მზის აბაზანების მნიშვნელობა

მზის აბაზანები ნიშნავს მზის ქვეშ ჯდომას ან წოლას, რასაც გარკვეული ზემოქმედების მოხდენა შეუძლია ჩვენს სხეულსა და ჯანმრთელობაზე, როგორც დადებითის, ასევე უარყოფითის. არსებობს დიდი განსხვავება მზისგან დამცავის გარეშე 10 წუთით მზის სხივების ზემოქმედების ქვეშ ნებივრობას და უსაფრთხოების ზომების გარეშე რეგულარულად შეზლონგზე კოტრიალს შორის.

მზის ულტრაიისფერი სხივების გადაჭარბებული მიღება, სამომავლოდ, სავალალო შედეგებს გვაძლევს. ეს უამრავი დოკუმენტური მასალით არის დადასტურებული. SPF -ის გარეშე მზეზე ჭარბი დროის გატარება მელანომის მთავარი მაპროვოცირებელი ფაქტორია. მეორეს მხრივ, მზის აბაზანების სწორი და გონივრული მიღება გვაძლევს D ვიტამინის იმ აუცილებელ რესურსს, რომელსაც საკვებით ვერ მივიღებთ.

მზის აბაზანის სარგებელი(ან სასარგებლო თვისებები)

მზის სხივების ზემოქმედება ეხმარება სხეულს D ვიტამინის დამოუკიდებლად გამომუშავებაში. D ვიტამინი ერთ-ერთი აუცილებელი კომპონენტია ჩვენი ორგანიზმის გამართულად ფუნქციონირებისთვის. საკვებით მისი საჭირო რაოდენობის მიღება პრაქტიკულად შეუძლებელია.

რეგულარულად მზის სხივების ზემოქმედების ქვეშ მყოფ ადამიანებს, დეპრესიის უფრო ნაკლები სიმპტომები აღენიშნებათ. მზის სხივები ააქტიურებს ჰორმონ სეროტონინის მოქმედებას, რომელიც ხელს უწყობს გუნება-განწყობის გაუმჯობესებას. დეპრესიის გარეშეც, მზის გულზე გარკვეული დროის გატარება აუმჯობესებს განწყობილებას, არეგულირებს ძილის პრობლემას, აძლიერებს ძვლებს.

ვიტამინი D ეხმარება ორგანიზმს კალციუმის ათვისებაში. ხელს უწყობს ოსტეოპოროზის და ართრიტის თავიდან აცილებას, აუმჯობესებს იმუნურ სისტემას, ეხმარება ორგანიზმს სხვადასხვა დაავადებებთან ბრძოლაში, როგორიცაა გულის დაავადებები, სკლეროზი, გრიპი და სხვადასხვა აუტოიმუნური დაავადებები.

რამდენად საშიშია მზის აბაზანები?

მზის აბაზანების მიღება გარკვეულ რისკებთანაა დაკავშირებული. დიდხანს უსაფრთხოების ზომების გაუთვალისწინებლად მზის სხივების ზემოქმედების ქვეშ ყოფნა მზის დამწვრობას, მზის დაკვრას და მზის ალერგიას იწვევს. ეს უკანასკნელნი კი საკმაოდ მტკივნეული და ხანგრძლივი პროცესია. მზის დამწვრობის ხშირი მიღება კი მომავალში მელანომის – კანის კიბოს რისკს ზრდის.

რამდენი ხანი გავჩერდეთ მზეზე?

ზოგიერთი დერმატოლოგი გვარწმუნებს, რომ მზის აბაზანების მიღება მანამდეა შესაძლებელი, სანამ ამას გართულებები არ მოჰყვება (მზის დაკვრა, დამწვრობა) . ჩვეულებრივ, მზის დამცავის გარეშე, ეს დრო დღის განმავლობაში 20 წუთამდეა.

იმისთვის რომ მზის დამწვრობის რისკი შევამციროთ, სასურველია 5 – 10 წუთიდან დავიწყოთ, საბოლოოდ კი არ გადავაჭარბოთ 20 წუთს.

საგულისხმოა ისიც, რომ მზისგან დამცავის გარეშე, მზეზე უსაფრთხოდ ყოფნის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია სხვა რამდენიმე ფაქტორზე. ლოკაციაზე, თუ რამდენად ახლოს ხარ ეკვატორთან და ჰაერის დაბინძურების ნიშნულზეც. რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს, ჰაერის დაბინძურების ფაქტორი, ხშირად ბლოკავს ულტრაიისფერი სხივების მოქმედებას.

მზის აბაზანები ორსულობისას

მზის აბაზანების მიღებამ ორსულობისას შესაძლოა დეჰიდრატაცია გამოიწვიოს. ასევე, შესაძლოა, გაზარდოს ორსულის საერთო ტემპერატურა, რაც ბუნებრივია გამოიწვევს ნაყოფის ტემპერატურის გაზრდას. ამის მიუხედავად, საგულისხმოა ფაქტი, რომ D ვიტამინი ძალზედ მნიშვნელოვანია ორსულობაში. საჭიროა ზედმეტი რისკების თავიდან ასაცილებლად მიმართო ექიმს და მისგან მიიღო რეკომენდაცია მზის აბაზანების საშუალებით, D ვიტამინის საჭირო დოზის უსაფრთხოდ მისაღებად.

უსაფრთხოება

• წაისვით მზისგან დამცავი მინიმუმ 30 SPF
• არ დაგავიწყდეთ თავსაბურავით თავის კანის დაცვა, რადგან თმის საფარი არც თუ ისე საიმედო დამცავია
• დრო და დრო შეეფარეთ ჩრდილს
• მიიღეთ დიდი რაოდენობით წყალი
• მზის სხივების ზემოქმედება არ არის მავნებელი დღის 11 საათამდე და საღამოს 6 საათის შემდეგ

მზის აბაზანების ალტერნატივა D ვიტამინის მისაღებად

მზის აბაზანები არ არის ერთადერთი გზა მზის დადებითი თვისებების მისაღებად. თუ თქვენ არ გაქვთ სურვილი ან საშუალება მზის ტრადიციული აბაზანების მისაღებად მაშინ გთავაზობთ ალტერნატიულ გზებს ამისთვის
• ივარჯიშე გარეთ
• ისეირნე 30 წუთი
• გააღე ფანჯარა მანქანის მართვისას
• მიირთვი საჭმელი ღია ცის ქვეშ
• მიიღე D ვიტამინი აბების სახით
• მიირთვი D ვიტამინით მდიდარი საკვები
• შეიძინე სანათი ულტრაიისფერი სხივებით

გახსოვდეს

მზის სხივებს შეუძლია დიდი სარგებელი მოგიტანოს, რა თქმა უნდა იმ შემთხვევაში თუ უსაფრთხოების ყველა ზომას დაიცავ. საუკეთესო წამლის გადაჭარბებული მიღებაც კი უკუჩვენებებს იწვევს.

ასეა მზის აბაზანების შემთხვევაშიც, მისი უკუჩვენებები შესაძლოა საკმაოდ სავალალო აღმოჩნდეს შენი ჯანმრთელობისთვის. სწორედ ამიტომ, გამოიყენე მზისგან დამცავი მინიმუმ 30 SPF-ით და მკაცრად აკონტროლე დრო, რომელსაც მზის გულზე გაატარებ.

ბუნებრივი ინგრედიენტები

დეოდორანტი უნდა შედგებოდეს 100% ბუნებრივად მიღებული კომპონენტებისგან. სამწუხაროდ, ამ პროდუქტის უმრავლესობა არაჯანსაღი, გამაღიზიანებელი, სინთეზური კომპონენტებისგან შედგება.

მნიშვნელოვანია მოვძებნოთ დეოდორანტი, რომელიც უსაფრთხო, ბუნებრივად წარმოქმნილი ინგრედიენტებისგან იქნება დამზადებული.

გახსოვდეს:

თუ ეტიკეტზე დაინახავთ წარწერას ” ბუნებრივი” აუცილებლად დაინტერესდით პროდუქტის რამდენი პროცენტია ბუნებრივი შემადგენლობით (გჭირდება 100%) . თუ ეს ინფორმაცია არ ეტიკეტზე დატანილი არაა, პროდუქტი საეჭვო შემადგენლობისაა.

ინგრედიენტები, რომლებიც გვიცავს

დეოდორანტის ამორჩევისას სასურველია ვიცოდეთ იმ ბუნებრივი ინგრედიენტების შესახებ, რომლებიც უსაფრთხოდ იცავენ ჩვენს სხეულს არასასიამოვნო სუნისგან. კაოლინის თიხა, ევკალიპტი, საქარკამიების ფერმენტი და ა.შ.

გახსოვდეს:

თუ ბუნებრივი დეოდორანტი არ შეიცავს ამ ნივთიერებებიდან არც ერთს, შესაძლოა ის ვერ ასრულებდეს, დაკისრებულ მოვალეობას სათანადოდ.

აირჩიე დეოდორანტი ალუმინის შემცველობის გარეშე (Aluminum – free)

ალუმინი, აღმოჩენილია დეოდორანტების უმეტესობაში. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ალუმინი ბლოკავს საოფლე ჯირკვლებს, რაც ხელს უშლის სხეულის ბუნებრივ მდგომარეობას. შეიძლება იღლია არ გაგვიოფლიანდეს, მაგრამ ამის ხარჯზე მოიმატოს ოფლიანობამ ხელებზე, ფეხებზე ან სხეულის სხვა ნაწილზე.

გახსოვდეს:

კვლევების თანახმად, ალუმინს შეუძლია დნმ- ის მუტაცია და სიმსივნური უჯრედების წარმოქმნა. ასე რომ, არ გარისკო, აირჩიე დეოდორანტი ალუმინის შემცველობის გარეშე.

მოერიდეთ სინთეზურ ქიმიკატებს და ტოქსინებს

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, არსებული დეოდორანტების უმრავლესობა შეიცავს არაჯანსაღ, სინთეზურ ინგრედიენტებს. მათი უმეტესობა ტოქსინებითაა გაჯერებული. ტოქსინები ხელს უშლიან საჭირო ჰორმონების – ესტროგენის და ტესტოსტერონის წარმოქმნას, რაც კიბოს უჯრედების ზრდის მაპროვოცირებელია.

გახსოვდეს:

არავითარი ქიმიკატები და ტოქსინები!

სასარგებლო ინგრედიენტები

ბუნებრივმა დეოდორანტებმა უნდა გააკეთონ უფრო მეტი, ვიდრე არასასიამოვნო სუნის ბლოკირებაა. მათ უნდა დაგიცვან ტოქსინებისგან და ასევე, მოახერხონ კანის გამოკვება და დამშვიდება.

ალოე და შიის კარაქი ის ბუნებრივი ინგრედიენტებია (ვიტამინი E და კაროტინი), რომელიც ატენიანებს კანს, იცავს მის სირბილეს და სიგლუვეს.

უფრთხილდი დეოდორანტს, რომელიც ლაქებს ტოვებს

ყველას გვქონია უიღბლო შემთხვევა, როდესაც ჩვენი საყვარელი მაისური დეოდორანტის ლაქებმა შეიწირა.

სასაცილოა, მაგრამ ბევრს სჯერა, რომ ეს საბედისწერო ლაქები რომელიც რეცხვის დროს არ ამოდის, ოფლის ნაკვალევია. სინამდვილეში, ეს ლაქები, სწორედ დეოდორანტის მავნე ინგრედიენტების ზემოქმედებაა.

სტრუქტურა

მაღალი ხარისხის ბუნებრივი დეოდორანტი გლუვი, აბრეშუმისებრი სტრუქტურისაა. არ აქვს მნიშვნელობა თქვენი სხეული ოდნავ ნოტიოა თუ სრულიად მშრალი. დეოდორანტმა კანზე დატანისას სტრუქტურა არ უნდა შეიცვალოს.

გახსოვდეს:

უმეტესად, ბუნებრივი დეოდორანტები მყარია და სხეულზე ზედმეტი დატანისას ნარჩენებს ტოვებს.

გაეცანით შეფასებებს

ძალიან კარგ შედეგს მიიღებთ, თუ თქვენთვის სასურველ პროდუქტზე წინასწარ გაეცნობით მომხმარებლების მიერ დატოვებულ შეფასებებს.

გახსოვდეს:

საუკეთესო გზა სასურველი პროდუქტის ავკარგიანობის შესახებ გასარკვევად მომხმარებელთა აზრის კვლევაა, რაც საკმაოდ მარტივია სოციალური ქსელების მეშვეობით.

მგრძნობიარე კანი

ბევრი ბუნებრივი დეოდორანტი შეიცავს სოდას, რომელსაც შეუძლია მგრძნობიარე კანის გაღიზიანება გამოიწვიოს.

გახსოვდეს:

თუ მგრძნობიარე კანი გაქვთ შეარჩიე დეოდორანტი სოდის შემცველობის გარეშე.

სხვადასხვა ბუნებრივი დეოდორანტი, დამზადებულია სხვადასხვა ინგრედიენტებისგან, ასე რომ შესაძლოა, მრავალი ვარიანტის მოსინჯვა დაგჭირდეს, სანამ შენს სხეულზე იდეალურად მორგებულ ბუნებრივ დეოდორანტს მიაგნებ.

გახსოვდეს:

მხოლოდ 2-3 კვირის ინტენსიური მოხმარების და დაკვირვების შემდეგ უნდა გადაწყვიტოთ, მისაღებია თუ არა კონკრეტული დეოდორანტი თქვენთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ 21-ე საუკუნეში სიგამხდრე არა თუ მოსაწონი, არამედ განდიდებულიც კია, ის ხშირად უკავშირდება ჯანმრთელობის პრობლემებს. ზოგიერთი ადამიანის შემთხვევაში წონის არ/ვერ მომატება უკავშირდება გენეტიკურ ფონს, ხოლო გარკვეული ნაწილისთვის სიგამხდრის მიზეზი თანდაყოლილი ან შეძენილი დაავადება ხდება.

და მაინც, როდის აქვს ადამიანს არასაკმარისი წონა?

როგორც წესი, მრავალი ქვეყნის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები მოგვიწოდებენ, გამოვიყენოთ სხეულის მასის ინდექსი, იგივე – BMI, იმისთვის, რომ გავიგოთ, რა შემთხვევაშია წონა ჯანსაღი. სხეულის მასის ინდექსი ყველაზე ფართოდ რეკომენდირებული გზაა სწორი წონის დასადგენად, რადგან ის ადარებს ადამიანის წონას მის სიმაღლესთან, მაგალითად: შეიძლება ადამიანი იყოს 90 კილოგრამი, თუმცა მისი სიმაღლის გათვალისწინებით, აღნიშნული მასა არ წარმოადგენდეს ჭარბ წონას და პირიქით.

დღეის მონაცემებით ითვლება, რომ ადამიანს აქვს არასაკმარისი წონა, როდესაც მისი სხეულის მასის ინდექსი – BMI არის 18,5-ზე ნაკლები.

რა რისკებთან არის დაკავშირებული არასაკმარისი წონა?

ჯანმრთელობის პრობლემების შექმნა სიგამხდრესაც ისევე შეუძლია, როგორც ჭარბ წონას, თუმცა გვერდითი მოვლენები ყველა ადამიანს არ ახასიათებს.

2016 წელს ჩატარებული კვლევის თანახმად, არასაკმარისი წონა ზრდის ოსტეოპოროზის რისკს ქალებში, რაც ნიშნავს იმას, რომ ძვლები უფრო მყიფე ხდება და ნაკლებად ქმედითუნარიანი. გარდა ამისა, არასაკმარისი ვიტამინების მიღება დიდ ზიანს აყენებს თმის, კბილებისა და კანის სტრუქტურებს, რაც დამეთანხმებით, ქალების უმრავლესობისთვის ყველაზე სუსტ წერტილს წარმოადგენს. უმეტეს შემთხვევაში სიმპტომები გამოიხატება თმის ცვენაში, კანის სიმშრალესა და/ან სტომატოლოგიური ჯანმრთელობის პრობლემებში.

ორგანიზმის ფიზიკური სისუსტე, ხშირი ავადმყოფობა და მუდმივი დაღლილობაც შეიძლება არასაკმარისი წონის სიმპტომად მივიჩნიოთ. ყოველი ადამიანისთვის არსებობს კალორიების გარკვეული რაოდენობა, რომელიც არის საჭირო ჯანსაღი წონისა და ენერგიის შესანარჩუნებლად, ხოლო მაშინ, როდესაც ორგანიზმი არ იღებს თავის დღიურ ნორმას, ის სუსტდება, უფრო ხშირია გრიპისა და გაციების შემთხვევები, მცირდება სისხლის ოდენობა, რაც, თავის მხრივ, იწვევს ანემიას. 

არასაკმარისი წონის დროს ქალებში ხშირია მენსტრუალურ ციკლთან დაკავშირებული პრობლემები – მისი შეწყვეტა  ან შეფერხება, ხოლო ორსულთა შემთხვევაში – ნაადრევი მშობიარობა.

გენეტიკური ფონი, მაღალი მეტაბოლიზმი, ხშირი ფიზიკური დატვირთვა, ქრონიკული დაავადებები – ეს იმ ფაქტორების მცირე ჩამონათვალია, რომლებიც წარმოადგენენ სიგამხდრის მთავარ გამომწვევ მიზეზებს. ხშირად ქრონიკულ დაავადებებს თან ახლავს ღებინება და დიარეა, რაც წონის მატებას უშლის ხელს, ხოლო, როცა საქმე ეხება მაღალი ფიზიკური დატვირთვის მქონე ადამიანს, ხელისშემშლელ ფაქტორს კალორიების სწრაფი წვა წარმოადგენს.

რა უნდა გავაკეთოთ იმისთვის, რომ გაიზარდოს წონა?

• წახემსება – დღიურად უფრო მეტი ცილებისა და ნახშირწყლების შემცველი პროდუქტის მიღება ხელს უწყობს წონაში მატებას, დღიურ კვებებს შორის შუალედებში წახემსება ნამდვილად დაგეხმარებათ, მიაღწიოთ სასურველ წონას.
• რამდენჯერმე კვება – ბევრი ადამიანისთვის არა თუ რთული, წარმოუდგენელიც კია დიდი ოდენობით საკვების ერთ ჯერზე მიღება, ასეთ შემთხვევაში საუკეთესო გამოსავალია დღეში 4-5-ჯერ კვება, შედარებით მცირე ულუფებით.
• დღიურ კვებაში დამატებითი საკვების შეტანა – ისეთი პროდუქტები, როგორებიცაა: ნუში, ჩია, სელის მარცვლები სხვადასხვა საკვებთან ერთად დამატებით გამოყენებისას, საკმაოდ კარგ შედეგს იძლევა და, თავის მხრივ, ბევრი კარგი თვისების გამო კარგ გავლენას ახდენს ორგანიზმზე.
• მაღალკალორიული საკვების მიღება – არასაკმარისი წონის დროს უმჯობესია, უპირატესობა მივანიჭოთ მაღალკალორიულ საკვებს, მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ისინი ხშირად შეიცავენ მავნე ნივთიერებებს, რომლებმაც შეიძლება უარყოფითი გავლენა იქონიონ გულსა და სისხლძარღვებზე, ამიტომ თავი უნდა ავარიდოთ ისეთი საკვების მიღებას, რომელიც მრავლად შეიცავს შაქარს, ცხიმებსა და მარილს.

ხშირად ადამიანებს გვიჭირს, ვაღიაროთ, რომ პრობლემის წინაშე ვდგავართ ან უბრალოდ ვერ ვხვდებით, რასთან გვაქვს საქმე. აუხსნელი და სწრაფი კლება წონაში, მუდმივი დაღლილობა, მოუწესრიგებელი/შეწყვეტილი მენსტრუალური ციკლი ქალებში, ხშირი ღებინება – ეს სიმპტომები წარმოადგენს იმ მცირე ჩამონავალს, რომელთა ქონის შემთხვევაშიც აუცილებლად უნდა მიმართოთ ექიმს.

და ბოლოს, უნდა გვახსოვდეს, რომ პრობლემის მოგვარება მისი სათავიდან იწყება და თუ დროულად აღმოვაჩენთ წყაროს, გამოსავლის პოვნაც უფრო ადვილი გახდება. არასაკმარისი, ისევე, როგორც ჭარბი წონა, განაჩენი არ არის და სწორი ნაბიჯების გადადგმის შემთხვევაში, სრულიად მოგვარებად საკითხს წარმოადგენს.

