Pijnbehandeling

Pijnbestrijding Matera

2014-06-08T23:38:00.002-07:00

Matera Gezondheidscentrum begon in 2003 als pijncentrum. Aan de basis van Matera lag een opleiding pijnbestrijding (analgesietherapie) aan Hogeschool Hanzesteden. Maar wat is nu pijn. Het is moeilijk om een goede definitie te geven van pijn. Laten we het toch proberen:

Pijn is een onplezierige, sensorische en emotionele ervaring, die gepaard gaat met echte of mogelijke weefselbeschadiging (Int. Assoc. for the Study of Pain)
Pijn is een abnormale en penibele indruk die door een lichaamsdeel wordt gevoeld en door de hersenen wordt ervaren
Pijn is een elementaire waarschuwing voor dreigend gevaar. De reactie van het lichaam op de pijnprikkel biedt bescherming tegen het ontstaan van schade of voorkoming van meer schade
Pijn is een gevoel. Het is een subjectieve persoonlijke onaangename gewaarwording.
Pijn is wat de patiënt zegt dat het is en treedt op wanneer hij het zegt, daar waar hij het zegt en is zo intens als hij het zegt (McCaffery)
Pijn is Au (Prof. Crul)
Pijn is bevroren liefde (Ir. D.O. van Nieuwenhuijze)

Vele mensen worstelen met pijn. Uit onderzoek blijkt dat zelfs 1 op de 5 Nederlanders te kampen heeft met chronische pijnklachten. Pijn is het meest voorkomende symptoom van ziekte. Het bestrijden van pijn gaat samen met het verhogen van de kwaliteit van het leven.

Kenmerken van pijn

Pijn is een natuurlijk mechanisme van bescherming. Zonder pijn zouden we niet kunnen overleven. Pijn is een noodzakelijk waarschuwingssignaal dat ons erop attent maakt dat er ergens iets niet goed gaat en dat ons ervoor behoedt om risico's te lopen. Deze vorm van pijn heet ook acute pijn.

Hoe ontstaat acute pijn

De kale zenuwuiteinden van twee typen zenuwen, de snelle A delta en de langzamere C-vezels, zijn verantwoordelijk voor het ontstaan van pijn in onze organen en weefsels. De zenuwvezels zijn gevoelig voor druk, temperatuur, trilling en de afgifte van neurotransmitters zoals oa. noradrenaline, serotonine, prostaglandine en substance P. Bij een pijnprikkel treedt eerst een stekende pijn op door actie van de snelle A delta vezels en daarna een brandend gevoel door activiteit van de C vezels. De vezels transporteren de pijnprikkels naar het achterste deel van het ruggenmerg. Vanaf de pijnplaats komen daarna neurotransmitterstoffen vrij. De snelle A delta vezels vervoeren de pijnprikkel via zenuwbanen aan de tegenovergestelde zijde van het lichaam naar het centrale pijnregelcentrum, de thalamus. Als de pijnprikkel voldoende sterk is bereikt deze, via de thalamus, onze hersenschors. Pas op dat moment worden we ons bewust van de pijn. In het centrale zenuwstelsel kan de pijnprikkel nog versterkt of verzwakt worden door de hoeveelheid en soort transmitterstoffen.

Ook de langzamere pijnprikkels, afkomstig uit de C vezels worden langs zenuwbanen van de tegenovergestelde zijde van het ruggenmerg vervoerd, maar schakelen dan over op andere gedeelten van het verlengde merg om daarna de thalamus te bereiken. De overdracht van deze pijnprikkels kan geremd of gestimuleerd worden door afdalende remmende pijnbanen vanuit de hersenen naar het ruggenmerg. Hierbij spelen endorfines een rol maar ook stoffen als serotonine en noradrenaline. Acute pijn kan ook leiden tot een zogenaamde stress-respons, deze is afhankelijk van de duur en de omvang van de pijn. In deze respons vindt er spanningstoename in de spieren plaats, versnellen polsslag en ademhaling en stijgt de bloeddruk.

Het ontstaan van chronische pijn

Als een pijn langer duurt (in sommige definities 3 tot 6 maanden) is er sprake van chronische pijn. Bij chronische pijn kijken we echter meer naar de oorzaak dan naar de duur van de pijn. Het typerende is dat chronische pijn geen signaalfunctie meer heeft, maar het belemmert ons in ons bestaan. iemand die aan chronische pijn lijdt kan ook psychisch veranderen. Voor het ontstaan van chronische pijn zijn diverse oorzaken te noemen, sommige daarvan zijn wetenschappelijk, andere niet bewezen. Vast staat dat het neurotransmittersysteem bij chronische pijn veranderingen ondergaat. Mogelijke oorzaken:

Het type neurotransmitterstof kan veranderen.
Het aantal en type receptoren kan veranderen. Bij chronische neuropatische pijn is oa. aangetoond dat een bepaald soort receptor (NMDA) in het ruggenmerg een belangrijke rol speelt.
Binnen het zenuwstelsel kunnen nieuwe verbindingen gevormd worden tussen zenuwen of zenuwbundels en ontstaat een soort van pijngeheugen.

Factoren die pijn mede bepalen

Een erfelijke bepaling van pijn (neurotransmitterstoffen en hoeveelheid receptoren) kan een rol spelen bij de pijngevoeligheid.
De omgeving of cultuur kan een rol spelen.
Het moment waarop de pijnprikkel wordt toegediend en de toestand waarin wij op dat moment verkeren, hebben ook invloed op het pijnniveau.

Model van Loeser

De Amerikaanse pijnspecialist Loeser, stelde een klassiek model op over pijn en pijnbeleving. Allereerst is er de pijnprikkel (nocicepsis) en vervolgens ontstaat de pijn, gevolgd door het lijden aan pijn en daarna het pijngedrag.

Soorten pijn

Acute en subacute pijn, waarbij een duidelijke oorzaak bestaat (pijn na trauma, pijn bij kanker, reuma).
Chronische pijn, met soms een aanwijsbare en soms geen aanwijsbare oorzaak.
Centrale pijn, pijn in het zenuwstelsel zelf.

Naar de plaats:

Nociceptief, prikkeling van de kale zenuwuiteinden van de eerder genoemde A delta en C vezels.

Neuropatische pijn, door beschadiging van het zenuwweefsel zelf

Pijn veroorzaakt door psychologische factoren (oa. depressiviteit)

Meting van pijn

Alhoewel pijngedrag een subjectieve beleving is, proberen we pijn op verschillende manieren te meten. Parameters kunnen oa. zijn:

Aantal uren per dag dat de patiënt op bed doorbrengt.
Geneesmiddelengebruik, welke en hoeveelheid.
Activiteiten (A), Dagelijks (D) Leven (L) niveau.
VAS schaal, pijnbeleving van de patiënt zelf op een schaal van 1 tot 10

Bij chronische pijnpatiënten kan het bijhouden van een pijndagboek veel informatie verschaffen over de pijnbeleving en het pijngedrag. Het geeft ook een objectief beeld van het activiteitenpatroon van de patiënt.

Behandeling van pijnklachten

Voor het vaststellen van de diagnose is in eerste instantie een goed inzicht in de ziektegeschiedenis nodig. Wij raden u aan om zoveel mogelijk gegevens mee te brengen. Daarnaast is een uitgebreid intakegesprek, lichamelijk onderzoek en eventueel verder onderzoek nodig om de oorzaak op te sporen. Op dat moment kan men vaststellen of de oorzaak van de pijn weggenomen kan worden, of dat alleen het symptoom pijn te bestrijden is.

Laat uw Ziel het oor lenen aan iedere kreet van smart, zoals de lotus zijn hart opent om de morgenzon te drinken.

Laat niet de felle zon één traan van smart drogen voordat u die zelf hebt afgewist van het gelaat wie lijdt.

Maar laat elke brandende mensentraan op uw hart neerdruppelen en daar verblijven en wis hem ook nooit af voordat de smart, die hem veroorzaakte, is weggenomen.

De stem van Stilte van H.P. Blavatsky

Thesis Hogeschool Hanzesteden, afstudeerfase

2014-06-08T23:36:00.000-07:00

Thesis "De prijs van onwetendheid", Triggerpoints van de bovenste extremiteit
Studenten: Gerard Verswijver en Gea Werkman

Hoe het begon op de HBO Analgesie opleiding

Een donderdagavond in Deventer. Deze avond zullen we les krijgen van een, in Amerika opgeleide, arts “. Hij gaat ons vertellen over een betrekkelijk onbekende methode van pijnbestrijding, myofasciale triggerpointtherapie. Het gaat hier meestal om een “reffered pain”, als gevolg van verhardingen in spieren. Deze verhardingen zijn goed lokaliseerbaar door palpatie op de spierbuik van de patiënt. De ligging van de punten is vrij identiek bij iedereen, evenals de uitstralingszone van pijn. De arts valt ons op door zijn manier van lesgeven. Hij is gedreven met zijn onderwerp bezig, heeft zijn eigen gevoel van humor en heeft onze opleidingscoördinator binnen de kortste keren vol gestreept met krachtige viltstiftpatronen om alle pijnpatronen te accentueren. De aandacht van de onderzoekers is echter getrokken door zijn aanstekelijke enthousiasme en zijn prachtige verhalen uit de praktijk. Dit zou een geweldig onderwerp voor een thesis kunnen zijn.
De onderzoekers bespreken achteraf met elkaar hoe zij invulling willen gaan geven aan het geboren idee. Beide onderzoekers, Gea Werkman en Gerard Verswijver, zijn op dat moment werkzaam in Matera Gezondheidscentrum en hebben daar te maken met veel patiënten, die mogelijk baat kunnen hebben bij de theorie over myofasciale pijnpatronen.
Het onderwerp is niet geheel nieuw want ook fysiotherapeute Ineke Peters uit Best maakte in het door haar geschreven handboek APS al melding van de krachtige werking van triggerpoints. Zij beschreef hierin een methode van triggerpointtherapie door middel van microstroom toepassingen.
Allereerst wordt er een afbakening gemaakt van het onderwerp. Besloten wordt om de bovenste extremiteiten te selecteren, als doel van het onderzoek. Waarom de bovenste extremiteiten? In de bovenste extremiteiten komen nogal eens klachten voor onder de noemer RSI, carpaal tunnel syndroom, whiplash, migraine en bijvoorbeeld een tennisarm. Deze klachten gaan vaak gepaard met triggerpoints en worden doorgaans niet behandeld met triggerpointtherapie. Tijdens de eerste behandelingen valt al op dat de effectiviteit van triggerpoint behandeling enorm hoog kan zijn. Enkele eerste patiënten zijn vol lof over de nieuwe technieken.Er wordt van alles geprobeerd: Stretching technieken, behandeling met ijs, TENS stroom, microcurrent.
Wanneer onderzoekers de eerste patiënten met goede resultaten ten aanzien van hun klacht uitvragen, komen ze er achter dat er in het voortraject inmiddels een lange weg is bewandeld langs huisarts, fysiotherapeut, specialist, vaak gekoppeld met medicijnen en injecties. Sommigen hebben zelfs een operatie achter de rug, zonder effect. Deze gesprekken brengen de onderzoekers op het idee om dit onderwerp te gaan kiezen voor hun thesis. Wat is er bekend over de materie van myofasciale triggerpoints en de bijbehorende pijnpatronen? Wat weten we in het reguliere en complementaire circuit over dit onderwerp?
Onderzoekers besluiten nog wat aanvullende workshops te volgen over triggerpointtherapie bij Bonne Eigenhuis, een fysiotherapeut uit Amsterdam. Bonne heeft samen met de vertaler van het “Handboek triggerpoint-therapie” van Clair Davies, Rob Beenker een aantal workshops opgezet voor belangstellende fysiotherapeuten, masseurs en andere therapeuten. Steeds meer wordt er duidelijk over het gebrekkige niveau van afgeleide myofasciale pijnen. Heel veel huisartsen schijnen verkeerd te diagnosticeren, hetgeen tot lange behandeltrajecten leidt. Ook andere behandelaars lijken vaak in het duister te tasten daar waar klachten ontstaan, die veroorzaakt worden door triggerpoints. Deze suggestie wordt nog eens onderschreven door Bonne Eigenhuis en Rob Beenker. Zij hebben kennisverbreding over dit onderwerp als doel van hun missie.
Het doel van deze thesis is meer bekendheid te geven aan het fenomeen van de myofasciale triggerpoints, zodat de medische wereld ze leert herkennen en onderscheiden van de aandoeningen die soortgelijke symptomen veroorzaken. Daarnaast is het doel ‘gewone mensen’ of ‘leken’ in staat te stellen zichzelf te bevrijden van klachten die door myofasciale triggerpoints zijn ontstaan. Hoe zit het nu werkelijk met de myofasciale diagnose? Kunnen we ons vinden in het volgende citaat?
Als het over pijn gaat wordt klinisch begrip en controle op het gebied van myofasciale pijn vaak over het hoofd gezien. Myofasciale pijn is gedefinieerd als een pijn of autonoom verschijnsel afgeleid van actieve triggerpoints, met samenhangend disfunctioneren.
Even verderop in het citaat vertelt de auteur:
Myofasciale pijn wordt slechts matig begrepen, wat te vaak resulteert in slechte diagnostiek en controle (Graff-Radford SB, 2004, Myofascial pain: diagnosis and management, www.pubmed.com).
Volgens Travell en Simons, twee Amerikaanse artsen en tevens de grondlegger van de myofasciale pijnsyndromen zijn triggerpoints de voornaamste pijnoorzaak en lijden veel patiënten onnodig omdat veel artsen nog niet van triggerpoints op de hoogte zijn. Ze denken dat de behandeling van pijnklachten vaak wordt gekenmerkt door ineffectieve behandelingen en foutieve diagnosestellingen, waarbij kosten gemaakt worden, zowel voor de portemonnee als voor de kwaliteit van het leven, die hadden kunnen worden vermeden (1999: 12, 14, 36). In het Trigger Point Manual noemen ze vierentwintig voorbeelden van foutieve diagnosen, variërend van angina en appendicitis tot spanningshoofdpijn en de tennisarm, die artsen kunnen stellen wanneer zij niet weten dat de schuld kan liggen bij myofasciale triggerpoints (1999: 37).Travell en Simons hebben het idee dat als de pijn van myofasciale oorsprong is, de arts de diagnostische plank maar al te vaak misslaat en de klacht als verbeelding afdoet of als onbehandelbaar categoriseert. Te veel mensen lijden een leven vol reële pijn, die heel goed behandelbaar zou zijn, als hun arts of therapeut eenvoudig de tijd zou nemen om de benodigde kennis op te doen (einde citaat).
Het is volstrekt duidelijk dat het hier om een kwalijke zaak zou gaan.
Als we werkelijk op grote schaal verkeerd diagnosticeren zouden we patiënten veel onnodig leed bezorgen. Het sterkt de onderzoekers in het doel van hun missie, nl. de onbekendheid van triggerpoint-therapie te doorbreken, dit te bereiken door kennisvergroting onder behandelaars en zorgvragers. Nog even een blik op het volgende citaat:

Patiënten zijn gemakkelijk herkenbaar aan hun historie van spierpijnen en de aanwezigheid van myofasciale triggerpoints, hetgeen specifieke gebieden zijn van hyperirriteerbare plekken in een spier welke lokale en afgeleide pijnen veroorzaken door middel van druk of palpatie. Het gebrek aan kennis om myofasciale pijnpatronen te ontdekken, leidt vaak tot veelvuldig onderzoek, onnodige medicinale interventie en psychisch leed met serieuze daaraan verbonden kosten. (Meyer HP, 2002, Myofascial pain syndrome and its suggested role in the pathogenesis and treatment of fibromyalgia syndrome, www.pubmed.com ).
Het definitieve besluit over het thesisonderwerp is gevallen en onderzoekers dienen een ‘voorstel afstudeeropdracht’ in bij de opleidingscoördinator. De titel van de thesis luidt: “De prijs van onwetendheid”.

Samenvatting van de thesis "De prijs van onwetendheid"

Het doel van deze thesis “De prijs van onwetendheid”, is meer bekendheid te geven aan het fenomeen van de myofasciale triggerpoints, zodat de medische wereld ze leert herkennen en onderscheiden van de aandoeningen die soortgelijke symptomen veroorzaken. Daarnaast is het doel ‘gewone mensen’ of ‘leken’ in staat te stellen zichzelf te bevrijden van klachten die door myofasciale triggerpoints zijn ontstaan. Er wordt ruime informatie gegeven over de geschiedenis van triggerpoints (TP’s), de wetenschap van TP’s, fysiologie, afgeleide pijn, symptomen, oorzaken, myofasciaal onderzoek, behandelingsmogelijkheden en overeenkomende pijnpunten. Het doel van de enquête onder behandelaars is te onderzoeken of de stelling klopt dat huisartsen, fysiotherapeuten, sportmasseurs en bedrijfsartsen onvoldoende bekend zijn met triggerpoints en de bijbehorende pijnpatronen. Het doel van de enquête onder zorgvragers is te onderzoeken of zij onvoldoende kennis bezitten over hun eigen pijnklachten en/of onvoldoende kennis over mogelijkheden van zelftherapie. Onderzoekers houden vast aan hun streven tot kennisverbreding over triggerpoints onder behandelaars in de reguliere gezondheidszorg. Ook zijn zij bewust van hiaten in het kennisniveau van veel complementaire behandelaars. Daarnaast is het doel om de zorgvragers beter te informeren over systemen voor zelfbehandeling van hun myofasciale pijn. Uit de enquête is voldoende gebleken dat deze behoefte er is. Ook is vastgesteld dat de meeste zorgvragers niet op de hoogte zijn van nieuwe denkwijzen op het gebied van “afgeleide pijn”.

De enquêtes hebben ertoe geleid dat er instructiemappen zijn ontworpen, zowel voor behandelaars als voor zorgvragers. De bedoeling van de map voor behandelaars is dat een behandelaar op een vrij eenvoudige wijze pijnpatronen kan herkennen en uiteindelijk weet hoe en waar deze te behandelen. Het doel van de map voor zorgvragers is dat een zorgvrager zélf zijn pijnpatronen kan herkennen om er vervolgens zélf iets aan te doen. Wat hier een logisch gevolg van zou moeten zijn is dat de trajecten die de zorgvragers doorlopen, korter worden, waardoor minder onnodige (pijn-)klachten ontstaan met alle gevolgen van dien. Wat ook een methode zou zijn naast de instructiemappen, is het opzetten en verzorgen van triggerpointtherapie – ‘workshops’. Uit de enquêtes is gebleken dat er interesse bestaat om door middel van workshops kennis en vaardigheden op te doen op het gebied van triggerpoints.
De eerste conclusie is dan ook dat het gros van de geënquêteerde behandelaars, met uitzondering van fysiotherapeuten en acupuncturisten, de benodigde kennis over triggerpointtherapie, triggerpoints en hun afgeleide pijnpatronen ontberen. Doorverwijzing naar gespecialiseerde triggerpoint therapeuten is daarom in de huidige situatie niet aan de orde. Zij diagnosticeren daardoor regelmatig verkeerd als het gaat om myofasciale pijnproblematiek. Hun huidige beleid is over het algemeen protocollair van opzet. Zij hebben geen adequaat antwoord op het behandelen van triggerpoints. Wel zijn ze over het algemeen bereid deze kennis te vergaren.
De tweede conclusie is dat de zorgvragers nog geen actieve rol spelen in hun myofasciale pijnproces maar dat ze dit over het algemeen wel zouden willen.
De derde conclusie is dat de zorgvragers uit de enquête, net als werd gesuggereerd, een geschiedenis kennen van onnodige medische onderzoeken en behandelingen. Hun pijnproblematiek is nooit in verband gebracht met myofasciale triggerpoints, dit terwijl minimaal 47 tot 65% goed reageerde, na de vereiste behandeling van triggerpoints.
De vierde conclusie is dat triggerpointtherapie bij myofasciale pijnproblematiek een adequate behandeling is met veel mogelijkheden. Therapievormen als “dry needling”, stretch and spray, mili- en microstroomtherapie, fricties e.a. vormen perfecte behandelingsmogelijkheden.
Deze conclusies van onderzoekers leiden tot de volgende aanbevelingen:
Bij een vermoeden van myofasciale problematiek moet de behandelaar altijd een differentiaal diagnose stellen op triggerpoints. Hij moet hiervoor een gedegen kennis bezitten of besluiten om zorgvrager door te verwijzen naar een deskundige triggerpoint therapeut. Het opleidingsniveau ten aanzien van triggerpoints van alle behandelaars in de gezondheidszorg moet omhoog. Onderzoekers hebben in deze scriptie een instructiemap behandelaars uitgewerkt, welke behandelaars kunnen gebruiken bij hun behandelplan. Onderzoekers overwegen om een begin te maken met gerichte workshops voor behandelaars om hun de praktische en theoretische kant van triggerpointtherapie te doceren.
De zorgvragers moeten meer kennis krijgen over hun myofasciale pijnproblematiek. Zij moeten actief betrokken worden bij hun herstelproces en dienen daarvoor juiste oefenprogramma’s te krijgen. Indien opleiders of behandelaars deze oefenprogramma’s en behandeltechnieken goed monitoren, kan dit leiden tot een gunstig effect ten aanzien van hun pijnklachten en hun triggerpoints. Onderzoekers hebben ook voor deze groep zorgvragers instructiemappen geschreven op eigen niveau. Deze instructiemap kunnen zorgvragers gebruiken om, onder begeleiding, aan de slag te gaan met hun pijn. Ook hier zullen onderzoekers overwegen om de zorgvragers nog verder tegemoet te komen door het houden van workshops. Dit kan een algemene workshop zijn of een workshop met een thema.
Indien van de kant van behandelaars en zorgvragers de nodige bereidheid bestaat te investeren in kennis op het gebied van triggerpoints en afgeleide pijnpatronen zullen we fors afrekenen met “de prijs van onwetendheid”.

