Na brzegu drzewostanu, w pasie krzewów odnaleźć można także palmy ( na zdjęciu coś z typu daktylowca), jak wiadomo – wybitnie światłożądne rośliny jednoliścienne które charakteryzują się tym, że ich "pseudopień" to w istocie sterta obumarłych pochew liściowych które kiedyś wyrastały swym pióropuszem u szczytu rośliny.

Faktycznie zdziwiliśmy się, a głównie dlatego, że nastrojeni jazdą w borze, ( a przecież bór, to psia kość, bór sosnowy świeży taki jak np. Leucobryo-Pinetum ) ujawiły się te palmy które stworzyły pewien chwilowy rezonans.

Z drugiej strony kiedy już w naszych lasach widzę rudbekie, nawłoć olbrzymią, albo winobluszcz pięciolistkowy, wrażenia mam podobne.

W ten sposób dokonuje się bardzo wolna ekstrakcja związków zapachowych – mówiąc ogólnie – oraz innych czyniących te rośliny tzw. ziołami.

Taką mieszaninę przecedzamy i stosujemy oszczędnie i słodko zamiast litrów herbatek ziołowych.

W przypadku zdjęcia pozrywane zostały jesienne resztki melisy, bazylii, tymianku, cząbru i oregano. Cukier w tym miodzie doskonale "podkręca" aromaty ziołowe, a jedzenie go teraz przypomina, że czasem faktycznie, jest możliwe lato w tym kraju.

malutkiej wiosce na Krecie – Vouves żyje 15 osób w ośmiu domach. Wioska leży wysoko w górach, bardzo trudno tam trafić, bo praktycznie brak znaków, a i każda mapa pokazuje co innego. W centralnym miejscu rośnie olbrzymia, skręcona i pusta w środku oliwka, a dokładnie oliwka europejska (Olea eropaea L) z rodziny oliwkowatych jak np. nasz lilak z uporem określanym jako "bez".

Średnica pnia u podstawy to ok. 3,6 metra, a wiek…imponujący niemal 3000 lat. Wiek oznaczono na podstawie przyrostów rocznych (zaledwie 0,6 mm rok) i przyrostów innych drzew, a także wykopaliskowego drewna użytego do konstrukcji z wyraźnym, zachowanym trendem wzrostowym. Nauka zajmująca się tego typu sprawami to dendrochronologia. Drzewo w Vouves jest skręcone, Grecy określają je jako "striftolia". Ma niesamowitą strukturę kory, przypominającą kamienną rzeźbę, którą czterolatki mogą określić jako "potwól". No coś w tym jest.

Drzewa oliwne uprawiane są na Krecie od 9000 lat, są głęboko ukorzenione w mitologii, religii, sztuce i gospodarce. Dopiero teraz widzę, że najsilniejszy rozwój cywilizacji zachodu właściwie rozpoczął się wtedy kiedy zaprzyjaźniono się z Olea europaea.

Na Krecie rocznie zjadają średnio 35 litrów oliwy. W tej wartości są też dzieci. To daje wynik ok 10 łyżek stołowych oliwy dziennie. Jak to zupełnie inaczej brzmi niż nasze "skropić oliwą".

rokuł (Brassica oleracea L. var. italica Plenck) należy do rodziny kapustowatych. Za czasów starożytnego Rzymu był tam bardzo popularny, co więcej – właśnie rejon basenu śródziemnomorskiego jest jego ojczyzną. Nie ma brokułów dziko rosnących, to co hodujemy – to efekt uprawy i selekcji antycznych ogroników.

Jadalną częścią brokuła są nierozwinięte pączki kwiatowe oraz ich łodyżki.  Dlatego brokuł świeży to brokuł zielony.

 Brokuły prawie w 90% składają się z wody, mają ok 3% białka i 6% węglowodanów gdzie prawie 3% to błonnik. Ciekawe, że spośród cukrów jest glukoza, fruktoza, sacharoza, ale i laktoza. (Z książki "Color atlas of postharvest quality of fruits and vegetables" Maria Cecilia do Nascimento Nunes).

Kiedy brokuły zaczynają żółknąć (degradacja chlorofilu), co pod względem fizjologicznym objawia się jak proces starzenia się, oznacza najczęściej, że były przechowywane w temperaturze ok 20 st. C przez co najmniej 48-72 godziny. Dodatkowo, po takim czasie dochodzi do redukcji cukrów o 50%.

Dlatego, żeby brokuły były smaczne i by skorzystać z witaminy C, A, etc. trzeba kupować kwiatki ciemnozielone.

