Pan Tadeusz

"Pan Tadeusz" w reżyserii Andrzeja Wajdy

2013-01-26T23:00:00.000+01:00

Pan Tadeusz – opis niezwykłego serwisu (Ks. XII, w.35 – 186)

2011-01-28T19:59:00.001+01:00

Przedstawiony na ilustracji serwis zawiera tylko motywy z "Pana Tadeusza". Niestety, oryginalny, opisywany przez Adama Mickiewicza można sobie tylko wyobrazić!

Zarówno serwis, jak i jego historia są niezwykłe. Otóż został on wykonany w Wenecji na zlecenie księcia Radziwiłła, który kazał go ozdobić po polsku według własnego projektu. Podczas wojen szwedzkich został zrabowany, ale w końcu nie wiadomo jak, dostał się do szlacheckiego domu. Zwykle przechowywany był w skarbcu i wyjmowany tylko na najbardziej uroczyste okazje.

Właśnie taka nadeszła...to ostatnia uczta staropolska. Serwis został rozłożony na środku stołu w kręgu, który ze względu na okazałość przypominał koło karety. Na początku doskonale przypominał krajobraz zimowy, bo naczynia napełniono piankami i białymi cukrami, w środku czerniał bór konfiturowy, a na brzegach niby wioski i zaścianki pokryte zamiast szronem piankami z cukru. Na krawędziach naczyń zostały umieszczone dla ozdoby figurki w polskich strojach. Wyglądały tak jakby odgrywały jakieś role jak aktorzy na scenie, zdawały się przedstawiać jakieś zdarzenie.

Kliknij, żeby przeczytać dalej

Ostatnia uczta staropolska – porządek przy stole (księga XII, wers 1-34)

2011-01-28T18:52:00.002+01:00

Wojski Hreczecha występuje podczas uczty w charakterze marszałka dworu z symbolicznym atrybutem – laską marszałkowską. Pełni rolę mistrza ceremonii i właśnie przy użyciu laski wskazuje poszczególnym zebranym miejsca, jakie powinni zająć przy stole.

Kliknij po ciąg dalszy

Opis dworku szlacheckiego - Soplicowo

2010-12-31T10:09:00.001+01:00

Pośród pól na niewielkim pagórku otoczony brzeziną stał drewniany dworek szlachecki z podmurówką. Był widoczny z daleka dzięki bieli ścian, które kontrastowały z ciemnymi liśćmi okazałej topoli broniącej domostwo przed jesiennymi wiatrami. Dom nie był zbyt duży, ale czysty i schludny. Przed wejściem znajdował się ganek, a podczas nieobecności domowników drzwi zamykano od wewnątrz zaszczepką (haczykiem). Obok stała stodoła, a przy niej trzy stogi zboża, które nie zdołała już zmieścić w swym wnętrzu. Najwyraźniej okolica była urodzajna, wystarczyło rozejrzeć się wokoło, by zauważyć mnóstwo stogów i chłopów orzących pługami czarną, żyzną glebę, która na pewno należała do dworu. Brama zawsze stała otworem i zapraszała podróżnych do odwiedzin. Widać było, że to porządne i dostatnie domostwo.
Czytaj dalej opis dworku

Koncert przedwieczorny

2010-12-30T18:33:00.001+01:00

Koncert przedwieczorny to opis symbolicznej, miłosnej rozmowy kochanków – Nieba (odgłosy wydawane przez owady) i Ziemi ( rechot żab).

Zmierzchało już i zanosiło się na burzę, którą zwykle poprzedza ponura cisza. Niebo pokryło się ciemnymi chmurami, które tak opadły w kierunku Ziemi, że zdawały się ją dotykać...
„Aż oboje, skrywszy się pod zasłonę ciemną
Jak kochankowie, wszczęli rozmowę tajemną,
Tłumacząc swe uczucia w westchnieniach tłumionych,
Szeptach, szmerach i słowach na wpół wymówionych,
Z których składa się dziwna muzyka wieczoru.”

Na poddaszu zajęczał puszczyk, zerwały się nietoperze z szumem skrzydeł w kierunku oświetlonych okien, u których widać też roje ciem zwabionych jasnymi strojami kobiet.
Czytaj dalej

Koncert Wojskiego na bawolim rogu

2010-12-30T18:24:00.001+01:00

Wojski Hreczecha był wielkim autorytetem w dziedzinie polowań. Uznawał tylko takie na grubego zwierza i tylko takie podejmował się prowadzić. Kiedy więc zabito niedźwiedzia, Wojski grą na bawolim rogu dał znak do zakończenia polowania. Jego koncert, w który włożył całą swoją energię, serce i niebywały kunszt, niósł odgłosy łowów i ich przebieg. Najpierw usłyszano rześkie dźwięki naśladujące pobudkę, potem jakby skamlanie psów, a niskie tony oddawały strzały. Gdy przerywał, wszystkim wydawało się za sprawą echa, że koncert nadal trwa...