De gewenste verandering

In het voorstel afstudeeropdracht van onderzoekers verwoordde zij de keuze van de titel “De prijs van onwetendheid”. Hierbij suggereerde onderzoekers dat in de reguliere gezondheidszorg een prijs wordt betaald voor het ontberen van kennis op het gebied van aanvullende complementaire methoden, zoals de triggerpointtherapie, waarvan de basis door de Amerikaanse artsen Dr. Travell en Dr. Simons gelegd is.
Ook gaven wij aan dat die prijs tevens door de zorgvragers werd betaald omdat zij in hun onwetendheid niet tijdig kunnen ingrijpen in hun eigen klachtenpatroon. Het vasthouden aan conservatieve methoden en het gebrek aan kennis door vooral artsen is voldoende gebleken uit de enquête aan behandelaars. Voor de meeste aandoeningen staan vast omlijnde protocollen. Hiervan wordt nauwelijks afgeweken. De fysiotherapeuten echter zijn wel redelijk op de hoogte maar lijken het beleid van de huisartsen vaak toch te volgen. Sommige fysiotherapeuten met een meer complementaire achtergrond lijken veel verder te gaan en passen de triggerpointtherapie veelvuldig toe. De sportmasseurs zijn ronduit niet op de hoogte.
Onze bewering dat de complementaire behandelaars veel beter op de hoogte zijn is maar deels waar. Het blijkt zeker op te gaan voor de acupuncturisten. Voor de andere complementaire behandelaars is het beeld toch gematigd. Zij overstijgen het kennisniveau van de huisarts maar weinig. Ook in complementaire hoek is er dus nog veel werk te verrichten. In de probleemstelling gingen we er vanuit dat huisartsen, fysiotherapeuten en sportmasseurs onvoldoende op de hoogte zijn van triggerpoints en bijbehorende pijnpatronen. Het gevolg hiervan is een foute diagnose bij het pijnpatroon van de zorgvrager. Onze visie lijkt dus te kloppen. Om dit laatste nog verder te maatstaven geven we hierbij het volgende citaat:
De belangrijkste zaak waar Travell en Simons op ingaan is de foutieve diagnose bij pijn. De pijn die door triggerpoints wordt veroorzaakt lijkt op de symptomen van een lange reeks gewone aandoeningen. Artsen die alle mogelijke oorzaken van een bepaalde klacht tegen elkaar afwegen, hebben zich zelden gerealiseerd dat er een myofasciale oorzaak kan zijn. De studie van triggerpoints heeft nooit deel uitgemaakt van de studie geneeskunde. Travell en Simons menen dat de meest voorkomende pijnen worden veroorzaakt door triggerpoints en dat gebrek aan kennis van dit concept onvermijdelijk een foutieve diagnose tot gevolg heeft, waardoor men uiteindelijk niet in staat is de klacht effectief te verhelpen (Travell & Simons 1999: 12-14).
De stelling dat de studie van triggerpoints geen deel uitmaakt van de huisartsenopleiding kunnen we terugvinden in de enquête onder behandelaars. De foute diagnostiek die daaruit volgt, blijkt ook uit deze enquête. Tijdstermijnen zouden radicaal verkort kunnen worden als men eerder tot juiste diagnosticering en behandeling komt. Een volgend citaat om dit te bevestigen is het volgende:
Myofasciale dysfuncties (MPS) is een van de slechtst begrepen, vaak ontkende problemen die een patiënt kan overkomen. Het myofasciale pijnsyndroom is een pijnlijke aandoening die gekarakteriseerd wordt door trigger points (TrPs), hyperirriteerbare plekjes die “referred pain” tot gevolg hebben. Het myofasciale pijnsyndroom is een frustratie voor patiënt en arts. Helaas wordt het myofasciale pijnsyndroom vaak niet herkend, onjuist gediagnosticeerd en verkeerd behandeld. Dit lijdt weer tot onnodige pijn, onnodig lijden en onnodig functieverlies. Als het myofasciale pijnsyndroom goed behandeld wordt dan heeft het een goede prognose tot herstel. Naast de specifieke myofasciale therapie is het soms nodig om de levensstijl te veranderen en in ieder geval op de lange termijn de zaken wat beter te managen, zodat herhaling van myofasciale dysfunctie wordt voorkomen. Een multidisciplinaire samenwerking van professionals in de gezondheidszorg is essentieel om het myofasciale pijnsyndroom te herkennen en te behandelen. Het kennisniveau van de eerstelijns gezondheidszorg, ten aanzien van myofasciale pijn is aan het veranderen. Op deze manier is men straks beter in staat om myofasciale pijn eerder te identificeren en adequaat te behandelen.
(Auleciems N.L.,1995, Myofascial pain syndrom, a multidisciplinary approach Hastings Family Practice Clinic, Regina Medical Center, MN, USA., publicatie uit www.pubmed.com).
Het is duidelijk dat de eerstelijns gezondheidszorg in Nederland niet anders functioneert dan uit deze citaten blijkt. Men houdt zich liever vast aan de bekende conservatieve behandelmethoden. Jammer, want het zou een geweldige stap voorwaarts kunnen zijn als we triggerpointtherapie de ruimte zouden geven. Misschien zou het zelfs wel een brugfunctie kunnen vervullen tussen de Oosterse en Westerse geneeskunde, zoals blijkt uit het volgende citaat uit het “”Lokale mechanisme van acupunctuur”, door J.Chu (2002, Taipei)
Wetenschappelijke ontwikkeling van acupunctuur is voorgeschreven om te komen tot een beter beeld op de therapeutische efficiency en verdere verspreiding van de acupunctuur. Acupunctuur heeft centrale, lokale en placebo effecten. Er is maar weinig bekend over de lokale effecten van acupunctuur, specifiek ten aanzien van naaldpenetratie en/of beweging. Acupunctuurpunten, spier triggerpoints and motorische eindplaat zones zijn identiek. Daarom zit er voordeel bij het gebruik van acupunctuur in musculaire pijnreductie voor welke het steeds meer gebruikt wordt. Het is niet beperkt tot klassieke acupunctuurpunten op meridianen. Intramusculaire bewegingen van de naalden veroorzaakt inwendige activiteit, hetgeen opgenomen kan worden op een electromyograaf (EMG).(Publicatie uit www.pubmed.com).
Of het volgende:
De geclaimde 71% corresponderende triggerpoints met acupunctuurpunten (studie van Melzack, 1977) is conceptueel niet mogelijk. Verder, ook al zou men dit conceptueel probleem terzijde schuiven, dan nog heeft niet meer dan 40% van de onderzochte acupunctuurpunten uit de studie van 1977 een correlatie met de behandeling van pijn, en nog waarschijnlijker is dat slechts 18%-19% correleert, in tegenstelling tot de 71% die geclaimd werd. Toch heeft deze studie een mogelijke gelijkheid gevonden tussen triggerpoints en een bepaald soort acupunctuurpunten, de ASHI punten, hetgeen een belangrijke vinding is. Onderzoekers en artsen die de conclusie van de studie in 1977 als correct beschouwen, zullen de impact van de huidige ontdekkingen moeten afwegen tegen de conclusies van die studie (S.Birch, 2003, Trigger point—acupuncture point correlations revisited, publicatie van www.pubmed.com).

Tot slot

Nu de afstudeeropdracht “De prijs van onwetendheid” bijna is afgerond, is het tijd voor een terugblik op deze scriptie. Vanuit de gehouden enquêtes is het overduidelijk dat de “prijs van onwetendheid” betaald wordt door een gebrek aan kennis op het gebied van myofasciale triggerpoints bij nagenoeg alle onderzochte behandelaars. Die prijs wordt door de gezondheidszorg zelf betaald door onnodige medische handelingen maar niet op de minste plaats door de zorgvrager zelf, door het persoonlijke leed wat hem ten deel valt.
Dit gebrek aan kennis is niet nieuw. Vele wetenschappelijke publicaties ( Graff-Radford 2004, Meyer HP 2002, Auleciems 1995, McClaflin 1994 ea.) wijzen op het gevaar van het niet juist diagnosticeren van myofasciale triggerpoints. Ook de grondleggers van de triggerpointtherapie Dr. J. Travell en Dr. D.G. Simons onderkennen deze problemen. Zij hebben met hun ervaring dezelfde gevaren in hun onderzoeken blootgelegd.Deze gevaren kunnen de onderzoekers alleen maar onderstrepen.
Van de zorgvragers mag op dit moment geen actieve rol worden verwacht als het gaat om het herkennen van triggerpoints en de afgeleide pijnen. Zij zijn hiervoor afhankelijk van goed opgeleide behandelaars. Mits behandelaars goed ondersteunen en monitoren, zal de zorgvrager heel goed kunnen werken aan een thuisprogramma voor zijn triggerpoints en afgeleide pijn (Hanten WP 2001).
Gea Werkman en Gerard Verswijver, Studenten HBO Analgesie Therapie aan Hogeschool Hanzesteden te Deventer.

Wetenschappelijk onderzoek microstroom

2014-06-08T23:33:00.001-07:00

Wetenschappelijk onderzoek: Het effect van APS

Prof. DH van Papendorp, MC Maritz and N van Dippenaar
Universiteit van Pretoria, Zuid-Afrika

Het doel van het onderzoek was om te onderzoeken wat het effect is van APS therapie op twee lichaamseigen pijnstillers: Bèta-endorfine, Leucine-enkefaline en op "Substance P".
Deze neuropeptide die vooral voorkomt in het centrale zenuwstelsel en het maag/darm gebied speelt een rol bij het verlagen van de pijndrempel, dit heeft als gevolg dat je eerder pijn voelt. Methode:24 personen namen deel aan het onderzoek. 12 met chronische pijn en de andere 12 fungeerden als de controle groep. Van alle 24 personen werden voor aanvang van de APS behandeling bloedmonsters genomen.
Na elke APS behandeling.werd weer onmiddellijk bloed afgenomen evenals een uur na de vijfde en laatste behandeling.
De APS behandelingen werden dagelijks, 5 dagen achtereen uitgevoerd.
Resultaat:Bèta-endorfine concentraties lieten een toename zien van 400% in de groep die pijn had, terwijl de controle groep een 60% vermeerdering vertoonde.
Ook de Leucine-enkefaline plasma concentraties vermeerden in lichte mate met APS therapie in de pijngroep.
APS behandeling had geen effect op de controlegroep.
Conclusie:De reden voor de progressieve toename van leucine-enkefaline na APS therapie wordt toegeschreven aan tot op heden onbekende effecten van specifieke elektrische prikkels, van een bepaalde duur en kwaliteit, met als resultaat pijn vermindering.
Gecombineerd met de toename van de bèta-endorfine concentraties zoals gebleken is uit deze studie, kan leucine-enkefaline intern betrokken zijn bij de verlichting van chronische pijn bij mensen.
Leucine-enkefaline heeft n.l ook een remmende invloed op het vrijkomen van "Substance P", deze veronderstelling verdient echter nog nader onderzoek.
In dit onderzoek uitgevoerd door Prof. D.H. van Papendorp, Univ. Van Pretoria zijn de effecten van APS therapie op endogene opioiden, dit zijn lichaamseigen pijnstillers, onderzocht. De resultaten tonen de werking van APS therapie duidelijk aan. Ten opzichte van een controlegroep bleek de plasma bèta-endorfine concentraties significant verhoogd.
De leucine-enkefaline concentraties waren verhoogd na APS behandeling.

Wetenschappelijk onderzoek op de universiteit van Kaapstad, Zuid Afrika.

De leiding van het onderzoek berustte bij Prof AE Bunn van de medische onderzoeksraad en Prof. L Meyers hoofd van de Afdeling Reumatische Ziekten van de universiteit van Kaapstad Doel:Onderzoek verrichten naar de pijnstillende effecten van APS therapie bij 40 patiënten met osteo-artritis = ontsteking van botten en gewrichten.
Deze patiënten waren uitgekozen uit een groep patiënten die op de wachtlijst stonden voor een "nieuwe knie".
Methode:Dubbelblind placebogecontroleerde studie waarbij de mate van de pijn, door de patiënt zelf aangegeven pijn, ochtendstijfheid en nachtelijke pijn werd gemeten.
Resultaat:APS therapie vermindert de pijn, ochtendstijfheid en nachtelijke pijn overduidelijk.
Conclusie:Prof.AE Bunn: "Het feit dat de testgroep gekozen was uit verschillende osteo-artritis patiënten die allen een vervangende knie nodig hadden maakt het resultaat van dit onderzoek erg indrukwekkend"
Prof. L Meyers: "Het onderzoek heeft laten zien dat er een belangrijke afname van de pijn, de ochtendstijfheid en de nachtelijke pijn is geconstateerd tussen de eerste en de derde behandeling met APS therapie.

Wetenschappelijk onderzoek van Papendorp over toename ATP

Uit zeer recent onderzoek is tevens gebleken dat onder invloed van APS therapie extracellulair ATP significant toeneemt. Hierdoor worden stofwisselingsprocessen gestimuleerd, verbetert de doorbloeding en vind er een betere uitwisseling van voedingsstoffen en afvalstoffen plaats.

In dit onderzoek is APS vergeleken met een controle groep en met Tens. Duidelijk blijkt dat alleen APS invloed heeft op de concentratie van extra cellulair ATP.
Alleen APS therapie vermindert de pijn en bevordert tevens het herstel van weefsels. Deze resultaten zijn in lijn met de conclusie van het onderzoek van Ngok Cheng (1982).
Hierbij werd het effect gemeten van MET-stromen = Microcurrent Electrical Therapy op weefsel.

Conclusie:de productie van ATP wordt fors verhoogd en versneld weefselherstel vindt plaats door toegenomen eiwit synthese en aminozuur transport in de lichaamscellen.
APS is een speciale vorm van MET-stroom, vanwege het mono-fasisch karakter van APS en het feit dat de impuls vorm de lichaamseigen actiepotentiaal simuleert.

Onderzoek naar de effecten van APS therapie bij moeilijk sluitende wonden zoals de aandoening die bekend staat als "Een Open Been". Leider van het onderzoek: Dr. Kahl,.

Methode:APS therapie werd dagelijks gedurende 24 minuten per dag toegepast. Resultaat:Na slechts twee behandelingen begonnen de wonden al tekenen te vertonen van granulatie, dit is de vorming van nieuw weefsel, ook was de hoeveelheid wondvocht afgenomen. Daarna begonnen de wonden vanuit de randen dicht te groeien en vormde zich nieuw epitheel (huid).
Een grote wond was na drie maanden volledig dichtgegroeid en bedekt met epitheel.
Conclusie:De verbetering van de wondgenezing was verbazingwekkend!
De pijn is geheel verdwenen.

Onderzoek door Prof. CJ Zeelie, in Port Elizabeth, naar de pijnverminderende effecten van APS therapie.

Het onderzoek werd uitgevoerd bij 243 patiënten met verschillende soorten pijnklachten in verschillende delen van hun lichaam, zowel betreffende pijn in harde weefsel zoals botten en gewrichten als ook in zachte weefsels zoals spieren en bindweefsel. Resultaten:In alle gevallen werd goede pijnvermindering geobserveerd, soms was de pijn vermindering slechts gering maar blijkbaar toch van grote waarde want een patiënt die al dagen niet had kunnen slapen van de pijn viel tijdens de behandeling in slaap.

Verwijzingen naar verder onderzoek

Cheng N, Van Hoof H, Bockz E, Hoogmartens MJ, Muller MC, De Ducker FJ, Sansen WM, De Loecker W, The effects of electric currents on ATP generation, protein synthesis, and membrane transport in rat skin. Clin Orthop 1982; 171, 264-272
Melzack R, Wall P, Pain mechanisms: a new theory. Science 1965; 150:971
Becker RO, The body electric 1985; New York, William Morrow and Co, Inc.
Windsor RE, Lester JP, Herring SA. Electrical stimulation in Clinical Practice. Physician & Sportsmedicin 1993; 21:85-93
van Papendorp D, Joubert A, Koorts A, Lottering M, A comparative study between a DC (Direct current) MET (micro current) Electrical Field and conventional TENS on ATP levels in an in vitro system.
Hamilton S, McMahon S, ATP as a peripheral mediator of pain. J Auton Nerve Syst 2000; 81(1-3):187-194.
Walleczek J, Electromagnetic field effects on cells of the immune system: the role of calcium signaling. FASEB J 1992; 6.
Ozawa H, Abe E a.o., Electric fields stimulate DNA synthesis of mouse osteoblast-like cells by a mechanism involving calcium ions. J Cell Physiol 1989, 138 (2), 477-483.
Seegers J, Lottering M, Joubert A, Joubert F, Koorts A, Engelbrecht C, v. Papendorp D, The effects of a small pulsed DC electric field on ATP and cAMP levels in vitro and in vivo systems.
Kanno S, Oda N, Abe N a.o., Establisment of a simple and practical procedure applicable to therapeutic angiogenesis. Circulation 1999, 99 (20), 2682-2687.
Bassett, CAL. Beneficial effects of electromagnetic fields. J Cell Biochem 1993, 51, 387-393
Odendaal C, Joubert G. APS-Therapy - A new way of treating chronic backache. SAJ of Aneasthesiology and Analgesia 1999, 5 (1) 26-29.
Berger P, Matzner L. Study on 99 patients with osteoarthritis (OA) of the knee. SAJ of Anaesthesiology and Analgesia 1999, 5 (2) 26-36.
van Papendorp D, Maritz C and Dippenaar N. An investigation into the effect of APS-Therapy on the plasma levels of beta-endorphin, Substance P and leu encephalin in patients with chronic pain. The Medicine Journal, nov. 2001.
van Papendorp D, Kruger M, Maritz C, Dippenaar N, Mphil, Action Potential Simulation Therapy: Self assessment by 285 patients with chronic pain. The Medicine Journal, jan 2000.
Bunn A, Meyers L, Onderzoek bij 40 patiënten met pijnlijke osteo-arthritis toe aan complete knievervanging.
Liggins C, Onderzoek bij 22 patiënten met een verscheidenheid aan pijn, niet reagerend op andere elektro-therapeutische modaliteiten.
Du Preez J, Onderzoek bij 29 patiënten lijdend aan zenuwpijnen en op de wachtlijst staande voor operaties.
The use of APS-therapy in leg ulcer treatment, Health and Hygiëne, jan. 2000

Overige pijntherapie

2014-06-08T23:31:00.001-07:00

Naast de eerder beschreven vormen van (micro)stroomtherapie kennen we binnen ons centrum verschillende methodieken van pijnbestrijding. Deze vormen van pijnbestrijding worden op andere pagina's uitvoerig omschreven.

Daarnaast werken we ook veel met klassieke acupunctuur, elektro-acupunctuur volgens HAN, Pols- en enkelacupunctuur, YNSA schedelacupunctuur, auriculo medicinae, massages. Ook zijn bij pijnklachten, afhankelijk van de oorzaak, orthomoleculaire en homeopatische suppleties mogelijk.

Voor een verder toelichting van acupunctuur bekijkt u de hoofdpagina therapieën en/of massage.

Ook vind u een uitgebreide beschrijving van de techniek van Triggerpointbehandeling welke, mijns inziens, veel gemeen heeft met acupunctuur. Deze triggerpoints zijn een van de minst begrepen oorzaken van pijnklachten.

Naast de speciale pagina over triggerpoints wil ik u ook wijzen op de afstudeerscriptie over Triggerpoints, onder thesis

Stroomtherapie, een geweldig pijnloos alternatief

2014-06-08T23:25:00.002-07:00

Microstroom

Microstroomtherapie is een lichaams therapeutische aanpak die sinds 15 jaar zijn toepassing vindt. Microstroom meten we in miljoensten van ampére. Onze menselijke lichaamcellen brengen stromen voort met sterkten in de grootte van microampéres. Microstroomtherapie sluit daarmee aan bij de bio-elektrische veldsterkten van het lichaam. APS is een van de vormen van microstroom.

APS Therapie in het kort

Door APS wordt de natuurlijke geleiding nagebootst in de zenuwbanen. Hierdoor wordt de lichaameigen zenuwgeleiding gestimuleerd, waardoor de bloedsomloop en de afvoer van afvalstoffen verbetert, en er stoffen worden aangemaakt die de pijn stillen en de energie opwekken.

APS staat voor Actiepotentiaal Simulatie. De lichaam Actiepotentiaal wordt door deze vorm van microstroom nagebootst. APS therapie is een revolutionaire pijntherapie omdat er gebruik wordt gemaakt van een lichaameigen signaal, de Actiepotentiaal. In het kort komt APS op het volgende neer. Het APS apparaat bootst de natuurlijke stroom die plaatsvindt tussen de cellen in het lichaam na middels micro-gelijkstroom. Dat zorgt ervoor dat op de te behandelen plekken natuurlijke stoffen vrijkomen die pijnstillend en veelal genezend werken. Het is een veilige therapie vanwege de lage stroomsterkte (maximaal 2 à 3 maal zoveel als de natuurlijke microstroom van de actiepotentiaal).

Voorzichtigheidshalve zijn er een aantal situaties waarin APS therapie niet wordt toegepast; te weten bij zwangerschap, epilepsie en het dragen van een elektronisch implantaat. Het gebruik van anti-stollingsmiddelen (cumarine derivaten) en bèta blokkers dient vooraf aan een behandeling te worden aangegeven. Het gebruik van alcohol heeft een nadelig effect op de APS behandelingen.

De eerste twee weken wordt er een sessie van twee behandelingen per week gegeven. Daarna wordt, indien nodig en tot zolang het nodig is (bij langdurig chronische klachten) verder gegaan met een behandeling per week.

