POLISH PORTUGUESE

DAWID GAREDŻA - GRUZJA CZY AZERBEJDŻAN?

2013-06-09T16:49:00.000+02:00

Gdybyśmy przypadkiem w Tbilisi nie spotkali trojga Polaków i gdyby ci Polacy nie zaproponowali nam wspólnego wyjazdu do Dawida Garedży taksówką, pewnie próbowalibyśmy tam dotrzeć na stopa. Czy byśmy dotarli, trudno ocenić. Kiedyś na pewno tak – pytanie, kiedy i za ile. Skorzystaliśmy więc z propozycji i powieźliśmy się do granicy z Azerbejdżanem taksówką.

Od razu należy się sprostowanie. Nie wygraliśmy miliona na żadnej loterii, nawet nie zaczęliśmy grać. Po prostu taksówki w Gruzji leżą w zasięgu (nawet) naszego portfela, kiedy wynajmuje się je większą grupą. A że do auta mieści się całkiem sporo osób, raz za cały wyjazd można było poszaleć.

Będąc już przy ograniczeniach ilościowych w samochodach, warto wspomnieć o ciekawym zjawisku. Gruzini bardzo dbają o to, żeby z przodu w aucie osobowym siedziały tylko dwie osoby – bo na to zwraca uwagę policja. Z tyłu natomiast zaczyna się anarchia. Hulaj dusza, piekła nie ma! Ile się zmieści, tyle pojedzie. Doświadczyliśmy bezpośrednio jazdy w szóstkę na tylnym siedzeniu. Ale nie do Dawida Garedży. Tam się prawie swobodnie mieściliśmy.

Największą atrakcją monastyrów wykutych w skałach i ozdobionych wielobarwnymi freskami jest samo miejsce, w którym się one znalazły. Po pierwsze, żeby je zobaczyć, trzeba się wdrapać pod górę. Po drugie, trzeba iść grzbietem tej góry kilka kilometrów, bo na takiej długości rozciągają się skalne kościoły. Po trzecie, jedną nogą idzie się po ziemi gruzińskiej, drugą – po azerskiej. Ba, czasem nawet obiema stąpamy po Azerbejdżanie. I możemy to robić bez wizy!

Jak podają źródła, klasztory pochodzą z VI wieku. Założyli je mnisi pochodzenia syryjskiego, aby na wysokości i z dala od świata oddawać się kontemplacjom. Rzeczywiście, Dawid Garedża znajduje się z dala od świata. Jedzie się do niego, jedzie, a wszędzie dookoła nic. Czasem jakaś wieś mignie przed oczami, innym razem stado owiec albo kóz będzie pędzone przez psa pasterskiego. Poza tym gdzie nie spojrzeć, tam pustka, góry i jeszcze raz pustka. Kiedy więc już się tam pojedzie, warto pamiętać o jednym. Powtarzam, kompleks klasztorów skalnych znajduje się u góry. Kamienne budynki, które zwiedza się na dole (te poniżej), to tylko przedsmak tego najciekawszego.

Ścieżka wiodąca prosto na grzbiet znajduje się po prawej stronie sklepu z pamiątkami. Na pewnej wysokości spotykamy się z metalowymi palikami – to linia graniczna, która wiedzie w dość oryginalny sposób:

Każdą nogą w innym kraju!

Potem ogrodzenie staje się jeszcze bardziej ubogie, dzięki czemu ścieżka może się wyzwolić i wieść slalomem między dwoma krajami. Turysta, czy chce, czy nie chce, musi meandrować (czy człowiek może meandrować?), zahaczając to o Gruzję, to o Azerbejdżan.

Co ciekawe, krajobrazowo obie strony są zupełnie inne. Góra, na której znajdują się klasztory, staje w poprzek dwóch światów. Z jednej strony oczom naszym ukazuje się obraz terenu niepokornego, który wypiętrza się, by z drugiej strony niemal całkowicie się wypłaszczyć. Patrzymy więc na Azerbejdżan i co widzimy? Wielki placek z ogromnym jeziorem na horyzoncie.

Poza krajobrazami mamy jeszcze same monastyry:

Cała wędrówka trwa około dwóch godzin. Jeśli się więc chce i ma możliwość, po odwiedzeniu Garedży można jechać dalej. Kachetia, region, w którym znajdują się klasztory, ma wiele do zaoferowania (jak już wyjedzie się z wspominanej wcześniej pustki bardziej na północ). Ale o tym innym razem.

AUTOSTOP W GRUZJI

2013-05-28T19:29:00.001+02:00

Byłam tak zaaferowana faktem, że kawa kosztuje 1 lari (1,90 zł), że z wrażenia zapomniałam o najważniejszym. W Gruzji jeśli nie powiesz, że chcesz kawę bez cukru, dostaniesz z cukrem. Gdyby jeszcze z jedną jego łyżeczką – maleńką, niewinną, to nie byłoby problemu. Ale gdzie tam. Dostajesz zawiesisty płyn bez czegokolwiek, czym dałoby się go rozmieszać. I potem musisz pić tę gęstą, lepką ciecz o przewrotnej nazwie „turkish coffee”. Jeśli taką lubisz, to dobrze. Jeśli nie, zyskasz na jej wypiciu wyłącznie nagły przypływ dzikiej energii.

Ostatnie miesiące to nieustanne pakowanie, rozpakowywanie i pranie, a między nimi praca. Rozpoczynam kilka ciekawych projektów związanych z moim wykształceniem, a konkretnie z uczeniem obcokrajowców języka polskiego. Poza tym zapisałam się na kurs przewodnika beskidzkiego. Rezultat? Jak wyżej. Pakowanie, rozpakowywanie, pranie… I do tego dużo gór. I tym podobnych.

Michał obudził się dnia pewnego, kiedy ja już stukałam od dawna w klawiaturę. Było to zaraz po naszym powrocie z Portugalii. Mieliśmy wtedy mocne postanowienie poprawy. Po głowie chodziła nam myśl o ustatkowaniu (się) oraz o wszystkich innych poważnych rzeczach, których wymieniać nie trzeba, bo każdy zna je doskonale. Ale los chciał, żeby – zupełnym przypadkiem – otwarty portal społecznościowy zakomunikował, iż oto do Gruzji są bilety. Bezpośrednio z Polski. I to tanie. Zrobiliśmy więc tak, jak zwykle robię ja: najpierw wylaliśmy mleko, a potem już nie warto było nad nim płakać, bo i tak nic by to nie zmieniło. Kupiliśmy bilety na dwa tygodnie. Loty z Warszawy do Kutaisi – i z powrotem.

Maju, o maju! Zawsześ stał pod znakiem sesji albo pracy, ale w tym roku spłataliśmy ci figla. Albo ty nam, zależy, z której strony patrzeć. Mieszcząc się w okresie między przejściem fragmentu Szlaku Orlich Gniazd a wyjazdem w góry (pojutrze), spakowaliśmy się i polecieliśmy.

Gruzja okazała się tym, czym o niej się mówi: krajem przyjaznym, bezpiecznym i takim, w którym wszyscy – mimo piszczącej biedy – uśmiechają się i dzielą tym, co mają. Pieniądze szczęścia nie dają, banalnie rzec by się chciało. Tak, tak, nie ma się co czarować – wszyscy wiemy, że mimo wszystko lepiej mieć ich więcej niż mniej. To jednak nie zmienia faktu, że są wartości w życiu ważniejsze. I o tym uczą na co dzień Gruzini.

Jak jechaliśmy? Skoncentrowaliśmy się bardziej na wschodzie kraju niż na zachodzie. Poniższa mapka pokazuje mniej więcej, gdzie byliśmy:

Kutaisi – Achalciche – Tbilisi – David Gareji (z wypadem do Azerbejdżanu) – Signagi (+ zwiedzanie Kachetii) – Ananuri – Gruzińska Droga Wojenna – Kazbegi – Mccheta – Gori – Upliciche – Kutaisi. Pomniejszych miejscowości nie wliczam. Prawie zawsze na stopa.

Spaliśmy różnie: najwięcej w namiocie, ale też: w pensjonacie za darmo, w hostelu po negocjacjach cenowych, w pensjonacie z widokiem na górę Kazbek jak również w barze 24/24 na stole i na lotniskach. Polecam lotnisko w Kutaisi: skórzane kanapy, free wifi, wrzątek za darmo – Beauvais powinno się od niego uczyć gościnności.

Za jakiś czas wrócimy tam, a celem będzie nie tylko zachód, ale również Abchazja i Armenia! A na razie kilka zdjęć:

Kutaisi

Kutaisi, obok Gelati

Motsameta

w drodze

obiad w naturze

Achalkalaki

cudne rogi!

cerkiew

cerkiew - Mccheta

Mccheta

w tle Sameba, Kazbegi

pod Samebą - w tle Kazbek za chmurami

do Rosji stąd można już na piechotę

PS
W następnych odcinkach napiszę o najwspanialszych miejscach, smacznej kuchni, przecudnym języku, a i wrócę też do poprzednich wyjazdów.

TURYSTYCZNE SZLAKI

2013-03-27T13:50:00.000+01:00

Zapraszam do nowego projektu, zatytułowanego Turystyczne Szlaki. Na blogu tym publikować będę informacje na temat różnorodnych tras, przede wszystkim tych, które mają swój przebieg w Polsce.

Będzie sporo gór, bo ostatnio więcej chodzę, ale nie tylko. Dziś zapraszam na krótki wstęp na temat Drogi św. Jakuba. Cel: Santiago de Compostela: CZYTAJ TUTAJ.

Santiago de Compostela, sierpień 2009

UKŁAD ROZKWITANIA PARYŻ - BEAUVAIS

2013-02-24T20:56:00.002+01:00

UKŁAD ROZKWITANIA PARYŻ – BEAUVAIS

Paryż. Beauvais. Lotnisko. Czekanie.
Zamknięte na noc. Mróz. Para z ust.
Rano. Przesiadka. Nie-telefonowanie.

Beauvais od Paryża 80 km. Lotnisko kolejnych 5.
Gdy zamkną na noc, należy czekać. Przesiadka rano, bezwzględny mróz.
Nie telefonujesz, a czekasz w budce. Zadzwoni tylko marznący Arab.

Na hotel nie stać, Paryż daleko, w Beauvais do zobaczenia tylko katedra.
Lotnisko zamknięte na cztery spusty, a wokół lotniska nic nic nic nic.
Automat do kawy na kłódkę zamknięty, ławek przed wejściem brak.
Świetlisty poranek jest za daleko, na razie tylko srebrna szadź lśni.
Budka ideał nie jest ideałem – wieje jak diabli przez szpary jej drzwi.
Jak ma się rozgrzać marznący Arab, który nie zmieścił się już do budki?
(Dzwoni na numer podany na aparacie telefonicznym.)

Tadeusz Peiper w grobie się przewraca. Przepraszam, papieżu awangardy!
Cóż jednak począć, kiedy lotnisko w Beauvais nastraja poetycko. Jedyne, co można przed nim zrobić, czekając 7,5 godziny na ponowne otwarcie wrót, to wpaść w szał twórczy. Albo zamarznąć.