სტატიები “ჯანსაღი წონის” შესახებ:

• შეინარჩუნე წონა მარტივად
• ვარჯიში თუ ჯანსაღი კვება?
• “მინდა, სასწრაფოდ დავიკლო წონაში…”
• გემრიელი საუზმე წონაში კლებისთვის 
• 10 მარტივი რჩევა კალორიების დასაწვავად
• კვებითი აშლილობები: ანორექსია, ბულიმია 
• რამდენია 200 კალორია?
• როგორ ამოვიცნოთ კვებითი დარღვევები
• რას ნიშნავს სიმსუქნე?
• არასაკმარისი წონა – რისკები და გამომწვევი მიზეზები
• როგორ ავიწონოთ სწორად

სასწორი მყარ, სწორ ზედაპირზე დადგი

სასწორის ადგილმდებარეობა მნიშნველოვან როლს ასრულებს ნაჩვენებ კილოგრამებზე. ასაწონად არ გამოიყენო ხალიჩა ან დაქანებული ზედაპირი. ის დაახლოებით 5 კილოგრამ ცდომილებას მოგცემს.

აიწონე სწორ დროს

ლოგინიდან ადგომის შემდეგ პირდაპირ სასწორისკენ ნუ გაეშურები. ღამე ადამიანი წყლის ნაკლებობას განიცდის და სასწორი აუცილებლად ნაკლებ ციფრს გაჩვენებს. ამიტომ, მნიშვნელოვანია, ადგომის შემდეგ წყალი დალიო, ნახევარი საათი მოიცადო და შემდეგ აიწონო. ღამით დაწოლის წინაც ნუ აიწონებით, დღის განმავლობაში მიღებული საკვები და წყალი მცდარ შედეგს მოგცემს.  

ერთიდაიგივე სასწორი გამოიყენე

ალბათ შეამჩნევდი, რომ სხვადასხვა სასწორის გამოიყენებისას, ცდომილება თითქმის გარდაუავალია. ეს დაკავშირებულია თითეული სასწორის პარამეტრების განსხვავებასთან ამიტომ სასურველია თავი შეიკავო ყოველი სასწორის მოსინჯვისგან და ერთი სასწორის ერთგული დარჩე.

ნუ აიწონები ყოველდღიურად

დღეების ცვალებადობასთან ერთად შენი სხეულის მასა იცვლება. მაგალითად, PMS-ის დროს ქალების ორგანიზმში იმატებს წყლის დონე, რაც კილოგრამებზე აისახება. ამასგარდა, დღიური წონის კონტროლი ზეწოლას ახდენს შენს ფსიქიკაზე და ამან მოტივაციის დაკარგვამდე შეიძლება მიგიყვანოს. ისიც საგულისხმოა რომ ერთ დღეში განსხვავებულ შედეგს ვერ მიაღწევ, ამიტომაც გირჩევთ, სასწორზე ორ კვირაში ერთხელ დადგე.

სასწორს ყოველთვის ნუ დაუჯერებ

ხანდახან, სასწორი დაკლებულ წონას არ გვიჩვენებს ხოლმე, მაგრამ შენ განსხვავებას ამჩნევ შენს სხეულს. მაგალითად, თუ ვარჯიშობ, შენი სხეული წვავს ცხიმის მასას, მაგრამ იმატებს კუნთის მოცულობა. შეიძლება ამ დროს შენი კილოგრამები არ შეიცვალოს, მაგრამ შენი სხეული მაინც იცვლის ფორმას.

მაგრამ ყველაზე მთავარია შენ იგრძნო შენს სხეულში თავი კარგად და მნიშვნელობა არ აქვს სასწორი რას აჩვენებს, ან სხვები შენზე რას ფიქრობენ.

სტატიები “ჯანსაღი წონის” შესახებ:

• შეინარჩუნე წონა მარტივად
• ვარჯიში თუ ჯანსაღი კვება?
• “მინდა, სასწრაფოდ დავიკლო წონაში…”
• გემრიელი საუზმე წონაში კლებისთვის 
• 10 მარტივი რჩევა კალორიების დასაწვავად
• კვებითი აშლილობები: ანორექსია, ბულიმია 
• რამდენია 200 კალორია?
• როგორ ამოვიცნოთ კვებითი დარღვევები
• რას ნიშნავს სიმსუქნე?
• არასაკმარისი წონა – რისკები და გამომწვევი მიზეზები
• როგორ ავიწონოთ სწორად

ვარჯიშის მიმართ ერთი უცნაური მიდგომაა გავრცელებული: უმეტესობა ვარჯიშს როგორც სხეულის ფორმების შეცვლის უპირველეს და უმთავრეს მეთოდს განიხილავს. ანუ თუ ვარჯიშობ (ქალის შემთხვევაში უფრო ხშირად), აუცილებლად წონაში კლება გინდა. 

ჩემთვისაც ხშირად უთქვამთ, რად გინდა ვარჯიში, ისედაც კარგ ფორმაში ხარ ან როცა იგებენ, რომ ვვარჯიშობ, მეკითხებიან „შენ კიდევ გახდომა გინდა?“ არადა ვარჯიში, მე თუ მკითხავ, უფრო მეტად წონის გაზრდისთვისაა შესაბამისი მეთოდი, ვიდრე გახდომისთვის. ბევრისთვის ცოტა გაუგებარია ხოლმე, რომ თუ ჩემი მიზანი არც წონის კლება, არც მომატება და არც “სიქსფექსის” დაყენებაა, მაშინ რა მრჯის. რისთვის „ვიკლავ“ თავს? 

ვარჯიშის საშუალებით ბევრი მართლაც სასწაულებს აღწევს სხეულის ფორმების სრულყოფაში. რამდენი საოცარი “მანამდე/შემდეგ” (before-after) გინახავს, რომელიც მოტივაციას გმატებს. მართლაც, ძალიან საამაყოა, როცა ადამიანი უდიდეს ენერგიას ხარჯავს მიზნის მისაღწევად და უამრავს შრომობს “შემდეგ” შედეგის მისაღებად. ეს თავგანწირვა უთუოდ დასაფასებელია. 

თუმცა, ვფიქრობ, რომ მიდგომა, რომლის მიხედვითაც, ვარჯიში, პირველ რიგში, ფიზიკურობის შეცვლისთვისაა, ცოტა ზედაპირულია და ხშირად არასწორ მოლოდინებს იწვევს ადამიანებში. 

წელის დაწვრილება, თვეში ათეულობით კილოგრამის დაკლება თუ კუნთების დაყენება, მკერდის გადიდება, ცელულიტის გაქრობა, ფეხების დაგრძელება, ლამის ცხვირის პლასტიკა – ვინ იცის კიდევ რამდენი მითი უკავშირდება ვარჯიშს…

წონის კლება თუ გინდა, მხოლოდ ვარჯიში ძნელად თუ გიშველის, მიღებული კალორიების რაოდენობის შემცირების გარეშე. ეგ კი ინტენსიური ვარჯიშის შემთხვევაში ცოტა რთულად მისაღწევია, იმიტომ, რომ ორგანიზმი, ხშირ შემთხვევაში, მეტ საკვებს ითხოვს და „მგელივით“ გშია.

მკერდს ვერ გაიზრდი ვარჯიშით, ვერც წელს დაიწვრილებ (ზურგისა და თეძოების გაზრდის ეფექტის ხარჯზეა შესაძლებელი „წელის დაწვრილების“ ეფექტის მიღება), თუ ცხიმი გაქვს მუცელზე, პრესის ვარჯიშებით სიქსფექს ვერ დაიყენებ და კიდევ უამრავი რამაა გასათვალისწინებელი, როცა ვარჯიშს სასურველი ფორმების მისაღწევად იწყებ. არასწორი მოლოდინები ვარჯიშის მიმართ იმედგაცრუებას იწვევს და ადამიანი საბოლოოდ თავს ანებებს ყოველგვარ ფიზიკურ აქტივობას.

მე თუ მკითხავ, ვარჯიში, პირველ რიგში, იმისთვისაა კარგი, რომ უფრო ჯანმრთელი იყო, უფრო მეტად გამოსცადო საკუთარი თავი, ახალი გამოწვევები მიიღო და გაიმარჯვო, საკუთარი მავნე ჩვევები და შიშები დაძლიო, უფრო მეტად გაძლიერდე და დარწმუნდე საკუთარ თავში, აღმოაჩინო ახალი უნარები და შესაძლებლობები, უფრო ადვილად გაუმკლავდე სტრესს, უფრო მოტივირებული, ენერგიული და თვითდისციპლინირებული იყო, უფრო მეტად დატკბე ცხოვრებით და უფრო მეტად ბედნიერი იყო. 

ამდენი სიკეთის მერე, მაინც ამას რომ გეკითხებიან: „რისთვის ვარჯიშობ, შენ კიდევ გახდომა გინდა?!“

არც გახდომა მინდა, არც მომატება, უბრალოდ ვტკბები პროცესით და მიღებული შედეგებით. მგონია, რომ კარგი იქნება, თუ ყველა გამონახავს დროს და ამ პროცესით „დააჯილდოვებს“ საკუთარ თავს, იმიტომ, რომ ამაზე კარგი საჩუქარი საკუთარი თავისთვის იშვიათია. 

დაახლოებით ერთი თვის წინ ემა უოტსონი, ცნობილი ჰერმიონა “ჰარი პოტერიდან” Kering -ჯგუფის დირექტორთა საბჭოს წევრი გახდა. რას ნიშნავს ეს ყველაფერი? ეს ნიშნავს, რომ ისეთმა მოდის გიგანტმა როგორც Kering -ია, რომელიც მხოლოდ მაღალი კლასის ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის ბრენდებს ფლობს, ეკოლოგიაზე ზრუნვა პრიორიტეტად აქცია. ამ მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების ზედამხედველობა კი უოტსონს ჩააბარა, რომელიც მართალია მისი როლებით უფრო ცნობილია, თუმცა გარემოსა და ადამიანის უფლებების დაცვაში, ასაკის მიუხედავად, საკმაოდ დიდი გამოცდილება აქვს.

უცნაურია, ჩვენს გონებაში მსახობები მათი ყველაზე ცნობილი როლების ასაკს ინარჩუნებენ. ემას ხსენებაზეც მუდამ ნორჩი, სერიოზული ჰერმიონა წარმოგვიდგება, მაგრამ ჰარი პოტერის ერთგული მეგობარი თვალსა და ხელს შუა, 30 წლის ქალად და ადამიანის უფლებათა თავგამოდებულ დამცველად ქცეულა.

ამჟამად, ემა გაეროს მშვიდობის ელჩია და მოძრაობა Time’s up-თან თანამშრომლობს.

ყველაფერი აფრიკაში რამდენიმე ვიზიტით დაიწყო, სადაც უოტსონი ქალთა განათლების თემებზე სამუშაოდ ჩავიდა. მის მუშაობას ყურადღებას გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ მიაქცია და ელჩის სტატუსი მიანიჭა. ამას მოჰყვა კამპანია HeForShe –  კაცები ქალების დასახმარებლად, რომლის ერთ-ერთი ინიციატორი მსახიობი იყო.

ემა უოტსონი ფემინისტია, აქტიურად იბრძვის ქალთა უფლებების დასაცავად და ამავე დროს, გარემოსა და ეკოლოგიაზე ზრუნავს. სწორედ ამ საქმიანობის გამო, ემა Kering -ჯგუფის მდგრადი განვითარების კომიტეტს უხელმძღვანელებს.

თუ ემას მიმართ უმრავლესობა დადებითადაა განწყობილი, ზუსტად საპირისპირო განწყობას გამოხატავენ გრეტა ტუნბერგის მიმართ. რატომ? პირველ რიგში გრეტას გარეგნობის გამო, რადგან ადამიანების უმრავლესობა პირველი შთაბეჭდილებით მსჯელობას ანიჭებს უპირატესობას.

შესაძლოა, პირველი შთაბეჭდილება მნიშვნელოვანია, მაგრამ არა ახალგაზრდა გარემოს დამცველის შემთხვევაში. ტუნბერგს 11 წლის ასაკში ასპერგერის სინდრომი, ყურადღების დეფიციტის და ჰიპერაქტივობის სინდრომი და არჩევითი მუტიზმი დაუდგინეს. ეს ნიშნავს, რომ მისი და ჯანმრთელი ადამიანის ემოციები, ასევე მათი გამოხატვის უნარი სრულიად განსხვავებულია.

2019 წლის 20 აგვისტოს 15 წლის გრეტამ სკოლაში სიარული შეწყვიტა და საპროტესტო აქციები დაიწყო შვედეთის ტყეები ხანძრისგან გადასარჩენად, რომლის მიზეზი გლობალური დათბობა იყო. 

“თუ თქვენ ,უფროსებს არ გაღელვებს ჩემი მომავალი, არც მე მაღელვებს. მე მქვია გრეტა და ვსწავლობ მეცხრე კლასში. მე არ დავბრუნდები სკოლაში ქვეყნის საპარლამენტო არჩევნებამდე.” 

გრეტა არჩევნების შემდეგაც არ გაჩერებულა. მან “პარასკევები მომავლისთვის” დააანონსა და ყველა მსურველს, ნებისმიერ ქვეყანაში პარლამენტების წინ საპროტესტო აქციებისკენ მოუწოდა.

საკუთარი თავისებურებიდან გამომდინარე, გრეტას ერთ თემაზე საათობით მობილიზება შეუძლია. ამის წყალობით, მან გარემოს დაცვის საკითხი სრულყოფილად შეისწავლა, შემდეგ კი თეორიიდან პრაქტიკაზე გადავიდა – ამოიღო ხორცი საკვები რაციონიდან, გახდა მდგრადი შოპინგის მიმდევარი, შეწყვიტა თვითმფრინავით ფრენა და ახლა მხოლოდ მატარებლით მოგზაურობს.

საქმეში ოჯახიც აიყოლია. მათ სახლში მზის სისტემი დაამონტაჟეს და ველოსიპედების გამოყენება დაიწყეს. ოჯახის კუთვნილ ელექტრომობილს მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში იყენებენ.

გრეტას მიზანია შვედი პოლიტიკოსების ყურადღება გარემოს დაცვისკენ მიაქციოს, რათა პლანეტაზე მომატებული ტემპერატურა 2 გრადუსის ფარგლებში მერყეობდეს, ისე, როგორც ამას პარიზის კლიმატის ხელშეკრულება ითვალისწინებს.

რას მიაღწია 17 წლის ტუნბერგმა?

გრეტას მოძრაობაში ნახევარ მილიონამდე ადამიანი ჩაერთო, მან გამართა 2000-მდე აქცია მსოფლიოს 123 ქვეყანაში, მათ შორის ანტარქტიდაზე, სიტყვით გამოვიდა გაეროს კონფერენციასა და დავოსის ეკონომიკურ ფორუმზე. იყო Ted x Stockholm -ის სპიკერი.

ჟურმალმა Time გრეტა, მიშელ ობამას და ახალი ზელანდიის პრემიერ მინისტრის, ჯასინდა არდერნთან ერთად, წლის ადამიანად დაასახელა.

შესაძლოა, გრეტამ ყველა დასახულ მიზანს ვერ მიაღწიოს, მაგრამ მან ათასობით ახალგაზრდა ადამიანი გარემოს დაცვაზე უკვე დააფიქრა.

და მაინც, ჩემთვის, გარემოზე ზრუნვის პიონერი სტელა მაკარტნია. წლობით არ გვესმოდა თუ რაზე გვესაუბრებოდა ეს ადამიანი, რა ეკოლოგიური მოდა, რა პასუხისმგებლობით მოხმარება? საერთოდ ვერ ვხვდებოდით რაზე მიგვითითებდა სიტყვითა და საქმით.

შესაძლოა, კარიერის დასაწყისში სტელამ სახელგანთქმული მამის, პოლ მაკარტნის სახელით ისარგებლა, მაგრამ შემდეგ, შრომისა და ნიჭის შედეგად, არამარტო საკუთარი ადგილი დაიკავა მსოფლიო მოდის ინდუსტრიაში, არამედ ნაწილობრივ მაინც გააკეთილშობილა იგი.

ბრიტანეთის სამეფო ლეგიონის წევრი დიზაინერი საკუთარ კოლექციებში ნატურალურ ტყავს და ბეწვეულს არ იყენებს. ის აქტიურად თანამშრომლობს ცხოველთა უფლებადამცველ ორგანიზაციასთან PETA. სამოსი მისი კოლექციებიდან სრულად გადამუშავებადი მასალისგან მზადდება, ხოლო მაკარტნის თავის მოვლის ხაზი – CARE, 100% ნატურალური ინგრედიენტებისგან შედგება. მისი სამოსის დიზაინი სადა და ნეიტრალურია, რაც ნივთებს უფრო ხაგრძლივად გამოყენებადებად და მოდის ცვალებადობაზე ნაკლებად დამოკიდებულებს ხდის.

ვეგეტარიანელი დიზაინერი ცდილობს ტყავზე უარის თქმით ცხოველები სასტიკი მოპყრობისგან დაიცვას და ბუნებრივი რესურსების დიდი მოცულობა დაზოგოს.

მისი კოლექციებიდან შემოსული თანხის ნაწილი სისტემატურად ირიცხება ქალთა ჯანმრთელობისა და გარემოს დაცვის ორგანიზაციებისა თუ სხვადასხვა ფონდების ანგარიშზე.

“იყო მოდური, ნიშნავს იდგე მოწინავე პოზიციაზე და ცვლილებების განხორციელება შეგეძლოს. მგონია, რომ ხალხს მოდის ინდუსტრიაში, სხვებთან შედარებით, ნაკლებად აღელვებთ გარემო, ასე რომ, დიახ, ისინი უგულოები არიან” – ფიქრობს დიზაინერი.

და ბოლოს, ქართველი ქალიც უნდა ვახსენო.

Pink Club -ში კითხვა დავსვი, რომლის პასუხი წინასწარ ვიცოდი.

ვიკითხე, რომელი ქართველი გარემოს დამცველი გახსენდებათ? რა თქმა უნდა, ერთხმად ნატა ფერაძე დაასახელეს.

ნატას სახელი ხშირად გვესმის სხვადასხვა მედია-საშუალებებით. განათლებით ფერმწერმა 2013 წელს ორგანიზაცია “პარტიზანული მებაღეობა თბილისში” დააფუძნა, რომელიც ქალაქის გამწვანებას უწყობს ხელს.

ნატა თანაგუნდელებთან ერთად ჩნდება იქ, სადაც საქმეს სჭირდება, იქნება ეს ხეების დარგვის აქცია, პროტესტი უკანონო მშენებლობის წინააღმდეგ, თუ უბრალოდ, მხარდაჭერა უსამართლოდ დაჩაგრული ადამიანების მიმართ.

ნატა ფერაძემ ყველაზე მეტი შეძლო, საზოგადოებისგან წამოსული უამრავი შეურაცხყოფის და კრიტიკის მიუხედავად, საკუთარი ამოუწურავი ენერგიით და პირდაპირობით თავი დაგვამახსოვრა და გარემოს დაცვაში თითოეული ჩვენგანის ჩართულობის აუცილებლობაზე მეტ-ნაკლებად დაგვაფიქრა.

როგორ დაზოგო წყალი, როგორ დალიო და ყველა სხვა საჭირო ინფორმაცია ამ სტატიებში გელოდება:

• 15 ხერხი წყლის დასაზოგად 
• რეჰიდრაცია – შენ 60% წყალი ხარ 
• რატომ უნდა ვსვათ წყალი? წყალი და მისი სასარგებლო თვისებები 
• 11 რჩევა მეტი ენერგიისთვის

თუ შენ რამე სხვაც იცი, გაგვიზიარე კომენტარებში ან Pink Club-ში, საინტერესო იქნება.

მართალია, დედამიწის 70% წყლით არის დაფარული, მაგრამ მისი მხოლოდ 0.007%-ია გამოსადეგი სასმელად ყოველგვარი გაწმენდისა და გასუფთავების გარეშე.

გაფილტვრის შემთხვევაში, სასმელად მხოლოდ მტკნარი წყალი გამოდგება, რომელიც დედამიწაზე არსებული მთლიანი მარაგის 3%-ია. ამასთან, წყლის გაწმენდისას უზომოდ ბევრი ენერგია და რესურსი იხარჯება.

მილიარდ ადამიანზე მეტს არ აქვს წვდომა უსაფრთხო სასმელ წყალთან. წყლის სიმწირის გამო, დედამიწის მოსახლეობის ნახევარს არ აქვს სათანადო სანიტარული პირობები. ყოველწლიურად, სულ მცირე, 3-4 მილიონი ადამიანი კვდება წყალთან დაკავშირებული დაავადებების გამო.

ადამიანი თავისი საქმიანობით უდიერად ეპყრობა დედამიწის რესურსებს, მათ შორის, წყალსაც. ამიტომ, საჭიროა და აუცილებელია ცნობიერების შეცვლა და ამ საკითხზე ცნობადობის ამაღლება.

