PAKARSO NI ASSENG

FLORES DE ASSENG

2012-02-19T20:06:00.000-08:00

widow's peak.

big bang.

blood.

opening wide, wild.

a darker democracy.

domesticated.

fallen angel amongst the virgins.

family.

flowers for the demigods.

ginebra + asseng = ginseng.

handicapped.

happiness in the wilderness.

happiness.

heart.

katuday.

in between.

in joy.

bulutong.

lent.

mama san's angels.

mic

outcast.

sexing the wilderness.

rejoice.

siblings.

tatlong kuntil, at isa pang kuntil pa rin.

the prodigal

unica hija.

up-ped.

walled.

saniata, solo mi amor.

en la tierra, en el cielo

2012-02-19T19:16:00.000-08:00

en la tierra, en el cielo.

life must go on.

into the heavens.

flying away.

war zone.

wired.

bowing after the rain.

colours in the dusk.

taynga, ansarap!

2012-02-19T19:04:00.000-08:00

kadiri in a box

2012-02-19T19:02:00.001-08:00

OFFERED

2012-02-19T19:01:00.001-08:00

PESTE

2012-02-19T18:56:00.000-08:00

licking on.

revenge, sort of.

worming down.

CLASSIC

2012-02-19T18:44:00.000-08:00

Agbilangtayo Man, Dude

2012-02-15T21:15:00.000-08:00

Maysa kadagiti parikutko iti panagipatarus iti maysa a proyekto iti Tagalog ti umno a pannakaisuratna dagiti numero iti Tagalog wenno Filipino. Isu a nagsukisokak.

Ken ninayonak metten, a, iti Ilokano (daytay ar-aramaten ti Bannawag) tapno kompleto.

Adtoy man (iti image file ta agrerekket met no no saan):

No kayatyo ti word version/file, isurat ti e-mail-yo iti komento tapno ipaw-itko kadakayo.

Kas iti Angin

2012-02-07T15:52:00.000-08:00

No bilang naranggas kenka
ti kinaagmaymaysa
ta uray isu
siuulimek
a tallikudannaka,
awagannak iti kaltaang,
dumtengak
a kas angin
siuulimek
di mangngeg
di maimatangan
agparikna laeng
kenka.

Pebrero 7, 2012

Kas iti Kortina

2012-01-31T09:01:00.000-08:00

Kas iti kortina itan dagiti lagip
Iti natingra a maris
Nga imbes a rangtayda
A dumanon kenka
Inabbongandan ti pakabuklam
Masapul nga iwalinko
Tapno maimatanganka
Ta ammok nga addaka laeng
Iti likudan...

Anansata maur-uram
A kortina-- gumil-gil-ayab,
Agal-alipaga tunggal aprosak
Masapul a mauramak,
Biagko, sakbay a dumanonak
Kenka.

O bulan, yetnagmo kadin ala
Dagiti lua nga intaltalekko kenka
Tapno malpaag, dumapo
Daytoy distansia ken tiempo
Iti nagbaetan ti mata iti mata
. dakulap iti dakulap
. barukong iti barukong
. rikna iti rikna
. kararua iti kararua.

Wenno agab-abelka,
Biagko, iti sinamay
A mangliwengliweng
Ti kapuskolna?

Pebrero 1, 2012

Iti Tren, Adda Tsismoso Slash Biangot Slash Maniakis

2012-01-19T21:27:00.000-08:00

AWAGAK daytoy iti imbiit a sarilaysay. Ti sarilaysay ket sarita a salaysay. Ti imbiit met, para kadagiti damona a makabasa, dayta ti imbuniag ni Johmar Rosario Alvarez (mas astig ngem iti Johmar R. Alvarez ta tounge-twister ti “dyomar-ar-albares”, di ketdin?) iti short fiction. Maammuanyonto no apay nga imbiit a sarilaysay no mabasayo ti sumaganad:

Nagabayda iti tren. Ti lalaki a mapan nga apaglabes a kuarentana, nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos. Nalinis ti pukisna ken adda anteohos-na. Ibagata man laengen a daytay langa ti mararaem. Ngem no iti lugar a naruam a kamiseta ken pantalon ti suotna, isu daytoy daytay adda ilinglingedna a kalokuan. Kapanunotak met la ketdi dayta. Ngem iti bayagkon a nangam-amiris, talaga a kasta. Aramiden ti maysa a tao dayta tapno ad-adda a ti suotna ti pakadukotan no kua ti tao, imbes a ti ugalina wenno tigtignayna— ta siempre, manmano ti mangpansin iti simple laeng nga aruaten.

Ti babai, nakaaruat iti maong a pantalon, (diak napansin ti sapatos wenno sinelasna), ken puraw a kamiseta— daytay aglinamma ti de-rosas a brana ken makita ti puon ti susona nga adda pay singin a sidingna a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod. Hm, mapan ngata a disiotsona.

Siak? Nagtakderak iti sangoda. Daksanggasat ta agpadpadakami iti suot ken ti lalaki: nakaaruatak iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos. Akuek a saan nga adda linglingdak a kalokuan. Saan, gapu ta nairana nga adda okasion iti pagtartrabahuak a kompania ti diario ket masapul a pormal ti isuot. Akuek nga adda linglingdak a kalokuan ta iti daytoy a lubong, takkiak ti sapinko sako sepsepanna no adda pay tao nga awan ti ilemlemmengna a kalokuan. Ti laeng bentahek iti lalaki, ima-ima isuna idinto a malaksid nga adda backpack-ko nga ayan dagiti manuskrito ti ed-editek a libro ken sursuratek a nobelita, adda basbasaek a libro ken nakadeppel iti agsumbangir a lapayagko ti rakenrol a musika ta adda madama nga album dagiti kankanta a parpartuatek. Saan a paglangsot dagita nga imbagak. Pang-justify a saanak met a basta tao lattan nga adda ilemlemmengna a kalokuan. Sa pay atiddog ti napinggol a buokko ken naka-shades-nak iti nangisit.

Ket nagteks ti babai.

Nagdalikepkep ti lalaki.

Intangepko ti libro a basbasaek.

Miningmingan ti lalaki ti screen ti selpon. Nabayag ken kunam la no maipigket dagiti matana iti kitkitaenna.

Miningmingak met ti puon ti suso. Nabayag ken kunam la no maipigket dagti matak iti kitkitaek.

Iti ababa a pannao, adda babai a nagteks a kinita ti maysa a tsismoso slash biangot, ken maysa a mahilig.

Gistayan impanko ti maniakis para iti mahilig ngem adda pagsupadianda dagitoy. Ti maniakis, uray no tungdayen ti pagmamaniakanna, maniakenna latta. Dagitoy dagiti tao a masansan nga mangabuso iti sabali a tao iti pinipilit a wagas. Dagitoy dagiti masansan a maibalud gapu iti kinamaniakda. Dagitoy dagiti nagmayat a duraben.

Idinto a ti mahilig, nalimed ti panangmaniakna iti kursonadana a no madlaw ti kursonadana, ipasimple pay daytoy a tignayen ni mahilig. Iti ababa a pannao, ammo ni mahilig nga ilugar ti kinamaniakna. Isu a mahilig, kunak itoy nga estoria iti bagik.

Diakon ilawlawag no ania ti tsismoso slash biangot.

Nabayag a nagteks ti babai. Mabalin a kas kabayag iti pannakaisurat daytoy nga imbiit a sarilaysay. Kasta kabayagna a binasa ti tsismoso slash biangot ti teks ti babai. Kasta ti kabayagna a miningmingak ti puon ti suso slash de-rosas a bra iti uneg ti agsarsaragasag a kamiseta slash dagiti siding a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod. Kasta ti kabayagna a nagrupanget, nagkusipet ti lalaki iti mabalin a yaanamong wenno ikokontrana iti basbasaenna a teks ti babai. Kasta ti kabayagna a naggiteb ti sangik, nagdappuor ti barukongko ken immilet ti sangok gapu iti puon ti suso slash de-rosas a bra iti uneg ti agsarsaragasag a kamiseta slash dagiti siding a kunam la no dua nga aggayyem nga agpinpinnayapay iti nagabay a turod.

Nagsardeng ti tren. Impasimple ti lalaki ti nagtalangkiaw. Impasimplek met ti nagtalangkiaw. Sa nagsubli man met laengen dagiti matak iti babai. Timmakder ti babai. Sa pinarukibannak a kunam la kunana: Dika pay bumaba?

Diak nagkir-in. Kayatna a sawen, mas slight pay ngem mahilig ti pudno a katataok.

Awanen ti babai. Nagandar manen ti tren.

Nagdalikepkep manen ti lalaki.

Linuktak ti librok. Ngem impasimplek a kinita ti lalaki.

Miningmingan ti lalaki ti sangok— below the belt. Nabayag ken kunam la no maipigket dagiti matana iti kitkitaenna.

Kinusilapak. Ngem dina inkaskaso. Kasla kunana pay ketdi: Dita pay bumaba?

Isu a ni tsismoso slash biangot, nagbalinen a maniakis. Nagmayat a duraben.

Ngem diak dinurab. Ta saan a namayat a dumurab ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top sider a sapatos.

Kitaenyo ti nagdiperensiaanda:

Saan a namayat a dumurab ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos.

Mayat a duraben ti tao a nakaaruat iti polo ken pantalon nga slacks ken leather a top-sider a sapatos.

Intangepko ti librok. Sa immasidegak iti ridaw ti tren. Nagsardeng ti tren. Ket nakiinnunaak a rimmuar kadagiti tattao a naglalaok ti aruaetanna a polo (iti nagduduma a maris), slacks ken maong a pantalon, leather a top-sider a sapatos, ken adda dagiti diak pinampansin no nakasinelas wenno nakasapatosda.

Ita, apay nga imbiit a sarilaysay?

Gapu ta ababa ken saan a puro a fiction, saan a gapu ta nagilawlawagak no di ket gistayan pudno dayta a napasamak.#

Enero 20, 2012

TI MISION NI ASIONG

2012-01-11T19:57:00.000-08:00

Ti Mision ni Asiong
Sarita ni ARIEL S. TABAG

“Ammom, Asiong,” kinuna ti lalaki a nakaturong ti imatangna iti aglanglanga a laptop. “Adda dagiti naituding nga umayko sukonen ngem naliwayak!”