Czytaj dalej

Koncert Jankiela na cymbałach. Koncert nad koncertami.

2010-12-30T18:17:00.001+01:00

Jankiel, stary Żyd, świetny cymbalista w swoim patriotycznym koncercie z okazji zaręczyn Zosi wskazuje na istotne wydarzenia w historii Polski:
„Polonez Trzeciego Maja” – „Skoczne dźwięki /Radością oddychają, radością słuch poją,” przypominają o konstytucji majowej z 1791 roku, ustanowionej przez sejm, pamiętnych działań dla dobra ojczyzny: ograniczenie złotej wolności szlacheckiej, zniesienie liberum veto i zrównanie mieszczan i szlachty.
Przyjęcie konstytucji sprowokowało wrogość sąsiadów Rzeczypospolitej, zawiązał się spisek magnatów w postaci Targowicy – „Mistrz coraz takty nagli i tony natęża, /A wtem puścił fałszywy akord jak syk węża,/Jak zgrzyt żelaza po szkle - przejął wszystkich dreszczem”. Gerwazy rozpoznał ów nieprzyjazny zgrzyt z 1792 roku. Sprzysiężeni magnaci pod patronatem carycy Katarzyny II domagali się przywrócenia dawnego ustroju.Czytaj dalej

Spór o Kusego i Sokoła

2010-12-27T16:42:00.002+01:00

Asesor i Rejent – to bohaterowie „Pana Tadeusza” - słynni adwersarze, właściciele niezwykłych chartów. Rejent Bolesta pysznił się Kusym. a Asesor rozpływał nad zaletami Sokoła.

Ich spór o to, który z psów jest zręczniejszy rozpoczyna się już w księdze I (w.571-584; w.678-748). A poszło o to, który z chartów złapał zająca. Każdy z nich utrzymywał, że zrobił to jego ulubieniec. Towarzystwo zebrane na kolacji podzieliło się na zwolenników Kusego i Sokoła. Kłótnia zaczęła się wzmagać wraz z ilością wypitych trunków, a stronnicy Sokoła zyskali przewagę.

Wtedy , zacietrzewiony Rejent, słynący z nadmiernej gestykulacji, ze szczegółami przedstawił przebieg pogoni chartów za sprytnym szarakiem. Psy równocześnie ruszyły w pole. Szły równo, czasem tylko nieznacznie wyprzedzały się wzajemnie. Zając zaś kluczył po zagonie, stosował zwody – raz w prawo, raz w lewo, a psy za nim. Aż wreszcie dopadł lasu, a Kusy go „cap”.

Rejent wrzasnął akurat nad głową Tadeusza, który właśnie flirtował z Telimeną. Młodzieniec zmieszał się, a nie chcąc zdradzić swego stanu, pochwalił sylwetkę i przymioty Kusego. W ten sposób naraził się Asesorowi, który słynął ze złośliwości, wręcz „żądła w języku”. Dawniej był człowiekiem bogatym, ale roztrwonił schedę swego ojca a z licznej psiarni pozostały mu tylko dwa charty. A tu jeszcze ośmielano się odbierać chwałę Sokołowi. Rozzłoszczony z jadowitym uśmiechem zwrócił uwagę Tadeuszowi, że „chart bez ogona jest jak szlachcic bez urzędu”, wobec tego śmieszna jest osoba, która wychwala takiego psa.
Czytaj dalej

Przyroda w „Panu Tadeuszu”

2010-12-27T16:34:00.000+01:00

1.Rola przyrody:

a) stanowiła tło akcji, np.

- zachód słońca (ks.I.,w.186 i następne) – koniec dnia pracy dla chłopstwa, powrót gości z przechadzki,

- opis sadu (ks. II, w.410 i następne) – Hrabia obserwuje Zosię.

b) jest komentarzem do przeżyć ludzi, np.:

- po wieczornej kłótni w zamku ludzie są smutni – słotny poranek (ks.VI, w.1),

- po zajeździe na Soplicowo – dzień wstaje chłodny, a wschodzące słońce „krwawo się czerwieni” (ks. X, w.77 i następne);

c) stanowi epizod akcji, np.:

- po bitwie z Moskalami – burza (ks. X, w.40) uniemożliwia Rosjanom dotarcie do Soplicowa

d) ukazuje piękno kraju, opis jest całością niezależną od akcji, np.:

- opis puszcz litewskich (ks. IV, w. 480 i następne)

e) podkreślają tęsknotę autora za ojczyzną, miłość do ojczystej przyrody i bohaterów dzieła, np.:

- opis lasów (ks. III, w.550 i następne)

- opis nieba (ks. III, w. 630 i następne)

Czytaj dalej

Przyroda

2010-12-27T16:15:00.001+01:00

Przyroda w „Panu Tadeuszu”

1.Rola przyrody:

a) stanowiła tło akcji, np.