თითოეული ადამიანის წვლილი მნიშვნელოვანია. ამიტომ, წყლის დაზოგვის ეფექტურ და შედარებით მარტივ გზებსა და საშუალებებს გთავაზობთ:

1. აადუღე მხოლოდ იმ რაოდენობის წყალი, რამდენიც გჭირდება

თუ ჭიქა ჩაი ან ყავა გსურს, აადუღე ერთი ჭიქის საკმარი წყალი. ხელმეორედ წყლის ადუღება რეკომენდირებული არ არის და შესაბამისად, ჩაიდანში დარჩენილი წყლის გადაღვრა მოგიწევს.

2. ბოსტნეული მოამზადე ორთქლზე

ამ შემთხვევაში, წყლის ნახევარს დაზოგავ. თუ პროდუქტი მაინც და მაინც წყალში უნდა მოხარშო, შეგიძლია ნახარში წყალი გააციო და მცენარეების მოსარწყავად გამოიყენო.

3. არ გარეცხო ბოსტნეული გამდინარე წყალში

აიღე ჯამი, აავსე წყლით, ჩაალბე ბოსტნეული და გარეცხე. ამის შემდეგ, გამდინარე წყალი გადასავლებად გამოიყენე.

4. სასმელი წყალი მაცივარში შეინახე

ძირითადად, ჭიქის წყლით ავსებამდე, რამდენიმე წუთს ველოდებით, სანამ ონკანში წყალი გაგრილდება, განსაკუთრებულად ზაფხულში. ამ მოქმედებისას უამრავ წყალს ვღვრით.

კარგი იქნება, თუ წყალს ბოთლით მაცივარში შეინახავ. ასეთ შემთხვევაში, ნებისმიერ დროს გექნება ცივი წყალი და არც ონკანის გაღება, წყლის გაგრილება და რაც მთავარია, წყლის ძვირფასი მარაგის უქმად ხარჯვა მოგიწევს.

5. თუ ჭურჭელს ხელით რეცხავ, არ მოუშვა ონკანი დიდი ხნით

ბავშვობაში, როდესაც წყალი გრაფიკით მოდიოდა, ჭურჭლის გარეცხვისას სპეციალურ ჯამს ვიყენებდით. არავის უყვარდა ჭურჭლის გარეცხვა.

დღეს აღნიშნულის ვერავის მოსთხოვ, მაგრამ კარგი იქნება, თუ გაქაფულ ჭურჭელს ერთად დააგროვებ, მეორე ნიჟარაში (ან ჯამში) ჩაალბობ საპნის გასაცლელად და ბოლოს ერთიანად გადაავლებთ წყალს.

6. დააგროვე სარეცხი

ეს ეხება როგორც ტანსაცმელს, ისე – ჭურჭელს. ეცადეთ, გასარეცხი ტანსაცმელი (ან ჭურჭელი) დააგროვო და შესაბამისი სარეცხი მანქანები სრულად დატვირთოთ. ეს წყლის გადახარჯვას თავიდან აგაცილებს.

7. დაკეტე ონკანი კბილების გახეხვისას

თუ ასე მოიქცევი, წუთში, საშუალოდ, 6 ლიტრ წყალს დაზოგავ.

8. შეაკეთე მჟონავი სანტექნიკა              

ხშირად შეამოწმე სანტექნიკა, როგორც სამზარეულოში, ისე სააბაზანოსა და საპირფარეშოში. თუ ჟონავს, მომენტალურად გამოცვალე.

9. შეცვალე სანტექნიკა

დღეს უკვე შეგიძლია ისეთი ონკანების, საშხაპის თავების, უნიტაზის ჩამრეცხების შეძენა, რომლებიც ნაკლებ წყალს მოიხმარენ. თუ ამის ფინანსები არ გაქვს, შეგიძლია, დაზიანებული უნიტაზის ზედა ნაწილში, იქ სადაც წყალი გროვდება, წყლით სავსე ქილა ჩადგა.

ასევე, ონკანებიდან წყალი ნაკლები წნევით მოუშვი.

10. შეამცირე შხაპის ხანგრძლივობა

15+ წუთის ნაცვლად ეცადე, ეს დრო შეამცირო და 7 წუთამდე დაიყვანო.

რა ჯობია დამღლელი დღის შემდგომ ცხელ შხაპს?! რა და სავსე აბაზანაში ჩაწოლა!

თურმე, მთლიანი აბაზანის ავსებაც კი უფრო ეკონომიურია, ვიდრე შხაპის მიღება, განსაკუთრებით 15 წუთის ან მეტი ხანგრძლივობის.

11. არ გამოიყენო უნიტაზი როგორც სანაგვე ყუთი

გაგიკვირდება, რამდენი ადამიანი იყენებს უნიტაზს სანაგვედ. თუნდაც, ხელსახოცებისთვის, სიგარეტის ნამწვებისათვის, ბამბისა და სხვა ათასი წვრილმანისა თუ მსხვილმანისათვის.

გარდა იმისა, რომ აღნიშული ქცევა თავისთავად მავნეა გაყვანილობისა და კანალიზაციისათვის, ყოველ ჯერზე უნიტაზის ჩარეცხვა წყლის მარაგზეც უარყოფითად აისახება.

12. ეზო და ბაღი სიგრილეში მორწყე

გრილ ამინდში წყალი ნაკლებად ორთქლდება, შესაბამისად, მიზნის მისაღწევად უფრო ნაკლები წყალია საჭირო, ვიდრე ცხელ ამინდში.

13. გამოიყენე მულჩა ხისა და მცენარის ირგვლივ

მულჩირება – ეს არის ნიადაგის გადაფარვა დანაკუწებული ხის ქერქებით ან სხვადასხვა საშუალებით. წითელი ნაფოტები თუ გინახავს ქალაქში – გამწვანებულ ადგილებში – ეს მულჩაა. ძირითადად მიწის ზედაპირის დასაცავად იყენებენ და ამავდროულად ის წყლის ნიადაგის ტენიანობის შენარჩუნებას უწყობს ხელს. გარდა ამისა, საოცრად ლამაზია.

14. შეაგროვე წვიმის წყალი

სოფლებში, სადაც წყლის პრობლემაა, წვიმის წყლის მოსაგროვებლად ეზოში სპეციალური ღია ავზები აქვთ. ამ წყლის გამოყენებას, შემდგომ, მრავალი დანიშნულებით ახერხებენ.

15. ბილიკების გადასარეცხად ცოცხი გამოიყენე

რამდენჯერ გამოგიყენებია წყლის ჭავლი ბეტონის ბილიკიდან ან ასფალტიანი გზიდან ფოთლებისა და სხვა ნარჩენების გადასარეცხად?

ბევრ სპეციალიზირებულ ბრენდს აქვს დანადგარი, რომელიც წყალს წნევის დახმარებით ზოგავს – ნაკლები წყლით ახერხებს იმას, რასაც ჩვეულებრივი წყლის მილი სამჯერ მეტ წყალს ანდომებს. მაგრამ, დედამიწისათვის ყველაზე ნაკლები ზიანის მომტანი გამოსავალი ცოცხის გამოყენებაა. 

თუ შენ რამე სხვაც იცი, გაგვიზიარე კომენტარებში ან Pink Club-ში, საინტერესო იქნება.

გსმენია მინიმალიზმის შესახებ?

ცხოვრების ეს წესი პოპულარული გასული საუკუნის 50-60- იანი წლების ბოლოს მუსიკიდან და ხელოვნებიდან გახდა, სწრაფად გადაინაცვლა არქიტექტურასა და დიზაინში, ბოლოს კი ცხოვრების წესად იქცა , რომელიც დიდი პოპულარობით სარგებლობს იმ ადამიანებს შორის, ვისთვისაც სამყაროში ბალანსის დარღვევა სულ ერთი არ არის.

სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ …

რა არის მინიმალიზმი?

თანამედროვე მინიმალიზმი არის პრაქტიკა, რომელიც ნივთებთან, დროსა და ენერგიასთან დაკავშირებით ჩვენს ცნობიერებას ცვლის. ხანდახან ადამიანები ამ ტერმინს მინიმალისტური დიზაინის დასახასიათებლად იყენებენ, თუმცა ეს შეცდომაა.

მინიმალიზმი არის ცხოვრების წესი სლოგანით “Less is more” – ცოტა არის ბევრი. არსებობს სხვადასხვა თეორიები, როგორ ვიარსებოთ მხოლოდ 50 ნივთით, ან მხოლოდ იმდენი ნივთით, რომელიც ერთ ჩემოდანში ჩაეტევა.

ბოლოსდაბოლოს რა არის მინიმალიზმი?

მინიმალიზმი – ცხოვრების წესი

თუ ოფიციალურ განმარტებას ელოდი, იმედი უნდა გაგიცრუო. აქ არ გვაქვს წესები რაოდენობასა და სტილზე, არ გვაქვს სტანდარტები და საზღვრები. უბრალოდ ეს არის პრაქტიკა, რომელსაც თანმიმდევრულად მივყვებით. მიზანი არ არის სრულყოფილება ან რაიმე აკვიატებული მდგომარეობის მიღწევა. მთავარია იცხოვრო ისე, რომ იგრძნო რა არის პრიორიტეტული.

ოდესმე გიფიქრია, თუ როგორ კვალს ტოვებ სამყაროში შენი არსებობით? მთავარია იპოვო გზა, რომელიც მიგიყვანს სრულყოფილებამდე. დატოვე პოზიტიური ნაკვალევი – ნაკლები საყოფაცხოვრებო ნარჩენი – აი, მინიმალიზმის მთავარი ამოცანა.

მინიმალისტები აქცენტს აკეთებენ ნივთების სიმწირეზე და მათ სწორად შერჩევაზე.

წრე

დედამიწა უზარმაზარ ეფექტს ახდენს ჩვენს ცხოვრებაზე, ხოლო ჩვენ მასზე. სწორედ ამიტომ, მინიმალისტური ცხოვრების წესის მიმდევრები ნაკლებ საყოფაცხოვრებო საგნებს მოიხმარენ, რაც ამცირებს თითოეული მათგანის ნეგატიურ კვალს დედამიწაზე.

მინიმალისტური ცხოვრება ბევრად მარტივია. მინიმალისტებს მხოლოდ აუცილებელი, საჭირო ნივთები აქვთ, თუმცა ამავდროულად, ისინი ხარისხიანი და ადვილად გადასამუშავებელი უნდა იყოს.

თითოეული ნივთის შეძენისას დიდხანს ფიქრობენ, საგულდაგულოდ არჩევენ, რადგან ის წლობით უნდა ემსახუროს. უარს ამბობენ ყველაფერზე, რისი გამოყენებაც გრძელვადიან პერსპექტივაში არ მოუწევთ.

ადამიანი რაც ნაკლებ სამრეწველო საგნებს მოიხმარს, მით ნაკლებია ნაგავსაყრელზე გადაყრილი ნივთების სია. გადაყრილი ნივთები რაც უფრო ბიოდეგრადირებადი და ადვილად გადასამუშავებელია, მით ნაკლები ზიანი მიადგება სამყაროს ჩვენი არსებობით.

მინიმალისტური ცხოვრების წესით გვარიანად შეიძლება თანხების დაზოგვა. ასე, რომ კიდევ ერთი პლიუსი მის სასარგებლოდ.

მინიმალისტური ცხოვრების წესის სიკეთეები

• დაზოგილი თანხები

შეიძლებოდა სიის სათავეში უფრო დიდაქტიკური საკითხი მოგვეყვანა, მაგრამ ერთ თვეში დაზოგილი თანხის რაოდენობა მაფიქრებინებს, რომ სიკეთესთან ერთად ეს პუნქტი დიდი სტიმული იქნება დამწყებთათვის.

• დაზოგილი დრო

ნაკლები ნივთები ნიშნავს, ნაკლებ დახარჯულ დროს მათ გასუფთავებასა და მოწესრიგებაზე.

• ნაკლები ნაგავი

ნაკლები ნივთების ქონა, ნაკლებ ნარჩენებს, ნიშნავს ნაკლებ საყოფაცხოვრებო ნაგავს, ნაკლებად დაბინძურებულ გარემოს და ადამიანის ნაკლებად ნეგატიურ კვალს სამყაროში.

მოგწონს ეს იდეოლოგია? წაიკითხე როგორ დაიწყო მინიმალისტური ცხოვრება მარტივად:

• დასვი კითხვა

ნებისმიერი ნივთის შეძენამდე საკუთარ თავს ჰკითხე: ეს ნივთი მინდა თუ მჭირდება? გამოვიყენებ? შევიყვარებ? გახდი მდგრადი შოპინგის მიმდევარი!

ეს შეკითხვები ეხება, როგორც საგნებს, ისე ადამიანებსაც ჩვენს ირგვლივ.

• წესი 90/90

თუ სახლში ისეთი ნივთები გაქვს, რომელიც ბოლო 90 დღის მანძლზე არ გამოგიყენებია, დაფიქრდი, გამოიყენებ მათ მომდევნო 90 დღის განმავლობაში?

თუ პასუხი უარყოფითია, ესე იგი დროა ამ ნივთებისგან გათავისუფლდე.

• ხარისხი რაოდენობის წინააღმდეგ

მინიმალიზმის ერთ-ერთი პრიორიტეტია გქონდეს, არა ბევრი, არამედ სწორი ნივთები. ამიტომ სანამ კიდევ ერთი ნივთის შეძენას გადაწყვეტ, კარგად დაფიქრდი მის ხარისხზე, მოხერხებულობასა და ეკომეგობრულობაზე.

გაითვალისწინე, რომ კონკრეტული შენაძენი ძალიან დიდხანს უნდა გემსახუროს.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ გააზრებული მოხმარება დიდწილად უზრუნველყოფს იმას, რომ დედამიწა ამოისუნთქავს, ნარჩენიც ნაკლები შეიქმნება და ჩვენც იმპულსურობიდან ყურადღებიანობაში გადავდგამთ ნაბიჯს.

თუმცა, ამ სტატიაში საუბარი იქნება ჩვენს ჯანმრთელობაზე, ჩვენს მიერ მოხმარებული ტანსაცმლის და მასალების პირდაპირ გავლენაზე.

ალბათ გიკვირს, თუ რა შუაშია ტანსაცმელი და ჯანმრთელობა. გარდა იმისა, რომ განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია ტანსაცმლის სწორად არჩევა ისე, რომ არსად გვიჭერდეს, უნდა გითხრათ – საღებავები და სხვადასხვა ტოქსიკური ნივთიერებები პირდაპირ ჟონავს მოდის ინდუსტრიის მიერ შექმნილი პროდუქტიდან.

მოდის ინდუსტრია არ გამოირჩევა დიდი პასუხისმგებლობით. ისინი არათუ არ უფრთხილდებიან გარემოს, კომპანიების უმრავლესობას მომხმარებლის ჯანმრთელობაც დიდად არ ადარდებს. შენ მოკვდები, სხვა იყიდის, ისიც თუ მოკვდება კიდევ სხვა გამოჩნდება – ამ პრინციპით ხელმძღვანელობენ სხვადასხვა კომპანიები და სრულებით არ ადარდებთ მომხმარებლისა და დასაქმებული პერსონალის ჯანმრთელობა თუ კეთილდღეობა.

მაშ ასე, მოდით, მცირე ჩამონათვალიდან დავიწყოთ, თუ რა შეიძლება დაგვხვდეს ჩვენი საყვარელი ბრენდების მიერ წარმოებულ ტანსაცმელში, წყალქვეშა ქვების სახით:

• ფტალატები
• ე.წ Azo საღებავი
• ფორმალდეჰიდი
• პლასტმასი
• გამათეთრებლების სახეობები
• “მუდმივად აქტიური ქიმიის” სახელით ცნობილი ქიმიური საშუალებების ერთობლიობა (PFAS – per- და polyfluoroalkyl სუბსტანციები)
  
  და კიდევ მრავალი სხვა.

ამ ინგრედიენტებთან, საღებავებთან და ტოქსინების ჯგუფთან აქტიური კონტაქტი იწვევს ან ახდენს ისეთი დაავადების პროვოცირებას როგორიცაა:

• ჰორმონალური დისბალანსი
• ალერგიები
• სათესლე ჯირკვლებისა და მკერდის სიმსივნე
• წყლულები
• ენდოკრინული სისტემის პრობლემები
• განვითარების შეფერხება (ბავშვებში)

შეგვიძლია და აუცილებელიც კი არის, რომ განვიხილოთ რამდენიმე მათგანი.

ფტალატები

ეს ის ნივთიერებაა, რომელიც პლასტმასისგან შექმნილ პროდუქტებს დრეკადობასა და გამძლეობას მატებს. მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში ფტალატების შემცველობა ან დოზირება რეგულირდება, მოდის ინდუსტრიაში მოღვაწე კომპანიები მაინც აქტიურად მოიხმარენ.

ფტალატები უმეტესად გვხვდება ჯინსში, სხვადასხვა წვიმის საწინააღმდეგო საშუალებებსა და ხელოვნური ტყავის ნაწარმში. ფტალატები საშიშია ნებისმიერი სქესის ადამიანისთვის, ხოლო ყველაზე მეტად ბავშვებისთვის.

ფორმალდეჰიდი

ფორმადეჰიდი ის ნივთიერებაა, რომელიც ბალზამირებისთვის გამოიყენება. ხშირად ხდება, რომ კომპანიები მას ქსოვილის დასაცავად, დაჭმუჭვნის ასარიდებლად და ფერის შესანარჩუნებლად იყენებენ. ის ადვილად არ ირეცხება ქსოვილიდან და კანთან კონტაქტისას შედის მასში. ვარაუდობენ, რომ დერმატიტის გამწვავება მომხმარებლებში მხოლოდ ამასთან არის კავშირში.

საღებავი Azo

ლურჯი საღებავი, რომელიც ყველაზე ხშირად ჯინსის (დენიმის) ნაწარმში გვხვდება ყველაზე ცნობილი კანცეროგენია. ამ საღებავის ზოგიერთი სახეობა ევროპამ და ამერიკამ სრულებითაც კი აკრძალეს. სამწუხაროდ, ჩვენს მიერ შეძენილი ტანსაცმლის ეტიკეტებზე იშვიათად გვხვდება მანიშნებელი, თუ რას შეიცავს ან რა ქიმიური საშუალებებია გამოყენებული წარმოებისას.

ამიტომ, გირჩევთ გაეცნოთ საყვარელი ბრენდების საწარმოო პროცესს, მოიძიოთ ისინი სხვადასხვა დამოუკიდებელ სასერტიფიკატო ვებ გვერდებზე, რომლებიც აქვეყნებენ უსაფრთხო ან საშიში კომპანიების სიებს. თუ კომპანია არ აქვეყნებს ინფორმაციას და მისი საწარმოო პროცესი არაა გამჭვირვალე, ფრთხილად ეს უკვე საგანგაშოა!

თანაც, ტოქსიკური შეიძლება იყოს არამხოლოდ საღებავი, არამედ თვითონ ტექსტილიც კი.

ნეილონი და აკრილი

ცნობილია რომ ნეილონი და აკრილი არც ისე უსაფრთხოა, როგორც გარემოსთვის ისე კონკრეტულად ადამიანისთვის. ერთი ნავთობპროდუქტების გამოა საშიში, ხოლო მეორე polyacrylonitrile -ს (პოლივინილ ციანიდი) და სიმსივნის გაჩენის კორელაციის მიზეზით.

ვფიქრობთ, ეს ინფორმაცია საწყისი ეტაპი შეიძლება იყოს თითოეული ჩვენგანისთვის, რომ მეტად ყურადღებიანი და პასუხისმგებლობიანი მომხმარებლები გავხდეთ, მივიღოთ გააზრებული გადაწყვეტილება და ვიზრუნოთ ჯანმრთელობასა და გარემოზე.

ალბათ, შესავალი ცოტა შორიდან უნდა გავაკეთოთ. 

დაახლოებით 3-4 ათწლეულია რაც დედამიწაზე მივაღწიეთ ზღვარს, რომელიც უკან მობრუნების უკანასკნელ წერტილთან ყველაზე ახლოა.

მალე მდგომარეობის გამოსწორების საშუალება, ფაქტობრივად, აღარც გვექნება. ხოლო, რა იქნება ამ წერტილის შემდეგ, ძალიან რთული განსასაზღვრია, მაგრამ ვარაუდებიც კი ფრიად საზარელია. 

მას შემდეგ, რაც სარეკლამო ინდუსტრია და მარკეტინგი სულ სხვა სიმაღლეებზე ავიყვანეთ, კონსუმერიზმი (იმპულსური მომხმარებლობა)  ერთგვარ დაავადებად, გნებავთ, უკონტროლო ქცევად ჩამოყალიბდა. 