Francuzów wchłania ciemność wraz z zapadnięciem zmroku. Zamykają wszystko, co tylko się da, choć przyznam, że automat do kawy – jedyna nadzieja na coś ciepłego w zimową noc – potraktowany kłódką to lekka przesada.

Przylatywaliśmy z Porto, na drugi dzień rano mieliśmy lot do Warszawy. Przekonani, że „przecież da się spać na lotnisku”, nie sprawdziliśmy innych możliwości noclegu w Beauvais. Gdybyśmy jednak szukali miejsca do przetrwania nocy wcześniej, też by nam to niewiele pomogło. Pamiętaj, towarzyszu – jeśli jedziesz do Beauvais zwanego Paryżem i planujesz spędzić w nim noc, czekając na poranny lot, przygotuj sobie 36 euro. Tyle bowiem kosztuje nocleg w najtańszym hotelu w mieście. Za tę samą cenę możesz też ewentualnie jechać do Paryża i z powrotem i spędzić kilka godzin, wędrując pomiędzy wieżą Eiffla, Luwrem a Łukiem Triumfalnym. Tylko dowiedz się jeszcze, czy autobus spod lotniska dojeżdża do centrum stolicy Francji, czy nie. Bo jeśli na przedmieścia, wtedy możesz nie zdążyć. Kolejnym rozwiązaniem jest przejazd do centrum Beauvais (4 euro) lub też pójście tam na piechotę (ulicą wzdłuż świateł, po 5 kilometrach będziesz na miejscu). Będziesz jednak błądził po pustych ulicach, na których jest tak samo zimno jak przed lotniskiem. Tyle tylko, że możesz zobaczyć katedrę, którą w Modlitwie Pana Cogito – podróżnika opisywał Zbigniew Herbert (– Iovis omnia plena – wybacz – że myślałem tylko o sobie / gdy życie innych okrutnie nieodwracalne krążyło wokół mnie / jak wielki astrologiczny zegar u świętego Piotra w Beauvais).

Jeżeli zaś chcesz, tak jak my, czekać przed lotniskiem – weź ciepły koc. Albo pofruń latem.

Budka telefoniczna była dobrym schronieniem na godzinę

Porto i okolice - zapraszam do albumu

2013-02-17T23:46:00.003+01:00

Zapraszam do obejrzenia albumu

PORTO I OKOLICE:
https://plus.google.com/photos/116265431063063487937/albums/5846041260416084689

Lada dzień opowiem, jak koczować pod lotniskiem, żeby niczego nie odmrozić.

PORTO

2013-02-08T11:03:00.000+01:00

Dofrunęliśmy. Jesteśmy w Porto (a właściwie pod Porto). Tak jest u nas:

O ZDANIU WIELOKROTNIE ZŁOŻONYM W KONTEŚCIE MYŚLENIA

2013-01-26T01:22:00.001+01:00

1.
Nie bardzo wiem, co się dzieje w świecie. Telewizji brak. Dostępu do sieci też przez jakiś czas nie było (tak, w XXI wieku w Europie Środkowej w całkiem dużym mieście jest to również możliwe). Już jest, więc mogę do woli przeglądać serwisy internetowe, jednak informacje o tym, że „Rosati przyćmiła amerykańskie celebrytki w Los Angeles” czy o dziewczynie Radzimira Dębskiego, która robi coś (nie wiem, co), kiedy on udziela wywiadów, zniechęcają mnie skutecznie do przedzierania się przez stosy literek zwanych „wieściami z kraju i ze świata”.

2.
Stoję na rozdrożu. Czy to już taka natura goniwiatrów, wiecznie zatrzymujących się na czterodrożach (leksyka zaczerpnięta z wieków przeszłych), czy specyfika czasów dzisiejszych, czy może rzecz uniwersalna – nie teraz mi dociekać. Teraz widzę tylko to, że stoję na tym rozdrożu i wiem, że nieważne, w którą stronę pójdę, bo rozdarcia i tak szybko nie zaszyję. Zresztą, trzeba być dobrym w krawieckim fachu, żeby to, co się roztargało zszyć bez śladu. Na marginesie, zupełnie nie w temacie (kto chce, może pominąć ten fragment) muszę dodać, że niektórzy widzą w zdaniu ‘Jestem/Jesteśmy na rozdrożu’ metaforę pojęciową MIŁOŚĆ TO PODRÓŻ. Myślę o Lakoffie i Johnsonie, którzy w starym już jak świat dziele wyodrębnili ją m.in. na podstawie powyższego zdania, jak również innych, typu: ‘Spójrz, jak daleko zaszliśmy’ czy ‘Nie możemy teraz zawrócić’. Będę wdzięczna, jeśli ktoś przekonująco uargumentuje, że – w istocie – zdań takich używa się, gdy rzecz (rozmowa) tyczy się miłości.

3.
Nie wiem zatem, co się dzieje w świecie. I czuję, że jestem fałszywa. Nazywam siebie humanistką, a zamykam horyzonty, zamiast je otwierać. Wolę patrzeć na jednostki, te obok mnie, świdrować je oczami, starając się przy okazji być empatyczną. Wieje ode mnie egzystencjalizmem. Ból istnienia już czuję, a pewnie niedługo zacznę twierdzić, że język jest wytworem indywidualnym, nie społecznym. Chodzi mi oczywiście o pseudoegzystencjalizm – ci Wielcy na pewno wiedzieli, co się dzieje w świecie.

4.
To jeszcze nie koniec. Irytuje mnie powódź literek. Napływają one z każdej strony i przyduszają tak, że oddech – nawet jeden, maleńki – złapać trudno. Gorzej; bolą błędy ortograficzne, boli nieporadny styl i wielkie samouwielbienie, które rośnie wprost proporcjonalnie do ilości potknięć logiczno-merytoryczno-językowych. I znów to samo. Ociekam hipokryzją. Sama piszę i sama zaśmiecam tę publiczną internetową przestrzeń. Więcej, czasem czytam, jak pisali bądź piszą przedstawiciele inteligencji z tych czasów, kiedy na studia nie szli jeszcze wszyscy. I jest mi wstyd. I wiem, że nigdy nie będę takim żonglerem a jednocześnie inżynierem słowa jak oni. Zewsząd słyszę głosy, że dobry komunikat to krótki komunikat. Że najlepiej pisać zdaniami pojedynczymi, a całą myśl zawrzeć w lidzie. Że więcej i tak dzisiejsza młódź nie przeczyta. Nie przeczyta – jestem żywym tego przykładem. Dlatego nie chcę krytykować ani świata, który idzie na przód i rozwija się, bo musi się rozwijać, bo „tak to już jest”, ani siebie, choć i tak zawsze to robię.

5.
Sądzę po prostu, że gdyby konstruowanie zdań wielokrotnie złożonych nie odeszło do lamusa, lepiej by się nam wszystkim myślało. Wkładałoby się wtedy więcej wysiłku w „produkcję” komunikatu, trzeba by mieć więcej samodyscypliny, więcej wreszcie uwagi poświęcałoby się takiej wypowiedzi, a szare komórki mogłyby trenować na olimpijskim poziomie. W zdaniach wielokrotnie złożonych widzę nadzieję.

post scriptum
Zainteresowanym i tym, którzy nie boją się czytać po portugalsku, polecam ciekawe opinie na temat tego, po co myśleć, sformułowane m.in. przez Boaventurę de Sousę Santosa: Por que pensar?

METAFORY W NASZYM ŻYCIU: JĘZYK TO DŻUNGLA

2012-11-30T20:54:00.000+01:00

Jeszcze dwa lata temu Ukraina wydawała mi się lądem bardzo odległym. To nic, że z nią graniczymy, to nic, że przecież przez lata całe część Ukrainy Polską była (w takich momentach uwielbiam to, że mamy w miarę swobodny szyk zdania!). Wydawała się odległa i już. I taka „inna”. Dzika, nieokiełznana. Właściwie bez różnicy mi było, czy do Chin pojadę, czy do Malezji, czy na Ukrainę. Wszystko zdawało się tak samo egzotyczne. Trudno powiedzieć, czemu. A może inaczej – bardzo łatwo, ale nudno tak w kółko pisać o stereotypach połączonych z lękiem przed tym, co nieznane. Bo przecież dziś mniej znamy, czy mniej chcemy znać, Wschód od pięknej zachodniej strefy euro, gdzie europejskość jest tak europejska, że – ze wszystkimi swoimi prawami, nakazami, zakazami, przykazaniami ważniejszymi od bożych, sterylnością, papierologią oraz niezdrowymi pomidorami tudzież niby-masłem – bardziej europejska już być nie może.

Nie znałam więc Ukrainy. Ale od tego jest nieznanie przecież, żeby zamienić je w znanie. Tym sposobem kraj ten odwiedziłam do tej pory trzy razy. Za pierwszym razem była to podróż-standard: do Lwowa. Za drugim – prawdziwa szkoła przetrwania w stolicy, na Krymie i w Odessie (oraz okolicach wszystkich powyższych). Za trzecim – uczenie języka polskiego w Chmielnickim. Trzeci raz był zupełnie przypadkowym „gratisem” w ramach studiów podyplomowych, dorzuconym do już zaplanowanych zupełnie gdzie indziej kilku tygodni wakacji. Sama pewnie nie zdecydowałabym się na szybki powrót na Ukrainę. Z jednej strony dlatego, że co za dużo to niezdrowo, a z drugiej – że nie lubię wracać. Już chyba kiedyś pisałam o tym, że powroty rozczarowują i że życie jest na nie za krótkie, nie będę więc tematu poruszać na nowo.

Niedawno urzekło mnie pewne zdanie napisane przez Kamillę Termińską. Wyciągnęłam je z artykułu o deskryptywnych aktualizacjach alternatywy (tak, piszę o tym z premedytacją). Urzekło ich więcej i nie tylko w tym właśnie tekście, ale to jedno najbardziej utkwiło mi w pamięci: „Nic w języku nie jest tak proste, by nie można było tego skomplikować i nic nie jest tak skomplikowane, by nie można było tego skomplikować jeszcze bardziej.” Gdyby rozszerzyć tę teorię na życie, byłabym czołową przedstawicielką tych, co komplikują skomplikowane, wyprowadzając tę przekomplikację z pierwotnie prostego. Co to ma do Ukrainy? Ano właśnie nic. Jeszcze jednym powodem, dla którego nie spieszyłam się, by tam powrócić, była chęć przeżycia przygody o nieco mniejszej skali trudności. Takiej, w czasie której znajdzie się ktoś, kto – poza Kasią i Staszkiem, paniami w pociągu czy Iwanem – pomoże nam bezinteresownie, bez naszego zabiegania o to. Takiej, w czasie której wsiądzie się do autostopu i pojedzie przed siebie, a nie będzie martwiło tym, po jakiemu rozmawiać z panią z dowidki, żeby raczyła odpowiedzieć na najprostsze pytanie. Takiej też, w czasie której wprawdzie trzeba będzie sobie samemu radzić, ale w mniej skrajny niż mieliśmy wcześniej okazję doświadczyć sposób. Wygodnictwo przeze mnie przemawia. Być może. Faktem jest jednak to, że chcieliśmy podjąć się mniej skomplikowanego wakacyjnego zadania.