- zachód słońca (ks.I.,w.186 i następne) – koniec dnia pracy dla chłopstwa, powrót gości z przechadzki,

- opis sadu (ks. II, w.410 i następne) – Hrabia obserwuje Zosię.

b) jest komentarzem do przeżyć ludzi, np.:

- po wieczornej kłótni w zamku ludzie są smutni – słotny poranek (ks.VI, w.1),

- po zajeździe na Soplicowo – dzień wstaje chłodny, a wschodzące słońce „krwawo się czerwieni” (ks. X, w.77 i następne);

c) stanowi epizod akcji, np.:

- po bitwie z Moskalami – burza (ks. X, w.40) uniemożliwia Rosjanom dotarcie do Soplicowa

d) ukazuje piękno kraju, opis jest całością niezależną od akcji, np.:

- opis puszcz litewskich (ks. IV, w. 480 i następne)

e) podkreślają tęsknotę autora za ojczyzną, miłość do ojczystej przyrody i bohaterów dzieła, np.:

- opis lasów (ks. III, w.550 i następne)

- opis nieba (ks. III, w. 630 i następne)

Bohaterowie „Pana Tadeusza” jako typowi przedstawiciele świata szlacheckiego. Charakterystyka starego pokolenia.

2010-12-10T22:34:00.004+01:00

Do starego pokolenia zaliczę trzy grupy społeczne: arystokrację, szlachtę ziemiańską i szlachtę zaściankową.

Przedstawicielem pierwszej będzie Stolnik Horeszko herbu Półkozic, „Pan potężny, pobożny i prawy, który miał w domu krzesła, wstęgi i buławy” to znaczy, że miał w swym rodzie senatorów, hetmanów i osoby odznaczone orderami. Za czasów Sejmu Czteroletniego był zwolennikiem reform i Konstytucji 3 Maja. Ale też nie miał łatwego charakteru. Dumny, pyszny, egoista, zimny i wyrachowany zburzył szczęście Jacka Soplicy i własnej córki.

Szlachtę ziemiańską reprezentują Podkomorzy i Sędzia. Podkomorzy piastuje urząd powołany do rozstrzygania sporów majątkowych szlachty. Pełen powagi, godności z rzetelnym stosunkiem do pełnionych obowiązków. Patriota, z zainteresowaniem śledzi wydarzenia polityczne, z entuzjazmem mówi o zwycięstwach Napoleona i bohaterskiej młodzieży polskiej walczącej u jego boku. Tradycjonalista, zwolennik starych obyczajów szlacheckich i dawnego stroju szlacheckiego.

Z kolei Sędzia to dobry gospodarz, dogląda sam wszelkiego dobytku, bo „pańskie oko konia tuczy”. Nie krzywdzi chłopów, dba o ich grunta, nie przeciąża nadmierną pracą i nie wymaga przesadnego szacunku z ich strony – nie każe im się kłaniać „po kolana”. Czasami zasiada z nimi przy jednym stole, zgodnie ze starym zwyczajem. Nie sprzeciwia się woli Tadeusza, który chce włościan uczynić wolnymi. Reprezentuje typowego szlachcica słabo wykształconego. Broni starego porządku szlacheckiego, krytykuje cudzoziemszczyznę, sam nosi się po szlachecku i kultywuje stare obyczaje: szanuje gości, urządza polowania i biesiady na starą modłę. Sędzia to patriota a Soplicowo – „centrum polszczyzny”. Na ścianach dworu wiszą portrety bohaterów narodowych. Mieszkańcy dworu śledzą i znają „wszystkie tułactwa, wyprawy i bitwy” legionów polskich. Sędzia odbywa z księdzem Robakiem, emisariuszem politycznym, nocne rozmowy, jest zwolennikiem idei powstania. Z radością gości polskich generałów. Jest także uparty, nieustępliwy i chciwy. Przejął zamek z rąk targowiczan i procesował się o niego.
Czytaj dalej

Bohaterowie „Pana Tadeusza” jako typowi przedstawiciele świata szlacheckiego. Charakterystyka młodego pokolenia.