Actiepotentiaal

De actiepotentiaal is van groot belang voor het levende organisme. Dit geeft ook aan dat niet alleen mensen geholpen kunnen worden met APS. Voor alle dagelijkse processen in ons lichaam, hebben we een commandosignaal nodig om deze processen te initiëren. Deze processen lopen uiteen van het aanmaken van ontstekingremmers tot pijnstillers en van aanmaak van energiedragers (ATP) tot neurohormonen. Al deze processen worden aangestuurd door de behoefte van het lichaam samen met het actiepotentiaal signaal. Bij het uitblijven van een van deze twee factoren kan dit leiden tot onoverkomelijke problemen in het lichaam. Het probleem ontstaat meestal aan de kant van het actiepotentiaal. Er zijn verschillende redenen aan te wijzen die de actiepotentiaal negatief kunnen beïnvloeden. Twee voorname redenen zijn bijvoorbeeld een klacht in het lichaam of het proces van ouder worden. Het is aangetoond dat mensen met een leeftijd boven de 40 een aanzienlijk verzwakt actiepotentiaal signaal hebben. Veel mensen zullen ook herkennen dat ze op jongere leeftijd veel gemakkelijker over klachten en blessures heen stapten. Door het toepassen van APS therapie wordt het actiepotentiaal signaal flink versterkt.

APS heeft een positieve invloed op een scala van processen in het lichaam. Een aantal van deze belangrijke processen zijn: verbeterde celcommunicatie, verbeterde eiwitsynthese, verbeterde ademhaling, verbeterde bloedsomloop, verbeterde spijsvertering, terugdringen van ontstekingen, aanmaak van energie (ATP), aanzet tot regeneratie, verbeterde beweging, vrijmaken en afvoeren van afvalstoffen, versnelde wondgenezing en regeneratie van botten, versterking van het immuunsysteem door activering van T-lymfocyten, verbetering van de kwaliteit van slapen, beheersing van de emotionele aspecten van pijn, verlichting van pijn etc.

Werking van APS

Een behandeling met APS is een prettige, niet pijnlijke behandeling. patiënten ervaren hooguit een aangename tinteling. In de praktijk zal meestal onder dit niveau behandeld worden en zal de patiënt niets voelen van de behandeling.

Het APS signaal zal, middels speciale kleef electroden op bepaalde plaatsen op het lichaam, overgebracht worden zodat het signaal door de getraumatiseerde plek gevoerd wordt. Zo wordt er lokaal extra aandacht gevestigd op herstel. Een behandeling kan bestaan uit verschillende behandelpatronen. Een behandeling duurt ongeveer 30 minuten. De maximale tijdsduur van de behandeling heeft te maken met het vrijkomen van afvalstoffen. APS maakt op de behandelde plaats afvalstoffen vrij en deze worden afgevoerd met name via de urine. Het drinken van voldoende water is dan ook van groot belang. Als richtlijn geven wij 1,5 liter per dag aan.

ATP

Steeds meer onderzoeken bevestigen dat APS het zelfgenezend vermogen van het lichaam kan versnellen of zelfs kan starten in situaties dat het lichaam datzelf niet kan. Daarnaast genereert APS lokaal ook Adenosine Trifosfaat (ATP). Dit ATP is een molecuul in ons lichaam die gebruikt wordt om energie te verplaatsen door het lichaam. Energie die verkregen wordt door voeding, ademen enz. heeft geen betekenis als er geen transportmiddel is. Onderzoek van Dr. Ngok Cheng (1982) heeft aangetoond dat APS het ATP gehalte in het lichaam met een factor 5 tot 8 verhoogt. Middels een hydrolyseproces in het lichaam vindt er een reactie plaats tussen water en ATP. Daarbij komt er een fosfaatgroep vrij en wordt adenosine trifosfaat omgezet in adenosine difosfaat. Bij het afstoten van die fosfaatgroep komt er een hoeveelheid energie vrij die gebruikt wordt voor dagelijkse taken.

Bekendheid van stroomtherapie

In het verleden is er te weinig aandacht geschonken aan electrotherapie en voeding. Medici onderkennen tegenwoordig steeds meer de kracht van een evenwichtig voedingspatroon en electrotherapie. Toch zijn niet alle medici bekend met electrotherapie omdat dit nog niet behandeld werd in hun opleiding en vaak geldt dan "onbekend is onbemind". Tegenwoordig wordt er wel aandacht besteed aan electrotherapie in de opleidingen en nascholingen van artsen. Steeds meer artsen maken dan ook gebruik van oa. APS daar deze manier van behandelen mensen helpt zonder dat er bijwerkingen optreden. Het lichaam wordt aangespoord om lichaamseigen stoffen aan te maken. Twee belangrijke eigenschappen van deze lichaameigen stoffen zijn; de best mogelijke kwaliteit en het uitblijven van bijwerkingen. APS is dan ook toepasbaar voor vele klinische en psychische aandoeningen.

Pijn en herstel

APS is een effectieve manier voor pijnbestrijding. Voornamelijk door de aanmaak van lichaamseigen pijnstillers. Deze worden afhankelijk van het behandelingsschema plaatselijk aangemaakten kunnen zeer snel en effectief hun werk doen. Daarnaast is voor pijnbestrijding de aanmaak van ATP erg belangrijk. Doordat mensen meer energie tot hun beschikking hebben, wordt de pijn anders ervaren. Mensen hebben energie om sneller te herstellen en tevens krijgen ze meer ruimte in de beleving van de pijn.

Foto vóór de behandeling (oranje is pijn en/of ontstekingsgebied)
Foto waarbij kleefelektroden zijn aangebracht
Foto tijdens de behandeling
Foto na de behandeling van 8 minuten

Onderzoeken van Dr. Becker hebben aangetoond dat getraumatiseerd weefsel meer weerstand biedt dan gezond weefsel. Aangezien elektrische signalen dan om de getraumatiseerde plek geleid worden, duurt herstel dan vaak ook lang. Met APS kunnen we de elektroden op de pijnplek aanbrengen en zodoende de elektrische signalen door de pijnplek leiden. Met als gevolg dat de aangedane plek vele malen sneller weer gezond is.

Kort overzicht van belangrijke stoffen die APS stmuleert/normaliseert

Vanaf de eerste behandeling een verhoging van ATP in het bloed met 500-800% van het normale niveau. ATP voorziet het lichaam van de benodigde energie voor eiwitsynthese, celherstel en uitwisseling van moleculen. Dit heeft een positieve invloed op de wondgenezing en botgroei.
Vanaf de tweede behandeling een verhoging van melatonine, hetgeen een rustgevende werking heeft. Geeft verlichting van angst en heeft een positieve invloed op stress en slapeloosheid. Door het bloedverdunnende effect wordt ook de lokale doorbloeding gestimuleerd.
Na vier behandelingen verhoging van leucine-enkefaline. Dit is een ontstekingsremmer en vermindert de pijnbeleving. Het zorgt voor een lichte verhoging van de hartslag en verwijding van de boedvaten wat een betere doorbloeding van ontstoken plekken geeft.
Na vijf behandelingen verhoging β endorfine, een lichaamseigen morfineachtige stof met een sterk pijnstillend effect. U gaat zich beter voelen.
Na zes behandelingen serotonine gehalte genormaliseerd. Serotonine is belangrijk voor de stemming, slaap- en eetritme, temperatuurregulatie en bloedsomloop. Bovendien speelt serotonine een rol bij de verwerking van pijnprikkels.
Na zes behandelingen cortisol gehalte genormaliseerd. Cortisol speelt een rol bij het slaapritme en het afweersysteem. Cortisol wordt ook wel het stresshormoon genoemd omdat het bij stress extra aangemaakt wordt.
Activering T-lymfocyten versterkt het immuunsysteem en werkt zodoende ontstekingsremmend.

Te behandelen klachten

Het is onmogelijk alle klachten aan te geven die effectief met APS te behandelen zijn. Daar er gebruik gemaakt wordt van de mogelijkheden tot zelfgenezing van het lichaam zijn de mogelijkheden bijna onbeperkt. Om toch een indicatie te geven maken we een opsomming van klachten die heel regelmatig behandeld worden:

Pijnklachten algemeen, ME (CVS), MS (Multiple sclerose), reuma, artritis, artrose, osteoporose, carpaal tunnel syndroom, RSI-klachten, whiplash, spierklachten, spondylitis, fibromyalgie, menstruatieklachten, fantoompijn, oedeem, decubitis, slijmbeursontstekingen, wonden,maag- en darmklachten, colitis, sportblessures, slapeloosheid, klachten van het bewegingsapparaat, lage rugpijnen, gewrichtspijnen, spanningshoofdpijn, migraine, jicht, dystrofie, peesontstekingen, gordelroos, tennisarm, chronische pijn, burn-out, post-viraal syndroom en veel andere klachten.

Sportblessures

In geval van sportblessures is het mogelijk om na enkele minuten behandeling een uitval van enkele weken te voorkomen. Een sporter is vaak in goede conditie en dit is gunstig bij behandeling met APS. Het APS apparaat is in de sportwereld dan ook een belangrijke factor die de mogelijkheden voor de sporter kan vergroten. Op een gezonde manier worden de eventuele blessures behandeld. Maar ook als preventieve behandeling wordt het lichaam fysiek op peil gehouden met de APS behandeling. Zo kan het apparaat als voorbereiding bij de warming-up of cooling-down gebruikt worden. Dit om de kans op blessures te verkleinen.

Inflambio in het kort

Pijnverlichting die werkt, weefselherstel, ontstekingsremming, mobiliteitstoename, afname van zwelling, snellere wondgenezing, regeneratie van botweefsel en beperking van weefselschade. Dit zonder schadelijke neveneffecten.

De Inflambio is ontwikkeld in samenwerking met de KU Leuven in België. Een project onder leiding van Dr. Henk Snijman, een neurochirurg. Inflambio maakt gebruik van state of the art microstroomtechnologie. Een doeltreffend, veelzijdig en door en door professioneel apparaat voor pijnvermindering en weefselherstel. Hetgeen al verteld is over de APS techniek kunnen we herhalen als het gaat om de Inflambio. Ook hier speelt de verhoging van ATP weer een zeer belangrijke rol. De Inflambio is geconcipieerd op basis van de gekende bio-fysische uitwerking van pijndempende stroomvormen en kan qua werking uit de voeten met zowel microampère stroom als milliampère stroom. Deze laatste variant speelt in op twee gekende mechnismen: de pijnpoorttheorie (Theorie van Melzack en Wall, 1965) en de endogene opiaten release. De opiaten release kent zijn oorsprong in het feit dat het lichaam zelf pijndempende stoffen met morfineachtige werking kan produceren. Beide mechanismen kunnen een symptomatische vorm van pijndemping geven.

Ten aanzien van de te behandelen klachten en de vrijmaking van biochemische stoffen door Inflambio techniek geldt hetzelfde als wat verteld is bij APS.

Experts

Verschillende medisch specialisten hebben zich verdiept in de microcurrent therapie. Het nut van deze therapie achten zij zo groot dat zij het toejuichen als deze therapie in toenemende mate wordt opgenomen binnen de standaard behandelingsprogramma's voor uiteenlopende aandoeningen:

Dr. Henk Snijman, Neurochirurg
Prof. Dr. Raf Meessen, motorische revalidatie en fysiotherapie, docent fysiotherapie en biomechanica, coördinator pijnmodule
Pat Viroux, Topsport fysiotherapeut, directeur Athlete's Care Bvba (Keuringcentra voor Vlaamse topatleten, erkend door de Vlaamse overheid)

Klinisch wetenschappelijke onderzoeken naar de werking van de Inlambio tonen aan:

Significant hogere productie van ATP op celniveau
Verhoogde eiwitsynthese en aminozuur transport
Toegenomen cellulair membraantransport, waardoor afname van ontsteking en zwelling, m.a.w. cellulaire regeneratie
Geen cytotoxische bijwerking (geen apaptose of necrose)
Activering van T-lymfocyten

Microstroom als zelfhulp

Na de introductie van de Inflambio (zie boven) heeft het team van Dr. Snijman niet stilgezeten. De opzet was het ontwikkelen van een handig en betaalbaar microstroom apparaat in de thuissituatie.

Onze reguliere geneeskunde richt zich voornamelijk op de ontwikkeling van medicijnen. Studies die zich richten op pijnbestrijding door middel van stroom zijn schaarser. Naar de effecten van microstroom (Bio-Elektrische Stimulatie Therapie, kortweg BEST) wordt steeds meer onderzoek gedaan (zie boven bij Inflambio).

Een recent onderzoek betrof het effect van BEST bij patiënten met het Post Poliosyndroom (PPS). PPS wordt gekenmerkt door klachten van spierzwakte, vaak vergezeld met vermoeidheid, spier- en gewrichtspijn, vermindering van uithoudingsvermogen.

Door de stroom wordt op celniveau meer energie aangemaakt, het weefselherstel wordt bevorderd, de uitwisseling van voedings- en afvalstoffen gestimuleerd en de natuurlijke weerstand van het lichaam wordt verhoogd. BEST kent geen bijwerkingen.

De resultaten van het onderzoek waren kort maar krachtig:

Vermindering van vermoeidheid
Vebetering van het uithoudingsvermogen
Verzachting van de pijn

De onderzoeken en resultaten hebben geleid tot de ontwikkeling van de KFH, een apparaat voor de thuissituatie, op basis van microstroom. Deze KFH is inmiddels via de importeur of via Matera verkrijgbaar in de volgende uitvoeringen:

KFH Energy - Chronische vermoeidheid en pijn, spier en zenuwziekten
KFH Novo - Chronische wonden, post operatieve wonden
KFH Sport - Sportblessures en/of intensief trainingsherstel

TENS

TENS staat voor Transcutane Elektrische Neuro Stimulatie, ofwel prikkeling van de zenuw met behulp van elektrische stroom die door de huid gaat.

Wat is TENS

TENS is een vorm van laagfrequent elektrotherapie voor de behandeling van pijn. Het systeem lijkt veel op Inflambio/APS maar bij Inflambio/APS wordt een lichaamseigen signaal nagebootst, terwijl bij TENS een signaal wordt gegeven die onder andere oppervlakkig gelegen huidzenuwen prikkelt. Dit leidt tot een andere waarneming van pijn in de hersenen. Deze prikkeling van huidzenuwen leidt tevens tot sensorische en motorische effecten.

TENS apparatuur levert elektrische pulsen via stroomkabels aan op de huid geplakte elektroden. De stroom is bifasisch en wordt qua sterkte uitgedrukt in milliampères. De frequentie wordt individueel ingesteld, afhankelijk van de problematiek van pijn en de intensiteit is simpel continu regelbaar.

Doorgaans worden voor conventionele TENS frequenties tussen 50 en 120 Hz gebruikt. In pogingen de behandelresultaten verder te verbeteren werd een andere vorm van TENS ontwikkeld, bekend geworden als Burst TENS. Hiermee wordt acupunctuur gesimuleerd. Er vindt behandeling plaats met een hogere intensiteit en een langere pulsduur dan bij de conventionele variant.. Moderne TENS methoden als Burst, Kadaa en Han zijn hierop gebaseerd. Er worden bij deze methoden pijnhormonen als endorfine, enkefaline naar de pijnzone gestuurd. Tegenwoordig wordt er ook in de sportwereld gebruik gemaakt van TENS technieken, zij het dat het hier vaak om speciale frequenties gaat.

Voordelen van TENS

TENS kent in principe geen bijwerkingen. Het kan buiten de praktijk, dus in de thuissituatie (vaak en langdurig) worden toegepast. Het werkt door middel van batterijen en een lage frequentie.Er zijn steeds meer klinische bewijzen.

Behandeling

Goede behandelingsresultaten worden uitsluitend bereikt met zorgvuldige en individuele instelling van het TENS apparaat. Deze instellingen dienen te worden voorgeschreven en uitgeprobeerd onder begeleiding van een deskundig en gecertificeerd TENS therapeut. Er worden eventueel verschillende stimulatiemethoden uitgevoerd.

Bij chronische pijnsyndromen zijn doorgaans vijf tot tien behandelingen noodzakelijk voordat er van enig resultaat sprake kan zijn. Elke individuele wijziging van elektrodeplaatsing dient minstens gedurende 30 minuten stimulatie te worden getest. Soms dienen voor optimaal resultaat meerdere stimulatiepunten te worden uitgeprobeerd.

Net als pijnstillers geeft ook TENS een tijdelijke pijnverlichting die kan aanhouden tot vier uur na de behandeling. Stimulatie duurt meestal 30 tot 60 minuten, 2 - 4 maal per dag. Aangezien TENS bij pijn de beste resultaten bereikt bij meerdere of langdurige behandelingen per dag, verhuurt Matera u een een TENS apparaat na instructie in de praktijk. Met behulp van deze instructie, het bijgeleverde behandelplan en telefonische ondersteuning kunt u de behandeling thuis continueren. Mocht TENS voor u de juiste oplossing blijken, kan Matera eventueel bemiddelen met uw zorgverzekeraar voor de aanschaf van een eigen TENS apparaat. Ook kunt u bij Matera zonder tussenkomst van uw zorgverzekeraar een TENS apparaat aanschaffen.

Gewenning

De mate van pijnverlichting neemt soms na verloop van tijd af. TENS heeft dan minder effect dan men gewend was. Om het risico van de ontwikkeling van tolerantie te verkleinen kunnen de volgende maatregelen worden genomen:

Regelmatige controlebezoeken in de praktijk
Gebruik Burst, conventioneel en gemoduleerd afwisselend
Varieer de plaatsing van de elektrodes
Een bekende methode is 1 uur op en 1 uur af

Wanneer u desondanks toch een verminderd effect van TENS ervaart, stop dan gedurende 1 à 2 weken met TENS-stimulatie, om daarna de behandeling te hervatten.

Indicaties

Indicaties voor TENS zijn oa. zenuwbeschadigingen, artrose, overbelastingen, rugpijn, wervelkolompijn, angina pectoris, hoofdpijn ea. Ook rond de bevalling, gedurende de ontsluitingsweeën, kan TENS van grote waarde zijn.

Contra indicaties

Patiënten met een pacemaker
De eerste drie maanden van een zwangerschap
Tegenwerkende, angstige patiënten, bij verminderd bewustzijn, dementie
Geen plaatsing op de sinus carotus (plekje op de halsslagader)

Gate control stelling

Een van de vermoedelijke mechanismen van pijnbestrijding bij TENS is de Gate control theorie van Melzack en Wall (1965). Zij stelden dat activiteit in dikke naar de hersenen stijgende (afferente) zenuwvezels (zogenaamde A beta vezels) voor de geleiding van druk, gevoel en trilling, signalen in pijnbanen van het ruggemerg konden blokkeren. Deze dikke zenuwvezels hebben een zgn. lage prikkeldrempel voor elektrische stimulatie en zijn daardoor eenvoudig via elektroden op de huid te stimuleren

2012-04-15T14:35:00.001-07:00

King Fisher Health, de nieuwe acculader

In november 2007 introduceerde King Fisher Healthcare de KFH Energy, een product om vermoeidheid te verminderen en pijn te verzachten; twee veel voorkomende problemen geassocieerd met chronische ziekten als fibromyalgie, spierdystrofie, CVS, MS, chronische hoofdpijnklachten ea.

KFH Energy is een gepatenteerd hightech medisch instrument voor thuisbehandeling. Het maakt gebruik van Bio-Elektrische Stimulatie Therapie (BEST) om zeer fijne stroompjes aan het lichaam af te geven. BEST is een heel specifieke vorm van microstroom elektrotherapie, waarbij het lichaam uiterst kleine hoeveelheden stroom krijgt (< 1 milli Ampère, 100 maal minder dan een typische TENS-therapie). BEST imiteert wat er van nature binnen in de cellen gebeurt en herstelt het fysiologisch evenwicht op celniveau. Uit de vele onderzoeken die oa. door King Fisher Healthcare zijn aangevraagd kan men concluderen dat BEST een positieve invloed heeft op verschillende fysiologische processen. De bekendste werkingsmechanismen zijn:

· Invloed op de energiebalans. ATP dat de opslagplaats en het transportmolecuul is van alle energie in het lichaam wordt in grote hoeveelheden (meer dan 500% van de normale hoeveelheid) aangemaakt onder invloed van BEST. Het lichaam beschikt daarmee over extra energie die nodig is voor herstelprocessen in het lichaam. Dit is niet nieuw want in wetenschappelijk onderzoek (Cheng et al. 1982; Seegers et. Al. 2002) werd deze ATP verhoging van meer dan 500% onafhankelijk aangetoond.

· Synthese van eiwitten: voor herstel van beschadigde weefsels moeten nieuwe weefsels worden aangemaakt. BEST blijkt bij de aanmaak van nieuwe weefsels enorm te stimuleren. Belangrijk hierbij is dat onderzoekers vonden dat de gebruikte stroom niet te laag en niet te hoog mag zijn (meer is niet altijd beter) maar echt beperkt moest zijn tot het microstroom gebied van Bio-Elektrische Stimulatie Therapie.

· Verbeterd transport van moleculen door het celmembraan. Veel fysiologische processen worden gedomineerd door de aan- of afwezigheid van bepaalde stoffen zoals prikkelgeleiding door de zenuwen, hormoonproductie, spiercontractie etc. De uitwisseling van deze stoffen tussen de cellen en de omringende weefsels wordt in hoge mate bevorderd door BEST. Daaruit volgt een gunstig effect op tal van zaken als het goed functioneren van spieren en controle over de mobiliteit, gezonde vocht- en temperatuurhuishouding, goede doorbloeding, psychische gezondheid etc. Ook voor de transportfunctie door het celmembraan en de synthese van eiwitten zijn wetenschappelijke bewijzen (Bourguignon & Bourguignon 1987; Nessler & Mass, 1987).

· Invloed op de pijnbeleving. BEST bootst de lichaamseigen actiepotentialen na, die bij chronische pijn niet meer voldoende functioneren. Door de verbetering van deze actiepotentialen en door de vermeerdering van ATP is BEST in staat om de hersenen weer te signaleren en ons pijncentrum aan het werk te zetten. Het gevolg is de afgifte op grote schaal van pijnstillende opiaten zoals endorfines en enkefalines, maar ook hormonen voor ontstekingsremming en weefselherstel. Wetenschappelijk onderzoek (van Papendorp D, Maritz C, Dippenaar N, 2001)

· Invloed op de stemming en slaap. BEST genereert, naast de pijnstillende neurohormonen, ook neurohormonen als serotonine (gelukshormoon) en melatonine (slaaphormoon). De verhoging van al deze neurohormonen is uit onderzoek (De Wet en Oosthuizen) aangetoond.