Jak chcieliśmy, tak uczyniliśmy. A mimo to ja i tak po raz kolejny znalazłam się na Ukrainie. I nie wiem czy dlatego, że przez przypadek, czy dlatego, że jednak czuję miętę do tego kraju – szczerze się uradowałam, gdy poinformowano mnie, że oto będę miała okazję do niego wrócić. Zwłaszcza że cel był zacny: niesienie kaganka oświaty zawsze wywołuje emocje. Poczucie odpowiedzialności wzrasta, gdy trzeba wcielić się w rolę nauczyciela. Szczególnie kiedy sprawa dotyczy języka ojczystego. To wszak element kształtujący tożsamość. To część kultury. To narzędzie, dzięki któremu możemy wyrażać bardziej lub mniej subtelnie, co nam w duszy gra. To broń, to siła. To materia, w której poruszać trzeba się z pokorą, ale bez chowania głowy w ramiona. Jest trochę jak dżungla – rzuca wyzwania, wabi, kusi i w jednej sekundzie potrafi zabić. Nie można dać się jej zdominować, ale chęć całkowitego jej opanowania jest równa pretendowaniu do pozyskania iście absolutnych mocy.

Uczenie języka nie jest więc sprawą prostą. Na szczęście im mniej rzecz jest prosta, tym bardziej rozwija. O ironio!

Ukraina za trzecim razem:

(Chmielnicki, Kamieniec Podolski, Chocim, Międzybórz)

TOURIST, TOURIST, MONEY, MONEY!

2012-11-26T22:20:00.002+01:00

Gdzie człowiek obnaża się najbardziej z tego, co w nim tkwi: z pragnień, wierzeń, rozczarowań i nadziei? Gdzie można czytać z ludzi jak z otwartej księgi i wnioskować, wnioskować, wnioskować – tyle, że jeden tom obszernego dzieła by tego nie zmieścił? Tam, gdzie ciała od dawna przywalone są ziemią. Tam, gdzie spoczywa kamień na kamieniu i gdzie kamień właśnie dochodzi do głosu. On ma przecież substytuować wieczność. Musi więc pełnić rolę rzecznika prasowego i umarłych, i żywych.

Gdybym miała kiedyś tworzyć siatki godzin dla studentów kierunków humanistycznych, wprowadziłabym obowiązkowy kurs nekropolioznawstwa (na marginesie – jeśli ktoś zna książki o cmentarzach, analizujące ich przedmiotowe wytwory, czyt. groby w kontekście kondycji człowieka – bardzo proszę o znak; chętnie przyjmę każdy adres bibliograficzny). Cmentarze mówią o nas i o naszej kulturze wszystko – trzeba tylko mieć czas, aby na nie pójść, aby się w nie wczytać. Nekropolia jako tekst kultury? A jakże, i to jeden z najważniejszych. Dlatego tam, gdzie jestem i tam, gdzie tylko mogę, udaję się na miejsce wiecznego spoczynku ciał po to, żeby odkryć nową, nieznaną historię.

Mewa jeszcze trzepotała skrzydłami. Próbowała się wyrywać, ale bezwzględne, silne ręce małych oprawców ciągnęły ją po ziemi. Najpierw skrzeczała, potem konwulsyjnie rzucała ciałem. W końcu się poddała. I tak nie uciekłaby daleko – była chora. Patrzyłyśmy na ten obrazek ze smutkiem. Nie mogłyśmy nic zrobić. Po pierwsze, języka polskiego Turcy czy też, co bardziej prawdopodobne, Kurdowie by nie zrozumieli. To jeszcze nic, bo można by machać rękami, co nieraz bywa bardziej skuteczne od jakichkolwiek słów. Po drugie jednak, byłyśmy obcymi kobietami z Europy na ich terenie – który nastolatek, a zwłaszcza grupa nastolatków, przejąłby się naszymi krzykami? Po trzecie, tam młodzież uczy się życia inaczej niż tutaj.

Tereny jeziora Van przez szereg wieków podlegały Armenii. Naprzeciw campingu, na którym zatrzymaliśmy się ponadprogramowo długo, znajdował się stary ormiański cmentarz, refleks historii tego maleńkiego dzisiaj kaukaskiego kraju. Opuszczony, zarośnięty – idealny, aby wejść na niego i błądzić po nim godzinami. Niestety, chłopcy dowlekli płaczącą mewę do bramy cmentarza, wtargnęli nań i… nie chcę wiedzieć, co tam robili, choć rozum i wyobraźnia zgodnie podpowiadają, jakie sceny mogły się tam rozgrywać. Pragnienie przyjrzenia się ormiańskim grobom opuściło mnie raz na zawsze. Myśl o brutalnych nastolatkach – nie.

Na początku byliśmy mili. Potem zdenerwowani. W końcu nauczyliśmy się, jak mówić po turecku „spadaj”. Scenariusz wyglądał zawsze tak samo. Przede wszystkim w Kurdystanie, ale i w dawnym Królestwie Pontu też się zdarzyło.

Idziemy. Choćbyśmy udawali Turków, nijak na nich nie wyglądamy. Możemy się przebrać, możemy zakryć twarze – i tak nasze rysy, nasze sylwetki są na wskroś europejskie. To nie koniec. Idziemy z wielkimi plecakami, kartonami służącymi do łapania autostopu, z namiotem i marnym groszem w kieszeni. I tak nasze rysy, nasze sylwetki są na wskroś europejskie. A to oznacza tylko jedno:

– Tourist, tourist, money, money!

Nie to, żebyśmy się tego nie spodziewali. Nie to, żeby nas zaskoczyły kamienie lecące w naszym kierunku, kiedy bez słowa komentarza i grosza zapłaty oddalaliśmy się w swoją stronę. Nawet byłam w stanie zrozumieć – choć z nieukrywanym rozczarowaniem – małe, urocze, szczerbate istotki, które najpierw promiennie się do nas uśmiechały i wołały „Hello!”, po to, by po naszej równie radosnej odpowiedzi zwęzić twarz, zmienić ton głosu i zakrzyknąć bez cienia życzliwości: „Tourist, tourist, money, money!”. W końcu to my pchaliśmy się w takie miejsca, gdzie turystów zwykle nie ma. To my tam byliśmy obcy, to my mogliśmy czuć się jak małpy w klatce, kiedy idąc o zmierzchu orientalnymi uliczkami Diyarbakıru, wielu – i małych, i dużych – wychodziło przed dom tylko po to, żeby nas zobaczyć. To my wreszcie naruszyliśmy ich codzienny porządek i spokój. Zwłaszcza tą naszą europejskością wylewającą się bezpruderyjnie ze szmat, zwanych potocznie ubraniem. Nikt nas przecież nie zapraszał. Choć, mimo wszystko, gdyby akurat w takim momencie zwrócić się do kogoś o pomoc, pewnie uzyskalibyśmy ją natychmiast. Ale to już inna bajka.

Zastanawiające jest dla mnie natomiast to, na jakich zasadach opierają się relacje pomiędzy dorosłymi a ich dziećmi w tamtych rejonach. Jak to możliwe, żeby malcy nie zważali w ogóle na swoich opiekunów i przy nich bez cienia skrępowania traktowali nas dość, rzekłabym, przedmiotowo? Czemu ma służyć takie wychowanie? Jakie przynosi efekty? Jak to się wiąże z życzliwością i szlachetnością, jaką nas przecież najszczodrzej obdarzyli dorośli Turcy? Pytania rzucam w eter. Nie znalazłam na nie odpowiedzi podczas ostatniego wyjazdu.

W BUKARESZCIE BEZDOMNI ZAKRYWAJĄ TWARZE

2012-11-25T00:03:00.001+01:00

Bukareszt był naszym przeznaczeniem. O 21.00 przekroczyliśmy granicę turecko-bułgarską. I od razu zrobiło się mniej wesoło. „Witajcie w Unii Europejskiej! Już żaden tir nie weźmie trzech osób. I zapomnijcie o tym, żeby ktoś, kto nie jest Turkiem, ryzykował zabieranie was po zmroku.” – zdawały się szeptać chaszcze ciągnące się długą, nieoświetloną drogą, w których czaiły się miliony węży i niedźwiedzi po to tylko, aby nas pożreć razem z namiotem. No dobrze, trochę przesadzam. Nie miałyby nas jak pożreć, bo w gęstwinie krzewów nie dało się namiotu postawić, ot co. A było zbyt czarno, żeby pchać się wzdłuż ciemnej ulicy – 400 km do Sofii na piechotę i tak byśmy nie przeszli.

Poza tym, że łudziliśmy się, że zjemy wreszcie coś smacznego (i że nie będzie to kebab z tavuka), nie czuliśmy znów aż tak wielkiego szczęścia, przechodząc samochodowe przejście graniczne. Turcja była miejscem przyjaznym. Problemy same się rozwiązywały, dziczyzna sama wpadała nam w ręce i nabijała na ruszt, a ogniska nad morzem same rozpalały. W Unii Europejskiej przypomnieliśmy sobie, ile mamy zmarszczek na czołach – obowiązki zaczęły do nas krzyczeć, przepisy, ustawy i inne regulacje prawne złotymi literami na tabuli rasie się wypisały, a auta nie jeździły już z pękniętymi szybami. Nie wiem, czy dlatego, że wstyd, czy raczej, że policja może wlepić mandat.

W gąszcz niedźwiedzi i żmij nie poszliśmy. Wróciliśmy bliżej przejścia i zaczęliśmy machać w ciemność kartką z napisem „Sofia”. Spać nie mieliśmy iść gdzie, więc lepiej było machać, niż nie machać. Doprawdy, taka filozofia najbardziej mi odpowiada. Jest nieskomplikowana, a też prowadzi do czegoś więcej niż sama refleksja. Machaliśmy więc. Jak nietrudno się domyślić, mało kto chciał się zatrzymać. Wreszcie stanęło auto.

– Jadę do Bukaresztu, zabrać was?

Spojrzeliśmy po sobie. Plan był inny: jechać przez Bułgarię i Serbię. Grzecznie więc podziękowaliśmy. Auto odjechało.

Godzinę później staliśmy w tym samym miejscu. Dalej z nadzieją i uporem maniaka machaliśmy do wszystkiego, co miało cztery koła. Zatrzymało się auto.

– W czym mogę wam pomóc? – zapytał, jak się potem okazało, Turek.

– Chcemy dotrzeć do Polski.

– Jak?

– Obojętne.

– Jadę do Bukaresztu, zabrać was?

Nad ranem znaleźliśmy się w stolicy Rumunii.