DI napupuotan ni Asiong, pagam-ammuan la ta adda metten iti nakasipsipnget ken nakail-ilet a desdes— nagdadakkel a nagrerekket a puon ti balite ti adda iti agsumbangirna. Dina ammo ti laud ken daya. Pagam-ammuan ta maysa nga anniniwan ti nangibalikas iti “surotennak” a kunam la no naggapu iti tukot ti daga ket pagam-ammuan, kasla binungonen iti rinibu a kulalanti ti anniniwan. Dagus a nabatombalani ni Asiong a simmurot iti lalaki a kasla nabungon iti lawag iti ayatna a mangpanaw iti ayanna a kasipngetan. Ngem nakaparpartak met ti pannagna daytoy, nga uray impanna aminen a kabaelanna a mangkamat, dina latta magam-udan. Agingga nga in-inut a bimmasbassit a bimmasbassit ti lawag agingga a kunam la no timmayoken ken nagbalin laengen a kumiraykiray a bituen a mangsilsilnag iti dalanna. Sa in-inut metten a maid-iddep agingga nga agkarkarawa man met laengen ni Asiong. Sa nadlawnan ti in-inut a panangrugma kenkuana dagiti balite. Wenno ti in-inut a panangigup kenkuana ti mangliwengliweng a kasipngetan. Nagriaw iti uray la.

“Hoy!”

Nagangek ni Asiong idi adda agdisso a nadagsen a banag iti bakrangna. Nagkayaw-at a giddato ti panagmulagatna. Nakitana nga isagsagana manen ni Pato nga ikugtar ti kanawanna.

“Boss, tsip, sarhento!” Nagkarangkang ni Asiong a nangisangga kadagiti takiagna a bulonna a bimmangon. “Apay, ‘niat’ basolko?”

“Lokdit! Agung-ungorka! Disturbarem ti pannaturog ti tao!” kinuna ni Pato a kunam la no awanda iti pagbaludan ket karbenganda ti maaddaan iti ulimek iti leppas pangngaldaw. “Bimlad la ketdi ti utong a sindam iti kakasla gemgem isu a nabatibatka!”

Nagtilmon ni Asiong ta nagmaga ti ngiwat ken karabukobna. Nabatibat? Ngem kasla ketdin pudno ti dakes a tagainepna. Kinapudnona, agkidmakidmat iti suli ti panunotna ti anniniwan a nabungon iti lawag.

Pinagtubbogna ti ngadasna sa nagtilmon. Nalagipna ti pinangaldawda a pinablad nga utong. No di ket langgong met dagitoy padana a balud. Impasidada kenkuana ti agarup kagudua ti bingayda ta agsidada kano met ti adda ramanna inton rabii. Naburburtiaan pay iti panagkakatawa ken panagaapirda.

“Kasaonaka kano ni Boss!” pinagaw-atan ni Pato iti tapis.

Bimmara. Nangemkem. Dandani ipukkawna iti rupa daytoy kasangsangona ti “Pato! Pato!” a segun kadagiti naam-ammona iti daytoy a pagbaludan, kagura la unay daytoy dayta a birngasna a pimmatpatayanna pay. Nabalud kano ngamin daytoy ta nagarang iti sangatrak nga itlog ti itik. Dina ketdi ammon no apay a Pato met ti imbirngasda imbes nga Itik.

Ngem dagus a naukas ti panangemkem ni Asiong ta ni Warden Arreola ti boss a kuna ni Pato. Malipatanna amin a madi a marikriknana no makangngeg iti banag a mangipalnaad iti posibilidad a mabalin nga iruruarna iti daytoy nga impierno. Kas koma iti nagan ti abogadona, wenno nagan ti politiko nga am-ammo nga agup-upa ti pumatay. Ket iti daytoy a gundaway, ni Warden Arreola a pangulo daytoy a district jail iti maysa nga ili iti amianan a Cagayan.

Wen, a, ta manmano met a makisao iti balud ni Warden. Napaneknekannan a no di man dagus a rummuar, sumagmamano nga aldaw wenno makalawas, didan makita ti alimunumon ti balud a nakasao ti warden. Adda ketdi dagiti naisayangguseng a “linitak” met laeng dagiti tao ti mabigbig a tao a nangiruar iti daytoy a balud kalpasan a naiwakasna ti mabalin a napagnumuanda a mision.

Ngem no isuna ti maipaayan iti kasta a gundaway, ikarina iti asino man a demonio a dina la ketdi itulok a matiliwdanto pay. No makaiggemto pay met la ketdi iti igam— ta dida la ketdi ikkan iti sinsinan-kuansit a paltog no isuna ti maibaon a lumitak. Ania laengen ti serbi ti lima a tawen a panagbambantayna iti mano ektaria a piskeria iti an-anak ti rasa a kukua ti agdama a mayor ti ilida? Bayat ti panagin-inanana, pagsursuruanna a sirigen iti eskopeta dagiti aggudgod a dua a ramayan nga Imelda fish iti piskeria. Idi agangay, kalibre .38 nga intalek ti amona idi bumara a bumara ti negosio ti an-anak ti rasa iti nasao nga ili. Irasonna met no kua nga adda makitana nga umas-assibay a tao no kasta a paglalangsotanna a sirigen ti kamaudi wenno kamauna ti mayaw-awan a kalding a mangngatingat kadagiti nagtubo a kawkawwati wenno ipil-ipil iti siit-siitan nga alad ti kapiskeriaan, a dagiti awan gasatna, limed a partien ken pindangenna sa in-inutanna a pabulonan iti GSM blue, lalo no kasta a makalikuden dagiti komprador ti amona a dida man la nalagip a papetpetan iti ar-arak ti petakana.

“Ket ‘niat ur-urayem pelang, lokdit!” ginalpit manen ni Pato.

Saanen a nagun-uni ni Asiong. Nakalaglag-an ketdi ti riknana a nangsimpa iti bagina sa nagturong iti ridaw a rehas a pagur-urayan ti dua a jail guard a di man laeng nagkir-in iti panangbitog ni Pato iti bakrangna. Dinan tinaliaw dagiti kakaduana amangan ket no dina maliklikan ti agngirsi ket adda manen rason dagitoy a mangkilga kenkuana. Di ket pagaambonandanto manen. No namin-ano met a pinadasna a labanan ni Pato. Ngem bayagna la a manget-et iti tengnged daytoy— ta kasla putek met a tangtangkiran dagiti takiag ken piskelna— agkaranitaak met ti uray ania a banag iti pispis wenno teltel wenno bukotna. Adda pay daydi panangimulada iti ice pick iti bakrangna a gistayanna nakauloyan. Ngem huston sa ti kuna ti amona a maysa isuna a dakes a ruot a narigat a matay— idi kalpasan a nalasatna ti maysa a bala a nangsalbag iti kanawan nga abagana a maipuntiria koma iti amona iti naminsan a panangpalubosna iti ruangan ti kapiskeriaan.

Ngem nauman a makilinlinnugob iti daytoy a pagbaludan. Dina kayat a madadael ti kakaisuna a pigsa ken biagna kadagitoy ibilangna a nangingisit a kararua. Ta iti pammatina, adda pay gundaway a makaruar iti ditoy, ket mailabanna iti tabla ti nakapay-anna.

Ania daytoy a nakapay-anna?

Aksidente a napapatayna ni Bekbek a nobiana.

Kasano?

Kastoy: Tunggal maudi a Sabado ti bulan, mapan agpalpaliwa iti sentro. Dita a naam-ammo ken nanobiana ni Bekbek a maysa kadagiti serbidora.

Iti naudi a panagkasangayna a nairana a Biernes, pinalubosan ni Mayor Segundo Tactac nga amona a mapan aghapihapi. Masorpresa ita ni Bekbek, nakunana iti nakemna.

Daksanggasat ta isu ti nasorpresa. Ta ni Bekbek, ti patpatgenna a Bekbek, saksakloten ti maysa a lalaki, a maysa gayam kadagiti putot ni Bise-Mayor Abraham Palor a napinget a kontra partido ti amona. Immulo ti darana. Nangpidut iti natangken a sanga iti sango ti videokean, nga ipapanna itan nga intinnag ti anghel a kasigudna. Ta kasano ti kaadda lattan ti natangken a sanga iti sango ti bideokean iti igid ti kalsada nga asideg pay met iti tiendaan ti ili?

Ket iti amin a pigsana, pinuntiriana a pang-oren ti putot ti bise-mayor. Daksanggasat ta ni Bekbek ti natiruan. Siempre, naudatal sa nagkuripaspas ni Bekbek.

Daytan ti naudi a napuotanna. Idi makariing, addan iti ospital.

“Talaga a dakeska a ruot,” nakuna ni Mayor Tactac nga umis-isem. Maikadua daytan a gundaway a panangibaga ti mayor. Wen, nalasatna ti kabil nga estaltope nga impakat ti bunggoy ti putot ni Bise-Mayor Palor.

Immisem iti napait ta nalagipna ni Bekbek. Napait ta ti babai a nangikarkarianna iti langit, palanggapang met gayam. Napait ta dina man la napuruan ti lalaki a nangsaksaklot ken ni Bekbek, ti impatpategna a Bekbek.

“Saanen a nagdarum dagiti kakabagian ni Bekbek,” kinuna ti mayor. “No adda, a, ta ditay met ammo a suli ti Bisaya ti naggapgapuanna. Daydiay putot ni Bise ti nagdarum iti frustrated murder. Ngem dika madanagan, gapu ta ibilangkan a paset ti pamiliak, tulonganka— uray maibus amin a sanikuak.” Apagapaman nga impigsa ti mayor ti “uray maibus amin a sanikuak” uray duduada met laeng idi iti kuarto ti ospital.

Daksanggasat ta naabak iti kaso ket nabalud ni Asiong. Kuna man met laeng ti mayor nga aramidenna ti amin tapno mairuar iti pagbaludan. Ngem iti asi ti asino man a demonio, agingga ita, di pay nagparang ti mayor. Immay met naminsan ti maysa a badigard daytoy ket kuna daytoy a narigat no ibaga kano dagiti tattao nga inranta ti mayor nga imbaon, isuna, ni Asiong, a manglitak iti putot ti bise. Bumangsit kano no kua ti naganna kadagiti botante.