2010-12-10T22:24:00.003+01:00

Nie bez przyczyny Adam Mickiewicz podkreśla, iż opisuje świat odchodzący w przeszłość. Staremu pokoleniu szlachty przeciwstawia młode, pełne marzeń i zapału do zmian. A oto i jego przedstawiciele.

Tadeusz – bratanek Sędziego, syn Jacka Soplicy, przeciętny młody szlachcic, szczery i prostoduszny. Dobrze komponuje się z soplicowskim światem, bo chociaż wykształcony ma ograniczone horyzonty. Kocha przyrodę ojczystą. Po ucieczce do Księstwa Warszawskiego w roku 1811 powraca po rocznej nieobecności, ranny, z ręka na temblaku, sprawdzony w walce. Rozumie konieczność przemian społecznych, dlatego wspólnie z Zosią postanawiają uwłaszczyć chłopów. Można powiedzieć, że został wychowany przez historię. Jest człowiekiem nowych czasów.

Z kolei Hrabia posiada usposobienie sentymentalno-romantyczne, rzeczy zwykłe nazywa w sposób poetycki, ulega romantycznej konwencji. Kosmopolita, zachwyca się cudzoziemskim krajobrazem. Wraz z innymi ucieka do legionów a po roku wraca z nastawieniem patriotycznym, ulega przemianie pod wpływem idei wolności i równości panujących w wojsku polskim.

Czytaj dalej

List Jacka Soplicy do Tadeusza cz.2

2010-11-15T16:55:00.003+01:00

W czasie, gdy ja walczyłem jeszcze ze swoim nałogiem, Stolnik urządzał w swoim zamku zabawy i huczne uczty. Wszystko na cześć zaręczyn swojej córki. Wściekły jeździłem wokół zamku, przyglądając się tym uroczystościom z daleka. Pałałem nienawiścią do Stolnika.

Były to czasy konfederacji targowickiej, a Stolnik był zwolennikiem Konstytucji 3 maja. Pewnego razu, jeżdżąc tak bez celu, zobaczyłem jak zamek szturmowali Moskale. Ale Horeszko dzielnie odpierał atak. Kiedy spostrzegłem, że wychodzi na taras znowu zwycięski, nie wytrzymałem, porwałem karabin Moskala i strzeliłem w jego kierunku. Nie mierzyłem nawet, ale pech chciał, że zadałem mu śmiertelną ranę.

Później okrzyczano mnie zdrajcą, myślano, że jestem w zmowie z Rosjanami. Sama Moskwa też uważała mnie za swego stronnika. Proponowano mi wysokie stanowiska, ale nie przyjąłem ich. Nie byłem przecież zdrajcą! Kochałem nad życie swoją ojczyznę. To nie ja zdecydowałem, że rodzina Sopliców przyjęła ofiarowane im przez Moskwę ziemię Horeszki. Nie miałem już wpływu na rodzinę. Uciekłem z kraju.

Czytaj dalej

List Jacka Soplicy do Tadeusza cz.1

2010-11-15T16:48:00.006+01:00

Drogi Tadeuszu, ukochany Synu mój!

Czas bym się ujawnił i chociaż w części usprawiedliwił swe czyny. Każdy w życiu popełnia błędy szczególnie w okresie młodości, ja także ich nie uniknąłem i chociaż ciężkie zarzuty ciążą na mej osobie, mam nadzieję, że zrozumiesz i docenisz mą spowiedź.

Pewnie słyszałeś, że byłem jedną z najbardziej liczących się postaci w naszym Sopliców rodzie. Nie byłem bogaty, ale cieszyłem się poważaniem wśród szlachty i zawsze mogłem liczyć na jej wsparcie. Jak to młody, miałem jednak nie najłatwiejszy charakter. Cechowała mnie kłótliwość, próżność i pycha. Byłem też porywczy, wybuchowy, skłonny do bójek. Te cechy moje doskonale potrafił wykorzystać Stolnik Horeszko. Był on wówczas jednym z najbogatszych ludzi w okolicy. Zwłaszcza w czasie sejmików zapraszał mnie do siebie na wspaniałe biesiady i zabawy huczne. By mnie sobie zyskać, mawiał, że nie ma ode mnie lepszego przyjaciela. Ale to wszystko były pozory! Wstrętna obłuda! Potrzebny byłem Stolnikowi do zjednania szlachty na jego korzyść. W czas sejmików liczył się każdy głos!