Dr. Henk Snyman van King Fisher Healthcare, van oorsprong een neurochirurg, kreeg via Zuid-Afrika inzichten in de mogelijkheden van microstroom therapie en was vanuit zijn vakgebied bijzonder geïnteresseerd in de mogelijkheden hiervan voor chronische ziektebeelden en pijnklachten. Samen met de Katholieke Universiteit Leuven (KU Leuven) begon hij projectmatig te werken aan een eigen medisch gepatenteerd apparaat. Dr. Snyman zocht onderzoekers voor zijn nieuwe idee en kwam in contact met Dr. Bert Op ’t Eijnde. Dit resulteerde in een eerste onderzoek met postpoliopatiënten uit vier landen. Deze patiënten werd gevraagd om een keer per dag een uur lang het prototype KFH toestel te gebruiken. “De resultaten logen er niet om” aldus Dr. Op ’t Eijnde. De vermoeidheid van de patiënten daalde gemiddeld met 35%. Ze hadden 40% meer uithoudingsvermogen en hun pijngevoel daalde eveneens met 35%. Bovendien waren de effecten van de therapie na een aantal maanden nog steeds blijvend. De bewegingskwaliteit en de spierkracht werden niet beïnvloed.

“Bio-elektrische stimulatietherapie kan het postpolio syndroom niet genezen”, zegt Dr. Snyman, “maar het leven wordt wel een pak aangenamer”. King Fisher Healthcare in Leuven heeft van het succesvolle prototype nu een gebruiksklaar apparaat gemaakt, een soort afstandsbediening met vier draden en plakkertjes. Van de stroomstootjes voelt de patiënt niets, want de intensiteit ervan is bijzonder laag en ze werken op cellulair niveau, anders dan elektrische spierstimulatie – met een intensiteit die 1.000 keer hoger ligt. De verschillende stroomsoorten zijn vergelijkbaar als pleisters met paracetamol. Twee tot drie keer per week een uurtje therapie thuis kan volstaan.

Het onderzoek naar BEST therapie bij postpolio patiënten staat bekend als het BESTIPP onderzoek. De studie werd gecoördineerd door prof. dr. Bert op ’t Eijnde van de universiteit Hasselt in België. Maandelijks werden de patiënt gerapporteerde resultaten genoteerd: Vermoeidheid volgens de BFI vermoeidheidsschaal, Uithoudingsvermogen volgens Borg RPE tw. Het waargenomen gevoel van uitputting en Pijn volgens de BPI pijnschaal. De onderzoeksperiode bedroeg 3 maanden, met een uitbreidingsfase van nog eens drie maanden en werd uitgevoerd in opdracht van King Fisher Healthcare, het bedrijf van Dr. Snyman in Leuven. Het resultaat was dat Bio-elektrische stimulatietherapie een positief, statistisch significant, effect heeft op alle drie de criteria. De verbeteringspercentages (zie boven) bleven behouden tijdens de verlenging van het onderzoek.

Studies en toepassingen

Studies naar de werkingsmechanismen van BEST beschrijven allemaal een ondersteuning van het natuurlijk herstelproces van het lichaam. BEST kan dan ook het best worden omschreven als een katalysator van verscheidene fysiologische processen die in onze cellen plaatsvinden. In klinische studies zijn zeer positieve resultaten aangetoond bij spierzenuwziekten zoals polio en MS. Ook onderzoeken naar fibromyalgie en chronische vermoeidheid zijn in volle gang. Casestudies naar oa. spierdystrofie leverden ook al opzienbarende resultaten. Casestudies en klinische praktijkervaringen laten zien dat veel patiënten met uiteenlopende soorten van chronische pijn enorm gebaat zijn bij een behandeling met BEST.

KFH en de praktijk

In mijn eigen praktijk werk ik wekelijks met pijnpatiënten die de KFH gebruiken. Ik adviseer hierbij altijd om de KFH Energy eerst tijdelijk te huren. De reden hiervoor is dat ook bij microstroom therapie niet iedereen op gelijke wijze reageert. Na advies en evaluatie kan ieder voor zich besluiten over de aankoop van een KFH. Zorgverzekeraars vergoeden soms de kosten van aanschaf maar slechts dan als de arts of therapeut een positief advies geeft. Er zijn geen bijwerkingen bekend van KFH en ook geen interacties met reguliere geneesmiddelen. Ook zijn er geen contra indicaties bekend waardoor KFH niet gebruikt zou kunnen worden. Uit veiligheidsoverwegingen geeft King Fisher Healthcare aan om geen microstroom therapie te gebruiken als er sprake is van zwangerschap, epilepsie of kanker. Ook dragers van een pacemaker wordt afgeraden om microstroom therapie toe te passen.

In principe komt elke vorm van pijn in aanmerking voor behandeling. Onderzoeken naar de effecten bij verschillende vormen van hoofdpijn bestaan er helaas nog niet. Wel kan ik als pijntherapeut, werkend met KFH, melden dat we in de praktijk al verschillende significante verbeteringen hebben gezien bij patiënten met migraine, spanningshoofdpijn en chronische atypische hoofdpijn. Patiënten gaven, na behandeling met KFH, aan een behoorlijke pijnvermindering te ervaren. Ook sliepen zij beter en hadden zij minder last van vermoeidheid.

KFH, een betaalbare vorm van pijnbeheersing in de huiskamer

Met de ontwikkeling van KFH Energy is er en product op de markt gezet dat betaalbaar is voor de meeste patiënten. Als, na een huurperiode van een aantal maanden, blijkt dat KFH en kwaliteitsverbetering geeft op het pijnniveau van een patiënt wordt het zinvol te gaan nadenken over de aanschaf van een eigen KFH apparaat. Door de steeds grotere vraag naar KFH Energy wordt de aanschafprijs steeds lager. Voor een bedrag van rond de € 600,00 haalt u een krachtige tool in huis om uw gezondheid te verbeteren. Bovendien kunt u het apparaat eerst een tijd huren om te beoordelen of KFH Energy in uw eigen situatie tot verbeteringen leidt. Mocht u daarna overgaan tot aanschaf dan wordt e.e.a. zelfs verrekend met de huur. U loopt dus weinig risico.

KFH Energy is een gepatenteerd medisch toestel dat u thuis kunt gebruiken. Het biedt een state-of-the-art oplossing voor oa. pijn, vermoeidheid en uithoudingsproblemen. Het is een technologie gebaseerd op klinisch wetenschappelijk onderzoek en het is eenvoudig en veilig toepasbaar. Bovendien krijgt u altijd ondersteuning van een ervaren arts of therapeut.

Voor meer informatie kunt u altijd vrijblijvend contact opnemen met Matera Gezondheidscentrum, consultant KFH in Overijssel via info@matera.nl . Analgesie therapeut Gerard Verswijver van Matera heeft zijn opleiding pijnbestrijding gevolgd aan Hogeschool Hanzesteden te Deventer. Hij adviseert over pijnbestrijding en verhuurt en verkoopt de KFH Energy in zijn praktijk. Meer informatie vindt u ook via www.kfhealth.com de website van Dr. Snyman in Leuven.

2012-04-09T12:47:00.000-07:00

Het slapende monster in je hoofd dat pijn heet

Titel ontleend aan een hoofdstuk uit het boek “In de ban van de ring” van Tolkien

Inhoudsopgave

A. Uitnodiging Werkgroep Aangezichtspijn

1. Een oriënterende inleiding op aangezichtspijn

2. Aangezichtspijn anatomisch bekeken

3. Het ontstaan van de aandoening, een pathofysiologische kijk

4. Symptomen en diagnose

5. Niet medicamenteuze behandelingen (regulier)

6. Medicamenteuze behandeling van aangezichtspijn

7. Niet medicamenteuze behandeling (complementair)

8. Pijn voelen en pijn hebben (pijn, pijn en nog eens pijn)

9. Casuïstiek uit eigen praktijk

10. Conclusies

11. Literatuurlijst

Een verkenning van Aangezichtspijn

“En niet het snijden doet zo’n pijn, maar het afgesneden zijn” (Vasalis)

Een verkenning van aangezichtspijn langs reguliere en complementaire weg.

A. Uitnodiging Werkgroep Aangezichtspijn

Januari 2004 werd ik aangesproken door Mw. Ella Lever, bestuurslid van de werkgroep aangezichtspijn binnen de Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten met de vraag of ik wat wilde komen vertellen over APS (actiepotentiaal simulatie) op hun jaarlijkse lotgenotendag in het UMC te Utrecht. Daar hoefde ik natuurlijk niet lang over na te denken. Toen ik met Ella over het onderwerp pijnbestrijding praatte, merkte in een geweldig stuk bevlogenheid over het onderwerp. Ze was zelf een behoorlijke expert op het gebied van aangezichtspijn, operatietechnieken en reguliere middelen. Ze kende veel artsen en kaakchirurgen vanuit haar functie.

Ook had zij bijzondere interesse in de mogelijkheden van nieuwe vormen van pijnbehandeling, zoals microcurrentstroom, bij aangezichtspijn. Natuurlijk had ze al wat ervaring ten aanzien van stroom (Tens en interferentie) maar een werkelijke doorbraak in de behandeling van aangezichtspijn had dit tot op heden niet opgeleverd. Vreemd is dit niet als je bedenkt dat de uitingsvormen van aangezichtspijn heel divers kunnen zijn en de kennis van nieuwe Tens mogelijkheden in Nederland niet bijzonder groot is.

Aangezichtspijn is een complexe aandoening met veel varianten en laat zich moeilijk diagnosticeren.

We spraken over verschillende analgetica, operatiemogelijkheden (Janetta, Sweet, RF Laesie) en complementaire vormen ter bestrijding van aangezichtspijn.

Haar doorzettingsvermogen en haar enthousiasme werkte aanstekelijk op mij.

Ik besloot hun uitnodiging te aanvaarden en me wat meer te verdiepen in, mij bekende, vormen van complementaire niet medicamenteuze therapie. Dit betekende een reis door verschillende boeken, website’s, en therapieën om goed voorbereid te verschijnen, want ik vreesde een leger amateur-artsen, -psychologen op de lotgenotendag. Ze zouden mij genadeloos ondervragen, uithoren en uiteindelijk neersabelen als ik het zoveelste hallelujah kwam trompetteren met inhoudsloze verhalen over hun aandoening. Niet meer dan terecht overigens.

1. Een oriënterende inleiding op aangezichtspijn

Veel mensen hebben wel eens te maken gehad met pijn in het gezicht. Een ontsteking aan het gebit, de ogen of de bijholten. Vaak verdwijnt de pijn snel na een adequate behandeling. Er zijn ook mensen die voortdurend ernstige pijn in het gezicht hebben, die voortdurend aanwezig is of na een korte afwezigheid weer terug komt.

Deze mensen kunnen last hebben van chronische aangezichtspijn. Deze aandoening is weer onder te verdelen in typische en atypische aangezichtspijn. De oorzaak en uitingsvorm van beide vormen zijn waarschijnlijk verschillend, evenals de behandeling. Het is dan ook van groot belang dat de juiste diagnose wordt gesteld.

Aangezichtspijn, Trigeminusneuralgie of Tic Douloureux, zijn namen die voor dezelfde aandoening worden gebruikt. Voor de kenner zijn deze woorden niet synoniem, zij weten wel beter.

De aandoening bestaat uit typische kortdurende pijnscheuten in het aangezicht. De stekende pijnaanvallen die enkele seconden tot minuten kunnen aanhouden ontstaan door een defect van de nervus trigeminus of drielingzenuw (hersenzenuw V), die gevoelsprikkels van het gezicht naar de hersenen voert.

De pijn kan spontaan optreden, meestal bij oudere volwassenen, maar wordt vaak ook opgewekt door een zgn. triggerpoint (vb. m. Pterygoideus mediaal en lateraal of m. Masseter) of door een bepaalde activiteit

(bijv. praten, eten, zoenen en tandenpoetsen). Ook kan de overgang van een koude naar een warme omgeving of zelfs lichte aanraking al voldoende zijn om een aanval te ontlokken.

De pijn treedt op in het verzorgingsgebied van een van de drie takken van de 5^e hersenzenuw en beperkt zich meestal tot één gezichtshelft. Meestal zijn de pijnscheuten voelbaar in de wang naast de neus of in de kaak. Omdat de aanvallen wel honderden malen per dag kunnen optreden, kan de pijn leiden tot een volledige invaliditeit van de patiënt. Bij sommige patiënten gaat het om een constante pijn of bestaat deze constante pijn naast aanvalsgewijze pijn.

Andere aandoeningen van de hersenzenuwen kunnen leiden tot glossopharyngeusneuralgie, letterlijk vertaald zenuwpijn in tong en keel (pijnaanvallen achter in de keel bij de tonsillen of soms in het oor) door een aandoening van de 9^e hersenzenuw en aangezichtsverlamming of hemifaciale spasmen (afwijking van de nervus fascialis of aangezichtszenuw en veroorzaker van zwakte of verlamming van een gezichtshelft). We gaan in deze opdracht hier niet verder op in.

2. Aangezichtspijn anatomisch bekeken

Algemene anatomie

De Nervi craniales zijn onderdeel van het perifere zenuwstelsel en kennen zowel sensorische als motorische vezels. De 12 paar hersenzenuwen lopen paarsgewijs vanaf de hersenen rechtstreeks naar de verschillende delen van het hoofd. Op hersenzenuw 8 na, die het gehoor en het behoud van evenwicht regelt, controleren de hersenzenuwen 3 tot en met 12 de bewegingen van de ogen, de tong, het gezicht en de keel. Hersenzenuw 1 is de reukzenuw en hersenzenuw 2 is de nervus opticus (de oogzenuw). Een aandoening van welke hersenzenuw dan ook kan tot ernstig functieverlies leiden. Hersenzenuw 5 is de belangrijkste hersenzenuw in dit verslag.

Zij staat meestal aan de basis van de aandoening aangezichtspijn. Het is dus een aandoening van het perifere zenuwstelsel. Bij het stuk tussen hersenstam en schakelstation zien we in meer dan 95% van de gevallen van trigeminus neuralgie dat de vaten met een veel strakkere bocht lopen dan normaal.

We maken even een onderscheid tussen typische en atypische aangezichtspijn.

In het vervolg van dit verslag proberen we om deze twee vormen zoveel mogelijk uit elkaar te houden.

Typische aangezichtspijn

Voor het gevoel van het gezicht is de nervus trigeminus (drielingzenuw) verantwoordelijk. Ook wel nervus V genoemd. De zenuw ontspringt uit de pons, vlakbij de kleine hersenen. Vervolgens gaat het naar de schedelbasis waar zich het ganglion van Gasser bevindt. Deze zenuwknoop verdeelt de zenuw in drie takken. De eerste zenuwtak verzorgt het gevoel van het voorhoofd en de ogen. De tweede tak verzorgt het middenstuk van het gelaat, dat wil zeggen de wang, de neus, maar ook inwendig de bovenkaak (maxilla), het bovengebit en de neusbijholten. De derde tak reguleert het gevoel in de onderkaak, het ondergebit, de tong en de kin. De derde tak bevat behalve de sensorische zenuwvezels, die het gevoel overbrengen, ook motorische zenuwvezels voor het gebruiken van de kauwspieren.

Atypische aangezichtspijn

Om iets te vertellen over de anatomie van atypische aangezichtspijn kunnen we volstaan met te verwijzen naar de typische aangezichtspijn. De precieze oorzaak en betrokkenheid van zenuwen, botstructuur en bloedvaten kennen we simpelweg niet. Mogelijk zijn ook de cervicale wervels betrokken. We kunnen slechts afgaan op de symptomen.

Deze symptomen die zich manifesteren in vier regio’s van de mond en het gezicht zijn medisch gezien niet te verklaren. Er zijn geen studies met informatie over de hevigheid en frequentie van de pijn. Ongeveer 10% van de volwassenen en zelfs 50% van de bejaarden komt met een vorm van aangezichtspijn in aanraking.

3. Het ontstaan van de aandoening, een pathofysiologische kijk op aangezichtspijn

Typische aangezichtspijn

Volgens de definitie van het IHS (International Headache Society) bepaald in 1988, classificaties 11 en 12, zijn de criteria voor trigeminusneuralgie, paroxysmale aanvallen van unilaterale pijn, gelokaliseerd in een of meerdere takken van de nervus trigeminus. De duur van de aanval is van enkele seconden tot enkele minuten. Tussen de aanvallen door is de patiënt pijnvrij, behalve in het niet behandelde chronische stadium.

Trigeminusneuralgie is een relatief zeldzame aandoening die bij 5 tot 10 personen per 100.000 mensen per jaar ontstaat. Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen (1,7:1) en dan het meest bij ouderen. De gemiddelde leeftijd voor het ontstaan van de klachten is 55 jaar.

De meest gangbare theorie over waarom het aanraken van de slagader de pijn veroorzaakt, is die van Devor. Schade die ontstaat doordat het bloedvat tegen de wortel van de trigeminus aanklopt, leidt tot hoge prikkelbaarheid van een klein cluster ganglion neuronen. Op hun beurt vormen die een ontstekingachtige reactie die zich makkelijk verspreidt over een of meerdere regio’s. Het is echter volslagen onduidelijk waarom de hoge prikkelbaarheid van de zenuwen met een lage drempelwaarde, aanvalsgewijze pijn veroorzaakt. Normaal wordt aanvalsgerichte pijn veroorzaakt door een spervuur van activiteit in nociceptieve C vezels met een hoge drempelwaarde opgeroepen.

Het feit dat de pijn in aanvallen optreedt, lijkt erop dat bepaalde neuronen, waarvan vermoedelijk de drempelwaarden veranderd zijn, zich spontaan ontladen. Recent onderzoek daarnaar doet vermoeden dat deze ontladingen plaatsvinden na voelbare stimulaties. De meeste ontladingen vinden, volgens het onderzoek, plaats in de dorsale wortel van het ganglion, door een toename van de schommelingen van groepen A neuronen die hun drempelwaarde bereiken. De aangrenzende C cellen kunnen vervolgens ook aangezet worden zich te ontladen.

Indien voldoende C neuronen zich ontladen ontstaat er een nociceptief signaal dat wordt gevoeld als pijn.

Het plotselinge ophouden van de aanvalsgewijze pijn wordt veroorzaakt door in de cellen aanwezige mechanismen van zelfuitdoving, aldus de theorie van Devor.

Een ander theorie gaat er eveneens vanuit dat de pijn bij deze neuralgie ontstaat door een beschadigde zenuw.

De pijn ontstaat zodra de inputinformatie van deze beschadiging in het trigeminus-gebied, de hersenstam en de thalamus passeert en zijn informatie projecteert op de hersenschors. Ook vanuit die hersenschors volgt er een omgekeerde reactie met axonen tot in het gebied van beschadiging. De zenuwbeschadiging is vaak het gevolg van een bloedvat dat tegen de zenuw klopt. Er ontstaat compressie en er kan een lekkage optreden door gebrek aan isolatie. Op de plaats van de compressie is er voor prikkels een mogelijkheid over te springen naar andere vezeltjes. Er komen een heleboel signaaltjes binnen. Dit maakt de zenuwen actief (sensorisch) en veroorzaakt daardoor pijn in het gelaat. Vooral bij oudere mensen komt het veelvuldig voor dat een bloedvat wat langer wordt en/of een afwijkende vorm aanneemt, met het bovenvermelde klachtenpatroon als gevolg. Bij andere mensen is er een afwijkende vorm van de bloedvaten rondom de trigeminuszenuw. De zenuw raakt daardoor geprikkeld en zendt pijnsignalen uit naar de zenuwtakken. Meestal beperkt de pijn zich tot slechts één zenuwtak, maar soms zijn alle drie de takken betrokken. Het aantonen van een bloedvatafwijking is erg complex en wordt in de regel pas bij een operatie ontdekt. We spreken in dit verhaal over een neurovasculaire compressie. De typische pijnscheuten ontstaan als gevolg van een terugloop van de prikkels naar de kernen van het schakelstation. Daar wordt de prikkeldrempel verlaagd voor het ontstaan van veel prikkels (sensitisatie), dus er is veel pijn. De gelegenheid om spontaan activiteiten te gaan vertonen neemt dan toe. Dat beleeft de patiënt in de vorm van pijnscheuten.

Natuurlijk moeten we ook hier andere aandoeningen uitsluiten. Een tumor die de zenuw raakt kan hetzelfde effect veroorzaken. Ook kan Multiple Sclerose plaque op de centrale axonen voor aantasting van de myelineschede om de zenuw zorgen, waardoor de elektrische activiteit van de trigeminusneuronen veranderen.

Deze demyelinisatie van de zenuw kan ook door de aanraking van het bloedvat veroorzaakt worden.

Ook zien we vaak abnormale activiteiten van neuronen in de trigeminuskern (onderzoek Anderson, 1981).

Atypische aangezichtspijn

Het ontstaan van atypische aangezichtspijn is vooralsnog onbekend. De pijn lijkt eerder te bestaan uit bloedvaten, spieren en gewrichten dan uit zenuwbanen zoals bij typische aangezichtspijn. Een andere opvatting is dat de pijn ontstaat als gevolg van continue prikkeling van zenuwwortels van de bovenste nekwervels (ook wel cervicaal syndroom genoemd). Volgens deze theorie zijn de zenuwwortels van de bovenste nekwervels verbonden met hersengebieden waaraan ook de aangezichtszenuwen zijn verbonden. Indien er prikkeling van de zenuwwortels plaatsvindt, kan dit als pijn in het gezicht worden gevoeld.

Veel voorkomende oorzaken bij atypische aangezichtspijn liggen op tandheelkundig gebied. De kaakchirurg is erg vaak betrokken bij atypische aangezichtspijn, vandaar dat we hieraan wat ruimer aandacht besteden. Mogelijke oorzaken op tandheelkundig gebied zijn volgens Prof. Dr. Wesselink (kaakchirurg):

Amalgaamvullingen, hoewel dit niet aantoonbaar is. Soms worden deze, zonder resultaat, verwijderd.