Ngem aleng-aleng kenkuana dayta. Iti laksid a dakkel met a banag ti lima a tawen a panagpaayna a babaonen sipud natay ti padi a nangampon kenkuana, ipatona lattan a gagangay latta a babaonen ti pangibilangan ti mayor kenkuana. Nga awan aniamannan no mapukaw iti sidongda. Ta mamin-ano met laeng iti mayor ti mangala iti kasukatna a para bantay iti piskeria daytoy?

Isu a perdision bagas agraman tuyo ti nakapay-anna. Double murder kano, kuna dagiti padana a balud. Pangloko dayta kenkuana dagiti padana a balud. Natay ni Bekbek a nobiana, idino a nabalud isuna; di kad’ kasla natay metten. Ta asino kano pay ngamin, aya, ti mangibilang pay kadakuada a sibibiag iti daytoy a district jail? Aminda, ur-urayenda laengen ti panangpidut kadakuada ti Munti ta mapanda kano met la umian iti provincial jail, makuna laeng a mamarkaan ti rekordda iti pagbaludan ti probinsia.

Ni la ngata Pato ti kabayagan iti daytoy a pagbaludan a nangidawat sa metten kadagiti jail guard a dida laengen yak-akar iti sabali a pagbaludan ket mayat nga isu ti para pulong iti asino man nga addaan iti tigtignay a posible a pakabuongan ti ulo dagiti guardia— ti panaglibas wenno rambol, kas pangarigan.

Inipig ti dua a jail guard nga inturong iti opisina ti Warden.

“Suertem, sal-it,” kuna ti nabakbaked ken nangisngisit. “Aglanglanga a nabaknang ‘diay kasarsarita ni Warden.”

Pimmartak ti bitek ti pusona. Daytoy sa ketdin ti nabayagen nga idawdawatna a pannakairuarna.

“Nawayawayaankan, bata!” impasabat ti botit a Warden apaman a naitangep dagiti dua a guardia ti ridaw ti de-aircon nga opisina. Inammalan daytoy ti di met nakasindi a suakona sa nagliad iti depilid a tugawna.

Kunam la no nakangngeg a tuleng ni Asiong. “Ania ti kayatyo a sawen, boss? Mabalinko ti rummuaren?” kurangna la nga agtipat ken aglagtit.

“Gapu ken ni Apo… ah…” insungona ti lalaki iti sango ti lamisaanna sa inikkatna a dagus ti suakona iti ngiwatna a kunam la no agwerret ti utekna ket malagipna ti nagan ti lalaki iti dayta nga inaramidna.

“Just call me Mister Joe, Apo Warden,” nagkurno ti lalaki. Sa timmaliaw daytoy ken ni Asiong a kurangna la nga agrukob tapno makitana ti rupa daytoy. “Asiong, siak ti nangsaka kenka,” nabangag ti kunam la no aggapu iti tukot ti daga a timek ti lalaki a nakakallugong iti nangisit a kasla cowboy iti pelikula.

Saanen a nasdaaw ni Asiong a di man laeng inikkat ti lalaki ti kallugongna uray adda iti uneg ti pasdek ta ammonan a gagangay nga awan ti babain dagiti nakangato a tattao. Ngem kamaudiananna idi naginkukudkod iti kanawan a tumengna, nasirip met laeng ni Asiong a kaing-ingas ti lalaki ti dinan malagip a naguapo a mestiso nga aktor iti telebision— mano a bulan met ngaminen a ti iruruarna laeng iti daytoy a pagbaludan ti pampanunotenna a nagangayan ti panagawaaw dagiti dadduma a lagipna.

“Ayos ngaruden?” kinuna ni Warden nga ad-adda a pangpinal ti tonadana imbes a saludsod ta pinidut daytoy ti nabungkong a sobre iti rabaw ti lamisaan daytoy sa impanalpaakna iti bangir a dakulapna.

“Manipud ita, agserbikan kaniak,” kinuna met ti lalaki, manen, iti nabangag ken kasla naggapu iti tukot ti daga a timek. Nakaperreng itan ken ni Asiong. Addaan iti ngisit dagiti mata daytoy a mangaw-awis ken ni Asiong.

“Matungpal ti pagayatam, apo,” kinuna ni Asiong, banag a nakakellaatanna a mismo gapu iti kinatalek ti panagsungbatna.

KALPASAN ti panagmeriendada, wenno pannangan ta naginnapuy ni Asiong uray alas tres iti malem, iti maysa a nagarbo a karinderia iti puseg ti ili, napanda iti maysa a di matatao a lugar— iti kamposanto ti ili. Simgar ni Asiong idi sumrekdan iti arubayan ti kamposanto ta dagus a simmiplag ti nalamiis nga angin a nangakup iti anglem dagiti nagango a ruot, naullom nga atibuor ti ipagarupna a bangkay ken no ania ditan a makadalukdok nga angot.

“Wow, nagimnasen nga angin,” kinuna ketdi ni Mister Joe ket inkidem pay daytoy ti nangipugso iti asuk ti sigarilio ket kunam la no simborio ti nagkuntirad a subsobna.

Imbabawi ni Asiong ti panagdul-ona a kunam la no dakkel a banag dayta a pagrason ti lalaki ket ibabawi daytoy ti pannakawayawayana iti pagbaludan. Inyaw-awanna ti pannakarurusokna iti panangkaradap ti imatangna kadagiti sabong ti kalunatsi, baimbain ken cadena de amor a nagtubo iti arubayan ti kamposanto. Ngem talaga a makapasidduker ti angot ken kinaulimek ti aglawlaw a pisangpisangen ti panungrungsoten a dalluyon a mangdupirdupir iti pingir ti kamposanto iti amianan. Sa pay laeng adda natiliw ti imatangna a wak iti sanga ti agarup rurog a dungon.

Ket limed a rinaem ni Asiong ti lalaki. No maysa a politiko daytoy iti probinsiada, natangken ti sangina ta awan la a pulos ti intugotna a badigard. Kasano koman no sabali a balud ti nairuarna ket sumro ti kinamauyong daytoy a balud? Di pay ketdin daytoy a lalaki koma ti maitanem iti tukot daytoy a kamposanto?

Pinaunana ti lalaki a nakataltalek met a nagturong iti ermita ti kamposanto— daytay pangidagasanda iti minatay sakbay nga itabonda. Ammona dayta ta nabayag ngarud a nagsaksakristan iti daydi Dios-ti-aluadna a padi a nangampon kenkuana.

Adda dua a tugaw a kunam la no naisangrat kadakuada iti abay ti pannakaaltar ti ermita— maysa iti tengnga sa iti kanawan nga igid ti maysa, amano a puesto koma ti sakristan no padi daytoy a lalaki. Ket daytoy a pannakaisangratna, nagsidsiddaawan manen ni Asiong ta kunam la no naisaganaan ti idadateng ti dua a parsua, ket isuda dagita.

Inyaleng-alengna man met laengen dayta a panagsiddaawna. Ad-adda ketdi a pinennekna ti panunot ken barukongna iti rag-o iti pannakawayawayanan uray kaipapanan ti panagserbina iti daytoy a lalaki nga ammona nga apagbiit met laeng. Ta amin dagitoy, napanunotnan wenno naplanonan iti pagbaludan no kasano nga itarayanna; ket ibanagna ti kalikagumna a pannakaitabla ti nagpasaranna; sa agbirok iti sabali a disso wenno lubong a pagtaklinanna ket sadiay, baliwanna manen ti agbiag kas kadawyan a parsua.

Nagpuesto ni Mister Joe iti batog ti tengnga ti altar. Awan ressat ti panagpayubyob daytoy. Nagtalinaed ketdi a nakatakder. Isu a nagtalinaed met ni Asiong a nakatakder iti batog ti tugaw iti kanawan ti altar. Naiturednan a kitaen ti tunggal tignay ti lalaki.

Adda kinaut ti kanawan nga ima ni Mister Joe iti kanigid a bakrang daytoy, iti uneg ti nangisit a lalat a diaket. Bassit a rektanggulo a nangisit a kas kadakkel ti leksionario iti simbaan nga ar-aramatenda iti misa. Inukrad ti lalaki ti kasla met telebision a ramit. Daytay ibagbagada a laptop. Basbassit la daytoy iggem ni Mister Joe.

“Ammom, Asiong,” kinuna ti lalaki a nakaturong ti imatangna iti aglanglanga a laptop. “Adda dagiti naituding nga umayko sukonen ngem naliwayak!”

Nagsidduker ni Asiong. Hired-killer met laeng daytoy? Bata dagiti politiko?

“Ania ti kayatmo a sawen, ser?” Natiliw met laeng ni Asiong ti dilana.

“Adda dagiti rebbengna nga idi koma pay a naipulang ti biagda. Ket ti maysa, isu daytoy misionmo ita.” Timmaliaw kenkuana ti lalaki. Addagita manen dagiti kas kasipnget ti rabii a mata. Imbaw-ing ni Asiong dagiti matana iti screen ti bassit a laptop. Nasdaaw iti nakitana. “Kitaem,” kinuna ti lalaki.

Iti nagtakderan ni Asiong, nalawagen a makitana ti adda iti screen. Ngem immasideg pay ni Asiong. Ket naimuttalat iti screen ti rupa ti dati nga amona!

“Ni…” nagtilmon ni Asiong.

“Wen, ni Mayor Segundo Tactac. Idi koma pay a naipulang ti biagna. Ngem daksanggasat ta naliwayak— kas nakunak.”

“Kinapudnona, ser, iti naminsan a gistayan pannakasoltingna, insanggak ti bagik.” Ti dandani pannakapaltog ti mayor ti kayatna a sawen. “Daytoy kanawan nga abagak ti natiruan ti nairanta iti pusona.” Kunam la no napagustuan a billit a nagtarawitwit ni Asiong. Sa kellaat a nagkambio: “Ta amongko ngarud ‘suna. Ket apay nga… isuna? Wenno apay a siak?”

“Ipagarupko no tungpalem amin a pagayatak?”

“Amman, a, ser. Ngem lima a tawen a pinakpakannak ni mayor. Inikkannak iti pagtaengak.”

“Buyaem daytoy…” impasango ni Mister Joe ti bassit a laptop.

Iti ipagarup ni Asiong a salas da Mayor Tactac, agiinum ti sumagmamano a lallaki. Ket karaman dita ti putot ni Bise-Mayor Palor a nagpaspasaklotan ni Bekbek. Dagus nga immulo ti darana. Awanen iti panunotna no kasano ti pannakaala wenno asino ti nangibideo iti buybuyaenna. Nangemkem.