Wkrótce zauważył, że jestem zakochany w jego prześlicznej córce, Ewie. Mimo że byłem darzony wzajemnością, dumny arystokrata udawał, że nie ma o niczym pojęcia. Gdzieżby on, oddał mnie, biednemu szlachetce, swój skarb. Niedługo też musiałem czekać aż podano mi czarną polewkę. To ostatecznie przekreślało me nadzieje na pozyskanie ręki ukochanej. Wyobrażasz sobie, jaki byłem zraniony w swej dumie, zrozpaczony, zły i wściekły. Wzburzony postanowiłem wyjechać za granicę z małym oddziałem szlachty. Chciałem tam walczyć o wolność ojczyzny. Przedtem jednak miałem nadzieję, że Stolnik, zobaczywszy mnie opuszczającego kraj, wzruszy się i odda mi Ewę za żonę. Cóż to był za pomysł! Podczas pożegnania Horeszko poprosił mnie o radę w związku ze ślubem córki z kasztelanem witebskim. To przeważyło szalę goryczy!

Czytaj dalej

„Pan Tadeusz” jako epopeja narodowa

2010-11-09T15:08:00.005+01:00

Słowo „epopeja” pochodzi z greckiego „epopoiia” i składa się z dwóch wyrazów „epos”, co znaczy słowo i „poiein” czyli czynię. Encyklopedyczna definicja epopei wyjaśnia z kolei, że jest to dłuższy utwór, zwykle wierszowany, którego tematem są dzieje bohaterów narodowych, przedstawione na tle ważnych i przełomowych wydarzeń historycznych.

W „Panu Tadeuszu” można wykazać wszystkie cechy epopei. Przede wszystkim zawiera szeroki, epicki obraz narodu w okresie historycznym niezwykle ważnym dla jego przyszłości. Jest to moment ważny dwojako. Po pierwsze odchodzą w przeszłość czasy staropolskie, dawne formy życia i ludzie, którzy starali się je zachować. Po drugie rodzi się nowa epoka z odrodzonym społeczeństwem przynoszącym nadzieje na odzyskanie tożsamości narodowej.

Poza tym utwór jest osadzony w szeroko rozbudowanym tle społecznym, historycznym i obyczajowym przedstawionym z wielką rzetelnością, by ukazać czytelnikowi prawdziwy obraz ówczesnego społeczeństwa. Akcja poematu toczy się wśród pięknej i długowiecznej przyrody litewskiej, która towarzyszy, ale i też góruje nad człowiekiem.

Natomiast tempo akcji jest powolne, obejmuje niewiele zdarzeń, ale wplecione weń liczne epizody wzbogacają tło, pokazują świetnie obyczajowość ówczesnej społeczności( np. grzybobranie, polowanie, uczty staropolskie)

Czytaj dalej

Obyczaje szlachty zaściankowej

2010-11-09T15:00:00.003+01:00

Natomiast szlachta zaściankowa mieszka w chatach, nad drzwiami są umieszczone ich herby (ks. VI, w. 467).W lamusach przechowują stare zbroje: szyszaki, kolczuga, pancerz, buńczuk (ks. VI, w.470) Nazwiska noszą jednakowe, gdy szlachta wywodzi się z jednego rodu. Ponieważ chłopcy otrzymywali na chrzcie dwa imiona Bartek albo Maciej rozróżniano ich przy pomocy przydomków, tzw. imionisk. Np. Maćkiem nad Maćkami stał on na czele rodziny Dobrzyńskich i był jej duchowym wodzem. Szlachta zaściankowa pracowała na roli jak chłopstwo (ks. VI, w.387), ale odróżniał od najniższej warstwy odróżniał ich strój: kapoty białe w czarne pręgi (ks. VI, w.388). Szlachcianki ubierały się inaczej do pracy niż chłopki. Nosiły perkaliczki i drelichy (ks.VI, w.390), żęły zboże i przędły w rękawiczkach, a bydło pasały w trzewiczkach.

Na spotkania towarzyskie i narady przychodzą do karczmy:

„W drugiej ogromna sala. Koło każdej ściany

Ciągnie się wielonożny stół wąski, drewniany.

Przy nim stołki...” (ks. IV, w.210 i następne)

Tutaj przy dźwiękach cymbałów , basetli, kobzy, kozic (dudy) i skrzypiec obchodzono uroczystości takie jak chrzciny i wesela (ks. IV, w.238).