ვყიდულობთ იმიტომ, რომ გვანახეს, დაგვარწმუნეს – კარგია, ლამაზია, კომფორტულია და ა.შ. მაგრამ “გვჭირდება თუ არა” – ეს მახასიათებელი შეფასების სკალიდან საერთოდ ამოვარდა. 

ასეთ ქცევას ომები და ეკონომიკური კრიზისებიც განაპირობებს. უკანასკნელ 60 წელიწადში დედამიწამ იმდენი რყევა და კრიზის გამოირა, რომ ერთგვარ შემგროვებლობას ჯერ ვერაფერს ვუხერხებთ. 

არა მხოლოდ უფროსი თაობის, არამედ მილენიალების გონებაშიც კი, ერთგვარი ღილაკი ზის – “რამეში გამოდგება” ან “ეგდოს რა” და ამის გამო, ახლის ყიდვისას არ ვუფიქრდებით არც მარაგებს, არც რესურსებს, არც გარემოზე გავლენას და არც რამე სხვა მოცემულობას. 

ამასთანავე, უფრო  მეტი ადამიანი ახერხებს მინიმალური შემოსავლის მიღებას ადრეულ ასაკში, რაც თვითდამკვიდრების ნაწილი ადვილად ხდება და მათ მიერ თვითიდენტიფიკაცია ნივთების, ტანსაცმლისა თუ მოხმარებული საკვების/ბრენდების საშუალებით ხდება. 

ახლა კი, კონკრეტულ პუნქტებზე გადავიდეთ.

რაზე უნდა დაფიქრდეს ადამიანი ნებისმიერი ნივთის შეძენისას, იქნება ეს ტანსაცმელი, ავეჯი, აქსესუარი, გაჯეტი თუ საკვები:

1. მაქვს თუ არა უკვე რამე მსგავსი
2. ნამდვილად გამოვიყენებ თუ არა
3. მინდა თუ რეკლამის გავლენის ქვეშ ვარ
4. რეალურად ღირებულია ეს ნივთი, თუ თვითდამკვიდრებისთვის, უფრო “მინდა”-ს იმიჯის ნაწილად ვხედავ
5. რამდენად ხარისხიანია ეს ნივთი
6. არის თუ არა ამ ნივთის სარგებელი მასში გადახდილი ფასის შესაბამისი
7. მაქვს თუ არა ადგილი ახალი ნივთისთვის

ხანდახან, ყიდვამდე ერთი კვირა მოსაფიქრებელი დროის აღება ძალიან კარგად ჩვევაა. თუ ეს ნივთი 7 დღის თავზეც ისევე კოკისპირულად გინდა, ესე იგი მართლაც გამოიყენებ და მაშინ ყიდვა გამართლებულია. ხოლო, თუ სურვილი განელდება, ესე იგი ეს იმპულსური ქმედებაა და შესაბამისად, მისი ყიდვა საჭიროებას არ წარმოადგენს.

ასევე, მნიშვნელოვანია, იმაზე დაფიქრება, თუ რამხელა ბუნებრივი რესურსი იხარჯება თითოეულ ნივთზე და ვახალისებთ თუ არა ჩვენ არაეკოლოგიურ, მავნებელ და საშიშ პროცესს.

მაგალითად: ერთი ჩვეულებრივი ბამბის მაისურის დამზადებას 2700 ლიტრი წყალი სჭირდება (ბამბის მოყვანიდან, მაღაზიაში შეტანამდე). 

ან კიდევ უარესი, ერთი სმარტფონის შექმნის ციკლში 13 ტონა წყალი იხარჯება. (შესადარებლად – 1 ადამიანი საშუალოდ, დასალევად დღეში 4 ლიტრ წყალს საჭიროებს).

შეიძლება ვიფიქროთ, რომ ბუნებრივი და ორგანული ყოველთვის კარგი არჩევანია, მაგრამ ასე არ არის. 

გარდა გარემოზე ზრუნვისა, საკუთარი ჯანმრთელობაც ნუ დაგავიწყდება. ხშირად, ჩვენს მიერ მოხმარებულ ნივთებში არის ტოქსიკური საღებავები, ემულგატორები, პესტიციდები, ქიმიური გამათეთრებლები და ბოლოს – პლასტმასი. 

რას უნდა მიაქციო ყურადღება და რა არის მნიშვნელოვანი?

პირველ რიგში, იარლიყებზე შემადგენლობის კითხვიდან დაიწყე. გაეცანი ყველაზე ტოქსიკურ ინგრედიენტებსა და გარემოსთვის ყველაზე საზიანო რესურსების სიას.

ბოლომდე, სრული სასიცოცხლო ციკლის განმავლობაში მოიხმარე ის, რაც უკვე გაქვს და მხოლოდ შემდეგ განიხილე ახლის ყიდვა. ეს არის ყველაზე მნიშვნელოვანი და გააზრებული ქმედება, რაც შეგიძლია პირველ რიგში დანერგო. 

კი, ძნელია გააზრებული და ინფორმირებული არჩევანის გაკეთება, მაგრამ გრძელვადიან პერიოდში ეს შენს ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯამრთელობაზე და მომავალ თაობებზე სასიცოცხლო მნიშვნელობის გავლენას ახდენს.  

მდგრადი და ეთიკური გარდერობის ნულიდან შექმნის იდეა, ერთი შეხედვით, საშიში გამოწვევაა. მოგიწევს ტრენდების შეზღუდვა და შეჩვეულ ბრენდებზე უარის თქმა, რომ არაფერი ვთქვათ გაზრდილ ხარჯებზე.

თუმცა, ყველაფერი არც ისე რთულადაა, როგორც გეჩვენება. მდგრადი გარდერობის შექმნა გრძელვადიან პერსპექტივაში ნამდვილად მომგებიანი საქმეა და ამად ღირს.

მთავარია, დაიწყო და მიჰყვე ნაბიჯ-ნაბიჯ. მდგრადი გარდერობის დიდი ძალისხმევის გარეშე შექმნაში ექსპერტების მიერ შემოთავაზებული 10 მარტივი ნაბიჯი დაგეხმარება:

1. 30-ჯერ ჩაცმის ტესტი

ლივია ფირტმა, კომპანია „ეკო ერის“ (კომპანია, რომელიც ახდენს ბრენდების სერტიფიცირებას მდგრადობაზე)  დამფუძნებელმა წამოიწყო #30Wears (30-ჯერ ჩაცმის) კამპანია ხალხის წასახალისებლად,  რათა მათ შეიძინონ მხოლოდ ის ტანსაცმელი, რომელსაც ნამდვილად ჩაიცვამენ.

მთავარი მესიჯია: ყოველი შეძენისას დაფიქრდე ჩაიცვამ თუ არა კონკრეტულ სამოსს, სულ მცირე, 30-ჯერ მაინც. თუ პასუხი უარყოფითია, მაშინ ეს ნივთი არ გჭირდება. თავადვე გაგიკვირდება, რამდენჯერ მოგიწევს უარის თქმა.

ეცადე, უარი თქვა ისეთ სამოსზე, რომელსაც იცი, რომ მხოლოდ ერთხელ ჩაიცვამ ან ხვალ მოდიდან გავა. სანაცვლოდ, ეძიე უფრო ხარისხიანი და მოქნილი ტანსაცმელი, რომელიც უფრო დიდ ხანს გაძლებს და რომლის გამოყენებასაც მრავალნაირად შეძლებ.

2. იყავი ინფორმირებული

ყველაზე რთულია, იცოდე საიდან დაიწყო და უფრო მნიშვნელოვანი, იცოდე სად იშოპინგო.

დღეს, როგორც არასდროს ეს ბევრად მარტივია, ვინაიდან ყოველდღე უფრო და უფრო მეტი ბრენდი ცდილობს იყოს ორიენტირებული მდგრადობაზე. ამასთან, სოციალური მედია გეხმარება მწარმოებლებთან პირდაპირი კავშირის დამყარებასა და შენს კითხვებზე პასუხის მიღებაში.

შედეგად, შეგიძლია იმ მაღაზიებში იშოპინგო, რომელთა ღირებულებებიც ყველაზე მეტად შეესაბამება შენსას.

მეტად მნიშვნელოვანია, თუ ვინ ამზადებს შენს ტანსაცმელს. გამჭირვალობა გასაღებია, როდესაც საქმე ეხება მდგრადობას. ამგვარად, საჭიროა იცოდე, საიდან მარაგდება ბრენდი მასალით, რისგან მზადდება ეს მასალა და რამდენად მდგრადია წარმოების პროცესი. 

3. შეცვალე შენი მსოფლმხედველობა შოპინგისადმი

ყოველი ახალდამზადებული ტანსაცმელი ტოვებს ნახშრბადის კვალს, რაც საბოლოო ჯამში უარყოფითად ისახება დედამიწაზე და შემდგომ – ჩვენზე.

ვინტაჟური ტანსაცმლის ნახშირბადის კვალი კი უფრო ახლოსაა ნულთან. ვინტაჟურმა ტანსაცმელმა დიდი როლი ითამაშა მოდის მდგრადობისკენ სწრაფვასა და ნახშირბადის გლობალური კვალის შემცირებაში (წლიურად ახალი ნაჭრის წარმოებაში, შეღებვასა თუ გაუფერულებაში  დახარჯული ქვანახშირის ოდენობა შემცირდა 132 მილიონი მეტრული ტონით, წყლის მოხმარება კი – 6-9 ტრილიონი ლიტრით).

კიდევ ერთი ეკო-მეგობრული გზაა „გაქირავებადი მოდა“.  იმის გათვალისწინებით, რომ ყოველწლიურად 300,000 ტონა არასასურველი ტანისამოსი ნადგურდება და არ ხდება მათი გადამუშავება, ცხადია, რომ ჩვენი გარდერობის გაზიარება და წრიულ ეკონომიკაში წვლილის შეტანა, არც ისე ურიგო ნაბიჯია მდგრადი მომავლისაკენ.

წრიული ეკონომიკის კონცეფცია მარტივად, არის ეკონომიკური სისტემა, რომელიც მიმართულია ნარჩენების მინიმუმამდე შემცირებასა და რესურსების მაქსიმალურად გამოყენებისაკენ.

აღნიშნული კონცეფცია გამოწვევას უწყობს მოდის სწორხაზოვანი წარმოების გზას, რომელიც ნაგავსაყრელზე ჰპოვებს ბოლო სავანეს.  ყოველ ჯერზე, ახლის შეძენის ნაცვლად, ნივთის დაქირავება ნიშნავს ნაკლებ შენაძენს და ჩვენი პლანეტის ნაკლებად დაზიანებას.

4. ჩადე ინვესტიცია ტრანს-სეზონურ ტანსაცმელში

შეიძინე მხოლოდ ის ტანსაცმელი, რომელსაც მთელი წლის მანძილზე მოიხმარ. საზაფხულო სამოსზე ზედმეტად ნუ დაიხარჯები, რადგან ის მხოლოდ 3 თვის მანძილზე გამოგადგება. მით, უმეტეს, თუ ისეთ ადგილას ცხოვრობ, სადაც ზაფხული შედარებით უფრო მცირე ხანს გრძელდება. ასეთი ნივთი 30-ჯერ ჩაცმის ტესტსაც ვერ ჩააბარებს.

სამაგიეროდ, არ დაზოგო ფული ტანსაცმელზე, რომელიც ყველა სეზონს ერგება. მაგალითად: მაისური,  ჯინსი, კლასიკური კაბა, პიჯაკი – ნივთები, რომლებიც არ გადადის მოდიდან და ყოველთვის ტრენდშია. შედეგად, გაცილებით მდგრად გარდერობსაც მიიღებ.

5. გაეცი არასასურველი ტანსაცმელი

კარადაში უხმარად დებას, სჯობს, არასასურველი ტანსაცმელი გასცე შესაბამისი საჭიროების მქონე პირებზე. ასეთ შემთხვევაში, სიკეთე ორმაგდება. მათი გარდერობიც უფრო მდგრადი ხდება და გარდა ტანსაცმლისა, ეხმარები, გარემოსადმი ნაკლებად ზიანის მომტანი გადაწყვეტილებების მიღებაში. ამის გასაკეთებლად საუკეთესო საშუალებაა – „ერთი იყიდე, ერთი გაეცი“ პოლიტიკა. მიჰყევი მას და ყოველ ჯერზე, როცა ახალ რამეს შეიძენ, იმდენივე ძველი ნივთი სხვისთვის გაიღე.

6. მოუარე ტანსაცმელს, რათა უფრო დიდ ხანს გაგიძლოს

ცხადია და აუცილებელი – ნივთებს მოუარო. რა თქმა უნდა, უკეთესი ხარისხის ნივთები უფრო დიდხანს ძლებს (და სავარაუდოდ, უვლი კიდეც, ვინაიდან უფრო ძვირიც ღირდა). თუ სათანადოდ მოუვლი, უფრო იშვიათად გექნება ჩასანაცვლებელი.

სჯობს „შორი გზა მოიარო“ და ჯინსი გადმობრუნებულ მდგომარეობაში გარეცხო, ქაშმირის სამოსს კი განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ამიტომ, ნუ იჩქარებ ეტიკეტების მოშორებას. გარეცხვის წინ დააკვირდი წესებს.

7.  ისწავლე ტანსაცმლის შეკეთება (ან იპოვე კარგი მკერავი)

როცა რამე გაიხევა ან ფეხსაცმლის ქუსლი გატყდება, არ არის აუცილებელი ეგრევე სანაგვეში მოისროლო. ისწავლე, როგორ შეაკეთო ან/და გადააკეთო ტანსაცმელი და აქსესუარები. საქმის გასამარტივებლად პროფესიონალს მიაკითხე. კარგად დაფიქრდი, სანამ ძველის ნივთის დაზიანებას ახლის შეძენის გასამართლებლად გამოიყენებ.

8. მოახდინე ფოკუსირება ხარისხზე და არა რაოდენობაზე

მთავარია, სწორად დაგეგმო. რა თქმა უნდა, უკეთესი ხარისხისა და უფრო მდგრადი ნივთის შეძენა მეტად ძვირი დაგიჯდება, ვიდრე იაფფასიანი „ერთჯერადი“ ტანსაცმელია. მაგრამ, აქ მნიშვნელოვანია დამოკიდებულების, მსოფლმხედველობის შეცვლა.

60 იაფფასიანი და უხარისხო ნივთის ნაცვლად, რომელსაც არათუ 30-ჯერ, 2-ჯერაც არ ჩაიცვამ, სჯობს შეიძინო 10 ხარისხიანი ნივთი მთელი სეზონისათვის. ვინ იცის, ჯამში, იქნებ ფინანსები დაზოგო კიდეც. მაგრამ ყველაზე მნიშვნელოვანი ისაა, რომ ცხოვრების წესის ამგვარი ცვლილება დრამატულად შეამცირებს ნახშირბადის კვალს გარემოზე.

9. შეცვალე ფულის ხარჯვის წესი

შეცვალე არჩევანი. მორჩი ფიქრს ამგვარად: „არასდროს გადავიხდი ჯინსში ამხელა თანხას…“  ჩათვალეთ, რომ წელს მხოლოდ ჯინსის ერთ შარვალს შეიძენ, ან მხოლოდ ერთ ტანსაცმელს ამ თვეში და დაე, შეჩერდეს შენი არჩევანი მასზე. რამდენიმე სეზონის შემდგომ, გექნება მაღალი ხარისხის, მდგრადი გარდერობი, რომლითაც იამაყებ.

10. შეცვალე ხედვა

„მე არ ვფიქრობ, რომ სიტყვა „ეკოს“ გაგონებისას, ავტომატურად შვრიის ფერის სამოსი უნდა წარმოგვიდგეს გონებაში, რომელიც უზომოდ დიდია, უშნო და არ წარმოადგენს ფუფუნების საგანს ან აკლია დეტალები და სილამაზე.“ – წერს დიზაინერი და მდგრადი მოდის პიონერი სტელა მაკარტნი თავის ვებ გვერდზე, „მე არ ვფიქრობ, რომ თუ რამე ორგანულია, ის მაინც და მაინც მახინჯად უნდა გამოიყურებოდეს. რატომ არ შეიძლება, ამავდროულად, ლამაზიც იყოს?! თქვენ ვერ მოთხოვთ მომხმარებელს, წავიდეს კომპრომისზე. ეჭვი მეპარება, მათ უთხრათ – არ შეიძინოთ ის ძალიან ლამაზი და იაფი ქურთუკი, იმიტომ, რომ ის არ არის ორგანული, სანაცვლოდ, აგერ – ეს შეიძინეთ, რომელიც საშინლად გამოიყურება, მაგრამ სამაგიეროდ – ორგანულია”.

და ბოლოს, რაც უფრო მეტი ბრენდი გააცნობიერებს გარემოს დაცვაზე აქცენტირების მნიშვნელობას, მდგრადი ჩაცმა მით მეტად აღარ იქნება აღქმული, როგორც აუცილებელი კომპრომისი.

დღევანდელ მსოფლიო ტენდენციებს თუ გადავხედავთ, ერთ – ერთი პრიორიტეტი გარემოს დაცვა და მასზე ზრუნვაა.

სწორედ ამ კონცეფციას ეყრდნობა მდგრადი შოპინგის ცნება, რომელიც საკმაოდ ბევრი განშტოებისგან შედგება და ორ ძირითად ნაწილად იყოფა: მდგრადი შოპინგი ბრენდებისთვის და მდგრადი შოპინგი მომხმარებლისთვის.

ბრენდები

მდგრადი შოპინგი ბრენდებისთვის ბიზნესის წარმოების ისეთი გზაა, რომელიც არ იქნება მავნებელი ადამიანებისა და გარემოსთვის.

ბრენდის მიზანი უნდა იყოს ის, რომ არ დატოვოს ნეგატიური კვალი სამყაროში.

შენ/ ჩვენ/ მომხმარებლები

მომხმარებლისთვის მდგრადი შოპინგი ნიშნავს ფიქრს იმაზე, თუ რას ვყიდულობთ, რომელ მსოფლმხედველობას ვუჭერთ მხარს.

ვკითხოთ ჩვენს თავს, ნამდვილად გვჭირდება ახალი ნივთი?

საიდან უნდა დაიწყო

იმისთვის, რომ მდგრადი შოპინგის მიმდევარი გახდე, ამ გადაწყვეტილების მიღება კი კარგად გაცნობიერებული იყოს, მოქმედების/ქცევის სია გთავაზობთ, რომელიც დაგეხმარება გასცე პასუხები კითხვებს როგორ, რისთვის და რატომ:

სამოსის გაცვლა

პლიუსები: სამოსის გაცვლის დანერგვა შესანიშნავი ჩვევაა. შენთვის არასაჭირო სამოსის გაცვლით ორმაგად კარგ საქმეს გააკეთებ. ერთი, რომ ძველ ნივთს ახალ სიცოცხლეს აჩუქებ ახალი მეპატრონის სახით, ხოლო მეორეს მხრივ, შესაძლოა ახალი მეპატრონეც ჩაერთოს მდგრადი შოპინგის მიმდევრების ფერხულში.

მინუსები: სამოსის გაცვლის პროცესს სჭირდება ორგანიზება, გარკვეული დრო და რესურსი. თუმცა, სოციალურ ქსელში სხვადასხვა ჯგუფებს თუ გადავხედავთ, ეს პროცესი ბევრად გამარტივდება. მაგ: ფეისბუქის ჯგუფი “ჩვენი გარაჟი” და ა.შ.

მეორადი სამოსი

პლიუსები: მეორადი სამოსის გამოყენება სუპერ მდგრადი შოპინგის ერთ-ერთი ხერხია. ამ შემთხვევაში ნივთი ნაგავსაყრელის ნაცვლად, შენს კარადაში ხვდება. ეს პროცესი ამცირებს წარმოების მავნე ზეგავლენას გარემოზე.

უარყოფითი: მომხმარებელი, რომელიც საკუთარ სამოსს ყიდის, არ ფიქრობს საკუთარ შენაძენზე, მის წარმომავლობასა და ეკო მეგობრულობაზე, რაც ახალისებს სწრაფ მოდას.

გახსოვდეს: მაღალი ხარისხის მეორადი სამოსის შეძენა არის საუკეთესო გზა მდგრადი შოპინგის მხარდასაჭერად.

Slow fashion – ე. წ. ნელი მოდა

პლიუსები: გარემოს მიმართ მეგობრულობა, ნაკლები ახალი საგნების და ნივთების წარმოება.

მინუსები: ნელი მოდა ნიშნავს იმას, რომ თითოეული ნივთი, რომელიც გაქვს, უნდა მოიხმარო იმაზე ბევრად მეტხანს, ვიდრე ჩვეულებრივ. თუ ხშირად გეცვლება გემოვნება და მოდის ტენდენციები გიზიდავს, ეს ამოცანა არც თუ ისე მარტივია, როგორც ერთი შეხედვით ჩანს.