“Kinapudnona, no nauloyam daytoy putot ni Bise, nagrambak ni Mayor Tactac ta marissingan ti kabalubal ti pamiliana. Iti pannakalasat ti putot ti bise ket nabaludka, imbando ti mayor nga awan ti nasakit a bakrangna kadagiti Palor. A pinati met dagiti Palor, ken dagiti tattao… Naawatam met ngatan, ha, Asiong?”

Ti dara nga immulo ken ni Asiong, maysa itan nga apuy a gumilgil-ayab iti panagriknana.

“’Mod’toy ngaruden ‘ta igam, ser.”

MAYSA, dua, tallo a putok ti nangpisang iti dayta a naulimek a leppas ti pangngaldaw iti ruangan ti piskeria ni Mayor Tactac. Iti isu met laeng a nagpuestuan ti mayor idi sinalbar ni Asiong ti biag daytoy.

Ngem sabali itan ti gundaway. Napan amin iti barukong ti mayor ti tallo a bala ti kalibre .38— nga itoy a gundaway, iggem ni Asiong.

Idi maarinuknok ti mayor, nagdardarasen a timmallikud ni Asiong. Kunam la no sinturon ni Judas ti parakapak ti igam dagiti badigard ti mayor. Ngem insiweten ni Asiong a nagturong iti igid ti lagoon ti ili a pangur-urayan ti imparadana a pamartaken a motorboat. Kas iti igam, inted dayta ni Mister Joe, a kasapulanna a mangisayangkat iti misionna.

Kas iti panagtarayna, nakaparpartak man metten ti panagpataray ni Asiong iti demotor a bangka. Iti ngudo daytoy a lagoon, adda tallo a babassit nga aripit ti karayan, a ti akin-tengnga, sumrekanna a mapan iti bangir nga ili. Sadiay, addanton nga agur-uray ti lugan a kuna ni Mister Joe, mangipan kenkuana iti kabesera ti probinsia.

Idi mariknana nga awanen ti alimunumon dagiti ranipak ti paltog, nagkidem ni Asiong a timmangad iti tangatang. Ngem pagam-ammuan ta dina metten maimulagat dagiti matana. Ket nariknana ti kasla maur-uram a bukotna. Ken kasla pannakabekbekkelna. Ket igupenen ti mangliwengliweng a kasipngetan…

“MANO aldawnan, Doktora?” naitimkanna ti timek ni Warden Arreola. Kayat ni Asiong ti agmulagat ngem dina kabaelan. Saan met a makapagriaw. Kayatna ti aggaraw ngem kaskasdi a dina magaraw ti uray ania a paset ti bagina uray dagiti kikitna ta patienna a nabatibat laeng.

“Ket tallon, a, Warden, sipud panangitaray dagiti taom,” timek ti babai. “Agur-urok met lattan. Adda dagiti kasta a pasientemi idin. No ni koma apongko a baket ti mangibaga, batibat, kunana, Warden.”

“Ita laeng met a makakitaak iti kastoy,” nagsanaltek ni Warden Arreola.

“Ania kadi ti sindada, Warden?”

“Daytay kano pinablad nga utong. Inibusna kano ti para kadagiti kakaduana.”

Saan payen a makapagpanunot ni Asiong. Kasla angin itan dagiti timek a sumrek iti maysa a lapayagna sa man met laengen rummuar iti maysa.

“Mano ti charge ti maysa nga aldaw?” Ni Warden Arreola.

“Ket dies mil kano, Warden, segun iti kahera.”

“Dies mil? Gardemet! Balud nga awan kaes-eskanna, agbayad ti gobierno iti dies mil iti inaldaw a di met ammo no makapuot pay? Ay, awan pagbayad ti pagbaludan! Numona ta adda narsing a benefactor ti district jail!” Naturay ti timek ni Warden Arreola.

“Asino, Warden?”

“Ni Mayor Tactac! Linitakda kano!”

Ania? nakuna ni Asiong iti panunotna. Kasla nakangngeg a tuleng.

“Gursotemon no ania dagita naikabit iti bagina kadagita nga aparato. Basta natayen, period!”

Saan, saan! Sibibiagak! inyikkisen ni Asiong— ngem is-isuna met laeng ti nakangngeg.—O

(Naipablaak iti Bannawag, Enero 23, 2012 a bilang.)

apay a diak metten marugian ti nobelitak?

2012-01-09T00:12:00.000-08:00

ibabawik ti naibagak iti facebook sumagmamano nga aldaw ti napalabas-- a ti serioso a mannurat, makapagsurat uray awan ti mutiana ta ti panagsurat ket maysa laeng a habit saan ketdi a gapu ta tinignay ti musana. nabasak ngamin iti no sadino daytoy a kapanunotan.

ngem ita ta adda kayatko a rugian a nobelita, agsasadutak gapu ta iti panagriknak, diak masapulan ti umisu a mutia wenno inspirasion. wenno gagatel (kas inyawag ni roy vadil aragon).

mabalin met a pabasolek ti diak pay pannakaam-ammo a naan-anay kadagiti karakter ti nobelitak.

kayatko ngamin ti agbalin a napudno iti daytoy a proyekto ket nalabit, addada pay laeng dagiti salsalaknibak a persona nga iti kanito a sinuratkon wenno biniagkon iti daytoy a nobela, awanen ti panagdayawko kadakuada. mamatiak ngamin a tapno maliklikan ti romantisismo, ken at the same time agbalin a napudno, masapul nga awan-babainmo kadagiti karaktermo nga uray ti kauunegan ti kananakemda ket kabaelam nga iladawan babaen ti balikas, banag nga uray ti mismo a karakter, dinanto pulos gamden nga aramiden ta iti panangiladawan wenno panangisabalikas iti maysa a rikna, agparpartuatka iti maysa nga al-alia wenno burangen. ta ti rikna, uray pay no katatan-okan, apaman a nagmata wenno naaddaan sukog wenno porma, maysan daytoy a nakaam-amak a banag uray iti mismo nga akin-rikna. ngarud, ti panangiladawan iti rikna ti maysa a tao ket maysa a kita ti kinaawan-panagbain iti dayta a tao.

kadagitoy kallabes, mariknak a naumaakon nga agparpartuat kadagiti karakter ken pasamak nga adayo a napasamak wenno mapasamak. adu dagiti sarita nga inabelko a pinarpartuat laeng ti panunotko ket maam-amirisko a nagpipintasda pay nga ipelikula. ita metten a maam-amirisko a daytoy a kababalin ti maysa a sinurat-- nagpintas a buyaen iti pelikula wenno teatro-- daytoy ti mangyadayo iti kinapudno. ngarud, manmano a talaga ti pelikula wenno teleserye ti asideg iti pudno a biag. ta dagiti pudno a mapaspasamak, saan gayam a napintas a buyaen ketdi makautoy, uray pay no naragsak wenno makapakatawa dagiti pasamak. (saan ngarud a pudpudno a ti pinoy big brother ket teleserye ng tunay na buhay no di ketdi addaanda met laeng iti script wenno akem a masapul nga akmen iti uneg ti balay. ammo dagiti adda ditoy nga adda kamera a mangsipsiput kadakuada ket ngarud, agtignayda segun iti ammoda a magustuan ti tao kadakuada. kaykayatko ngarud a buyaen-- no iti kinaasideg iti kinapudno wenno kinasinsero ti pagsasaritaan-- ti "wow, mali!" gapu ta masansan a di ammo ti "biktima" nga adda kamera ket nagmayat man a kitaen ti natural a reaksionna. nupay ti pakabuklanna, saan a makapudno daytoy dagiti "mangbiktima" ammoda nga adda kamera ket ti panggepda, lokuenda ti "biktima.")

daytoy ti parikutko iti agdama. ta kayatko koma a suraten ti pudno a mapaspasamak iti maysa a lugar iti cagayan. mabutengak ta amangan no awan ti mangbasa gapu ta makautoy nupay daytoy a proyekto, maysa a humurous novelette ta ti personalidadko ti kayatko nga idisso iti maysa a situasion; ta iti pudno a biag, maysaak a nasutil a tao a kaykayatna ti kankanayon nga agkatkatawa wenno makisinsinnutil. ngem no daytoy pudno a biagko ti makamera 24/7, sigurado a makaturog ti agbuybuya, ta kas nakunakon, ti pudno a biag ket makautoy a buyaen, ket nakakaro pay no basaen.

ania ngarud ti aramidek tapno masuratkon ti nobelitak? mamatiak nga adda mutia ti tunggal mannurat? ket iti daytoy a gundaway, ti mismo a karakterko a ni reverend pi ti mutiak? a tapno matignaynak a mangsurat, masapul nga agpakpakaasi kaniak a masapul a biagek isunan?

kabayatanna, magustuak met ti agsurat koma pay iti surreal. wenno speculative fiction. diak la ammo no kasano a rugian.

adda ketdi sinuratko a maysa a sarita, ti "ti mision ni asiong" maipanggep iti panangbaon ni patay iti maysa a balud tapno pumatay. realistiko latta daytoy ta ti inakem ni patay, maysa a tao a mabalin met latta a mapasamak, uray no saan a ni patay ti nanglugan iti dayta a tao. ngarud, kaarngi met laeng daytoy a sarita dagiti nasursuratkon a sarita a bunga laeng ti imahinasion a mabalin met a mapasamak, laeng ta adayo iti kinasinsero iti maysa a pudno a biag.

ti konklusionko ngarud no apay a narigat a suraten ti maysa a pudno a biag: gapu ta bassit-usit ti utek ti maysa a tao ket limitado ti kabaelanna a mangiladawan iti pudno a biag isu a pilienna laeng dagiti eksena wenno pasamak nga iti panagkunana, magustuanna a suraten ken magustuan a basaen dagiti agbalin a reader-na.

asseng
enero 9, 2012

ILOKANO RAKENROL proj

2012-01-04T20:06:00.000-08:00

Ilokano
Liriko: Asseng
Musika: Asseng/Dick

Intro: A-G- A-G - A-G- A-G -A-G pause

A-G-A G
Gayyem, nangngegmo kadin ti samiweng
A-G-A
Kadagiti bantay ken turod, karayan ken angin

G-A-G-A-G

A-G-A G
Nagimnasen a denggen ayug ti panawen
A-G-A
Aglagto dagiti ubbing, agdayyeng ti amin