Bukareszt jest brzydki. Ma wprawdzie swój łuk triumfalny, ma parlament będący jednym z największych budynków świata, ma wielkie, dostojne kamienice, ma parki. Ale jest brzydki. Jest paskudny. Jest niebezpieczny. Można zostać pogryzionym przez bezpańskie psy (i nader często przypadki pogryzień się zdarzają), można zostać ukłutym zakażoną igłą przez narkomana, można potknąć się o bezdomnego, a ci rozsiani są dosłownie wszędzie. Na dodatek nie da się iść i dojść – po prostu – do kawiarni czy do restauracji. Albo może i można, ale trzeba wiedzieć, gdzie iść. Bo jak się nie zna miasta, dotrze się tylko do KFC, Mc Donalds’a bądź też Tele Pizzy albo innej, już nie pamiętam jakiej, pizzy.

I nie dziwię się, że tylko mnie spośród naszej trójki to miasto urzekło. Bo, na logikę biorąc, Bukareszt w tej wersji, którą my poznaliśmy, nie ma chyba jak urzekać. Po pięciu tygodniach z tavukowym (kurczakowym) kebabemi i po godzinie lub dwóch szukania miejsca do spoczęcia, musieliśmy się zadowolić kanapkami z panierowanym kurczakiem w KFC bądź też kurczakburgerem w Mcu. Byliśmy niewyspani, nie umyci, a wizja długiej drogi majaczyła nam przed oczami. Mimo że nieumyciem wpisywaliśmy się w lokalny koloryt (brakowało nam tylko worków z klejem, które wdychały z zapamiętaniem ludzkie cienie z dworca), niekoniecznie byliśmy tym faktem usatysfakcjonowani. Do tego mieliśmy u boku wściekłego psa – przyplątał się do nas w parku, tylko do nas się łasił i tylko za nami chodził, a na wszystkich innych się rzucał (udało nam się go zgubić po wyjściu z parku). Całkiem obiektywnie rzecz biorąc – nie udał się ten Bukareszt, oj nie udał.

Pytanie więc, co mnie urzekło. Brud i smród europejskiej stolicy? A może raczej jej prawdziwość? Brzydka, smutna, przerażająca, poruszająca. U nas narkomanów usuwa się z pola widzenia (i dobrze; choć z drugiej strony – czy znaczy to, że ich ubywa? Nie wiem, ale jeśli ktoś zna statystyki, chętnie je poznam). U nas problemy ludzi przykrywa się mamą Madzi na koniu i Tfu! Polewem. Tam pewnie też tak jest. Ale mimo wszystko Bukareszt o nich przypomina znacznie wyraźniej. I nawet pałacowi Ceauşescu nie udaje się ich przyćmić.

I mówcie, że bezdomni w Bukareszcie dlatego zakrywają swoje twarze przed światem, że słońce im w nie świeci albo że hałas dookoła jest za duży. Ja będę, idealistycznie, doszukiwała się w tym akcie odpowiedzi na pytania o Człowieka.

Zaproszenie do galerii

2012-09-30T19:27:00.000+02:00

Serdecznie zapraszam do mojej galerii zdjęć.

TURCJA 2012 w obrazkach:

https://picasaweb.google.com/116265431063063487937/Turcja2012#

LWÓW. PRAKTYCZNE PORADY DLA JADĄCYCH DO LWOWA

2012-09-22T16:15:00.001+02:00

Piękne zabytki, wspaniała atmosfera. We Lwowie ich nie zabraknie. Żeby cieszyć się tym miastem w pełni, warto pamiętać o kilku rzeczach. Bo jak organizować podróż, to od A do Z!

Jak dojechać do Lwowa?

Gdzie spać?

Jak się porozumieć?

Na kogo uważać?

Jakie są ceny?

O tym przeczytacie w moim MINI-PRZEWODNIKU PO LWOWIE. ZAPRASZAM!

DO LIZBONY I W LIZBONIE - PRAKTYCZNY PORADNIK

2012-09-19T20:20:00.003+02:00

Lizbona nie tylko leży na końcu Europy. Do Lizbony przede wszystkim trudno się dostać, a przynajmniej – zrobić to za niewielkie pieniądze. Dlatego jest to wciąż miejsce, do którego turyści z Polski nie przybywają masowo. Mimo wszystko jednak jest ich coraz więcej. Warto więc w tym miejscu wspomnieć o kilku rzeczach, które mogą ułatwić podróż do portugalskiej stolicy i odnalezienie się w niej samej...

O tym:

- jak tanio dotrzeć do Lizbony,

- jak się odnaleźć i ile czasu spędzić w Lizbonie,
- gdzie spać,

- jak wygląda komunikacja miejska,

- jak się porozumieć

przeczytacie w moim MINI-PRZEWODNIKU PO LIZBONIE. - Wystarczy kliknąć

AUTOSTOP W TURCJI. JACY SĄ TURCY?

2012-09-17T12:16:00.005+02:00

Jechaliśmy we trókę. Trzy osoby na stopa to zawsze większy problem niż dwie albo jedna, dlatego zanim wyruszyliśmy w drogę, zadaliśmy kilka pytań Internetowi. Chcieliśmy wiedzieć, czy łudzić się, że ktoś nas zabierze, czy pozbyć się nadziei jeszcze przed wyjazdem. Dowiedzieliśmy się, co następuje: "W Turcji łapanie stopa to przyjemność, zwłaszcza że on często łapie się sam. I nie ma znaczenia, w ile osób się jedzie." Jak się potem okazało - była to najprawdziwsza prawda.

Ledwośmy ruszyli z Istambułu na wschód, od razu przejechaliśmy 400 km. Auta zatrzymywały się niemal od razu. A jako że do dobrego człowiek się szybko przyzwyczaja, kwadrans czekania trwał dla nas niedługo potem niczym wieczność. Potwierdzam więc z całą odpowiedzialnością: Turcja to raj dla autostopowiczów.

Dlaczego to, co gdzie indziej jest bardzo trudne, akurat w Turcji nie przysparza najmniejszych problemów? Powody, jak mi się wydaje, są przede wszystkim dwa. Po pierwsze, to zasługa samych ludzi, ich mentalności (o tym szerzej za chwilę). Po drugie, brak członkowstwa w Unii Europejskiej daje wolność. Przepisy drogowe, nawet jeśli obowiązują, nie są przesadnie respektowane. Dlatego obrazek 7-10 osób w samochodzie osobowym szybko przestał nas dziwić. Co więcej, tirowcy też nie mają ograniczeń - mogą przewozić tyle osób, ile się zmieści do auta. Kiedy więc osobówki zawodziły, wiedzieliśmy, że zawsze możemy liczyć na tira.

Ile aut zatrzymaliśmy? Szybko pogubiliśmy się w rachubie. Kilkadziesiąt na pewno. I poza dwoma spryciarzami (w okolicach jeziora Van i Araratu), którzy myśląc, że zarobią na turystach, żądali od nas horrendalnych kwot za przejazd (stanowcze "nie" wystarczyło, żeby zrozumieli, że nie dostaną od nas ani grosza), nie mieliśmy ani pół problemu. W Turcji jest zawsze "problem yok", pamiętajcie.

Tak jak my nie mieliśmy kłopotów z kierowcami, tak oni z nami ich raczej też nie mieli. Raczej na pewno (ach, uwielbiam wyrażanie pewności w ten sposób). Byli za to niesamowicie serdeczni, pomocni i gościnni. Herbatki, obiadki, pomoc w znalezieniu noclegu, goszczenie w domu, podarunki (czekoladki, filmy tureckie)... Tyle dobroci i bezinteresowności, ile nas spotkało w ciągu tych pięciu tygodni, wzmocniło jeszcze bardziej wiarę w ludzi.

O niektórych autostopowych kierowcach-przyjaciołach opowiem przy najbliższej okazji. Teraz napiszę Wam, jacy są Turcy.

TACY SĄ TURCY

Jeden pan, z którym jechaliśmy tirem i który rozmawiał z nami po niemiecku, wyraził się dobitnie: "Geld ist Scheiße". I takie zdanie podzielało wielu pomagających nam ludzi. W Turcji wciąż najważniejsze miejsce zajmują relacje rodzinne, przyjacielskie. Pogoń za pieniądzem i konieczność ciężkiej pracy, żeby jakkolwiek związać koniec z końcem, nie zabiły jeszcze ducha "wspólnoty". Ludzie spędzają czas razem w dużych grupach. Zawsze znajdują wolną chwilę na to, żeby przystanąć i zamienić z kimś kilka słów. Nawet jeśli są zapracowani, nie odmówią wypicia wspólnej herbaty, pomogą. Są przy tym bezinteresowni. I, przy okazji, dumni ze swojego kraju. Nam chcieli pokazać jak najwięcej, zaprezentować siebie i kraj z najlepszej możliwej strony

Oczywiście, trzeba oddzielić relacje Turków między sobą od tej między nimi a turystami. Jeśli niektórzy, zwłaszcza na południu, żyją z handlu, będą handlowali. Jeśli zobaczą turystę, będą chcieli na nim zarobić. Mimo to daleko im do bezwzględności, to raz. Dwa, kiedy widzą, że na niektórych nie zarobią (czyli na przykład na takich jak my), nie odwracają się na pięcie i nie odchodzą. Pomagają, bo jesteśmy takimi samymi ludźmi jak oni. Poza tym tak jak nas interesuje ich kraj, tak ich Polska, nasza kultura, a sama idea podróży przez całą Turcję zyskuje ich aprobatę. Zainteresowanie jest więc obustronne.

W Turcji niezmiennie ważna jest religia. Mimo że od czasów reform Atatürka jest to kraj świecki, islam odgrywa tam kluczową rolę w zachowaniu ludzi. Jak to wyglądało z naszej perspektywy? Turcy wykazywali się ogromną tolerancją i szacunkiem wobec nas. To nic, że jesteśmy innego wyznania. Fakt, że jesteśmy ludźmi (znów to się powtarza, ale i oni powtarzali podobne słowa często), był dla nich najważniejszy. Nie narzucali się przy tym - jeśli chcieliśmy coś zrobić po naszemu, ich celem było pomóc nam zorganizować wszystko tak, abyśmy byli zadowoleni. Nie mówili: "Nie róbcie tak, bo to głupie i bezsensowne; zróbcie lepiej inaczej - tak i tak. A dlaczego macie tak zrobić? Bo my wiemy lepiej". Wypowiadali się natomiast w ten sposób: "Może zrobilibyście tak? Nie chcecie? A jak chcecie? Aha, dobrze, to spróbujemy tak zrobić."

Na koniec refleksja. Wszyscy moi drodzy Rodacy, którzy twierdzą, że Turcja jest krajem dzikim i niecywilizowanym, powinni do Turcji pojechać. Nie do kurortu, proszę. Pewnie nie zawstydziliby się widząc, że nie mają racji (cóż, ci, którzy wyrażają opinie bazujące na stereotypach, raczej nie są skłonni do kajania się), ale zobaczyliby. Po prostu by zobaczyli. Co? Ano to, jak można żyć po ludzku, łącząc wynalazki nowoczesności ze starymi wartościami. Takimi, które wynoszą na pierwsze miejsce szacunek i miłość do drugiego człowieka.