გახსოვდეს : ამ მეთოდის მარტივად გამოყენებისთვის საჭიროა უფრო მეტი ვიფიქროთ რას ვყიდულობთ, ყურადღებით ავარჩიოთ სამოსი ჩვენი სტილის და გემოვნების შესაბამისად. ასევე, მნიშვნელოვანია ამორჩეული ნივთის ხარისხი, რადგან ის წლობით უნდა გვემსახუროს.

Fair fashion – სამართლიანი მოდა

პლიუსები: უზრუნველყოფს სამართლიან ანაზღაურებას, მხარს უჭერს განათლებას და პირდაპირ აუმჯობესებს დასაქმებულთა ცხოვრების ხარისხს. თუ ყველას ექნება შესაბამისი ანაზღაურება, ჩვენ დავინახავთ მეტ ბედნიერებას სამყაროში, ნაკლებ კონფლიქტებს, მეტ სიყვარულს და თავისუფლებას.

მინუსები: სერთიფიკატები – მათ შეიძლება შეცდომაში შეგიყვანონ, რადგან ხშირად მოლოდინები და რეალობა არ ემთხვევა ერთმანეთს.

გახსოვდეს: ბრენდები, რომელიც ამ კონცეფციით ხელმძღვანელობენ, უფრო მეტ ყურადღებას იმსახურებენ მომხმარებლის მხრიდან.

ვეგანური მოდა

პლიუსები: ვეგანური მოდა გარემოსთან მეგობრული მოდაა, რადგან ამცირებს გარემოზე მავნე ზემოქმედებას – იცავს ცხოველებს სამოსის გამო სიკვდილისგან ( ბეწვი, ტყავი).

მინუსები: ზოგიერთი ბრენდი ტყავის და ბეწვის შემცვლელის დასამზადებლად სხვადასხვა ბიოდეგრადირებად მასალას იყენებს. სამწუხაროდ, ასეთი მასალისგან დამზადებული სამოსი მისი დაბალი ხარისხის გამო მალევე ხვდება ნაგავსაყრელზე, რაც გარემოს დაბინძურების თვალსაზრისით საკმაოდ დიდი პრობლემაა.

გახსოვდეს: ყურადღება მიაქციე იმ ბრენდებს, რომლებიც იყენებენ ცხოველური მასალების შემცვლელებს.

მინიმალიზმი

პლიუსები: იქონიე მინიმალური საჭიროების საგნები, რაც უდრის ნაკლებ მოხმარებას, ნაკლებ გარემოს დაბინძურებას.

მინუსები: თუ გხიბლავს მოდა, ან სხვადასხვა იმიჯის მორგება, ადვილი შესაძლებელია, მდგრადი შოპინგის ეს მეთოდი არ იყოს მისაღები.

გახსოვდეს: სწორად მოქცევა და იმის უარყოფა რაც რეალურად არ გვჭირდება არც თუ ისე რთულია, მესამე ფეხსაცმელი? კიდევ ერთი ჩანთა? კარგი რა!

ბუნებრივი ბამბა

პლუსები: გვიცავს პესტიციდებისგან. შესანიშნავია ჯანმრთელობისთვის.

მინუსები: ბუნებრივი ბამბისგან ქსოვილის დასამზადებლად საჭიროა უზარმაზარი წყლის რეზერვები. ასევე, ვფიქრობთ, რომ ბუნებრივი ქსოვილი სასარგებლოა კანისთვის, მაგრამ გვავიწყდება, რომ ეს ქსოვილები ხშირად ტოქსიკური საღებავებითაა შეღებილი.

გახსოვდეს: ბუნებრივი ყოველთვის უკეთესია, თუმცა არსებობს ხელოვნური, მაგრამ ეკო-მეგობრული ქსოვილები, რომელთა წარმოებისთვის გაცილებით ნაკლები წყლის რესურსი იხარჯება.

გადამუშავებადი მასალები

პლიუსები: ნარჩენების შემცირება, ასევე, გადამუშავებული მასალები ნაკლებ წიაღისეულ რესურსს საჭიროებს.

მინუსები: მიკროფიბრების ფილტრაცია შეუძლებელია წყლის გარეშე და ხშირად ეს პროცესი უფრო მეტ ენერგიას და რესურსს ხარჯავს, ვიდრე ახლის წარმოება.

გახსოვდეს : მასალების გადამუშავებას ესაჭიროება დიდი ენერგია და რესურსი.

შეიყვარე 100%

თუ გადაწყვიტე, რომ მდგრადი შოპინგი კარგია, შენს ცხოვრებისეულ პრინციპებთან ახლოსაა და მისი მიმდევარი უნდა გახდე, შეიყვარე 100% -იანი მასალები, რადგან მათი გადამუშავება შესაძლებელია.

გახსოვდეს: არ არსებობს შერეული ბოჭკოების გადამუშავების ტექნოლოგია. თუ იარლიყზე ხედავ წარწერას 80% ბამბა და 20% რაღაც სხვა მასალა, ე.ი პროდუქტი ეკო-მეგობრული არ არის და მდგრადი შოპინგის მიმდევრებს, ის არ გვჭირდება.

სიტუაცია ხომ არ გეცნო? კიი? მაშინ ჩვენი სტატიები წაიკითხე და გაგვიზიარე როგორ ებრძვი ამ მდგობარეობას.

1. როგორ მოვიწესრიგოთ ძილი?
2. როგორ გავზარდოთ სახლში ვარჯიშის მოტივაცია
3. 11 რჩევა მეტი ენერგიისთვის 
4. გჭირდება თუ არა მეტი D ვიტამინი? 
5. 17 ჯანსაღი ჩვევა, რომელიც აუცილებლად უნდა გამოიმუშავო 
6. რეჰიდრაცია – შენ 60% წყალი ხარ
7. 9 მარტივი წვრილმანი განწყობის ასამაღლებლად 

თუ შენ რამე სხვაც იცი, გაგვიზიარე კომენტარებში ან Pink Club-ში, საინტერესო იქნება.

დროთა განმავლობაში პატარ-პატარა ხერხებს მივაგენი, რომლებიც სულ ცოტა მაინც მეხმარება სახლში ვარჯიშის მოტივაციის გაზრდაში. მინდა ეს მარტივი რჩევები შენც გაგიზიარო:

1. წინასწარ განსაზღვრე დრო ვარჯიშისთვის

თუ ბევრი თავისუფალი დრო გაქვს, შეგიძლია შენს განწყობას მიენდო და იმ დროს ივარჯიშო, როცა მოგინდება, მაგრამ რეალობაში ეს იშვიათად გამოდის: თითქმის ყოველთვის, განსაკუთრებით კი მაშინ, როცა ვარჯიშის დიდი სურვილით არ იწვი, რაღაც ხელისშემშლელი ფაქტორი გამოჩნდება, რასაც ვარჯიშის გადადების საბაბად გამოიყენებ. ამიტომ, სჯობს, წინასწარ გქონდეს დაგეგმილი და განსაზღვრული ვარჯიშის დრო. ეს დრო, შეძლებისდაგვარად, მხოლოდ და მხოლოდ ვარჯიშს დაუთმე.

2. წინასწარ განსაზღვრე ვარჯიშის სახეობა

წინასწარ განსაზღვრული დროის გარდა, ასევე, კარგი იქნება, წინასწარ გქონდეს განსაზღვრული რომელ ვარჯიშებს შეასრულებ. შეგიძლია ზეპირად დაიმახსოვრო ან სადმე ჩამოწერო რა ვარჯიშებს, რამდენჯერ და რამდენ მისვლას გააკეთებ. თუ ვარჯიშის წინასწარი გეგმის შენით შედგენა გიძნელდება, ინტერნეტსივრცეში უამრავი მზა პროგრამაა, მათ შორის ქართული. მე ჩემ ფავორიტებს შემოგთავაზებ:

• ჩემპიონთა აკადემიის ინსტაგრამ-გვერდი: აქ შემოთავაზებულია 5 დღიანი პროგრამა, რომლის გაკეთებაც თავისუფლადააა შესაძლებელი სახლში და მოიცავს წრიულ ვარჯიშებს. ასევე სისწრაფისა და მოქნილობის ვარჯიშები, რომლებიც მაღალი ინტენსივობისაა და „კალორიების წვაში“ გვეხმარება.
• წრეს ინსტაგრამ-გვერდი: აქ ნახავ პრესის, ზურგის, ზედა ტანის, საჯდომისა თუ მთლიანი სხეულის ვარჯიშებს.
• World Class Georgia IGTV არხი: თითქმის ყოველდღე ლაივში გადის სხვადასხვა სახის ვარჯიშები, შეგიძლია შეუერთდე კიდევაც.

ეს რჩევები განსკუთვნილია იმისთვის, ვისაც სურს ვარჯიში სახლში და ვერ ახერხებს. არა, არც “სიქსფექისა” და არც „ზაფხულის ტანის“ დაყენებისკენ მოგიწოდებ! უბრალოდ შეგახსნებ, რომ ვარჯიში საკუთარი თავისთვის ბედნიერების მინიჭებისა და ჯანმრთელობისთვის ხელისშეწყობის ერთ-ერთი საუკეთესო საშუალებაა.

თუ შენ რამე სხვაც იცი, გაგვიზიარე კომენტარებში ან Pink Club-ში, საინტერესო იქნება.

თუ ამ მონაცემს ორგანოებზე გადავიტანთ, მაშინ გული 73%, ფილტვი 83%, კანი 64% ხოლო ძვლები კი 31% წყლისგან შედგება.

მაშინ როდესაც გვგონია, რომ ყველაფერი კარგადაა, ჩვენი ორგანიზმი წარმოუდგენელ წყურვილს გრძნობს, მაგრამ ჩვენ მისი სიგნალების და მინიშნებების გაგება გვიჭირს.

გქონია ოდესმე დილით ახალგაღვიძებულზე ისეთი განცდა თითქოს როიალი დაგეცა, არადა კარგად და სრულყოფილად გეძინა?

ან იქნებ პირში ჩალაგამოვლებულივით გაგიღვიძია? დღის დასაწყისში აუხსნელი დაღლილობა თუ გიგრძვნია?

ყველა ეს ზემოთჩამოთვლილი პუნქტი გაუწყლოვნების, იგივე ორგანიზმის დეჰიდრაციის მანიშნებელია.

თუ ორგანიზმს აკლია წყალი – აკლია ენერგია. თუ აკლია ენერგია, ესე იგი უჭირს ფუნქციონირება. წყლის შემცველობა ისეთი ფუნქციებისთვისაა აუცილებელი როგორიც ტემპერატურის რეგულირება/ოფლიანობაა, საკვებიდან მიღებული სასარგებლო ნივთიერების ტრანსპორტირება ორგანოებში, სახსრების საპოხი საშუალების მომარაგება ტენით და კიდევ ბევრი სხვა.

გაუწყლოვნებას მოსდევს ისეთი შესამჩნევი შედეგები, როგორიცაა:

ძილის არევა
ადრეული ნაოჭები
მუდმივი გადაღლილობა
კანის გამოშრობა უჩვეულო ადგილებში

წყლის დოზა და მისი აუცილებლობა დამოკიდებულია ცხოვრების წესზე, წონაზე, გარემოსა და სხვადასხვა ფაქტორებზე, თუმცა საშუალოდ, დღის განმავლობაში სასურველია 1-1.5 ლიტრი წყლის (სუფთა სახით) მიღება.

იმისთვის, რომ სახლის პირობებში მეტნაკლებად ზუსტად გაარკვიოთ რამდენად რეჰიდრირებულია შენი ორგანიზმი, არსებობს სხვადასხვა ხერხები:

პირველი არის ზემოთ ჩამოთვლილ კითხვებზე პასუხი. თუ ერთზე მაინც გაქვს დადებითი პასუხი, სამწუხაროა, მაგრამ შენ სასწრაფოდ უნდა მიხედო დეჰიდრაციის პრობლემას.
გამოსავალი: გაღვიძებიდან პირველ 15 წუთში აუცილებლად დალიე ოთახის ტემპერატურის 1-2 ჭიქა წყალი (გრილი იგულისხმება), ხოლო დღის განმავლობაში ეცადე, რომ ეს აქტივობა 3 საათში ერთხელ გაიმეორო დაძინებამდე.

მეორე არის შარდის ფერი. დიახ, ხანდახან ეს ძალიან სწორი და კარგი მაჩვენებელია. თუ შენი შარდი მუქი მოყავისფრო, მუქი კვერცხისგულისფერია, ვწუხვართ, მაგრამ წყალი კოკისპირულად გაკლია. (ფერები და გაუწყლოვნების დონის შემოწმება შეიძლება ამ ბმულზე – https://cle.clinic/2ABTU4E)
გამოსავალი: იპოვო წყლის კალკულატორი ვებ გვერდი ან აპლიკაცია და დაიწყო მიღებული სითხის თვლა, თან უნიტაზში ჩახედვაც არ დაგავიწყდეს.

მესამე არის ნაოჭები. რამდენად სწრაფად ქრებიან შენი მიმიკური ნაოჭები გაცინების შემდეგ? თუ ნაოჭები დიდი ხანი გემჩნევა, ერთი საიდუმლოს გამხელა მოგვიწევს – ჯერ არ ბერდები, მაგრამ თუ წყალს არ მიიღებ, ნაადრევი სიბერეც არ დააყოვნებს.
გამოსავალი: აუცილებლად მიიღე შენი ცხოვრების წესის შესაბამისი, იდეალური ოდენობის წყალი და გამოიყენე დამატენიანებელი ნიღბები.

და ბოლოს, თუ წყლის დალევა შენთვის ტანჯვასთან ან რაღაც შეუძლებელთან ასოცირდება, გვაქვს რჩევები, რათა სიზიფეს შრომა, რეალურ შედეგად აქციო.

1. აირჩიე ან შეიძინე ისეთი ჭურჭელი რომლიდანაც გაგიხარდება და გესიამოვნება დალევა.
2. წყალი აუცილებლად თან ატარე და სამუშაო მაგიდაზე დაიდე, ხელი მას თავისით მიწვდება.
3. თუ წყალი უგემურია. ჩაყარე შიგნით კენკრა, ლიმონი, კიტრი, პიტნა, ანანასი. არ გადაამეტო, მაგრამ ოდნავ არომატული წყლის დალევა რეცეპტორებს უფრო მეტად გაუადვილდებათ.
4. დაფიქრდი და გაიაზრე, რომ შენს ენერგიას, სილამაზესა და ჯანმრთელობას წყალი წყალივით სწყურია, იქნებ ამან გაგიადვილოს საქმე?!
5. დააყენე შემახსენებელი მობილურსა და კომპიუტერზე.
6. გამოიწვიე მეგობრები და შეეჯიბრე.

წყალი მაცოცხლებელი ძალაა და მის გარეშე ჩვენი სასიცოცხლო ენერგია ჯერ ბჟუტავს, შემდეგ კი სრულებით ქრება.

თუ შენ რამე სხვაც იცი, გაგვიზიარე კომენტარებში ან Pink Club-ში, საინტერესო იქნება.

იგი სამი მოდულისგან შედგება:

• მოდული 1: გენდერის არსი და ძირითადი ცნებები
• მოდული 2: ქალთა უფლებების დაცვის ეროვნული და საერთაშორისო სამართლებრივი ჩარჩო
• მოდული 3: ქალთა ეკონომიკური გაძლიერება

თითო მოდულში 30-მდე ინტერაქტიული აუდიო გაკვეთილი შედის. კურსის გავლა რამდენიმე საათშია შესაძლებელი. კურსის წარმატებით გავლის შემდეგ კი სერტიფიკატი გაიცემა.

“ვიმედოვნებ, ელექტრონული კურსი გენდერული თანასწორობის შესახებ ბევრი ადამიანისთვის იქნება კარგი პლატფორმა, მიიღოს ინფორმაცია არამარტო ტერმინებსა და ძირითადად ცნებებზე, არამედ გაეცნოს ქვეყანაში არსებულ კანონმდებლობას, დაცვისა და დახმარების მექანიზმებს და ასევე, გაიღრმავონ ცოდნა ქალთა ეკონომიკური გაძლიერების სტრატეგიებზე.“

ნინო ლომჯარია, საქართველოს სახალხო დამცველი

თუ გრძნობ, რომ ურთიერთობა ტოქსიკური გახდა და დასასრული ახლოვდება, შეიძლება უამრავ რთულ გრძნობებთან გამკლავება გიწევდეს. ეს პროცესი შეიძლება თვეები, ან, ცუდ შემთხვევაში, წლებიც კი გაგრძელდეს, დაშორების პროცესი კი უსასრულოდ გაჭიანურდეს.

ამ დროს ძალიან გიჭირს კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღება. ცდილობ, მეორე ადამიანს გული არ ატკინო, თან ასე გაგრძელებაც აღარ შეგიძლია. სული გეხუთება, თავს დამწყვდეულად გრძნობ და ხანდახან დეპრესიაც კი გიტევს. თუმცა, საკუთარ თავს შეიძლება ბევრ სიმართლესაც უმალავ და ამ ემოციების გაანალიზების საშუალებასაც არ აძლევ.

მოდი, გადავხედოთ შიშებს და საბაბებს, რომლებსაც დაშორების გასაჭიანურებლად და პროცესის თანმდევი დისკომფორტების თავიდან ასაცილებლად ვქმნით.

შიშები

შიში არასასიამოვნო ფიზიკური და ემოციური შეგრძნებაა, რომელიც (გარეგანი ან შინაგანი) საფრთხის ცნობიერი ან არაცნობიერი აღქმის შემდეგ გამომუშავდება. შიშს შეიძლება ვგრძნობდეთ მუცელში, ჭიპის ქვემოთა არეში, ხელებში, ფეხის გულებში ან ზურგზე ხერხემლის გაყოლებაზე. სხეულში არაკომფორტული შეგრძნებები პირველი ინდიკატორია, რომ შენი გაჭიანურებული ტოქსიკური ურთიერთობის მიზეზი შიშია.

შიში #1: თუ მას დავშორდები, x-ს ვერ განვახორციელებ.

x-ის მაგივრად ჩასვი ის გეგმა, რომელიც შენს პარტნიორს უკავშირდება. იქნებ მის სახლში ცხოვრობ და თავშესაფრის გარეშე დარჩენის გეშინია? იქნებ მისი დახმარების წყალობით კარიერული წინსვლის იმედი გქონდა? იქნებ შვილ(ებ)ის ყოლა გინდა და იდეალურ თანა-პარტნიორად სწორედ ეს ადამიანი გესახება? იქნებ ერთად მოგზაურობას გეგმავდით და არ გინდა ეს გეგმები ჩაიშალოს? იქნებ საერთო ბიზნესიც კი გაქვთ დაწყებული? ან იქნებ ფიზიკური ძალადობის გეშინია?

შიშის ჭეშმარიტი მიზეზი სადღაც სხვაგან, შენს პირად სურვილში ან საჭიროებაშია დამალული. ამ სურვილის ან საჭიროების აღიარება (თუნდაც, მდუმარედ და მხოლოდ შენს თავთან) სულაც არ არის ცუდი საქციელი ან დანაშაული. პირიქით, თუ მას აღმოაჩენ და გაითავისებ, ეს ძალას და ენერგიას დაგიბრუნებს. ეს ენერგია კი გადაწყვეტილებების მიღებაში დაგეხმარება.

მხოლოდ ამგვარი აღიარების შემდეგ:

გაიაზრე, რომ სხვა ადამიანი არ შეიძლება იყოს მწვანე შუქი უკეთესი ცხოვრებისკენ. თუ ურთიერთობა არ მუშაობს, სიმართლისთვის თვალის გასწორებაა საჭირო. თუ კონკრეტული მიზნის მიღწევა გინდა, შეეცადე ამას თავად მიაღწიო არასასურველი პარტნიორის დახმარების ან/და მასზე დამოკიდებულების გარეშე.

1. ეცადე, მოიფიქრო დამოუკიდებელი გზა ამ მიზნის მისაღწევად.
2. ჩამოთვალე ყველა სხვა ალტერნატიული სცენარი, რომელშიც ბედნიერი იქნები, მიუხედავად იმისა, ის შენი მიზანი განხორციელდება თუ არა.
3. იყავი გულწრფელი ამ ადამიანთან და შეეცადე, ნაცვლად მანიპულაციისა, პატიოსანი მოლაპარაკების გზით მიიღო სასურველი შედეგი.
4. თუ სხვა ვერაფერს გააწყობ და გადაწყვეტ, რომ ურთიერთობაში დარჩენა შენს სიტუაციაში ერთადერთი გამოსავალია, აიღე სრული პასუხისმგებლობა ამ გადაწყვეტილებაზე. მორჩი წუწუნს ამ ურთიერთობის შესახებ და შეადგინე სამოქმედო გეგმა, რომელიც სამშვიდობოს ნაკლები დანაკარგებით გაგიყვანს.
5. გახსოვდეს, რომ სხვა ადამიანის მოტყუებაზე უარესი მხოლოდ საკუთარი თავის მოტყუებაა.