PRE-CHORUS:
G-A
Ipukkaw iti sangalubongan
G-A G
Ikansion iti agnanayon

CHORUS:
A-G-A-G
Ilokano, umili ti lubong
A-G-A-G
Ilokano, puli a naandur
A G
Ilokano, Ilokano
A-G-A
Bin-i ti kinaagnanayon

A-G-A G
Uray sadin ayan timuden dayyeng ti puso
A-G-A
Agtartaray ur-uratmo dara ni Ilokano

BRIDGE:
Bm A G
Sarangten ti nadawel a taaw
Bm G A-G
Danonen ti gameng iti bullalayaw

ADLIB
PRE-CHORUS
CHORUS
-end-

ALL PIT

Chord Pattern: D-Bm-A-G

Aw-awagak dayta naganmo
Ta nariingak nga awanka’t sibayko
Ngem agallangogang daytoy timek
Ta awanen ti kaduak no di ulimek

Refrain:
Madawis piman 'toy panunot, rikna
Ta awankan a nagyanda a kakaisuna

Chorus:
Anian, aya, a ranggasmo
Anian, aya, nga ulpitmo
Pimmanawka a di man la nagpakada
Uray man ket no ibagam koma
Uray man ket no iparupam koma
Nga awanen pulos panagayatmo

Tangtangadek dagiti bituen
Ngem awankan, Biagko, nga agrimat
Ulsakon daytoy lamiis
Ta awanen kaatag no di lagip

(Uliten ti refrain ken chorus)
Adlib
(Uliten ti refrain ken chorus agingga a mauma)

Linglingay

Intro: G-C (4x)

G-C
Linglingay, linglingay

Em D
Sikat’ rimat layap
Em D
Mutiat’ sabunganay
Em C D
Urayenka, Biagko, a sumangbay

Chorus:
G-C
Linglingay
Sikat’ ragsakko
O Linglingay
Yeah
Linglingay
Sikat’ bagnosko
O Linglingay

Filler: G-C (4x)

Em D
Sampagat’ kalgaw
Em D
Mata ti littugaw
Em C D
Pasantakem, Biagko, ‘toy aglawlaw
(Repeat Chorus)

Adlib: G-C (8x)

Coda:
G-C
Lalalalala lallay, Linglingay (10x)
Linglingay (fade)

Hunio 15, 2011

Ti lagip kasla papait

Chorus:
AM7-DM7
Ti lagip kasla papait
Ilagidna’t isip amin a pait
Ti lagip kasla papait
Ilagidna’t isip amin a pait

C#m7-Bm7-C#m7-Bm7
Ta sika, Biagko, adda’t adayo
Esus-E7
Nga adda koma’t sibayko
Ket no malagipko dayta nay isemmo
Arakupek kinapimanko
(Repeat Chorus)

(Do stanza chord pattern)
Ngem patgek amin a lagip dayta isem
Kas papait, sam-itek nga alunosen
Uray ar-arakupek kinapiman a sumken
Tunggal malagipko dayta isem
(Repeat Chorus)

Adlib: Stanza chord pattern
Repeat Chorus

Abril 30, 2011

Ti Samtoy bayat ti panagtokarda iti Danirak (rock poetry) iti Mag:net Cafe (nangrikepen) iti Katipunan, Q.C. idi Agosto 31, 2010. Agpakanawan: Ariel S. Tabag (baho), Melvin Ramos (tambor), Mighty C. Rasing (mikropono), Dick Francisco (gitara). Manamnama a dagitoy met laeng ti mangtokar kadagiti kanta iti ngato, karaman ni Jox Maranion iti keyboard. Dida pay narugian ti nagpraktis kadagiti nasao a kanta gapu ta awan pay makukuartada.

Pananglitak iti Pagayam

2011-12-27T20:42:00.001-08:00

Daytoy ti kalakaan nga aramiden
no ibilangmo ti pagayam
kas kadangkokan a kabusor
ibilangmo met ti tengngedna
a kasla tali ti gumarut a toro
a nangsalaponen kadagiti kailalaam a mula
ket dagdagus, awanen ti panagduadua
a pessatem tapno awanen ti mainayon
pay a madangran ta amangan sika pay
ti maet-etan ket awan iti panunotna
a ti panaggarutna, isu met ti pannakagudasmo.

Ngem no ibilangmo ti pagayam
a tagipatgen nga amang a napatpateg
pay ngem iti kabessat-ti-bagis
awan masinunuok a kasayaatan
a pangalapkapam iti rason

Idawdawatmo laengen a daytoy a pagayam
isu koma ti maudi a mangisalakan kenka
iti pannakaipataw kenka ti kadagsenan a dusa
no maysaka koma a pangulo
a napabasol a nagkusit
wenno nagkaut iti kaha ti pagilian
ket iti kangitingitan ti pannaturogmo
pirmaanna ti papeles a mangkeltay
aminen iti ania man a panagpagayam
iti nagbaetanyo ket ibutaktakna payen
dagiti basol nga awan pulos pamalpalatpatam—
panagkunak, uray nakatallikud daytoy
litakemon ti teltelna ket maidasayen
sakbay a mairaman isuna kadagiti agrambak
iti pannakadusam.

Wenno idawdawatmo laengen a daytoy a pagayam
isuna ti sangapulo-ket-tallo a mahistrado
a nangpabor iti pannakaalat-at iti dakulapmo
ti tagipatgem la unay a sanikua ti kaamaan
wenno puli pay ketdi— ay, awanan panagduadua
aramidem ti amin tapno mapukaw daytoy
iti imatangmo ket suktam iti pagayam
a kabaelam a pagduoyan a mangipaay kenka
kadagiti amin a kalikagumam itoy a biag.

Ngem adda kadi, aya, kasuratan ti panagpagayam
a pakailanadan dagiti rebbengna ken di rebbengna
a mapasamak iti nagbaetanyo? Awan. Malaksid
iti kaunggan ti tunggal maysa a nangitalimenganyo
iti panangipateg ken panagdayaw iti tunggal maysa…

Ket no kabaelam a bitayen ti maysa a pagayam
kabaelam met a pessaten ti bukodmo nga anges…

Disiembre 27, 2011

Photo credit: Maysa nga eksena iti pelikula a "Death Sentence" (2007) a nagbidaan ni Kevin Bacon. Paset ti daniw ti panangbaliwko iti marisna.

erotiko #1: PANAGGIBUS TI KALGAW

2011-12-22T10:02:00.000-08:00

Daydi ti naudi a kalgaw ti kinaagtutubo:
Nagsinnublat ti gurruod ken kimat
Ket iti apagdarikmat, kinamat ti pumarakapak
A bayakabak dagiti lamolamo a dapanta
A nagturong iti kalapaw iti sirok ti bagbag.
Natuduanta latta ket naslep dagiti bagita
Ngem kas iti kiaw ken nalabaga a sabong
Nagtalinaed a gumaygayebgeb dagiti mata
Umas-asuk dagiti kudil kagiddan
Ti yaasuk ken panagangsab ti daga
Bayat ti panangtagikua ti langit iti pudot
A nailimed iti atiddog a kalgaw.

Kabarbaro a pagteng ti kabigatanna:
Nagrusing dagiti rettab, uong, ken kalunay,
Nakalanglangton ti aglawlaw
Ket naayatan dagiti dakulapta
Iti panangaprosda kadagiti linnaaw.
Dagiti dapanmo, sarunuenda
Ti yuritko nga arado iti barukong ti daga
Kalpasanna, maisina dagiti bin-i
Iti taep— dagiti di sinagid ti buot,
Nabubun-as; sa mayuper iti karayan.

Iti tawa, inaldaw nga impalpalagip ti bayakabak
Ti pettat a yaayna ken ti pannakaslepta
Bayat ti panagtubo dagiti bunubon, kumaro
Ti panagregget kadagiti kinelleng— agkinnamatan
Wenno mangtiliw iti tuwato wenno agpuros iti sabong
Sa maibisti iti lapayagmo ket daniwanka…
Iti aldaw a nakatudon ti murdong ti bunubon
Ket nakiki ti nailabas a lumablabaga a dakulap
Naggidanta a nangibalikas a mabalinen ti agraep
Ken naggiddanta pay a nagkatawa iti nakasarsarangsang.

Daydi ti naudi a kalgaw ti kinaagtutubo:
Buybuyaek ditoy tawa-- agmaymaysa...

Enero 17, 2011

erotiko #2: PARIS-PARIS

2011-12-22T09:40:00.000-08:00

bimmunotka ket naalam alas a puso
pinarisam iti paria

bimmunotak ket naalak reyna a paria
pinarisak iti puso

bimmunotka ket naalam ari a nagespada
pinarisam iti uros

bimmunotak ket naalak alas nga uros
iti saklotmo

pinarisak iti espada

may 21, 2011

erotiko #3: OKRAH

2011-12-22T09:23:00.000-08:00

no kastoy nga agmaymaysaak, dungngo,
iddepek ti silaw ket bay-ak a sumrek ti lawag

ti bulan kadagiti babassit a regkang
daytoy marebrebkas a bassit a pagtaengan

adawek ti apagburek a kaserola
yaonko ti siam kabukel nga okra—
sangkareppet a ginatangko
itay iti sango ti citihall a nagtungedak
manipud wildlife a nangsubsublianak
kadagiti tugotta ken lemma dagiti ubetta—
inap-aprosak ti banglom kadagiti bulong
ti amarilyo ken buenavista…

sipud pinanawannak nga agmaymaysa
kaykayatkon ti mangan iti panipngeten

ta napatpatakka iti panunotko:
manaltaak ti agekmo iti ngaresngesek nga okra
malagipko iti naapgad a bugguong pangasinan
ti tengngedmo a nagayusan ti ling-et—

daytay nagtibnok nga ingel ken banglo
ti umas-asuk a panagburayok ti amin
a paset ti bagim gapu iti gumilgil-ayab
nga ayatmo— ket pumidutak manen
ta sapulen ti dilak ti sabeng ken tangken
ti barukongmo ket diak mapupuotan

agsasarunon ti pananglitak
ken panangngaresngesko i’toy saluyot-kayo
karut-omek dagiti bukel
naalimonek dagiti galisna

ket iti amin a nasipnget a paset a mingmingak
nakapatpatak ti pakabuklam
agrimrimat, agrimrimat…

kalpasanna, timtimak ti nalamiis a killabban,
naraman met latta gapu iti ling-et ken lua…