Nie znamy pana, ale chciał z nami zdjęcie

W jednym z pierwszych tirów

Pogaduszki na campingu

Wspólne kawy...

...śniadania...

...kukurydze...

...i herbatki!

AFRODYZJA. ŻANDARMERIA ŁAPIE NAM STOPA

2012-09-10T23:12:00.002+02:00

– Afrodyzja nas chyba nie chce – stwierdziłam ze smutkiem.

Staliśmy na drodze, wtapialiśmy się w rozgrzany asfalt i bez powodzenia próbowaliśmy wyjechać z Fethiye. Autostop działał znakomicie jak Turcja długa i szeroka. Z jednym wyjątkiem – właśnie tu, tylko tu – na środkowym-południu – mieliśmy trudności ze złapaniem czegokolwiek. Przeszliśmy już kilka kilometrów, wypiliśmy herbatkę (i kawkę) u pana sklepikarza, który prowadził swój biznes w oddaleniu od centrum, wyszliśmy poza miasto – a stopa jak nie było, tak nie było.

Raz do Afrodyzji nie zdążyliśmy dojechać, drugi raz – już musieliśmy. To znaczy, nie musieliśmy, ale ja się uparłam. Szkoda ot tak zrezygnować z ostatniego punktu programu, określanego zresztą wszędzie mianem piękniejszego nawet od Efezu. A przecież powód "bo nas auto nie zabrało" nie jest wystarczający.

Ostatecznie udało nam się dotrzeć do miasta Tavas. Trochę (w akcie zniecierpliwienia) busem, trochę stopem. Została nam jedna prosta czterdziestokilometrowa droga. I już. Afrodyzja. Jak się jednak nieraz okazuje, to co wydaje się blisko, jest tak naprawdę hen daleko (to tak jak z jeziorem Van – nigdy nie wierzcie w to, że do jego brzegu dotrzecie w dziesięć minut!). Szczególnie kiedy asfalt na noc zostaje schowany, autobusy z miejscowości, w której się znalazło, jeżdżą w każdym kierunku, tylko nie w tym, co trzeba, a na miejsce dociera się drogą taką jak ta:

Wiary, zwłaszcza w Turcji, tracić jednak absolutnie się nie powinno. Trzeba pamiętać, że to kraj, w którym ludzie ludziom pomagają bezinteresownie, zwłaszcza kiedy tymi drugimi ludźmi są trzy sieroty z plecakami (które zresztą po 4 tygodniach już całkiem nieźle komunikują się w języku tureckim). Dla Turków zawsze jest "problem yok". Czyli właściwie problemu nie ma.

I tak oto na horyzoncie drogi bez asfaltu zamajaczył Pan Tir. I zbliżał się powoli, i kusił trzema miejscami siedzącymi. A my z nadzieją w głosach wołaliśmy:– Panie Tirze, Panie Tirze, niech Pan nas zabierze!

I Pan Tir nas zabrał.

Żeby nie było zbyt pięknie, pojechaliśmy do miejscowości znajdującej się ok. 20 km przed Afrodyzją. Noc nadchodziła, mieliśmy więc do wyboru: albo rozbijać namiot, albo z ostatnimi promieniami słońca próbować łapać cokolwiek dalej. Kierowca tira zdecydował za nas:

– Teraz jadę po ładunek, potem wrócę na tę drogę. Możecie jechać ze mną, wrócimy, pójdziemy spać i rano pojedziemy przez Afrodyzję.

Było to jakieś wyjście, zabraliśmy się więc z Panem Tirem po ładunek. Kiedy wróciliśmy na miejsce, tirowiec zmienił zdanie. Nie do końca zrozumieliśmy, jaki nowy pomysł zaświtał mu w głowie, ale też nie bardzo dało się dyskutować. Turek działał błyskawicznie.

Kiedy obok nas śmignął był wóz żandarmerii wysłany na patrol, nasz przyjaciel nie zastanawiał się ani chwili. Dodał gazu i ruszył za mundurowymi w te pędy. Nami tylko szarpnęło przy starcie dużej czerwonej rakiety zwanej Mercedesem.

Po kilku minutach pościgu żandarmi poczuli oddech tira na swoich plecach. Zatrzymali się.

– What is your problem? – zapytali uprzejmie.

Równie uprzejmie (i zgodnie z prawdą) odrzekliśmy, że tak właściwie to nie mamy żadnego problemu, ale skoro już pytają, to niech wiedzą, że chcemy się dostać do Afrodyzji.

– Ale do Afrodyzji to nie tędy – powiedział pan mundurowy, który nota bene codziennie obok niej przejeżdża, patrolując wsie.
– Jakże nie tu, mapa pokazuje, prosta droga, a do tego znak w Tavas był na Afrodyzję – pokazaliśmy niedowiarkowi naszą sponiewieraną mapę Turcji.
– O. Rzeczywiście – zdziwił się. – To czemu nie weźmiecie taksówki? – jego błyskotliwości nie było końca.
– Bo nie mamy pieniędzy i dlatego łapaliśmy tira na stopa. Ale tir dalej dziś nie jedzie.

...Tutaj nastąpiła chwila zastanowienia, konsultacji oraz przerwa na telefon do komendanta...

Pan-Żandarm-Świetnie-Znający-Swój-Teren uspokoił nas:– Nie martwcie się, załatwimy wam coś.

Jak żandarmi obiecali, tak słowa dotrzymali. O godzinie 23.00 panowie stanęli na drodze i kolejno zatrzymywać poczęli przejeżdżające samochody. Na rezultat nie musieliśmy czekać długo. Bogu ducha winny mężczyzna jechał sobie gdzieś w świat, gdy nagle reflektorem dostał w twarz. Musiał się zatrzymać i musiał spełnić rozkaz. Ten brzmiał:
– Proszę dowieźć tych troje Polaków pod samą bramę muzeum i załatwić im bezpieczny nocleg.

Czyli jednak Afrodyzja nas chciała. A nocleg mieliśmy najbezpieczniejszy z możliwych – pod tamtejszą jednostką żandarmerii.

KILKA SŁÓW O AFRODYZJI

(Imponujące) ruiny helleńskiego miasta znajdują się tutaj, w miejscowości Geyre (źródło: http://goeurope.about.com/od/turkeytravelplanner/l/bl-western-turkey-map.htm):

Wstęp kosztuje 10 lir (oczywiście nie ma zniżek ani dla studentów, ani na Euro 26 czy ISIC); takie są przewidziane jedynie dla posiadaczy muzealnej karty). Na zwiedzanie przeznaczyć trzeba 2-3 godziny. Jeśli przyjdzie się odpowiednio wcześnie (czyt. o 8.30, kiedy brama zostaje otwarta), wspaniałości Afrodyzji podziwiać można samotnie, bez tłumów turystów napierających z każdej strony. Pamiętać przy tym należy, żeby do Geyre nie jechać w poniedziałek – wtedy pocałuje się klamkę (zwyczajowo muzeum jest wówczas zamknięte).

Co spodoba się najbardziej? Moim "numerem 1" jest zdecydowanie stadion. Świetnie zachowany, duży. Siedząc na widowni, można sobie wyobrażać te wszystkie zawody, które były na nim organizowane wieki temu.

Do zobaczenia jest wiele – amfiteatr, ruiny świątyni Afrodyty, grobowce, rzeźby, kamienne płyty, bramy miejskie, agora itd., itp., czyli to wszystko, czego w starogreckim mieście spodziewać się można.

To miejsce przecudne, dlatego absolutnie warto je odwiedzić!

Brama wejściowa do świątyni Afrodyty

Twarze

Stadion

Michał okrążył cały stadion

Filozof

Amfiteatr

WAKACJE 2012 - KILKA ZDJĘĆ

2012-09-08T23:12:00.006+02:00

2 tygodnie na Ukrainie, 5 tygodni w Turcji - oto bilans tegorocznych wakacji. Miała być stała praca i stabilizacja - wyszło jak zwykle. Dzięki ostatniemu wyjazdowi jednak półtora z czterech postanowień noworocznych zrealizowałam: w 100%: wyjazd do Turcji oraz w 50% (cóż, typowo kobiece) dieta. Choć, gdyby brać pod uwagę to, że planowałam wstępnie 3 tygodnie w Turcji, to dzięki 5 tygodniom razem 200% wychodzi jak nic. Nawet z hakiem.

Turecką trasę zrealizowaliśmy zgodnie z planem; aż dziw bierze, że aż tak precyzyjnie udało się zaplanować to, co nie do końca przecież przewidywalne. Zwłaszcza, że naszym podstawowym środkiem transportu był autostop. Szlak wytyczony przez naszych kierowców - i nas - wyglądał w przybliżeniu tak:

Odwiedziliśmy: Istambuł, Safranbolu, Kastamonu, Tosyę, Amasyę, Samsun, Tirebolu, Trabzon, Elaziğ, Diarbakır, Doğubeyazıt, Van, Gevaş, Tatvan, Kayseri, Kapadocję, Konyę, Pamukkale, Fethiye, Afrodyzję...

Z Canakkale przepłynęliśmy przez cieśninę Dardanele na europejską stronę Turcji (tutaj tego nie zaznaczyłam, bo Google Maps planuje z rozmachem, więc Atlantyk pozwala przepłynąć kajakiem, ale trasy przez cieśninę już nie znajduje), potem pojechaliśmy do Edirne i stamtąd już do granicy z Bułgarią.

Na Ukrainie zaś zamiast wojażować, nauczałam. Konkretnie: j. polskiego w Chmielnickim. Przy okazji jednak udało mi się zwiedzić Kamieniec Podolski, Chocim, Letyczów i Międzybóż.

Na dobry początek kilka zdjęć z podróży tureckiej. W kolejnych "odcinkach" opowiem o autostopie, cudownych ludziach, mieszance kultur, jedzeniu i wszystkim tym, co albo praktyczne, albo ciekawe, albo zabawne (albo jedno, drugie i trzecie).