შიში #2: ვეღარასოდეს ვიპოვი სხვა ადამიანს, ვისაც ამდენი რამ აქვს, რასაც ვეძებ პარტნიორში.

ეს ვითომ ჭეშმარიტებასავით ჟღერს, მაგრამ გამოცდილებით, ყოველი ახალი ადამიანი ვინც შენს ცხოვრებაში შემოაბიჯებს, უფრო მეტ ისეთ თვისებას ატარებს, რაც შენ ახლა და ამჟამად პარტნიორისგან გჭირდება. ყველა მომდევნო ურთიერთობაში იმაზე უკეთესად იგრძნობ თავს, ვიდრე წინაში.

განა ლოგიკური არ არის? ჩვენ ყოველდღიურად ვიზრდებით და ვსწავლობთ ახალ რაღაცებს. იმის მიხედვით, თუ როგორია ჩვენი ზრდის ტემპი, სხვა ადამიანები გვისწრებენ ან ჩამოგვრჩებიან. ამის გამო, უცებ შეიძლება აღმოაჩინო, რომ შენ და შენი პარტნიორი სხვადასხვა ტემპით იზრდებით და თქვენი შეხედულებები, ცხოვრების წესი და რიტმი ერთმანეთს აღარ ეთანხმება. ამაში ტრაგიკული არაფერია. ეს ჩვეულებრივი, ნორმალური ბუნების კანონია: ადამიანები სხვადასხვა ტემპით ვითარდებიან.

გახსოვდეს, რომ ცხოვრების ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ზუსტად იმ ადამიანებს ვხვდებით, ვინც ჩვენი ზუსტი ენერგეტიკული ანარეკლი და მეწყვილეა.

ტოქსიკურ ურთიერთობაში დარჩენა მხოლოდ ენერგიისგან დაგცლის და გამოგფიტავს. რაც უფრო დიდხანს დარჩები მასში, მით უფრო გაგიჭირდება მომავალში თავის დაღწევა.

შიში #3: ასე ძალიან სხვა აღარავინ შემიყვარდება.

ეს სრული სიცრუეა. თუ იმ ეტაპზე შეაბიჯე, როცა კითხვები ჩნდება, სწორ ურთიერთობაში ხარ თუ არა, იქ სიყვარული მეორე ხარისხოვანი ხდება.

შეიძლება გიყვარდეს ადამიანი, მაგრამ მის გვერდით არ უნდა იყო.

არაჯანსაღი ურთიერთობების უმრავლესობა სწორედ ამგვარ მიდგომას იმსახურებს.

შეუფერებელი ურთიერთობის ოფიციალურად დასრულების შემდეგ, შენ კიდევ უფრო დიდი სიყვარულის უნარი გამოგითავისუფლდება.

სხვა რომ მართლაც არავინ შეგიყვარდეს, ყოველთვის იარსებებს ერთი ადამიანი, რომელიც ყოველთვის ყველაზე მეტად გეყვარება და ეყვარები:

ეს თავად შენ ხარ.

რომანტიკული პარტნიორის არ არსებობა სულაც არ არის შენი ცხოვრების ტრაგიკული ვერსია. მოსაზრება, რომ აუცილებლად უნდა გვყავდეს პარტნიორი და ვინმესთან ერთად ვიყოთ, გადასაფასებელია. იქნებ ახლა სწორედ ცოტა დრო გჭირდება, როცა შენს თავთან მარტო დარჩები და დაიწყებ შენი თავის გაცნობას და შეყვარებას.

დაფიქრდი, იქნებ ეს შიში სინამდვილეში უფრო ღრმა და შენიღბული სხვა შიშია, რომელიც შემდეგნაირად ჟღერს: “საშინლად მეშინია მარტო ყოფნის.”

თუ გრძნობ, რომ გიჭირს მარტო ყოფნა და საკუთარი თავის სიყვარული, გადახედე ჩვენს სტატიებს თვითსიყვარულის თემაზე. თუ პრობლემა ღრმა და ძლიერია, მიმართე ფსიქოთერაპევტს.

შიში #4: ვნერვიულობ, რას იფიქრებენ მისი ოჯახის წევრები და მეგობრები. არ მინდა მათი შეფასებები გავამართლო.

თუ შენი პარტნიორის მეგობრები და ოჯახის წევრები თავიდანვე ალმაცერად გიყურებდნენ და შენ ყველა ღონეს ცდილობდი, მათი კეთილგანწყობა მოგეპოვებინა, კარგად მესმის, რასაც ახლა გრძნობ. არ გინდა მთელი შენი ეს შრომა წყალში ჩაიყაროს.

შეიძლება მის წრეს, მეგობრებს და ოჯახის წევრებს იმდენად შეჩვეული ხარ, რომ მათ გარეშე ვერც წარმოგიდგენია ცხოვრება. ერთად ალბათ დიდი დროის გატარებაც გიწევდათ, რადგან მათი აზრი ასე გაწუხებს.

გახსოვდეს, რომ ისინი მაინც მისი ოჯახი და მეგობრები არიან. ნებისმიერ შემთხვევაში მის მხარეს დაიჭერენ და მას გაამართლებენ.

ჯობია, შენს საკუთარ მეგობრებზე და იმ ოჯახის წევრებზე იფიქრო, რომლებიც მხარს დაგიჭერენ და გვერდით დაგიდგებიან.

როცა საქმე შენს ცხოვრებას და ბედნიერებას ეხება, ეცადე, სხვების აზრს ყურადღება საერთოდ არ მიაქციო. ამ ადამიანთან ურთიერთობა და თანაცხოვრება შენ გიწევს და არა მათ, ამიტომ ყველაზე უკეთ შენ იცი შენი ურთიერთობის დეტალები.

საბაბები

არაჯანსაღ ურთიერთობაში დარჩენის საბაბს მაშინ გამოვძებნით ხოლმე, როცა გამოუხატავი და გაუცნობიერებელი შიშის რაციონალიზაციას და გამართლებას ვიწყებთ. საბაბი კიდევ უფრო რთული გასააზრებელი და დასაძლევია ვიდრე შიში, რადგან ერთი შეხედვით ის თითქოს ძლიერი პოზიციიდან მომდინარეობს: შენ რაღაცის თავიდან აცილებას კი არ ცდილობ, არამედ რაღაცისკენ მიისწრაფი.

სინამდვილეში, ეს ორმაგი თავის მოტყუებაა – ჯერ თავს ვიტყუებთ და უარვყოფთ ფარულ, გაუცნობიერებელ შიშს, შემდეგ კი ვიგონებთ და ამ შიშზე დავაშენებთ ფანტაზიას, რომელსაც საერთო არაფერი აქვს რეალობასთან.

მოდი ერთად გავაანალიზოთ.

საბაბი #1: მე განსაკუთრებული მომავლის ხედვა მაქვს ჩვენი თანაცხოვრების შესახებ და არ მინდა ეს ოცნებები წყალში ჩაიყაროს.

ეს ნიშნავს, რომ 1) შენ გაურბიხარ იმ შეგრძნებეს, რომლებიც აქ და ამჟამად, ამ ადამიანის გვერდით ყოფნისას გეუფლება, 2) იგონებ არარსებულ სამომავლო სცენარს, ფანტაზიას და ირწმუნებ, რომ ოდესმე ის რეალური გახდება.

ამ საბაბთან შესაბრძოლებლად, კარგად დააკვირდი და გააანალიზე შენი შეგრძნებები და ემოციები იმ მომენტებში, როცა ამ ადამიანთან ერთად ხარ. გსიამოვნებს მასთან ყოფნა?

ასევე დააკვირდი, რა შეგრძნებები გეუფლება იმ ფანტაზიების წარმოდგენისას, რომლებიც შენ თვითონ გამოიგონე და გულწრფელად გამოუტყდი შენს თავს, რომ ეს ფანტაზიები ამ კონკრეტულ ადამიანთან არასდროს აგისრულდება.

ამ შეკითხვებზე პასუხი შეიძლება ძალიან ჩახლართული და არაერთგვაროვანი იყოს. ხშირად არაჯანსაღ ურთიერთობებში ტოქსიკურ პარტნიორებს “ამერიკული მთებივით” ცვალებადობა ახასიათებთ. მაგალითად, თუ ერთ დღეს ყველაფერი რიგზეა და ის ყურადღებით და სიყვარულით გავსებს, მეორე დღეს კი ყველა პატარა მიზეზზეც გიშარდება, ასეთი ქცევა არაჯანსაღი ურთიერთობის უპირველესი სიმპტომია.

ასევე შეიძლება აღმოაჩინო, რომ გიჭირს იმის გარკვევა, თუ რას გრძნობ სინამდვილეში. ზოგჯერ წლების განმავლობაში ემოციური და მენტალური ძალადობის ქვეშ მყოფი ადამიანები საკუთარ შეგრძნებებთან კავშირს კარგავენ და ეჩვენებათ, რომ თითქოს საერთოდ ვეღარაფერს გრძნობენ.

ასეთი ძალადობა არაა აუცილებელი უშუალოდ შენი პარტნიორისგან ახლა მომდინარეობდეს. ხანდახან მოძალადე მშობელი და ბავშვობისდროინდელი ტრავმა საკმარისია იმისთვის, რომ ჩვენს ემოციებთან კავშირი გაგვიწყდეს. თუ შენც ასეთი ისტორია გაქვს, ფსიქოთერაპიას მიმართე. მგრძნობელობის გასაძლიერებლად კი მედიტაციით და იოგათი დაკავდი. დღეში თუნდაც 10-20 წუთი მედიტაცია საკუთარი ემოციების და შეგრძნებების უკეთ აღქმაში და გააზრებაში დაგეხმარება.

საბაბი #2: მინდა დავეხმარო მას, რომ შეიცვალოს და გაუმჯობესდეს.

ეს ალბათ ყველაზე უარესია, რაც შეიძლება შეყვარებულ ადამიანს დაემართოს პარტნიორთან მიმართებაში. გახსოვდეს, რომ ვერავინ ვერავის გადაარჩენს და შენც ვერავის დაეხმარები შეცვლასა და გაუმჯობესებაში. სჯობს, ეგ ენერგია საკუთარი თავის შეცვლასა და გაუმჯებესებაზე დახარჯო.

გირჩევ, გადახედო სტატიებს და თეორიებს რობინ ჰუდის კომპლექსის და ნარცისული/დამოკიდებული პარტნიორობის შესახებ.

საბაბი #3: ეს ურთიერთობა მტკივნეულია, მაგრამ მისგან ბევრს ვსწავლობ და ეს გაკვეთილები არ მინდა შეწყდეს.

ჩემზე უკეთ ვერავინ გაგიგებს, თუ რა სასიამოვნო და დასაფასებელია, როცა სამყარო თვითშემეცნების გაკვეთილებს გვთავაზობს: მაგრამ ასევე გამოცდილებით გირჩევ, ნუ გამოიყენებ სხვა ადამიანს თვითშემეცნების ხელსაწყოდ (მითუმეტეს, თუ ეს პროცესი მეორე ადამიანს რამენაირ ზიანს აყენებს).

დარწმუნებული ვარ, შეგიძლია, რომ თვითშემეცნება დამოუკიდებლად, ურთიერთობის გარეთ გააგრძელო. ამისათვის უამრავი სხვადასხვა გზა არსებობს. იოგა, მედიტაცია და დღიურის წერა მხოლოდ რამდენიმეა ამ გზებიდან.

საბაბი #4: თავს ცუდად ვგრძნობ, რომ მისი იმედები გავაცრუე და დავაღალატე.

თუ შენი პარტნიორი ხშირად გადანაშაულებს ძველი შეცდომებისთვის და მუდმივად გაგრძნობინებს, რომ არასაკმარისი ხარ, დროა მას დაემშვიდობო. მისასალმებელია, როცა შენს შეცდომებს ხედავ და გამოსწორებასაც ცდილობ, მაგრამ თუ გრძნობ, რომ პარტნიორი დანაშაულის და სირცხვილის გრძნობას სპეციალურად გიღვივებს, საქმე ტოქსიკურ ურთიერთობასთან გაქვს.

თუ ხვდები, რომ ამ ადამიანთან ურთიერთობაში მართლაც მუდმივად უშვებ შეცდომებს, დაფიქრდი, იქნებ უბრალოდ პასუხისმგებლობის აღება არ გინდა საკუთარ შეცდომებზე? იქნებ თავს იტყუებ, იმის მაგივრად, რომ აღიარო, რომ შენ არ ხარ ის ადამიანი, ვინც მას სჭირდება, და შესაბამისად, ის არ არის ის ადამიანი, ვისთანაც შენ თავს იგრძნობ თავისუფლად, შეზღუდვების და თავის მოკატუნების გარეშე.

შეიძლება, შენი თავის შესახებ გადაჭარბებულად პოზიტიური წარმოდგენა გაქვს, და ვერ წარმოგიდგენია, რომ შეცდომების დაშვება შენც შეგიძლია. ეს შენი პიროვნების არაინტეგრირებული, ჩრდილოვანი მხარის გამოვლინებაა. ასეთ დროს, შეცდომების აღიარებისაც გეშინია, და თუკი ვინმე შემთხვევით შეცდომაზე “წაგასწრებს”, ამ დროს სიტუაციის დრამატიზებასაც ახდენ.

1. ნუ დარჩები ურთიერთობაში მხოლოდ იმიტომ, რომ “წარუმატებლობის” გეშინია ან საკუთარი არა-იდეალურობის დაჯერება არ გინდა. ნამდვილი “წარუმატებლობა” მხოლოდ ისაა, როცა წლების განმავლობაში გააგრძელებ საკუთარი თავის და სხვა ადამიანების მოტყუებას.
2. თუ გრძნობ, რომ პრობლემა შენშია, მიმართე ფსიქოანალიტიკოსს ან ფსიქოთერაპევტს.

საბაბი #5: კი, მაგრამ მასთან დროის უმეტეს პერიოდში ბედნიერი ვარ; რაღაცები მაღიზიანებს, მაგრამ… მიყვარს მისი სხვა თვისებები, ჩვენი ხუმრობები, ჩვენი საერთო რიტუალები, ის თუ როგორ მიჭერს მხარს ხანდახან, ჩვენი განვლილი ცხოვრება, ყველაფერი რაც გვაკავშირებს; მინდა რომ ეს ურთიერთობა გამოვიდეს… (იქვე ისმის ქვითინი…)

საუბედუროდ, სიყვარულს ყოველთვის ბედნიერი დასასრული არ აქვს. შესაძლებელია, რომ ადამიანი გვიყვარდეს, მასთან განვლილი დროც ძვირფასად მიგვაჩნდეს, თუმცა, ურთიერთობას მომავალი მაინც არ ჰქონდეს.

ასეთ შემთხვევაში, საკუთარ თავთან უდიდესი გულწრფელობა გვმართებს: ღირს მთელი ცხოვრების გატარება ისეთ ურთიერთობაში, რომელიც მხოლოდ წარსულით საზრდოობს?

თუ იგრძენი, რომ რომელიმე მიზეზი (შიში ან საბაბი) შენთან ახლოსაა, ქვემოთ, კომენტარებში დატოვე შენი მოსაზრება და ემოციები. გამიზიარე, თუ შენს კონკრეტულ შემთხვევაში სხვა შიში ან საბაბი მუშაობს და სიხარულით ჩავამატებ სტატიაში.

მთავარი ფოტო: Kelly Sikkema on Unsplash

“დიდი ხანია ვფიქრობ იმაზე, რომ ძალადობა ოჯახში და ურთიერთობაში ის მნიშვნელოვანი თემაა, რომელზეც ქართულ ენაზე ძალიან ცოტა ინფორმაცია მოიპოვება . ამიტომ, როდესაც ეს სტატუსი ვიპოვე, მაშინვე გადავწყვიტე მეთარგმნა.

ტექსტში განგებ არის აღებული კაცი – ქალის ურთიერთობის დინამიკა (თუ რატომ  – ამის შესახებ თავად ავტორი წერს სტატიის ბოლოში), თუმცა, ვფიქრობ რომ ზემოქმედების  მექანიზმები მსგავსი იქნება ნებისმიერი გენდერისა და სექსუალობის მქონე ადამიანების წყვილებში და შესაბამისად, ინფორმაცია მნიშვნელოვანია ყველასთვის. 

ასევე მგონია, რომ სტატიაში გამორჩენილია ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი ასპექტი, რომელიც განსაკუთრებულად აქტუალურია საქართველოსთვის: შიში იმის, რომ ყოფილი ქმარი/პარტნიორი მოგკლავს. ვფიქრობ, ამაზე სხვა დროს დავწერ, მაგრამ ის აუცილებლად უნდა გვახსოვდეს.“

კი, მაგრამ რატომ ითმენს? აქამდე რანაირად მიიყვანა საქმე? რატომ არ წავიდა? სად იყურებოდა და რაზე ფიქრობდა, როდესაც ასეთს ცოლად მიყვებოდა და თანაც ბავშვებს უჩენდა? – ეს და უამრავი სხვა კითხვა ისმის მაშინ, როდესაც ადამიანები ოჯახურ ძალადობაზე იწყებენ ლაპარაკს. სინამდვილეში, პასუხი მარტივია, მაგრამ მის გასაგებად, ჯერ უნდა გავერკვეთ იმ მექანიზმებში, რომლებითაც ოჯახური ძალადობა მოქმედებს.

პირველ რიგში, უნდა გავიაზროთ: არც ერთი “ლოკალური ტირანი” არ იწყებს ურთიერთობებს შეურაცხყოფებით და მუშტებით.

როგორც წესი, ურთიერთობები, რომლებიც შემდგომში ღამის კოშმარად იქცევა, თავდაპირველად ზღაპარივით იწყება: მზრუნველი, მოსიყვარულე  (იქნებ – სულის შემხუთავიც, მაგრამ რა უჭირს?) პარტნიორი ჩნდება მეორე ადამიანის ცხოვრებაში და “ახდენს სასწაულებს”. ლამაზი ჟესტები, საჩუქრები, სიყვარულის ახსნები, ადამიანის სანუკვარი ოცნებების ახდენები და სხვა, ბევრი ლამაზი მომენტი, რომელსაც რომანტიულ ფილმებში და წიგნებში კოვზით გვაჭმევენ ხოლმე. ყველა, ვისაც გონია, რომ ამ ეტაპზე მოძალადეს მაშინვე ამოიცნობს, მწარედ ცდება. 

როდესაც ამ ფეიერვერკით მოსყიდულ ქალს გრძნობები უჩნდება და მამაკაცზე დამოკიდებული ხდება, ჩნდება ძალადობის პირველი ჩანასახები. თუმცა, ეს არც ამ ეტაპზეა რამე მკვეთრი და შემაშფოთებელი. პროცესს, რომლითაც ურთიერთობაში ძალადობის “დანერგვა” ხდება,  ძალადობის ნორმალიზების პროცესი ეწოდება და ის სამ ძირითად ელემენტზეა აგებული. გასათვალისწინებელია, რომ ეს ელემენტები ხშირად ერთმანეთშია ჩახლართული და სხვადასხვა სახით შეიძლება არსებობდნენ.

1. “საზღვრების გადაწევა”

ლაპარაკია როგორც ქალის პირად საზღვრებზე, ასევე იმის ზღვარზე თუ როგორ მოპყრობას მიიჩნევს ქალი ნორმალურად.  თავდაპირველად, პარტნიორი ქალის ცხოვრების ყველა სფეროში იჭრება და ეს ზრუნვით და ინტერესით ინიღბება. “გამოგაკითხავ და სახლში წაგიყვან, თორემ ბნელა გარეთ” რამდენიმე თვეში შეიძლება “სად დაეთრევი აქამდე”-დ იქცეს, ხოლო –  “წამო, მეც წამიყვანე შენს დაქალებთან, მათი გაცნობა მინდა” –  “რამდენჯერ გითხრა, ნუ ედაქალები მაგ ***ქალებს, გადებილებენ მეთქი”-დ. პარტნიორი ეტაპობრივად იჭრება ქალის ცხოვრების სხვადასხვა ასპექტებში და ზრუნვას კონტროლად აქცევს.

საზღვრებში შეჭრა კიდევ უფრო შესამჩნევი ხდება, როდესაც საქმე ეხება იმას, თუ როგორ მოპყრობას აღიქვამს მსხვერპლი ნორმად.