Disiembre 20, 2011

TI DIDIGRA, KEN DAGITI NADIDIGRA

2011-12-21T12:28:00.000-08:00

agpada a naala iti Disiembre 20, 2011 babaen kadagiti potograpo ti Manila Bulletin-- agpada dagitoy a nagparang iti front page ti nasao a broadsheet iti Disiembre 21, 2011:

PROYEKTO PARA ITI NASAPA A PASET TI 2012

2011-12-20T07:59:00.000-08:00

isuratko laeng dagitoy ta amangan no malipatak:

1. dua a sarita maipanggep iti "patay" ken "sagad" (bareng masuratko para iit enero ken pebrero, depende no saan nga aggaget dagiti mannurat nga ilokano nga agidatag iti sinuratda para bannawag)
2. Dua a nobelita maipanggep iti di nagtuloy a padi (working title: sabong ti kandaruma"); ken iti nagtuloy a padi (working title: "reverend pi")
3. dagiti proyekto para iti gf kas iti tagnawa (antolohia dagiti daniw), balikas (journal dagiti mannurat nga ilokano), premio gumil, ken pasnaan
4. ti proyekto nga "alimpatok," ti antolohia dagiti erotiko a daniw.
5. pannakaimprenta ken pannakayalnag ti "samtoy"
6. serye ti poetry reading a proyekto ti bannawag (?) ken daniw ken basi
7. "imbiit dagiti mangngaggo", antolohia dagiti short-short dagiti mangngaggo.
8. "bassit ngem nasagitsit", ti maikadua a libro ni asseng a koleksion dagiti ti la adda a nasursuratna

DALIT ILOKANO

2011-12-15T17:13:00.001-08:00

wadan pay laeng daytoy ta tugawakto a nasayaat:

1.
nang tumanda s'ya na'y hari
utos niya'y buntot ng pagi
hinahampas ang katabi
sinaktan pala'y sarili

DALIT: isang katutubong anyo ng tula na binubuo ng walong pantig kada taludtod, apat na taludtod kada saknong at may isahang tugmaan.

DIONA ILOKANA

2011-12-15T17:10:00.000-08:00

1.
Langit ma'y makulimlim
Makulay ang daigdig
Hasmin, sa iyong ningning

nanglangeb man ti langit
lubongko napnuan maris
gaput rangrangmo, hasmin

DIONA: isang katutubong anyo ng tula na binubuo ng pitong pantig kada taludtod, tatlong taludtod kada saknong at may isahang tugmaan.

Panangsolting ken ni Rad Pitt

2011-12-06T10:28:00.000-08:00

Pagam-ammuan ta intaray lattan ti pusa ti palag a kali
Awanen tugot wenno narsing la koma a dutdotna
Addan iti sanga ti bayyabas— ginundawayanna
Ti kaawan dagiti ubbing nga aglalag-oy, agkakanta—
Im-imasennan a dildilpatan ti kamaunana
Dagiti barbonna kas man la kunkunana:
Nengneng! Adda pay ita pagilasinam
Iti billit nga inan-anusam nga indutdotan
Imbilbilagmo, binugbugawam iti ngilaw?

Ita natdaka mangrasrasaw iti pusa
A napidutmo laeng idi iti basuraan
Inagasam ti sugat iti tengngedna
A nalabit kinagat ti angalo a bao,
Binuniagam iti Rad Pitt ta naguapo man
Nakasilsilapen ti ngisitna a napattokan iti puraw,
Pinakanmo iti kas iti kankanem,
Pinagiddam iti nalamuyot a katrem,
Iti pay krib a naisangrat koma
Iti mabalin a putotmo no dinaka tinalawan
Ti kaayan-ayatmo a nangibaga
A nasaysayaat pay ti pusa ta makaanus
Nga agsiim iti grasia a mabalinna nga itaray.

Siniritam, kinalbitmo ti eskopeta ket presto
Addaan iti siam a biag ngem nanabtuog ni Brad Pitt
Inngarawngawna ti maudi nga asugna,
Masmasdaaw...

Ngem saanka a naragsak.

Ta uray no nakaul-ulimek itan
Ti pusa a nalamiisen a bangkay,
Iti kaano man, dimonto maibales
Ti panangilibasna iti palag a kali
A sindana bayat ti panagur-uraymo
Iti pannakatungpal ti kari a panagsubli.

December 7, 2011

Photo credit: Nasapulak iti Google

Ti Bukodda a Belen

2011-12-06T06:50:00.000-08:00

Sarita ni ARIEL S. TABAG

”No nagbalinak koma ngamin lattan a kas kadakayo… mannalon… agkitkitikit…”

GAPU ta sangkarengreng ni Abril ti panagaramidda iti Christmas tree, insardeng ni Tata Andring ti kitkitikitanna a pagattao a rebulto ni San Jose Labrador ket napan nangpukan iti dayta a malem iti nasurok a pagattao a kandaruma iti igid ti baybay iti Caniogan, ti akin-amianan a bario ti ilida a Santa Teresita a dildilpatan ti baybay. Uray ta makalawas pay sa mangrugi ti Misa de Gallo a kuna ni Fr. Andrea Mazorelli a kura parokoda a pannakaaramat ti nasao a rebulto. Mayabay kano iti kakasla tao ti kadadakkelna a kitikit met laeng— naikitikit kadagiti napalabas a tawen— a rebulto da Santa Maria ken Maladaga a Jesus. Maipamaysanan ti agkitikit ta napagapasna metten ti sangkaballing a pagayna. Inton Enero laengen nga agmula iti sukat dagiti pinukanna a kayo a kitikitanna iti arsadanan ti turod a kusayan ti taltalonenna. Tinagibenna daytoy a disso ta uray idi ubbing pay dagiti putotna, inkeddengna a ditoy ti pagalaanna iti kitikitanna. Adu ngamin ti dungon, ballatinaw, sablot ken santol ditoy.

Kuna ti apokona, ni Abril, a nakaaramidda kanon iti Christmas tree iti sumsumrekanna a Day Care Center ket addan daytoy iti sango ti barangay hall ti barioda a Villa.

Pudno a sumagduduan nga agsapa a nalabsanna daytoy iti ipapanna igagatang iti pandesal iti sentro— pambaranna no kua a mangwatwat kadagiti susuopna.

Kalalainganna iti kadakkel ti Christmas tree a plastik a nalabit ginatangda iti dapon sa kinalupkopanda iti silengsileng ti sigarilio ken sinab-itanda kadagiti plastik met laeng a sinanbituen, sinanplaneta, sinanprutas ken no ania pay dita nga imbitbitinda. Ket kuna ti ubing a kuna kano ni mamna nga Elizabeth a masapul nga adda met kasta kadagiti balbalayda. Isu metten ti sangkarengreng ti ubing iti lola daytoy.

Binulod ni Tata Andring ti kuliglig ti adingenna a ni Tata Ceferino ket isu ti nangikargaanna iti kandaruma. Naibayagda ken Joseph a kaanakanna a nangikarga ta kakaasida a nangan-annad iti dida pannakasiit. Nagtaktakder laeng ni Abril iti abay ti kuliglig. Ken imbes a buyaen koma daytoy ti panangikargada ken Joseph iti kandaruma ket maray-aw a kas gagangay iti ubing, nakasango ketdi daytoy iti amianan nga ayan ti dumaranudor a baybay a kasla awan bibiangna iti aglawlawna.

“Inkay laengen mangala iti bayyabas,” kinuna ni Nana Letang itay agrubuatda ngem insungbatna a manmano laeng ti sanga ti bayyabas isu a napimpintas ti kandaruma. “Salingsingakto,” innayonna ta ninamnamana nga isumaria ti asawana ti kinasiit ti kandaruma.

Inton malpas ngamin ti Paskua, nalaklaka laeng a pagsungrodna ti kandaruma ngem iti bayyabas nga adda baybayagna a magango.

Panakkelen ti innalada. Nataytayag ngem iti lima kadapan ken innem a pulgada a takderna. Inrantana dayta tapno uray kaskasano, umilet manen ti salasda. Manipud naipalawada ti bunggalo a balayda, isu metten ti kaawan dagiti tallo a putotna: adda ni Alejandro Junior wenno Ace nga ama ni Abril idiay Manila; adda idiay Saudi ni Albert nga inheniero nga adien daytoy; naikamang met ni Madele a maestra a buridek idiay Kabisayaan. Ket kaykayat ni Tata Andring a nailet tapno saan a maisursurot ti kaungganna no kua iti kinakalawakaw ti salasda.

Napia koma no kas kadagiti dadduma nga ubbing nga aliwegweg ni Abril. Daytay koma nay masualitna amin nga alikamen iti balayda. Daytay bugkawanda koma met nga an-anawaen tapno adda met tagari iti balayda malaksid iti panekpek ti paet ken martiliona, a nakairuamanna nga usaren nga agkitikit, iti kamarin iti likudan ti balayda bayat ti panagkitikitna.

Ngem saan. Nakatantanang daytoy nga ubing. Nakalanlanay nga aggargaraw. Dandani pay di agsao. Baien sa pay ketdi. “Saan, adi,” kuna ni Ma’am Elizabeth iti naminsan a panangsukonna iti apokona. “Dandani ngaminen agpitona. Dayta a tiempo nga agbirbirok iti wadan. Ket no ni Letang ti ad-adda a kaludonna, ay, ket adda posibilidadna nga agkastoy.” Nagmuestra ti nabaketan a balasang a maestra iti kasla agpaypayapay a kandidata iti Miss Sta. Teresita.

Timmarabang idi ni Tata Andring. Masael a makangngeg iti kasdiay. Ta awan met pay napuotanna nga uliteg wenno kaanakanna a baien.

“Sangkatugotko ngarud, ma’am,” kinunana. “Pasaray tuladennak met nga agkitikit. Ammona metten ti agsakay iti nuang. Ti agpalsiit iti kannaway. Makiapa met ngem din sa met dumanog…”

“Ket nasayaat, a, adi, no kasta,” kinuna ti maestra. “Kayatko a sawen, nasayaat no sika ti wadanna. Ta dagiti dinakamatmo, maaramid met uray ti baien. Uray babai pay ketdi, a. ”

Nagpakada idin. Amangan ket no sumro ti kuna ti baketna a kinasingpet-kitebna. Naulimek no naulimek. Manmano a sumimsim iti arak. Ngem no maprobokar, maituredna met ti mangikamat iti uray paet laeng no isu ti mairana nga iggemna. Saan met ketdi ngata a dumanon iti kasta aglalo ket nabaketan a maestra ni Ma’am Elizabeth. Ngem amangan no makaisao iti maestra iti di umno ket pagpipinnasaan dagiti nagtagisabong a dila dagiti kalugaranna.