Czytaj dalej

Obyczaje szlachty posesjonackiej w „Panu Tadeuszu”

2010-11-07T16:46:00.004+01:00

Natomiast szlachta posesjonacka mieszkała we dworach: „dwór szlachecki z drzewa, lecz podmurowany(...)pobielane ściany (ks. I, w.2) , okna zaopatrzone w okiennice z otworami w kształcie serca (ks. IV, w.101). Szlachta nosiła się „po polsku”: kierejka (rodzaj wciętej w pasie delii), taratatki, czamary (męski ubiór wierzchni zw. węgierką, zbliżony do kontusza), kontusze (szata wierzchnia, rodzaj płaszcza lub kamizelki z charakterystycznymi tzw. wylotami, czyli rozciętymi od pachy do łokci rękawami, które albo luźno zwisały, albo, odrzucone do tyłu, odsłaniały żupan), pasy słuckie ze złotogłowiu, buty wysokie, konfederatki(czapka rogatywka) z „czaplinymi pióry” (ks. XII, w.770, ks. I, w.830) Mężczyźni obowiązkowo też nosili wąsy. Odpowiednio też tytułowali się. Do szlachcica mówiono „wielmożny”, do szlachcica z urzędem „jaśnie wielmożny” (ks. XII. W.133), przy czym do ważnych atrybutów szlachty należały ich herby i patenta czyli dokumenty szlacheckie.

Przy stole również obowiązywały konwenanse. Na obiad wzywano domowników i gości biciem dzwonu:

„Dzwon ten w każde południe krzyczący z poddasza,

Gości i czeladź domu na obiad zaprasza (ks.III, w.668)

Przed posiłkiem odmawiano pacierz (ks. I, w.305).W życiu towarzyskim należało przestrzegać zasad grzeczności: „Podkomorzy najwyższe brał miejsce za stołem. Z wieku mu i z urzędu ten zaszczyt należy. Idąc kłaniał się damom, starcom i młodzieży.”(ks. III, w.701). Należało usługiwać damom przy posiłkach (ks. I, w.333). Obowiązywała też rozmowa przy stole: „po staremu bawić u wieczerzy, nie milczeć i żuć...” (ks. V, w.446). We dworze trzymano kawiarki, specjalistki od nabywania odpowiednich gatunków i parzenia kawy. Posługiwały się podczas jej przyrządzania imbrykami blaszanymi, a podawały w złotych filiżankach z saskiej porcelany do tego śmietankę w garnuszkach. Po jedzeniu często wybierano się na przechadzkę. Tu również obowiązywał ustalony porządek: przodem szły dzieci, potem starsi, dalej panny, na końcu młodzież męska (ks. I, w.210).

Czytaj dalej

Obyczaje arystokratów w „Panu Tadeuszu”

2010-11-07T16:30:00.005+01:00

Pan Tadeusz” to cała skarbnica obyczajowości staropolskiej. Bohaterowie epopei starają się kultywować dawne obyczaje z całą pieczołowitością. Omówię tu zwyczaje codzienne i odświętne w kontekście kultury materialnej trzech grup społecznych: arystokracji, szlachty posesjonackiej i szlachty zaściankowej.

I tak magnateria, najzamożniejsza warstwa spośród wyżej wymienionych, zamieszkiwała okazałe rezydencje, wspaniałe pałace. Stolnik Horeszko taki właśnie zamek posiadał: „Zamek(...) okazały budową, poważny ogromem” (ks. I, w.269). Utrzymywał też liczną służbę, jednakowo odzianą „liberia Horeszków, kurta żółta z połami, obszyta złotym galonem z wyszytym herbem Półkozicem” (ks. II, w.154). Często ugaszczał szlachtę, jadącą na sejmiki w tym celu w beczkach przechowywał wino (ks. II, w.220-225), a biesiady odbywały się w sieni zamkowej ze sklepieniem podpartym filarami i murach ozdobionych herbami oraz rogami jelenimi, znajdowały się tam również instrumenty dla muzykantów

(ks. I, w.290). Zaproszona szlachta wznosiła toasty i wiwaty „za zdrowie Króla Jegomości, potem prymasa, potem Królowej Jejmości, potem szlachty i całej Rzeczypospolitej. A na koniec(...)wznoszono: Kochajmy się!” (ks. II, w.230).

Czytaj dalej

Historia w „Panu Tadeuszu” cz.3

2010-11-05T09:22:00.003+01:00

Tymczasem w księdze VIII kometa stała się okazją do opowiadania Wojskiego o czasach Jana III Sobieskiego i wojnie z Turkami. Wojski powtarza opowieści zasłyszane w swoich dziecięcych latach:

„Kiedy na koń król Jan Trzeci siadał, (w.176)

Gdy nuncjusz papieski żegnał go na drogę,

A poseł austryjacki całował go w nogę”.

Historia przewija się też w całej księdze X stanowiącej w znacznej większości spowiedź Jacka Soplicy i jego dwie biografie: sarmacką związaną z Polską szlachecką i patriotyczną - pod postacią ks. Robaka, świadomego uczestnika walki o wolność.