Ciekawe, że po wycięciu pręcików i słupków proces żółknięcia zostaje bardzo mocno zredukowany, ale konia z rzędem temu kto zdecyduje się taką masową sterylizację wykonać….

Brokuły też należą do tych warzyw które w małej ilości absorbują chemiczne środki ochrony roślin. Z pewnością nie zaszkodzą także te z hipermarketu.
 

Mniszek lekarski (Taraxatum oficinale) zwany potocznie mleczem to roślina od dawna użytkowana jako warzywo. Wszędobylska, szybko dostosowująca się do zmian środowiska. Godna podziwu.

Obecnie zaś puryści trawnikowi traktują ją jako zmorę. Mniszek jest też patronem specjalnego herbicydu selektywnego zwanego z polotem "Mniszek".

Młode liście można jednak spożytkować bardzo smacznie – sprawdzają się jako dodatek do sałatek (aby pozbyć się goryczki można w wodzie 30 min moczyć), czy przygotowane jak szpinak.

Korzenie zaś fantastycznie smakują przygotowane jako "kawa". W przepisie polecam dodać mleko, w wyniku powstaje napój przypominający nieco kawę zbożową, ale jest znacznie bardziej orzechowo-karmelowy. Bez mleka też ciekawa. Polecam szczerze.

Kawa z mniszka lekarskiego:

1. Zbieramy rośliny wykopując je ostrożnie za pomocą łopatki czy szpadla.

2. Odcięte korzenie szorujemy pod bieżącą wodą. Pocięte na 1cm kawałki wstawiamy do pieca na ok 30 min w temp.210 stopni. Korzenie muszą nieco zbrązowieć i wyschnąć tak by były twarde. (Warto je co jakiś czas mieszać by się nie przypaliły). Na tym etapie było duże zaskoczenie, bo rozniósł się aromat pieczonych ciastek, co wobec pierwotnej goryczy korzenia jest wrażeniem dziwnym.

3. Upieczone korzenie mielimy na proszek i ponownie prażymy, lecz na patelni przez ok 5 min.

4. Płaską łyżeczkę proszku zalewamy gorącym mlekiem i nieco dosładzamy. 

 

Oto fotorelacja z przygotowania rozgrzewającego napoju na bazie mleka (rośliny zebrane w październiku).

Liście topoli osiki ułożone na krótkopędach wyróżniają się długim i co najważniejsze bocznie spłaszczonym ogonkiem. Spłaszczony ogonek, jak np. płaska i giętka linijka może łatwo wyginać się, ale w ograniczonej płaszczyźnie. Ogonki liściowe topoli poruszane żaglem liścia wprawiają ją w nieco kołyszący ruch. To za jego sprawą możemy słuchać szelestu liści przy najdelikatniejszym podmuchu.

Drżenie topoli osiki pozwala ją szybko rozpoznać z dalekiej odległości. Na filmie (w drugim ujęciu)  widać wyraźnie, że osika jest w centrum kadru.

 Od strony fizjologicznej, zjawisko to też ma swoje, ciekawe wytłumaczenie. Istnieją badania które pokazują, że cecha ta jest stymulantem do transportu… wody w pniu, przez efekt szybszego osuszania powierzchni liścia.

A co poza tym?

Osika krótko żyje, w dobrej formie do 80 lat. Potem, szybko próchnieje, a jej gałęzie stają się kruche i łatwo się łamią. Ma małe wymagania siedliskowe, więc i zasięg ma bardzo szeroki. Niemal cała Europa. Odznacza się, też – jak większość topól – wysoką zdolnością do regeneracji i dlatego łatwo ją rozmnażać wegetatywnie. Kwiaty to rozdzielnopłciowe, zwisające "kotki" których owocem kooperacji jest biały puch niosący wewnątrz malutką torebkę nasienną.  Jej drewno jest dość miękkie i wysuszone – lekkie. W kraju bez większego znaczenia technologicznego, ale w  XV wieku w Anglii wyrabiano z niego strzały, więc Henryk V wydał ustawę o ochronie gatunku. Szczęśliwie strzał już się nie robi, a przynajmniej nie są naszym towarem pierwszej potrzeby więc i osika ma święty spokój. Jest to gatunek pionierski, łatwo zasiedla tereny po pożarach i nieużytki, wzbogacając biocenozę, ale i tak przede wszystkim… ładnie brzmi.

Odnalazłam ją w Ogrodzie Botanicznym na Krecie. W naturze jest jeszcze większa – dorasta do 4m wysokości, często wyrasta z wody. Jak wszystkie turzyce ma łodygę w przekroju poprzecznym – trójboczną. Mimo, że kształt tej łodygi nie ułatwia wycinania podłużnie jej włókien – 6000 lat temu w Egipiec, człowiek właśnie czyniąc to tworzył pierwszy prawie-papier. Językowo, ta doniosła rola rośliny naznacza się w wielu językach.