Pabasolenna daytay battit a piano a ginatang ni baketna kadagitay agisursursor no apay a kasdiay ni Abril. Agmakatawenton daydiay. Kaay-ayo la unay ti ubing a talmetalmegan. Ket anian a lung-ayna no kasta nga agtokar. Nasursuro daytoy nga is-isuna ti agtalmetalmeg ta inggatangan met ni baketna kadagiti debateria idi a babattit a piano. Nga isu met ti tuladtuladenna ita. Sa dayta panagbuybuyana iti telebision. Kaay-ayona a buyaen dagiti kankanta. Sa laeng makasublat ni Tata Andring no kasta a makaturog ti ubing.

Saan a masdaaw iti kasta a siglaten daytoy ubing. Ta daydi ama ni Nana Letang, isu ti biolinista dagiti sarsuelista iti Santo Domingo, Ilocos Sur a puonda.

Ken kangrunaan daytoy ama ti ubing, ni Ace wenno Alejandro Junior nga inauna a putotna. Inkakaubingan ni Ace ti naggitgitara agingga nga isu payen ti ‘gistayan di nakaturturposan daytoy iti kolehio— nagbasa idiay Manila— gapu iti pannakaisungsongna iti banda. Kinapudnona, agingga ita isu pay laeng ti pakakumikoman ti barona. Ngem ketdi, agtrabaho itan iti maysa a recording company. Kuna ti anakna a templaen kano daytoy dagiti mairekord a kanta. Sagpaminsan kano met nga agtokar. Sa agsuratsurat. Ken kunkuna pay daytoy a tumulongtulong nga agaramid iti pelikula. “Buyaenmi man,” kuna idi ni Nana Letang ngem awan met maiparangna ta “indie” kano. Idiay kano laeng Manila a maipabuya.

Napasennaay. Idi pay laeng a saan nga umanamong iti dayta a nasumok ni Ace. Ania koma ita ti naited daytoy a pagimbaganna? Gaddil pay ketdi ti naala daytoy.

Nagsanamtek a nakalagip iti inaunana. No di mariro, mano la a tawenen, agkuarentan daytoy. Ngem kasla awan makitana a panagtalinaay koma metten ti biag daytoy.

Ket ti putot daytoy, imbati daytoy kadakuada. Ania ti kayat a sawen ti baroda, isuda manen ken Letang ti mangisakad ken mangmuli iti ubing? Ngem di pay ngamin maiturong ti diables nga ubing ti biagna. Kasla saandan nga insursuro.

Saanna met a tagidaksen ti agaywan iti apokona. Kinapudnona, kailiwda la unay ti adda kadkaduada nga agabbaket. Ngem saan koma a kasla itoy a kasla uken nga imbati lattan ni Ace kadakuada ti ubing ket makaammodan a mangpatan-ay.

Koma no saan a kastoy daytoy nga ubing. Makita la unay ti panagkurang ti amana kenkuana. Kasla awan ti naisurona. Kas ita a panangiparkingna iti kuliglig, sinsao, dimsaag lattan ti ubing sa nagturong iti balayda. Ammona a madamdama pay bassit, mangngegna manen ti pamigsaen a pannakatokar ti piano daytoy a bassit ta adda met ginatang ni Baket Letang nga speaker a nakaisulbonganna.

Saanda met a kalbario ti ubing. Ngem mariknana a dadagsenna daytoy. Ania ket naaramidna aminen a panangray-aw. Ngem addayta a kasla di man la maragsakan ti ubing uray iti bukodna a bagi.
Ket masemsem. Dina laeng kapkapnekan no bunga payen ti pannakasemsemsemna ti panangpagpagustona iti ubing.

NAGBARESBES iti apagapaman a salemsem iti barukong ni Tata Andring idi makitana ti panagrimat dagiti mata ni Abril bayat ti panangipatakderna iti kayo ti kandaruma iti salas. Pudno a napadiwakal ket agarup sinakupnan ti kagudua ti salas. Nasalingsinganen isu a nalaka nga impakapet ni Nana Letang ti pinaglabutabna a sabon a Perla iti puon ken sangsanga ti kayo. Ni man met laengen Abril ti nagsapul iti kunkunana nga “snow.” Awan anay dagiti mabuybuyana, nakuna itay ni Tata Andring. Ngem dagus a pinagulimek ni Nana Letang.

No dadduma, mariknana met a di maikanatad daytoy a pannakasemsemna iti apokona. Ta no awanda a mangigigir, nakapimpiman la unayen. Dua a tawenen ti napalabas manipud immay imbati ni Ace kadakuada. Nakiwinnaswas kanon ti ina ni Abril kenkuana ta dina madaeran ti panangkastigo kadakuada ti publiko, a kuna ni Ace, pakaibilanganna pay met, isuna, ni Tata Andring a mismo nga ama daytoy.

Apagapaman a nailabeg idi.

“Ket sapay nayat ‘diay babai nga alaem ‘ta ubing?” adda gubgubsang daydi panagsaona iti putotna.

“Imbagak nga itedna no dina kayat nga agpapadakami a mariribuk ti panagbiagna.”

Ania ketdin a sursuro. Kayatna la koma a disnogen ti kasta a panagsungsungbat ken panagrasrason ti putotna. Ngem pinengdanna ti bagina.

Daytoy nga ubing ti nakaigapuan ti panagsina da Ace ken Lucille. Ti nakaigapuan ti pannakayadayo met iti sidongda dagiti dua pay nga appokona, da Awit ken Mutya.

Barito ken balasitangda itan, nakuna ni Tata Andring iti unegna. Mailiw kadagitoy nga appokona. Nakalalailoda kenkuana. Iti naudi a surat dagitoy itay napan a tawen a nakaisapitan ti ladawanda, nakaragragsakda nga agluklukat iti regalo iti abay ti nakadadaeg a Christmas tree.

Pinengdanna idi ni Ace iti pangngeddeng daytoy a panangpanaw iti pamiliana. Panangpanaw, kunana, ta di kinayat daytoy ti simmurot iti panagimigrante dagiti agiinana— da Lucille nga asawana, ken da Awit ken Mutya nga annakda— idiay Canada. Gayam, kalpasan ti sumagmamano a laeng bulan, ipakadan ti barona ti panangikabbalayna iti padana a kumakanta, a nagbalin nga ina ni Abril. Kayatna kamman nga ulod-uloden ti babai a yadayo.

“Ania ti basol daydiay babai?” inyingar idi ni baketna. “Basolmo!”

Basolna ket koman ti kinamaag ti anakda? Dina insuro iti kasdiay! No tinungpal koma laeng daytoy dagiti pagayatanna. Ngem ania ti kuna ni Letang? “Ikkam koma met iti karbengan nga agdesision. Isagsagmakmo iti ar-aramidem!” No isu ti kayatda, di makaammoda! Asino ti ama ngay a mayat a mangisagmak iti anakna?

Ngem dina nagun-unian ni Ace. Uray idi immay impakita daytoy dagiti aginana— apagkarayam sa ketdi daytoy Abril idi— di natimtimek. Uray pay nadlawna a mababain ti naubing pay a babai.
Ad-adda a ni Nana Letang ti kinasasaoda ta nalaing met nga ag-Ilokano ta taga-La Union kano. Ad-adda a nagpuppupok iti kamarin a nagkitkitikitanna. Nalabit dida nabaelan ta maysa laeng a rabiida, nagawiddan.

Ket ti sumaruno a pannakakitana iti ubing, daydin umay panangibati ni Ace. Maikaduanton a Paskua daytoy a kaadda ni Abril iti pagtaenganda.

Nagtipat ni Abril idi rugiandan ti agibitin kadagiti plastik a sinanbituen kada sinanprutas ken dadduma pay.

Inkarkari ni Nana Letang ken ni Abril a mapno ti sakaanan daytoy kadagiti nabungon a regalo inton Paskua. Adda kano aggapu ken ni Madele nga antina. Adda met aggapu ken ni Albert nga ulitegna.

“Ket da tatay ken nanay, Lola Nanang?” sinaludsod ni Abril.

“Ay, ket addanto, a, balong,” kinuna ni Nana Letang. “Mapankonto alaen idiay Aparri.” Idiay Aparri ti paggatgatanganda iti kasapulanda nga awan ditoy Sta. Teresita.

“Ti ket turedna daydiay a babai,” kinuna ni Tata Andring idi nakaiddadan iti karabiyanna. Narnekanen ni Abril iti abay ni Nana Letang. “Kasla Bisaya,” indayamudomna.

“Ket nabattaway man met ti yaay ‘ta anakmo,” indayamudom ni Nana Letang.

NAIBAGKATEN dagiti imbaon ni Father Andrea ti rebulto ken nayawaten ni Tata Andring ken ni Nana Letang ti lima ribu a balanse iti dies mil a gatad ti rebulto idi immasideg ken ni Tata Andring ni Abril.

“Lolo Tatang, mangaramidkayo man met iti belen,” kinuna ti ubing.

“Belen?”

“Wen. Daytay adda da Mama Meri ken Seynt Diosep ken Beybi Dyises.”

“Nakakitaam iti kasta?”

“Idiay TV.”

“Wen, a, koma ngem awan met pangipanantayon.”

“A, e, balong,” insalingbat ni Nana Letang, “adda impatulod ni tataymo. Adda idiay Aparri. Innakto alaen.” Kinerman ni Nana Letang ni Tata Andring.

“Yehey!” nagtipat ti ubing. “Inaramid kadi ni tatay, Lola Nanang?”

“Ay ket, wen, balong.”

Nasinga ti panagpapatangda idi pagam-ammuan ta adda dagiti kumanakliing iti sango ti balay. Nagdardarasda a napan nangkita.

Dagiti Pugot a maki-Paskua. Nakabaag dagitoy iti natayengteng a nalabaga nga ad-adda met a nangpatayengteng iti nalitem a kayumanggi a maris dagitoy. Agdaydayyeng nga agtadtadek dagiti tallo a babbai a nakaigpil iti tagibida idinto a patpatiten ti dua a bumarito ti bassit a tambor ken gansa.

