingen plaats dat we collectief bezig zijn nieuwe rituelen te vinden die uitdrukking geven aan onze gevoelde spirituele realiteit.

Deze week vroeg iemand mij wat ze aan moest met een set tarotkaarten waar de hond aan gekauwd had. Ik schreef terug dat in het Tibetaans Boeddhisme oude heilige teksten ritueel verbrand worden, onder het zingen van gebeden. Dat kan ze ook doen met haar tarotkaarten: verbranden en onderwijl gebeden opzeggen of zingen die ze van toepassing vindt.

Rituelen hoeven geen uiting te zijn van een onderdrukkend religieus regime. We kunnen ze in onze persoonlijke spirituele leven gebruiken om toewijding, respect, loslaten en dergelijke uit te drukken, bijvoorbeeld om een belangrijk moment in ons leven te markeren.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Jezelf toestemming geven je te verheugen in wat goed is…

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Sun, 25 Dec 2011 09:25:58 +0000

In het Ontdek het Boeddhisme programma (dat ik voornamelijk online, maar ook in Emst en Amsterdam volg) wordt vaak herhaald dat we spijt horen te hebben van wat we fout doen, zeggen en denken, maar dat we ons mogen verheugen in wat we goed doen.

Je verheugen is geen onderdeel van onze Nederlandse cultuur. We zijn erg goed in klagen: mijn moeder vermoed zelfs dat dit een van de redenen is dat de Nederlanders gemiddeld gelukkiger zijn dan andere volken: het negatieve komt er gewoon uit.

Waar of niet waar, het is wel een beetje vreemd dat het zoveel makkelijker is je op het negatieve te richten dan op het positieve. Gedeeltelijk zal dat komen omdat wat goed gaat niet veranderd hoeft te worden: het gaat al goed, waarom zou je er energie in stoppen?

Aan de andere kant: als we ons alleen op het negatieve in relaties richten, gaan die relaties er aan. Het is misschien een cliché, maar het is ook gewoon waar. Een slechte leerling steunen in wat hij goed doet, kan even goed werken als hem straffen voor wat fout gaat. Als een kind gaat denken dat hij toch alleen maar dingen fout kan doen, zal hij ook niet meer proberen het de docent of de ouder naar de zin te maken.

Vanuit karmisch perspectief is je verheugen een tegenkracht voor egoïsme. Als we in staat zijn ons te verheugen in de goede dingen die iemand als Oprah Winfrey doet, blijft er niet zoveel energie over om haar te benijden. Het lijkt me duidelijk dat het een veel effectiever gebruik van onze energie is om het eerste te doen.

Feitelijk wordt zelfs gezegd dat je verheugen de makkelijkste route naar goed karma is: je hoeft niet de hele dag te mediteren, je kunt je gewoon verheugen in het feit dat iemand anders dat wel doet. Je hoeft niet je hele salaris aan goede doelen te geven, je kunt je verheugen in hoe fijn andere mensen bij dragen aan dat goede doel.

Als je het probeert kom je er waarschijnlijk achter dat het helemaal niet zo makkelijk is als het klinkt: het is lastig je te verheugen in iets wat een ander goed doet, dat je zelf had kunnen doen. Het ligt, jammer genoeg, meer voor de hand weerzin te voelen – een psychologisch mechanisme dat voorkomt dat je je schuldig voelt dat je niet OOK dat goede doet.

In die zin is het makkelijker om je te verheugen in Oprah’s goede werken en intenties: zij doet dingen met haar geld en netwerk waar de meesten van ons simpelweg niet toe in staat zijn. En omdat we er niet toe in staat zijn, hoeven we ons ook niet schuldig te voelen dat we niet net zo handelen.

Toch is het blijkbaar niet vanzelfsprekend om je in Oprah te verheugen. Ik was een paar jaar geleden in Chicago en hoorde tot mijn verassing dat veel mensen haar niet mochten en niet bewonderden. Misschien had het iets van doen met de realisatie van de idioterie achter de schermen bij het maken van een tv programma als het hare: ik ontmoete mensen die mensen kenden die er in verschenen waren. Ze vertelden hoe hun verhaal uit zijn verband werd gerukt en uitvergroot.

Gedeeltelijk is dat gewoon hoe de media werken: ze vertellen een verhaal en als wij de krantenkoppen halen is dat niet meer dan een onderdeel van het verhaal dat zij willen vertellen. Alleen de meest bedreven beroemdheden lukt het om te zorgen dat de media die aspecten van hun verhaal vertellen die ze zelf willen benadrukken. En zelfs in die gevallen is het niet meer dan het verhaal dat de media over die persoon KAN vertellen. Ik denk dat het de Dalai Lama heel goed lukt zijn kant van het verhaal voor het voetlicht te krijgen, bijvoorbeeld.

Laat ons verheugen!