Zanim Turcja - Bułgaria (Burgas)

Istambuł, Błękitny Meczet

Safranbolu

Zielony Samsun

Między Tirebolu a Trabzonem

Ahtamara, Jezioro Van

Wschód słońca, Kapadocja

Derwisze tańczą, Konya

Z górki na... do Pamukkale

Tańczący autostop

ODESSA. PIERWSZA JAŁMUŻNA W ŻYCIU

2012-07-01T23:17:00.006+02:00

To był chyba Chersoń. Czekaliśmy na autobus do Odessy, bo już nic innego nam nie zostało. Zmrok zapadł, a my na dworcu autobusowym wierzyliśmy gorąco w zlitowanie któregoś kierowcy. Niemiła pani z kasy powiedziała tylko, że biletów nie sprzedaje i że trzeba czekać na autobus. Bardziej miła, z okienka o nazwie "Dowidka", czyli płatnej informacji (udzielanej ustnie za 1 hrywnę albo pisemnie za 2), poinformowała, że zasada jest taka: siedzisz na peronie i czekasz. Przyjeżdża autobus do Odessy, biegniesz do kierowcy i pytasz, czy są wolne miejsca. Jeśli nie ma, spuszczasz nos na kwintę, wracasz na miejsce i podrywasz się z wiarą i nadzieją, gdy godzinę lub dwie później przyjeżdża kolejny autobus. I tak możesz do rana. Nie ma źle, pomyśleliśmy. Bar dwudziestoczterogodzinny jest otwarty, przynajmniej nie musimy się martwić o nocleg (jakby kolejnych siedmiu kierowców nas nie chciało). Na szczęście już trzeci albo czwarty był na tyle uprzejmy, że wpuścił nas do środka, dzięki czemu o północy ruszyliśmy w drogę.

bar 24h

Zimno nie pozwoliło spać. Trzecia noc z rzędu bez normalnego snu (bo i plaża w Teodozji przy dyskotece za bramą, i "camping" w Ałuszcie przy – nie zgadniecie! – dyskotece za bramą nie sprzyjały wyspaniu się) dała się we znaki. Myśleliśmy, że uda nam się zdrzemnąć chociaż na chwilę. Ale, jak wiadomo, czasem los działa nam wbrew, czerpiąc z tego dziką przyjemność.

Czwarta rano, dojeżdżamy do Odessy. Ciemno wszędzie, głucho wszędzie. Każdy ma się gdzie podziać, wie, w którą stronę iść. Tylko my, zbłąkane owieczki, stoimy i rozglądamy się nerwowo wokół. Wtedy przyszedł nam z pomocą ON. Towarzysz podróży autobusowej i bardzo dobra osoba. Aż za dobra, ale o tym za chwilę. Iwan kupił nam ciepłą herbatę i zatroszczył się o nas. Staliśmy razem na dworcu, popijaliśmy lurę z torebki i próbowaliśmy się porozumieć. Miał dla nas interesującą propozycję: sam jedzie do monastyru znajdującego się obok Odessy. Możemy z nim jechać i tam za niewielką opłatą skorzystać z noclegu.

- Ciekawa sprawa – mówimy.

Zaiste. Ciekawa była. Spanie w monastyrze na pewno byłoby niezapomnianym przeżyciem. Niestety, zaraz potem Iwan rozpisał na karteczce plan dnia. 6 rano pobudka, 7 msza, potem śniadanie (albo na odwrót, to nieistotne). I potem tak, tak, możemy jechać i zwiedzać Odessę, ale na obiad powinniśmy być z powrotem w monastyrze. Po 21 cisza nocna.

Może gdybyśmy byli wyspani, przyjęlibyśmy tę propozycję inaczej. Niestety, wizja uczestniczenia w obrzędzie, którego nie znamy, w języku, którego nie znamy, a przede wszystkim BRAKU SNU przez kolejny dzień sprawiła, że powiedzieliśmy:

- Iwanie, nie, dziękujemy. Chcemy się wyspać. Spać, spać, spać. I to w Odessie, a nie gdzieś poza.

Iwan, ubrany po cywilnemu, ale z podejrzanie wyglądającym pierścieniem na palcu (w znaczeniu: ciekawe, czy był bratem zakonnym), nie ustąpił. Pomóc nam chciał do upadłego.

- Dobrze, w takim razie jedźmy do centrum miasta, do cerkwi, tam wam pomogę znaleźć nocleg.
- Ale nie trzeba, mamy adres hostelu!
- Chodźmy, pomogę wam.

No dobra. Co było robić. Miły Iwan nalegał, bardzo chciał nam pomóc. My, niewyspani i niewdzięczni, chcąc docenić jego starania, pojechaliśmy do świątyni w centrum miasta.

Piąta trzydzieści rano, w cerkwi przywitał nas pop. Wtachaliśmy plecaki do środka i staliśmy jak te kołki, nie wiedząc, co ze sobą zrobić. Ludzi coraz więcej, wszyscy się o nas obijali, bo zastawialiśmy obrazy, które oni całowali. My, mimo najszczerszych chęci, wykazywaliśmy się ignorancją, nie wiedząc, gdzie się podziać i jak zachować. Słyszeliśmy zewsząd: "módlcie się, módlcie! Po swojemu!", a my dalej staliśmy i dalej jak kołki. Nabożeństwo trwało i trwało. Minął wspomniany przez Iwana kwadrans, minął drugi. Minął trzeci i czwarty. Podczas piątego, kiedy jeden z popów wciąż coś mówił, ludzie się o nas obijali, a Iwan przekonywał, że "już za chwilę nam pomoże, a za ten czas możemy się modlić po swojemu", ja nie wytrzymałam.

Wyszłam przed kościół z bolącym żołądkiem, z podkrążonymi oczami, z obłędem w oczach. Litościwa babuszka (ona właśnie uświadomiła mi, że chyba nienajlepiej wyglądam) wcisnęła mi w rękę dwie hrywny. Tak oto otrzymałam pierwszą jałmużnę w życiu.

Po kolejnych dwóch kwadransach opuściliśmy dobrego Iwana.

Na pokój w hostelu przyszło nam czekać kolejne cztery godziny. Ale potem się wreszcie wyspaliśmy.

(Nie ma się czemu dziwić – jednoosobowy pokój składający się z łóżka, muszli klozetowej oraz kabiny natryskowej, oddzielonych od pierwszego szybą, na stanie miał wprawdzie telewizor, ale okna już w nim nie było. Nawet w upalne południe można było się więc w nim czuć jak w nocy.)

cały pokój

PORTUGALIA 2012

2012-06-23T19:25:00.001+02:00

W galerii PICASAWEB dodałam dwa nowe albumy.

Pierwszy zawiera zdjęcia, których dotąd nie publikowałam: PORTUGALIA 2012

Drugi zbiera zdjęcia z tego bloga: POLISHPORTUGUESE

PO 3 JEST NAJWAŻNIEJSZE

2012-06-22T23:11:00.001+02:00

Stałam się nudna. Flaki z olejem są bardziej interesujące od mego żywota, wypełnionego albo pracą, albo snem. Nie myślcie jednak, że to metamorfoza nieodwracalna. Niniejszym dementuję plotki: za trzy tygodnie jadę do Mołdawii uczyć polskiego. Na początku sierpnia - Turcja z biletem typu one way, namiotem, autostopami, śpiworem na pewno, karimatą już raczej nie. Powrót wtedy, kiedy przyjdzie na to czas. A to, że teraz pracuję... Cóż, świat jest tak skonstruowany, że - nie będąc dziedziczką fortuny - czasem nie tyle wypada, co trzeba to robić. Zwłaszcza kiedy robi się same przyjemne rzeczy, czyli tłumaczenia z portugalskiego i pisanie tekstów turystycznych. Ale, ale! Nie zajrzeliście tutaj przecież po ponad miesiącu przerwy po to tylko, żeby czytać wynurzenia tak nudne jak mój ostatniomiesięczny żywot.

PO 1

Podzielę się z Wami linkami do miejsc, w których możecie mnie czytać poza blogiem Polishportuguese. Przede wszystkim są to dwie strony:

ONI O NAS: http://www.onionas.pl - portal o Polsce i Polakach widzianych oczami zagranicznych mediów. Tłumaczę i opracowuję teksty powstałe w oryginalne w j. portugalskim, lada dzień do j. portugalskiego dołączy j. angielski.

ZWIEDZAM.NET: http://zwiedzam.net/ - przewodniki internetowe po krajach i miastach. W tej chwili tworzy się strona o Rumunii z tekstami i zdjęciami mojego autorstwa E-RUMUNIA, na dniach włączona zostanie też strona o Lizbonie. W drodze Lwów.

Na bieżąco będę umieszczać tutaj też linki do napisanych przeze mnie tekstów. Wtedy przekonacie się, że nie osiadam na laurach!

PO 2

Pierwszy link:

Braszów - z wizytą w Transylwanii

Położony w sercu Rumunii Braszów nie bez powodu nazywany jest perłą tego kraju. Piękne, doskonale zachowane Stare Miasto, założone przez Krzyżaków w 1211 r., przyciąga nie tylko swoją urodą, ale też specyficzną atmosferą. Są takie miejsca, o których mówi się, że mają w sobie „to coś”. Braszów je ma – bez względu na to, jakby „to coś” definiować – czy jako zabytki, czy jako zaciszne zakątki, czy jako centrum kulturalne. A może jako wszystko naraz. Niejeden nasz rodak po zwiedzeniu Braszowa porównuje go z Krakowem. I ma rację. Nie mają racji natomiast ci, którzy znając Kraków, do Braszowa już nie pojadą, „bo po co”. Po co? Choćby po to, żeby się zachwycić. Albo przynajmniej uśmiechnąć z zadowoleniem...

PO 3

Jestem ciekawa Waszych planów wakacyjnych. Albo innych podróży, jeśli już z nich wróciliście.

Czekam na Wasze historie!

I nie, nie jest to pójście na łatwiznę - dialog jest po prostu ciekawszy od monologu.

...A w najbliższych dniach kilka nowych historii, parę nowych miejsc i nowych postaci.

TYRASPOL, NADDNIESTRZE (MOŁDAWIA)

2012-05-14T22:13:00.004+02:00

Mołdawia, sierpień 2011

Jechać do kraju, który oficjalnie nie jest uznawany za kraj – to już ciekawe przeżycie. Słyszeć o nim przedziwne rzeczy wcześniej, w tym między innymi to, że można nie wrócić (bo uznają za szpiega albo innego typa spod ciemnej gwiazdy i zamkną w więzieniu) – jeszcze bardziej podsyca ciekawość. Dreszczyk emocji przebiega po plecach, źrenice rozszerzają się w oczekiwaniu na niewiadome, serce wyrywa się do przodu, przed autobus podążający leniwie przed siebie, a cały organizm wypełnia nic, tylko adrenalina. Tak, tak. Wizyta w Tyraspolu, stolicy Republiki Naddniestrzańskiej, była bez wątpienia tą, na którą czekaliśmy najbardziej.

Co takiego niesamowitego miało być w Naddniestrzu? Przede wszystkim ustrój polityczny. W kraju tym panuje wciąż komunizm. Pieniądze, których nigdzie indziej ani nie można kupić, ani sprzedać, ani nawet zobaczyć, dumnie prezentujące na rewersach sierp i młot. CCCP widniejące na propagandowych billboardach obok wizerunków prezydenta kraju serdecznie witającego się z prezydentem Rosji, kilkumetrowy Lenin z płaszczem powiewającym niczym skrzydła aniele, górujący przed budynkiem rządowym w pobliżu czołgu – eksponatu. Tak, właśnie to miało być niesamowite. Pojechaliśmy więc przyjrzeć się temu z bliska.