“Yehey!” uray la inlagto ni Abril ti panagtipatna.

Nakarikna iti karkarna a salemsem ni Tata Andring. Ita laeng a makitana a kasta ti karagsak ti ubing.

“Inka alaen ‘tay pianom ta agtokarka met,” dina napupuotan nga insawang.

Kunam pay, dagus a simrek iti uneg ti ubing ket idi agsubli, igpilnan ti sangaagpa a pianona. Tinulongan ni Nana Letang a nangiplastar iti paladpad ti beranda. Kunam pay, naragsakan metten dagiti
Pugot a nangkumpas iti panagpiano ti ubing. Agsasanggala ti aweng ngem naabbukay ti naidumduma a salemsem iti kaunggan ni Tata Andring.

SALTAAN koman ni Tata Andring ti bisikletana tapno mapan gumatang iti pandesal iti ili idi maipasirna iti maluklukasanen a parbangon ti maysa nga anniniwan. Saan la ketdi nga agriro iti takder ti putotna. Wen, ni Alejandro!

Pinukkawanna ni Nana Letang nga agkusikusin iti kosina. Uray la nakaluasit ti asawana a nangabrasa ken ni Ace.

“Innak gumatang iti pandisal,” kinunana ket tinallikudannan ti barona.

Iti isasangpetna, nadarimusmosanna a nagturong ni Ace iti siled nga ayan ni Abril.

Tiktikapannan ti puon ti santol nga aramidenna a busto ti maibilang a pundador ti ilida a Santa Teresita idi umabay kenkuana ni Ace. Insardengna nga impakan ti immaklo a pagtikapna.

“Pimmaspaskuaan,” kinuna ni Ace a nangapros iti kas iti bagi iti tao a pungdol. Naal-alana dagita a panguloten a buok ken pamudawen ken pagtubuan manen iti iming ken barbas a rupa kenkuana.

“Order ni Apo Mayor. Inton Enero pay met ketdi a masapulda.”

“Ita ti sangpet da Lucille,” nayintek dagiti nalanay a mata ni Ace iti pungdol.

“Sa nga’d addakad’toy?”

“Ita la ngarud a makawayaak para ken ni Abril.”

“Da Lucille ti pamiliam. Agsaritakayo manen. Mabalinyo nga adaptaren ni Abril ket agbalin a paset ti pamiliayo.”

“Saan a kastat’ kalakana, ‘tang. Adun dagiti napasamak.”

“Ti problemak kenka, dinak pulos dinengngeg. Amin a pangngeddengmo, amirisem, awan a pulos ti panangikabilangam kaniak. Uray maminsan laeng, denggennak met koma, a, barok.”

INSUROTNA ti panagkitana iti nakalikuden a bus ti Florida. Pimmadan ti maris ti laud kadagiti sabong ti eskarlatina a nataratar iti igid ti kalsada nasional.

Idi turongennan ti desdes nga umuli iti panuroden a purokda, nakitana ni Abril a nakatakder iti sungadan. Kumitkita met iti laud.

Nasemsem a nakalagip ken ni Nana Letang. Imbilinna itay a kitkitaen ti baket ti ubing no bilang makariing.

“Napanan ni tatay, Lolo Tatang?” nagsaludsod ti ubing apaman a nakaasideg. Ngem adda latta dagiti mata daytoy iti laud. Nakalanlanay a mata a mangrugin a pumirak gapu iti panagtubbog ti lua.

Nagsig-am ni Tata Andring. “Adda la mapanna asikasuen.”

“Kuna ni mam a no Krismas kano, addakami iti abay da tatay ken nanaymi. Mapanna kadi alaen ni nanay?”

Ad-addan a nakarikna iti semsem ni Tata Andring ken ni Nana Letang. Numona ta awan a makitana iti sang-at ti asawana.

“Ket no…” pakawanennak, Apo, naitanamitimna, “…no masarakanna, a, balong.”

Sakbay a makusona ti panguloten a buok ti ubing, kellaat a naibaw-ing kenkuana dagiti malayusen a mata daytoy. Saanen a maigawid ti ubing ti libbi daytoy.

“Apay, napukaw ni nanay, Lolo Tatang?”

“Wen, balong,” nagraed manen ni Tata Andring. “Ket mapan biroken ni tataymo.”

NAKADUMOG ni Ace a mangritrittuok kadagiti ramayna. Sa pasaray manangadtangad. No kua, pis-iten daytoy ti luluaanna. Tilmon a tilmon.

Kas ninamnamak, didak inawat, kinuna itay ni Ace. Indiaya kano ketdi ni Lucille ti panangpirmana kadagiti papeles ti pannakawaswasen ti kasamiento ti kasarda. Pinirmaanna kanon. Sa dagus met laeng a nagluas nga agpa-Cagayan.

“Didak la koman pinagad-adal— tapno saanak a nayadayo kadakayo,” pagammuan ta nakuna ni Ace.

“Saan met ‘tao a loko nga amayo. Dayta met ti ammomi ken inayo a nasayaat. Ti mangpaadal kadakayo.”

“Nagrigat nga akuen kadakayo, ‘tang, ngem… nalabit bunga la ti kinauttog dagidiay dua a putotko.”

Kitaem ti sinal-it nga ubing, nakunana iti panunotna. Ket naipigsana: “Naikawaka, kasta?”

“Diak nagay-ayatan.”

“Nakutim ni Lucille sa baybay-am?”

“Awankay’ ngamin iti lugarko.”

”Lugar!” Nagbang-es ni Tata Andring.

”Addaak idi iti banda. Adu dagiti babbai nga agraem kadakami. Maysa kadakuada ni Lucille.”

”Ket tinutopam lattan, kasta?”

”No nagtalinaedak koma lattan ditoy… no nagbalinak koma ngamin lattan a kas kadakayo… mannalon… agkitkitikit, naaddaanak koma iti maysa a pagwadan a kaamaan.”

NABAYAGEN a nakapanaw ti nagluganan da Abril ken Ace ngem di pay nagkir-in ni Tata Andring iti nagtakderanna iti igid ti kalsada.

Umaw-aweng latta kadagiti lapayagna ti kinuna ni Ace: Agpapadakam’ met a naabakan, tatang. Ni Lirio, tinallikudan ti pamiliana iti isusurotna kaniak. Ket idi masusungegen, inturturednakamin nga
inibbatan ken Abril. Da Awit ken Mutya, ammoyo kadi no kasanot’ kalawa ti giwang a nabkangan iti kaunggak iti kaawanda? Siak ti nadalupo ditoy, tatang. Saanko a pakaragsakan dagitoy. Ket pangngaasiyo koma ta batakendak.”

Marikna ni Tata Andring ti in-inut a pannakaadas ti pigsana. Kasla adda puris a nabag-ot iti barukongna a nangisawang met iti nakabusbuslon a dara.

“Awagam daydiay anakmo,” kinunana ken ni Nana Letang. “No masulit a mangaywan iti putotna, isublina ditoy…” nagtilmon ta kasla adda nagsullat iti karabukobna.

“Inta ketdin,” iniggaman ni Nana Letang ti pungupunguan ni Tata Andring. “Adayo nga aramidenna dayta. Ur-urayen kano ida ni Lirio. Kaduana kano a…”

”Nga ania?”

”Kuna ’diay anakmo… kaduana kano a mangbangon iti bukodda a belen.”

Saanen a nagtimek ni Tata Andring. Ngem kinunana idi agangay, awananen iti saem, ”Saan met ngamin a kas kaniak ti loko nga ubing.”

Timmulok idi guyoden ni Nana Letang. Inunorda ti silsilnagan dagiti raya ti init a limsot kadagiti bulong ti niog, mangga ken algarruba iti laud a desdes nga agturong iti panakkelen a naulimek a pagtaenganda.—O

(Naipablaak iti Bannawag, Disiembre 12, 2011 a bilang.)

KARAPOTE

2011-12-04T21:03:00.000-08:00

Karapote
Antolohia Dagiti 13 A Nasuerte A Sarita
ARIEL S. TABAG
Published by GUMIL Metro Manila and NCTabag
Foldcote, 154 pages.
P250.
Please send your inquiries and order/s in asseng(dot)tabag@gmail(dot)com

SANGKABASSIT NGA INTRO

NASUERTE, kunak, kadagiti sarita a nairaman iti daytoy nga antolohia ta manmano met ti ababa a sarita nga Ilokano ti mailibro. No apay a 13, gapu ta mamatiak nga awan iti numero ti kinamalas.

Manipud iti 2003 agingga iti 2010 a nasurat dagiti sarita a nairaman iti daytoy a libro nupay naipablaak iti 2011 ti “Ti Balay”. Iti ababa a pannao, nasurat dagitoy a sarita kabayatan ti umuna a dekada a panagsursuratko (naipablaak iti Bannawag ti umuna a saritak idi 2001) nga ibilangko met nga umuna nga addangko iti literatura. Kas naibagbagakon, kayatko la unay a mailibron dagitoy tapno maidalimanekkon, ken maibinglayko manen, ket marugiakon man metten ti maikadua a dekada wenno yaaddang.

Sumagmamano kadagitoy ti nangabak kadagiti salip, ken naipablaaken kadagiti antolohia nga impablaak ti GUMIL Filipinas. Ngem nairamanda iti daytoy a libro gapu ta mamatiak, karamanda iti 13 a nasusuerte a sarita a nasuratko.

Kinutik bassit dagiti sarita manipud iti orihinal a pannakaipablaakda iti Bannawag. Kas iti panangipatarusko amin a dayalogo a Tagalog iti Ilokano. Naamirisko a naglasatda met laengen iti “panagsagatko”— manipud iti pannakangngeg, pannakarikna, pannakapanunot— isu nga insuratko ida iti wagas kas piksionista a managpartuat kadagiti karakter ken situasion, nupay naibasar met latta iti posibilidad ken kinapudno.

Inurnosko met ti libro wenno pinagsasaganadko dagiti sarita segun iti tiempo ti pannakaisuratda tapno matakuatanyo met a mangbasa, Appo a managbasa, ti panagdur-asko— no adda man— kas mannurat.

Dios ti agngina, ket sapay koma ta adda maagsawyo kadagitoy a partuat.

ARIEL S. TABAG
Quezon City
Abril 4, 2011