Ontsteking van het wortelkanaal (pulpa), door een gat in tand of kies kunnen bacteriën zich nestelen in het wortelkanaal. Gaat dit proces verder, dan kan zelfs de wortelkanaalpunt ontsteken. Meestal stopt de ontsteking aan de wortelpunt. Als dit niet lukt, verwijdert een kaakchirurg de wortelpunt en vult de ontstane ruimte op (apexresectie). Soms kan een mislukte apexresectie oorzaak zijn van een aangezichtspijn. Door toepassen van koude of warmte of kloppen kan de juiste kies gelokaliseerd worden. Als na verdoving de pijn weg is dan heeft men de vermoedelijke oorzaak.

Pijn bij kauwen veroorzaakt door een gespleten kies, verdoving van het verdachte element geeft dan uitsluitsel.

Pijnlijke tandhalzen ontstaan doordat het tandvlees zich terugtrekt, waardoor de tandhals bloot wordt gesteld aan warmte en koude.

Tandvleesontsteking geeft soms een pijn die met trigeminusneuralgie te vergelijken is. Vaak bestaat er een vieze smaak in de mond. Bij aanraken wordt de pijn erger.

Deafferentiepijn na een slecht getrokken element, waardoor de zenuw beschadigd en onderbroken is. Het herstel levert een raar soort pijn op waarbij er sprake is van het zgn. “winding up”, dit betekent dat de zenuw de neiging heeft de pijn op te tellen. De pijn voelt erger.

Overbelasting van een kies kan aanleiding geven tot pijn. Een hoge vulling of een te ruime prothese zijn dan de

oorzaak.

Pijnen aan het kaakgewricht en de kauwspieren met uitstraling naar het gebit reageren niet op een verdoving. Vaak wordt stress gezien als de oorzaak van de spanning op de kauwspieren.

Een abces in het kaakbeen kan tot gevolg hebben dat er holle plekjes in het bot ontstaan (zgn. Nico’s). Met behulp van röntgenfoto’s is dit niet aan te tonen, omdat ze in de schaduw van het kaakbot verborgen liggen. Speciale scans kunnen de ontsteking aantonen (SPECT scan, ultrasone scan).

Vanwege de huidige aandacht voor Nico’s als mogelijke oorzaak van aangezichtspijn een korte uiteenzetting.

NICO staat voor Neuralgia Inducing Cavitational Osteonecrosis. Bij dit soort neuralgie vindt men soms holle plekjes (cavitations) in het bot. Het weefsel daarbinnen kan afsterven (osteonecrosis). Nico’s kenmerken zich door een gerefereerde pijn. De oorzaak zit vaak niet op de plek waar de pijn gevoeld wordt. Meestal zijn de Nico’s te vinden in de onderkaak. Bij slecht trekken van elementen kunnen bloedvaten ernstig beschadigen. Dit laatste resulteert in een slechte bloedcirculatie en dat kan de oorzaak zijn van dood weefsel in het bot. Wat men in de ziekteleer ‘osteomyelitis’ noemt kan zich gemakkelijk uitbreiden naar het bot en de verdere omgeving.

De ziekte begint met het poreuzer worden van het bot, maar er is dan nog geen pijn. Bij het ouder worden neemt de bloedtoevoer naar de kaak af en is de kans op het verkrijgen van dit ziektebeeld vergroot. Meestal duurt het jaren voordat een biopsie de aanwezigheid van osteonecrose aantoont. Volgens Amerikaans onderzoek zijn de belangrijkste oorzaken van Nico’s, trauma en infectie. Ook nicotine, metalen, prednison, cortison, zwangerschap en bacteriën zijn mogelijke boosdoeners. Amerikaans onderzoek toont aan dat alle Nico’s gif bevatten.

Volgens Duits onderzoek kan het kaakbot een voorraadtank zijn voor chemische stoffen en zware metalen, vooral bij de verstandskiezen. Het gif, in combinatie met de metalen, kan de bloedtoevoer negatief beïnvloeden.

Nico-laesies kunnen wel eens verantwoordelijk zijn voor de verspreiding van infecties door het hele lichaam.

Nico’s kunnen ontstaan door slechte tandheelkundige behandeling, door bacteriën en door vergiftiging.

De vraag is nu ook of de takken van de trigeminus op hun tocht door de kaak gestimuleerd of beschadigd worden door gif, ontstekingen of toegenomen druk van het weefsel.

De meeste tandartsen in Nederland zeggen het verschijnsel Nico niet vaak tegen te komen in hun praktijk. Osteomyelitis wordt wel vaak waargenomen. Osteonecrose is daarentegen zeldzaam in de tandheelkundige praktijk.

Veel tandartsen geloven niet in de slechte invloed van amalgaam wat overigens kwik en zilver bevat. Het Duits ministerie van Gezondheidszorg adviseerde echter in 1993 aan tandartsen geen amalgaam of palladiumlegeringen meer te gebruiken, dit naar aanleiding van een eveneens Duits onderzoek. Dit onderzoek achterhaalde dat bepaalde metalen (kwik, palladium, goud, zilver ea.), naast allergische reacties, ook zenuwpijnen in het gezicht kunnen veroorzaken. In Zwitserland zijn deze materialen verboden bij reparaties in de mond. Volgens Nederlandse specialisten is het nog maar de vraag of het als oorzaak van aangezichtspijn mag worden aangemerkt. Nico blijft dus, als oorzaak, onbetrouwbaar maar heeft veel aandacht internationaal.

Andere oorzaken liggen op het gebied van KNO (sinusitis, kaakholteontsteking, scheef tussenschot in de neus), deafferentiepijn (onderbreking in de zenuw) door een beschadiging of doorgesneden zenuw, gerefereerde of afgeleide pijn (bijv. een aandoening in de hals of borstholte), kaakproblemen (bruxisme, klemmen van kaken).

4. Symptomen en diagnose

Typische aangezichtspijn (symptomen)

De klachten van typische aangezichtspijn bestaan uit pijnflitsen (aanvalsgewijze) in delen van het gezicht, meestal eenzijdig. Tussen de pijnflitsen in zijn de patiënten meestal geheel vrij van pijn. Pijnvrije periodes kunnen wel maanden tot jaren duren. Kou kan de pijnflitsen opwekken. Ook praten, kauwen, slikken, zoenen of andere bewegingen in het gezicht kunnen de pijn opwekken.

Verder kan het aanraken van bepaalde plekken (triggerpoints) in het getroffen gebied de pijnaanvallen triggeren.

Bekende triggerpoints zijn bijv. de neusvleugel (2^e tak) of de zijkant van de tong (3^e tak). Het gevoel in het gebied van de pijnscheuten is meestal verder normaal. Doordat een aantal klachten ook kunnen wijzen op gebitsproblematiek of aandoeningen aan de bijholten ondergaat men nogal eens onnodige ingrepen.

Verdere beeldvormende diagnostiek (röntgenfoto’s, MRI, CT-scan) is dan nodig om de juiste oorzaak te traceren.

Atypische aangezichtspijn (symptomen)

De symptomen van atypische aangezichtspijn verschillen voornamelijk van typische aangezichtspijn door het feit dat er continue pijn optreedt. Deze pijn wordt voornamelijk waargenomen als een zeurende, branderige en kloppende pijn die meestal slecht lokaliseerbaar is. De pijn begint meestal eenzijdig maar kan later ook gemakkelijk tweezijdig worden. Andere symptomen zijn dat de patiënten slaapstoornissen, prikkelbaarheid en stemmingsveranderingen ontwikkelen. Activiteiten als tandenpoetsen of haar kammen en blootstelling aan koude kunnen gemakkelijk de pijn verergeren. Atypische aangezichtspijn reageert bijv. nauwelijks op tegretol.

De chronische vorm van aangezichtspijn kan uitgesplitst worden in vier soorten, op grond van symptomen:

het tempo mandibulair syndroom – artrose van het kaakgewricht, neuralgieën en oorpijn
atypische aangezichtspijn
atypische odontalgie – (fantoom) kiespijn, een tandheelkundige problematiek
het brandend mond syndroom

Bij beide groepen zie je naast een aantal lichamelijke en psychische veranderingen een heel duidelijk beeld van sociale stoornissen. Heel veel situaties worden vermeden door een groot angstbeeld van de patiënt voor een hernieuwde aanval. Hierdoor dreigen de patiënten in een isolement te raken.

Diagnose

Alvorens een medicinale therapie te beginnen is het van belang een goede diagnose te stellen. Het is een kunst in de geneeskunde om heel goed te luisteren. Een goede intake, anamnese en bestudering van de medische voorgeschiedenis is van groot belang. Een hoofdpijndagboek kan een belangrijk hulpmiddel zijn om meer inzicht te krijgen in het beeld van de aandoening (typisch of atypisch) en voor het voorschrijven van het juiste medicijn. De huisarts is niet de meest geschikte arts voor het stellen van de juiste diagnose. Veel beter is het de patiënt door te sturen naar de neuroloog voor de behandeling.

Basale vragen zijn: lokalisatie van de pijn, begeleidende verschijnselen, ernst, frequentie en duur van de pijnaanvallen, wat verbetert of verslechtert de pijn, uitvalsverschijnselen.

Nadere beeldvormende diagnostiek (röntgen, CT-scan, MRI) is nodig om vooral andere oorzaken, zoals aandoeningen aan gebit en neus- en bijholten, uit te sluiten. Soms is ook de neuroloog niet in staat om de oorzaak van de klachten vast te stellen. Een doorverwijzing naar een anesthesioloog, kaakchirurg, psycholoog, oogarts of KNO arts is dan een mogelijkheid.

Wanneer men dan uiteindelijk de diagnose en het behandelplan heeft vastgesteld, kan er worden overgegaan tot het bestrijden van de symptomen of het opheffen van de oorzaak.

Vaak is de eerste keuze het inzetten van medicijnen.

Atypische aangezichtspijn is een verzamelnaam voor alle pijnlijke aandoeningen van het gelaat die zich niet laat diagnosticeren. De term atypische aangezichtspijn is niet meer opgenomen in de classificaties van de IASP.

De auteurs Madland en Feinnmann doen daar het voorstel om de term chronische aangezichtspijn te gebruiken voor patiënten met continue doffe pijnen in het gezicht, afgewisseld met verergering van symptomen. De klachten moeten dan wel minimaal zes maanden bestaan.

Differentiaaldiagnoses typische aangezichtspijn

Bekende differentiaaldiagnoses zijn vaak gebitsklachten en klachten aan de neusbijholten.

Differentiaaldiagnoses atypische aangezichtspijn

Ondanks het ontbreken van diagnostische classificaties moeten andere aandoeningen uitgesloten worden.

Als differentiaaldiagnose kan men temporale artritis noemen (artritis in de omgeving van de slapen), neoplasie van de sinus maxilaris, multiple sclerose, nasofarynx (gezwelvorming van wang, neusvleugelzenuw of neuskeelholte), gebitsproblematiek of postherpetische neuralgie (gordelroos in gelaat).

In de meeste literatuur wordt zelden onderscheid gemaakt tussen typische en atypische aangezichtspijn.

5. Niet medicamenteuze behandelingen (regulier) invasieve methoden

Ook bij de niet medicamenteuze behandelingen van aangezichtspijn is er een verschil in benadering van typische en van atypische aangezichtspijn. De onderstaand besproken methodieken zijn in de eerste plaats voor typische aangezichtspijn maar kunnen soms ook worden ingezet bij de atypische vormen.

De eerste behandelingen die artsen uitvoerden bestonden uit het planten van een elektrode in de hersenen. De verbindingsweg van de pijnboodschapper werd verbroken. De boodschapper kon de thalamus (daar waar de pijnbewustwording tot stand komt) niet meer bereiken. Men kon de pijn niet meer gewaar worden, maar de 5^e hersenzenuw functioneerde ook niet meer. Men ging dus al snel over naar selectieve onderbreking van vezels.

De huidige invasieve behandelingen zijn er op gericht ergens in het traject tussen zenuwen, ganglion en hersenstam de pijn te doorbreken door middel van een selectieve onderbreking van signalen. Men kan een tak doorsnijden, de zenuw eruit halen, een stuk doorbranden of er een vloeistof inspuiten. Dit kan in een van de takken maar ook in het ganglion of schakelstation. Een andere mogelijkheid is iets doen in het verbindingsstuk tussen ganglion en hersenstam. Hieronder beschrijven we een aantal bekende invasieve technieken.

Bij elke invasieve behandeling is het belangrijk de gevolgen van beschadiging te realiseren. Het middel moet nooit te zwaar zijn. Een flink beschadigde zenuw heeft een verminderd pijnsignaal maar ook andere berichtgeving is daardoor geblokkeerd. Dit geeft vervelende effecten voor het gevoel. Een doorgesneden zenuw geeft uitvalsverschijnselen. Je hebt geen controle meer over bijv. je kaak. Een heel vervelende complicatie is bijv. anaesthesia dolorosa, een voortdurend brandende pijn, vaak heel hevig, op de plek waar je geen gevoel meer hebt. Deze pijn kan ontstaan nadat alle stadia van chronische pijn en uitval zijn doorlopen. Slechts medicijnen kunnen hiervoor verlichting geven.

De afgelopen decennia is er veel baanbrekend werk verricht door verschillende neurologen en artsen uit andere disciplines. Zo zijn de namen van Dandy en Janetta gekoppeld aan diverse operatietechnieken.

Ook kunnen we vanuit Nederland het werk van Jaap Schoen, een Leidse neuroloog, noemen. Jaap Schoen overleed in 1981 zonder zijn omvangrijke werk te hebben afgerond. Hij liet een geweldige hoeveelheid preparaten en aantekeningen achter. De Bulgaarse anatoom Prof. Usunoff probeert het werk van Schoen voort te zetten. In “The trigeminal nerve in man”, geeft Usunoff, namens Schoen, meer inzicht in de centrale processen van de trigeminus.

Zo toonde Schoen met zijn preparaten aan dat de hersenschors met zijn axonen niet alleen de zintuiglijke centra van de trigeminus bereikt, maar ook dat de hersenschors direct dat zenuwcentrum van de trigeminus controleert dat verantwoordelijk is voor instructie van de kauwspieren, de aangezichtsspieren en de beweging van de tong.

Dat laatste is alleen typisch voor mensen, omdat alleen mensen spraak hebben.

Janetta operatie

Kenmerkend voor de Janetta methode is dat er eigenlijk niets gebeurd aan de feitelijke oorzaak van de aangezichtspijn.

Bij de Janetta operatie maakt de neurochirurg een gaatje achter het oor in de schedel, om te zien waar het bloedvat ligt dat tegen de aangezichtszenuw aandrukt. Als het bloedvat is gevonden (meestal van de arteria cerebellaris superior) wordt er tussen de zenuw en het bloedvat een kussentje (van teflon of ivalon) gelegd. Het bloedvat kan daardoor de zenuw niet meer prikkelen waardoor het geen pijnsignalen meer kan uitzenden naar het gezicht.

Deze techniek heet ook intracraniale microvasculaire decompressie, kortweg MVD volgens Janetta.

Deze ingreep is succesvol bij 80% procent van de patiënten, na 2 jaar heeft nog 75% baat bij de techniek en het gunstige effect blijft bij 60% bestaan. Meestal kan de patiënt snel weer naar huis.

Enige complicaties: verminderd gevoel in het gelaat, gehoorverlies, hersenvochtlekkage

Van de operaties leidt 0,2% tot de dood van de patiënt.

Methode van Sweet of RF laesie (vroeger methode Kirschner)

De radio-frequente laesie (RF-laesie) behoort tot de percutane behandelingen (behandelingen door de huid heen).

Andere termen zijn Sweet, thermo-laesie en thermocoagulatie.

Onder lokale verdoving wordt een naald ingebracht in de wortel van de pijnzenuw (tussen het ganglion van Gasser en de hersenstam). Met behulp van de naald wordt een deel van de zenuw kapotgemaakt (gecoaguleerd, ofwel opgekookt). Dit gebeurt door de naald met een stroompje te verwarmen tot 70-80 graden celsius.

De gevoelsvezels blijven intact, terwijl de pijnvezels kapotgemaakt worden. Deze ingreep vindt plaats onder volledige narcose. Sommige ziekenhuizen werken echter nog altijd met alleen lokale verdoving. Recent inzicht in de techniek geeft aan dat een elektrische stroom alleen mogelijk al voldoende is voor het uitschakelen van de pijn. Deze methode is effectief in 80 tot 90% van de gevallen, maar helaas komt de pijn bij ongeveer de helft van de patiënten na verloop van tijd weer terug.

Andere percutane behandelingsmethodieken zijn oa. glycerol-injecties of het inbrengen van een ballonnetje (ballon decompressie) of behandeling met injecties in het mesencephalon (middenhersenen), deze laatste behandeling wordt meestal gebruikt bij kwaadaardige gezwellen.

De glycerol-injectie tast in gelijke mate alle sensorische zenuwvezels aan. Subarachnoïdale injecties van glycerol in het cavum Meckeli worden de laatste jaren minder toegepast vanwege een hoog recidiefpercentage en vanwege de mogelijke complicaties door verspreiding van de vloeistof naar elders (hypesthesie, meningitis).

De ballon decompressie heeft weer als nadeel dat er mogelijke complicaties ontstaan aan de behandelde bewegingstak, m.n. van het kauworgaan.

Dandy operatie

Bij de operatie volgens neurochirurg Dandy (eerste helft 20^e eeuw) wordt de nervus trigeminus tussen het ganglion en de hersenstam geheel of gedeeltelijk doorgesneden. Er zijn vaak complicaties, zoals het uitvallen van functies, een doof gevoel. Niet altijd blijkt het stuk zenuw dat de pijn veroorzaakte beschadigd te zijn. In 5% van de Dandy operaties waarbij het dove gevoel ontstaat, treedt ook een zgn. anesthesia dolorosa op (brandende pijn). De Dandy operaties worden tegenwoordig hoogst zelden toegepast. Dandy was ook opgevallen dat er veel bloedvaten liepen in het operatiegebied en hij vroeg zich al af of dit gegeven met de aandoening te maken kon hebben. Een leerling van Dandy, neurochirurg Gardner, pikte dit op en onderzocht de druk op de zenuwen.

Zijn leerlingen Rand en Janetta gingen hiermee verder. Janetta pleegde onderzoek naar de compressie en ontwikkelde één van de meest toegepaste invasieve technieken.

Zenuw-exaerese

Hierbij wordt de trigeminustak verwijderd die voor de klachten verantwoordelijk is.

Gamma-knife

Deze techniek is ontwikkeld rond 1950 door de Zweedse neuroloog Dr. Leksell en de biofysicus Larsson.

Zij bedachten een therapie met een gecontroleerde hoeveelheid straling t.b.v. tumoren in het hoofd.

Aan dit geheel nieuw soort operaties komt geen mes meer te pas. De chirurg gebruikt hierbij een hoge dosis radiogolven. Door middel van gammastraling met behulp van geavanceerde apparatuur wordt met grote precisie gericht op een klein stukje weefsel dat hierdoor beschadigd wordt. Precies genoeg om de pijnprikkels niet meer door te kunnen geven. Bij de typische trigeminus neuralgie is dat het stukje weefsel van de zenuwwortel waar een bloedvat tegenaan ligt. In totaal 200 bronnen met het radioactieve cobalt-60 worden op de plek gericht. Op de plaats van de concentratie komt 100% straling en net daarbuiten slechts 0,5%. De nauwkeurigheid is 0,5 mm. Dit betekent dat het hoofd van de patiënt wordt vastgeklemd in een frame. Een uiterst precisiewerk.

Gamma-knife is een veilige methode die ook kan worden herhaald. Bovendien is er geen narcose nodig. Er kan een doof gevoel ontstaan in een deel van het gelaat. Een nadeel is dat het wel even kan duren voordat de resultaten voelbaar zijn. Mensen met frequente en extreme pijn kunnen dan beter een andere behandeling overwegen.

LINAC behandeling

Het woord komt van linear accelerator (lineare deeltjesversneller). LINAC is in de zestiger jaren, net als Gamma-knife, ontwikkeld voor het bestrijden van tumoren. In 1986 is Linac aangepast, zodat het ook geschikter werd voor behandelingen aan het hoofd. Linac maakt gebruik van röntgenstraling.

Nog maar weinig patiënten zijn behandeld met Linac. Er is nog weinig bekend over de effectiviteit en veiligheid van Linac. Linac apparatuur is van oorsprong niet geschikt voor kleine plaatsen, zoals de nervus trigeminus.

Tegenwoordig kan men in Rotterdam en Amsterdam terecht voor een dergelijke behandeling.

Een gecombineerde medicamenteuze en psychologische behandeling kan effectief zijn.

Ook de zenuwblokkades (Sweet, Gamma-knife) kunnen erg effectief zijn. Soms gebeurt dit bij de 3 zenuwwortels van de bovenste nekwervels (C2, C3 en C4 ) indien er sprake is van een cervicaal syndroom.

Eventueel doet men eerst een proefblokkade. Indien dit geen effect heeft kan men ook het ganglion sphenopalantinum blokkeren.
Voor tot operatie wordt overgegaan (patiënten met atypische aangezichtspijn willen vaak zo snel mogelijk chirurgisch ingrijpen) moet er een gedegen inschatting gemaakt worden van de mogelijke effectiviteit van de ingreep. Gedegen onderzoek naar de concrete oorzaak is immers niet mogelijk. Dit laatste, het niet vinden van een oorzaak, is voor iemand met chronische pijn natuurlijk erg frustrerend. Maar zo maar opereren kan in sommige gevallen ook betekenen dat de problematiek zelfs zou verergeren.