თავდაპირველად, ქალის არასასურველი ქმედება (არასაკმარისად გრძელი კაბა, დაქალებთან ერთად სადღაც გასვლა და ა.შ.) ძალიან “მსუბუქად ისჯება”: სახის შეცვლილი გამომეტყველებით, “სხვანაირად აწეული წარბით”, ხვეწნით (კარგი რააააა, უშენოდ მთელი საღამო უნდა მოვიწყინოო). შემდგომში, მოძალადე სულ უფრო და უფრო “ამკაცრებს” მეთოდებს და ამგვარად მსხვერპლის “საზღვრებს წევს” – ჯერ ხმას უწევს, მერე  ყვირილს იწყებს, შემდეგ ხელის კვრაზე და საბოლოოდ ცემაზე გადადის.  ვინაიდან ეს პროცესი მიმდინარეობს ძალიან ნელა, გაწელილია რამდენიმე თვის პერიოდზე და ხდება დანარჩენი ორი ელემენტის პარალელურად, მსხვერპლი იბნევა და  უბრალოდ ვერ აფიქსირებს “როდის ადუღდა წყალი”.

2. იზოლაცია

იზოლაცია ნებისმიერი ძალადობისა და ტირანიის ქვაკუთხედია. იმისთვის, რომ მსხვერპლი სრული კონტროლის ქვეშ იყოს, ის მარტო უნდა დარჩეს. მოძალადე ყველანაირი მეთოდით ცდილობს ჩამოაშოროს მსხვერპლი თავის წრეს.

მაგალითად,  “კაი რა, ისევ დედას ურეკავ?”, “ისევ თამუნას ელაპარაკები?” – და სხვა მსგავსი ფრაზები, რომლებსაც ისეთი “მჟავე სახე” ახლავს თან, რომ მსხვერპლი თანდათანობით კარგავს სურვილს სადმე წერის და ვინმესთან ლაპარაკის. სულ მცირე მაშინ, როდესაც “საყვარელი ფისო” ახლოსაა. აქვე შეიძლება ხდებოდეს ადამიანების აქტიური “გაშავება” მსხვერპლის თვალში. და, რა თქმა უნდა, ეჭვიანობა – იშვიათია ძალადობა, ეჭვიანობაზე დაფუძნებული, კონტროლის გარეშე – როდესაც გირჩევნია სახლიდან არ გახვიდე, ვიდრე აიტანო ყველა ის ისტერიკა, დაკითხვა და ჩხუბი, რომელიც ამას მოყვება

თუმცა, იზოლაცია მხოლოდ სოციალური კონტაქტებით არ შემოიფარგლება. პირველ რიგში, ეს ეხება ყველა იმ ასპექტს, რომელიც ქალს დამოუკიდებლობას და საკუთარი ძალების რწმენას ართმევს. “ბავშვის ყოლა თუ გვინდა, არ სჯობს სამსახურს თავი დაანებო? ბავშვებს დედა სჭირდება”, “კაი, ისეთს რას აკეთებ ამ სამსახურში, ან რამდენს გიხდიან? დაჯექი რა, სახლში, დაისვენე, მე მოგივლით”. იგივე ეხება გართობებს, გატაცებებს და ჰობებს. ასევე, საკმაოდ ხშირია კონტრაცეფციის საბოტაჟი და ზოგადად, რაც შეიძლება მეტი შვილის, რაც შეიძლება მალე ყოლის აქტიური სურვილი. ასეთ დროს, ქალმა  “სრულიად მოულოდნელად” შეიძლება აღმოაჩინოს რომ სახლში, ორ პატარა ბავშვთან ერთად და დამოუკიდებელი მატერიალური სახრების გარეშე დარჩა გამოკეტილი. რაც მთავარია  მაშინ, როდესაც უკანასკნელი დაქალიც დანებდა და აღარ რეკავს.

3. თვითშეფასების განადგურება

ეს უკანასკნელი ყველაფრის დამაგვირგვინებელია. მის გარეშე მთელი “წარმოდგენა” უბრალოდ შეუძლებელი იქნებოდა. ისევ და ისევ გვახსოვდეს, არავინ იწყებს ურთიერთობას პარტნიორის უტვინო ძროხასთან შედარებით. აქაც, ყველაფერი “შეუმჩნევლად” უწყინარი ხუმრობებით იწყება. პატარ-პატარა ირონიული წამოძახებები, აბუჩად აგდება, მიღწევების გაუფასურება, შრომის უგულებელყოფა და ა.შ. თანდათანობით პატარა “ჩხვლეტები” სულ უფრო და უფრო მძიმე შეურაცხყოფებსა და შეფასებებში გადადის.

შეფასებების მთავარი აზრი შემდეგია: ა. ყველაფერში შენ თვითონ ხარ დამნაშავე, უბრალოდ შეუძლებელია ადამიანი სხვანაირად მოგეპყროს, უკეთეს ქცევას არ იმსახურებ, შენ თვითონ მიწვევ, არანორმალური ხარ, ჩემს ადგილზე ყველა ასე მოიქცეოდა.
ბ. ისეთი მახინჯი/მსუქანი/ავადმყოფი/სულელი/შეუმდგარი/ბებერი/და ა.შ. ხარ, რომ უნდა მიმადლოდე, ზედ რომ შემოგხედე – არ არსებობს ადამიანი, რომელსაც შენთან ყოფნა მოუნდებოდა.

როგორც წესი ასეთი “გზავნილი” ბევრია და ყველა მათგანი ურტყამს ყველაზე მტკივნეულ წერტილებში: თვისებებში, რომელსაც ქალი თავის ძლიერ მხარეებად თვლიდა ან თემები, რომელშიც ის მოწყვლადია და თავის დროზე პარტნიორს გაანდო.

ამ სამი “ტექნიკის” გამოყენების შედეგად ვიღებთ ტიპურ მსხვერპლს – ადამიანს, რომელსაც არსად აქვს წასასვლელი, არ აქვს მატერიალური სახსრები და მხარდამჭერიც არავინ ყავს. მას სჯერა, რომ მოძალადე უკარგესი ადამიანია, რომელიც ასეთ ცუდ ქალს “იტანს” და ყველა კონფლიქტში თავად არის დამნაშავე. ამასთანავე, საკმაოდ ხშირად მსხვერპლს ამ დროს ყავს ბავშვები და აქვს კრედიტები.

თუკი ამ ყველაფერს “ემოციური საქანელაც” (ურთიერთობის “ტკბილი და თბილი” ეტაპებისა და “ცივი, ძალადობრივი” ეპიზოდების მონაცვლეობა, რომელიც მსხვერპლს მოძალადეზე ემოციურად დამოკიდებულს ხდის) ახლავს თან, ვიღებთ სრულ სურათს, სადაც “მაზოხისტი ქალი” არ შორდება კაცს, რომელიც ფეხებს აწმენდს ზედ.

თუმცა არა, სრული სურათისთვის ერთი ფაქტორის დამატება დაგვაკლდა –  აუცილებლად უნდა გავიხსენოთ, თუ რამდენად დიდ სირცხვილად ითვლება,  ჩვენს საზოგადოებაში,  მსხვერპლად ყოფნა. რამდენად წარმოუდგენელია იმის აღიარება, რომ საკუთარი მეუღლე თუ შეყვარებული გცემს და შეურაცხყოფას გაყენებს.

გამოჩნდება უამრავი ადამიანი, რომელიც ეცდება გაარკვიოს რა დააშავე: იქნებ მიიყვანე იმ მდგომარეობამდე, რომ ეცემე? და უფრო ადრე რატომ არ წახვედი?  საერთოდ რატომ დაიწყე მასთან ურთიერთობა? და თუ ასეთი იყო, რას უჩენდი ბავშვებს? როგორ შეიძლებოდა? სად იყურებოდი? რაზე ფიქრობდი? მორჩა. ძალადობაში მსხვერპლი გამოდის დამნაშავე. როგორც წესი, ადამიანს, რომლის ფსიქიკა ისედაც მორყეულია და სირცხვილის გრძნობითაა სავსე, უბრალოდ აღარ შეუძლია “კიდევ ცოტას” ატანა.

სტატისტიკის თანახმად, მსხვერპლს საშუალოდ სჭირდება შვიდი მცდელობა იმისთვის, რომ ერთხელ და საბოლოოდ მიატოვოს მოძალადე.

და ეს იმიტომ არ ხდება, რომ “ალბათ ასე მოსწონს”, “მაზოხისტია”, ან “დებილია”.

ძალადობა ურთიერთობაში – არის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ტიპის ტრავმა, რომელიც ადამიანის ფსიქიკამ შეიძლება აიტანოს. როდესაც ადამიანი, რომელიც გიყვარს და რომელსაც ენდობი ხან ფეხებს გაწმენდს და ხან სიყვარულში გხვევს, ფსიქიკა უბრალოდ “ინგრევა”, ქრება “ნორმალურობის მაჩვენებლები” და ადამიანს პრაქტიკულად აღარ შეუძლია იმის აღქმა თუ რა არის სწორი და რა – არა. მისთვის შეუძლებელი ხდება მოჯადოებული წრიდან გამოსვლა და სიტუაციის “გარედან შეფასება”.

მსგავსი ტიპის ძალადობის მსხვერპლებთან მუშაობა საჭიროებს ძალიან დიდ მოთმინებას და ხშირად მოაქვს იმედგაცრუება. ასეთი ადამიანის ტირანისგან გადარჩენა, “ერთი შეტაკებით” სავარაუდოდ არ გამოვა. საჭირო იქნება 2, 5, 10 და მეტი მცდელობა. ასეთ დროს, “გადამრჩენელის ეგოს” დაკმაყოფილება ძალიან რთული პროცესია, იმის მიუხედავად თუ ვინ ეცდება ადამიანის “ამოთრევას”:  ფსიქოთერაპევტი, სოც.მუშაკი თუ მეგობარი.

მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ უნდა “შეეშვა” და “მაინც არაფერი გამოვა”. ყოველი პატარა მომენტი, რომელიც მსხვერპლს თავის მდგომარეობას აჩვენებს და ძალას უბრუნებს, მნიშვნელოვანია, და ერთ დღესაც დაეხმარება მას წასვლაში.  თუმცა მანამ, სანამ მსხვერპლი ჯერ კიდევ “იქაა”, სულ მცირე, რისი გაკეთებაც შეუძლია ყველას, ეს მისი არ დადანაშაულებაა, იმიტომ რომ სირცხვილისა და დანაშაულის გრძნობა მსხვერპლის ცხოვრებაში ისედაც ბევრია.

P.S. აქვე დავამატებ, რომ გააზრებულად აღვწერე სიტუაცია კაცი-ქალის დინამიკაში. იმიტომ, რომ ეს ყველაზე მეტად გავრცელებული დინამიკაა. სამწუხაროდ, ძალადობა გენდერულადაა განპირობებული. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ არ არსებობენ მსხვერპლი კაცები. ეს ნიშნავს იმას, რომ მსხვერპლების უმეტესობა ქალია, და ძალიან ხშირად, ისინი ხდებიან მსხვერპლები სწორედ იმიტომ, რომ ქალები არიან.

მთარგმნელი: ნატო ბელქანია | ორიგინალის ავტორი: ანნა ტოპილინა (სოც.მუშაკი)

მისთვის, ვისაც ეშინია ტესტის გაკეთების, რადგან შესაძლოა აივ-დადებითი აღმოჩნდეს და არ იცის როგორ მოიქცეს. სანამ გზას გასწავლიდე, აუცილებლად უნდა იცოდე, რომ აივ ინფექცია დიაგნოზია და არა განაჩენი. აივ-დადებითი პირები ჩვენს გარშემო სამწუხაროდ უჩუმრად, მაგრამ თავისუფლად ცხოვრობენ, თითქმის ჩვეულებრივ. ამ დიაგნოზით ცხოვრება არ მთავრდება, მით უმეტეს დღეს, ჩვენს საუკუნეში.

ახლა კი რამდენიმე საკვანძო შეკითხვა, რომელსაც ძალიან ხშირად ვაწყდები და მინდა მანამ განვმარტო, სანამ იმ ამბის მოყოლას დავიწყებ, თუ როგორ გავიარე ტესტირება აივ-ინფექციაზე.

რა არის აივ-ინფექცია?

აივ (HIV) ვირუსული ინფექციაა, რომელიც ადამიანის იმუნური სისტემას უტევს, კონკრეტულად კი მის ე.წ CD4 უჯრედებს. ანტივირუსული მკურნალობის გარეშე ვირუსი იმდენ CD4-ს კლავს, რომ საბოლოოდ ორგანიზმის ინფექციისადმი ბრძოლის უნარი მინიმუმამდე ქვეითდება და ინფექციიის ბოლო სტადიასთან – შიდსთან, ანუ შეძენილ იმუნოდეფიციტის სინდრომთან (AIDS) მივყავართ.

შიდსი (AIDS) და აივ (HIV) ინფექცია ერთი და იგივეა?

არა და აი, რატომ: როგორც ვირუსის განმარტება გვეუბნება, აივი ვირუსული ინფექციაა, რომელიც მკურნალობის გარეშე მიგვიყვანს მდგომარეობამდე, რომელსაც ადამიანის შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომი, ანუ შიდსი ჰქვია. აივ- ინფექცია ერთ–ერთი და არა ერთადერთი მიზეზია, რის გამოც შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომი შეიძლება განვითრდეს.

როგორ გადაეცემა აივ (HIV) ინფექცია?

აივი სგგდ –ს, ანუ სქესობრივი გზით გადამდებ ინფექციას მიეკუთვნება, თუმცა შეიძლება ინფიცირებული ადამიანის სისხლთან კონტაქტითაც გადაგედოს. გადადების რისკის შემცველი აქტივობები პირობითად 3 ჯგუფად შეიძლება დაიყოს, იმის მიხედვით, რამდენად მაღალია ინფიცირების რისკი.

მაღალი რისკის შემცველი აქტივობები:

• ვაგინალური ან ორალური სექსი აივ-დადებით პირთან – გახსოვდეს, რომ სგგდ-სგან მხოლოდ ბარიერული კონტრაცეფციის მეთოდი, ანუ კონდომი გიცავს. უფრო მეტი ინფორმაციისთვის გადახედე ჩვენს სტატიას კონტრაცეფციაზე, დაუცველ სქესობრივ კავშირზე, მოგვწერე ჩვენს გვერდზე ან შემოუერთდი Pink Club-ს.
• საზიარო ნემსები ინტრავენური ნარკოტიკების მოხმარებისთვის – ამ გზით ვირუსი პირდაპირ ხვდება სისხლის მიმოქცევაში, რის გამოც გადაცემის რისკი ძალიან მაღალია.

დაბალი რისკის შემცველი აქტივობები:

• დედიდან შვილზე გადაცემა ორსულობისას, მშობიარობისას და ძუძუთი კვებისას – დღევანდელ რეალობაში აღნიშნული რისკები, რაც ორსულთა მართვას უკავშირდება, მინიმალურია. ეს რისკი 1% -ზე ნაკლებია აშშ-ში. როგორც ქართულ ორსულთა ანტენატალური (ანუ მშობიარობამდე) მეთვალყურეობის პროტოკოლში ვკითხულობთ, პირველი ვიზიტისას ყველა ორსულს უტარდება სკრინინგი სხვადასხვა, მათ შორის აივ ინფექციაზეც, რაც აადვილებს ინფექციის ადრეულ გამოვლენას და ორსულობის სწორ მართვას, ასევე ახალშობილის დაავადების მაქსიმალურ პრევენციას ემსახურება. უნდა აღინიშნოს, რომ აივ ინფექცია საკეისრო კვეთის ერთ-ერთი ჩვენებაა, თუ არ გაქვთ ჩატარებული ანტივირუსული მკურნალობა. დამატებითი ინფორმაციას საკეისრო კვეთის ჩვენებებისა და გამონაკლისების შესახებ საკეისრო კვეთის ქართულ გაიდლაინშიც ამოიკითხავთ 4.8 ქვეთავად, რომელიც კონკრეტულად აივ ინფექციის დედიდან ბავშვზე გადაცემას ეხება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ აივ ტესტირება ტარდება ჩასახვამდეც სკრინინგის სახით სხვა ინფექციებთან ერთად, თუ ქალი პრენატალური, ანუ ჩასახვამდელი შემოწმებისა თუ ბანალური გეგმიური ვიზიტისთვის მიმართავს გინეკოლოგს.
• ბასრი საგანის ან ნემსის შერჭობა, რომლებიც გამოიყენებოდა აივ-დადებითი პირის მიერ – მაგალითად სამედიცინო ხელსაწყოები, რაც დიდი რისკია მედ-პერსონალისთვის, პირადი ჰიგიენის ნივთები, როგორიცაა საპარსი, სამართებელი, არასწორად ან გაუსტერილებელი სტომატოლოგიური და სილამაზის სალონის ინვენტარი და ა.შ;

ძალიან დაბალი რისკის შემცველი აქტივობები:

• ორალური სექსი – ამ შემთხევაში გადაცემის რისკი მინიმალურია.
• სისხლის (ან მისი კომპონენტების) გადასხმა, კანისა და ორგანოს ტრანსპლანტაცია აივ-დადებითი პირისგან – რადგანაც ამ შემთხვევაში ყოველთვის წინასწარ მოწმდება დონორი ძირითად ინფეციებზე, მათ შორის აივზეც.
• აივ-ინფიცირებული ადამიანის ნაკბენი, დაზიანებული კანისა და სისხლის ან სისხლისშემცველი სითხეების კონტაქტი: ამ შემთხვევაში მინიმალური, თუმცა მაინც არის რისკი, რომ ვირუსი მოხვდეს სისხლის მიმოქცევაში და ადამიანი დაინფიცირდეს.

აივ ინფექცია კოცნით გადამედება?

არა. აივი კოცნით არ გადადის. ინფიცირებული ადამიანის ნერწყვი ვირუსს არ შეიცავს. ინფექციის გამომწვევი ვირუსი ადამიანის ორგანიზმის კონკრეტულ სეკრეტებშია იმ რაოდენობით, რომ გამოიწვიოს ორგანიზმის დაავადება. ესენია სპერმა, პრეკუმი ანუ პრეეაკულატი (სითხე, რომელიც გამოიყოფა ეაკუალციამდე მამაკაცის სასქესო ორგანოდან), სისხლი, ვაგინალური და რექტალური სითხეები და რძე. იმის თეორიული შანსი, რომ აივ ინფექცია გადაგედოთ პარტნიორთან ურთიერთობისას კოცნით, არსებობს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აივ-დადებითი პირის ღრძილები ან პირის ღრუ რაიმე მიზეზით სისხლმდენია და მეორე პარტნიორის ლორწოვანიც დაზიანებული. თუმცა მსგავსი გადაცემის დადასტურებული ოფიციალური შემთხვევა არ არსებობს.

გახსოვდეს! აივ ინფექცია არ გადაეცემა:

• მეგობრობით და სიყვარულით
• ჰაერითა და წყლით
• მწერების ნაკბენით
• ნერწყვით, ცრემლით ან ოფლით, რომელიც არ შეიცავს დაავადებული პირის სისხლსაც
• ხელის ჩამორთმევით, ჩახუტებით, საერთო საპირფარეშოთი და აბაზანით, ჭურჭლით, სამოსით, გადაკოცნით
• წყლის შადრევნებით
• სხვა სქესუალური აქტოვობით, რომლებიც არ გულისხმობს სქესობრივ სეკრეტებთან კონტაქტს, მაგალითად შეხება, მოფერება და ა.შ;

გახსოვდეთ, რომ მკურნალობის ფონზე სრულიად შესაძლებელია სისხლში ვირუსის თითქმის ნულოვანი კონცენტრაციის მიღწევა, რაც იმას გულისხმობს, რომ შესაბამისი მედიკამენტის მიღებისას აივ დადებითი ადამიანი აღარ არის გადამდები და მისი იმუნიტეტი ჯანსაღი ადამიანისას უტოლდება. სრულად შესაძლებელია, აივ ინფიცირებულმა ადამიანმა დაგეგმოს ოჯახი, ჰყავდეს ჯანმრთელი პარტნიორი და შვილები.

რას გულისხმობს აივ ინფექციის ტესტირება? რა ანალიზს იღებენ ტესტისთვის? ჩანს სისხლის საერთო ანალიზში?

ამ კითხვას ყველაზე ხშირად მისვამენ. აივ ინფექციაზე საჭიროა სპეციფიკური ტესტირება, ის ჩვეულებრივ სისხლის და შარდის კვლევაში არ ჩანს, თუ არ ვეძებთ კონკრეტულ ვირუსს. პირველ ეტაპზე ტარდება სწრაფი ტესტი, რისთვისაც შენს სისხლს იღებენ. ტესტს მარტივი, ორსულობის დასადგენი ტესტის ფორმა აქვს. ტესტირებას ატარებს ექიმი-ლაბორანტი.