Autobus z Kiszyniowa do Tyraspolu parł przed siebie. W telewizorze osładzającym trudy podróży tańczył i śpiewał gwiazdor tamtejszych ziem, Filip Kirkorov (cover tureckiego bodajże przeboju Disco disco partizani już na zawsze przywodził nam na myśl będzie tę roztańczoną postać wschodniego szoł biznesu). Mimo ekscytacji na moment zrzedła mi mina. Kiedy my jechaliśmy pomiędzy brzydkimi blokowiskami i niczym więcej po to tylko, żeby gonić czasy, które powinniśmy zostawić daleko za sobą, na wyświetlaczu komórki pojawił się sms od kolegi trampingujacego w Grecji. Brzmiał mniej więcej tak: „Pozdrowienia z Olimpu. Góra bogów jest przepiękna”. Dygresja: pozazdrościłam na tyle, że może w tym roku wespnę się z prześcieradłem i wieńcem laurowym na te 2918 m. Koniec dygresji.

Pierwsze rozczarowanie spotkało nas na granicy. Nikt nie krzyczał, nikt nie chciał zamykać w więzieniu, a miły celnik – mimo że kaleczyliśmy rosyjski – spokojnie wytłumaczył, jak mamy wypełnić kartę wjazdową (karta wjazdowa na 10 godzin; na więcej turyście nie wolno wjechać, chyba, że pomoże mu w tym jakiś mieszkaniec Naddniestrza – wtedy czas pobytu da się przedłużyć). Co dalej? Główna ulica imienia Lenina nie zrobiła na nas większego wrażenia. Po dziesięciu dniach na Krymie byliśmy już przyzwyczajeni, że wszystkie główne deptaki noszą jego imię. Liczyliśmy na więcej. Na przykład na to, że popiersia towarzysza Uljanowa spoglądać będą na nas z każdego kąta Tyraspolu. Tymczasem tylko ten jeden wyżej wspomniany potężny pomnik parzył na nas z góry, wspominając z nostalgią czasy dawnej świetności.

Im dalej szliśmy, tym bardziej przekonywaliśmy się, że miasto jest jak.. miasto. Takie polskie, swojskie, zagłębiowskie. Nie musiałam z domu wyjeżdżać – wystarczy rozejrzeć się wokół albo pojechać do sąsiedniego miasta, żeby zobaczyć te same blokowiska, te same małe sklepy pamiętające okres sprzed transformacji, ten sam brak remontów i odpadający ze ścian tynk. Owszem, mamy pieniążki z sierpem i młotem. Owszem, widzieliśmy panów w mundurach oraz czołg. Owszem, przekroczyliśmy granicę państwa, które „nie istnieje”. Jednak chyba za wielu fajerwerków się spodziewaliśmy. Jak w Polsce białe niedźwiedzie nie biegają po ulicach i alfabetem narodowym nie jest cyrylica, tak w Naddniestrzu armia nie stoi w gotowości bojowej na ulicach, a nawet jeśli spotka się w nim żołnierza, nie strzela on do nikogo ot tak, dla przyjemności. Więcej, ludzie wiedzą, co dzieje się na świecie innym niż Rosja, a obiad można zjeść w jednej z sieciówek pizzerio-restauracji. Przykro mi, proszę Państwa, Republika Naddniestrza nie jest dziczą.

Wniosek? Nigdy nie słuchajcie innych. Albo inaczej: słuchajcie, bądźcie ostrożni, kiedy ktoś Was przed czymś przestrzega, ale nie wierzcie w jego słowa ślepo. Bo albo nigdzie nie pojedziecie, albo nie zobaczycie najbardziej wartościowych miejsc. My pojechaliśmy. I, mimo że było inaczej niż w naszych wyobrażeniach, stymulowanych zawzięcie przez różne media i relacje, nie żałujemy.

zabójczego ruchu na głównej ulicy nie ma

stacja: Tyraspol

głośniki na słupach, dawno nie widziałam

TWIERDZA W SUDAKU

2012-05-06T20:58:00.001+02:00

Sudak, lipiec albo sierpień 2011

– Nie zlezę stąd! – zaparłam się nogami i rękami na śliskim kamieniu. Zamiast po ludzku wejść na twierdzę w Sudaku drzwiami, my jak zwykle szukaliśmy przygody. Wdrapaliśmy się na nią z drugiej strony. Widok zapierał dech w piersiach, ale cóż z tego. Zejść trzeba było jakoś. Parę osób też wdrapywało się na górę po skałach, a potem z niej schodziło. Dlaczego my byśmy mieli tego nie zrobić? Może dlatego, że oni nie mieli plecaków z całym dobytkiem na plecach, włącznie z kuchenką gazową, namiotem i garnkami. Może też dlatego, że ja się po prostu zaparłam. A troszkę uparta jestem, nie powiem.

– Weszłaś, to i zejdziesz – Michał jak zwykle zachowywał stoicki spokój.

Ale, jak każdy z nas doskonale wie, wejście to najprostsza rzecz na świecie – w przeciwieństwie do zejścia. Koty też włażą na czubek drzewa, a potem drą się wniebogłosy, żeby ktoś je z tego czubka ściągnął. Ja się nie darłam wprawdzie, ale upór maniaka, z jakim tkwiłam w jednym miejscu, nie wróżył nic dobrego.

Pewnie myślicie, że to wielka góra była. Ależ skąd. Tyle tylko, że śliska. Pewnie niejeden z Was zdecydowałby się wejść na nią „nie po ludzku” i pewnie każdy by zszedł. I ja pewnie też bym zeszła, gdyby nie to, że wyobraziłam sobie jak lecę na łeb na szyję w dół, bo plecak mnie przeważył i brutalnie zaburzył poczucie równowagi. I koniec.

– Nie zejdę!

– Ale musisz, nie będziesz tu tkwić na wieki.

– Jak jesteś taki mądry, to zejdź, odłóż swój plecak, przyjdź po mój, zejdź, to i ja zejdę.

– Uspokój się i schodź.

– Nie.

Czasem moje „nie” znaczy „nie wiem”, choć najczęściej jednak znaczy to, co znaczy.

– Weszłaś, zejdziesz. To nic trudnego.

– Nie i już. Nie pójdę tam, choćby nie wiem co. Jeszcze mi życie miłe. Ciągle tylko pchamy się gdzieś, gdzie nie trzeba.

– Sama się pchasz.

– Wiem.

Jak widać, rozmowa nie prowadziła do żadnych konstruktywnych wniosków. Ale że tkwienie w tym samym miejscu, kiedy z nieba lał się żar, a skały były gorące, nie sprzyjało rozwiązaniu sytuacji, trzeba było coś wymyślić. Droga wyjścia znalazła się bardzo szybko. Górę skalną łączyło z fragmentem murów przyjemne przejście – dziwne było tylko to, że nikt nim nie chodził. „Przejście zamknięte”, słyszeliśmy z każdej strony.

– Zamknięte? Nie obchodzi mnie to. Muszą mi otworzyć – ruszyłam przed siebie.

Człowiek zdesperowany jest w stanie zrobić wszystko. Mnie kołatało w głowie tylko jedno: zejść z twierdzy w normalny sposób, a nie sturlać się z niej.

Zza zamkniętej bramy wychynęła głowa stróża:

– Pani, tu jest zakryto! Zakryto! (Zamknięte) – krzyczał już ze stosownej odległości, abym zawróciła.

– Niet. Ja mam vielikij rjukzak i przejdę tędy, bo tam się zabiję! – odkrzykiwałam średnio po rosyjsku, najważniejsze jednak słowa były zrozumiałe.

– Zakryto!

– Niet!

Niewzruszona parłam przed siebie, gotowa wciskać stróżowi do ręki łapówkę. Co tam hrywny, ważne, żeby zejść z twierdzy.

Stróż nie był miły. Ale niesamowicie szybko zrozumiał, że albo będzie musiał nas wpuścić, albo rozbijemy pod jego bramą obóz i będziemy go męczyć po wiek wieków, dopóki tego nie zrobi. Obyło się bez łapówek.

Wprawdzie nadal nie po ludzku, przez bramę, tylko przez płot od strony urwiska, ale cel – który w tym przypadku naprawdę uświęcił środki – został osiągnięty.

po prawej płotek, przez który skakaliśmy

górka

nie zejdę!

widoki

Rua dos Dias que Voam

2012-04-25T10:02:00.004+02:00

Queria recomendar um blog: "Dias que Voam".
Todos os dias a autora publica fotografias velhas, imagens e outras coisas interessantes sobe Portugal e cultura portuguesa. Uma vez ela mostrou também o film o que eu quero mostrar-vos:
Polecam wszystkim blog "Dias que Voam" - autorka każdego dnia publikuje na nim stare fotografie, obrazki i inne interesujące materiały, które pokazują tak Portugalię, jak i kulturę tego państwa. Pewnego dnia na blogu został opublikowany film - dziś ja chcę się nim z Wami podzielić:

„OS CINCO” – ENID BLYTON, parte 1

2012-04-09T20:04:00.007+02:00

Pensei que seria mais fácil. „Uma vez para semana não é nada”. Mas nas minhas boas intenções, tive mais olhos que barriga. Não há tempo suficiente para escrever em português, regularmente, todas as semanas.

Também, novamente, o que me faz muita falta é conversar. Aqui, na Polónia, não tenho quase nenhuma possibilidade para falar. Tento fazer as outras coisas: leio uns livros, vejo televisão, aprendo tanto quanto posso… mas sem falar. Portanto, algum dia queria encontrar um emprego com língua portuguesa. Então poderia desenvolver a aprendizagem deste idioma mais rapidamente. Acredito que quando se quer alguma coisa muito forte, ela torna-se possível - querer é poder!. Vamos ver como corre.

Quando estava em Lisboa, encontrei uma livraria pequena (perto do Rossio, na rua de Santo Antão) onde se vendem livros por 1 euro. Comprei lá alguns títulos, entre os quais um da coleção “Os Cinco”.

Antes não conhecia Enid Blyton, nem os livros dela – esta autora inglesa é desconhecida no meu país. Tenho uma grande pena por isso – sem dúvida “Os Cinco” é uma série muito apreciada pelos jovens. E não é importante que os livros já tenham muitos, muitos anos. Estórias cheias de aventuras, mistérios e acção são sempre atuais e empolgantes.

Algum dia queria traduzir todos os 21 livros que foram escritos.

Na biblioteca da minha casa, presentemente, tenho doze livros em português. Talvez não sejam muitos, mas são suficiente para ler, e me entreter, durante alguns meses. A partir da próxima semana vou escrever mais sobre cada um deles.

PRZEJŚCIE GRANICZNE HALMEU – DJAKOVO, cz. 2

2012-04-07T14:02:00.001+02:00

Czas się kurczył. Odjazd pociągu był coraz bliżej. My celu – niekoniecznie.

Po przebyciu trzech kilometrów dziurawej drogi, wiodącej od zardzewiałego znaku przez pola do granicy rumuńsko-ukraińskiej, dotarliśmy do przejścia.

– Dzień dobry, a wy dokąd? – celnik przywitał nas tak, jakby nie wiedział, po co się przychodzi w miejsca takie jak to.

– Na Ukrainę.