Complicaties bij invasieve behandelingen

Het operatiegebied is de zgn. brughoek, gelegen tussen de pons en de kleine hersenen. In dit gebied lopen veel bloedvaten die belangrijke structuren voeden, alsmede diverse zenuwen (gehoors- en evenwichtszenuw VIII, nervus fascialis VII). Deze vormen dus een potentieel risico voor beschadiging. Gehoorverlies door beknelling van hersenzenuw VIII komt wel eens voor, soms door beknelling. Ook het risico van infectie en nabloeding is aanwezig, evenals het lekken van hersenvocht (liquor). Dit kan leiden tot ernstige complicaties.

Ook is er kans op meningitis. Soms is er facialis, een tijdelijk scheef gezicht.

Er bestaat een kans op atelectase (dichtgeklapte long).

6. Medicamenteuze behandeling van aangezichtspijn

Om een goed beeld te krijgen van de medicamenteuze aanpak van aangezichtspijn moeten we eerst beseffen dat aangezichtspijn tot de groep neuropathische pijn behoort. Een onderscheid in pijn kan bestaan uit de tweedeling nociceptieve pijn en neuropathische pijn. (neuron=zenuw, pathos=ziek).

Nociceptieve pijn is pijn die ontstaat als een reactie op de prikkeling van de vrije zenuwuiteinden (nociceptoren, noci=schade, ceptie=lijden).

Hierbij speelt de overbrenging van pijn via de A delta vezels (snelle vezels voor scherpe pijn) en de C vezels (langzame vezels voor doffe en stekende pijn, zonder myelinelaag). Via de achterhoorn worden, door de vrijgekomen stoffen, prikkels doorgegeven aan het centrale zenuwstelsel, de thalamus (centrale pijnregelsysteem) en vervolgens aan de hersenschors (bewuste gedeelte). Dit proces berust op de poorttheorie van psycholoog Ronald Melzack en neuro-anatoom Patrick Wall (1965).

Neuropathische pijn is echter pijn die ontstaat door beschadiging en niet goed functioneren van zenuwen of gedeelten van het zenuwstelsel zelf. Volgens de International Association of Pain (IASP) is het pijn die wordt veroorzaakt door een primaire laesie of disfunctie van het zenuwstelsel.

Een oorzaak kan liggen in beschadiging van zenuwvezels zelf. Niet de A delta of C vezels zijn dan betrokken.

De pijn wordt veroorzaakt doordat de vezels met hoge frequentie signalen van pijn doorgeven aan de hersenen, zonder dat er een externe prikkel is. Pijn is dan vaak brandend en tintelend en aanraken van de aangedane delen is erg pijnlijk. De oorzaak van de pijn is zeer moeilijk te achterhalen. Verder veel voorkomende oorzaken van neuropathie zijn oa. trauma’s, metabole ziektebeelden (oa. diabetische neuropathie), infecties (postherpetische en HIV gerelateerde neuropathie), immunologische afwijkingen en degeneratieve ziekten (Multiple Sclerose). Indien we de veroorzaker van de pijn niet kunnen vinden in somatische of psychogene hoek dan spreken we van idiopathische pijn. Aangezichtspijn behoort vaak tot de groep idiopathische neuropathie.

Voor wat betreft de inzet van analgetica of andere medicijnen voor pijnbestrijding is het dus belangrijk eerst na te gaan met wat voor pijn men te maken heeft, nociceptief of neuropathisch. Binnen deze groepen bestaan dan ook weer onderverdelingen. Erg belangrijk is het hanteren van een zgn. pijnprotocol. Op die manier kan systematisch bekeken worden welk middel, uit welke groep, effect heeft op de pijn. Zo krijgt men ook meer inzicht over de aard en het type van de pijn. Een NSAID zal bijv. niet reageren op aangezichtspijn. Verder onderzoek in de groep NSAID’S heeft dan ook geen zin meer. Een richtlijn voor neuropathische pijn is om altijd één middel tegelijkertijd in te zetten en te beginnen met een lage dosis. Belangrijke aandachtspunten zijn, na verhoging van de medicatie: de effectiviteit van de analgesie, de bijwerkingen van het middel, de functieverbetering.

Het spreekt voor zich dat de NSAID’S (niet narcotische perifeer aangrijpende analgetica) niet effectief zullen zijn bij neuropathie. De nociceptoren zijn immers niet de oorzaak van de pijn, dus een blokkade met pijnmediatoren heeft geen zin. De centrale analgetica, zoals opiaten zijn niet geschikt voor chronische neuropathie in verband met hun bijwerkingen (sufheid, slaap, misselijkheid) maar vooral ook door hun verslavende karakter.

Wat overblijft zijn de zgn. adjuvante pijnstillende geneesmiddelen ofwel co-analgetica.

Enkele voorbeelden van deze co-analgetica, die primair dus niet voor pijnvermindering zijn bedoeld, zijn antidepressiva en anti-epileptica. Zij vormen de voornaamste middelen bij neuropathische pijn.

Bij de inzet van deze middelen dient men de groep neuropathische pijnen nog te verdelen in continue pijn en paroxysmale (aanvalsgewijze) pijn. Bij eerstgenoemde groep is de aanbeveling te beginnen met antidepressiva en bij de tweede groep (waaronder ook typische aangezichtspijn) met anti-epileptica.

De inzet van medicijnen bij typische aangezichtspijn kenmerkt zich dus door een keuze van meestal anti-epileptica, met daarnaast een aantal overige middelen.

De inzet bij atypische aangezichtspijn richt zich vaak op antidepressiva en een enkele keer wordt gekozen voor een anti-epileptica.

De behandeling van aangezichtspijn is niet eenvoudig. Eerst moet een goede diagnose gesteld worden voor er gekozen wordt voor een bepaald medicijn. De specialist zal meestal een eerste keus maken voor de medicamenteuze behandeling. Helaas zijn er maar weinig goed opgezette onderzoeken naar de werking van co-analgetica op aangezichtspijnen. De afzetmarkt van de farmaceutische industrie is blijkbaar niet groot genoeg voor het verrichten van onderzoek naar de effecten van co-analgetica op aangezichtspijn.

Anti-epileptica

Deze worden vaak als eerste voorgeschreven bij paroxysmale neuropathie. De meest bekende middelen bij aangezichtspijn zijn: carbamazepine (tegretol) 70% effectief bij TN, oxcarbazepine (trileptal), fenytoïne (diphantoïne) 70% effectief bij TN, lamotrigine (lamictal), topiramaat (topamax), clonazepam (rivotril) 40% effectief bij TN, valproïnezuur (depakine) 50% effectief bij TN en het betrekkelijk nieuwe gabapentine (neurontin).

Men neemt aan dat anti-epileptica twee werkingsmechanismen hebben waardoor het therapeutische effect ontstaat. Er vindt blokkade van de natriumkanalen plaats. De actiepotentiaal kan slechts met moeite worden opgewekt waardoor de afwijkende prikkelvorming verminderd en ook de neuronale hypersensatie afneemt.

De ontlading met hoge frequentie wordt geblokkeerd terwijl de normale zenuwgeleiding, met een lagere frequentie, gewoon doorgaat.

Een aantal anti-epileptica (gabapentine, valproïnezuur) versterken het remmende effect van GABA, een neutraal aminozuur dat nodig is voor de koppeling aan GABA receptoren voor de remming van de zenuwgeleiding d.m.v. hyperpolarisatie. Dit heeft tot gevolg dat de signaaldoorgifte gedeeltelijk wordt geremd.

De meeste anti-epileptica zorgen echter voor een onderdrukking van spontane ectopische (niet gebruikelijke fysiologische) neuronale ontladingen.

Bijwerkingen van anti-epileptica zijn oa. sufheid, hoofdpijn, evenwichtsstoornissen en misselijkheid.

Ook duurt het even voor de middelen aanslaan. Ze zijn niet verslavend en kunnen meestal langdurig gebruikt worden. Wel moet men uitkijken voor verminderde werking van andere medicijnen (antistollingsmiddelen, anticonceptiva).

Antidepressiva

Allereerst dienen we hierbij een onderscheid te maken tussen de TCA’s (tricyclische antidepressiva) en de SSRI’s (Selectieve Serotonine-Reuptake Inhibitors).

TCA’s

Deze medicijnen zijn de best onderzochte en meest voorgeschreven medicijnen voor neuropathie van uiteenlopende oorzaak. De meest bekenden bij aangezichtspijn zijn amitriptyline (sarotex, tryptizol) en dosulepine (prothiaden). Onafhankelijk onderzoek heeft aangetoond dat het pijnstillend effect los staat van het antidepressief effect. Over het farmacologische effect wordt nog steeds gespeculeerd. Wel duidelijk is het effect op het centraal pijnmodulerend systeem dat zich in de hersenstam bevindt. De beïnvloeding bestaat uit de regeling van de activiteit van norepinefrine en 5-hydroxytryptamine (serotonine). Door middel van het blokkeren van heropname door zenuwuiteinden wordt een concentratie van NA (noradrenaline) en 5HT bereikt. Het remmende systeem in het ruggenmerg gebruikt deze NA als neurotransmitter.

Hoewel TCA’s veel worden gebruikt bij neuropathische pijn heeft slecht één op de drie patiënten er baat bij, bovendien zijn er ook contra-indicaties zoals glaucoom, recent myocardinfarct en een dreigende decompensatio cordis.

SSRI’s

SSRI’s veroorzaken een hogere serotonine concentratie in de hersenen doordat ze de heropname in de synaps remmen. Al hebben ze minder bijwerkingen dan de klassieke TCA’s en zijn ze veiliger in gebruik, het analgetisch effect van deze middelen is een stuk geringer dan die van de TCA’s. Er komt echter wel steeds meer aandacht voor de niet tricyclische antidepressiva. Voorbeelden van de SSRI’s zijn oa. fluoxetine (prozac) en paroxetine (seroxat). Slechts zelden worden ze ingezet bij aangezichtspijnen.

Andere analgetica t.b.v. typische aangezichtspijn

Baclofen

Een ander veel toegepast middel bij typische aangezichtspijn is het middel Baclofen (Lioresal), welke tot de groep spierrelaxantia behoort. De effectiviteit bij TN is 50%. Baclofen is een GABA receptor agonist en remt dus de signaaldoorgifte.

Tizanide

Ook weer behorend tot de groep spierrelaxantia met soms effect op typische aangezichtspijn.

Lidocaïne

Intraveneus toegediend, vermindert het aantal pijnaanvallen opgewekt door trillingen.

Dit middel behoort tot de groep antiarrhytmica, middelen tegen ritmestoornissen.

Lidocaïne zorgt voor een verandering van elektrische eigenschappen in het lichaam.

Tocaïdine (Tonocard)

Dit middel dat ook behoort tot dezelfde groep antiarrhytmica, versterkt de wanden van prikkelgeleidende organen.

Andere analgetica t.a.v. atypische aangezichtspijn

Het meest voorgeschreven en effectief zijn de niet verslavende en langdurig te gebruiken TCA’s zoals tryptizol.

Naast de TCA’s en soms enkele SSRI’s worden bij atypische aangezichtspijn soms ook anti-epileptica voorgeschreven (carbamazepine, clonazepam en het nieuwe gabapentine). Klassieke pijnstillers hebben nauwelijks effect. Paracetamol kan de pijn soms wat verlichten. Een recente pilot studie met een tetracaïne oplossing (pijnstillende plaatselijke verdover) lijkt ook verlichting van pijn te geven. De tijdelijke uitval van gevoel is daarbij aanvaardbaar.

Bij onvoldoende effect van de preventieve middelen nemen patiënten soms hun toevlucht tot de klassieke pijnstillers als paracetamol, naproxen of diclofenac. Belangrijk is dan te letten op het ontstaan van medicijn afhankelijkheid.

Bij de preventieve medicijnen moet men bedacht zijn op nevenwerkingen. Bij langdurig gebruik van de medicijnen past een regelmatige controle van de lever, door middel van bloedonderzoek. De lever is namelijk erg kwetsbaar. Signalen van moeheid kunnen de eerste tekenen zijn en dienen serieus genomen te worden.

7. Niet medicamenteuze behandeling (Complementair)

De onderstaande opsomming van complementaire behandelwijzen is verre van compleet. Vanuit mijn eigen kennis probeer ik een aantal bekende en minder bekende therapievormen te beschrijven.

Vooraf wil ik opmerken dat voor mij de waarde van de complementaire geneeswijzen ligt in een wezenlijk andere benadering van ziekte en gezondheid. De holistische aanpak, zoals die door de meeste complementaire stromingen wordt onderschreven, is een verwijzing naar de stimulatie van een van nature aanwezig zelfregulerend mechanisme, dat ten doel heeft de integriteit van het organisme te handhaven.

In de reguliere geneeskunde ligt het accent op het opsporen van een deelstoornis van het organisme en vervolgens op de behandeling van deze deelstoornis. De aanpak van de complementaire vormen van genezen ligt meer op het optimaliseren van de respons op de pathologie. Hierdoor wordt het genezingsproces bevorderd.

Homeopathie

De homeopathie gaat uit van het eigen vermogen van de mens om te herstellen en te genezen. De behandeling is er op gericht dit zelfherstellend vermogen te stimuleren. Bij ziekte probeert de homeopaat het lichaam een prikkel te geven die de ziekte net even versterkt. Daarmee wordt het organisme gestimuleerd om de ziekte aan te pakken en treed het genezend proces in werking. Om het proces te verfijnen worden de gebruikte stoffen op een bepaalde manier geschud en verdund (gepotentieerd). Homeopathie werkt niet alleen op lichamelijk niveau, maar ook op energieniveau. Hiermee bedoelen we de levenskracht die verantwoordelijk is voor de vorming en instandhouding van het lichaam en het leven. Wanneer de arts het totaalbeeld van de patiënt heeft gevormd wordt door de klassiek homeopaat meestal slechts één middel voorgeschreven, vaak in de vorm van korrels.

De homeopathie is gebaseerd op de stelling: het gelijke met het gelijksoortige genezen. Bij langdurig gebruik van homeopathische middelen bestaat grote kans op een testbeeld (terugkeer oude klachten).

Enkele middelen die bij aangezichtspijn voorgeschreven kunnen worden:

Middel bij periodiek optredende zenuwpijnen Cedron Pentarkan

Aangezichtspijn door koude wind met onrust, angst Aconitum Napellus

Trekkende pijn verbetert door plaatselijke druk Spigelia Anthelmia

Middel bij ondraaglijke pijnen, zenuwpijnen Hypericum perforatum

Klassieke acupunctuur

Acupunctuur is een geneesmethode die reeds duizenden jaren oud is en een integrerend deel van de Chinese geneeskunde vormt. De naam is afgeleid uit acus (naald) en punctura (steek). De techniek berust op het feit dat op het lichaam drukpijnlijke (oa. myofasciale) en eventueel gezwollen plaatsen voor kunnen komen. Door deze punten aan te prikken verdwijnen lokale of uitstralende klachten. Reeds lang waren de Chinezen bekend met het feit dat tussen de organen en de oppervlakte van het lichaam een relatie bestond. Tegenwoordig kunnen we dit ook wetenschappelijk verklaren. Verkeerd functioneren van een lichaamsdeel geeft een reactie op de huid en is via diezelfde huid ook weer te beïnvloeden. Deze zgn. viscero-cutane reflex werd door Head als één van de eersten op neurologisch gebied verklaard. De reflexboog loopt van orgaan naar ruggenmerg (achterhoorn) en vervolgens naar een betrokken huidgebied. Via dit huidgebied kunnen ook spieren en een deel van het skelet betrokken worden. We spreken dan van een te behandelen segment. Bepaalde huidgebieden hebben een hogere gevoeligheid dan hun omgeving (maximaalzone’s van Head). Juist in deze gebieden vindt men veel acupunctuurpunten. Natuurlijk spelen naast deze segmenten ook andere zaken een rol zoals hormonale, bloedchemische en psychische componenten. Dit vergt een dieper inzicht in de acupunctuur en gaat voor dit onderwerp te ver.

De klassieke acupunctuur gaat er vanuit dat er bij aangezichtspijn vaak focale stoornissen in het gebit zijn. Daarnaast zijn er in de TCM verschillende andere oorzaken bekend. Aanval van wind en kou (slechte bloedcirculatie, gevoeligheid voor kou) behandeling AP Di.4 en Ni.3, Exces van hitte in de lever en maag (nerveuze patiënt, harde ontlasting) behandeling AP Le.3 en Ma.44, Exces van Yang en een deficiëntie van Yin (innerlijke onrust, rode tong, snelle pols) behandeling AP Ni.3, Bl.23 en Ga.20.

De acupuncturist zal daarnaast nagaan welke tak van de trigeminus is aangedaan.

1^e tak, nervus opthalmicus, behandeling AP Bl.2 en Bm.3

2^e tak, nervus maxillaris, behandeling Ma.2

3^e tak, nervus mandibularis, behandeling Ma.7

Ook moeten daarnaast lokale drukpunten worden opgespoord en geprikt. De behandeling kan zo pijnlijk zijn dat prikken aan de aangedane kant niet mogelijk is. In dat geval wordt de therapie contralateraal uitgevoerd door hetzelfde punt te toniseren als aan de zieke kant.

Meestal is na 5 behandelingen wel duidelijk of de acupunctuurbehandeling aanslaat.

Auriculo Medicinae (Ooracupunctuur)

In nummer 2/2003 van Hoofdzaken (maandblad van de Ned. Vereniging van Hoofdpijnpatiënten) verhaalt een lezeres over een behandeling met auriculo in de Christian Doppler kliniek te Salzburg door neuroloog Helmut Novak. Het gunstige behandelingsverloop is zoals hieronder wordt omschreven. Iets minder dan de helft van de groep patiënten (33 deelnemers) met typische en atypische aangezichtspijn was na de behandeling klachtenvrij.

Bij 3 deelnemers verergerde de klachten. De klachten op lange termijn werden niet onderzocht.

Natuurlijk voldoen deze onderzoeken niet aan de eisen van wetenschappelijkheid zoals ze regulier gangbaar zijn.

De auriculo medicinae ofwel ooracupunctuur is nog maar een jonge tak binnen de acupunctuur. De eerste bekende vormen van ooracupunctuur vinden we ongeveer 200 v. Chr. in China, maar ook in Egypte en Perzië. Ook Hippocrates (400 v. Chr.) hield zich al met therapievormen via het oor bezig. De Chinezen kenden 600 n. Chr. reeds 20 ooracupunctuurpunten maar ontwikkelde de therapie niet verder.

Pas in 1950 ontdekte de Franse arts Nogier dat het oor bestond uit vele reflexgebieden. Via het oor konden pijn, viscerale problemen, psychische problemen en vele andere aandoeningen behandeld worden. De oorschelp kon gezien worden als het reflexgebied van het centrale zenuwstelsel. Door acties met bijv. naalden was men in staat veranderingen in het functioneren van het centrale zenuwstelsel te bereiken. Nadere beschouwing leerde dat de reflexgebieden in het oor lagen als een foetale projectie. Nogier en andere Franse en Duitse artsen brachten de therapeutische mogelijkheden van stimulatie in kaart. Men maakte gebruik van principes uit de Chinese geneeskunst.

Een belangrijke ontdekking die Nogier deed was het bestaan van een vasculair autonoom signaal (VAS) op de pols bij het prikken van oorreflexpunten. Dit heeft het inzicht omtrent de reflexmechanismen ter hoogte van de oorschelp aanzienlijk verbeterd. De ooracupunctuur heeft zich ontwikkeld tot volwaardige behandelwijze met invloeden vanuit de Chinese geneeskunde, neurofysiologie, cybernetica, reflexleer en de reguliere westerse geneeskunde. In Nederland neemt het binnen de acupunctuur, mijns inziens onterecht, een secundaire plaats in.

Auriculo medicinae behandelt oa. het gebied van de n. trigeminus (rand oor, lobulus). Het gaat daarbij uit van een idiopathische neuropathie, mogelijke oorzaken liggen in het bereik van oog- en tandheelkundige problematiek, sinusitis, zenuwbeschadigingen, stofwisselingsziekten, vasculaire aandoeningen, infecties, toxische aandoeningen of Multiple Sclerose.

De Franse methode behandelt het lokale trigeminusgebied, analgesiepunten 1 en 2 en de psychische punten valium, barbituraat, haldol en de omega as.

De Chinese methode behandelt de pijnpunten zon, polster en vegetatief 2, evenals het psychische punt shen men en verder het hersenstam- en thalamuspunt.

Het behandelingsverloop is in het begin dagelijks. Wanneer de pijnvrije periodes langer worden gaat men over naar eens per week. De prognoseduur is afhankelijk van de ziekteduur, maar bij een gunstig effect zal binnen enkele dagen de medicatie verminderd kunnen worden. Na enkele weken kennen de aanvallen een lange rustfase en na enkele maanden is de patiënt klachtenvrij.

Triggerpointtherapie (methode Travell en Simons)

De triggerpointtherapie is een myofasciale therapie die uitgaat van verkeerd functioneren van spieren. In deze spieren ontwikkelen zich daardoor pijnpunten (triggerpunten) met een specifieke lokalisatie en een specifieke uitstralingszone. Het gaat hierbij om overmatig gestimuleerde sarcomeren, die hun aangespannen toestand niet meer kunnen veranderen. Via een goede spierdiagnose kunnen deze oorzakelijke pijnpunten opgespoord worden en bestreden worden. Therapeutische behandelingsmogelijkheden zijn oa. stretching, injectie (lidocaïne), ischemische compressie, massage, warmte, cupping, naaldtechnieken, tens, microcurrent, laser ea.

De therapie is op het huidige niveau ontwikkeld door het Amerikaanse artsenechtpaar Travell en Simons.

Vooral bij pijn veroorzaakt door spieren (bijv. kauwspier) en afgeleide pijn zijn vaak triggerpoints betrokken, meldde Prof. Zuurmond in een lezing voor de werkgroep aangezichtspijn.

Hieronder een opsomming van de lokalisaties, uitstralingszone’s, triggerpoints en betrokken spier. Ook is hier het verband gegeven tussen de myofasciale triggerpunten en acupunctuurpunten.