ევროპასა და ამერიკაში არსებობს HIV/AIDS სახლის სწრაფი ტესტებიც, რომლებსაც ამერიკის საკვებისა და წამლის (FDA) ადმინისტრაცია უწევს რეკომენდაციას. თუ არ ცხოვრობ საქარველოში, შეგიძლია, ეს ტესტი სახლშიც ჩაიტარო.

როგორ ჩავიტაროთ აივ ინფექციის უფასო სკრინინგი?

აივის სწრაფი ტესტირება ქალაქის მასშტაბით საშუალოდ 10-დან 20 ლარამდე ღირს შენთვის სასურველ რომელიმე ლაბორატორიასა თუ კლინიკაში, ასევე საოჯახო მედიცინის ცენტრებში და თითქმის ყველა სამედიცინო დაწესებულებაში შესაძლებელია, ჩატარდეს. ასევე შესაძლებელია, სახლიდან გაუსვლელად მოგემსახუროს რამდენიმე ლაბორატორია და პასუხი ელექტრონულ  ფოსტაზე, ზედმეტი კონტაქტისა და კონფიდენციალობის დარღვევის გარეშე მიიღო. მე, როგორც მედ-პერსონალი, წელიწადში საშუალოდ ორჯერ ვიტარებ აღნიშნულ ტესტირებას, ასე რომ თითქმის ყველა მეთოდი გარდა ბინაზე გამოძახებისა მოსინჯული მაქვს.

რაც ეხება უფასო სკრინინგს, ამისთვის რამოდენიმე გზა არსებობს:

ორსულთა სკრინინგი

როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნე, პირველ ვიზიტზე ყველა ორსულს უტარდება აივ ინფექციის სკრინინგი, რასაც რიგ კვლევებთან და 8 გეგმიურ ვიზიტთან ერთად სახელმწიფო აფინანსებს.

სისხლისა და სისხლის კომპონენტების დონაცია

სისხლის გაღებისას შესაძლოა სხვისი და შენი სიცოცხლეც გადაარჩინო, რადგანაც ყველა დონორი მოწმდება აივ ინფექციაზე სწრაფი ტესტით. ბონუსად შენს სისხლის ჯგუფსა და რეზუსსაც გეტყვიან.

ინფექციური პათოლოგიებისა და შიდსის ცენტრის უფასო სკრინინგის პროგრამა

ეს ცენტრი 1989 წლიდან არსებობს. დღეისათვის აქ შესაძლებელია ინფექციონისტის უფასო კონსულტაცია, აივ ტესტირება და დადებითი პასუხის შემთხვევაში, შესაბამისი კვლევები და მედიკამენტები მიიღო, რაც ასევე უფასოა.

პირველ რიგში თავად ცენტრს უნდა მიმართო, რომელიც ყაზბეგის N16-ში, ინფექციური საავადმყოფოს ეზოშია განთავსებული. სამუშაო საათები 10:00-17:00, ორშაბათიდან პარასკევის ჩათვლით. ცხელი ხაზის ნომრები:

• მიმღები განყოფილება: 239 57 29
• აივ/შიდსზე კონსულტაციის ცხელი ხაზი: 239 80 18
• აივ/შიდსის ცენტრის ამბულატორია: 239 91 43
• ვებ-საიტი: https://aidscenter.ge/

ძალიან სამწუხაროა, რომ რამდენიმე წესი, რასაც მე, როგორც პაციენტი ვისურვებდი, რომ დაცული ყოფილიყო, არ დამხვდა. აქვე წინასწარ აღვნიშნავ, რომ რაიმე სუბიექტური და ობიექტური ინტერესი ცენტრის მიმართ არ მამოძრავებს, ქვემოთ მოყვანილი ინფორმაცია შეიცავს პირად გამოცდილებას და არ ემსახურება რეკლამას ან ანტირეკლამას.

კლინიკაში შესვლისას ვერსად იპოვი მინიშნებას, ვის უნდა მიმართო, საით წახვიდე, ამიტომაც ერთ-ერთი კარის შეღება და შეკითხვის დასმა გიწევს. რეალურად ადგილზე მომუშავე რამდენიმე ინფექციონისტიდან ერთ-ერთი მორიგე ყოველდღიურად მოსული პაციენტის მიღებაზე, დაავადების შესახებ ინფორმირებასა და ტესტირებაზეა პასუხისმგებელი.

5-10 წუთიანი ძიების შემდეგ ხვდები ექიმ ინფექციონისტთან და ტესტამდე ვერბალურ კონსულტაციას გადიხარ. სამწუხაროდ, კონფიდენციალობა აქაც ირღვევა, რადგანაც ხშირად, კაბინეტი მხოლოდ ერთ ექიმს არ ეკუთვნის, კარსაც ხშირად აღებენ უკითხავად.

ვერაფერს ვიტყვი თავად ექიმებზე – ჩემი ყოველი ვიზიტისას ერთნაირი გულისხმიერებითა და სიმშვიდით მიხსნიდნენ, რა არის აივ ინფექცია, რა შეიძლება იყოს სავარაუდო გადაცემის გზა და ა.შ. აზუსტებდენ სავარაუდო რისკის შემცველ ქცევებსა და კონტაქტებს (მაგალითად დაუცველი სქესობრივი კავშირი, ინტრავენური წამალდამოკიდებულება და ა.შ.);

გასაუბრების შემდეგ ექიმი აკეთებს შენი პირადობის მოწმობის ასლს, გივსებს ანალიზის ბლანკს, სადაც წერია შენი პირადი მონაცემები სრულად და ტესტის სახეობა. აღნიშნული ფურცლით ხვდები კლინიკის მეორე სართულზე, მედდასთან სპეციალურ ოთახში, აბარებ სისხლს კვლევისთვის და პასუხს ელოდები მომდევნო სამუშაო დღემდე. პასუხი თავად უნდა მოიკითხო, დადებითი შედეგის შემთხვევაშიც კი არავინ დარეკავს და შეგახსენებს.

პასუხის მოკითხვისას კი დგება შემდეგი ორი გარდაუვალი საკითხი:

რა ხდება, თუ პირველადი ტესტი უარყოფითია?

ჩვეულებრივ ცხოვრებას ვაგრძელებთ, თუმცა არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ უარყოფითი პასუხი არ ნიშნავს, რომ არ შეიძლება აივ მატარებელი ვიყოთ.

ვირუსს ახასიათებს ე.წ “ფანჯარა-პერიოდი”, ეს არის დრო, რომელიც ინფიცირებიდან ვირუსის სისხლში აღმოჩენამდე გადის და პრაქტიკულად უსიმპტომოა. აღნიშნული პერიოდი საშუალოდ 3 თვემდე გრძელდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ პოტენციურად საშიში ქცევიდან, იქნება ეს დაუცველი სქესობრივი კონტაქტი თუ რაიმე სხვა,  გარკვეული დრო უნდა გავიდეს, რომ  ტესტმა ანტისხეულების “დაჭერა” შეძლოს. სწორედ აღნიშნულის, და არამხოლოდ,  პრევენციის მიზნითაა მოწოდებული აივ ტესტირება გეგმიურად, წელიწადში რამდენჯერმე. ამასთან უნდა გახსოვდეს, რომ შენი უარყოფითი პასუხი არ ნიშნავს, რომ შენი პარტნიორის ტესტის შედეგიც ავტომატურად უარყოფითი იქნება და არ უნდა გადამოწმდეს.

რა ხდება თუ პირველადი ტესტი დადებითია?

მთავარია, სიმშვიდე შეინარჩუნო! რამდენადაც ეს შესაძლებელია. აუცილებლად უნდა იცოდე, რომ ვინაიდან არსებობს ტესტის ცრუ დადებითი და უარყოფითი პასუხის ცნება, ყოველი დადებითი პასუხი სპეციალური იმუნობლოტინგის მეთოდით მოწმდება, რაც გულისხმობს სისხლში ვირუსის ანტისხეულების გამოვლენას სპეციფიური კვლევის საშუალებით. ამ პროცედურას დაახლოებით 1 კვირა სჭირდება.

რა ხდება, თუ მეორეული ანუ კონფირმაციული ტესტიც დადებითია?

იმუნობლოტინგი აივ ინფექციის არსებობას ადამიანის ორგანიზმში საბოლოოდ ადასტურებს. ცხადია, მკურნალობის ჩატარება ან არჩატარება შენს სურვილზეა დამოკიდებული. თანხმობის შემთვევაში ხდები ცენტრის პაციენტი. გყავს პირადი ექიმი იფექციონისტი, რომელიც პირველ ეტაპზე იმუნიტეტის დონის შესაფასებლად შესაბამის კვლევებს გინიშნავს.

ვირუსის ტიტირი, ანუ რაოდენობა სისხლში და და სხვა საბაზისო კვლევები ზოგადი მდგომარეობის სწორად შესაფასებლადაა საჭირო. ამის შემდეგ აუცილებელ მედიკამენტოზურ მკურნალობას იწყებ, რაც უმეტესად საკმარისად შედეგიანია იმისთვის, რომ ჯანსაღი ადამიანის იმუნიტეტს მიაღწიო ვირუსის მინიმალური ან ნულოვანი ტიტირით, დღეში მხოლოდ ერთი ან ორი აბის მიღებით.

სამწუხაროდ, ამჟამად ვირუსისგან სრული განკურნება შეუძლებელია, თუმცა მიღწევადია ხანრძლივი რემისია ანუ უსიმპტომო პერიოდი. აღნიშნული მედიკამენტები სრულიად უფასოდ გეკუთვნის, ცენტრის ბაზაზე პირად ექიმთან და გეგმიურ პროფილაქტიკურ კვლევებთან ერთად.

აქაც ირღვევა წესი. თბილისის ცენტრში არსებობს ერთადერთი N9 კაბინეტი, სადაც წამლებს გასცემენ ყოველგვარი ბარიერისა და კონფიდენციალობის დაცვის გარეშე. მედიკამენტების მიღება ოჯახის ექიმის ან პოლიკლინიკის ბაზაზე ამ ეტაპზე შეუძლებელია, ოფოცოალური პროგრამით სხვა ადგილას მკურნალობას ვერ ჩაიტარებ. პრეპარატებს გარკვეული პერიოდის სამყოფ მარაგს ცხადია გატანენ.

ამავე სკრინინგისა და ანტივირუსული მკურნალობის ჩატარება ასევე შესაძლებელია რეგიონალურ საავადმყოფოებში ბათუმში, ზუგდიდსა და ქუთაისში. აქვე გაითვალისწინე, რომ თუ ტესტი დადებითია, იგივე ტესტი შენმა პარტნიორმაც უნდა ჩაიტაროს. მისი ტესტის უარყოფითი პასუხის შემთხვევაში აუცილებლად უნდა გადაკონტროლდეს შედეგი ფანჯარა პერიოდის გასვლის შემდეგ.

რა იქნება მომავალში?

ყველა ადამიანს, ვინც აივზე და სხვა ინფექციებზე ტესტს იტარებს, პირველ რიგში, პასუხის შიში აქვს. მეც კი, რომელიც გეგმიურად ვიტარებ სკრინინგს წელიწადში რამდენჯერმე პროფესიული საქმიანობის გამო, ყოველ ჯერზე 2 კვირა მაინც მჭირდება ხოლმე, რომ ლაბორატორიამდე მივიდე. ყველას გვეშინია.

აუცილებლად უნდა იცოდე, რომ შენ არ ხარ ერთადერთი. შენს გარშემო ცხოვრობენ აივ დადებითი სტატუსის მქონე ადამიანები და ამ საკითხზე რაც უფრო ხშირად ვისაუბრებთ და მივიღებთ განათლებას, მით ნაკლებად შეგვზღუდავს და შეგვაშინებს სტატუსი და სტიგმა.

მედიცინა და მეცნიერება ყოველდღიურად განიცდის პროგრესს. აუცილებლად და მალე დადგება დღე, როდესაც აივ ინფექციას განვკურნავთ. მანამდე კი, ჯადოსნურად განკურნებული კაცისა და გენური ინჟნერიის საიმედო ამბავი Tedx-ზე მოისმინე:

გამოყენებული მასალა:

საკეისრო კვეთა, პროტოკოლი 
ანტენატალური მეთვალყურეობა, პროტოკოლი 
Infectious Disease Tests
HIV. gov
HIV Transmission

რა არის D ვიტამინი?

D არის ცხიმში ხსნადი ვიტამინი. ის თვითგამომუშავების ან საკვებიდან მიღების შემდეგ შენს სხეულში დიდი ხნის განმავლობაში ინახება.

D ვიტამინი საკვებში ორი ძირითადი ფორმით არსებობს [1]:

• ვიტამინი D3 (ქოლეკალციფეროლი) – გვხვდება ზოგიერთ ცხოველურ საკვებში, მაგალითად ცხიმიან თევზში და კვერცხის გულში. D3 ასევე ადამიანის კანის ქოლესტერინის მიერ მზის აბაზანის დროს გამომუშავდება.
• ვიტამინი D2 (ერგოკალციფეროლი) – გვხვდება ზოგიერთ მცენარეში, სოკოში და საფუარში.

სისხლში D ვიტამინის დონის გაზრდისთვის, D3 (ქოლეკალციფეროოლი) თითქმის ორჯერ უფრო ეფექტურია, ვიდრე D2 (ერგოკალციფეროლი) [2, 3].

რატომ გვჭირდება D ვიტამინი?

D ვიტამინი მნიშვნელოვანია კალციუმის შესაწოვად. ის აუცილებელია ჯანსაღი ძვლებისთვის, კბილებისთვის და კუნთებისთვის. მისმა ნაკლებობამ შეიძლება გამოიწვიოს ძვლის დეფორმაციის დაავადება, რომელსაც ბავშვებში რაქიტი ეწოდება, ხოლო მოზრდილებში მსგავსი ძვლის სისუსტის მდგომარეობა – ოსტეომალაცია.

ზოგიერთი კვლევა ვარაუდობს, რომ D ვიტამინს აქვს ანთების საწინააღმდეგო ეფექტები და მისი დეფიციტის თავიდან აცილება ხელს უწყობს ჩვენს თავდაცვას გაციებისა და გრიპის წინააღმდეგ, თუმცა არ არსებობს იმის ზუსტი მტკიცებულება, რომ D ვიტამინი იმუნურ სისტემას აძლიერებს.

ვინ არის D ვიტამინის ნაკლებობის რისკ ჯგუფში?

• ჭარბი წონის მქონე ადამიანები
• მუქი ფერის კანის მქონე ადამიანები
• ვეგანები/ვეგეტარიანელები
• ეკვატორიდან შორს მცხოვრები ადამიანები
• გულის ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანები
• მოხუცები
• მუდამ სახლში მყოფი ადამიანები
• მზის ულტრაიისფერი გამოსხივებისგან დამცავი კრემების ყოველდღიურად მომხმარებელი ადამიანები

რა არის D ვიტამინის ნაკლებობის ნიშნები და სიმპტომები?

D ვიტამინის ნაკლებობის ძირითადი ნიშნები და სიმპტომებია:

• ხშირი გაციება და ინფექციებით ავადმყოფობა.
• დაღლილობა და გადაქანცვა
• ძვლების და ზურგის/წელის ტკივილი
• დეპრესია
• ჭრილობების შეუხორცებლობა
• ძვლოვანი მასის კარგვა
• თმის ცვენა
• კუნთების ტკივილი

როგორ მივიღო D ვიტამინი მზისგან?

D ვიტამინი თვითგამომუშავდება კანში არსებული ქოლესტერინის მიერ, მზის ულტრაიისფერი B (UVB) სხივების ზემოქმედების შედეგად [4]. იგი სხეულში კვირების ან თვეების განმავლობაში ინახება. როგორც წესი, კვირაში რამდენჯერმე მზის აბაზანების მიღებით, საჭირო D ვიტამინის დოზას სრულად აინაზღაურებ.

გასათვალისწინებელია, რომ საკმარისი დოზის მისაღებად საჭიროა სხეულის დიდი ნაწილის გაშიშვლება. მხოლოდ სახისა და ხელების მიფიცხებით D ვიტამინის გაცილებით ნაკლები რაოდენობა წარმოიქმნება. გარდა ამისა, თუ ფანჯრის მიღმა დარჩები, ან მზისგან დამცავ საშუალებებს გამოიყენებ, შენი კანი ვიტამინ D-ს ნაკლებად ან საერთოდ ვერ გამოიმუშავებს [5].

მიუხედავად იმისა, რომ D ვიტამინის დოზის გადაჭარბება შეუძლებელია, მზეზე დიდხანს ყოფნა მაინც არ არის რეკომენდებული. მზის სხივების ზემოქმედების შედეგად, შესაძლოა კანის ძლიერი დამწვრობა განვითარდეს. მზისგან დამწვრობამ კი შეიძლება გამოიწვიოს კანის ნაადრევი დაბერება და გაზარდოს კანის კიბოს განვითარების რისკი [6, 7).

მზის აბაზანების დროს აუცილებლად დაიცავი თავი ულტრაიისფერი გამოსხივებისგან. თუ მზეზე დარჩენას დიდხანს აპირებ, მზისგან დამცავი საშუალებების გარეშე შეგიძლია პირველი 10–30 წუთის განმავლობაში გაჩერდე (ეს დრო დამოკიდებულია მზის რადიაციაზე და შენი კანის მგრძნობელობაზე). ამ დროის გასვლის შემდეგ კი დამცავი კრემი გამოიყენე.

თუ ისეთ ადგილას ცხოვრობ, სადაც საკმარისი მზის სხივები არ არის, ან სახლიდან ძალიან იშვიათად გადიხართ (განსაკუთრებით ზამთრის პერიოდში და თვითიზოლაციის დროს) საჭმლიდან ან საკვები დანამატებიდან D ვიტამინის მიღება აბსოლუტურად აუცილებელია.

როგორ მივიღო D ვიტამინი საკვებიდან?

D ვიტამინის მიღება მხოლოდ საკვებიდან რთულია. მას შეიცავს ცხიმიანი თევზი და კვერცხის გული. ზოგიერთი საუზმეული, ბურღულეული, მარგარინი და იოგურტი შეიძლება ხელოვნურად იყოს გამდიდრებული D ვიტამინით (დააკვირდით ეტიკეტს).

ქვემოთმოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია საუკეთესო პროდუქტები ვიტამინი D3-ის მისაღებად [8]:

სად შეიძლება ვიყიდო საკვები დანამატი?

D ვიტამინის დანამატები ფართოდ არის ხელმისაწვდომი აფთიაქებში, D ვიტამინის ან მულტივიტამინური კომპლექსის სახით. დააკვირდი ეტიკეტს. ეტიკეტზე ჩამოთვლილი ინგრედიენტებში უნდა ეწეროს D3.

თუ აპირებ საკვები დანამატის მიღებას, რეკომენდებული რაოდენობაა 10 მიკროგრამი დღეში. აქვე გაითვალისწინე შემდეგი დოზირებები:

• 1-10 წლის ასაკის ბავშვებს უნდა მისცეთ დღეში არა უმეტეს 50 მიკროგრამისა
• ჩვილებს (12 თვემდე ასაკში) არ უნდა მისცეთ დღეში 25 მიკროგრამზე მეტი
• მოზრდილებმა უნდა მიიღონ დღეში არაუმეტეს 100 მიკროგრამისა

ზოგჯერ, D ვიტამინის დეფიციტის დადასტურებული დიაგნოზის მქონე პაციენტებისთვის, ექიმის მიერ უფრო მაღალი დოზებია რეკომენდებული.

ზოგიერთი ადამიანი, რომელსაც გარკვეული სამედიცინო მდგომარეობა აქვს, მაგალითად თირკმელების პრობლემები, ვერ მიიღებს D ვიტამინს.

შეუძლია ვიტამინ D-ს შეაჩეროს კორონავირუსი?

არა, არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს, რომ იგი ამცირებს კორონავირუსით დაავადების რისკს ან ამცირებს სიმპტომებს.

ექსპერტები ფიქრობენ, რომ პანდემიის დროს ვიტამინის მიღებამ შესაძლოა სარგებელი მოუტანოს ადამიანების ერთ გარკვეულ ჯგუფს, რომელთაც უკვე აღენიშნებათ ვიტამინის დეფიციტი ორგანიზმში. ასევე, შესაძლებელია D ვიტამინის დეფიციტი სხეულში წლების განმავლობაში უსიმპტომოდ მიმდინარეობდეს.

რამდენიმე კვლევამ აჩვენა, რომ D ვიტამინის 4000 UI დოზის მიღება ყოველდღიურად ამცირებს რესპირატორული დაავადებების რისკს.[9, 10, 11]