Od papirusa właśnie wywodzi się polski „papier”, angielski „paper”, czy duński „papir”. (Ciekawe jest tu na tym tle brzmienie rosyjskiej „bumagi”)

Tak jak napisałam, geometria łodygi rodziny turzycowatych wymuszała wymyślne sposoby jej cięcia.
Na tej grafice są tego przykłady:

 Pobrane włókna układano na wilgotnej powierzchni równolegle z małą nakładką, a potem poprzecznie warstwę drugą. Wszytko ubijano aż do złączenia włókien w arkusz który pod prasą był suszony. Dalsza praca to już przycinanie, łączenie, no i żmudne pismo.
Często gdy do drukarki wkładam arkusz kartki papieru pamiętam o tych waszych, naszych przodkach ubijających w upał papirus. Tak wtedy wzruszająco prosto, tak dla przyszłości obezwładniająco wiele. Choć piszę przy komputerze,- dzięki, dzięki, dzięki!

Forma kulista zwana ‘Globosum’  (tu korona w parterze) na podkładce (pniu) klonu zwyczajnego (korona na piętrze). 

Jak widać proces okulizacji/szczepienia nie wyszedł do końca dobrze, bo najprawdopodobniej z tkanki przyrannej podkładki wyróżnicowały się komórki merystemu twórczego które po podziałach utworzyły konkretne komórki, tkanki dalej pęd, całą koronę.

Ciekawe jest ta różnica w reakcji liści na brak światła (tzw. jesień). Korona zaszczepiona ciągle żywo zielona co oznacza prawdziwy disaster przy silniejszych, pierwszych mrozach.

No cóż, składniki cenne metabolicznie zamiast wrócić do obiegu wewnątrz rośliny – użyźnią glebę. Tak też można.

Ogon gada jest długi i za odwłokiem się wlecze, łatwo będąc drapieżnikiem właśnie za ten członek chwycić w nadziei, że trafi się reszta. Jaszczurki potrafią w tych momentach swój ogon odrzucić.

Rzęsa drobna (Lemna minor L.) z rodziny obrazkowatych (Araceae) zbudowana jest właściwie z 2 płaskich, zielonych zawiązków pędów (co wyglądem przypomina listki). Charakterystyczną cechą tejże rośliny jest jej żywotność i intensywny rozrost. Wiedzą to chyba wszyscy posiadaczy akwariów. Ma to swoje też i dobre strony, bowiem rzęsa do budowy masy zużywa w dużej mierze związki azotowe rozpuszczone w wodzie, co czyni ją przydatnym filtrem w rzekach i jeziorach, szczególnie chyba w Holandii… Inna sprawa to jej pokrywanie całkowitej powierzchni tafli wody. Ogranicza to dostęp światła do dna, a przede wszystkim zmienia jego charakter – zielone światło które trafia pod wodę ma niemal zerową wartość dla fotosyntezy.

Wracając do naszej jaszczurki:

 Jak pokazały badania Teresy Ścibor-Rylskiej które opisane są w malutkiej, przyjemnej książeczce pt. „Porządek i organizacja w przyrodzie” – po umieszczeniu rośliny w truciźnie – zachowuje się ona podobnie jak jaszczurka, – odrzuca część swojego ciała – tu jeden "listek". Dodatkowo, ten „odrzutek” otacza się skórką o właściwościach nieprzepuszczalnych i w ten sposób może przez pewien czas żyć.

Też bym tak chciała.

Jak widać nasiona są otoczone czerwoną i soczystą sakiewką zwaną osnówką (arillus). W owocach nasiona upakowane są w przegródkach podzielonych białą, gąbczastą tkanką niebywale gorzką i ściągającą.

Osnówki nie powstają z zalążni, najczęściej jest to przekształcone feniculum lub hilum, a co to znaczy to pewnie kiedy indziej...

Kolorową osnówkę ma też muszkatołowiec korzenny, a grzybień biały – gąbczastą, umożliwiającą pływanie.

W jednym owocu jest od 200-800 nasion z osnówkami

Nasionko i osnówka oddzelnie ważą niemal tyle samo

W pestkach 18% to olej

Owoce mają wysoki stopień antyoksydacyjny(4,479 μ mol TE/100g.) podobnie jak np. czarne jagody, a zjedzenie jednego owcu wypełnia połowę dziennego zapotrzebowania na błonnik.