Het boek “Spieren en dysfuncties”van kinesitherapeut Peter Jonckheere (1993) komt tot de conclusie dat 70% van de triggerpunten in spieren samenvallen met acupunctuurpunten. Een opmerkelijk detail en mogelijk een koppeling van acupunctuur aan reguliere wetenschap.

Lokalisatie Uitstraling Triggerpoint Spier

Onderkaak, Mandibulahoek Mastoïd en occipitaal TP 23 AP Du.17 M. Digastricus

Onderkaak, Masseter-spier Boven wenkbrauw TP 13 AP Ma. 6 M. Masseter (oppervl.)

Jukbeen, Mandibulatak Oor TP 14 AP Ma. 7 M. Masseter (diep)

Neusvleugel, Bovenlip Wenkbrauw TP 25 M. Orbicularis Oculi

Onderkaak, Wang Diffuus TP 28 AP Di. 17 M. Platysma

Jukbeen rond Du.18 Pre auriculaire zone TP 21 M. Pterygoideus lat.

Kaakgewricht wang (diep) Inwendig mond, keel TP 20 M. Pterygoideus med.

(slikproblematiek, mond, oor)

Focale zone oor tot aan neus Via onderkaak naar kin TP 197 M. Soleus

Kin en laterale zone hiervan Bovenkaak tussen neus en oor TP 197 M. Soleus

Wang Jukbeen, voorhoofd, oog, keel TP 10 APMa.9 M. Sternocleidomast.

TP 11 TP 9

Bovenkaak Bovenste snijtanden, TP 16 M. Temporalis

Bovenste premoralen TP 17 AP Dr. 22

Mandibulahoek Laterale ooghoek in boog TP 2 AP Dr. 15 M. Trapezius

Zijkant hoofd tot achter oor TP 1 AP Du. 16

Maxilla Interne ooghoek en voorhoofd TP 27 M. Zygomaticus Maj.

Elektrotherapie

TENS

Tens is een vorm van laagfrequente elektrotherapie voor de behandeling van pijn. Het belangrijkste voordeel van Tens m.b.t. andere vormen van elektrotherapie (interferentie, ultra reiss) is de ambulante vorm ervan.

Hierdoor is het mogelijk de behandeling door de patiënt thuis in zijn eigen omgeving verder voort te zetten.

De Tens apparatuur levert elektrische impulsen via twee stroomkabels met een puls van 1 tot 200 Hz en een intensiteit van circa 100 mA. De stroompuls is bifasisch.

Door middel van de stroom worden oppervlakkig gelegen (huid)zenuwvezels geprikkeld, wat leidt tot sensorische en motorische effecten. De effecten worden meestal verklaard via de poorttheorie van Melzack en Wall (1965). Pijnmodulatie op spinaal niveau. Dit geldt echter alleen voor de conventionele Tens.

De komst van de nieuwe generatie Tens apparaten, ook wel de “acupuncture like” Tens, betekende ook dat men het effect van Tens kon verklaren via verhoging van endorfinen, enkefaline, dus pijnbestrijding op supraspinaal niveau. Met deze supraspinale modulatie kunnen ook zgn. deafferentiepijnen (letsel aan afferente zenuwvezels in het perifere of centrale zenuwstelsel) worden aangepakt. Deze deafferentiepijnen spelen ook dikwijls een rol bij aangezichtspijn.

De supraspinale pijnbestrijding (via de achterstrengen) met Tens werd ontdekt door Reynolds (1969).

Het effect van Tens wordt bepaald door de juiste frequentie, intensiteit, dosering en richting van de stroom.

Een onderzoek uit Eriksson, Sjölund en Sundberg (27) onder 21 mensen van gemiddeld 65 jaar (10 mannen en 11 vrouwen) met typische trigeminusneuralgie en een gemiddelde klachtenduur van 8 jaar, die allen geen baat hadden bij medicijnen en operaties, ging over de inzet van in eerste instantie conventionele Tens voor 2 weken.

De elektrodeplaatsing geschiedde aan de aangedane zijde. Één elektrode (anode) ter hoogte van het ganglion en de tweede elektrode werd op de betreffende tak geplaatst. Stimulatie 3x per dag 30 minuten.

In totaal reageerden 6 van de 21 mensen gunstig op de therapie. Daarna ging het onderzoek verder met de inzet van laagfrequente Tens, resultaat was dat 15 van de 21 mensen succes hadden. Over de duur van het succes werd niets opgetekend.

Helaas werden er geen variaties op de elektrodeplaatsingen bekeken. Te denken viel aan plaatsing op de hoogcervicale wervelkolom of plaatsing aan de contralaterale zijde.

De huidige opvatting bij de typische trigeminusneuralgie is om juist te beginnen met hoogfrequente Tens omdat deze meer geschikt is voor acute pijn. Indien men de elektroden niet verdragen kan begint men contralateraal.

Als het beter gaat kan men overschakelen naar een wisseling tussen laag en hoogfrequente stimulatie (Han stimulatie, naar Prof. Dr. Han, Universiteit Peking) of in momenten van recessie naar low frequentie.

Volgens Dr. Med. Bertram Disselhoff (Schwa Medico, Giessen), opleider en wetenschapper, heeft zo’n 30% van de patiënten baat bij Tens, indien voldaan wordt aan dit protocol t.a.v. Tensgebruik en aangezichtspijn.

APS (een MET stroom apparaat)

De laatste jaren staat een nieuwe vorm van elektrotherapie in de belangstelling, nl. microcurrent elektrotherapie of kortweg MET. Deze microcurrent reageert verrassend goed op veel, met pijn gepaard gaande, aandoeningen. Het zorgt snel voor pijnvermindering en bevordert het genezingsproces. Het heeft maar weinig bijwerkingen. De werking is gebaseerd op het vermogen de celstofwisseling en het weefselherstel te stimuleren.

Door Dr. Ngok Cheng (1982) werd een verhoging van de productie van ATP met 500% aangetoond door toepassing van MET stroom. De beschadigde weefsels hebben juist een tekort aan ATP (Becker 1985) waardoor het genezingsproces vertraagd.

De wetenschappelijk aangetoonde effecten van APS zijn, naast de verhoogde ATP productie, oa. pijnvermindering door toename van lichaamseigen opoiden zoals beta-endorfine en leucine enkefaline, toename van bloedcirculatie, vermindering van vrijkomende substance P, verbetering van prikkelgeleiding, versnelde wondgenezing en regeneratie van cellen.

Door deze effecten zullen pijn, ontsteking en vermoeidheid verminderen.

Het unieke van de MET stroom ten opzichte van andere vormen van elektrotherapie is dat deze stroom het natuurlijke actiepotentiaal van de zenuwcel kan simuleren. Deze actiepotentiaal is de elektrische ontlading van een lichaamscel of zenuwcel, welke wordt doorgegeven langs de zenuwbaan. Hierdoor bereiken boodschappen het centrale zenuwstelsel en kunnen hormonen (pijnstillers, ontstekingsremmers) naar de plek worden gedirigeerd.

De verstoorde prikkelgeleiding in beschadigd gebied wordt met de juiste stroomtoepassing gecorrigeerd door de actiepotentialen van het MET apparaat, waardoor het evenwicht zich kan herstellen en de pijn kan verminderen (Prof. Van Papendorp, Zuid Afrika, 1997).

APS apparaten werken monofasisch. De elektrische impuls van de twee stroomkabels is 150 hz. De stroom is 1000 maal lager dan de Tens apparaten. In snel tempo worden nieuwe microcurrent apparaten ontwikkeld.

Deze MET stroom zou nog wel eens de pijnstiller van de toekomst kunnen worden.

Voor de behandelingsplaatsen van aangezichtspijn wordt meestal het ganglion gasser, de hoogcervicale wervelkolom en één van de drielingtakken gekozen. Het is raadzaam de behandeling, net als bij TENS, te beginnen aan de contralaterale zijde.

Laser

Een andere betrekkelijk nieuwe behandelwijze is die met laser. Door middel van een softlaser worden acupunctuurpunten of triggerpoints behandeld. Deze lasers zijn veelal uitgerust met frequenties (Nogier, Bahr, Elias, Voll). Verschillende delen van het lichaam worden behandeld op andere frequenties. De lasers zijn inzetbaar op acupunctuurpunten, lokale pijnplaatsen en reflexgebieden. Belangrijke resultaten van de behandeling zijn oa. verhoogde ATP productie, verminderd prostaglandine niveau, verbetering immuunsysteem, verbetering DNA en RNA synthese in E coli cellen, verbetering collageen en proteïne synthese.

8. Pijn voelen en pijn hebben (pijn, pijn en nog eens pijn)

Pijn kan nuttig zijn. Het is vaak een signaal dat het lichaam is of wordt beschadigd. Loeser, een Amerikaanse pijnspecialist onderscheidde vier domeinen. De eerste is het toebrengen van de pijnprikkel, de tweede is de pijngewaarwording, de derde is de pijnbeleving en het vierde is het pijngedrag. Behandeling van pijn moet gericht zijn op het wijzigen in één van de vier domeinen.

Een indeling van pijn is die in acute en chronische pijn. Bij acute pijn is er vaak een directe relatie met weefselbeschadiging. Bij het wegnemen van de oorzaak verdwijnt ook weer de pijn.

Bij langer dan zes maanden spreken we over chronische pijn. Misschien is er nog wel een weefselbeschadiging maar het letstel is niet zichtbaar. De klachten verdwijnen niet maar de pijn heeft geen signaalfunctie meer.

Er gaan nu psychische en sociale factoren een rol spelen. Men spreekt dan over een chronisch pijnsyndroom.

Pijn en patiënt zijn als het ware met elkaar verweven.

Drie soorten chronische pijn zijn te onderscheiden: a. er is een duidelijke oorzaak die moeilijk weg te nemen is (slijtage aan gewrichten) b. Er is niets te vinden (atypisch, psychische pijn) c. Er is sprake van zenuwletsel (doorgesneden zenuw, Multiple Sclerose).

Chronische pijn kunnen we zien als een onplezierige zintuiglijke en emotionele ervaring zonder weefselbeschadiging (IASP). Wat ook de oorzaak van de chronische pijn moge zijn, men moet niet uit het oog verliezen dat pijnbeleving (3^e domein Loeser) niet lichamelijk maar emotioneel is en dat men bij alle chronische pijnen te maken krijgt met emotionele problemen. Pijn is een aantasting en bedreiging van het bestaan.

Bij het pijngedrag komen we op het vlak van de psycholoog. Belangrijk is om te achterhalen hoe de patiënt met zijn pijn omgaat. Pijngedrag heeft veel negatieve kanten maar soms kan pijn een onvermoede positieve betekenis hebben. Men kan bepaalde situaties (thuis/werk) ontlopen. Soms kan ook de familie belang hebben bij de rol van de pijnpatiënt. Pijn is te beïnvloeden via de psyche, met gedachten en gevoel. Dit pijngedrag heef maar al te vaak tot gevolg dat de patiënt zich ingekapseld weet in een cocon, knock-out geslagen. Kijken we naar de betekenis van pijn, de gedachten, het gevoel en het pijngedrag, dan beseffen we dat pijn een individuele aangelegenheid is.

De bril waarmee je naar pijn kijkt is voor iedereen anders.

Pijngedrag is te beïnvloeden door een positieve blik te richten op de nare situatie. Door de situatie te aanvaarden en deze te integreren in je leven. Lotgenotencontact, cursussen, mensendieck- of cesar-therapie, craniosacraaltherapie, yoga, reiki ea. zijn een aantal voorbeelden om de aandoening als minder belastend te ervaren.

9. Casuïstiek uit eigen praktijk

Casus 1. Mw. A.S. uit D. komt januari 2004 op de praktijk met de volgende klacht. Sinds 6 jaar aangezichtspijn. Ook zegt ze bijna constant migraine te hebben. Deze migraineklachten heeft ze al haar hele leven.

Voor de aangezichtspijn gebruikt ze tegretol en voor de migraine Imigran.

Mevrouw oogt erg vermoeid en heeft een zwaarmoedige stemming. Slaappatroon is goed. Energie is goed.

Ze heeft acupunctuurbehandelingen gehad tegen haar aangezichtspijnklachten, dit zonder resultaat.

Ze is ten einde raad want ook de medicatie doet erg weinig voor haar, aldus mevrouw.

Ze reageert meestal fel op medicatie of een therapie.

Behandeling gestart met APS, frequentie 3 x per week, na 2 weken overgeschakeld naar 1 x per week.

De migraine werd behandeld via triggerpoints op de M. sternocleidomastoïdius en de trigeminus door plaatsing van elektroden op het ganglion en de 2^e tak naar de neusvleugel.

Na de eerste behandeling klaagt patiënt over een bandgevoel op het hoofd en duizeligheid.

Na 7 behandelingen is een lichte verbetering te constateren. De pijn neemt af en de aanvallen van migraine zijn flink minder. Na 15 behandelingen is de migraine nauwelijks meer aanwezig. De aangezichtspijn blijft maar is veel draaglijker geworden.

Casus 2. Dhr. J.v.L. uit R. belt november 2004 op vanwege hevige atypische aangezichtspijn. Hij is door de neurochirurg weggestuurd met de mededeling dat er niets meer te doen valt aan zijn klachten. De neurochirurg heeft hem een aanbevelingsbrief voor een psycholoog meegegeven. Patiënt is ten einde raad. De weekendarts heeft via de telefoon laten weten dat hij ter ontspanning maar wat moet gaan wandelen.

Wanneer ik arriveer zie ik een man die nauwelijks nog kan functioneren vanwege de pijn. Hij oogt erg vermoeid.

Bij het lezen van het dossier valt me op dat er nog geen TCA’s zijn geprobeerd en dat er geen scan van de kaak is gemaakt, dit terwijl de pijn zich in deze regio het hevigst manifesteert. De laatste jaren zijn er veel tandheelkundige behandelingen geweest. Ik denk aan Nico’s. Er is geen overleg geweest met de kaakchirurg, hetgeen me nog verder bevreemd. De chirurg heeft zich beperkt tot een scan van het ganglion en de neusbijholten. Ik besluit de hulp van de werkgroep aangezichtspijn in te roepen om een andere neurochirurg te vinden.

Ik probeer hem het weekend te helpen met Tens. Elektrodeplaatsing op ganglion en mandibula. Ik schrijf hem een hoogfrequentie stimulatie voor. Na het weekend meldt hij een lichte verbetering en is hij doorverwezen voor een second opinion. Hij moet nog een maand wachten. Na enkele weken schakelen we over naar een gecombineerde laag-/hoogfrequentie. De patiënt meldt wederom een lichte verbetering.

10. Conclusies

Naar aanleiding van een aantal casuïstieken aangezichtspijn die mij bijzonder intrigeerde en mijn gesprekken met Ella Lever, was ik benieuwd naar kennis, wetenschappelijk onderzoek en technieken vanuit reguliere hoek. Ik was geïnteresseerd in de vorderingen van de wetenschap. Hoewel er vooruitgang is geboekt in de behandeling van trigeminus neuralgie, is het echter nog steeds niet duidelijk wat de oorzaak is. Waardoor ontstaat deze gruwelijke pijn.

Ligt de oorzaak in het zenuwstelsel zelf (Devor, Schoen) of is het een irritatie in de huid. Heeft het te maken met een staat van vergiftiging (Nico’s). Zolang er geen oorzaak wordt gevonden kunnen we de pijn niet adequaat genoeg bestrijden. De kernvraag blijft onbeantwoord.

Tevens vond ik het interessant te achterhalen wat het gedachtegoed van de complementaire kant zou zijn en in hoeverre er overeenkomsten waren te vinden met de reguliere geneeskunde. Het viel mij daarbij op dat er verrassend veel overeenkomsten zijn.

Eigenlijk zou veel onderzoek moeten plaatsvinden van trigeminus patiënten direct (binnen 12 uur) na hun overlijden om zodoende de hersenen beter te kunnen onderzoeken. De aandacht van de meeste neurochirurgen liggen echter op de steeds betere symptomatische bestrijding en niet op wetenschap en oorzakelijk onderzoek.

In het Oostblok vond veel onderzoek plaats in het verleden, ook omdat de autopsietijd daar veel korter is (12 uur in plaats van 24 uur). Echter door de huidige economische situatie ligt het ook daar stil.

Een korte terugblik op de verschillende vormen van aangezichtspijn en de beste aanpak:

Typische aangezichtspijn

De behandeling van typische aangezichtspijn is niet eenvoudig. Het stellen van een goede diagnose is basis voor een goede behandeling. De criteria voor de diagnose zijn niet vergelijkbaar met andere vormen van hoofdpijn.

Het lijkt verantwoord eerst met een medicamenteuze behandeling te starten. De keuze van de patiënt is echter veel eerder gericht op operatief ingrijpen om zo een permanente oplossing te bewerkstelligen.

Over het algemeen zal een eerste keuze zijn om het anti-epileptica carbamazepine in te zetten. Een ander middel dat qua werking en structuur overeenkomt is het eveneens veel voorgeschreven oxcarbazepine.

Indien deze middelen niet helpen zal men over het algemeen overgaan tot een middel uit een andere groep.

Het is in de regel niet erg verstandig om een nieuw middel uit dezelfde groep te proberen. Men kan dan beter een keuze maken uit een spierrelaxantia (baclofen) of een antidepressiva (amitriptyline).

Wanneer men protocollair werkt kan men snel ontdekken uit welke groep de grootste reactie te verwachten is.

Atypische aangezichtspijn

Voor de behandeling van atypische aangezichtspijn gaat de voorkeur uit naar gabapentine (neurontin) gevolgd door amitriptyline. Amitriptyline neemt de pijn niet helemaal weg. Van het middel gabapentine is het werkingsmechanisme nog niet helemaal bekend.

Indien vanuit de medicamenteuze kant geen doorbraak meer is te verwachten of men heeft een gedegen inzicht in de oorzaak van de aandoening, kan de arts overwegen over te gaan tot een invasieve handeling.

Tot slot

Ten aanzien van aangezichtspijn moeten zowel arts als patiënt inzien dat de pijngewaarwording vaak subjectief en complex is. Dit komt voornamelijk doordat de emotionele toestand van de patiënt veel invloed kan hebben op de pijnbeleving. “ weefselschade x stress = pijngewaarwording ”, aldus psycholoog Joost van den Elzen (Deventer, HBO analgesie, mei 2004). Stress kan de pijn dus flink verergeren. De patiënt moet weten dat hij wel degelijk echte pijn heeft en dat het niet denkbeeldig is. Het is van groot belang aandacht te schenken aan de psychosociale factoren die invloed hebben op de patiënt.

Patiënten kunnen, mijns inziens, altijd kiezen voor een complementaire behandeling. Deze behandeling hoeft in veel gevallen de reguliere behandeling niet te doorkruisen. De aandoening wordt bestudeerd vanuit een ander mensbeeld en dit kan soms verrassende resultaten opleveren. Natuurlijk is het zo dat veel van deze behandelingen niet de wetenschappelijke onderbouwing hebben van de reguliere geneeskunde, maar bij een aandoening waarbij een goede diagnostiek onmogelijk is komt de vraag op in hoeverre je dan van wetenschappelijkheid ook ten aanzien van reguliere behandelwijzen kunt spreken.

Verstandig is het een eerste keuze te maken voor een regulier consult en, in overleg met de reguliere arts, eventueel te kiezen voor een ondersteunende complementaire behandeling.

Naast het leerproces, dat gekoppeld is aan de opdracht, mocht ik een aantal bijzondere dingen ervaren.

Zo zag ik pijn, zoals ik pijn nog nooit gezien had. Zoals de titel zegt “als een monster”. Een pijn zo hevig dat mensen tot wanhoop en doodsverlangen worden gedreven. Beangstigend en tegelijkertijd indrukwekkend.

Ook besef ik terdege dat de uitspraak van een neuroloog “Niemand hoeft meer pijn te leiden”, in ieder geval niet van toepassing is voor heel veel aangezichtspijnpatiënten.

Een kleine groep die, vanuit commercieel oogpunt, niet tot de allerbelangrijkste behoort binnen de gezondheidsindustrie. Toch kan men voor onderzoek een beroep doen op regeringssubsidie.

De groep aangezichtspijnpatiënten die ik mocht ontmoeten, heb ik ervaren als een groep met een grote lotsverbondenheid. Het laatste aspect van pijn: pijn brengt mensen bij elkaar

11. Literatuurlijst

- Dr. Zuurmond W.W.A., Dr. van Kleef M., Dr. Winter F., Dr. Weber W.E.J., Handboek pijnbestrijding,

1^e druk 2000, De Tijdstroom Leusden

- de Vries L.E., Geneesmiddelen bij aangezichtspijn, literatuurstudie september 2002, Wetenschapswinkel

Geneesmiddelen, faculteit farmaceutische wetenschappen Utrecht

- van den Hoven J.M., Ervaringen met geneesmiddelen en andere behandelmethoden bij aangezichtspijn,

Opdracht werkgroep aangezichtspijn, Nederlandse Vereniging Hoofdpijnpatiënten, Wetenschapswinkel

Geneesmiddelen, faculteit farmaceutische wetenschappen Utrecht

- Drs. Römgens M.T.A., Dr. Merkus J.W.S., Omgaan met geneesmiddelen, 8^e druk 1997, De Tijdstroom

Culemborg

- Ivan Wolffers, Medicijnen editie 96/97, 10^e editie november 1997, Contact Amsterdam

- Berkow M.D., Merck Manual medisch handboek, 1^e druk 3^e oplage 2004, Bohn Stafleu van Loghum Houten

- Oleson Th., Auriculotherapy Manual, 3^e editie 2003, Elseviers Science Ltd.