Obraz marszu Wielkiej Armii Napoleona i wojska Księstwa Warszawskiego na Moskwę w 1812 przynosi księga XI:

„Konie, ludzie, armaty, orły dniem i nocą (w.40)

Płyną: na niebie gorą tu i ówdzie łuny,

Ziemia drży...”

I wreszcie księga XII. Z okazji uczty w Soplicowie Wojski wyjmuje serwis staropolski:

„Te persony, których tu widzicie bez liku (w.52)

Przedstawiają polskiego historię sejmiku”

A koncert Jankiela na cymbałach (w.660) z okazji uczty staropolskiej i zaręczyn Zosi przynosi melodie narodowe związane z historią Polski. Zawiera wspomnienie Konstytucji 3 Maja (1791), Targowicy (1792), rzezi Pragi (1794), powstania Legionów Polskich i tułaczki żołnierzy polskich na obczyźnie (1795 – 1812)

Czytaj dalej

Historia w „Panu Tadeuszu” cz.2

2010-11-05T09:03:00.003+01:00

Z kolei w księdze IV znajduje się wzmianka na temat tabakiery księdza Robaka, z której to sam generał Dabrowski zażywał tabaki. Oto w jakich okolicznościach:

„Czy uwierzycie, Państwo, że z tej tabakiery (w.359)

Pan jenerał Dąbrowski zażył razy cztery?

(...) tak, tak, on jenerał

Byłem w obozie, gdy on Gdańsk Niemcom odbierał”

Mowa o generale Dąbrowskim, gdy na czele nowo utworzonych wojsk polskich brał udział w oblężeniu i zdobyciu Gdańska w 1807 roku. A dalej ksiądz Robak, współuczestnik rozgrywającej się na jego oczach wielkiej historii wymienia cara Aleksandra I, jego brata Konstantego, późniejszego wodza naczelnego w Królestwie Kongresowym i cesarza austriackiego Franciszka II w bitwie pod Austerlitz:

„(...) na przykład pod Austerlitz. Francuzi tak stali (w.416)

Z armatami, a na nich biegła ćma Moskali

Cesarz patrzył i milczał; co Francuzi strzelą

To Moskale pułkami jak trawa się ścielą.

(...) Aż w końcu Aleksander ze swoim braciszkiem

Konstantym i niemieckim cesarzem Franciszkiem

W nogi z pola...”

Czytaj dalej

Historia w "Panu Tadeuszu" cz.1

2010-11-04T02:37:00.005+01:00

Historia w „Panu Tadeuszu jest w utworze wszechobecna, nadaje mu klimat polskości. Przyjrzyjmy się, jakie są jego przejawy w poszczególnych księgach.

W księdze I, gdy Tadeusz wraca do Soplicowa ze ścian dworu spoglądają na niego portrety zasłużonych dla ojczyzny: „Kościuszko w czamarce krakowskiej”(w.57), „Rejtan żałośny po wolności stracie” (w.63), „Jasiński, młodzian piękny i posępny” (w.66), „Korsak, towarzysz jego nieodstępny”(w.67). Obrazy przypominają ostatnie lata Rzeczypospolitej i Insurekcji Kościuszkowskiej. Wszedł „(...) pociągnął za sznurek/By stary Dąbrowskiego usłyszeć mazurek” (w.70). Zegar kurantowy wygrywał melodię wiążącą się z powstaniem Legionów Henryka Dąbrowskiego w 1797 roku.

Dalej pojawia się postać Napoleona Bonaparte:

„...ów mąż, bóg wojny (w.892)

Otoczon chmurą, tysiącem dział zbrojny,

Wprzągłwszy w swój rydwan orły złote obok srebrnych

Od puszcz libijskich latał do Alpów podniebnych

Ciskając grom po gromie, w Piramidy, w Tabor,

W Marengo, w Ulm, w Austerlitz, Zwycięstwo i Zabor

Biegły przed nim i za nim”.

Napoleon Bonaparte przedstawiony jest przez narratora jako bóg wojny. W powyższym fragmencie mowa o jego zwycięstwach: wyprawie egipskiej (1798), bitwie z Turkami pod Górą Tabor w Palestynie (1799), Austriakami pod Marengo (1800), pod Ulm (1805), pod Austerlitz (1805).

Czytaj dalej

Wątek narodowowyzwoleńczy

2010-11-03T19:15:00.004+01:00

1. Jacek Soplica w szeregach Legionów Polskich.

2. Życiorys napoleoński ks. Robaka

— „Legiony Kniaziewicza (zwycięstwo francuskie nad Austriakami w Bawarii w 1800 r. z udziałem Legii Naddunajskiej gen. Kniaziewicza)

— walka polskich szwoleżerów pod Samosierrą w r. 1808

— służba w wywiadzie na terenach Wielkopolski i Małopolski trzykrotne aresztowania i cudowne ocalenia.