Uwaga! Teraz nastąpi wyjaśnienie, dlaczego trzeba podchodzić z dystansem do map samochodowych, kiedy podróżuje się bez auta.

– Ale to przejście samochodowe.

Nie bardzo zrozumieliśmy. Albo nie chcieliśmy zrozumieć.

– Jak to? Czyli nie możemy przejść go na piechotę?

– Nie możecie.

– I w żaden sposób? Nawet po cichutku? Przebiegniemy…

– W żaden.

– Nie?

– Nie.

– To co my mamy zrobić?! – wizja wracania się gdzieś i szukania innej drogi wyjścia z Rumunii mogła mnie doprowadzić do płaczu w każdej sekundzie, a już szczególnie po mało przespanej nocy w pociągu.

Celnik zainteresował się nami:

– A skąd wy właściwie się tu wzięliście? Skąd idziecie?

– Z Ukrainy.

– Z Ukrainy?! – teraz on się zdziwił.

– Tak. Przez Mołdawię i Rumunię. Wracamy do domu, do Polski.

Celnik skonsultował się z celniczką. Zrobiło im się nas żal. Zmęczeni, z wielkimi plecakami zadaliśmy sobie już przecież wystarczająco dużo trudu, żeby dotrzeć do niemal nieznanej wsi granicznej. Naprawdę, tam nie było żywego ducha, poza nami i celnikami. Swoją drogą, na takim przejściu mogłabym pracować. Nie narobiłabym się, a książki bym sobie poczytała, języków pouczyła. Patrząc z innej perspektywy – my pewnie byliśmy o wiele większą atrakcją dla pracowników przejścia niż oni dla nas. My mieliśmy przygody codziennie, a oni zabłąkanych przybyszów przybywających z Ukrainy na Ukrainę z całą pewnością rzadziej.

– Możecie tutaj poczekać na jakiś samochód. Jak przyjedzie, zapytamy, czy kierowca nie mógłby was przewieźć na drugą stronę.

Wnioskując z zabójczego ruchu na drodze i z niebotycznego hałasu z niej dobiegającego (aż dziw, że dało się słyszeć bzyczące wokół muchy), prawdopodobieństwo pojawienia się jakiegoś samochodu było znikome.

– To sobie poczekamy do wieczora – rozsiadłam się na murku.

– Do Lwowa zawsze możemy dojechać jutro, nigdzie nam się przecież nie spieszy – pocieszył Michał.

10 minut później zdarzyła się rzecz niezwykła. Na horyzoncie pojawiło się auto. Lwów znów stał się osiągalny!

Kolejny celnik. Tym razem ukraiński.

– Wy dokąd?

– Do Lwowa.

Wyraz zdumienia na twarzy mężczyzny.

– Jak tam chcecie dotrzeć?

Zakłopotanie na naszych licach.

– Nie wiemy…

– Widzę właśnie, że nie wiecie, co robicie. Jak wam się poszczęści, dziś może złapiecie jakiś autobus do następnego miasteczka. Ale jeżdżą one najwyżej cztery na dzień.

Z Djakova, jak się okazało, nie jeździły bezpośrednie busy do miasta, z którego mieliśmy pociąg do Lwowa. Trzeba było jechać do nieco większego miasteczka pośredniego (tego, o którym mówił celnik), a z niego dopiero do tego największego ze stacją kolejową. Już nam było obojętne, czym i jak mamy się tam dostać. Mieliśmy tylko cel. Uświęcił wszystkie środki. Zafiksowani na tym punkcie, byliśmy w stanie przepłynąć wpław Amazonkę i przeskoczyć przez Ural na jednej nodze, aby dotrzeć na pociąg w narzuconym przez siebie odcinku czasowym. Poza tym przynajmniej jedno z nas dwojga jest uparte. Nie zgadniecie, kto. A jak się uprę i zaprę, to zrobię wszystko (to się zdradziłam).

Trzeba było więc machać hrywnami, żeby złapać stopa – machaliśmy. Trzeba było biegać z mapą, podciągając opadające gacie, biegaliśmy… Ale, po kolei.

Droga rozchodziła się w dwie, tworząc trójkąt. Wcześniej znaleźliśmy sklep i wymieniliśmy pieniądze. Stanęliśmy nie przy rozstaju, ale dalej, przy jednej z dróg i jedynym na niej przystanku, łudząc się, że a nuż coś przyjedzie.

– Pokażcie kierowcom, że macie pieniądze. Inaczej się nie zatrzymają – wzięliśmy do serca radę miejscowych.

Ale niestety, pojedyncze auta, które czasem pojawiały się nie wiadomo skąd, nie chciały zwolnić nawet wtedy, kiedy machałam doń hrywnami, kusząc kierowców sowitą zapłatą (w kieszeni przygotowane miałam drobne, którymi tak naprawdę planowaliśmy zapłacić za przejazd). Gdy tak sobie staliśmy i machaliśmy w przestworza, zastanawiając się jednocześnie, gdzie by tu w razie czego rozbić namiot wieczorem, w oddali pojawił się autobus.

I pomknął. I przemknął. I wymknął się nam. Pojechał nie naszą ulicą, tylko drugą. W te pędy, bez zastanowienia, ruszyłam za nim w pościg. Wymachując mapą jedną ręką, podciągając opadające spodnie drugą (zgubiłam pasek i chyba nawet trochę schudłam) oraz wykrzykując coś (nie pamiętam, co) udało mi się dokonać tego, na czym mi zależało – zwróciłam na siebie uwagę i kierowcy, i pasażerów.

Autobus zatrzymał się, uprzejmie czekając, aż go dopadnę. Przebiegłam przed maską, żeby upewnić się, czy na pewno jedzie tam, gdzie i my. Jechał! Zdyszana, wpadłam do wnętrza pojazdu. Był pełen. Wszyscy z zainteresowaniem patrzyli na mnie. Turystów ci u nich pod dostatkiem nie ma, biegnąca więc na złamanie karku rozczochrana postać z mapą i za dużymi spodniami zaciekawiła ich. Niewątpliwie. Po raz kolejny staliśmy się największą atrakcją dnia. Cóż, dobrze móc radować ludzi. Kierowca nie zastanawiał się długo, czy nam pomóc, a pasażerowie mu przyklasnęli. Silnik autobusu został wyłączony i wszyscy zgodnie czekali aż pobiegnę z powrotem 300 metrów w jedną stronę po Michała i po nasze bagaże.

Wdrapaliśmy się do pojazdu. Z wrażenia zapomniałam, dokąd chcemy jechać. Mapa, żeby pokazać miejscowość na niej, rozkładała się wszędzie, tylko nie na właściwym punkcie. Cały autobus wstrzymał oddech. Głęboki wydech nastąpił w chwili wypowiedzenia na głos odpowiedniej nazwy. Radośnie ruszyliśmy przed siebie. Zdobyliśmy sympatię wszystkich pasażerów – jak działać, to kompleksowo.

Miły kierowca zjechał z trasy, żeby tylko nas podwieźć na dworzec autobusowy – dzięki temu złapaliśmy kolejny pojazd. I tym sposobem zdążyliśmy na pociąg do Lwowa.

PRZEJŚCIE GRANICZNE HALMEU – DJAKOVO, cz. 1

2012-04-05T00:26:00.000+02:00

Rumunia / Ukraina, sierpień 2011

Pół Rumunii przejechawszy, tylko po to, żeby dostać się z powrotem na Ukrainę, zorientowaliśmy się, że mapa samochodowa nie bez powodu taką się nazywa. Ale to dopiero potem. Najpierw podjęta została decyzja.

– Jestem zmęczona – rzekłam dnia pewnego, marznąc w namiocie. Nocą wśród wysokich gór temperatura spadała znacznie, a koniec sierpnia w Rumunii to już nie czerwiec. Poza tym pięć tygodni w podróży dało nam trochę w kość. – Chodź, wracamy do domu.

– Masz rację. Już i tak dużo zjeździliśmy – ku mej uciesze, byliśmy z M. zgodni. – Jak wracamy?

– Jak już wracać, to wracać! Najszybciej, przez Ukrainę.

Mapa pokazała nam, że wystarczy, że przejedziemy jedynie wspomniane na początku pół Rumunii i już. Dotrzemy do przejścia granicznego Halmeu – Djakovo. Papierowy przewodnik (niech go licho!) nic nie dopowiedział, poza tym jedynie, że to przejście „z ograniczeniami”. Nie bardzo zainteresowaliśmy się, co to znaczy. „Przejście to przejście. Czemu mamy nie przejść? Przejdziemy!” – ta piękna myśl zaświtała nam w głowach i radośnie się w nich obijała. Do czasu.

Mieliśmy 5 godzin na to, żeby z Satu Mare dostać się do Mukaczewa na pociąg do Lwowa. A 100 km, które nam pozostało, toż to już nic przecież. Gorzej, że w Satu Mare nikt nie umiał nam odpowiedzieć, w jaki sposób dostać się do granicy…

– To niemożliwe! Do Medyki jeździ po kilka busów na godzinę!

Ale Helmeu nie było Medyką.

Bus odjeżdżał raz na jakiś czas z miejsca, do którego w życiu byśmy nie trafili, gdyby dobrzy ludzie nas nie pokierowali mimo naszej łamanej nierumuńszczyzny. Dobrych ludzi w tym przypadku było akurat mniej niż naciągaczy – taksówkarze i ich koledzy łudzili się, że nabierzemy się i zapłacimy dziesiątki euro. Koniec końców: dotarliśmy na autobus.

Jedziemy, jedziemy sobie żwawo. Słuchamy gwary węgiersko-rumuńsko-ukraińskiej (granica z Węgrami też jest blisko). Jedziemy, jedziemy. Słuchamy gwary. Jedziemy, jedziemy. Dojeżdżamy. Dojechaliśmy. Ostatni przystanek, wszyscy wysiedli, a granicy nie ma.

– Panie kierowco, a frontiera to gdzie?

– To nie tu, trzeba było wysiąść wcześniej – kierowca miły, tyle dobrego.

– Yy, ale nie mijaliśmy żadnych znaków, szlabanów, samochodów, przepychających się tłumów, przemytników upychających papierosy w bieliźnie…

– Jadę z powrotem, wysadzę was na odpowiednim przystanku.

Kilka minut później ZOBACZYLIŚMY ZNAK. Zardzewiałą strzałkę z napisem: frontiera… Zatrzymaliśmy się.

– Pójdziecie 3 kilometry prosto i dojdziecie do granicy. Miłego dnia! – kierowca miły. Ale co dobre, szybko się kończy.

I zostaliśmy sami. Niemalże w szczerym polu. Na drodze, na której końcu majaczyły niebieskie szlabany. Na drodze z dziurami i pięknymi polnymi krajobrazami po jej obu stronach. Na drodze, przy której wprawdzie stały jakieś domy, ale żaden z nich nie był ani kantorem, ani sklepem. Bez pieniędzy i zrozumienia sytuacji ruszyliśmy przed siebie. My, dwie ofiary losu próbujące przedostać się na Ukrainę.

CDN