- Angermaier M., Leitfaden Ohrakupunktur, 2e oplage 2001, Urban & Fischer Verlag München

- Dr. G.T. Haneveld, Drs. L.P. Huijsen, Groot homeopathisch gezondheidsboek, 4^e druk, Homeovisie Alkmaar

- van de Molen C., Acupunctuur leerboek praktische acupunctuur, 3^e druk 1990, de Tijdstroom Lochem

- Koel Gerard, Transcutane elektrische neuro stimulatie, 1^e druk 1991, de Tijdstroom Lochem

- Oosterhof J., TENS bij chronische pijn, via kenniscentrum pijnbestrijding UMC st. Radboud, 1^e druk 2003,

Uitgeverij Coutinho Bussum

- Dr. Med. Bertram Disselhoff , syllabus TENS gevorderden, februari 2004, Schwa Medico Leusden

- Dr. Ben van Cranenburgh, Inleiding in de toegepaste neurowetenschappen, deel 3 pijn, 1^e deel 1987,

De Tijdstroom Lochem

- Drs. Judith de Jong, Brochure aangezichtspijn, 2^e druk 2001 Nederlandse Vereniging Hoofdpijnpatiënten,

Werkgroep aangezichtspijn

- Dr. P. Quadflieg, Chirurgische behandeling van aangezichtspijn, artikel uit Hoofdzaken jaargang 21

Nummer 2/2002, Maandblad Ned. Vereniging van aangezichtspijn.

- Dr. Ferrari M.D., Dr. Haan J., Alles over hoofdpijn en aangezichtspijn, Utrecht 2000, artikel uit

Hoofdzaken jaargang 22, nummer 3/2003, maandblad Ned. Vereniging Hoofdpijnpatiënten

- Drs. M. Kwakkel, Medicinale aanpak van aangezichtspijn, artikel uit Hoofdzaken jaargang 21,

Nummer 1/2002, maandblad Ned. Vereniging Hoofdpijnpatiënten

- Drs. A.F. van Gelder, Strategieën in de ooracupunctuur deel 3, 1^e druk 1992, uitgeverij Lemna Utrecht

- Prof. Dr. P.R. Wesselink, Pijn bij gebitsproblemen, artikel uit Hoofdzaken jaargang 22, nummer 1/2003

Maandblad Ned. Vereniging Hoofdpijnpatiënten

- Prof. Dr. W. Zuurmond, Soms helpt er niets, artikel uit Hoofdzaken jaargang 23, nummer 1/2004

Maandblad Ned. Vereniging Hoofdpijnpatiënten

- Prof. Dr. G. Boering, Pijn, pijn en nog eens pijn, lezing op de jaarvergadering van de werkgroep

Aangezichtspijn, 18 oktober 1997

2012-04-09T12:26:00.001-07:00

Qi Jing Ba Mai, de Wondermeridianen 25-11-2010

De wondermeridianen, ook wel extraordinary vessels, zijn onderdeel van de meest primaire manifestatie van de mens en komen in werking op het moment dat het leven nog niet georganiseerd is.

Het is een representatie van pure stimulatie van het leven door hemelse energie (Tian).

Pas na de geboorte ontstaan de 12 hoofdmeridianen.

Qi: Staat voor de levensenergie

Qi: Staat ook voor buitengewoon, bijzonder, vreemd, buiten de norm, overblijfsel in een geordende verdeling.

Jing: Meridiaan

Ba: Acht (het zijn 8 meridianen)

Mai: Het levengevend netwerk, vat

Jing Mai staat voor het totale meridiaansysteem.

Eerste model van 8 meridianen toont het primitieve, niet continue traject.

Ze zijn niet rechtstreeks verbonden met de organen, maar wel met bijzondere orgaansystemen, uterus, hersenen.

Chong Mai (midden), Ren Mai (vz.), Du Mai (az.).

Chong Mai begint met een aantal andere meridianen in de onderbuik.

Wondermeridianen worden gerelateerd aan de innerlijke organisatie van het leven en vormen de voorbereiding voor de 12 nieuwe meridianen.

De wondermeridianen vormen geen onderdeel van de normale circulatie, ze zijn te zien als verbinding tussen meridianen om circulatie te vergemakkelijken, opvang, ondersteuning, als het normale systeem het niet meer kan bolwerken.

In de Ming dynastie krijgt iedere wondermeridiaan een speciaal punt (op de extremiteit) die de meridiaan controleert. De Chinese arts Li Shi Zhen komt later tot een herdefiniëring van de beïnvloedingswijze.

Deze herdefiniëring houdt in dat de wondermeridianen een algemeen sturende en richtinggevende functie hebben voor de energie van het lichaam vanaf de conceptie tot de dood. De opslag en distributiefunctie van essentie (jing) en bloed zoals bij de 12 hoofdmeridianen de lever en nieren dit ook doen. De wondermeridianen vormen de basis voor het latere volwassen meridiaansysteem.

Bloed = Bloed en energie (kracht of uitputting)

Essentie = Vorm van energie, grote weerbaarheid en kracht, ligt ook vaak heel diep, kun je niet in een dag bijtrekken.

Iedere wondermeridiaan heeft een specifiek punt op arm of been om de specifieke functie in gang te zetten en te controleren. Deze specifieke punten zijn de meesterpunten.

1. Ren Mai Lo7

2. Du Mai Du3

3. Chong Mai Mi4

4. Dai Mai Gb41

5. Yin Qiao Mai Ni6

6. Yang Qiao Mai Bl62

7. Yin Wei Mai Pc6

8. Yang Wei Mai 3V5

Het gebruik van deze meesterpunten breidt de behandelmogelijkheden uit naar een meer constitutioneel niveau. Behandeling van meer dieperliggende problemen, harmonisatie van de lichaamsbalans, kan dus ook uitgangspunt vormen voor een reguliere behandeling.

Orgaanenergie van de nieren is de wortel, de extra meridianen de stam en de hoofdmeridianen zijn de takken. Door het toepassen van de wondermeridianen krijgen we een veel groter invloedsgebied voor de behandeling.

De meesterpunten zijn ook onderdeel van de hoofdmeridianen en hebben daar hun eigen indicaties. Voor de toepassing van de meesterpunten moeten dus bijzondere indicaties aanwezig zijn. Deze indicaties bestaan uit specifieke profielen die samenhangen met ontregelingen van combinaties van meridianen.

De aanpak van extra meridianen geeft een mogelijkheid tot:

· Solobehandeling van de constitutie

· Startpunt ter harmonisatie van de lichaamsbalans

· Onderdeel van een grotere reguliere behandeling

Essentie van de vader en Essentie van de moeder ► Essentie van de foetus

Voorhemelse essentie (yin), geactiveerd door de yange kracht van de levenspoort. Het yinne aspect van de voorhemelse essentie is gelegen in het DNA.

Bij de conceptie zijn de wondermeridianen de eerste energetische banen die ontstaan. Ze vormen de schakel tussen de oorspronkelijke essentie (voorhemelse yin) van de foetus en de vorming van de meridianen en organen (het uiteindelijke concept).

In een latere levensfase verdwijnt de functie van de wondermeridianen naar de achtergrond, waarna de hoofdmeridianen de functies verder oppakken.

In de achtergrond blijven ze echter wel een rol spelen bij het controleren, besturen en balanceren van de meridianen, organen, bijzondere organen en de vier zeeën.

(zee van qi, zee van bloed, zee van merg (hersenen), zee van voedsel).

Ren Mai

Energie van longen (adem/zuurstof) moet dalen en energie van nieren moet kunnen stijgen.

De Ren Mai is de zee van yin en heeft invloed op de organen. Ze beweegt de energie d.m.v. het dalen van de long qi en het stijgen van de nier qi. Bij een te zwakke daling van de long qi (moeilijk inademen) ► behandeling astma.

Ren Mai verbindt de onderste, middelste en bovenste warmer met elkaar. Geeft verbinding van yin qi met het gezicht (mond, tandvlees). Beweging yin qi in de onderste warmer heeft betrekking op urologische en gynaecologische aspecten.

Door het verloop over de buik geven veel punten van de Ren Mai directe toegang tot de organen (zes Mu punten).

Pathologie Ren Mai is vooral een Yin pathologie.

Volte Yin: Koude, accumulatie van yinne massa’s

Leegte Yin: Nachtzweten, onrust, tekort aan vloeistoffen, weinig recuperatie

Yin betekent ook mentaal vastzetten, geen veranderingsenergie, vasthouden aan.

Yin betekent ook stevig, gezond, vast, stabiliteit.

Pathologie Ren Mai:

Gynaecologische problematiek, fertiliteitproblemen, problemen met urineren en defaecatie, stagnaties in de onderbuik.

Organen: astmatische problemen, oedemen

Du Mai

De Du Mai ofwel het gouverneursvat gebruiken we om yange problemen aan te pakken, zowel om een teveel als tekort op te heffen. De Du Mai wordt ook wel de zee van yang genoemd.

De Du mai verdrijft de yange pathogene factor wind (externe wind) zoals verkoudheid en griep en ook interne wind met symptomen als duizeligheid, epilepsie en tremoren.

De Du Mai heeft invloed op merg en hersenen en een versterkende invloed op de geest.

Pathologie Du Mai:

Verstoring van de wervelkolom, anus (aambeien), rectum, darmen, genitaliën, urine-systeem en uterus. Ook problemen aan boven, achter en buitenzijde van het lichaam, verminderde weerstand.

Voorbeelden van gebruik:

Teveel of tekort aan yang: Hitte en of koude beelden

Geest (verstoringen): Depressie en psychose (meest yange substantie)

Een tekort aan yang (koude patronen, opwaartse kracht)

Chong Mai

De Chong Mai is verbonden met de energie van nieren en maag, waardoor de voorhemelse en nahemelse energie met elkaar verbonden worden. Maagenergie als bron van nahemelse essentie, terwijl nieren de bron van de prenatale essentie vertegenwoordigen.

Nieren associatie met de essentie (opslagplaats oeressentie)

Maag is een bron van nahemelse essentie.

De Chong Mai wordt ook wel de zee van vijf yin en zes yang organen genoemd ofwel de zee van twaalf meridianen. Chong Mai laat zien dat er een probleem in stroming is ► stagnatie.

We gebruiken Chong mai bij een ontregelde of chaotische energie of bij een stagnatie in buik en/of borstkas. Chong Mai heeft belangrijke invloed op de baarmoeder en het bloed. Daar waar Ren Mai vooral de energie controleert en ondersteunend en voedend is voor karakter, zorgt Chong Mai meer voor het bloed, regulatie van energie en bloed. Chong Mai beweegt ook het bloed van het hart.

Voorbeelden van gebruik Chong Mai:

· Gynaecologische problemen zoals onregelmatige menstruatie, PMS, pijn rondom de menstruatie, penis en prostaatproblemen.

· Pijn en stagnatie in de borstkas, spijsverteringsproblemen, vastzittend gevoel, rebellerende qi (overgeven, boven koud, onder warm)

· Ophoping en abdominale massa’s met pijn en distentie, regulatie en beweging onderbuik, in beweging brengen van bloed (vooral vanuit het hart), obstructie in borstkas, middenwarmer en buik.

Dai Mai

Belangrijkste taak is de circulatie naar beneden, naar de benen. Alle meridianen van en naar de benen kruisen de Dai Mai. Ook heeft de Dai Mai een binding met de maagmeridiaan, waardoor hij gebruikt kan worden bij zwakte of atrofie van de beenspieren en problemen met bekken of heup. De Dai Mai verbindt de nieren met de baarmoeder. Bij specifieke problemen op beide systemen ( oa. Damp hitte in de onderbuik zoals bij blaasontsteking) is de meridiaan een belangrijke ondersteuning. De Dai Mai kent een belangrijke functie in het harmoniseren van lever en galblaas.

Voorbeelden van gebruik:

· Abnormale vaginale afscheiding, witte vloed

· Heup en bekkeninstabiliteit

Pathologie:

Disbalans tussen lever en galblaas (migraine, hoofdpijn), gordelproblemen, damp/hitte onderste warmer (blaasontsteking), problemen met heup en bekken (circulatie in benen), zwakte of instabiliteit in benen, beenspieren

Yin en Yang Qiao Mai

De Yin en Yang Qiao Mai balanceren het Yin en Yang van het lichaam, vooral in de beweging naar boven en beneden en het evenwicht tussen linker en rechter lichaamshelft.

Ook regulatie in beweging tussen mediale en laterale aspecten van de benen, mobiliteit van spieren en gewrichten in benen in balans.

Ze harmoniseren ook de hersenfuncties en de geest (Shen) en laten energie van en naar het hoofd bewegen en voeden en bevochtigen de ogen.

Als de Yin Qiao Mai problemen heeft zijn de ogen gesloten en moeilijker te openen.

Als de Yang Qiao Mai problemen heeft zijn de ogen open en kunnen ze moeilijk sluiten.

Functies en pathologie van Yin en Yang Qiao mai zijn moeilijk te onderscheiden en lijken veel op elkaar. Wanneer Yang verkrampt is Yin te los en andersom.

Pathologie van Yin Qiao Mai:

· Slaapproblemen (met name teveel slapen)

· Depressie

· Problemen met yin in het lichaam zoals volte beelden in onderste warmer (fibromen, vol gevoel in onderbuik, moeilijkheden met bevalling) en leegte beelden van de nier (pijn in onderrug, buikpijn, keelpijn)

· Bij spierspasmen aan binnenzijde van het been en verslapping aan de buitenzijde (X)

Pathologie van Yang Qiao Mai:

· Slaapproblemen (niet kunnen slapen door nerveuze spanning)

· Epilepsie, manie, psychose

· Problemen met yang in het zoals ophoping/stagnatie met lage rugpijn of pijn in heup die uitstraalt naar het been (verloop van blaasmeridiaan) of invasie van wind (zowel wind koude als wind hitte)

· Spierspasmen aan de buitenzijde van het been met verslapping aan binnenzijde (O)

Yin Wei Mai

De verbinding van alle yin meridianen met elkaar (behalve de long). Het verzorgt bloed en yin en domineert het binnenste van het lichaam, zoals de interne organen, het bloed maar ook de geest (shen). Door het voeden van het hart worden de emoties gebalanceerd en de geest gekalmeerd.

Wei verwijst naar de functie van vasthouden of vastknopen. Een verlies aan Wei betekent dat men niet in staat is om dingen vast te houden, een doel na te streven, een intentie vast te houden. We zijn niet genoeg geaard.

Pathologie van Yin Wei Mai

· Klachten van de geest als gevolg van bloed tekort of yin leegte (hartkloppingen, verstoorde slaap, onrust en angst)

· Verstoringen die het gevolg zijn van bloed leegte (vermoeidheid, geestelijke instabiliteit en problemen met interne organen)

Yang Wei Mai

De verbinding van alle yang meridianen. Het domineert het externe (Tai Yang, Shao Yang, spieren en huid) maar het kan ook de emoties balanceren. Door het meridiaanverloop is de zijkant van het een belangrijk gebied voor de Yang Wei Mai.

Pathologie van de Yang Wei Mai

· Intermitterende koorts, waarbij afwisseling is van koorts en rillingen (symptomen van kou en hitte). Ook verzadiging van yang door koorts als reactie op een invasie van pathogene energie (micro organismen)

· Klachten langs de zijkant van het lichaam zoals flankpijnen, pijnen over de zijkant van het been en oorklachten.

Mentaal profiel van de wondermeridianen

Du Mai en Yang Qiao Mai gaat het om de yange kracht om te doen en uit te voeren wat een situatie vraagt, om wilskracht en moed.

Ren Mai en Yin Qiao Mai zorgen voor de capaciteit van het yin tot het geven van stevigheid, interne stabiliteit en rust.

Het koppel Dai Mai en Yang Wei Mai gaat over het yange vermogen om direct te kunnen reageren op prikkels van de buitenkant.

Het koppel Chong Mai en Yin Wei Mai zorgt voor een mogelijkheid om ervaringen op een goede manier om te zetten en te integreren in ons mentale systeem.

Koppelingen

Yin meridianen controleren de interne organen, yin substanties en yin oppervlakteregio’s.

Yang meridianen de buitenzijde in het algemeen, yang substanties en yang lichaamsoppervlakte.

Voor pathologie moeten we dus een keuze bepalen of:

· Een conditie meer yin of yang is

· Of de klacht meer op het yin of op het yang oppervlak actief is.

Yang heeft meer te maken met oppervlakkige klachten, terwijl yin meer aan de interne basis ligt.

Verschillende manieren om een constitutioneel probleem te benaderen:

· Een Yin en een Yang groep

· Een Kern en een Perifere groep (kerngroep bevat twee yin en twee yang meridianen in het centrum (oa. Du mai) en de perifere groep met banen over de gehele lichaamslengte hebben tot taak de kernfuncties uit te strekken over het gehele lichaam.

· Een Meester en Gekoppelde meridiaan (meest gebruikte koppeling om een centrale meridiaan met dezelfde essentie te koppelen aan de meridiaan in de periferie). Aanprikken van het Meesterpunt wordt gecombineerd met het Meesterpunt van de gekoppelde meridiaan (koppelpunt).

· Paren met een complementaire functie Yin/Yang

a. Yin/Yang Qiao Mai: distributie tussen yin en yang lichaamsoppervlak

b. Ren/ Du mai: opslag van yin en yang energie

c. Chong/Dai Mai: circulatie tussen yin en yang regio’s

d. Yin en Yang Wei Mai: verbinden van yin en yang van binnen naar buiten

Integratie in een behandeling van de wondermeridianen

Door de koppeling van Meesterpunt en koppelpunt wordt de aandacht naar een bepaald energetisch gebied gericht en een bepaalde groep van functies geactiveerd.

De meester en koppelpunten

Meesterpunt Koppelpunt

Ren Mai Lo7 Ni6

Du Mai Du3 Bl62

Chong Mai Mi4 Pc6

Dai Mai Gb41 3V5

Yin Qiao Mai Ni6 Lo7

Yang Qiao Mai Bl62 Du3

Yin Wei Mai Pc6 Mi4

Yang Wei Mai 3v5 Gb41

Wanneer behandelen we met de wondermeridianen

· Bij specifieke symptomatologie van de wondermeridianen of over het traject van de wondermeridianen

· Bij problematiek die meerdere meridianen of organen betreft

· Bij een chronisch of constitutioneel probleem

Bij gevoeligheid van de punten geeft dat vaak al een indicatie voor een bepaald probleem aan.

Yange symptomen:

· Du Mai en Yang Qiao Mai

· Dai Mai en Yang Wei Mai

Yinne symptomen:

· Ren Mai en Yin Qiao Mai

· Chong Mai en Yin Wei Mai

Selectie van juiste meesterpunt

De eerste vraag voor de keuze van de extra meridiaan:

· Welk koppel past het beste bij de symptomatologie/welke verstoorde functie

· Is er een passend mentaal of emotioneel profiel

Op grond hiervan selecteren we een koppel en Meesterpunt, welke het best passend is.

Je kunt dit doen door palpatie op drukgevoeligheid of door middel van de VAS.

· Is er sprake van een yin of yang pathologie. Yin verwijst naar Ren, Chong, Yin Qiao en Yin Wei, terwijl yang verwijst naar Du, Dai en Yang Qiao en Yang Wei

· Palpatie brengt ons op het spoor van een drukgevoelig traject.

Gebruik van het VAS:

· Met de goud of zilverhamer of magneethamer kan het meester en koppelpunt getest worden. Goud verwijst naar het Meesterpunt, zilver naar het koppelpunt.

Methode van gebruik meester en koppelpunt

· Meester en koppelpunt beiderzijds

· Meester en koppelpunt alleen aan de aangedane zijde van het lichaam

· Seksgedifferentieerd: vrouwen, meesterpunt rechts, koppelpunt links en mannen meesterpunt links, koppelpunt rechts

· Gedifferentieerde behandeling van meester en koppelpunt: Meesterpunt meer voedend of tonifiërend prikken (met goud of koper prikkel of Noordpool) en koppelpunt meer sederend/kalmerend prikken (met zilver of zink of Zuidpool).

Combinatie met andere behandelvormen

De behandeling met behulp van de wondermeridianen kan als enige strategie van een behandeling worden gebruikt, maar ook in combinatie met een reguliere behandeling.

Hierbij worden andere acupunctuurpunten ter ondersteuning gebruikt. Te denken valt aan:

· Punten ter ondersteuning van het meridiaan of orgaanpatroon

· Punten gericht op de symptomen of directe klacht van dat moment

· Andere punten in het traject van de behandelde wondermeridiaan

Volgorde: Eerst meesterpunt, dan ondersteunende behandelpunten, afsluiten met koppelpunt.

Casuïstiek

Man met spanning, verharding in achterhoofd en nek

Du Mai behandelen Du3, Bl62

Lokale punten Dm20, Gb20, Bl10

Distale punten Di4, Du6

Stekende pijn in de borstkas

Chong Mai behandelen Mi4, Pc6

Lokale punten Rm17

Effect op de borstkas Pc6

Vrouw met fertiliteitproblemen en nachtzweten

Ren Mai Lo7, Ni6

Ondersteunende punten Rm4, Ni3, Bl52

Vrouw met leegte yin tekens, abdominale massa’s en bloedstase

Chong Mai behandelen Mi4, Pc6

(vanwege doorstromen)

Ren Mai behandelen Lo7, Ni6

(ondersteuning van het yin)

Ondersteunende punten Mi10, Le3, Le8, Ma6

Back Shu punten Bl18, Bl20

deze punten ondersteunen lever (Bl18) en milt (Bl20).

Pijnbehandeling

Pijnbestrijding Matera

Thesis Hogeschool Hanzesteden, afstudeerfase

Wetenschappelijk onderzoek microstroom

Prof. DH van Papendorp, MC Maritz and N van DippenaarUniversiteit van Pretoria, Zuid-Afrika

Wetenschappelijk onderzoek van Papendorp over toename ATP

Onderzoek naar de effecten van APS therapie bij moeilijk sluitende wonden zoals de aandoening die bekend staat als "Een Open Been". Leider van het onderzoek: Dr. Kahl,.

Onderzoek door Prof. CJ Zeelie, in Port Elizabeth, naar de pijnverminderende effecten van APS therapie.

Overige pijntherapie

Stroomtherapie, een geweldig pijnloos alternatief

Prof. DH van Papendorp, MC Maritz and N van Dippenaar
Universiteit van Pretoria, Zuid-Afrika