3. Robota spiskowa i agitacyjna na Litwie po r. 1807

— agitacja wśród szlachty i chłopów na Litwie w celu przygotowania powstania

— unicestwienie planów powstania przez Zajazd na Soplicowo.

4. Przenikanie młodzieży litewskiej do armii polskiej w Księstwie Warszawskim

— ucieczka młodzieży szlacheckiej po bitwie z Moskalami w Soplicowie.

5. Spowiedź i śmierć Jacka Soplicy.

6. Przybycie do Soplicowa wojska polskiego pod wodzą polskich generałów: Dąbrowskiego, Kniaziewicza, Małachowskiego, Giedrojcia i Grabowskiego i nadzieja na rychłe wyzwolenie ojczyzny.

7. Rehabilitacja Jacka Soplicy.

Wątek miłosny

2010-11-03T18:52:00.013+01:00

1. Powrót Tadeusza do Soplicowa i nieoczekiwane spotkanie z tajemniczą dziewczyną, której uroda oczarowuje młodzieńca.

2. Zainteresowanie się Tadeusza Telimeną, poznaną podczas wieczerzy w zamku.

3. Adorowanie Telimeny przez Tadeusza ku niezadowoleniu Sędziego i ks. Robaka.

4. Powtórne zetknięcie się Tadeusza z nieznajomą w dzień polowania na niedźwiedzia.

5. Wprowadzenie Zosi do towarzystwa soplicowskiego przez Telimenę i rozpacz Tadeusza z uświadomionej sobie pomyłki uczuciowej.

6. Rozdarcie wewnętrzne młodzieńca między uczuciem do Zosi a zobowiązaniami honoru wobec Telimeny.

7. Chęć ucieczki do Księstwa Warszawskiego wobec niemożności rozwiązania konfliktu uczuciowego.

8. Zamiar Tadeusza utopienia się w stawie spowodowany wymówkami i obraźliwymi słowami Telimeny.

9. Zajazd na Soplicowo przyczyną zwrotu sytuacji.

10. Czułe pożegnanie Tadeusza przez Zosię przed jego wyjazdem do Księstwa Warszawskiego.

11. Zaręczyny Zosi i Tadeusza wiosną 1812.

Księga XII - Kochajmy się

2010-10-10T10:01:00.003+02:00

Wojski jako marszałek dworu kieruje ostatnią ucztą staropolską w zamku, a na dziedzińcu Sędzia przyjmuje gromadę włościan. Zosia i Tadeusz jako nowi dziedzice usługują ludowi.

Goście podziwiają serwis staropolski, jedzą potrawy sporządzone według staropolskiej księgi kucharskiej, popijają węgrzynem. Tadeusz i Zosia postanawiają nadać chłopom ziemię oraz wolność. Brzmią wiwaty na cześć młodych, na cześć ludu jako wolnych, równych Polaków, na cześć wojska, wodzów i wszystkich stanów.

Na dziedzińcu stary Jankiel wykonuje koncert na cymbałach, w którym słuchacze odnajdują echa pieśni narodowych, które przypominają niedawne dzieje ojczyzny: Konstytucję 3 Maja, Targowicę, rzeź Pragi, dzieje legionów, tułaczkę polskich żołnierzy. Finał koncertu brzmi optymistycznym „Jeszcze Polska nie zginęła" a zebranych ogarnia radość i nadzieja na wyzwolenie ojczyzny.

Ogólna zabawa szlachty, wojska i ludu rozpoczyna się staropolskim polonezem prowadzonym przez Podkomorzego i Zosię i trwa do późnej nocy pełna wiwatów, toastów i radosnego nastroju

Księga XI - Rok 1812

2010-10-10T09:54:00.004+02:00

Jest wiosna 1812 roku, czas nadziei i wiary w wyzwolenie ojczyzny, bo wielka armia napoleońska, a przy niej wojsko polskie, ciągną na Moskwę. W Soplicowie stacjonują generałowie: Jan Henryk Dąbrowski, Karol Kniaziewicz, Małachowski oraz czterdzieści tysięcy żołnierzy. W uroczystym dniu Najświętszej Panny Kwietnej zostaje odprawiona msza dla wojska i ludu, a po niej Podkomorzy przeprowadza rehabilitację Jacka Soplicy i zawiesza na krzyżu mogiły order Legii Honorowej przyznany zmarłemu przez Napoleona. Trzy pary narzeczonych czekają na ogłoszenie zaręczyn: Zosia i Tadeusz, Asesor i Tekla Hreczeszanka, Rejent i Telimena.