In het Tibetaans Boeddhisme hebben we toestemming ons te verheugen in de dingen die we goed doen. Heb je geld aan goede doelen gegeven dit jaar? Mooi, verheug je! Je hoeft er niet trots op te zijn, jezelf groot te maken of zo, maar je hoeft jezelf ook niet naar beneden te halen en op de kop te geven. Verheug je er in dat je iets goeds gedaan hebt.

Hoewel dit stuk niet op Kerst geschreven is, wordt het wel op die dag gepubliceerd voor de enkeling onder jullie die vandaag niet met familie door brengt.

Misschien kunnen we, in de geest van Kerst, dingen delen waar we ons in verheugen. Persoonlijke dingen, of mensen die we bewonderen, of dingen in ons leven waar we dankbaar voor zijn…

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

Fijne kerst en Jaaroverzicht 2011

Katinka Hesselink - Overpeinzende.nl — Mon, 19 Dec 2011 11:35:14 +0000

2011 was voor mij een cruciaal jaar: Ik begon met meditatie, hield er weer mee op, ben weer begonnen, kreeg een hernia (gelukkig genezen) en mijn neusproblemen werden wat minder, ik werd officieel Boeddhist en Theosoof af, en heb genoten van het feit dat ik nu kan leven en sparen van mijn online inkomsten Naar aanleiding van mijn gezondheidsproblemen koos ik ervoor NIET naar India te gaan, jammer genoeg. Maar het jaar was desondanks op allerlei vlakken meer dan avontuurlijk genoeg.

De populairste stukjes bij het publiek dit jaar waren vaak in eerdere jaren geschreven. Zoals je kunt zien: allemaal uit vorige jaren. De getallen geven het totaal aantal bezoekers aan dat het stuk het afgelopen jaar gehad heeft:

10 korte Oefeningen in Aandacht en Mindfulness (2009)	15,406
Meditatie niveaus: ontspanning, concentratie, contemplatie, bewustzijn (2009)	1,999
Spiritualiteit Leuk? Spirituele groei is een moeilijk pad (2009)	1,826
Over kracht en kwetsbaarheid (2009)	1,588
Wat is het doel van het spirituele pad? (2010)	1,487
Boeddha over Goed en Slecht karma (citaat en uitleg) (2010)	1,429
Verlangen & spirituele ontwikkeling: wat gedachten (2009)	1,351
Verleiding, adverteren en zwarte magie… (2009)	1,232
Feitjes over Verlichting: neurologisch en spiritueel (2009)	1,194
Over het belang van religieuze symbolen (2009)	1,156

2012 belooft voor mij een rustig jaar te worden. Ik ben van plan wat ik bij het Maitreya instituut geleerd heb in mijn leven te integreren, zal proberen te blijven mediteren, en een beetje te genieten. Ik ben met plezier aan een cursus keramiek begonnen waarvan het eerste resultaat hierboven te bewonderen valt. Ik zal een vak of misschien twee aan de universiteit volgen, puur voor mijn plezier en ga deze lente twee lezingen geven. Ik heb het meeste zin in de lezing over gezondheid en spirituele transformatie.

Voor de wereld in het algemeen wordt 2012 natuurlijk cruciaal als je de Maya voorspellingen mag geloven. Persoonlijk denk ik dat moeder aarde het wel overleeft, maar dat de euro blijft dalen, dat de wereld economie serieus in de problemen komt en dat als de Euro valt alleen het milieu er op vooruit gaat.

Terug naar dit blog: Omdat wat ik dit jaar geschreven heb misschien ook wel interessant is, hierbij de populairste stukjes uit 2011:

Jiddu Krishnamurti als mens van zijn tijd	756
Geen reincarnatie meer… de gemiddelde motivatie in Mahayana Boeddhisme	748
Wat ze je niet over meditatie vertellen	729
Ego, altruisme, ‘van jezelf houden’, je buren liefhebben	625
Vrije wil en karma	515
Voor anderen Boeddha worden, Bodhicitta, Verlichtingsgeest ofwel de Bodhisattva motivatie	501
Zekerheid, onzekerheid en spiritualiteit	462
Hoe celibatair te blijven / kuisheid betrachten	451
De basis van het leven, van meditatie – wat ongezegd bleef	422
Mensen een lesje leren, in het echt …	356

In het nieuwe jaar ben ik van plan de volgende thema’s op te pakken: 1) De verschillen tussen mijn interpretatie van Blavatsky’s leer van Karma met de Boeddhistische interpretatie; 2) reïncarnatie vs wedergeboorte en 3) vragen over de ziel en bewustzijn. Uiteraard blijf ik schrijven over aspecten van het spirituele pad die me aanspreken.

Ondanks, of dankzij, de controverses in de reacties heeft dit blog op dit moment 91 abonnees.

Voor wie dit stuk uitgelezen heeft: waarover vinden jullie dat ik moet gaan schrijven? Hebben jullie vragen of (spirituele) onderwerpen waarover je meer wilt weten?